ტექნიკური რეგლამენტის - „რადიაქტიურ ნივთიერებებთან და მაიონებელი გამოსხივების სხვა წყაროებთან მუშაობის ძირითადი სანიტარიული წესები“ დამტკიცების შესახებ

ტექნიკური რეგლამენტი

რადიაქტიურ ნივთიერებებთან და მაიონებელი გამოსხივების სხვა წყაროებთან მუშაობის ძირითადი სანიტარიული წესები

თავი I

გამოყენების სფერო

მუხლი 1

1. წინამდებარე ტექნიკური რეგლამენტი (შემდგომში ტექნიკური რეგლამენტი) შემუშავებულია საქართველოს კანონების: „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ”, „ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების შესახებ” და „გარემოს დაცვის შესახებ” საფუძველზე და ადგენს მოთხოვნებს მაიონებელი გამოსხივების წყაროებთან მუშაობის პირობებისადმი.

2. რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან და მაიონებელი გამოსხივების სხვა წყაროებთან მუშაობის ძირითადი წესები რადიაციული მავნე ზემოქმედებისაგან ადამიანის ჯანმრთელობის დაცვის მიზნით, ადგენენ მოთხოვნებს მაიონებელი გამოსხივების წყაროებით დასხივების ყველა პირობებში, რომლებზეც ვრცელდება საქართველოს ტერიტორიაზე რადიაციული უსაფრთხოების ნორმების ტექნიკური რეგლამენტის (შემდგომ ტექსტში – „რუნ-2000”) მოქმედება.

მუხლი 2

1. ტექნიკური რეგლამენტით დადგენილი მოთხოვნები სავალდებულოა შესასრულებლად ყველა ფიზიკური და იურიდიული პირისათვის ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, რომელთა საქმიანობამ შეიძლება გამოიწვიოს ადამიანთა დასხივება.

2. ტექნიკური რეგლამენტი ვრცელდება ყველა ორგანიზაციაზე, რომელიც აპროექტებს, მოიპოვებს, აწარმოებს, ინახავს, იყენებს, გადაზიდავს, გადაამუშავებს, მარხავს რადიოაქტიურ ნივთიერებებსა და სხვა მაიონებელ წყაროებს, ახორციელებს იმ დანადგარებისა და აპარატურის მონტაჟს, სარემონტო სამუშაოებს, აწყობას, რომელთა ქმედება დამყარებულია მაიონებელი წყაროს ან მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელი მოწყობილობების გამოყენებაზე, აგრეთვე ორგანიზაციებზე, რომელთა საქმიანობაზე დამოკიდებულია მოსახლეობის ბუნებრივი წყაროებით დასხივების დონე ან რომლებიც ახორციელებენ სამუშაოებს რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურებულ ტერიტორიებზე.

მუხლი 3.

მაიონებელი გამოსხივების წყაროები ექვემდებარება აუცილებელ აღრიცხვასა და კონტროლს.

თავი II. ტერმინები და განმარტებები

მუხლი 4.

1. ადგილი სამუშაო – წარმოების ნაწილი, სადაც გამოიყენება მაიონებელი წყაროები, რომელიც უზრუნველყოფილია დამცველი საშუალებებით (იზოლაცია, ვენტილაცია, ეკრანირება), გამოცალკევებული სივრცულად ან ტექნოლოგიურად (სამუშაო მაგიდა, ბოქსი, ამწოვი კარადა და სხვა) და სადაც წარმოებს მუშაობა მაიონებელ წყაროებთან სამუშაო დროის ნახევარზე მეტი ხანგრძლივობით ან 2 საათის განმავლობაში უწყვეტად. ერთ ორგანიზაციაში შესაძლოა იყოს რამდენიმე სამუშაო ადგილი.

2. ამორფქვევა – მაიონებელი წყაროების გამომყენებელ საწარმოდან გარემოში გამოტყორცნილი რადიონუკლიდების შემცველი გამონაყოფი.

3. აქტივობა – რადიოაქტივობის საზომი ძირითადი ფიზიკური სიდიდე. განსაზღვრულ ენერგეტიკულ მდგომარეობაში მყოფი რადიონუკლიდების განსაზღვრული რაოდენობისათვის მოცემულ დროის მომენტში. აქტივობა გამოიხატება შემდეგი სახით:

A([pic],

სადაც dN მოცემული ენერგეტიკული დონის მქონე სპონტანური ბირთვული გარდაქმნების მოსალოდნელი რიცხვია დროის დტ ინტერვალში. აქტივობის ერთეულია ბეკერელი – ბკ. ადრე გამოყენებაში არსებული აქტივობის ერთეული კიური შეადგენს 3,7x1010 ბკ.

4. აქტივობა ეკვივალენტური თანაწონადი მოცულობითი (ეთმა) რადონის იზოტოპების შვილეული პროდუქტების – Rn222 და Rn220 – რადონის იზოტეპების მოკლევადიანი შვილეული პროდუქტების –218Po (Ra A), 214PB(Ra B), 214Bi (Ra C), 212Pb (Th B), 212Bi (Th C) მოცულობითი აქტივობების შეწონილი ჯამი შესაბამისად:

(ეთმა)Rn(0,10 ARaA+ 0,52 ARaB+ 0,38 ARaC,

(ეთმა)Th(0,91AThB+ 0,09 AThC,

სადაც A რადონის იზოტოპების შვილეული პროდუქტების მოცულობითი აქტივობებია.

5. აქტივობა მინიმალური მნიშვნელობის – სამუშაო ადგილზე მაიონებელი გამოსხივების ღია წყაროს აქტივობა, რომლის გადამეტებისას აუცილებელია შესაბამისი ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზიის არსებობა, თუ, ამავე დროს, გადაჭარბებულია მინიმალურად მნიშვნელოვანი ხვედრითი აქტივობის სიდიდეც.

6. აქტივობა ხვედრითი (მოცულობითი) – რადიონუკლიდის აქტივობა ნივთიერების მოცულობის (მასის) ერთეულში

A([pic]; Av([pic];

მისი განზომილებაა: ბკ/მ3; ბკ/კგ.

7. აქტივობა ხვედრითი მინიმალური მნიშვნელობის – სამუშაო ადგილზე მაიონებელი გამოსხივების ღია წყაროს ხვედრითი აქტივობა, რომლის გადამეტებისას აუცილებელია შესაბამისი ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზიის არსებობა თუ, ამავე დროს, გადამეტებულია მინიმალური მნიშვნელობის ხვედრითი აქტივობაც.

8. გენერატორი გამოსხივების – მოწყობილობა, რომლის მუშაობისას აღიძვრება 5 კევ-ზე მეტი ენერგიის მაიონებელი გამოსხივება და რომელიც არ არის რადიონუკლიდური წყარო და არც შეიცავს მას.

9. დაბინძურება ზედაპირული არაფიქსირებული (მოცილებადი) – რადიოაქტიური ნივთიერება, რომელიც კონტაქტისას გადაიტანება სხვა საგნებზე და სცილდება დეზაქტივაციის დროს.

10. დაბინძურება ზედაპირული ფიქსირებული (არამოცილებადი) – რადიოაქტიური ნივთიერება, რომელიც კონტაქტის დროს არ გადაიტანება სხვა საგნებზე და არ მოსცილდება.

11. დაბინძურება რადიოაქტიური – ტექნოგენური, ანთროპოგენური წარმოშობის რადიოაქტიური ნივთიერებები მასალის ზედაპირზე ან შიგნით, ადამიანის სხეულში, ჰაერში ან სხვა ადგილზე, რომელსაც შეუძლია გამოიწვიოს ინდივიდუალური დასხივება მეტად, ვიდრე 10 მკზვ/წელიწადში ან დასხივება კოლექტიური დოზით, რომელიც აღემატება 1 ადამიანი ზვ/წელიწადში.

12. დამარხვა რადიოაქტიური ნარჩენების – რადიოაქტიური ნარჩენების უსაფრთხო განლაგება, მათი შემდგომი გამოყენების მიზნის გარეშე.

13. დასხივება – ადამიანზე მაიონებელი გამოსხივების მოქმედება, რომელიც შეიძლება იყოს გარეგანი დამსხივებელი წყაროებიდან, რომლებიც იმყოფება ადამიანის სხეულის გარეთ ღია ან დახურული წყაროს სახით, ან შინაგანი დამსხივებელი წყაროებიდან, ღია ან დახურული წყაროს სახით, რომლებიც მოხვდნენ ორგანიზმის შიგნით. გარეგანი დასხივება დახურული ან ღია წყაროთი თვისებრივად არ განსხვავდება. შინაგანი დასხივება ღია ან დახურული წყაროთი თვისებრივად განსხვავებულია: დახურული წყაროთი შინაგანი დასხივება მართვადია. ღია წყაროთი შინაგანი დასხივების დროს რადიონუკლიდი ჩართულია ორგანიზმის ნივთიერებათა ცვლაში და მისი მართვა პრაქტიკულად ძალიან რთულია.

14. დასხივება ავარიული – დასხივება, რომელიც წარმოიქმნება ავარიის შედეგად.

15. დასხივება ბუნებრივი – დასხივება ბუნებრივი რადიონუკლიდებით ან სხვა მაიონებელი წყაროებით, რომლებიც აღმოცენდნენ ადამიანის ჩარევის გარეშე, იმ შემთხვევების გარდა, როცა ასეთი წყაროები გამოიყენება მიზანმიმართულად და შეგნებულად.

16. დასხივება გარეგანი – ადამიანის დასხივება ორგანიზმის გარეთ მყოფი მაიონებელი წყაროებით.

17. დასხივება ზეზღვრული გეგმური – პერსონალის გათვალისწინებული დასხივება დოზებით, რომლებიც აღემატება დადგენილ დოზების ზღვარს, რადიაციული ავარიის განვითარების თავიდან აცილების ან მისი შედეგის შეზღუდვის მიზნით.

18. დასხივება პოტენციური – დასხივება, რომელიც შეიძლება წარმოიქმნას რადიაციული ავარიის შედეგად.

19. დასხივება პროფესიული – ტექნოგენურ წყაროებთან მუშაობის შედეგად მაიონებელი გამოსხივების მოქმედება მომუშავეებზე (პერსონალი).

20. დასხივება სამედიცინო, ანუ პაციენტის დასხივება – დასხივება მოსახლეობის სამედიცინო გამოკვლევების ან მკურნალობის მიზნით.

21. დასხივება ტექნოგენური – ნორმალურ და ავარიულ პირობებში ტექნოგენური წყაროებიდან მიღებული დასხივება, პაციენტის სამედიცინო დასხივების გარდა.

22. დასხივება შინაგანი – ადამიანის დასხივება მის სხეულში ბუნებრივად არსებულ ან გარედან მოხვედრილი წყაროებით, რომლებიც, როგორც წესი, ხვდება ორგანიზმში ინჰალაციური, პერორალური ან პერკუტანული გზით.

23. დასხივება წარმოებაში – მუშაკის დასხივება, მიღებული ყველა ტექნოგენური და ბუნებრივი მაიონებელი გამოსხივების წყაროდან წარმოებაში მუშაობის პერიოდში.

24. დეზაქტივაცია – რაიმე ზედაპირიდან ან გარემოდან, მათ შორის, ადამიანის ორგანიზმიდან, რადიოაქტიური დაბინძურების მოშორება ან შემცირება.

25. დოზა ეფექტური – შორეული შედეგების განვითარების რისკის საზომი სიდიდე, რომელიც გამოიყენება ადამიანის მთელი სხეულის ან მისი ცალკეული ნაწილების დასხივებისას, მათი რადიომგრძნობელობის გათვალისწინებით. იგი წარმოადგენს ორგანოთა ეკვივალენტური დოზებისა – HT.R – და სათანადო წილობრივი კოეფიციენტების ნამრავლთა ჯამს:

E([pic]WTxH(T, სადაც

H(T – ეკვივალენტური დოზაა T ქსოვილში ( დროის განმავლობაში. ხოლო WT – T ქსოვილის წილობრივი კოეფიციენტი.

ეფექტური დოზის საზომი ერთეულია ჯოული.კგ-1, რომელსაც ეწოდება ზივერტი (ზვ).

26. დოზა ეფექტური კოლექტიური – სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს გამოსხივების სრულ ზემოქმედებას ადამიანთა ჯგუფზე, განისაზღვრება ფორმულით:

S([pic]Ei x Ni, სადაც:

Ei – ადამიანთა ჯგუფის I ქვეჯგუფის საშუალო ეფექტური დოზაა,Ni – ადამიანთა რიცხვი ქვეჯგუფში. იგი შეიძლება განისაზღვროს ინტეგრალით:

S([pic]dE, სადაც:

dN – ადამიანთა რიცხვია, რომელიც იღებს ეფექტურ დოზას dE ინტერვალში -დან E+dE -მდე.

27. დოზა ეფექტური – (ეკვივალენტური) წლიური – ერთი კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული გარეგანი დასხივების ეფექტური (ეკვივალენტური) დოზის და ორგანიზმში ჩალაგებული რადიონუკლიდებით ამავე წელს მოსალოდნელი ეფექტური (ეკვივალენტური) შიდა დასხივების დოზების ჯამი.

28. დოზა ეკვივალენტური – ორგანოს ან ქსოვილის მიერ შთანთქმული დოზა, გამრავლებული გამოსხივების შესაბამისი ხარისხის კოეფიციენტზე WR :

HT.R( WRxDT.R, სადაც:

DT.R- T ორგანოში ან ქსოვილში საშუალო შთანთქმული დოზაა, Wr - ხარისხის კოეფიციენტი R გამოსხივებისათვის. თუ დასხივების ველი შედგება სხვადასხვა ჭღ ხარისხის რამდენიმე გამოსხივებისაგან, მაშინ ეკვივალენტური დოზა გამოისახება შემდეგი სახით:

HT ( [pic] WR xDTR

ეკვივალენტური დოზის განზომილებაა ჯოული. კგ-1 და ეწოდება ზივერტი (ზვ).

29. დოზა ეკვივალენტური ან ეფექტური, მოსალოდნელი შინაგანი დასხივების დროს – დოზა რადიოაქტიური ნივთიერებების ორგანიზმში მოხვედრის τ დროის გავლის შემდეგ. მოსალოდნელი ეკვივალენტური ან ეფექტური დოზა განისაზღვრება ფორმულით:

t0Fτ

HT(τ) ( ∫ HT (t)dt , სადაც:

t0

t0 მოხვედრის მომენტია. HT(t) – T ორგანიზმზე ან ქსოვილზე ეფექტური ან ეკვივალენტური დოზის სიმძლავრეა T დროისთვის. თუ τ განსაზღვრული არ არის, მაშინ იგი მოზრდილებისათვის უნდა მივიჩნიოთ როგორც 50 წელი და ბავშვებისათვის – 70 წელი.

30. დოზა, რომელიც ექვემდებარება აცილებას – რადიაციული ავარიის შემთხვევაში პროგნოზირებადი დოზა, რომელიც შესაძლებელია აცილებულ იქნეს დაცვითი ღონისძიებებით.

31. დოზა შთანთქმული – ფუნდამენტური დოზიმეტრული სიდიდე, რომელიც გამოისახება, როგორც:

D ( [pic] , სადაც:

D შთანთქმული დოზაა, de - ელემენტარულ მოცულობაში მყოფი ნივთიერებისადმი მაიონებელი გამოსხივების მიერ გადაცემული საშუალო ენერგია. dm – ნივთიერების მასა ამ ელემენტარულ მოცულობაში. ენერგია შეიძლება გასაშუალდეს ნებისმიერი განსაზღვრული მოცულობისათვის. ასეთ შემთხვევაში საშუალო დოზა გაუტოლდება მოცულობისათვის გადაცემული სრული ენერგიის შეფარდებას ამ მოცულობის მასასთან. Si სისტემაში შთანთქმული დოზის განზომილებაა ჯოული გაყოფილი კილოგრამზე (ჯოული/კგ) და ეწოდება გრეი (გრ). ადრე გამოყენებული არასისტემური ერთეული რად ( 0,01 გრეის.

32. დოზა შთანთქმული ორგანოში ან ქსოვილში (DT)– საშუალო შთანთქმილი დოზა ადამიანის ორგანიზმის ცალკეულ ორგანოში ან ქსოვილში:

1

DT ( ––– ∫ D x dm

mT mT

სადაც mT ორგანოს ან ქსოვილის მასაა.

D – მასის ელემენტში შთანთქმული დოზა.

33. დონე საკონტროლო – კონტროლს დაქვემდებარებული დოზის, დოზის სიმძლავრის, რადიოაქტიური დაბინძურებისა და სხვა სიდიდეების მნიშვნელობები, რომლებიც დადგენილია ოპერატიული რადიაციული კონტროლისათვის, მიღწეული რადიაციული უსაფრთხოების დონის განსამტკიცებლად პერსონალისა და მოსახლეობის დასხივებისა და გარემოს რადიოაქტიური დაბინძურების შემდგომი შემცირების უზრუნველსაყოფად.

34. დონე ჩარევის – რადიაციული ფაქტორის დონე, რომლის გადაჭარბების შემთხვევაში აუცილებელია გარკვეული დამცველი ღონისძიებების გატარება.

35. ეფექტები დეტერმინირებული დასხივების – დასხივების ბიოლოგიური ეფექტები, რომელთა განვითარებისათვის საჭიროა დოზის გარკვეული ზღვარი, რომლის ზემოთ ეფექტის სიმძიმე დამოკიდებულია დოზაზე.

36. ეფექტები დასხივების სტოქასტიკური – დასხივების მავნე ბიოლოგიური ეფექტები, რომელთა განვითარებისათვის დოზის ზღვარი არ არსებობს. მიღებულია, რომ ამ ეფექტების განვითარების ალბათობა დოზის პროპორციულია, ხოლო მათი გამოხატულების სიმძიმე არ არის დამოკიდებული დოზაზე.

37. ზონა რადიაციული ავარიის – ტერიტორია, რომელზეც დადგენილია რადიაციული ავარიის ფაქტი.

38. ზღვარი წლიური ჩართვის – ადამიანის ორგანიზმში მოცემული რადიონუკლიდის ჩართვა 1 წლის განმავლობაში, რომელსაც მივყავართ წლიური ეფექტური (ან ეკვივალენტური) დოზის ზღვრის ტოლი მოსალოდნელი დოზით დასხივებამდე.

39. კატეგორია რადიაციული ობიექტის – ობიექტის დახასიათება მისი პოტენციური საშიშროების ხარისხის მიხედვით მოსალოდნელი ავარიის პირობებში.

40. კვოტა – ზღვრული დოზის წილი, რომელიც დადგენილია მოსახლეობის დასხივების განსაზღვრისათვის კონკრეტული ტექნოგენური წყაროსაგან ან გამოსხივების სხვა გზებიდან (გარეგანი, საკვები პროდუქტებით, სასმელი წყლით).

41. კლასი სამუშაოს – სამუშაოს დახასიათება მაიონებელი გამოსხივების ღია წყაროებთან პერსონალისათვის პოტენციური საშიშროების ხარისხის, რადიაციული უსაფრთხოების მოთხოვნების, ნუკლიდის აქტივობისა და მისი რადიოტოქსიკურობის გათვალისწინებით.

42. კოეფიციენტი წილობრივი, ქსოვილებისა და ორგანოებისათვის ეფექტური დოზის გამოსაანგარიშებელი – სხვადასხვა ორგანოებისა და ქსოვილების ეკვივალენტური დოზის მამრავლი, რომელიც გამოიყენება რადიაციულ დაცვაში, რადიაციის სტოქასტიკური ეფექტების წარმოქმნაში სხვადასხვა ორგანოთა და ქსოვილთა მგრძნობელობის გასათვალისწინებლად. იგი გამოიყენება ეფექტური დოზის გასაანგარიშებლად. სხვადასხვა ორგანოებისათვის მისი მნიშვნელობებია ნაჩვენებია ცხრილში:

|წილობრივი კოეფიციენტები ქსოვილებისა და ორგანოებისათვის ეფექტური დოზის გამოსაანგარიშებლად. |

| |

|გონადები 0,20 |

|ძვლის ტვინი (წითელი) 0,12 |

|მსხვილი ნაწლავი (სწორი, სიგმოიდური და |

|კოლინჯის დასწვრივი ნაწილი) 0,12 |

|ფილტვები 0,12 |

|კუჭი 0,12 |

|შარდის ბუშტი 0,05 |

|სარძევე ჯირკვალი 0,05 |

|ღვიძლი 0,05 |

|საყლაპავი 0,05 |

|კანი |

|0,01 |

|ძვლების ზედაპირის უჯრედები 0,01 |

|სხვა 0,05|

43. კოეფიციენტი ხარისხის – რადიაციულ დაცვაში გამოყენებული შთანთქმული დოზის მამრავლი, რომელიც ითვალისწინებს ბიოლოგიური ეფექტების ინდუცირებაში გამოსხივების სხვადასხვა სახეობის ფარდობით ეფექტურობას და გამოიყენება ეკვივალენტური დოზის გამოსაანგარიშებლად. სხვადასხვა გამოსხივებისათვის მისი მნიშვნელობებია:

|ფოტონები ნებისმიერი ენერგიის |1 |

|ელექტრონები და მეზონები ნებისმიერი |1 |

|ნეიტრონები, რომელთა ენერგია ნაკლებია 10 კევ-ზე |5 |

|10 კევ-დან 100 კევ-მდე |10 |

|100 კევ-დან 2 მევ-მდე |20 |

|2 მევ-დან 20 მევ-მდე |10 |

|20 მევ-ზე მეტი |5 |

|პროტონები, რომელთა ენერგია მეტია 2 მევ-ზე |5 |

|ალფა ნაწილაკები, გაყოფის ნამსხვრევები, მძიმე ბირთვები |20 |

44. კონტროლი რადიაციული – ინფორმაცია ორგანიზაციასა და გარემოში რადიაციული მდგომარეობისა და ადამიანის დასხივების დონის შესახებ (შეიცავს დოზიმეტრულ და რადიომეტრულ კონტროლს).

45. მონიტორინგი – წყაროებთან მომუშავე და სხვა პირების დასხივების დოზების სისტემატური გაზომვა და შეფასება, აგრეთვე წარმოებისა და მის ირგვლივ ტერიტორიის, გარემოს რადიონუკლიდური დაბინძურების დონის სისტემატური განსაზღვრა.

46. მუშაობა მაიონებელი გამოსხივების წყაროსთან – სამუშაო ადგილზე გამოსხივების წყაროსთან ყველა სახის ურთიერთობა, რადიაციული კონტროლის ჩათვლით.

47. მუშაობა რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან – სამუშაო ადგილზე რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან ყველა სახის სამუშაო, რადიაციული კონტროლის ჩათვლით.

48. მართვა რადიოაქტიური ნარჩენების – ყველა სახის მოღვაწეობა, დაკავშირებული რადიოაქტიური ნარჩენების შეკრებასთან, ტრანსპორტირებასთან, გადამუშავებასთან, შენახვასა და/ან დამარხვასთან.

49. პერსონალი – ტექნოგენურ წყაროებთან მომუშავე პირები (ჯგუფი „ა”) ან სამუშაო პირობების გამო მისი გავლენის სფეროში მყოფი პირები (ჯგუფი „ბ”).

50. რადიონუკლიდი – ატომების სახეობა, რომლებიც განიცდის თვითნებურ გარდაქმნას, რის შედეგად გამოიტყორცნება მაიონებელი გამოსხივება და წარმოიქმნება სხვა ელემენტი.

51. რადიონუკლიდი ბუნებრივი – რადიონუკლიდი, რომელიც აღმოცენდა ბუნებაში თვითნებურად, ადამიანის ჩარევის გარეშე.

52. რისკი რადიაციული – ადამიანის ორგანიზმისა ან მის შთამომავლობაში დასხივების შედეგად რაიმე მავნე ეფექტების წარმოშობის ალბათობა.

53. სან-გამტარი – სათავსოების კომპლექსი, განკუთვნილი ტანსაცმლის, ფეხსაცმლის გამოცვლისათვის, პერსონალის სანიტარიული დამუშავებისათვის, კანის ზედაპირის, ინდივიდუალური დაცვის საშუალებების, პერსონალის სპეციალური და პირადი ტანსაცმლის რადიოაქტიური დაბინძურების კონტროლისათვის.

54. სან-შლუზი – რადიაციული ობიექტის ზონებს შორის განთავსებული სათავსო, განკუთვნილი წინასწარი დეზაქტივაციისა და დამატებითი ინდივიდუალური საშუალებების შესაცვლელად.

55. საშუალებები ინდივიდუალური დაცვის – გარეგანი დასხივებისაგან, რადიოაქტიური ნივთიერებების ორგანიზმში მოხვედრისა და კანის საფარის რადიოაქტიური დაბინძურებისაგან დაცვის საშუალებები.

56. სიმძლავრე დოზის – გამოსხივების დოზა დროის ერთეულში (წმ., წთ., სთ).

57. უსაფრთხოება რადიაციული – ადამიანთა დღევანდელი და მომავალი თაობის ჯანმრთელობის დაცვა და იმ საშიშროების მინიმუმამდე დაყვანა, რომელიც ემუქრება მათ სიცოცხლეს მაიონებელი გამოსხივების მავნე ზემოქმედებისაგან.

58. ჩარევა – ქმედება, მიმართული დასხივების ალბათობის ან დასხივების დოზისა და არასასურველი შედეგების შემცირებისათვის.

59. წყარო გამოსხივების ბუნებრივი – ბუნებრივი წარმოშობის მაიონებელი გამოსხივების წყარო, რომელზეც ვრცელდება „რუნ-2000”-ის და აღნიშნული „წესების” მოქმედება.

60. წყარო გამოსხივების დახურული – მაიონებელი გამოსხივების წყარო, რომლის მოწყობილობა გამორიცხავს მასში არსებული რადიონუკლიდების გავრცელებას გარემოში მისი გამოყენებისა და ცვეთის იმ პირობებში, რომელზედაც არის გათვლილი.

61. წყარო გამოსხივების ტექნოგენური – მაიონებელი გამოსახივების წყარო, სპეციალურად შექმნილი მისი სასარგებლო გამოყენებისათვის ან რომელიც წარმოიქმნება როგორც ამ მოღვაწეობის გვერდითი პროდუქტი.

62. წყარო გამოსხივების ღია – გამოსხივების წყარო, რომლის გამოყენებისას შესაძლებელია მასში არსებული რადიონუკლიდების მოხვედრა გარემოსა ან ორგანოზმში.

63. წყარო მაიონებელი გამოსხივების – რადიოაქტიური ნივთიერება ან მოწყობილობა, რომელიც ასხივებს ან აქვს მაიონებელი გამოსხივების უნარი და რომელზედაც ვრცელდება „რუნ-2000”-ისა და აღნიშნული ტექნიკური რეგლამენტების მოქმედება.

64. წყარო, (მოწყობილობა) მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელი – ელექტროფიზიკური მოწყობილობა (რენტგენის აპარატი, ამჩქარებელი, გენერატორი და სხვა), რომელშიც მაიონებელი გამოსხივება წარმოიშობა დამუხტული ნაწილაკების სიჩქარის ცვლილების, მათი ანიჰილაციისა ან ბირთვული რეაქციის ხარჯზე.

65. ჯგუფი კრიზისული – მოსახლეობის ჯგუფი (არანაკლებ 10 კაცისა), გაერთიანებული ერთი ან რამდენიმე ნიშნით – სქესით, ასაკით, სოციალური ან პროფესიული პირობებით, საცხოვრებელი ადგილით, კვების რაციონით, რომელიც მიღებული წყაროდან მოცემული გზით განიცდის უმეტეს (მნიშვნელოვან) რადიაციულ გავლენას და მიიღებს მაქსიმალურ ეკვივალენტურ ან ეფექტურ დოზას.

თავი III

ზოგადი პრინციპები

მუხლი 5

1. მოსახლეობის, გარემოსა და პერსონალის რადიაციული უსაფრთხოება ითვლება უზრუნველყოფილად, თუ სრულდება (ხორციელდება) რადიაციული უსაფრთხოების ძირითადი პრინციპები (დასაბუთება, ოპტიმიზაცია, ნორმირება) და რადიაციული დაცვის მოთხოვნები, დადგენილი საქართველოს კანონით ,,ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების შესახებ”, „რუნ-2000”-ითა და სხვა მოქმედი ნორმატიული აქტებით

2. რადიაციული უსაფრთხოების მდგომარეობის შეფასება

ა) ყველა რეგიონსა და ორგანიზაციაში რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მოქმედი სისტემის შეფასება უნდა დაეყრდნოს შემდეგ ძირითად მაჩვენებლებს, რომლებსაც ითვალისწინებს საქართველოს კანონი ,,ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების შესახებ”:

ა.ა.) გარემოსა და რადიოაქტიური დაბინძურების დახასიათებას;

ა.ბ) რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ღონისძიებების ანალიზს, რადიაციული უსაფრთხოების სფეროში მოქმედი ნორმების, წესებისა და ჰიგიენური ნორმატივების შესრულებას;

ა.გ) რადიაციული ავარიების ალბათობასა და მასშტაბს;

ა.დ) რადიაციული ავარიებისა და მათი შედეგების ეფექტური ლიკვიდაციის მზადყოფნის ხარისხს;

ა.ე) მოსახლეობის ცალკეული ჯგუფის მიერ ყველა მაიონებელი წყაროსაგან მიღებული დასხივების დოზების ანალიზს;

ა.ვ) პირთა რიცხვს, რომლებიც დასხივდნენ დადგენილი დოზების ზღვრებზე მეტი დოზით.

ბ) რადიაციული უსაფრთხოების მდგომარეობის შეფასებისათვის გამოიყენება რადიაციული რისკის მაჩვენებელი. ყველაზე მეტად ამ რისკს განსაზღვრავს ყველა მაიონებელი წყაროს გამოსხივებით დაგროვილი ჯამური ეფექტური დოზა. თითოეული გამოსხივების წყაროს მნიშვნელობა ფასდება მისი წვლილით ჯამურ ეფექტურ დოზაში.

3. რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის გზები

ა) რადიაციული უსაფრთხოება ობიექტზე და მის გარშემო ხორციელდება შემდეგი პირობების შესრულებით:

ა.ა.) რადიაციული ობიექტის პროექტის ხარისხით;

ა.ბ) რადიაციული ობიექტის განლაგების რაიონისა და ადგილის დასაბუთებული შერჩევით;

ა.გ) გამოსხივების წყაროების ფიზიკური დაცვით;

ა.დ) განსაკუთრებულად საშიში ობიექტების შიგნითა და გარეთა ტერიტორიის ზონირებით;

ა.ე) ტექნოლოგიური სისტემების ექსპლუატაციის პირობებით;

ა.ვ) მაიონებელი გამოსხივების წყაროების გამოყენებასთან დაკავშირებული საქმიანობის ლიცენზირებით;

ა.ზ) ტექნოლოგიებისა და ნაკეთობების ჰიგიენური შეფასებით;

ა.თ) რადიაციული კონტროლის სისტემის არსებობით;

ა.ი) პერსონალისა და მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების ღონისძიებების დაგეგმვითა და გატარებით ობიექტის ნორმალური მუშაობის, მისი რეკონსტრუქციისა და ექსპლუატაციიდან გამოყვანის შემთხვევაში;

ა.კ) პერსონალისა და მოსახლეობის რადიაციული კულტურისამაღლებით.

ბ) პერსონალის რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ხორციელდება:

ბ.ა) მაიონებელ გამომსხივებლებთან სამუშაოდ დაშვების შეზღუდვით: ასაკის, სქესის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, წინამორბედი დასხივებისა და სხვა მაჩვენებლების მიხედვით.

ბ.ბ) გამოსხივების წყაროებთან მუშაობის წესების ცოდნითა და შესრულებით;

ბ.გ) წყაროსაგან მანძილით, ეკრანებით, დამცავი ბარიერებით დაცვის საკმა-რისობით, აგრეთვე წყაროებთან მუშაობის დროის შეზღუდვით;

ბ.დ) „რუნ-2000"-ისა და ამ ტექნიკური რეგლამენტის შესაბამისი შრომის პირობების შექმნით;

ბ.ე) ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების გამოყენებით;

ბ.ვ) დადგენილი საკონტროლო დონეების დაცვით;

ბ.ზ) რადიაციული კონტროლის ორგანიზაციით;

ბ.თ) რადიაციული მდგომარეობის ინფორმირების სისტემის ორგანიზაციით;

ბ.ი) პერსონალის დაცვითი ეფექტური ღონისძიებების ჩატარებით ავარიული ან სხვა საშიშროების დროს, გადამეტებული დასხივების დაგეგმვისას.

გ) მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ხდება:

გ.ა) მოსახლეობისათვის ისეთი სასიცოცხლო პირობების შექმნით, რომელიც პასუხობს „რუნ-2000"-ისა და ამ ტექნიკური რეგლამენტის მოთხოვნებს;

გ.ბ) სხვადასხვა წყაროებით გამოწვეული დასხივების კვოტის (წილობრივი შენატანის) დადგენით;

გ.გ) რადიაციული კონტროლის ორგანიზაციით;

გ.დ) ნორმალურ პირობებისა და რადიაციული ავარიების დროს რადიაციული დაცვის ღონისძიებების დაგეგმვისა და გატარების ეფექტურობით.

დ) პერსონალისა და მოსახლეობის დასხივების დოზების შემცირების ღონისძიებების შემუშავების დროს უნდა დავეყრდნოთ შემდეგ ძირითად დებულებებს:

დ.ა) ინდივიდუალური დოზები უნდა შემცირდეს უპირველესად იქ, სადაც ისინი აჭარბებენ დასხივების დასაშვებ დონეს;

დ.ბ) ადამიანთა კოლექტიური დაცვითი ღონისძიებები უნდა განხორციელდეს, პირველ რიგში, იმ წყაროების მიმართ, სადაც შესაძლებელია მინიმალური დანახარჯებით დასხივების კოლექტიური დოზის მნიშვნელოვანი შემცირების მიღწევა;

დ.ბ) ყოველი წყაროსაგან მიღებული დოზის შემცირება მიღწეულ უნდა იქნეს ამ წყაროსათვის კრიტიკული ჯგუფების დასხივების შემცირების ხარჯზე.

4. ზოგადი მოთხოვნები რადიაციული უსაფრთხოების კონტროლისადმი

ა) რადიაციული კონტროლი მოიცავს ადამიანზე მაიონებელი გამოსხივების ყველა სახის გავლენას, რომელიც მოყვანილია „რუნ-2000”-ში;

ბ) რადიაციული კონტროლი მიზნად ისახავს ინფორმაციის მიღებას პერსონალის, პაციენტებისა და მოსახლეობის ინდივიდუალური კოლექტიური დოზების შესახებ ადამიანის ცხოველმყოფელობის ყველა პირობებში, აგრეთვე რადიაციული მდგომარეობის დამახასიათებელ ყველა მარეგლამენტირებელ სიდიდეზე;

გ) რადიაციული კონტროლის ობიექტებია:

გ.ა) „ა” და „ბ” ჯგუფის პერსონალი, წარმოების პირობებში მათზე მაიონებელი გამოსხივების ზეგავლენისას;

გ.ბ) პაციენტები, სამედიცინო რენტგენორადიოლოგიური პროცედურების ჩატარებისას;

გ.დ) მოსახლეობა, მასზე ბუნებრივი და ტექნოგენური გამოსხივების წყაროების ზეგავლენისას.

5. ორგანიზაციაში, რომელშიც იგეგმება მაიონებელი წყაროების გამოყენება, რადიაციული კონტროლი მუშავდება ჯერ კიდევ პროექტირების სტადიაზე. პროექტის ნაწილში – „რადიაციული კონტროლი” – დგინდება რადიომეტრული და დოზიმეტრული კონტროლის სახეობები და მოცულობა, საჭირო დოზიმეტრული და რადიომეტრული ხელსაწყოების ნუსხა, სტაციონარული ხელსაწყოების განლაგება, მუდმივი და პერიოდული საკონტროლო წერტილები, აუცილებელი სათავსების შემადგენლობა, რადიაციული კონტროლის განხორციელებისათვის საჭირო მუშაკების შტატი. პროექტი თანხმდება სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან, სადაც პროექტზე კეთდება დასკვნა. პროექტით განსაზღვრული რადიაციული უსაფრთხოების კონტროლი ზუსტდება ორგანიზაციის რადიაციული მდგომარეობის გათვალისწინებით და თანხმდება სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან

ა) სამუშაოს მოცულობისა და ხასიათის მიხედვით რადიაციულ კონტროლს ორგანიზაციაში ახორციელებს სპეციალური სამსახური ან პირი, პასუხისმგებელი რადიაციულ მდგომარეობაზე, რომელსაც გააჩნია სპეციალური მომზადება;

ბ) ორგანიზაციებში, სადაც მუშაკების ბუნებრივი წყაროებით დასხივების დოზა აღწევს 1 მზვ წელიწადში, რადიაციულ კონტროლს აწარმოებს აგრეთვე რადიაციულ უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი პირი ან სამსახური;

გ) ორგანიზაციებისა და ტერიტორიების რადიაციული კონტროლი ითვალისწინებს პერსონალისა და მოსახლეობის ინდივიდუალური დოზების აღრიცხვასა და კონტროლს. პერსონალისა და მოსახლეობის დოზების რეგისტრაცია უნდა წარმოებდეს დასხივების დოზების აღრიცხვისა და კონტროლის ერთიანი სახელმწიფო სისტემის შესაბამისად;

დ) საზომი საშუალებები უნდა გამოიყენებოდეს დანიშნულებისამებრ, პერიოდულად გადიოდეს სახელმწიფო სტანდარტით დადგენილ დამოწმებასა და დაკალიბრებას;

ე) რადიაციული უსაფრთხოების კონტროლის მონაცემები გამოიყენება რადიაციული მდგომარეობის შეფასებისათვის, საკონტროლო დონეების დასადგენად, დასხივების დოზების შემცირების ღონისძიებების შემუშავებისა და მათი ეფექტურობის შესაფასებლად;

ვ) იმ პირთათვის, რომელთა დაგროვილი დოზა ერთი სახის დასხივებისაგან აღემატება 0,5 ზვ-ს, უნდა წარმოებდეს დოზის აღდგენა (რეკონსტრუქცია) დასხივების დანარჩენი სახეობებისაგან („რუნ-2000“, პ.8.2.2.).

თავი IV

პერსონალისა და მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოება ტექნოგენური გამოსხივების წყაროების ექსპლუატაციის დროს

მუხლი 6. პოტენციური საშიშროების მიხედვით რადიაციული ობიექტების კლასიფიკაცია

1. რადიაციული ობიექტის პოტენციური საშიშროება განისაზღვრება ავარიის დროს მოსახლეობაზე მისი შესაძლო გავლენით.

ა) პოტენციურად უფრო საშიშ რადიაციულ ობიექტებს მიეკუთვნება ისეთი ობიექტები, რომელთა ექსპლუატაციისას ავარიის დროს შესაძლოა არა მარტო მუშაკების, არამედ მოსახლეობის დასხივებაც. ნაკლებად საშიშ რადიაციულ ობიექტად მიჩნეულია ისეთი ობიექტები, სადაც გამორიცხულია პერსონალის გარდა სხვა პირთა დასხივების შესაძლებლობა;

ბ) პოტენციური რადიაციული საშიშროების მიხედვით დადგენილია ობიექტების 4 კატეგორია.

2. I კატეგორიას მიეკუთვნება რადიაციული ობიექტები, სადაც მომხდარმა ავარიამ შესაძლოა იქონიოს რადიაციული გავლენა მოსახლეობაზე და საჭირო გახდეს დაცვითი ზომების გატარება.

3. II კატეგორიის ობიექტებზე ავარიის დროს რადიაციული გავლენა ვრცელდება მხოლოდ სანიტარიულ-დაცვით ზონაზე.

4. III კატეგორიას მიეკუთვნება ობიექტები, რომელთა გავლენა ავარიის დროს შეზღუდულია ობიექტის ტერიტორიით.

5. IV კატეგორიას მიეკუთვნება ობიექტები, სადაც ავარიის შემთხვევაში რადიაციული გავლენა ვრცელდება მხოლოდ სათავსებზე, რომლებშიც წარმოებს წყაროებთან მუშაობა.

6. მაიონებელი გამოსხივების წყაროს გამომყენებელი ობიექტი პროექტირდება, შენდება და შედის ექსპლუატაციაში ყველა იმ პირობის დაცვით, რომელიც უზრუნველყოფს საკმარის რადიაციულ უსაფრთხოებას.

მუხლი 7. რადიაციული ობიექტების განლაგება და ტერიტორიის ზონირება

1. რადიაციული ობიექტის მშენებლობის ადგილის შერჩევისას საჭიროა გათვალისწინებულ იქნეს ობიექტის კატეგორია, გარემოსა და მოსახლეობისათვის მისი პოტენციური რადიაციული, ქიმიური და ხანძრის საშიშროება. სამშენებლო მოედანი უნდა აკმაყოფილებდეს პროექტირების სამშენებლო ნორმებს და ამ ტექნიკური რეგლამენტს.

2. I და II კატეგორიის რადიაციული ობიექტების განლაგების ადგილის შერჩევის დროს უნდა შეფასდეს მეტეოროლოგიური, ჰიდროლოგიური, გეოლოგიური და სეისმური ფაქტორები ნორმალური და ავარიული ექსპლუატაციის პირობებში.

3. I და II კატეგორიის რადიაციული ობიექტების მშენებლობის მოედნის შერჩევისას უპირატესობა უნდა მიეცეს ნაკვეთებს:

ა) დაუტბორავ ნაკლებად დასახლებულ ტერიტორიებს;

ბ) ქარის რეჟიმის მქონეს;

გ) მოედნის გარეთ რადიოაქტიური ნივთიერების ტოპოგრაფიულად და ჰიდროგეოლოგიურად გავრცელების შეზღუდვის უნარის მქონეს.

4. I და II კატეგორიის რადიაციული ობიექტები უნდა მდებარეობდეს ქარის მიმართულების გათვალისწინებით საცხოვრებელი ტერიტორიის, საბავშვო და სამკურნალო-პროფილაქტიკური დაწესებულებების, დასასვენებელი ადგილებისა და სპორტული ნაგებობების მიმართ (ქარის მიმართულება უნდა იყოს საწინააღმდეგო).

5. რადიაციული ობიექტის გენერალური გეგმა უნდა დამუშავდეს საწარმოოს განვითარების, ობიექტზე და მის შემოგარენში რადიაციული სიტუაციის პროგნოზირებისა და ავარიის წარმოქმნის ალბათობის გათვლით.

6. რადიაციული ობიექტის განლაგება უნდა შეთანხმდეს სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან, ობიექტისა და განლაგების რაიონის განვითარების პერსპექტივების გათვლით.

7. რადიაციული ობიექტის მშენებლობისას გამოყენებული სამშენებლო მასალები, კედლების კონსტრუქცია, ეკრანირება, წყაროების დაცვითი გარსაცმები, აღჭურვილობა უნდა შეირჩეს იმგვარად, რომ ექსპლუატაციის ყველა პირობებში და რადიაციული ინციდენტების დროს შენარჩუნებულ იქნეს რადიაციული უსაფრთხოება.

8. რადიონუკლიდური წყაროების შესანახისათვის კედლები, ჭერი და იატაკი ეკრანირდება დამცავი შრით, რომელიც უზრუნველყოფს დასხივების ძირითადი ზღვრების დაცვას მოსაზღვრე სათავსებში.

9. მნიშვნელოვანი და ძალიან მნიშვნელოვანი წყაროს მქონე ობიექტები განლაგდება ნაგებობებში, რომლებიც ამისათვისაა განკუთვნილი მიზანდასახულად და მის შესაბამისობაზე კეთდება სპეციალური დასკვნა.

10. დაიშვება წყაროების საველე დროებითი გამოყენება ჰიგიენური დასკვნით გათვალისწინებული პირობებით. ასეთი გამოყენება ითვლება „დროებით ობიექტად” და მათდამი მოთხოვნა ითვალისწინებს სამუშაოს დაწყებისა და ხანგრძლივობის ვადების აუცილებელ შეტყობინებასა და შეთანხმებას.

11. I და II კატეგორიის ობიექტების ირგვლივ დგინდება სანიტარიული დაცვითი ზონა, ხოლო I კატეგორიის ობიექტებისათვის, ამასთან ერთად, დაკვირვების ზონაც.

ა) III კატეგორიის სანიტარიულ-დაცვითი ზონა შემოიფარგლება ობიექტის ტერიტორიით.

ბ) IV კატეგორიის რადიაციული ობიექტებისათვის ზონის მონიშვნა არ არის გათვალისწინებული.

გ) ცალკეულ შემთხვევაში, სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან შეთანხმებით, I და II კატეგორიის რადიაციული ობიექტებისათვის სანიტარიული დაცვითი ზონა იფარგლება ობიექტის ტერიტორიის საზღვრებით.

12. რადიაციული ობიექტის ირგვლივ სანიტარიულ-დაცვითი და დაკვირვების ზონების ზომები დგინდება გარეგანი დასხივების დონეების, აგრეთვე რადიოაქტიური ამოფრქვევის, ნახმარი წყლების რაოდენობებისა და ფართობების გათვალიწინებით:

ა) რადიაციული ობიექტების კომპლექსის ერთ მოედანზე განლაგების დროს სანიტარიულ-დაცვითი და დაკვირვების ზონები დგინდება ობიექტების ჯამური ზეგავლენის გათვალისწინებით. დაკვირვების ზონის შიდა და სანიტარიული დაცვითი ზონის გარე საზღვრები ყოველთვის ემთხვევა ერთმანეთს;

ბ) I კატეგორიის ობიექტის რადიაციული ზემოქმედება დაკვირვების ზონაში მცხოვრებ მოსახლეობაზე, მისი ნორმალურ ექსპლუატაციისას, შემოსაზღვრულ უნდა იქნეს ამ ობიექტის კვოტით.

13. სანიტარიულ-დაცვითი ზონის (განუცხოების ზოლის) ზომები თხევადი რედიოაქტიური ნარჩენის გადინების მილსადენის ტრასის გასწვრივ დგინდება მათი აქტივობის, ადგილმდებარეობის რელიეფის, გრუნტის ხასიათის, მილსადენის განლაგების სიღრმის, მასში წნევის დონის მიხედვით და უნდა იყოს არანაკლები 20 მ ორივე მხარეს.

14. ბირთვული დანადგარებით აღჭურვილი ნავებისა და სხვა საცურაო საშუალებების სანიტარიულ-დაცვითი და დაკვირვების ზონები დგინდება მათი ექსპლუატაციაში შეყვანისა და მოხსნის ადგილებში, ნავსადგურებში.

15. სანიტარიულ-დაცვითი და დაკვირვების ზონების საზღვრები უნდა შეთანხმდეს სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან რადიაციული ობიექტის პროექტირების სტადიაში.

16. რადიაციული ობიექტების სანიტარიულ-დაცვით ზონაში აკრძალულია მუდმივი და დროებითი ცხოვრება, ბავშვთა დაწესებულებების, საავადმყოფოების, სანატორიუმებისა და სხვა გამაჯანსაღებელი დაწესებულებების, აგრეთვე სამრეწველო და დამხმარე ნაგებობების განლაგება, ამ ობიექტს მიკუთვნებული სათავსების გარდა. ტერიტორია უნდა იყოს კეთილმოწყობილი და გამწვანებული.

17. რადიოაქტიური ნივთიერების ავარიული ამოფრქვევის შემთხვევაში დაკვირვების ზონაში ტერიტორიის ადმინისტრაციამ უნდა უზრუნველყოს დამცველი ღონისძიებების კომპლექსის გატარება წინამდებარე დოკუმენტის მოთხოვნების მიხედვით.

18. სანიტარიულ-დაცვითი და დაკვირვების ზონები ექვემდებარება აუცილებელ რადიაციულ კონტროლს ობიექტის რადიაციული უსაფრთხოების სამსახურის მხრივ.

მუხლი 8. რადიაციული ობიექტების პროექტირება

1. რადიაციული ობიექტების საპროექტო დოკუმენტაცია უნდა შეიცავდეს უსაფრთხოების ღონისძიებების დასაბუთებას კონსტრუირების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციის, ექსპლუატაციის, ექსპლუატაციიდან გამოყვანისა და ავარიის პირობებში.

2. რადიაციული ობიექტის საპროექტო დოკუმენტაციაში ყველა სათავსისათვის (ტერიტორია, უბანი) უნდა იქნეს ნაჩვენები:

ა) გამოსხივების ღია წყაროებთან მუშაობისას: რადიონუკლიდი, ნაერთი, აგრეგატული მდგომარეობა, აქტივობა სამუშაო ადგილზე, წლიური მოხმარება, დაგეგმილი სამუშაოების სახეობა და დახასიათება, სამუშაოს კლასი;

ბ) დახურულ წყაროებთან მუშაობის დროს: რადიონუკლიდი, მისი სახეობა, აქტივობა, სამუშაო ადგილზე წყაროების დასაშვები რაოდენობა, მათი ჯამური აქტივობა, დაგეგმილი სამუშაოს დახასიათება;

გ) მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელ მოწყობილობებთან მუშაობის დროს: მოწყობილობის ტიპი, სახეობა, გენერირებული გამოსხივების ენერგია და ინტენსივობა, ანოდური ძაბვა, დენის ძალა, სიმძლავრე და ა.შ., ერთ სათავსში განლაგებული ერთდროულად მომუშავე მოწყობილობების მაქსიმალურად დასაშვები რიცხვი;

დ) ბირთვულ რეაქტორებთან, რადიონუკლიდურ გენერატორებთან, რადიოაქტიურ ნარჩენებთან და სხვა რთული რადიაციული მახასიათებლების მქონე გამოსხივების წყაროებთან მუშაობისას: გამოსხივების წყაროს სახეობა და რადიაციული დახასიათება (რადიონუკლიდური შემადგენლობა, აქტივობა, გამოსხივების ინტენსივობა და ენერგია და ა.შ.). ყველა სამუშაოებისათვის მიეთითება მათი ხასიათი და შეზღუდვის პირობები.

3. მოსახლეობისა და პერსონალის გარეგანი დასხივებისაგან დაცვის პროექტირება უნდა წარმოებდეს წლიური ეფექტური დოზის მარაგის კოეფიციენტით, რომელიც 2-ის ტოლია. ამასთან, გასათვალისწინებელია სხვა წყაროების არსებობა და მათი სიმძლავრის პერსპექტიული ზრდა.

4. გარეგანი დასხივებისაგან დაცვის პროექტირებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს სათავსების დანიშნულება, დასხივებულ პირთა კატეგორია და დასხივების ხანგრძლივობა. დაცვის გათვლისას მარაგის კოეფიციენტით, რომელიც 2-ის ტოლია, დაცვის ზედაპირზე საპროექტო გამოსხივების ეკვივალენტური დოზის სიმძლავრე განისაზღვრება ფორმულით:

H(500xD/t მკზვ/სთ.

სადაც D მოსახლეობისა და პერსონალის დოზის ზღვარია, მზვ/წელიწადში; t - დასხივების ხანგრძლივობა, საათი წელიწადში;

ა) ეკვივალენტური დოზის საპროექტო სიმძლავრე სათავსოებსა და ტერიტორიებზე პერსონალისა და მოსახლეობის ყოფნის სტანდარტული ხანგრძლივობითა და მარაგის კოეფიციენტით, რომელიც 2-ის ტოლია, მოყვანილია 1-ლ ცხრილში.

ცხრილი 1

|ეკვივალენტური დოზის სიმძლავრე, რომელიც გამოიყენება გარეგანი გამოსხივებისაგან დაცვის პროექტირებისას |

| |სათავსოებისა და ტე-რიტორიების დანიშნულება|დასხივების ხანგრძლივობა |ეკვივალენტური დოზის საპროექტო |

|დასხივებულ პირთა კატეგორია | |სთ/წელი |სიმძლავრე მკზვ/სთ |

| | |პერსონალის მუდმივი სამყოფი სათავსოები |1700 |6,0 |

|პერსონალი |„ა”ჯგუფი |პერსონალის დროებითი სამყოფი სათავსები |850 |12 |

| |„ბ”ჯგუფი |“ბ”ჯგუფის პერსონალის სამყოფი სათავსოები | | |

| | |და სანიტარიულ-დაცვითი ზონის ტერიტორია |2000 |1,2 |

|მოსახლეობა |ყველა სხვა ტერიტორიები და სათავსოები | | |

| | |8800 |0,06 |

|შენიშვნა: ცხრილში მოყვანილია დოზის სიმძლავრის მნიშვნელობები ორგანიზაციაში არსებული გამოსხივების ტექნოგენური წყაროებისაგან. გაზომილი ეკვივალენტური |

|დოზების მნიშვნელობიდან ეფექტურ დოზებზე გადასვლა ხორციელდება სპეციალური მეთოდური რეკომენდაციების მიხედვით. |

ბ) რენტგენის აპარატებისა და ამჩქარებლებისათვის დაცვის გათვლა სპეციალური მეთოდიკებით, რადიაციული გამოსავლისა და მუშა დატვირთვის გათვალისწინებით.

5. რადიაციული ობიექტებისათვის დასაშვები ამოფრქვევისა და ნახმარი წყლების რაოდენობის გათვლა უნდა წარმოებდეს იმ მოთხოვნებიდან, რომ მოსახლეობის სიცოცხლის 70 წლის განმავლობაში ეფექტურმა დოზამ არ გადააჭარბოს დოზის ზღვრის დადგენილ კვოტის მნიშვნელობას.

6. რადიაციული ობიექტის დაპროექტებისა და მუშაობის ტექნოლოგიური სქემების შერჩევისას უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს:

ა) პერსონალის მინიმალური დასხივება;

ბ) ოპერაციების მაქსიმალური ავტომატიზაცია და მექანიზაცია;

გ) ტექნოლოგიურ პროცესებზე ავტომატიზებული და ვიზუალური კონტროლი;

დ) ნაკლებად ტოქსიკური და მავნე ნივთიერებების გამოყენება;

ე) ხმაურის, ვიბრაციისა და სხვა მავნე ფაქტორების მინიმალური დონე;

ვ) რადიოაქტიური ნივთიერებების შემცველი ამოფრქვევისა და ნახმარი წყლების მინიმიზაცია;

ზ) რადიოაქტიური ნარჩენების მინიმალური რაოდენობა, მათი გადამუშავებისა და დროებითი შენახვის მარტივი და საიმედო ხერხები;

თ) ტექნოლოგიური პროცესის დარღვევის მანიშნებელი ბგერითი ან შუქსიგნალიზაცია;

ი) ბლოკირება.

7. რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობისათვის საჭირო ტექნოლოგიური დანადგარები უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს:

ა) კონსტრუქცია უნდა იყოს ექსპლუატაციაში საიმედო და მოხერხებული, ჰერმეტულობის მქონე, უზრუნველყოფდეს მართვის დისტანციური მეთოდების გამოყენების შესაძლებლობასა და მუშაობის მიმდინარეობაზე კონტროლის დაწესებას;

ბ) მზადდებოდეს კოროზიისადმი და რადიაციულად მდგრადი მასალებისაგან, რომლებიც ადვილად ემორჩილება დეზაქტივაციას;

გ) დანადგარების გარე და შიდა ზედაპირები მისადგომი უნდა იყოს დეზაქტივაციისათვის.

8. რადიაციული ობიექტის პროექტში სარემონტო სამუშაოების ჩატარებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს საორგანიზაციო, ტექნიკური და რადიაციული უსაფრთხოების ღონისძიებების კომპლექსი პერსონალისა და მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.

მუხლი 9. რადიაციული ობიექტი (გამოსხივების წყარო)

1. გამოსხივების წყაროების მიღება, შენახვა და მათთან სამუშაოს წარმოება ნებადართულია მხოლოდ შესაბამისი ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზიის არსებობისას.

2. გამოსხივების წყაროებთან მუშაობის ყველა სათავსის კარებზე უნდა იყოს მისი დანიშნულების აღნიშვნა, რადიაციული საფრთხის ნიშანი, ხოლო ღია წყაროების გამოყენებისას – სამუშაოს კლასი.

3. გამოსხივების წყაროს შემცველ კონტეინერებს, აღჭურვილობას, შეფუთვებს, აპარატებს, მოძრავ დანადგარებს, სატრანსპორტო საშუალებებს უნდა ჰქონდეს რადიაციული საფრთხის ნიშანი.

4. რადიაციული საფრთხის ნიშანი დასაშვებია არ ჰქონდეს აღჭურვილობას, რომელიც განლაგებულია ამ ნიშნის მქონე სათავსოში.

5. გამოსხივების მქონე წყაროების შენახვის პირობებს უზრუნველყოფს დაწესებულების ადმინისტრაცია.

6. ტექნიკური რეგლამენტებით გათვალისწინებული მოთხოვნის დარღვევის შემთხვევაში სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს აქვს უფლება კანონით დადგენილი წესით მთლიანად ან ნაწილობრივ შეაჩეროს გამოსხივების წყაროს გამოყენებასთან დაკავშირებული სამუშაო ან გააუქმოს ლიცენზია.

7. წყაროს მიღების მომენტისათვის გამომყენებელი ორგანიზაცია ამტკიცებს იმ პირთა სიას, რომლებიც დაიშვებიან მათთან სამუშაოდ, უზრუნველყოფს მათ სპეციალურ სწავლებასა და ინსტრუქტაჟს, ბრძანებით ნიშნავს პასუხისმგებელ პირებს:

ა) წყაროების აღრიცხვა - შენახვაზე;

ბ) რადიოაქტიური ნარჩენების შეკრება, შენახვა, ჩაბარებაზე;

გ) რადიაციული უსაფრთხოების კონტროლის განხორციელებაზე.

8. გამოსხივების წყაროებთან მუშაობის შეწყვეტის შემთხვევაში ორგანიზაციის ადმინისტრაცია ატყობინებს ამის შესახებ სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს

9. გამოსხივების წყაროებთან სამუშაოდ („ა” ჯგუფის პერსონალი) დაიშვებიან 18 წელს მიღწეული პირები, რომლებსაც არა აქვთ სამედიცინო უკუჩვენება. სამუშაოზე დაშვებამდე პერსონალმა უნდა გაიაროს სწავლება, ინსტრუქტაჟი.

10. გამოსხივების წყაროების გამოყენებისას დაუშვებელია იმ ოპერაციების ჩატარება, რომლებსაც არ ითვალისწინებს საექსპლუატაციო და რადიაციული უსაფრთხოების ინსტრუქცია, თუ ეს ქმედებები არ არის მიმართული ავარიის თავიდან აცილებისათვის, ექსტრემალური ზომებით ან სხვა გარემოებით, რომელიც ემუქრება მუშაკების ჯანმრთელობას.

მუხლი 10. გამოსხივების წყაროების მიწოდება, აღრიცხვა, შენახვა, გადაზიდვა

1. გამოსხივების წყაროებისა და მათი შემცველი ნაკეთობების მიწოდება წარმოებს შეკვეთა-განაცხადების რეკომენდებული ფორმით (დანართი 6).

2. წყაროებისა და მათი შემცველი ნაკეთობების მისაღებად შეკვეთა - განაცხადების შეთანხმება და რეგისტრაცია წარმოებს მხოლოდ წყაროების გამოყენებაზე ლიცენზიის მქონე ორგანიზაციებთან.

3. მიმღები ორგანიზაცია, რომელმაც მიიღო გამოსხივების წყარო, ატყობინებს ამის შესახებ სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს 10 დღის ვადაში.

4. მაექსპლუატირებელი ორგანიზაცია უზრუნველყოფს გამოსხივების წყაროების შენახვასა და მიღების, გამოყენების, ჩამოწერის ისეთ პირობებს, რომლებიც გამორიცხავენ მათ უკონტროლო გამოყენებასა და დაკარგვას.

5. გამოსხივების წყაროების აღრიცხვასა და შენახვაზე პასუხისმგებელი პირი ახორციელებს წყაროების მიღება-გადაცემის რეგულირებას, დადგენილი ფორმების მიხედვით.

6. ორგანიზაციაში მიღებული ყველა წყარო უნდა აღირიცხოს შემოსავალ-გასავლის ჟურნალში, ხოლო თანმხლები დოკუმენტები გადაეცემა ბუღალტერიას შემოსავალში გასაფორმებლად.

7. გამოსხივების რადიონუკლიდური წყაროები აღირიცხება თანმხლებ დოკუმენტებში მითითებული რადიონუკლიდის პრეპარატის სახელწოდების, დაფასოების, აქტივობის მიხედვით. ხელსაწყოები, აპარატები და დანადგარები, რომლებშიც გამოიყენება რადიონუკლიდური გამოსხივების წყაროები, ფორმდება დასახელებით, საქარხნო ნომერით, აქტივობისა და კომპლექტში შემავალი ყოველი წყაროს ნომრის მითითებით.

ა) მოკლევადიანი რადიონუკლიდების გენერატორების აღრიცხვა წარმოებს მათი დასახელებით, საქარხნო ნომრით, დედეული ნუკლიდის ნომინალური აქტივობის მითითებით. მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელი მოწყობილობები აღირიცხება დასახელების, საქარხნო ნომრისა და გამოშვების წლის მითითებით.

8. გენერატორების, ამაჩქარებლების, ბირთვული რეაქტორების და ა.შ. მეშვეობით ორგანიზაციაში მიღებული რადიონუკლიდები აღირიცხება დაფასოების, პრეპარატებისა და აქტივობის მიხედვით შემოსავალ-გასავლის ჟურნალში.

9. გამოსხივების წყაროები პასუხისმგებელი პირის მიერ შენახვის ადგილიდან გაიცემა მოთხოვნის მიხედვით, ორგანიზაციის ხელმძღვანელის წერილობითი ან ბრძანებით უფლებამოსილი პირის ნებართვის შემდეგ (დანართი 7). წყაროების გაცემა-დაბრუნება რეგისტრირდება შემოსავალ-გასავლის ჟურნალში. წყაროებთან მუშაობაზე დაშვებულ პირთა გათავისუფლების ან გადაყვანის დროს ადმინისტრაცია აქტით ღებულობს ყველა მასზე რიცხულ წყაროს.

10. ღია რადიონუკლიდური წყაროების ხარჯვა ფორმდება შიდა აქტებით, რომლებსაც ადგენენ სამუშაოს შემსრულებლები იმ პირთა მონაწილეობით, რომლებსაც ეკისრებათ პასუხისმგებლობა წყაროების აღრიცხვა-შენახვასა და რადიაციულ კონტროლზე. აქტებს ამტკიცებს ორგანიზაციის ადმინისტრაცია და ისინი წარმოადგენენ რადიოაქტიური ნივთიერებების მოძრაობის აღრიცხვიანობის საფუძველს.

11. ორგანიზაციის ხელმძღვანელის მიერ დანიშნული კომისია ყოველწლიურად ატარებს რადიოაქტიური ნივთიერების, რადიოიზოტოპური დანადგარების, ხელსაწყოების, აპარატურის ინვენტარიზაციას.

ა) გატაცებისა და დაკარგვის შემთხვევებში ადმინისტრაცია ვალდებულია შეატყობინოს ამის შესახებ ზემდგომ ორგანიზაციასა და სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს.

12. გამოსხივების წყაროების დროებითი სათავსის შექმნისას გასათავლისწინებელია რომ ასეთი შესანახის გარე ზედაპირსა ან გისოსებზე, რომელიც გამორიცხავს მასთან უცხო პირთა შეხებას, დოზის სიმძლავრე არ უნდა აღემატებოდეს 1,0 მკგრ/სთ.

13. სპეციალურად მოწყობილი შესანახი – სათავსი, უნდა განლაგდეს როგორც წესი, შენობის ქვედა ნიშნულის დონეზე (დაუტბორავი სარდაფი, 1 -ლი სართული).

14. ღია წყაროების შესანახის მოპირკეთება და მოწყობილობა უნდა პასუხობდეს მოთხოვნებს, რომელიც წაეყენებათ შესაბამისი კლასის სათავსებს, მაგრამ არანაკლებ II კლასისა.

15. რადიონუკლიდური წყაროების შესანახი მოწყობილობა (ნიშები, ჭები, სეიფები) კონსტრუირდება ისე, რომ ცალკეული წყაროს მოთავსების ან ამოღების შემთხვევაში პერსონალი არ სხივდებოდეს დანარჩენი წყაროებით. სექციების კარებები და რადიოაქტიური ნივთიერების შემცველი კონტეინერები და შეფუთვები უნდა ადვილად იხსნებოდეს და ჰქონდეს მკვეთრი მარკირება, რადიონუკლიდის დასახელებისა და აქტივობის მითითებით. აღრიცხვასა და შენახვაზე პასუხისმგებელ პირს უნდა ჰქონდეს წყაროების განლაგების სქემა. რადიოაქტიური სითხის შემცველი შუშის ტევადობები უნდა მოთავსდნენ მეტალის ან პლასტმასის შეფუთვებში.

16. რადიონუკლიდები, რომელთა შენახვისას შესაძლებელია რადიოაქტიური აირების, ორთქლისა და აეროზოლების გამოყოფა, უნდა ინახებოდეს გამწმენდი ფილტრებით აღჭურვილ სავენტილაციო სისტემების მქონე ამწოვ კარადებში, ბოქსებში, კამერებში, დახურულ ცეცხლგამძლე ჭურჭლებში და უზრუნველყოფილ იქნეს წარმოქმნილი აირების გამომყოფი საშუალებებით.

ა) სათავსო აღჭურვილ უნდა იქნეს დღე-ღამის განმავლობაში მომუშავე გამწოვი ვენტილაციით;

ბ) მაღალი აქტივობის მქონე რადიოაქტიური ნივთიერებებისათვის გათვალისწინებულ უნდა იქნეს გამაგრილებელი სისტემა. დაყოფისუნარიანი მასალების შენახვისას უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს ბირთვული უსაფრთხოების ზომები;

გ) ადვილად აალებადი და ფეთქებადი მასალების შენახვისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ფეთქებადი და ხანძარსაწინააღმდეგო საშუალებები;

დ) შემდგომი გამოყენებისათვის უვარგისი რადიონუკლიდური წყაროები უნდა დროულად ჩამოიწეროს, ჩაბარდეს გადამუშავებაზე ან დასამარხად. დასამარხად მიღებული წყაროების აქტის ასლი გადაეცემა სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს.

17. რადიონუკლიდური გამოსხივების წყაროების ტრანსპორტირება უნდა ხდებოდეს კონტეინერებსა და შეფუთვებში სპეციალური სატრანსპორტო საშუალებებით, წყაროების ფიზიკური მდგომარეობის, აქტივობის, გამოსხივების სახეობის, გაბარიტებისა და შეფუთვის მასის გათვალისწინებით, უსაფრთხოების პირობების დაცვით.

18. პირებს, რადიოაქტიური ნივთიერებისა და ბირთვული მასალის გადასატანად ორგანიზაციის გარეთ უნდა გააჩნდეთ შესაბამისი ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზია ხოლო რადიონუკლიდური წყაროების გადატანა-გადაზიდვის მოთხოვნები რეგლამენტირდება ცალკე სპეციალური წესებით.

19. სატრანსპორტო საშუალებების ზედაპირის რადიოაქტიური დაბინძურების დონეები არ უნდა აღემატებოდეს მე-2 ცხრილში მოყვანილ მნიშვნელობებს.

ცხრილი 2

|სატრანსპოტო საშუალებების ზედაპირების რადიოაქტიური დაბინძურების დასაშვები დონეები, ნაწილაკი /(სმ2ხწთ) |

|დაბინძურების |დაბინძურების სახეობა |

| |აცილებადი (არაფიქსირებული) |არააცილებადი (ფიქსირებული) |

|ობიექტი |ალფა-აქტიური |ბეტა-აქტიური |ალფა-აქტიური |ბეტა-აქტიური |

| |რადიო-ნუკლიდები |რადიო-ნუკლიდები |რადიო-ნუკლიდები |რადიო-ნუკლიდები |

|კონტეინერის დამცველი ტარის გარე |არ არის დასაშვები |არ არის დასაშვები |არ რეგლა-მენტირდება | |

|ზედაპირი | | | |200 |

|ვაგონ-კონტეინერის გარე ზედაპირი |არ არის დასაშვები |არ არის დასაშვები |არ რეგლა-მენტირდება | |

| | | | |200 |

|კონტეინერის დამცველი ტარის შიგა | | |არ რეგლა-მენტირდება | |

|ზედაპირი |1,0 |100 | |2000 |

|სატრანსპორტო კონტეინერის გარე | | |არ რეგლა-მენტირდება | |

|ზედაპირი |1,0 |100 | |2000 |

მუხლი 11. რადიაციული ობიექტების (გამოსხივების წყაროების) ექსპლუატაციიდან გამოყვანა

1. ობიექტის ექსპლუატაციის ვადის გაგრძელების ან რადიაციული ობიექტის (წყაროს) ექსპლუატაციიდან გამოყვანის ან გამოყვანის ვარიანტის არჩევაზე გადაწყვეტილება მიიღება ობიექტის დანადგარების, სამშენებლო კონსტრუქციების, ტექნოლოგიური სისტემების რადიაციული და ტექნიკური მდგომარეობის, აგრეთვე ტერიტორიის კომპლექსური შემოწმების შემდეგ.

2. I კატეგორიის რადიაციული ობიექტების ექსპლუატაციიდან გამოყვანის პროექტი უნდა დამუშავდეს ექსპლუატაციის ვადის დამთავრებამდე არაუგვიანეს 5 წლისა, ამასთან, შემუშავებულ უნდა იქნეს ობიექტის ან მისი ნაწილის ექსპლუატაციიდან გამოყვანის დეტალური პროექტი, შეთანხმებული რადიაციული უსაფრთხოების ზედამხედველობის ორგანოებთან. II კატეგორიის ობიექტებისათვის ექსპლუატაციიდან გამოყვანის პროექტი უნდა დამუშავდეს ექსპლუატაციის ვადის დამთავრებამდე არა უგვიანეს 3 წლისა. III კატეგორიის ობიექტებისათვის კი – 1 წლით ადრე.

3. რადიაციული ობიექტის ექსპლუატაციიდან გამოყვანის პროექტში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ღონისძიებები ექსპლუატაციიდან გამოყვანის სხვადსხვა ეტაპებზე: გაჩერების, კონსერვაციის, დემონტაჟის, პროფილის შეცვლის, ლიკვიდაციის, დამარხვის დროს, აგრეთვე სარემონტო სამუშაოს ჩატარებისას.

4. რადიაციული ობიექტის ექსპლუატაციიდან გამოყვანის პროექტი უნდა შეიცავდეს:

ა) დემონტაჟის სამუშაოსათვის საჭირო დანადგარების მომზადებას;

ბ) დემონტირებული დანადგარების დეზაქტივაციის საშუალებებსა და მეთოდებს;

გ) რადიოაქტიური ნარჩენების უტილიზაციის წესს.

5. რადიაციული ობიექტის ექსპლუატაციიდან გამოყვანის დროს საჭიროა შეფასდეს პერსონალისა და მოსახლეობის მოსალოდნელი ინდივიდუალური და კოლექტიური დოზები.

6. რადიაციული ობიექტის ექსპლუატაციიდან გამოყვანის სამუშაო უნდა შესრულდეს ობიექტის სპეციალურად მომზადებული პერსონალის ან სხვა ორგანიზაციის პერსონალის მიერ, რომლებსაც გააჩნიათ შესაბამისი ლიცენზია. საჭიროებისამებრ პერსონალის მომზადება ხდება მაკეტების და ტრენაჟორების გამოყენებით, ძირითადი ოპერაციის იმიტაციის გზით.

7. რადიაციული ობიექტის ლიკვიდაცია ხდება მხოლოდ ყველა მაიონებელი წყაროს მოშორების ან გამოთიშვის შემდეგ, ობიექტის რადიონუკილიდების გაუვნებლობის შემდეგ, რომელიც ტარდება ისეთი წესითა და მოცულობით, რომ არსად ობიექტზე არ ირღვევა „რუნ-2000“-ით დადგენილი ნორმატიული სიდიდეები.

მუხლი 12. მუშაობა გამოსხივების დახურულ წყაროებთან და მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელ მოწყობილებებთან

1. დახურული გამოსხივების წყაროებისა და მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელი მოწყობილობების გამოყენება რეგლამენტირდება ტექნიკური რეგლამენტების, სახელმწიფო სტანდარტებისა და ტექნიკური დოკუმენტაციის მოთხოვნებით.

2. დახურული წყაროების ჰერმეტულობის კონტროლი უნდა ტარდებოდეს იმ წესებისა და ვადების დაცვით, რომელიც დადგენილია შესაბამისი სტანდარტებითა და ტექნიკური დოკუმენტაციით. წყაროების ჰერმეტულობის დარღვევის შემთხვევაში, აგრეთვე საექსპლუატაციოდ დადგენილი ვადების გასვლის შემდეგ, გამოსხივების დახურული წყაროების გამოყენება არ დაიშვება.

3. მოწყობილობა, რომელშიც მოთავსებულია გამოსხივების დახურული წყარო, უნდა იყოს მდგრადი მექანიკური, ქიმიური, ტემპერატურული და სხვა გავლენის მიმართ, უნდა გააჩნდეს რადიაციული საშიშროების ნიშანი.

4. არასამუშაო მდგომარეობაში გამოსხივების დახურული წყაროები უნდა იმყოფებოდეს დამცველ მოწყობილობაში, მაგენერირებელი დანადგარები კი გამორთული იყოს დენის წყაროდან.

5. დახურული რადიონუკლიდური წყაროები უნდა ინახებოდეს სასაწყობო პირობებში ისე, რომ ეკვივალენტური დოზის სიმძლავრე სასაწყობო სათავსს გარეთ არ აჭარბებდეს 1 მკზვ/სთ-ში.

6. დახურული წყაროს გამოყენებისას, რომლის დროს არ შეიძლება გამოირიცხოს მისი გამოვარდნა დანადგარიდან ან მისი დაკარგვა, საჭიროა ისეთი ხელსაწყოს გამოყენება, რომელიც ნებისმიერ პირობებში დააფიქსირებს წყაროს ადგილმდებარეობას.

7. კონტეინერიდან დახურული წყაროს ამოღებისას გამოყენებულ უნდა იქნეს დისტანციური ინსტრუმენტები ან სპეციალური მოწყობილობა. დამცველი კონტეინერიდან ამოღებულ წყაროსთან მუშაობისას გამოიყენება დამცველი ეკრანები და მანიპულატორები, წყაროსთან კი, რომელიც 1მ მანძილზე ქმნის 2 მგრ/სთ-ზე მეტი დოზის სიმძლავრეს – სპეციალური დამცველი მოწყობილობები (ბოქსები, კარადები და სხვა) დისტანციური მართვით.

8. გამოსხივების დოზის სიმძლავრე გადასატანი, მოძრავი, სტაციონარული დეფექტოსკოპური, თერაპიული აპარატებისა და სხვა მოწყობილობებისათვის, რომელთა მოქმედება ეფუძნება რადიონუკლიდური გამოსხივების წყაროების გამოყენებას, დამცველი ზედაპირიდან 1მ მანძილზე არ უნდა აღემატებოდეს 20 მკგრ/სთ-ის. რადიოიზოტოპური ხელსაწყოებისათვის, რომელსაც იყენებენ საწარმოოს პირობებში, გამოსხივების დოზის სიმძლავრე გამოსხივების წყაროს ბლოკის ზედაპირზე არ უნდა აღემატებოდეს 100 მკგრ/სთ-ს, 1მ მანძილზე კი – 3 მკგრ/სთ-ს. იმ მოწყობილობების, რომელთა მუშაობას გააჩნია თანმხლები გამოუყენებელი რენტგენის გამოსხივება, დოზის სიმძლავრე ყველა ზედაპირიდან არ უნდა აღემატებოდეს 1 მკგრ/სთ-ს 0,1მ მანძილზე.

9. მოთხოვნები რენტგენოფლუოროგრაფიული, რენტგენოდიაგნოსტიკური, რენტგენოთერაპიული აპარატების რენტგენის გამოსხივებისაგან დაცვის მიმართ რეგლამენტირდება სპეციალური წესებით.

10. იმ აპარატების (დანადგარების) გამოყენება, რომელთა მუშა ან წყაროს შენახვის მდგომარეობაში დოზის სიმძლავრე 1მ მანძილზე დანადგარის ზედაპირიდან მისაწვდომ ნაწილებამდე არ აღემატება 1 მკგრ/სთ-ს, სათავსოებისადმი სპეციალური მოთხოვნები არ რეგლამენტირდება სპეციალურ წესებში.

11. სტაციონარული აპარატებისა და დანადგარების მუშა ნაწილი, განუსაზღვრელი მიმართულების მქონე გამოსხივების კონით, უნდა განლაგდეს ცალკე სათავსში (ცალკე შენობაში ან შენობის ნაწილში). ამ სათავსის კედლების, ჭერის, იატაკის სისქე გამოსხივების წყაროს ნებისმიერ მიმართულებასა და მდგომარეობაში უნდა უზრუნველყოფდეს პირველადი და გაბნეული გამოსხივების შესუსტებას მოცემულ მნიშვნელობამდე მომიჯნავე სათავსებსა და ორგანიზაციის ტერიტორიაზე.

12. სათავსები, სადაც მუშაობა ტარდება გამოსხივების დახურული წყაროების მქონე სტაციონარულ დანადგარებზე, უნდა აღიჭურვოს ბლოკირებისა და წყაროს მდგომარეობის მაჩვენებელი სიგნალიზაციის სისტემებით. გასათვალისწინებელია აგრეთვე მოწყობილობა გამოსხივების წყაროს დისტანციური იძულებითი გადაადგილებისათვის შენახვის მდგომარეობაში, დანადგარის ენერგომომარაგების გათიშვის შემთხვევაში ან ნებისმიერი სხვა მოულოდნელი სიტუაციის დროს.

13. გამოსხივების დახურული წყაროს წყალქვეშა შენახვის შემთხვევაში გასათვალისწინებელია აუზში წყლის დონის ავტომატური შენარჩუნების, წყლის დონის ცვლილებისა და სამუშაო სათავსში დოზის სიმძლავრის ზრდის სასიგნალო სისტემების არსებობა.

14. დახურული წყაროების გამოყენების დროს სათავსი სპეციალურ მოპირკეთებას არ საჭიროებს. გამონაკლისს წარმოადგენს სათავსი, რომელშიც ტარდება გადამუხტვა, სარემონტო სამუშაო და დემონტირებული ხელსაწყო-დანადგარების დროებითი შენახვა. მათდამი მოთხოვნები ისეთივეა, როგორც III კლასის ღია წყაროებთან მუშაობის დროს.

15. ძლიერი რადიაციული დანადგარების გამოყენებისას და დახურული წყაროების იმ რაოდენობით შენახვისას, რომელიც იწვევს სამუშაო სათავსის ჰაერში ტოქსიკური ნივთიერების ზენორმატიული კონცენტრაციით დაგროვებას, საჭიროა ამწოვი ვენტილაციის გათვალისწინება.

16. დახურული გამოსხივების წყაროს მქონე ხელსაწყოსა და მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელი მოწყობილობის გამოყენებისას სათავსის გარეთ ან საწარმოს საერთო სათავსებში უნდა გამოირიცხოს უცხო პირთა შეხება წყაროებთან და უზრუნველყოფილ იქნეს წყაროების შენარჩუნება. მოსახლეობისა და პერსონალის რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით საჭიროა:

ა) გამოსხივების მიმართვა მიწისაკენ ან უკაცრიელ მხარეს;

ბ) გამოსხივების წყაროს დაშორება პერსონალისაგან და სხვა პირებისაგან შესაძლო მაქსიმალური მანძილით;

გ) შეიზღუდოს ადამიანთა წყაროს მახლობლად ყოფნის ხანგრძლივობა;

დ) რადიაციის საშიშროების ნიშნისა და გამაფრთხილებელი პლაკატების გამოფენა, რომელიც მკაფიოდ უნდა ჩანდეს არანაკლებ 3მ მანძილიდან.

17. აკრძალულია დახურული წყაროს ან მაიონებელი გამოსხივების მაგენერირებელი მოწყობილობის გამოყენება „მიღების გამოცდის” გავლამდე ან უკანასკნელი „ხანგრძლივი სტაბილურობის გამოცდის” დადგენილი ვადის ამოწურვამდე.

მუხლი 13. გამოსხივების ღია წყაროებთან (რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან) მუშაობა

1. რადიონუკლიდები, როგორც შინაგანი დასხივების პოტენციური წყაროები, მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობის (მმა) მიხედვით, იყოფა რადიაციული საშიშროების ხარისხის ოთხ ჯგუფად:

ა) ა - ჯგუფი – რადიონუკლიდები, რომელთა მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობაა 103 ბკ;

ბ) ბ - ჯგუფი – რადიონუკლიდები, რომელთა მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობაა 104 და 105 ბკ;

გ) გ - ჯგუფი – რადიონუკლიდები, რომელთა მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობაა 106 და 107 ბკ;

დ) დ - ჯგუფი – რადიონუკლიდები, რომელთა მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობაა 108-ზე და მეტი ბკ.

2. რადიონუკლიდის რადიაციული საშიშროების ჯგუფი განისაზღვრება „რუნ-2000”-ის მე-5 დანართის შესაბამისად.

3. ხანმოკლე ნახევარდაშლის პერიოდის რადიონუკლიდები, რომელთა ნახევარდაშლის პერიოდი 24-საათზე ნაკლებია და არ არის მოყვანილი ამ დანართში, მიეკუთვნებიან “დ” - ჯგუფს.

4. გამოსხივების ღია წყაროებთან მიმდინარე ყველა სამუშაო იყოფა სამ კლასად. სამუშაო კლასის დადგენა ხდება მე-3 ცხრილით, რადიონუკლიდის რადიაციული საშიშროების ჯგუფისა და სამუშაო ადგილზე არსებული აქტივობის მიხედვით, იმ პირობით თუ მისი ხვედრითი აქტივობა “რუნ-2000” - დანართ 5-ში მოყვანილ მონაცემებს არ აღემატება.

ცხრილი 3

|გამოსხივების ღია წყაროსთან მუშაობის კლასები |

|სამუშაოს კლასი |ჯამური აქტივობა სამუშაო ადგილზე, „ა”-ჯგუფთან დაყვანილი, ბკ |

| I კლასი |108-ზე მეტი |

|II კლასი |105-დან 108-მდე |

|III კლასი |103-დან 105-მდე |

5. შენიშვნები:

ა) სითხეებთან მარტივი ოპერაციების შემთხვევაში (აორთქლების, გამოხდის, ბარბოტაჟის გარეშე და სხვა) დასაშვებია სამუშაო ადგილზე აქტივობის 10-ჯერ გაზრდა;

ბ) გენერატორებიდან სამედიცინო დანიშნულების ხანმოკლე ნახევარდაშლის პერიოდის რადიონუკლიდების მიღებისა (ელუირების) და დაფასოების მარტივი ოპერაციების შემთხვევაში დასაშვებია სამუშაო ადგილზე აქტივობის 20-ჯერ გაზრდა. მუშაობის კლასის დადგენა ხდება შვილეული რადიონუკლიდის ერთდროულად ჩამოდენილი (ელუირებული) მაქსიმალური აქტივობით;

გ) ურანისა და მისი შენაერთების გადამამუშავებელი დაწესებულებებისათვის სამუშაო კლასი განისაზღვრება წარმოების ხასიათის შესაბამისად და რეგლამენტირებულია სპეციალური წესებით;

დ) გამოსხივების ღია წყაროების შენახვისას დასაშვებია აქტივობის 100-ჯერ გაზრდა.

6. იმ შემთხვევაში, როდესაც სამუშაო ადგილზე არის რადიაციული საშიშროების სხვადასხვა ჯგუფის რადიონუკლიდები, მათი აქტივობა დასაყვანია რადიაციული საშიშროების „ა” ჯგუფის მნიშვნელობასთან ფორმულით:

Cý ( CA ( მმაA ((Ci / მმაi),

სადაც Cý ჯამური აქტივობაა, დაყვანილი ა - ჯგუფის აქტივობასთან, ბკ; CA – „ა” - ჯგუფის რადიონუკლიდების ჯამური აქტივობაა, ბკ; მმაA – „ა” - ჯგუფის მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობა, ბკ; Ci – ცალკეული რადიონუკილიდის აქტივობა, რომლებიც არ მიეკუთვნება „ა” – ჯგუფს; მმაi – ცალკეული რადიონუკილიდის მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობა, მოყვანილი „რუნ-2000”-ის მე-5 დანართში, ბკ.

7. გამოსხივების ღია წყაროებთან მუშაობისთვის განკუთვნილი სათავსების განთავსებისა და აღჭურვილობის მიმართ მოთხოვნები განისაზღვრება სამუშაოს კლასით.

8. გამოსხივების ღია წყაროებთან მუშაობისას რადიაციულ უსაფრთხოებათა კომპლექსი უნდა უზრუნველყოფდეს პერსონალის დაცვას გარეგანი და შინაგანი გამოსხივებისაგან, ზღუდავდეს ჰაერის, სამუშაო ზედაპირების, კანისა და პერსონალის ტანსაცმლის, აგრეთვე გარემოს ობიექტების – ჰაერის, ნიადაგის, წყალსატევების, მცენარეულობისა და სხვ. დაბინძურებას, როგორც ნორმალური ექსპლუატაციის, ასევე რადიაციული ავარიის ლიკვიდაციის პირობებში.

9. სამუშაო სათავსებსა და გარემოში რადიონუკლიდების მოხვედრის შეზღუდვა ხორციელდება სტატიკური (აღჭურვილობა, სათავსოების კედლები და გადახურვა) და დინამიკური (ვენტილაცია, აირგაწმენდა) ბარიერების გამოყენებით.

10. სათავსები დაწესებულებებში, სადაც მიმდინარეობს მუშაობა გამოსხივების ღია წყაროებთან, ყოველი (თითოეული) სამუშაო კლასისათვის თავმოყრილი უნდა იყოს ერთ ადგილზე. იმ შემთხვევაში, როდესაც დაწესებულებაში მიმდინარეობს სამივე კლასის მუშაობა, სათავსები უნდა გაიყოს მათში მიმდინარე სამუშაოს კლასის შესაბამისად.

11. მუშაობა გამოსხივების ღია წყაროებთან, რომელთა აქტივობა „რუნ-2000”-ის მე-5 დანართში მოყვანილ მნიშვნელობებზე დაბალია, შეიძლება ჩატარდეს წარმოების სათავსოებში, რომელთა მიმართ არ არის წაყენებული რადიაციული უსაფრთხოების დამატებითი მოთხოვნები.

12. III კლასის სამუშაობი ტარდება განცალკავებულ სათავსებში, რომლებიც შეესაბამება ქიმიური ლაბორატორიების მიმართ წაყენებულ მოთხოვნებს. ამ სათავსების შემადგენლობაში გათვალისწინებულია შემწოვ-გამწოვი ვენტილაციისა და საშხაპის მოწყობა. სამუშაოები, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიოს ჰაერის რადიოაქტიური დაბინძურება (ფხვნილებთან ოპერაცია, ხსნარების აორთქლება, ემანირებულ და აირად ნივთიერებებთან მუშაობა და სხვა), უნდა ჩატარდეს გამწოვ კარადებში.

13. II კლასის სამუშაობი ტარდება სათავსებში, რომლებიც განთავსებულია შენობის ცალკეულ ნაწილში და იზოლირებულია სხვა სათავსებისაგან. ერთ დაწესებულებაში II და III კლასის სამუშაოების ჩატარების შემთხვევაში, რომლების დაკავშირებული არიან ერთიანი ტექნოლოგიით, შეიძლება გამოიყოს სათავსების საერთო ბლოკი, რომელიც აღჭურვილი იქნება II კლასის სამუშაოების ჩატარებისას გათვალისწინებული მოთხოვნებით.

14. დაგეგმარებისას გამოიყოფა პერსონალის მუდმივი და დროებითი სამყოფი სათავსები. ამ სათავსების შემადგენლობაში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს სან-გამტარი ან სან-შლუზი. II კლასის სამუშაოს სათავსებში მონტაჟდება ამწოვი კარადები ან ბოქსები.

15. I კლასის სამუშაოები ტარდება ცალკე შენობაში ან შენობის იზოლირებულ ნაწილში, ამასთან, მას უნდა ჰქონდეს დამოუკიდებელი (განცალკავებული) შესასვლელით სან-გამტარის გზით. სამუშაო სათავსები აღჭურვილი უნდა იყოს ბოქსებით, კამერებით, კანიონებით ან სხვა ჰერმეტული დანადგარებით. სათავსები, როგორც წესი იყოფა სამ ზონად:

ა) 1-ლი ზონა – არამომსახურებადი სათავსები, სადაც განლაგებულია ტექნოლოგიური დანადგარები და კომუნიკაციები, წარმოადგენენ რადიაციული დაბინძურებისა და გამოსხივების ძირითად წყაროებს. ტექნოლოგიური დანადგარების მოქმედებისას სათავსებში დაუშვებელია პერსონალის ყოფნა;

ბ) მე-2 ზონა – პერიოდულად მომსახურებადი სათავსები, გათვალისწინებულია დანადგარების შეკეთებისა და სხვა სამუშაოებისათვის, რომლებიც ითვალისწინებენ ტექნოლოგიური დანადგარების გახსნას, რადიოაქტიური მასალის ჩატვირთვასა და გადატვირთვას, ნედლეულის, მზა პროდუქციის და რადიოაქტიური ნარჩენების დროებით შენახვას;

გ) მე-3 ზონა – მთელი ცვლის პერიოდში პერსონალის მუდმივი ადგილსამყოფელი სათავსებში (საოპერატორო, მართვის ოთახი და სხვ.). რადიაციული დაბინძურების გავრცელების აღსაკვეთად ზონებს შორის უნდა მოეწყოს სან-გამტარები;

დ) I კლასის სამუშაოების ჩატარებისას, რადიაციული ობიექტის დანიშნულებისა და გამოყენებული ბარიერების ეფექტურობის გათვალისწინებით, დასაშვებია სამუშაო სათავსების ორზონალური დაგეგმარება. ამ პირობებისათვის რადიაციული უსაფრთხოების მოთხოვნები რეგლამენტირდება სპეციალური წესებით.

16. სამუშაო სათავსებიდან გატანილ უნდა იქნეს გათბობის, გაზის, შეკუმშული ჰაერის, წყალსადენის მართვის საერთო სისტემები და დენის ჯგუფური ელექტროდაფა.

17. გამოსხივების ღია წყაროებიდან პერსონალის გარეგანი დასხივების დონის შესამცირებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს დისტანციური მართვისა და ავტომატიზაციის სისტემები, გამოსხივების წყაროს ეკრანირება და სამუშაო ოპერაციების დროის შემცირება.

18. დაწესებულებებში, სადაც მიმდინარეობს რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობა, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს წარმოების სათავსებისა და დანადგარების დეზაქტივაციის ჩატარების ღონისძიებათა კომპლექსი.

19. I კლასის მე-3 ზონისა და II კლასის სამუშაოებისათვის გათვალისწინებული სათავსების იატაკი და კედლები, აგრეთვე I კლასის 1-ლი და მე-2- ზონების ჭერი უნდა დაიფაროს სუსტი სორბირებადი მასალებით, რომლებიც გაუძლებს სარეცხი საშუალებების მოქმედებას. სათავსები, რომლებიც მიეკუთვნებიან სხვადასხვა კლასებსა და ზონებს, უნდა შეიღებოს სხვადასხვა ფერის საღებავით.

20. კედელთან იატაკის გადასვლის ადგილი უნდა იყოს მჭიდროდ შეთავსებული, ხოლო იატაკის საფარის ნაპირები – ამაღლებული. ტრაპების არსებობის შემთხვევაში იატაკს უნდა გააჩნდეს დაქანება. კარ-ფანჯრების ზედაპირებს უნდა ჰქონდეს უმარტივესი პროფილი.

21. რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობისათვის განკუთვნილი სათავსების სიმაღლე და ფართი, გათვლილი 1 მომუშავეზე, განისაზღვრება სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნების საფუძველზე. I-II კლასის სამუშაოებისათვის სათავსოს ფართი გათვლილი 1 მომუშავეზე უნდა იყოს არანაკლებ 10 მ2.

22. სამუშაო ავეჯსა და დანადგარებს უნდა ჰქონდეს გლუვი ზედაპირი, მარტივი კონსტრუქცია და სუსტი სორბირებადი საფარი, რომელიც გაადვილებს რადიაციული დაბინძურების მოცილებას.

23. ავეჯი, დანადგარები და ინსტრუმენტები უნდა იყოს მიმაგრებული (მიჩენილი) ყოველი კლასის (ზონის) სათავსზე და შესაბამისად მარკირებული. მათი გადატანა ერთი კლასის (ზონის) სათავსიდან სხვაგან აკრძალულია. გამონაკლისის შემთხვევაში ნებადართულია მხოლოდ საწარმოო რადიაციული კონტროლის ჩატარებისა და მარკირების აუცილებელი შეცვლის შემდგომ.

24. ბოქსებსა და კამერებში რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან საწარმოო ოპერაციები უნდა შესრულდეს დისტანციური საშუალებებით ან ხელთათმანების გამოყენებით, რომლებიც ჰერმეტულად არის დამონტაჟებული კედლის ფასადში. დანადგარების, გადამამუშავებელი პროდუქციის ჩატვირთვა და გადმოტვირთვა, კამერის ხელთათმანების, მანიპულატორების და სხვ. შეცვლა უნდა წარმოებდეს ბოქსებისა და კამერების ჰერმეტიზაციის დარღვევის გარეშე.

25. რადიოაქტიური ნივთიერების რაოდენობა სამუშაო ადგილზე უნდა იყოს მინიმალური სამუშაოსათვის აუცილებელი რაოდენობით. რადიოაქტიური ნივთიერებების არჩევანის არსებობის შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა იქნეს ნაკლები რადიაციული საშიშროების ჯგუფის რადიოაქტიური ნივთიერებები, ხსნარები, ფხვნილის მაგიერ, ნაკლები ხვედრითი აქტივობის ხსნარები. გარე სამყაროსა და სათავსების შესაძლებელი რადიაციული დაბინძურების თავიდან აცილების მიზნით მინიმუმამდე უნდა იქნეს დაყვანილი მანიპულაციების რაოდენობა (ფხვნილების დაფასოება, აორთქლება და სხვა). რადიოაქტიურ ხსნარებთან ხელით მუშაობისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ავტოპიპეტები.

26. ღია წყაროებთან სამუშაოს ორგანიზაცია მიმართული უნდა იყოს ტექნოლოგიური პროცესების დროს წარმოშობილი რადიოაქტიური ნარჩენების მინიმიზაციაზე.

27. ლაბორატორიულ პირობებში რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობისას სათავსების, დანადგარების, სამუშაო ზედაპირების დაბინძურების შეზღუდვის მიზნით გამოიყენება ლოტოკი, კიუვეტი, ქვესადგამები, რომლებიც სორბციის სუსტი უნარის მქონე მასალებისაგან არის დამზადებული, პლასტიკატის საფარი, ფილტრის ქაღალდები და სხვა ერთჯერადი მოხმარების მასალა.

მუხლი 14. გამოსხივების ღია წყაროებთან მუშაობის უზრუნველყოფის ტექნიკური სისტემები

1. გამოსხივების ღია წყაროებთან მუშაობისას სავენტილაციო და ჰაერის გამწმენდი მოწყობილობები უნდა უზრუნველყოფდეს რადიოაქტიური დაბინძურებისაგან სამუშაო სათავსების ჰაერისა და ატმოსფერული ჰაერის დაცვას. სამუშაო სათავსები, გამწოვი კარადები, ბოქსები, კანიონები და სხვა ტექნოლოგიური დანადგარები უნდა მოეწყოს ისე, რომ ჰაერი მიემართებოდეს ნაკლებად დაბინძურებული ადგილიდან შედარებით მეტად დაბინძურებული ადგილისაკენ.

2. დაწესებულებების შენობა-ნაგებობებსა და საწარმოო შენობებში ვენტილაციის, ჰაერის კონდიციონირების პროექტირება, აგრეთვე ვენტილაციიდან გაშვების წინ ჰაერის გაწმენდა და ატმოსფეროში გაშვება უნდა მოხდეს აღნიშნული წესების, სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნების შესაბამისად. ორგანიზაციებისთვის, სადაც რადიოაქტიური ნივთიერებების გაშვებამ ატმოსფეროში მოსახლეობის კრიზისული ჯგუფებისათვის შეიძლება შექმნას უფრო მეტი დოზა, ვიდრე 10 მკზვ/წელიწადში.

3. ატმოსფეროში გაშვების წინ დაბინძურებული ჰაერი ბოქსებიდან, კამერებიდან, კარადებიდან და სხვა დანადგარებიდან უნდა გაიწმინდოს. გამორიცხულია ასეთი ჰაერის განზავება მის გაწმენდამდე.

ა) ორგანიზაციებში, სადაც მიმდინარეობს I, ან საჭიროების შემთხვევაში II კლასის სამუშაოები, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს გამწოვი მილები, რომელთა სიმაღლე განაპირობებს ატმოსფერულ ჰაერში რადიოაქტიური ნივთიერებების მოცულობითი აქტივობის შემცირებას ჩირაღდნის დაშვების ადგილზე იმ დონემდე, რომელიც უზრუნველყოფს მოსახლეობისათვის დადგენილი ზღვრული დოზის კვოტის გადაუჭარბებლობას.

4. დასაშვებია ჰაერის გაშვება ატმოსფეროში გაწმენდის გარეშე, თუ მისი ჯამური გამონაყოფი წელიწადში არ აღემატება ორგანიზაციისათვის დადგენილი გამონაყოფის დასაშვებ მნიშვნელობებს. ამასთან ერთად, მოსახლეობის გარეგანი და შინაგანი დასხივების დონეები არ უნდა აღემატებოდეს დადგენილ კვოტებს.

5. შენობებში, სადაც გამოსხივების ღია წყაროებთან მუშაობისათვის გამოყოფილია საერთო ფართის ნაწილი, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ვენტილაციის ცალ-ცალკე სისტემები: სათავსებისათვის, სადაც მუშაობენ ღია წყაროებთან, და სათავსებისათვის, რომლებიც არ არიან ამ ნივთიერებებთან დაკავშირებულნი.

6. ჰაერის რეცირკულაციის სისტემის გამოყენებისას უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს I-II კლასის სამუშაოების სათავსების რადიოაქტიური და ტოქსიკური ნივთიერებებისგან გაწმენდა და აერაცია.

7. ჰერმეტულ კამერებსა და ბოქსებში დახურული ნაპრალების შემთხვევაში უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს ჰაერის გაუხშოება არანაკლებ 20 მმ წყლის სვეტისა. კამერები და ბოქსები უნდა აღიჭურვოს ჰაერის გაუხშოების ხარისხის კონტროლის ხელსაწყოებით. დასაშვებია ჰაერის გაუხშოების მოკლევადიანი შემცირება წყლის სვეტის 10 მმ-მდე და ღია ნაპრალების არსებობის შემთხვევაში ჰაერის სიჩქარის 0,5 მ/წ შემცირება. ჰაერის მოძრაობის საანგარიშო სიჩქარე გამწოვი კარადების სამუშაო ღიობსა (ნაპრალებში) და საფარში უნდა უდრიდეს 1,5, მ/წ-ში.

8. გამწოვი კარადების, ბოქსებისა და კამერების ვენტილატორები განთავსებულ უნდა იქნეს სპეციალურ ცალკე სათავსებში. I კლასის სამუშაოს სათავსებში გამწოვი კარადა უნდა შედიოდეს მე-2 ზონის სათავსების შემადგენლობაში. I კლასის სამუშაოს სათვსების მომსახურე სავენტილაციო სისტემებს უნდა გააჩნდეთ სარეზერვო აგრეგატები არანაკლებ მთლიანი საანგარიშო მწარმოებლურობის 1/3-ისა. ძრავების გამშვებები განთავსებულ უნდა იქნეს მე-3 ზონის სათავსებში და აღჭურვილი შუქურა სიგნალიზაციით.

9. აირად და ემანირებად რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობისას შესანახებში, სამუშაო სათავსოებსა და ბოქსებში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მუდმივმოქმედი გამწოვი სავენტილაციო სისტემა. მას უნდა გააჩნდეს სარეზერვო გამწოვი აგრეგატი, რომლის მწარმოებლურობა შეადგენს მთლიანი საანგარიშოს არანაკლებ 1/3-ს. რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან I-II კლასის სამუშაოების შესრულებისას აირმტვერგამწმენდი მოწყობილობებისა და სისტემების არჩევისა და დაყენების ძირითადი მოთხოვნებია:

ა) აირმტვერგამწმენდი დანადგარების მინიმალური რაოდენობა;

ბ) აირმტვერგამწმენდი დანადგარების შეცვლის, შეკეთებისა და მომსახურეობის პროცესების მექანიზაცია და ავტომატიზაცია, ხოლო საჭიროებისამებრ სამუშაოების დისტანციური წარმოება;

გ) გამწმენდი აპარატებისა და ფილტრების მუშაობის ეფექტურობაზე კონტროლის სისტემისა და სიგნალიზაციის არსებობა;

დ) აირმტვერგამწმენდი მრავალსაფეხურიანი სისტემის არსებობისას ავტომატიზებული კონტროლისა და სიგნალიზაციის განხორციელება, როგორც მთლიანი სისტემის მუშაობაზე, ასევე მის ცალკეულ ნაწილებზე (საფეხურებზე);

ე) აირმტვერგამწმენდი დანადგარების, როგორც გამოსხივების წყაროს, საიმედო იზოლაცია, პერსონალის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა დანადგარების შემოწმებისას და მომსახურეობისას.

10. მაგისტრალური ჰაერგამწოვი სისტემის დაბინძურების მაქსიმალური შემცირების მიზნით ფილტრები და აპარატები შეძლებისამებრ უნდა განთავსდეს ბოქსებთან, კამერებთან, კარადებთან, შესაფართან ახლოს. აპარატებისა და ფილტრების გამოყენების ვადა განისაზღვრება ჰაერის გამტარიანობის შემცირებით ან რადიაციული საშიშროების დონით, რომელიც წარმოიქმნება რადიოაქტიური ნივთიერებების დაგროვებით.

11. აირმტვერგამწმენდი დანადგარების ცალკე სათავსებში განთავსებისას (ცალკე შენობებში, შენობის ნაწილში) მათ უნდა წარედგინოთ იგივე მოთხოვნები, რაც ძირითად საწარმოო სათავსებს. იმ შემთხვევაში, თუ აირმტვერგამწმენდი დანადგარი განთავსებულია სხვენში, იგი უნდა მოეწყოს როგორც ტექნიკური სართული.

12. აირმტვერგამწმენდი დანადგარების სათავსები უნდა იყოს იზოლირებული და ჰაერით არ უნდა უკავშირდებოდეს ძირითად საწარმოო სათავსებსა და ზონებს. აირმტვერგამწმენდი დანადგარების სათავსებში შესვლა და გამოსვლა უნდა ხორციელდებოდეს სანიტარიული შლუზის მეშვეობით.

13. აირმტვერგამწმენდი დანადგარების სათავსების კომპლექსში აუცილებლად უნდა შედიოდეს იზოლირებული სათავსოები ან ჰერმეტული ვენტილაციის მქონე უბნები, რომლებიც გამოიყენება ფილტრების, აპარატებისა და მათი ელემენტების დაშლის, შეკეთების და დროებით შესანახად, აგრეთვე დეზაქტივაციისა და დასალაგებელი საშუალებების შესანახად.

14. აირმტვერგამწმენდი დანადგარების I კლასის სამუშაო უბნებზე ცენტრალიზებულად განთავსების შემთხვევაში აირმტვერგამწმენდი კომპლექსის დაგეგმარებას საფუძვლად უდევს ზონირების პრინციპი.

15. I და II კლასის ცალკეულ სამუშაოს სათავსებში დანადგარების ზონალური განაწილებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ჰაერის მიწოდება პერსონალის ინდივიდუალურ იზოლირებულ დამცველ საშუალებებზე (პნევმოკოსტიუმები, პნევმოშლემები, შლანგიანი აირწინაღები), აგრეთვე გამწოვი ვენტილაციის სისტემებთან გადასატანი გამწოვი მოწყობილობების მიერთების შესაძლებლობა. დაცვის შლანგურ სისტემებთან ჰაერის მიწოდებისათვის უნდა მოეწყოს ცალკე პნევმოხაზი ან ცალკე ვენტილატორები, რომლებიც უზრუნველყოფენ შესაბამის წნევასა და ჰაერის ხარჯვას. შლანგების მიერთების ადგილები აღჭურვილ უნდა იქნეს სფეროსებრი ან ზამბარისებრი ავტომატური სარქველებით.

16. სათავსები, სადაც გამოიყენება გამოსხივების ღია წყაროები, უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს ჰაერით ან წყლით გათბობით.

17. ორგანიზაციები, სადაც მიმდინარეობს ყველა კლასის სამუშაოები გამოსხივების ღია წყაროებთან, უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს ცივი და ცხელი წყალმომარაგებითა და კანალიზაციით. გამონაკლისია III კლასის საველე ლაბორატორიები, რომლებიც განლაგებულია დასახლებული პუნქტების გარეთ ან ისეთ ადგილებში, რომლებსაც არ გააჩნიათ ცენტრალიზებული წყალმომარაგება.

ა) წყალსადენის, გათბობისა და სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო კანალიზაციის მოწყობის მოთხოვნები რეგლამენტირდება სამშენებლო ნორმებითა და წესებით.

18. I და II კლასის სამუშაო სათავსებში წყლის ონკანები უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს შემზავებლით (შემრევით) და ჰქონდეთ ავტომატური, იდაყვით ან ფეხით ჩამრთველები. უნიტაზის ჩარეცხვა უნდა ხდებოდეს წყლის ფეხის ჩამრთველით. ხელსაბანებს უნდა ჰქონდეთ ელექტროსაშრობი.

19. სპეციალური საკანალიზაციო სისტემა უნდა ითვალისწინებდეს ჩამდინარე წყლის დეზაქტივაციასა და ტექნოლოგიური მიზნებისათვის მათი განმეორებით გამოყენების შესაძლებლობას. გამწმენდი ნაგებობები განთავსებულ უნდა იქნეს სპეციალურად გამოყოფილ სათავსებსა ან ორგანიზაციის ტერიტორიის სპეციალურად გამოყოფილ უბანზე. სპეციალური საკანალიზაციო სისტემა უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს ჩამდინარე წყლის რაოდენობისა და აქტივობის კონტროლის სისტემით.

ა) სპეციალურ საკანალიზაციო სისტემაში რადიოაქტიური ნივთიერებების ხსნარების ჩაშვებისათვის გათვალისწინებული მიმღებები (ნიჟარები, ტრაპები და სხვა) დამზადებულ უნდა იქნეს მდგრადი, კოროზიის გამძლე მასალებისაგან, რომლებიც ადვილად ექვემდებარება დეზაქტივაციას. მათი კონსტრუქცია უნდა გამორიცხავდეს ხსნარების გადმოღვრას, გადმოშხეფებას.

მუხლი 15. სან-გამტარი და სან-შლუზი

1. სან-გამტარი განთავსებულ უნდა იქნეს იმავე შენობაში, სადაც მიმდინარეობს მუშაობა გამოსხივების ღია წყაროებთან, ან შენობის ცალკე ნაწილში, რომელიც დაკავშირებულია საწარმოო კორპუსთან (ლაბორატორიასთან) დახურული გადასასვლელის მეშვეობით.

ა) სან-გამტარის შემადგენლობაში გათვალისწინებულია: საშინაო ტანსაცმლის საგარდერობო, სპეცტანსაცმლის საგარდერობო, სპეცტანსაცმლისა და კანის რადიომეტრიული კონტროლის პუნქტი, ჭუჭყიანი და სუფთა სპეცტანსაცმლის საკუჭნაო, ასევე საპირფარეშოები.

ბ) სან-გამტარში დამონტაჟებულ უნდა იქნეს სასმელი წყლის შადრევანი ავტომატური იდაყვის ან ფეხის ჩამრთველების გათვალისწინებით.

2. სან-გამტარის დაგეგმარება უნდა უზრუნველყოფდეს პერსონალის ცალმხრივ მოძრაობას სხვადასხვა მარშრუტით სამუშაო სათავსებში და უკან.

3. სტაციონარული სან-შლუზები თავსდება სამუშაო სათავსების მეორე და მესამე ზონებს შორის. სამუშაოს სახეობისა და მოცულობის მიხედვით სან-შლუზებში გათვალისწინებულია:

ა) ტანსაცმლის გამოცვლის, დამატებითი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების წინასწარი დეზაქტივაციისა და მათი შენახვის ადგილები;

ბ) რადიაციული კონტროლის პუნქტი;

გ) ხელსაბანები;

დ) სტაციონარული სან-შლუზების გარდა, შესაძლებელია გადასატანი სან-შლუზების განთავსება უშუალოდ სათავსის შესასვლელთან, სადაც მიმდინარეობს შესაკეთებელი სამუშაოები.

4. სანიტარიულ-საყოფაცხოვრებო სათავსების იატაკი, კედლები, ჭერი, კარადების ზედაპირები უნდა იყოს წყალმდგრადი, სუსტი სორბციის უნარიანი, ადვილად იწმინდებოდეს და ემორჩილებოდეს დეზაქტივაციას.

5. სამუშაო და საშინაო ტანსაცმლის შესანახი ადგილების რაოდენობა უნდა შეესაბამებოდეს სამუშაო ცვლაში მუდმივად და დროებით მომუშავეთა მაქსიმალურ რიცხვს.

6. ჭუჭყიანი სპეცტანსაცმლის საკუჭნაოს განლაგება უნდა ითვალისწინებდეს ცალკე გასასვლელს ქუჩაში, სუფთა სათავსების გზის ავლით, უზრუნველყოფდეს ტანსაცმლის დახურული ტრანსპორტირების საშუალებას. საკუჭნაო უნდა განთავსდეს რადიომეტრული კონტროლის პუნქტისა და დაბინძურებული სპეცტანსაცმლის საგარდერობოს ახლოს. სპეცტანსაცმლის დახარისხება უნდა წარმოებდეს რადიოაქტიური დაბინძურების ხარისხისა და სახეობის შესაბამისად. დაბინძურებული სპეცტანსაცმელი გასახდელიდან საკუჭნაოში გადაიტანება შეფუთულ მდგომარეობაში.

7. სათავსები, რომლებიც გათვალისწინებულია ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების (წინსაფრები, სათვალეები, რესპირატორები, დამატებითი ფეხსაცმელი და სხვა) გაცემისა და შენახვისათვის, განთავსებულ უნდა იქნეს სუფთა ზონაში, სამუშაო სათავსებისა და სუფთა სპეცტანსაცმლის საგარდერობოს შორის.

8. კანის რადიომეტრული კონტროლის პუნქტი უნდა განთავსდეს საშხაპესა და საშინაო ტანსაცმლის საგარდერობოს შორის.

მუხლი 16. რადიონუკლიდებით დაბინძურებულ ნაკეთობებსა და მასალებთან მოქცევის წესი

1. დასაშვებია რადიონუკლიდების დაბალი დონის (0,3 კბკ/კგ-ზე ნაკლები) შემცველი მასალებისა და ნაკეთობების გამოყენება სამეურნეო საქმიანობაში.

ა) სამეურნეო საქმიანობაში რადიონუკლიდების შემცველი მასალების, ნედლეულის, ნაკეთობების გამოყენების შესაძლებლობაზე გადაწყვეტილების მიღების კრიტერიუმად აღიარებულია დასხივების მოსალოდნელი ინდივიდუალური წლიური ეფექტური დოზა, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 10 მკზვ, ხოლო წლიური კოლექტიური ეფექტური დოზა 1 ადამიან-ზივერტს.

2. დაუშვებელია სამეურნეო საქმიანობაში გამოსაყენებლად გათვალისწინებული მასალებისა და ნაკეთობების ზედაპირების (ლითონის, ხის და სხვა) არაფიქსირებადი რადიოაქტიური დაბინძურება.

3. შეუზღუდავია სამეურნეო საქმიანობაში ყველანაირი მყარი მასალების, ნედლეულის, ნაკეთობების გამოყენება, თუ მათში რადიონუკლიდების ხვედრითი აქტივობა ნაკლებია 0,3 კბკ/კგ-ზე.

4. სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან შეთანხმების შემთხვევაში შესაძლებელია ცალკეული ბეტა-გამომსხივებელი რადიონუკლიდებისათვის უფრო მაღალი ხვედრითი აქტივობის მასალის, ნედლეულის, ნაკეთობების შეუზღუდავად გამოყენება.

5. 0,3-დან–100 კბკ/კგ-მდე ბეტა-გამოსხივების ხვედრითი აქტივობის, ან 0,3-10 კბკ/კგ ალფა გამოსხივების ხვედრითი აქტივობის, ან ტრანსურანული რადიონუკიდების 0,3-დან 1,0 კბკ/კგ-მდე ხვედრითი აქტივობის მასალების, ნედლეულისა და ნაკეთობების გამოყენების განსაზღვრული სახეობის შეზღუდვა შეიძლება მხოლოდ სახელმწიფო მარეგულირებელი ორგანოს დასკვნის საფუძველზე. აღნიშნულნი ექვემდებარება აუცილებელ რადიაციულ კონტროლს.

6. ბუნებრივი წარმოშობის რადიოაქტიური ნივთიერებების შემცველი მასალებისა და სასუქების გამოყენება სამეურნეო საქმიანობაში რეგლამენტირდება „რუნ-2000”-ის პუნქტებით 8.3.5. და 8.3.7.

7. მასალები და ნაკეთობები, რომელთა გამოყენება გათვალისწინებულია მათი პირდაპირი დანიშნულებით, ექვემდებარება დეზაქტივაციას, თუ რადიოაქტიური ნივთიერებების შემცველობის დონეები აღემატება „რუნ-2000-ის” 11.2. ცხრილში მითითებულ სიდიდეებს. დეზაქტივაციის ჩატარება მიზანშეწონილია იმ შემთხვევაში, თუ შესაძლებელია მასალებისა და ნაკეთობების დაბინძურების დონის დაყვანა დასაშვებ დონეებამდე, რაც უზრუნველყოფს მათ შემდგომ გამოყენებას.

8. გადამამუშავებელ დაწესებულებაში გასაგზავნად გათვალისწინებული დაბინძურებული ლითონის ნედლეული დეზაქტივაციის შემდეგ ექვემდებარება წინასწარ გადადნობას ან სხვა გადამუშავებას რადიაციულ ობიექტზე, რომელიც გამორიცხავს მეორეული რადიაციული ნარჩენების წარმოშობას, გადადნობილი ლითონის შემდგომი გამოყენების ყველა ვარიანტში.

9. ორგანიზაციას, სადაც წარმოებს რადიონუკლიდების შემცველი მასალების დეზაქტივაცია, გადადნობა ან სხვაგვარი გადამუშავება, უნდა ჰქონდეს შესაბამისი ლიცენზია. ნედლეულის გადამუშავების ტექნოლოგია და მისი შემდგომი გამოყენება შეთანხმებულ უნდა იქნეს სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან.

10. წინასწარი გადადნობის ან სხვა გადამუშავების შემდგომ ლითონის შეუზღუდავად გამოსაყენებლად ძირითადი ხანგრძლივი მოქმედების რადიონუკლიდების დასაშვები ხვედრითი აქტივობის რიცხობრივი მონაცემები მოყვანილია დანართ 13-ში.

11. გამოყენების შეზღუდულ კატეგორიას მიკუთვნებული (ამ ქვეთავის დ) პუნქტი) ნედლეულის, მასალებისა და ნაკეთობების გამოყენების შეუძლებლობის ან მიზანშეუწონლობის შემთხვევაში ისინი იგზავნება საწარმოო ნარჩენების სამარხში, სპეციალურად გამოყოფილ უბნებში. ამ მასალებს არ უნდა გააჩნდეს არაფიქსირებადი რადიაციული დაბინძურება. აღნიშნული საწარმოო ნარჩენების დამარხვის წესები, პირობები და მეთოდები დგინდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების მიერ, გაცემული ბირთვული და რადიაციული ლიცენზიის საფუძველზე.

მუხლი 17. რადიოაქტიურ ნარჩენებთან მოპყრობის წესები

1. აგრეგატული მდგომარეობის მიხედვით, რადიოაქტიური ნარჩენები შეიძლება იყოს თხიერი, მყარი და აიროვანი:

ა) თხიერ ნარჩენებს მიეკუთვნება ორგანული და არაორგანული სითხეები, პულპები, შლამი, რომლებიც არ ექვემდებარებიან შემდგომ გამოყენებას და მათი რადიონუკლიდების ხვედრითი აქტივობა 10-ჯერადზე მეტად აღემატება „რუნ-2000”-ის მე-3 დანართში მოყვანილ წყლის დასაშვები ხვედრითი აქტივობის (ჩარევის დონეების) რიცხობრივ მნიშვნელობებს.

ბ) მყარ ნარჩენებს მიეკუთვნება რესურსამოწურული რადიონუკლიდური წყაროები, მასალები, მოწყობილობები, დანადგარები, ნაკეთობები, ბიოლოგიური ობიექტები, ნიადაგი, აგრეთვე გამყარებული თხევადი რადიოაქტიური ნარჩენები, რომლებიც არ ექვემდებარება შემდგომ გამოყენებას და რადიონუკლიდების ხვედრითი აქტივობა აღემატება „რუნ-2000”-ის დანართ 5-ში მოყვანილ რიცხობრივ მნიშვნელობებს, აგრეთვე თუ რადიონუკლიდების შემადგენლობა უცნობია და ხვედრითი აქტივობა აღემატება შემდეგ მნიშვნელობებს:

ა.ბ) ბეტა-გამოსხივების წყაროებისათვის – 100 კბკ/კგ;

ა.გ) ალფა-გამოსხივების წყაროებისათვის – 10 კბკ/კგ;

ა.გ) ტრანსურანული რადიონუკლიდებისათვის – 1,0 კბკ/კგ;

ა.დ) აიროვან რადიოაქტიურ ნარჩენებს მიეკუთვნება საწარმოო პროცესების დროს წარმოშობილი რადიოაქტიური აირი და აეროზოლი, რომელიც არ ექვემდებარება შემდგომ გამოყენებას და მისი მოცულობითი აქტივობა აჭარბებს „რუნ-2000”-ის მე-2 დანართში მოყვანილ დასაშვები მოცულობითი აქტივობის რიცხობრივ მნიშვნელობებს.

2. ხვედრითი აქტივობის მიხედვით, დადგენილია რადიოაქტიური ნარჩენების სამი კატეგორია: მცირე, საშუალო, მაღალი აქტივობის (ცხრილი 4.)

3. როდესაც მე-4 ცხრილში მოყვანილი რადიონუკლიდების მახასიათებლები სხვადასხვა კატეგორიის ნარჩენებს ეკუთვნის, მათთვის დგინდება უმაღლესი მნიშვნელობის ნარჩენების კატეგორია.

ცხრილი 4

|მყარი და თხევადი რადიოაქტიური ნარჩენების კლასიფიკაცია |

|ნარჩენების |ხვედრითი აქტივობა, კბკ/კგ |

|კატეგორია | |

| |ბეტა-გამომსხივებელი რადიონუკლიდები |ალფა-გამომსხი-ვებელი |ტრანსურანული რადიონუკლიდები |

| | |რადიონუკლიდები(ტრან-სურანული | |

| | |რადიონუკ-ლიდების გამოკლებით) | |

|მცირე აქტივობის |103-ზე ნაკლები |102-ზე ნაკლები |101-ზე ნაკლები |

|საშუალო აქტივობის |103-დან-107-მდე |102-დან-106-მდე |101-დან-105-მდე |

|მაღალი აქტივობის |107-ზე მეტი |106-ზე მეტი |105-ზე მეტი |

4. ორგანიზაცია, რომელიც გეგმავს სამუშაოებს გამოსხივების ღია წყაროებთან, პროექტით განსაზღვრავს რადიოაქტიურ ნარჩენებთან მოქცევის (მართვის) სისტემას. დაუშვებელია რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობა, თუ არ არსებობს რადიოაქტიური ნარჩენების შეგროვებისა და დროებითი შენახვის პირობები.

5. აქტივობის შემცირების მიზნით, აირადი რადიოაქტიური ნარჩენები ექვემდებარება დაყოვნებას და/ან გაწმენდას ფილტრზე იმ რეგლამენტირებულ დასაშვებ დონემდე, რომლის შემდგომ შეიძლება მათი გაშვება ატმოსფერულ ჰაერში.

6. მყარ და თხევად რადიოაქტიურ ნარჩენებთან მოქცევის სისტემა შეიცავს მათ შეგროვებას, დახარისხებას, შეფუთვას, დროებით შენახვას, კონდიციონირებას (კონცენტრირებას, გამყარებას, დაპრესვას, დაწვას), ტრანსპორტირებას, ხანგრძლივ შენახვას და/ან დამარხვას.

7. ორგანიზაციებში რადიოაქტიური ნარჩენების შეგროვება უნდა ხდებოდეს ჩვეულებრივი ნარჩენებისაგან განცალკევებით, უშუალოდ მათი წარმოქმნის ადგილზე შემდეგის გათვალისწინებით:

ა) ნარჩენების კატეგორია;

ბ) აგრეგატული მდგომარეობა (მყარი, თხევადი);

გ) ფიზიკური და ქიმიური მახასიათებლები;

დ) ორგანული და არაორგანული ბუნება;

ე) ნარჩენებში მყოფი რადიონუკლიდების ნახევარდაშლის პერიოდი (15 დღეზე ნაკლების, 15 დღეზე მეტი);

ვ) ფეთქებადი და ცეცხლსაშიში;

ზ) ნარჩენების გადასამუშავებლად მიღებული მეთოდები.

8. რადიოაქტიური ნარჩენების შეგროვებისათვის ორგანიზაციაში უნდა არსებობდეს სპეცკონტეინერები. მყარი რადიოაქტიური ნარჩენების პირველადი შეგროვებისათვის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს პლასტიკატისა და ქაღალდის ტომრები, რომლებიც შემდეგ ჩაიტვირთება (გაივსება) სპეცკონტეინერში. საჭიროებისამებრ კონტეინერების ადგილმდებარეობა უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს დამცველი მოწყობილობებით, რომლებიც შეამცირებს დასხივებას დასაშვებ დონემდე.

9. რადიოაქტიური ნარჩენების კონტეინერების ზედაპირზე გამა-გამოსხივების დოზის 2 მგრ/საათში მეტზე წარმოქმნის შემთხვევაში მათი დაყოვნებისა და დროებითი შენახვისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს სპეციალური დამცველი ჭები ან ნიშები. ნიშებიდან და ჭებიდან ნარჩენების კონტეინერების ამოღება უნდა წარმოებდეს სპეციალური მოწყობილობების საშუალებებით, რომლებიც გამორიცხავენ მომსახურე პერსონალის ზეზღვრულ დასხივებას.

10. თხევადი რადიოაქტიური ნარჩენები უნდა შეგროვდეს სპეციალურ კონტეინერებში. თხევადი ნარჩენების კონცენტრირება და გამყარება შეძლებისდაგვარად უნდა ხდებოდეს იმ ორგანიზაციებში, სადაც იგი წარმოიქმნა ან სპეციალიზებულ, რადიოაქტიური ნარჩენების გადამამუშავებელ ორგანიზაციაში, რის შემდეგ გაიგზავნება დასამარხად.

ა) ორგანიზაციაში, სადაც შესაძლებელია თხევადი რადიოაქტიური ნარჩენების მნიშვნელოვანი რაოდენობით წარმოქმნა (დღეში 200ლ-ზე მეტი), პროექტით გათვალისწინებულ უნდა იქნეს სპეცკანალიზაციის სისტემა. სპეცკანალიზაციაში არ უნდა ხვდებოდეს არარადიოაქტიური ჩანადენები.

11. აკრძალულია თხევადი რადიოაქტიური ნარჩენების ჩაშვება სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო და სანიაღვრე კანალიზაციებში, წყალსატევებში, ჭებში, ჭაბურღილებში, სარწყავ და საფილტრაციო ველებზე, მიწისქვეშა სარწყავ სისტემასა და ნიადაგის ზედაპირზე.

12. სხვადასხვა კატეგორიის რადიოაქტიური ნარჩენების დროებითი შენახვა უნდა ხორციელდებოდეს ცალკე სათავსსა ან სპეციალურად გამოყოფილ უბანზე, რომლის მოწყობილობა შეესაბამება II კლასის სამუშაოებისათვის წაყენებულ მოთხოვნებს. რადიოაქტიური ნარჩენების შენახვა ხორციელდება სპეცკონტეინერებში.

13. რადიოაქტიური ნარჩენები, რომლებიც შეიცავს 15 დღე-ღამეზე ნაკლები ნახევარდაშლის პერიოდის მქონე რადიონუკლიდებს, გროვდება განცალკევებით სხვა რადიოაქტიური ნარჩენებისგან და ყოვნდება დროებითი შენახვის ადგილზე აქტივობის დონის შემცირებამდე არა უმეტეს ამ ქვეთავის ა) პუნქტში მითითებული მნიშვნელობებისა. ასეთი დაყოვნების შემდეგ მყარი ნარჩენები გადაიყრება როგორც ჩვეულებრივი სამრეწველო ნარჩენი, თხევადის გამოყენება კი შესაძლებელია ორგანიზაციის სამეურნეო-ტექნიკური წყალმომარაგების საბრუნავ სისტემაში ან ჩაიშვება სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო კანალიზაციაში ამ ტექნიკური რეგლამენტის მე-9 მუხლის მოთხოვნების გათვალისწინებით.

ა) დიდი რაოდენობით ორგანული ნივთიერებების შემცველი რადიოაქტიური ნარჩენების დაყოვნების ვადები (ექსპერიმენტული ცხოველების გვამები და ა.შ.) არ უნდა აღემატებოდეს 5 დღე-ღამეს, თუ არ არის უზრუნველყოფილი მათი შენახვის პირობები მაცივარში ან შესაბამის ხსნარებში.

14. აალებადი და თვითფეთქებადი რადიოაქტიური ნარჩენები დამარხვამდე გადაყვანილ უნდა იქნეს უსაფრთხო მდგომარეობაში, ამავე დროს გასათვალისწინებელია რადიაციული უსაფრთხოებისა და ხანძარსაწინააღმდეგო ზომები.

15. ორგანიზაციის მიერ რადიოაქტიური ნარჩენების გადასამუშავებლად ან დასამარხად გადაცემა წარმოებს სპეცკონტეინერების მეშვეობით და ფორმდება სპეციალური აქტით. ფუთის (კონტეინერის) ზედაპირის რადიოაქტიური დაბინძურების დონე არ უნდა აღემატებოდეს ტექნიკური რეგლამენტის მე-4 ცხრილში მოყვანილ მნიშვნელობებს.

16. რადიოაქტიური ნარჩენების ტრანსპორტირება უნდა წარმოებდეს მექანიკურად მდგრად ჰერმეტულ ფუთებში, სპეციალურად აღჭურვილი სატრანსპორტო საშუალებების მეშვეობით.

17. რადიოაქტიური ნარჩენების გადამუშავებას, ხანგრძლივ შენახვასა და დამარხვას აწარმოებს სპეციალური ორგანიზაცია. მაღალი, საშუალო და დაბალი აქტივობის რადიოაქტიური ნარჩენების დამარხვა უნდა ხორციელდებოდეს განცალკევებულად.

18. რადიოაქტიური ნარჩენების დამარხვის ადგილის შერჩევა უნდა ხდებოდეს ჰიდროგეოლოგიური, გეომორფოლოგიური, ტექტონური, სეისმური პირობების გათვალისწინებით. ამავე დროს, ხანგრძლივი პროგნოზის გათვალისწინებით უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს მოსახლეობისა და გარემოს რადიაციული უსაფრთხოება ნარჩენების იზოლაციის მთელი ვადის განმავლობაში.

19. მოსახლეობის დასხივების ეფექტური დოზა, რომელიც განპირობებულია რადიოაქტიური ნარჩენებით, შენახვისა და დამარხვის ეტაპების გათვალისწინებით არ უნდა აღემატებოდეს 10 მკზვ/წელიწადში.

20. რადიოაქტიურ ნარჩენებთან მოქცევის წესი ყველა ეტაპზე დეტალურად რეგლამენტირდება სპეციალური წესებით.

მუხლი 18. რადიაციული კონტროლი ტექნოგენურ წყაროებთან მუშაობისას

1. ტექნოგენურ წყაროებთან მუშაობისას რადიაციული კონტროლი უნდა ხორციელდებოდეს პერსონალისა და მოსახლეობის დასხივების დონეების განმსაზღვრელ ყველა ძირითად რადიაციულ მაჩვენებელზე. ყველა ორგანიზაციაში რადიაციული კონტროლის სისტემა უნდა ითვალისწინებდეს კონტროლის სახეობის კონკრეტულ ჩამონათვალს, დოზიმეტრული და რადიომეტრული აპარატურის ტიპებს, გაზომვის წერტილებსა და კონტროლის პერიოდულობას. წარმოების პირობებში პერსონალის დასხივებისას ბუნებრივი გამოსხივების წყაროების წილი უნდა კონტროლირდებოდეს და ითვალისწინებდეს დოზების შეფასებას იმ შემთხვევაში, თუ იგი აღემატება 1 მზვ წელიწადში.

2. „ა” ჯგუფის პერსონალისათვის აუცილებელია კონტროლი ინდივიდუალური დოზიმეტრიის გამოყენებით. სამუშაოს ხასიათის გათვალისწინებით პერსონალის დასხივების ინდივიდუალური კონტროლი შეიცავს:

ა) ინდივიდუალური დამცველი საშუალებებისა და კანის დაბინძურების რადიომეტრულ კონტროლს;

ბ) პირდაპირი და/ან არაპირდაპირი რადიომეტრიის მეთოდების გამოყენებით რადიოაქტიური ნივთიერებების ორგანიზმში მოხვედრის დონეების დინამიკისა და დახასიათების კონტროლს;

გ) რენტგენის, გამა-, ბეტა- გამოსხივების გარეგანი დასხივების დოზების, აგრეთვე ნეიტრონული გამოსხივების (ინდივიდუალური დოზიმეტრების მეშვეობით ან გამოთვლის გზით) კონტროლს.

დ) პერსონალის დასხივების ეფექტური დოზები, აგრეთვე საჭიროებისამებრ ცალკეული ორგანოების დასხივების ეკვივალენტური დოზები გათვლილ უნდა იქნეს რადიაციული კონტროლის მონაცემებით.

3. მიმდინარე სამუშაოს ხასიათის გათვალისწინებით რადიაციულ მდგომარეობაზე კონტროლი მოიცავს:

ა) რენტგენის, გამა- და ნეიტრონული გამოსხივების დოზის სიმძლავრის გაზომვას;

ბ) სამუშაო ადგილებზე, მოსაზღვრე სათავსებში, ორგანიზაციის ტერიტორიაზე, სანიტარიულ-დაცვითი დაკვირვების ზონებში მაიონებელი გამოსხივების ნაწილაკების ნაკადის სიმკვრივის გაზომვას;

გ) დანადგარების, სატრანსპორტო საშუალებების, ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების, პერსონალის კანის, ტანსაცმლის რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურების დონის გაზომვას;

დ) სამუშაო სათავსების ჰაერში აეროზოლებისა და აირების მოცულობითი აქტივობის განსაზღვრას;

ე)რადიოაქტიური ნივთიერებების ამოფრქვევისა და ჩაშვების აქტივობის შეფასებას ან გაზომვას;

ვ) სანიტარიულ-დაცვითი და დაკვირვების ზონების გარემოს ობიექტების რადიოაქტიური დაბინძურების დონის განსაზღვრას.

4. I და II კატეგორიის ობიექტების რადიაციული კონტროლის სისტემაში გამოყენებულ უნდა იქნეს შემდეგი ტექნიკური საშუალებები:

ა) სტაციონარული ავტომატიზებული ტექნიკური საშუალებების ბაზაზე უწყვეტი კონტროლი;

ბ) გადასატანი და მოძრავი ტექნიკური საშუალებების ბაზაზე ოპერატიული კონტროლი;

გ) სტაციონარული ლაბორატორიული აპარატურის ბაზაზე ანალიზისათვის სინჯების აღებისა და მომზადების ლაბორატორიული ანალიზის საშუალებები;

დ) ავტომატიზებული სისტემები უნდა უზრუნველყოფდეს ინფორმაციის კონტროლს, რეგისტრაციას, გამოსახვას, შეკრებას, დამუშავებას, შენახვას და გაცემას.

5. სათავსებში, სადაც წარმოებს მუშაობა იმ რაოდენობის ბირთვულ მასალებთან, როდესაც შესაძლებელია თვითნებური ჯაჭვური რეაქციის წარმოქმნა, აგრეთვე ბირთვულ რეაქტორებზე, კრიტიკულ სტენდებზე, I კლასის სხვა სამუშაოებზე, სადაც რადიაციული მდგომარეობა ცვალებადია, აუცილებელია ხმოვანი და შუქინდიკატორული სიგნალიზატორების მქონე რადიაციული კონტროლის ხელსაწყოების მოწყობა, პერსონალი კი უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს დოზიმეტრებით.

6. პერსონალის დასხივების დოზების ინდივიდუალური კონტროლის შედეგები ინახება 50 წლის განმავლობაში. ინდივიდუალური კონტროლის ჩატარებისას აუცილებელია წლიური ეფექტური და ეკვივალენტური დოზების, ყოველი მომდევნო 5 წლის ეფექტური დოზების, აგრეთვე პროფესიული მუშაობის მთელი პერიოდის განმავლობაში მიღებული ჯამური დოზის აღრიცხვა.

7. დასხივების ინდივიდუალური დოზა რეგისტრირდება ჟურნალში, მისი შემდგომი გადატანით ინდივიდუალურ ბარათში, აგრეთვე ორგანიზაციის კომპიუტერულ მონაცემთა ბაზაში.

ა) სხვა ორგანიზაციაში გადასვლის შემთხვევაში, სადაც წარმოებს მაიონებელი გამოსხივების წყაროებთან მუშაობა, მუშაკის ინდივიდუალური ბარათის ასლი გადაეცემა ახალ სამუშაო ადგილზე, ორიგინალი კი რჩება ძველ სამსახურში.

8. გამოსხივების წყაროებთან სამუშაოდ მივლინებულ პირებს უნდა გადაეცეს შევსებული ინდივიდუალური ბარათის ასლი. მივლინების დროს მიღებული დასხივების დოზები ჩაერთვება ინდივიდუალურ ბარათში.

9. ტექნოგენური გამოსხივების წყაროებთან მომუშავე ორგანიზაციებში ადმინისტრაციამ უნდა დაადგინოს საკონტროლო დონეები. მისი რიცხობრივი მნიშვნელობები და ნუსხა განისაზღვრება მუშაობის პირობებით და უთანხმდება სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს.

10. ოპტიმიზაციის პრინციპიდან გამომდინარე, საკონტროლო დონეების დადგენისას გასათვალისწინებელია:

ა) რადიაციული ზემოქმედების არათანაბრობა დროში;

ბ) ობიექტზე დასაშვებ დონეზე ნაკლები მიღწეული რადიაციული დონის შენარჩუნების მიზანშეწონილიბა;

გ) რადიაციული გარემოს გასაუმჯობესებელი ღონისძიებების ეფექტურობა;

დ) სამუშაოს ხასიათის შეცვლისას აუცილებელია საკონტროლო დონეების რიცხობრივი მნიშვნელობებისა და ნუსხის დაზუსტება. წყალსატევებსა და ატმოსფერულ ჰაერში რადიონუკლიდების ხვედრითი და მოცულობითი აქტივობის საკონტროლო დონეების დადგენისას გასათვალისწინებელია მათი ორგანიზმში შესაძლო მოხვედრის გზები საკვები ჯაჭვით, აგრეთვე გარემოში დაგროვილი რადიონუკლიდებისაგან მიღებული გარეგანი დასხივება.

11. რადიაციული კონტროლის შედეგები შედარებულ უნდა იქნეს საკონტროლო დონეებთან და დოზურ ზღვრებთან. საკონტროლო დონის გადაჭარბების ყველა შემთხვევა უნდა გაანალიზდეს ადმინისტრაციის მიერ.

ა) პერსონალის ძირითადი დოზური ზღვრების (რომელსაც ადგენს „რუნ-2000”-ის 5.4. პუნქტი) ან მოსახლეობის დასხივების კვოტის გადაჭარბების შემთხვევებს ორგანიზაციის ადმინისტრაცია ატყობინებს სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს.

მუხლი 19. ინდივიდუალური დაცვისა და პირადი ჰიგიენის საშუალებები და მეთოდები

1. მაიონებელი გამოსხივების წყაროებთან მომუშავე ყველა ან დამსწრე პირები სამუშაოს კლასისა და სახეობის გათვალისწინებით უზრუნველყოფილნი უნდა იყვნენ ინდივიდუალური დამცველი საშუალებებით.

2. I კლასის და, ცალკეულ შემთხვევებში, II კლასის გამოსხივების ღია წყაროებთან მომუშავე პერსონალს უნდა გააჩნდეს ძირითადი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების კომპლექტი და დამატებითი დამცველი საშუალებები, რადიოაქტიური დაბინძურების შესაძლო ხასიათისა და დონის გათვალისწინებით.

ა) ძირითადი დამცველი საშუალებების კომპლექტი შეიცავს: სპეცსაცვლებს, წინდებს, კომბინეზონს ან კოსტიუმს (ქურთუკი და შარვალი), სპეცფეხსაცმელს, ქუდს ან ჩაფხუტს, ხელთათმანებს, ერთჯერადი ხმარების პირსახოცებსა და ცხვირსახოცებს, სასუნთქი ორგანოების დამცველ საშუალებებს (ჰაერის დაბინძურების გათვალისწინებით);

ბ) II კლასის და, ცალკეულ შემთხვევაში, III კლასის სამუშაოების ჩატარებისას პერსონალი უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს ხალათებით, ქუდებით, ხელთათმანებით, მსუბუქი ფეხსაცმლით და, საჭიროებისამებრ, სასუნთქი ორგანოს დამცველი საშუალებებით.

3. რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობისათვის ინდივიდუალური დამცველი საშუალებები მზადდება კარგად დეზაქტივირებადი მასალებისაგან ან უნდა იყოს ერთჯერადი გამოყენების.

4. რადიოაქტიურ ფხვნილებთან ან ხსნარებთან მომუშავე მუშაკებს, აგრეთვე სათავსების დამლაგებელ პერსონალს, ძირითადი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების კომპლექტის გარდა, უნდა ჰქონდეთ დამატებითი სპეცტანსაცმელი, პოლიეთილენის ან პოლიმერული საფარის მასალებისგან დამზადებული: წინსაფრები, სამკლავურები, ხალათები, რეზინის ან პლასტიკატის სპეცფეხსაცმელი.

5. რადიონუკლიდით დაბინძურებული ლითონის ჭრისა და შედუღების სამუშაოების შემსრულებელი პერსონალი აღჭურვილი უნდა იყოს სპეციალური ინდივიდუალური დამცველი საშუალებებით, რომლებიც დამზადებულია ნაპერწკალმდგრადი და კარგად დეზაქტივირებადი მასალისაგან.

6. სათავსების ჰაერის რადიოაქტიური აეროზოლებით შესაძლებელი დაბინძურების შემთხვევაში (მუშაობა ფხვნილებთან, რადიოაქტიური ხსნარების აორთქლება და სხვა) აუცილებელია სასუნთქი ორგანოების დამცველი საშუალებების გამოყენება (გამფილტრავი და საიზოლაციო).

7. სამუშაოების ჩატარებისას, როდესაც შესაძლებელია სათავსების ჰაერის დაბინძურება რადიოაქტიური აირით ან ორთქლით (ავარიის ლიკვიდაცია, სარემონტო სამუშაოები და სხვა), ან როდესაც გამფლიტრავი საშუალებების გამოყენება არ უზრუნველყოფს რადიაციულ უსაფრთხოებას, აუცილებელია საიზოლაციო დამცველი საშუალებების გამოყენება (პნევმოკოსტიუმი, პნევმოჩაფხუტი), ცალკეულ შემთხვევაში – ავტონომიური საიზოლაციო აპარატები.

8. უფრო მაღალი კლასის სამუშაოს სათავსოებიდან უფრო დაბალი კლასის სამუშაოს სათავსოებში გადასვლის შემთხვევაში აუცილებელია ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების რადიოაქტიური დონეების კონტროლი, ხოლო მე-2 ზონიდან მე-3 ზონაში გადასვლის შემთხვევაში საჭიროა დამატებითი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების მოხსნა.

9. დასაშვებ დონეებზე მეტად დაბინძურებული სპეცტანსაცმელი და თეთრეული უნდა გაიგზავნოს სპეცსამრეცხაოში დეზაქტივაციის ჩასატარებლად. პერსონალმა ძირითადი სპეცტანსაცმელი და თეთრეული უნდა გამოიცვალოს არანაკლებ 10 დღეში ერთხელ. დამატებითი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებები (აპკოვანი, რეზინის, პოლიმერული საფარით) ყოველი გამოყენების შემდეგ ექვემდებარება წინასწარ დეზაქტივაციას სანიტარიულ შლუზსა ან სხვა სპეციალურად გამოყოფილ ადგილზე. თუ დეზაქტივაციის შემდეგ ნარჩენი დაბინძურება აღემატება დასაშვებ დონეს, მაშინ დამატებითი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებები გაიგზავნება დეზაქტივაციაზე სპეცსამრეცხაოში.

10. საჭიროა გამოირიცხოს პირადი ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის რადიოაქტიური დაბინძურება, ხოლო დაბინძურების აღმოჩენის შემთხვევაში პირადი ტანსაცმელი და ფეხსაცმელი ექვემდებარება დეზაქტივაციას, რომელიც ტარდება რადიაციული უსაფრთხოების სამსახურის კონტროლის ქვეშ. იმ შემთხვევაში, როდესაც ტანსაცმელი და ფეხსაცმელი არ ექვემდებარება დეზაქტივაციას, საჭიროა მათი დამარხვა.

11. სათავსებში, რომლებიც განკუთვნილია მაიონებელი გამოსხივების ღია წყაროებთან მუშაობისათვის, დაუშვებელია:

ა) თანამშრომლების ყოფნა აუცილებელი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების გარეშე;

ბ) საჭმლის მიღება, მოწევა, კოსმეტიკური საშუალებების გამოყენება;

გ) კვების პროდუქტების, თამბაქოს, საშინაო ტანსაცმლის, კოსმეტიკური საშუალებებისა და სხვა ნივთების შენახვა, რომლებიც სამუშაოსთან არ არიან დაკავშირებულნი.

12. სათავსებიდან, სადაც მიმდინარეობს რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობა, გამოსვლისას აუცილებელია სპეცტანსაცმლისა და სხვა ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების სისუფთავის შემოწმება, მათი გამოცვლა და დაბინძურების აღმოჩენის შემთხვევაში დეზაქტივაციაზე გაგზავნა, თვითონ მუშაკმა კი უნდა მიიღოს შხაპი.

13. საჭმლის მიღებისათვის უნდა გამოიყოს სპეციალური სათავსი, აღჭურვილი ხელსაბანითა და ცხელი წყლით. აღნიშნული სათავსი იზოლირებული უნდა იყოს სხვა სათავსებისგან, სადაც მიმდინარეობს მუშაობა გამოსხივების ღია წყაროებთან.

14. რადიაციულ ობიექტებზე, სადაც შესაძლებელია კანის რადიოაქტიური დაბინძურება, დეზაქტივაციის მიზნით გამოყენებულ უნდა იქნეს პრეპარატები (სარეცხი საშუალებები), რომლებიც ეფექტურად აცილებს დაბინძურებას და ხელს არ უწყობს რადიონუკლიდების კანიდან ორგანიზმში მოხვედრას. ეს უკანასკნელი განსაზღვრელია მაღალტოქსიკურ რადიონუკლიდებთან მუშაობისას.

თავი V

სამედიცინო დასხივებისას პაციენტებისა და მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოება

მუხლი 20

1. ყველა სახის სამედიცინო დასხივების (პროფილაქტიკური, დიაგნოსტიკური, სამკურნალო, კვლევითი) დროს უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს პაციენტისა და მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოება, რენტგენო-რადიოლოგიური პროცედურების მაქსიმალური სარგებლის მიღწევის გზითა და რადიაციული ზიანის მინიმიზაციით. სარგებლობა უნდა აჭარბებდეს შესაძლო მავნეობას.

2. დიაგნოსტიკური ინფორმაციის ან თერაპიული ეფექტის მიღების მიზნით პაციენტის სამედიცინო დასხივება ტარდება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებითა და პაციენტის ნებართვით. შესაბამისი პროცედურის ჩატარებაზე საბოლოო გადაწყვეტილებას იღებს ექიმი-რენტგენოლოგი ან ექიმი-რადიოლოგი.

3. დიაგნოსტიკური რენტგენოლოგიური გამოკვლევები ტარდება სამედიცინო ჩვენებით იმ შემთხვევაში, როდესაც არ არსებობს, ან არ შეიძლება ჩატარდეს ან ნაკლებად ინფორმაციულია გამოკვლევების სხვა ალტერნატიული მეთოდები.

4. სხივური დიაგნოსტიკისა და თერაპიის ყველა მეთოდი მტკიცდება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ. მეთოდების აღწერაში ასახულ უნდა იქნეს პროცედურების შესრულების ოპტიმალური რეჟიმები და პაციენტის დასხივების დონეები პროცედურების ჩატარების დროს.

5. ყველა სახის რენტგენო-რადიოლოგიური გამოკვლევების ჩატარების რეგლამენტი უნდა იძლეოდეს დეტერმინირებული სხივური ეფექტების აღკვეთის გარანტიას.

6. ადამიანის დასხივება სამეცნიერო სამედიცინო ინფორმაციის მიღების მიზნით, შესაძლებელია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს გადაწყვეტილებით, დადგენილი დასაშვები დონეების ფარგლებში იმ პირობით, თუ დასხივების შესაძლებელი შედეგების გაცნობის შემდეგ არსებობს გამოსაკვლევი პირების აუცილებელი წერილობითი თანხმობა.

7. სხივური თერაპიის ჩატარებისას მიღებულ უნდა იქნეს ყველა შესაძლებელი ზომები პაციენტის სხივური გართულებების აღსაკვეთად.

8. სამედიცინო რენტგენო-რადიოლოგიური გამოკვლევებისა და სხივური თერაპიისათვის გამოიყენება აპარატურა, რომელიც რეგისტრირებულია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში.

9. სამკურნალო-დიაგნოსტიკური პროცედურების ჩატარებისას სხივური თერაპიისა და დიაგნოსტიკის განყოფილებებს (კაბინეტებს) უნდა ჰქონდეთ და იყენებდნენ პაციენტისა და პერსონალის რადიაციული დაცვის გადასატან და ინდივიდუალურ დამცველ საშუალებათა აუცილებელ კომპლექტს.

10. პაციენტისა და პერსონალის დამცველი საშუალებების აუცილებელი კომპლექტი სხვადასხვა რენტგენო-რადიოლოგიურ განყოფილებებსა და კაბინეტებში დგინდება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ და მოყვანილია სპეციალურ ნორმატიულ დოკუმენტში.

11. ფარმაკოლოგიური რადიოპროტექტორების პრაქტიკაში ფართო გამოყენება დასაშვებია შესაბამისი ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზიის არსებობის შემთხვევაში.

12. სამედიცინო რენტგენო-რადიოლოგიური დიაგნოსტიკისა და თერაპიის განყოფილებებს უნდა ჰქონდეთ შესაბამისი ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზია

13. რენტგენო-რადიოლოგიური დიაგნოსტიკისა და თერაპიის სამედიცინო პერსონალი ახორციელებს პაციენტის დაცვას; იცავს რაც შეიძლება დაბალ დონეზე დასხივების ინდივიდუალურ დოზებს. დოზა, რომელიც მიიღო პაციენტმა, რეგისტრირდება.

14. ყოველი რენტგენო-რადიოლოგიური გამოკვლევებისა და სხივური თერაპიის პროცედურების ჩატარებისას პაციენტის დასხივების დოზა შეტანილ უნდა იქნეს სამედიცინო დასხივების დოზების აღრიცხვის პირად ფურცელში, რომელიც წარმოადგენს მისი ამბულატორიული რუკის აუცილებელ დანართს.

15. პაციენტის მიერ სამედიცინო დიაგნოსტიკური დასხივებისაგან მიღებული დაგროვილი დოზა თუ მიაღწევს 0,5 ზვ, მიღებულ უნდა იქნეს ზომები დასხივების შემდგომი შეზღუდვისათვის თუ შემდგომი სხივური პროცედურები სასიცოცხლო ჩვენებით არ არის განპირობებული.

16. პაციენტის მოთხოვნით მას მიეწოდება ინფორმაცია რენტგენო-რადიოლოგიური პროცედურებიდან მოსალოდნელი ან მიღებული დასხივების დოზებსა და შესაძლო შედეგებზე.

17. პაციენტს შეუძლია უარი თქვას სამედიცინო რენტგენო-რადიოლოგიურ პროცედურებზე, ეპიდემიურად საშიში დაავადებების გამოვლენის მიზნით ჩატარებული პროფილაქტიკური გამოკვლევების გარდა.

18. სამედიცინო პერსონალს საკუთარი პროფესიული დასხივების შემცირების მიზნით არა აქვს უფლება პირდაპირ ან არაპირდაპირ იმოქმედოს პაციენტის დასხივების მომატებაზე.

19. თერაპიის მიზნით პაციენტისათვის რადიოფარმპრეპარატის შეყვანისას ექიმმა უნდა ურჩიოს მას დროებით შეიკავოს თავი შთამომავლობის გაგრძელებისაგან.

20. დაუშვებელია დიაგნოსტიკური და, განსაკუთრებით, თერაპიის მიზნით რადიოფარმპრეპარატების შეყვანა ორსული ქალებისათვის.

21. მეძუძური ქალებისათვის დიაგნოსტიკისა და თერაპიის მიზნით რადიოფარმპრეპარატების შეყვანის შემთხვევაში დროებით უნდა შეწყდეს ბავშვის ძუძუთი კვება. შეწყვეტის ვადა განისაზღვრება შეყვანილი პრეპარატის რაოდენობით, სახეობით და რეგლამენტირდება შესაბამისი ინსტრუქციებით.

თავი VI

რადიაციული უსაფრთხოება ბუნებრივი წყაროების გამოსხივების მოქმედებისას

მუხლი 21. მუშაკთა დასხივება

1. რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მოთხოვნები საწარმოო პირობებში ბუნებრივი წყაროების გამოსხივების მოქმედებისას წარედგინება ყველა ორგანიზაციას, სადაც მუშაკის დასხივება ბუნებრივი რადიონუკლიდებიდან აღემატება 1 მზვ/წელი. მათ მიეკუთვნება ორგანიზაციები, რომლებიც აწარმოებენ სამუშაოებს მიწისქვეშა პირობებში (არაურანული საბადოები, მაღაროები და სხვა), აგრეთვე აწარმოებენ და გადაამუშავებენ ბუნებრივი რადიონუკლიდების მაღალი შემცველობის მქონე მინერალურ და ორგანულ ნედლეულს. არაურანული საბადოებისა და სხვა მიწისქვეშა სამუშაოების საპროექტო დოკუმენტაციაში ასახული უნდა იყოს რადიაციული უსაფრთხოების საკითხები.

ა) ორგანიზაციები, რომლებიც აწარმოებენ და გადაამუშავებენ მადანს, ბუნებრივი რადიონუკლიდების (ურანი, რადიუმი, თორიუმი და სხვა) მოპოვების მიზნით, აგრეთვე ორგანიზაციები, რომლებიც მათ გამოიყენებენ, მიეკუთვნებიან ტექნოგენური გამოსხივების წყაროებთან მომუშავე ორგანიზაციებს.

2. საწარმოო დანიშნულების შენობების მშენებლობისას არჩეულ უნდა იქნეს ტერიტორიის ისეთი უბნები, სადაც რადონის ნაკადის სიმკვრივე გრუნტის ზედაპირიდან არ აღემატება 250 მბკ (მ2 ხ წმ). იმ შემთხვევაში, თუ ტერიტორიის უბნებზე, რადონის ნაკადის სიმკვრივე გრუნტის ზედაპირიდან აღემატება 250 მბკ (მ2 / წმ), შენობის პროექტში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს რადონისგან დაცვის სისტემა.

3. ორგანიზაციებში, სადაც არ მიმდინარეობს მუშაობა გამოსხივების ტექნოგენურ წყაროებთან, მუშაკთა ბუნებრივი დასხივების დონეები საწარმოო პირობებში არ უნდა აღემატებოდეს „რუნ-2000”-ის პ.7.2. მოყვანილ მნიშვნელობებს.

4. მუშაობის ხანგრძლივობის შეცვლის, საწარმოო მტვერში ბუნებრივი რადიონუკლიდების რადიოაქტიური წონასწორობის დარღვევის შემთხვევებში, რომლებიც განსაზღვრავენ რადიაციული მოქმედების დონეს, ორგანიზაციის ადმინისტრაცია ვალდებულია დაადგინოს რადიაციული მოქმედების საკონტროლო დონეები.

5. ბუნებრივი გამოსხივების წყაროებით განპირობებული რადიაციული მდგომარეობის კონტროლის განხორციელებისათვის მოქმედი ორგანიზაციების, საამქროებისა და ცალკეული სამუშაო ადგილების ნუსხის შესადგენად საჭიროა პირველადი შემოწმების ჩატარება. თუ ორგანიზაციებში შემოწმების შედეგად არ არის აღმოჩენილი მუშაკთა დასხივების დოზის 1 მზვ/წელი გადამეტება, მაშინ შემდეგში რადიაციული კონტროლის ჩატარება არ არის აუცილებელი. მაგრამ წარმოების ტექნოლოგიის შეცვლისას აუცილებელია ორგანიზაციის გადამოწმება.

ა) ორგანიზაციებში, სადაც დადგენილია 1 მზვ/წელში დოზის გადამეტება, მაგრამ იგი არ აღემატება 2 მზვ/წელში, უნდა ჩატარდეს ყველაზე მეტი დასხივების დონეების მქონე სამუშაო ადგილების შერჩევითი რადიაციული კონტროლი;

ბ) ორგანიზაციებში, სადაც მუშაკთა დასხივების დოზა აღემატება 2 მზვ/წელ-ში, უნდა განხორციელდეს დასხივების დოზების მუდმივი კონტროლი და გატარებულ იქნეს ღონისძიებები მათი შემცირების მიზნით.

6. დადგენილი ნორმატივების (5 მზვ/წელი) გადამეტების შემთხვევაში ორგანიზაციის ადმინისტრაცია ატარებს ყველა აუცილებელ ღონისძიებას მუშაკთა დასხივების შესამცირებლად.

ა) ორგანიზაციებში (ამავე მუხლის 1-ლ პუნქტში ჩამოთვლილი), სადაც შეუძლებელია აღნიშნული ნორმატივების დაცვა, დასაშვებია შესაბამის მუშაკთა სამუშაო პირობების გათანაბრება ტექნოგენური გამოსხივების წყაროებთან მომუშავე პერსონალთან;

ბ) დასხივების დოზის გადამეტების შესახებ ორგანიზაციის ადმინისტრაცია ატყობინებს სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს ორგანოებს;

გ) პირებზე, რომლებიც სამუშაო პირობებით გათანაბრებული არიან ტექნოგენური გამოსხივების წყაროებთან მომუშავე პერსონალთან, ვრცელდება „ა” - ჯგუფის პერსონალისათვის გათვალისწინებული რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ყველა მოთხოვნა.

7. ორგანიზაციებში, სადაც წარმოების ნარჩენები ტექნიკური რეგლამენტის V თავში მოყვანილი კრიტერიუმებით მიეკუთვნება რადიოაქტიურ ნარჩენებს, ორგანიზებულ უნდა იქნეს მათი შეკრება, დროებითი შენახვა და დამარხვა.

მუხლი 22. მოსახლეობის დასხივება

1. მოსახლეობის რადიაციული უზრუნველყოფის მოთხოვნები ვრცელდება ბუნებრივი გამოსხივების რეგულირებად წყაროებზე:

ა) სათავსების ჰაერში რადონის იზოტოპები და მათი დაშლის პროდუქტები;

ბ)სამშენებლო ნაკეთობებში ბუნებრივი რადიონუკლიდების გამა-გამოსხივება;

გ) ბუნებრივი რადიონუკლიდები სასმელ წყალში, სასუქებსა და სასარგებლო წიაღისეულში.

2. აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოები გეგმავენ და ატარებენ მუშაობას ბუნებრივი გამოსხივების წყაროებისაგან მოსახლეობის დასხივების დონის შემცირებისა და შეფასების თვალსაზრისით.

3. მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების ფარდობითი ხარისხის მახასიათებლებია ბუნებრივი გამოსხივების წყაროების ეფექტური დოზების შემდეგი მნიშვნელობები:

ა) 2 მზვ/წელში – დასხივება არ აღემატება ბუნებრივი გამოსხივების წყაროებისაგან მოსახლეობის დასხივების დოზების საშუალო მნიშვნელობებს;

ბ) 2 მზვ/წელიდან – 5 მზვ/წლამდე – დასხივება მომატებულია;

გ) 5 მზვ/წელზე მეტი – მაღალი გამოსხივებაა.

4. დასხივების მაღალი დონეების შესამცირებელი ღონისძიებები პირველ რიგში უნდა განხორციელდეს.

5. საცხოვრებელი სახლებისა და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების შენობების მშენებლობისათვის მიწის ნაკვეთის (ტერიტორიის) გამოყოფისას უპირატესობა ენიჭება ტერიტორიებს, სადაც გამა-ფონი არ აღემატება 0,3 მკგრ/საათში და გრუნტის ზედაპირიდან რადონის ნაკადის სიმკვრივე – 80 მბკ(მ2წ). მშენებლობისათვის ისეთი ნაკვეთის გამოყოფისას, სადაც რადონის ნაკადის სიმკვრივე 80 მბკ(მ2წ)-ზე მეტია, შენობის პროექტში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს რადონისაგან დაცვის სისტემა (მონოლითური ბეტონის ბალიში, სარდაფის სათავსოების გადახურვის გაუმჯობესებული იზოლაცია და სხვა). რადონისაგან დაცვის ღონისძიებების გათვალისწინება იმ შემთხვევაში, როდესაც გრუნტის ზედაპირიდან რადონის ნაკადის სიმკვრივე არ აღემატება 80 მბკ(მ2წ), განისაზღვრება ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში სახელმწიფო მარეგულირებლ ორგანოსთან შეთანხმების შემდეგ.

6. საცხოვრებელი სახლებისა და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების შენობების საწარმოო რადიაციული კონტროლი ხორციელდება მშენებლობის, რეკონსტრუქციის, კაპიტალური შეკეთებისა და ექსპლუატაციის ყველა სტადიაზე. საწარმოო რადიაციული კონტროლი ამოწმებს მათ შესაბამისობას მოქმედ ნორმატივებთან („რუნ-2000”, პ.8.3.3, 8.3.4.). ნორმატიული მნიშვნელობების გადაჭარბების შემთხვევაში უნდა მოხდეს მიზეზების ანალიზი და განხორციელდეს აუცილებელი დაცვითი ღონისძიებები, მიმართული გამა-გამოსხივების დოზის სიმძლავრის და / ან სათავსების ჰაერში რადონის შემცველობის შემცირებაზე. მშენებლობის, რეკონსტრუქციის, კაპიტალური შეკეთებისას შენობების სათავსოების ჰაერში რადონის მოცულობითი აქტივობისა და გამა-გამოსხივების დოზის სიმძლავრის ნორმატიულ მნიშვნელობამდე დაყვანის გარეშე დაუშვებელია სახელმწიფო მარეგულირებელი ორგანოს მიერ მათი ექსპლუატაციაში მიღება.

7. საცხოვრებელი სახლებისა და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების შენობების საწარმოო რადიაციულ კონტროლს ახორციელებენ დადგენილი წესით აკრედიტირებული ორგანიზაციები.

8. წყალმომარაგების წყაროებში რადიონუკლიდების შემცველობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობას ახორციელებს შესაბამისი უფლებამასილი სახელმწიფო ორგანო. აღნიშნული სამსახურები საჭიროებისამებრ აწარმოებენ ამ ტერიტორიაზე მცხოვრები მოსახლეობისა და მოსახლეობის ცალკეული კრიზისული ჯგუფების შინაგანი დასხივების დოზების შეფასებას, რომლებსაც უმეტესად განიცდიან მომატებული რადიონუკიდების შემცველობის წყაროებიდან წყლის მოხმარების ხარჯზე.

9. წყალმომარაგების ახალი წყაროების ექსპლუატაციაში გაშვება, როგორც წესი, ხდება იმ პირობით, რომ რადიონუკლიდების ხვედრითი აქტივობა წყალში არ აღემატება დადგენილ ჩარევის დონეებს („რუნ-2000”, მე-3 დანართი).

10. სამშენებლო მასალებსა და ნაკეთობებში რადიონუკლიდების შემცველობაზე კონტროლს ახორციელებს მწარმოებელი-ორგანიზაცია. ბუნებრივი რადიონუკიდების ხვედრითი აქტივობის მნიშვნელობები აღნიშნულ უნდა იქნეს მასალებისა და ნაკეთობების ყველა პარტიაზე თანმხლებ დოკუმენტაციაში (პასპორტში).

თავი VII

რადიაციული უსაფრთხოება რადიაციული ავარიების დროს

მუხლი 23

რადიაციული ავარიის დროს პერსონალისა და მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების სისტემა უნდა უზრუნველყოფდეს ავარიის ნეგატიური შედეგების მინიმუმამდე დაყვანას, პირველ რიგში – დეტერმინირებული ეფექტების განვითარების აღკვეთასა და სტოქასტიკური ეფექტების წარმოშობის შესაძლებლობის მინიმიზაციას. რადიაციული ავარიის აღმოჩენის შემთხვევაში სასწრაფოდ უნდა მიიღონ ზომები ავარიის შემდგომი განვითარების აღსაკვეთად, აღდგეს კონტროლი გამოსხივების წყაროზე და მინიმუმამდე იქნეს დაყვანილი პერსონალისა და მოსახლეობის დასხივების დოზები, დასხივებულ პირთა რაოდენობა, საწარმოო სათავსოებისა და გარემოს რადიოაქტიური დაბინძურება, აგრეთვე ავარიით გამოწვეული ეკონომიკური და სოციალური დანაკარგები.

მუხლი 24

1. ყველა რადიოაქტიური ობიექტის საპროექტო დოკუმენტაციაში უნდა განისაზღვროს დანადგარის გაუმართაობის, პერსონალის არასწორი მოქმედებების, სტიქიური უბედურებების ან სხვა მიზეზებით გამოწვეული შესაძლებელი ავარიები, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიოს წყაროზე კონტროლის დაკარგვა, ხალხის დასხივება და/ან გარემოს რადიოაქტიური დაბინძურება. გამოსხივების წყაროებთან მუშაობის კონკრეტული პირობებისათვის შესაძლებელი ავარიების ნუსხა თანხმდება სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან.

2. I-II კატეგორიის რადიაციული ობიექტების საპროექტო დოკუმენტაციაში უნდა იყოს თავი „სამოქალაქო თავდაცვის საინჟინრო-ტექნიკური ღონისძიებები. საგანგებო სიტუაციების გამაფრთხილებელი ღონისძიებები”, რომელიც შეიცავს რადიაციული ავარიის სალიკვიდაციო გადაუდებელ სამუშაოებისათვის აუცილებელი ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების, მედიკამენტების, რადიომეტრული და დოზიმეტრული აპარატურის ავარიული მარაგის, დეზაქტივაციისა და სანიტარიული დამუშავების საშუალებების, ინსტრუმენტების, ინვენტარის ნომენკლატურას, მოცულობასა და შენახვის ადგილებს.

3. I-II კატეგორიის რადიაციული ობიექტების ადმინისტრაცია ვალდებულია შეიმუშაოს, დაამტკიცოს და შეათანხმოს სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოსთან პერსონალისა და მოსახლეობის დაცვითი ღონისძიებების გეგმა რადიაციული ავარიების შემთხვევაში. გეგმა უნდა შეიცავდეს შემდეგ ძირითად თავებს:

ა) რადიაციულ ობიექტებზე შესაძლო ავარიების პროგნოზს, მიზეზებს, ტიპს, სცენარის განვითარებას, აგრეთვე სხვადასხვა ტიპის ავარიის დროს პროგნოზირებად რადიაციულ მდგომარეობას;

ბ) დაცვითი ღონისძიებების გატარებაზე გადაწყვეტილების მიღების კრიტერიუმებს;

გ) ორგანიზაციების ჩამონათვალს, რომელთანაც ავარიისა და მისი შედეგების ლიკვიდაციის დროს ხორციელდება ურთიერთქმედება;

დ) ავარიული რადიაციული კონტროლის ორგანიზაციას;

ე) რადიაციული ავარიის ზომებისა და ხასიათის შეფასებას;

ვ) ავარიული გეგმის მოქმედებაში მოყვანის წესებს;

ზ) ინფორმირებისა და შეტყობინების წესებს;

თ) პერსონალის მოქცევის წესებს ავარიის დროს;

ი) თანამდებობის პირების ვალდებულებებს ავარიული სამუშაოების ჩატარების დროს;

კ) ავარიული სამუშაოების ჩატარების დროს პერსონალის დამცველ ზომებს;

ლ) ხანძარსაწინააღმდეგო ღონისძიებებს;

მ) მოსახლეობისა და გარემოს დაცვის ღონისძიებებს;

ნ) სამედიცინო დახმარების გაწევას დაზარალებულებისათვის;

ო) რადიოაქტიური დაბინძურების კერების (უბნების) ლიკვიდაციისა და ლოკალიზაციის ზომებს;

პ) პერსონალის მომზადებასა და ვარჯიშს (ტრეინინგი) ავარიის შემთხვევაში მოქმედებებისათვის.

4. ყველა რადიაციულ ობიექტზე უნდა იყოს „პერსონალის მოქმედების ინსტრუქციები ავარიულ სიტუაციებში”.

5. რადიაციული ობიექტის სან-გამტარში, ჯანდაცვის პუნქტებში, საწარმოო უბნებში უნდა ინახებოდეს ავარიის დროს დაზარალებულთათვის პირველი დახმარების აუცილებელი საშუალებების სააფთიაქო კომპლექტი, ხოლო ობიექტებზე, სადაც მიმდინარეობს მუშაობა გამოსხივების ღია წყაროებთან, პირებისათვის, რომლებმაც განიცადეს რადიაქტიური დაბინძურება – სანიტარიული დამუშავების საშუალებების მარაგი.

მუხლი 25

1. ყველა ორგანიზაციაში, სადაც შესაძლებელია რადიაციული ავარია, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ავარიის სასწრაფო შეტყობინების სისტემა, რომლის სიგნალის შემდეგ პერსონალმა უნდა იმოქმედოს რადიაციული ავარიის ლიკვიდაციის ღონისძიებების გეგმისა და სამსახურებრივი ინსტრუქციების შესაბამისად.

2. რადიაციული ავარიის ფაქტის დადგენის ყველა შემთხვევაში ორგანიზაციის ადმინისტრაცია ვალდებულია შეატყობინოს სახელმწიფო ხელისუფლების, ადგილობრივი მმართველობისა და სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს, რომლებიც ახორციელებენ ზედამხედველობასა და კონტროლს რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის დარგში.

3. აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოები უზრუნველყოფენ რადიაციული ავარიის შესახებ მონაცემების შეკრებასა და სწრაფ მიწოდებას რადიაციული დაცვის დარგის სპეციალისტებისათვის და მათ მონაწილეობას მოსახლეობის ინფორმირებაში რადიაციული ავარიის, დაცვითი საშუალებებისა და რეკომენდირებული მეთოდების შესახებ.

მუხლი 26

1. ავარიისა და მისი შედეგების ლიკვიდაციის სამუშაოების ჩასატარებლად უნდა მოიწვიონ სპეციალიზირებული ავარიული ბრიგადები. აღნიშნული სამუშაოების შესასრულებლად მოწვევისას უპირატესობა ენიჭებათ მამაკაცებს (პერსონალის რიცხვიდან) 30 წლის ზევით, რომელთაც არ გააჩნიათ სამედიცინო უკუჩვენებები, შესაძლებელი დასხივების დოზების და ჯანმრთელობისათვის რისკის ინფორმირების და მათი ნებაყოფლობითი წერილობითი თანხმობის შემდეგ. ავარიულ სამუშაოებში მონაწილეობის მიღება ქალებისათვის დასაშვებია მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში.

2. ავარიის შედეგების სალიკვიდაციო სამუშაოების დაწყებამდე პერსონალს უნდა ჩაუტარდეს ინსტრუქტაჟი რადიაციული უსაფრთხოების საკითხებში, სამუშაოს ხასიათისა და თანმიმდევრობის განმარტებით. საჭიროების შემთხვევაში ჩატარდეს გათვალისწინებული სამუშაოების წინასწარი დამუშავება.

3. ავარიის შედეგების სალიკვიდაციო სამუშაოებისა და სხვა ღონისძიებების შესრულება, რომლებიც დაკავშირებულია პერსონალის შესაძლო მომატებულ დასხივებასთან, აუცილებელია ჩატარდეს რადიაციული კონტროლის ქვეშ შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე სპეციალისტების მიერ.

მუხლი 27

ავარიის ლიკვიდაციის დროს პერსონალის წინასწარ დაგეგმილი მომატებული დასხივების რეგლამენტაცია განისაზღვრება „რუნ-2000”-ის მე-6 თავით. წინასწარი დაგეგმილი მომატებული დასხივება დასაშვებია რადიაციული ობიექტის პერსონალისათვის, რომელიც მონაწილეობს ავარიულ-აღდგენით სამუშაოებში და აგრეთვე ავარიულ-სამაშველო სამსახურებისა და ფორმირებების სპეციალისტებისათვის.

მუხლი 28

პირები, რომლებმაც მიიღეს ტრავმული დაზიანება, ქიმიური მოწამვლა ან დასხივდნენ 0,2ზვ-ზე მეტი დოზით, აუცილებლად იგზავნებიან სამედიცინო გამოკვლევაზე და საჭიროებისამებრ – სამკურნალოდ. რადიაციული დაბინძურების შემთხვევაში უნდა ჩატარდეს მათი სანიტარიული დამუშავება და დაბინძურებული ტანსაცმლის დეზაქტივაცია.

მუხლი 29

1. რადიაციული ავარიების დროს გარემოში რადიონუკლიდების მოხვედრის შემთხვევაში, რომელმაც გამოიწვია დიდი ტერიტორიების რადიოაქტიური დაბინძურება, მოსახლეობის დაცვა ხორციელდება „რუნ-2000”-ის მე-9 თავში მოყვანილი კრიტერიუმების საფუძველზე, რომლებიც განსაზღვრავენ გადაწყვეტილების მიღებას.

2. ავარიის შედეგების ლიკვიდაცია და მიზეზების გამოძიება აუცილებლობის შემთხვევაში ტარდება რეგიონულ, ტერიტორიულ და ორგანიზაციის დონეებზე, კანონით გათვალისწინებული წესის მიხედვით.

მუხლი 30

1. რადიაციული ავარიის შედეგების ლიკვიდაციისა და გამოძიების დროს სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანომ მონაწილეობა უნდა მიიღოს შემდეგი ამოცანების შესრულებაში:

ა) წინასწარი რადიაციული კონტროლის ჩატარება;

ბ) იმ პირების გამოვლენა, რომლებმაც მიიღეს ავარიული დასხივება;

გ) ავარიის ლიკვიდაციასა და გამოძიებაში მონაწილე პირების რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე კონტროლი;

დ) საწარმოსა და გარემოს, წყალმომარაგების წყაროების, კვების პროდუქტების რადიოაქტიური დაბინძურების დონეებზე კონტროლი;

ე) რადიაციული მდგომარეობის, მოსახლეობის ცალკეული ჯგუფების, პერსონალის, აგრეთვე ავარიულ სამუშაოებში მონაწილე პირთა დასხივების ინდივიდუალური დოზების ჰიგიენური შეფასება;

ვ) სანიტარიული დამუშავებისა და დეზაქტივაციის ეფექტურობის შეფასება;

ზ) აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოების და ორგანიზაციებისათვის მოსახლეობისა და პერსონალის დაცვის წინადადებების შემუშავება, რადიაციული მდგომარეობის პროგნოზის გათვალისწინებით;

თ) კონტროლი რადიოაქტიური ნარჩენების მოგროვებაზე, გატანაზე, დამარხვაზე.

2. რადიოაქტიური დაბინძურების ზონაში მოსახლეობის ცხოვრების განსაკუთრებული რეჟიმი, შესაბამის ტერიტორიაზე რადიაციულ მდგომარეობაზე კონტროლი, მოსახლეობის დასხივების დოზების აღრიცხვა დგინდება აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოების მიერ სახელმწიფო მარეგულირებელ ორგანოს რეკომენდაციების საფუძველზე.

მუხლი 31

1. რადიაციული ავარიის შედეგად დაბინძურებულ ტერიტორიაზე უნდა განხორციელდეს:

ა) ტერიტორიების რადიოაქტიური დაბინძურების შედეგად მიღებული მოსახლეობის დასხივების დოზების შეფასება, რადიაციული კონტროლის ჩატარებით, თუ აღნიშნული დოზა გადააჭარბებს 10 მკზვ/წელიწადში;

ბ) რადიაციული კონტროლი მოსახლეობის სხვა ძირითადი სახის დასხივებაზე;

გ) ყველა სახის ძირითად დასხივებაზე დოზის ოპტიმალური შემცირება, თუ ტერიტორიის დაბინძურების ხარჯზე მოსახლეობის დასხივების დოზა აღემატება 1,0 მზვ/წელიწადში;

დ) ოპტიმალური დაცვითი ღონისძიებები, რომლებიც არ არღვევენ მოსახლეობის ნორმალური ცხოვრების პირობებსა და ტერიტორიის სოციალურ და სამეურნეო ფუნქციონირებასა თუ დასხივების დოზა ტერიტორიის რადიოაქტიური დაბინძურების ხარჯზე აღემატება 0,1 მზვ/წელში, მაგრამ არა უმეტესია 1,0 მზვ/წელში.

2. რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურებულ ტერიტორიაზე სამეურნეო საქმიანობის გამტარებელი ორგანიზაციის ადმინისტრაცია უზრუნველყოფს სამუშაოს ისეთ პირობებს, რომლის დროს რადიოაქტიური დაბინძურების შედეგად მუშაკთა დასხივების დოზა არ გადააჭარბებს 5 მზვ/წელში. ორგანიზაციებში, სადაც ავარიული დაბინძურების ხარჯზე მუშაკთა დასხივება აღემატება 1 მზვ/წელში, იქმნება რადიაციული უსაფრთხოების სამსახური, რომელიც განახორციელებს რადიაციულ კონტროლს და გაატარებს მუშაკთა დასხივების შემცირების ღონისძიებებს ოპტიმიზაციის პრინციპის გათვალისწინებით.

თავი VIII

რადიაციული უსაფრთხოების სამედიცინო უზრუნველყოფა

მუხლი 32

1. პერსონალისა და მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების სამედიცინო უზრუნველყოფა მოიცავს სამედიცინო შემოწმებებს, დაავადებების პროფილაქტიკას, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში მკურნალობასა და რეაბილიტაციას.

2. მაიონებელი გამოსხივების წყაროებთან მომუშავე ყველა პირი („ა”-ჯგუფის პერსონალი) უნდა გადიოდეს წინასწარ (სამუშაოზე მიღებისას) და პერიოდულ პროფილაქტიკურ სამედიცინო შემოწმებებს.

3. სამუშაოდ არ დაიშვებიან პირები, რომლებიც უარს ამბობენ პროფიაქტიკურ სამედიცინო შემოწმებაზე.

4. მოთხოვნები სამედიცინო და ფსიქოფიზიოლოგიური შემოწმებებისადმი და სამედიცინო უკუჩვენებების ჩამონათვალი განისაზღვრება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ.

5. რადიოაქტიური დაბინძურების სტატუსის მქონე ზონებში მცხოვრები პირები სამედიცინო შემოწმებას გადიან კანონით დადგენილი წესით.

6. იმ შემთხვევაში, როდესაც პერსონალი შეიძლება აღმოჩნდეს სხვა მავნე ფაქტორების ზემოქმედების გავლენის ქვეშ (ფიზიკური, ქიმიური, ბიოლოგიური და სხვა), რადიაციული დაცვის ზომები უნდა გატარდეს ყველა მავნე საწარმოო ფაქტორების შერწყმული ზემოქმედების გათვალისწინებით.

7. პერიოდული პროფესიულ-სამედიცინო შემოწმების ჩატარების შემდეგ მიზანშეწონილია მავნე ზემოქმედების ფაქტორების კომპლექსის მოქმედების შესაბამისად გამოიყოს დისპანსერული აღრიცხვის ჯგუფები.

8. იმ შემთხვევაში, თუ პერსონალის ჯანმრთელობის მდგომარეობაში გამოვლენილია გადახრები, რომელიც შეუშლის ხელს გამოსხივების წყაროებთან მუშაობის გაგრძელებას, მათი დროებით ან მუდმივი გადაყვანის საკითხის გადაწყვეტა ხდება ინდივიდუალურად, შრომის პირობების სანიტარიულ-ჰიგიენური დახასიათების, გამოვლენილი პათოლოგიის მედეგობისა და სიმძიმის, აგრეთვე სოციალური მოტივების გათვალისწინებით.

9. პერიოდული სამედიცინო შემოწმების დროს უნდა გამოვლინდნენ პირები, რომელთაც ესაჭიროებათ მკურნალობა, აგრეთვე რადიაციასთან დამოკიდებულ დაავადებათა აღმოჩენის მაღალი ხარისხის რისკის მატარებელი პირები, რომელთა მიმართ უნდა განხორციელდეს პროფილაქტიკური ზომები. დაავადებული პირები უნდა გაიგზავნონ ამბულატორიულ ან სტაციონარულ მკურნალობაზე, საჭიროების შემთხვევაში კი – რეაბილიტაციაზეც.

მუხლი 33

1. ავარიული დასხივების შემთხვევისათვის სამედიცინო დაწესებულებას, რომელიც ემსახურება გამოსხივების ღია წყაროებთან მომუშავე ორგანიზაციას, უნდა ჰქონდეს:

ა) რადიაციული კონტროლის ხელსაწყოები;

ბ) ღია წყაროებთან მუშაობის შემთხვევაში კანის, ჭრილობებისა და დამწვრობის დეზაქტივაციის საშუალებები;

გ) ორგანიზმიდან რადიონუკლიდების გამოყვანის დაჩქარების საშუალებები;

დ) რადიოპროტექტორები.

2. გამოსხივების წყაროებთან სამუშაოს შეწყვეტის შემდეგ „ა”-ჯგუფის პერსონალის პერიოდული სამედიცინო გამოკვლევები ტარდება იმავე სამედიცინო დაწესებულებაში, სადაც მიმდინარეობს აღნიშნული სამუშაოები ან შესაბამისი უწყების სხვა სამედიცინო დაწესებულებაში.

3. ჯანმრთელობის დაცვის ტერიტორიულმა მმართველობებმა დებულების მიხედვით უნდა უზრუნველყონ მოსახლეობის იმ პირთა სამედიცინო გამოკვლევა, რომლებმაც წლის განმავლობაში განიცადეს დასხივება 200 მზვ-ზე მეტი ეფექტური დოზით, ან ერთ-ერთი ძირითადი გამომსხივებელი წყაროსგან 500 მზვ-ზე მეტი დაგროვილი დოზით, ან 1000 მზვ-ზე მეტი დოზით დასხივება ყველა წყაროსგან.

4. იმ პერსონალისა და მოსახლეობის ჯანმრთელობის განმტკიცებისათვის, რომლებიც განიცდიან მნიშვნელოვან დასხივებას, კვების რაციონში საჭიროა ჩაირთოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ რეკომენდებული ანტიკანცეროგენური და იმუნოპროტექტორული მოქმედების მქონე საკვები დანამატები.

დანართი 1

რადიაციული უსაფრთხოების ძირითადი პრინციპების პრაქტიკული რეალიზაცია

დასაბუთების პრინციპი

განსაკუთრებით მარტივ სიტუაციებში დასაბუთების პრინციპის შემოწმება ხორციელდება ზიანისა და სარგებლობის შედარების გზით:

X( (Y1 ( Y2) (0, (1)

სადაც: X დასხივების პირობების ან გამოსხივების წყაროს გამოყენების სარგებლობაა, გამოსხივების წყაროს ექსპლუატაციისა და შექმნის ყველა დანახარჯის გამოკლებით, რადიაციულ დაცვაზე გაწეულ დანახარჯების გარდა. Y1 – დანახარჯები დაცვის ყველა ზომებზე; Y2 – დაცვითი ზომებით აღკვეთილი ზიანი, რომელიც დასხივებამ მიაყენა ადამიანის ჯანმრთელობას და გარე სამყაროს.

ა) (X) სარგებლობასა და (Y1 ( Y2) ჯამურ ზიანს შორის სხვაობა უნდა იყოს ნულზე მეტი, გარდა ამისა, ის უნდა იყოს მაქსიმალური (X) სარგებლის მიღწევის ალტერნატიული ხერხის არსებობის შემთხვევაში. იმ შემთხვევაში, როდესაც შეუძლებელია სარგებლობა ჭარბობდეს ზიანს, აღნიშნული გამოსხივების წყაროს გამოყენება მიუღებელია;

ბ) მხედველობაშია მისაღები ტექნიკური და ეკოლოგიური უსაფრთხოების ასპექტები. დასაბუთების პრინციპის შესრულების შემოწმება, დაკავშირებული გამოსხივების წყაროსაგან სარგებლის და ზიანის ურთიერთდაპირისპირებასთან, როცა სარგებელი და ზიანი ხშირად სხვადასხვა მაჩვენებლით იზომება, არ იზღუდება მხოლოდ რადიოლოგიური კრიტერიუმებით, არამედ შეიცავს სოციალურ, ეკონომიკურ, ფსიქოლოგიურ და სხვა ფაქტორებსაც.

გ) გამოსხივების სხვადასხვა წყაროებისა და დასხივების პირობებისათვის სარგებლის კონკრეტული სიდიდეებს გააჩნიათ თავისებურებები (ატომური ელექტროსადგურის მიერ წარმოქმნილი ენერგია, დიაგნოსტიკური და სხვა ინფორმაცია, ბუნებრივი რესურსების მოპოვება, საცხოვრებლით უზრუნველყოფა და ა.შ.). შეძლებისგვარად, ისინი დაყვანილ უნდა იქნენ სარგებლის განზოგადებულ გამოსახულებამდე, დროის თანაბარ (ტოლ) მონაკვეთში შესაძლო ზიანთან შედარებისათვის – სიცოცხლის ადამიანი – წელიწადი რიცხვის შემცირების სახით. ამასთანავე, მიღებულია, რომ დასხივება კოლექტიური ეფექტური დოზით 1 ადამიანი – ზივერტი იწვევს სიცოცხლის 1 ადამიანი – წელიწადის დაკარგვას;

დ) ეკონომიკურ სარგებლობასთან შედარებით პრიორიტეტი ენიჭება ჯანმრთელობის მაჩვენებლებს;

ე) სარგებელი – ზიანის თანაფარდობის მედიკო-სოციალური დასაბუთება შეიძლება გაკეთდეს რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლის საფუძველზე, დასხივებასთან დაკავშირებული საქმიანობით ჯანმრთელობისათვის მოყენებული სარგებლისა და ზიანისა.

ვ) რაოდენობრივი შეფასებისათვის გამოიყენება უტოლობა:

Y0 ( Y2 , (2)

სადაც: Y2 -ს აქვს იგივე მნიშვნელობა, რაც ფორმულაში (1), Y0 – ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი, დასხივებასთან დაკავშირებულ მოღვაწეობაზე უარის თქმის შედეგად;

ზ) ხარისხობრივი შეფასებისათვის გამოიყენება ფორმულა:

( ( [pic]–[pic]) (0, (3)

სადაც z მავნე ფაქტორების ზემოქმედების ინტენსივობაა, დასხივებასთან დაკავშირებული მოღვაწეობის შედეგად; z0 – მავნე ფაქტორები, რომლებიც ზემოქმედებენ პერსონალზე ან მოსახლეობაზე, დასხივებასთან დაკავშირებულ, მოღვაწეობაზე უარის თქმის შემთხვევაში; Dz და Dzo – z და zo ფაქტორების ზემოქმედების დასაშვების ინტენსივობაა.

ოპტიმიზაციის პრინციპი

1. დაცვითი ღონისძიებების დაგეგმვის შემთხვევაში ყოველთვის უნდა ხორციელდებოდეს ოპტიმიზაციის პრინციპის რეალიზაცია. ამ პრინციპის რეალიზაციაზე პასუხისმგებელია იმ ობიექტების ან ტერიტორიის რადიაციულ უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი პირი ან სამსახური, სადაც არსებობს აუცილებლობა რადიაციულ დაცვაზე.

2. გამოსხივების წყაროს ნორმალური ექსპლუატაციის ან დასხივების პირობებში ოპტიმიზაცია (დაცვის სრულყოფა) უნდა ხორციელდებოდეს დასხივების დონის დიაპაზონში, რომელიც შეესატყვისება დოზების ზღვრებიდან ინდივიდუალური დოზის უგულველსაყოფ მცირე დონეს – 10 მკზვ/წელიწადში.

3. ოპტიმიზაციის პრინციპის, ისევე როგორც დასაბუთების პრინციპის რეალიზაცია, ხორციელდება სპეციალური მეთოდური მითითებების მიხედვით, რომელსაც ამტკიცებს რადიაციული უსაფრთხოების სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო, ხოლო მათ გამოცემამდე – დამასაბუთებელი დოკუმენტების რადიაციულ-ჰიგიენური ექსპერტიზის საფუძველზე. ამასთანავე, „რუნ-2000“-ის შესაბამისად მინიმალური დანაკარგი დაცვის სრულყოფისათვის, რომელიც აქვეითებს ეფექტურ დოზას 1 ადამიანი – ზივერტით, ითვლება დანახარჯი, რომელიც ერთი სულის წლიური ეროვნული შემოსავლის ტოლია

დანართი 2

გამოსხივების ცალკეული ტექნოგენური წყაროებისაგან მოსახლეობის დასხივების კვოტების დადგენის რეკომენდაციები

1. კვოტის დადგენის მიზანია არ იქნეს დაშვებული „რუნ-2000“-ით განსაზღვრული ტექნოგენური დასხივების დასაშვები დოზის გადამეტება მოსახლეობისათვის (1 მზვ/წ-ში), რომელიც სხივდება რამდენიმე რადიაციული ობიექტისაგან, და მოსახლეობის ტექნოგენური დასხივების შემცირება ოპტიმიზაციის პრინციპის გათვალისწინებით.

2. I კატეგორიის რადიაციული ობიექტის საპროექტო დოკუმენტაციაში განსაზღვრულ უნდა იქნეს ობიექტის ნორმალური ექსპლუატაციის დროს მოსახლეობის დასხივების კვოტები.

3. ობიექტის დაკვირვების ზონაში მცხოვრებ მოსახლეობის კრიტიკული ჯგუფების დასხივების საშუალო ინდივიდუალური ეფექტური დოზის სიდიდეებისათვის დგინდება კვოტები.

4. კვოტა დგინდება ყველა რადიაციული ფაქტორებისათვის (ჰაერში გამონაბოლქვის, წყალში გადანაყრის და სხვა), რომლებისგანაც რადიაციული ობიექტების ნორმალური ექსპლუატაციისას სანიტარიულ-დაცვითი ზონის გარეთ მოსახლეობის კრიტიკულიჯგუფის დასხივებამ შეიძლება გადააჭარბოს მინიმალური მნიშვნელობის აქტივობას – 10 მკზვ/წ-ში.

5. კვოტის ზომა უნდა ახასიათებდეს რადიაციული ობიექტზე გამოსხივების წყაროს ნორმალური ექსპლუატაციის ხარჯზე მოსახლეობის კრიზისული ჯგუფის შესაძლებელ დასხივების დონის ზედა ზღვარს, მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიღწეული დონის გათვალისწინებით.

6. სხვადასხვა გამოსხივების წყაროსაგან კვოტების ჯამი არ უნდა აღემატებოდეს „რუნ-2000“-ში დადგენილ მოსახლეობის დასხივების დოზის ზღვარს, მოსახლეობის დასხივების დოზის ზღვარსა და კვოტების ჯამს შორის სხვაობა უნდა განვიხილოთ როგორც რეზერვი, რომლის სიდიდე ტექნოგენური გამოსხივების წყაროებისაგან მოსახლეობის რადიაციული უსაფრთხოების ხარისხის მახასიათებელია.

7. ცალკეული რადიაციული ფაქტორის (სანიტარიულ-დაცვითი ზონის საზღვარზე გამოსხივების დოზის სიმძლავრის, გამონაბოლქვისა და გადანაყრის სიმძლავრეების, გარემოს ობიექტებში რადიონუკლიდების შემცველობის და სხვა) გასაანგარიშებლად გამოიყენება კვოტების მნიშვნელობები.

დანართი 3

ძირითადი ხანგრძლივსიცოცხლისუნარიანი რადიოანუკლიდების დასაშვები ხვედრითი აქტივობები ლითონების განუსაზღვრელი მოხმარებისათვის

|რადიონუკლიდები |ნახევარდაშლის პერიოდი |ცალკეული რადიონუკლიდის დასაშვები ხვედრითი აქტივობა Dკი, |

| | |კბეკერელი/კგ |

|54Mn |312 |1,0 |

|60Co |5,3 წელი |0,3 |

|65Zn |244 დღე |1,0 |

|94Nb |2,0ხ104 წელი |0,4 |

|106Ru (106მRh |368 დღე |4,0 |

|125შბ (125მTe |2,8 წელი |1,6 |

|134Cs |2,1 წელი |0,5 |

|137Cs(137მ Ba |30,2 წელი |1,0 |

|152Eu |13,3 წელი |0,5 |

|154Eu |8,8 წელი |0,5 |

|90Sr (90Y |29,1 წელი |10,0 |

|226Ra |11,6ხ103წელი |0,4 |

|232Th |1ხ1010წელი |0,3 |

|შენიშვნა: ლითონში n რადიონუკლიდების ნარევის არსებობისას ცალკეული რადიონუკლიდის ხვედრითი აქტივობა Qi უნდა აკმაყოფილებდეს ფარდობას ( Qi/ DKi (|

|1 |

დანართი 4

ათეულჯერადი და წილობრივი ერთეულების მამრავლები და წინსართავების დასახელება

|მამრავლი |წინსარ- |წინსართავის აღნიშვნა |მამრავლი |წინსარ-თავი |წინსართავის აღნიშვნა |

| |თავი | | | | |

| | |საერთა-შორისო |ქართული | | |საერთა-შორისო |ქართული |

|1018 |ჰექსა |E |ე |10-1 |დეცი |d |დც |

|1015 |პეტა |P |პტ |10-2 |სანტი |C |ს |

|1012 |ტერა |T |ტრ |10-3 |მილი |m |მ |

|109 |გიგა |G |გი |10-6 |მიკრო |( |მკ |

|106 |მეგა |M |მეგ |10-9 |ნანო |m |ნ |

|103 |კილო |K |კ |10-12 |პიკო |p |პ |

|102 |ჰექტო |H |ჰა |10-15 |ფემტო |f |ფტ |

|101 |დეკა |da |დკ |10-18 |ატტო |a |ატ |

დანართი 5

აქტივობისა და გამოსხივების ველის მახასიათებლების SI-სისტემის ერთეულების თანაფარდობა

|სიდიდე და |ერთეულის დასახელება და აღნიშვნა |კავშირი ერთეულებს |

|მისი სიმბოლო | |შორის |

| |Si-ერთეულები |არასისტემური ერთეულები | |

|A-აქტივობა |ბკ(ბეკერელი), ტოლია ერთი დაშლის წამში|კი-კიური |1კ(3,7X1010დაშლ/წმ( |

| |(დაშლა/წმ) | |(3,7X1010ბკ; |

| | | |1ბკ(2,7003X10-11კი |

|I-ნაკადის ან |ვტ/მ2-ვატი კვადრატულ მეტრზე, ტოლია |(ერგ/(სმ2.წმ)(-ერგი კვადრატულ |ერგ/(სმ2.წმ) (1ხ10-3ჯ/მ2.წმ ( |

|IE ენერგიის ნაწილაკების დენის |ერთი ჯოულისა კვადრატულ მეტრზე წამში. |სანტიმეტრზე წამში ან |(1ხ10-3ვტ/მ2 |

|სიმკვრივე |(ჯ/(მ2.წმ)( |(Mევ/(სმ2.წმ)(-მეგაელექტრონ-ვოლ|1 ვტ/მ2 (1ჯ/(მ2.წმ)(1X103 ერგ/(სმ2.წმ); |

| | |ტი კვადრატულ სანტიმეტრზე წამში |1 Mევ/(სმ2.წმ) (1,602X10-9 ჯ/მ2.წმ(1,602X10-9|

| | | |ვტ/მ2; |

| | | |1ვტ/მ2 (1ჯ/(მ2.წმ) ( (Mev/(სმ2.წმ) |

|D-შთანთქმული დოზა |გრ(გრეი), ტოლია ერთი ჯოულის |რად(რადი) |1რად (100ერგ/გრ(1X10-2ჯ/კგ( (1X10-2 გრ; |

| |კილოგრამზე (ჯ/კგ) | |1გრ (1ჯ/კგ; |

| | | |1გრ(1ჯ/კგ(104ერგ/გრ((100რად |

|ZP- შთანთქმული დოზის სიმძლავრე |გრეი/წმ (გრეი წამში), ტოლია ერთი |რად/წმ-რადი წამში |1რად/წმ(1X10-2ჯ/(კგ.წმ)( |

| |ჯოულის კილოგრამზე წამში (ჯ/(კგ.წმ)( | |(1X10-2გრ/წმ; |

| | | |1გრ/წმ(1ჯ/(კგ.წმ)(1X102rad/წმ |

|H-ეკვივალენტური დოზა |ზვ(ზივერტი), ტოლია ერთი გრეისა |რბე, რენტგენის ბიოლოგიური | 1რბე(1რად/ Wr(1X10-2ჯ/კგ/ Wr( |

| |გამოსხ-ივების სახეობის ხარი-სხის |ეკვივალენტი |(1X10-2გრ/ Wr(1ხ10-2ზვ |

| |კოეფიციენტზე-ჭღ (1გრ/ ჭღ(1(ჯ/კგ) ჭღ( | |1ზვ(1გრ/ Wr(1ჯ/კგ/ Wr( |

| | | |(100რად/ Wr(100რბე |

|H-ეკვივალენტური დოზის სიმძლავრე |ზივერტი წამში-ზვ/წმ |რბე წამში-რბე/წმ |1რბე/წმ(1ხ10-2ზვ/წმ; |

| | | |1ზვ/წმ(100რბე/წმ |

|X-ექსპოზიციური დოზა* |კულონი კილოგრამზე-კლ/კგ |ღ-რენტგენი |1ღ (2,58X10-4კლ/კგ(ზუსტად) |

| | | |1კლ(3,88X103 ღ (მიახლოებით) |

|X-ექსპოზიციური დოზის სიმძლავრე |კულონი კილოგრამზე წამში-L კლ/(კგ.წმ) |რენტგენი წამში- ღ/წმ |1R/წმ(2,58R10-4კლ(კგ.წმ)(ზუსტ.) |

| | | |1კლ/(კგ.წმ)(3,88R103 ღ/წმ (მიახლოებით) |

|K-კერმა ** |გრ/(გრეი),ტოლია ერთი ჯოულისა |რად |1რად(100ერგ/გრ(1X10-2ჯ/კგ(1X10-2გრ; |

| |კილოგრამზე | |1გრ(1ჯ/კგ; |

| | | |1გრ(1ჯ/კგ(104ერგ/გრ(100რად |

|KK-კერმის სიმძლავრე |გრ/წმ (გრეი წამში), ტოლია 1ჯ/კგ.წმ) |რად/წმ |1რად(1X10-2ჯ/კგ.წმ(1X10-2გრ/წმ; |

| | | |1გრ/წმ(1ჯ/(კგ.წმ) (1X102rad/წმ |