მე-5 (1) მუხლი • მომჩივნის, ყოფილი მაღალი რანგის სახელმწიფო თანამდებობის პირის, კანონიერი დაკავება და პირველი წინასწარი პატიმრობა, მის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით • დაპატიმრების შესახებ ბრძანებებში პატიმრობის დადგენილი ვადის არარსებობა პირველი წინასწარი პატიმრობის შემთხვევაში, რომელიც თავსებადია მე-5(1) მუხლთან, შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით განსაზღვრული მაქსიმალური ვადის გათვალისწინებით

მე-5 (3) მუხლი • წინასწარი პატიმრობის გონივრულობა • უარი მომჩივნის გათავისუფლების მოთხოვნაზე პირველი წინასწარი პატიმრობის პერიოდის განმავლობაში, რომელიც არ ემყარებოდა საკმარის და სათანადო დასაბუთებას • ეროვნული სასამართლოს მიერ ახალი ინფორმაციის გაუთვალისწინებლობა და დროის მსვლელობის შესაბამისად დაპატიმრების საფუძვლების ახალი შესწავლის განუხორციელებლობა

მე-5 (1) მუხლი • კანონიერი დაპატიმრება ან დაკავება • ხელისუფლების ორგანოების წარუმატებლობა, დაეცვათ მომჩივანი მიკერძოებულობისგან მომდევნო მეორე პერიოდის განმავლობაში წინასწარი პატიმრობის დაკისრებისას, რომელიც ეხებოდა სხვა პარალელურ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებას

მე-18 მუხლი (+ მე-5 მუხლი) • შეზღუდვა უნებართვო მიზნებისთვის • ფარული მიზნის არსებობა დადგენილი არ არის

სტრასბურგი
2023 წლის 9 თებერვალი

ეს გადაწყვეტილება საბოლოო გახდება კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტში განსაზღვრული გარემოებების შემთხვევაში. ის შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციულ შესწორებას.

საქმეზე „უგულავა საქართველოს წინააღმდეგ“

„ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს“ (მეხუთე სექცია) პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ჟორჟ რავარანი,თავმჯდომარე,მარტინშ მიტსი,სტეფანი მოურუ-ვიქსტრომი,მარია ელოსეგი,კატერინა შიმაჩკოვა,მიკოლა გნატოვსკი, მოსამართლეები,ფრანსუაზა ტულკენსი, საგანგებო მოსამართლე
და მარტინა კელერი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე;

გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (N 5432/15) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც შეტანილია სასამართლოში ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის საფუძველზე საქართველოს მოქალაქის, ბ-ნი გიორგი უგულავას (შემდგომში „მომჩივანი“) მიერ 2014 წლის 27 დეკემბერს;

გადაწყვეტილება, ეცნობოს საჩივრის შესახებ საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“) 2015 წლის 28 სექტემბერს;

მხარეთა მოსაზრებები;

იმის გათვალისწინებით, რომ ლადო ჭანტურია, მოსამართლე, რომელიც არჩეული იქნა საქართველოსთან მიმართებით, ვერ იღებდა მონაწილეობას საქმის განხილვაში (28-ე წესი) და რომ პალატის თავმჯდომარემ, შესაბამისად, საქმის განხილვაში მონაწილეობის მისაღებად საგანგებო მოსამართლედ დანიშნა ქ-ნი ფრანსუაზა ტულკენსი (კონვენციის 26 (4) -ე მუხლი და 29-ე წესი);

2021 წლის 6 აპრილის დახურული თათბირის შემდეგ,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. საჩივარი, რომელიც შეტანილია კონვენციის მე-5 მუხლის 1(c), მე-3 და მე-4 პუნქტების შესაბამისად, ეხება მომჩივნის სავარაუდო უკანონო და თვითნებურ წინასწარ პატიმრობას. ის ასევე ეყრდნობა კონვენციის მე-18 მუხლს, მე-5 მუხლის პირველ პუნქტთან ერთობლიობაში, ვარაუდობს რა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობის უწყვეტობას საფუძვლად ედო პოლიტიკური მოტივი.

ფაქტობრივი გარემოებები

2. მომჩივანი დაიბადა 1975 წელს თბილისში და შესაბამის დროს დაპატიმრებულ იქნა იქვე. მას წარმოადგენდნენ ბ-ნი პ. ლიჩი, ბ-ნი ო. კახიძე (შემდგომში გამოეთიშა საქმისწარმოებას) და ბ-ნი დ. კაკოიშვილი, ლონდონში და, შესაბამისად, თბილისში მოღვაწე ადვოკატები.

3. საქართველოს მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

4. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება ჩამოყალიბდეს შემდეგნაირად:

ზოგადი ინფორმაცია

5. მომჩივანი იყო ერთ-ერთი ლიდერი პოლიტიკური პარტიისა – „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ („ენმ“), რომელიც მართავდა ქვეყანას 2003 წლის ნოემბრიდან 2012 წლის ოქტომბრამდე. მომჩივანი პირველად თბილისის მერად დაინიშნა 2005 წელს და შემდეგ არჩეულ იქნა ამ თანამდებობაზე 2010 წელს. 2012 წლის ოქტომბერში კოალიციამ „ქართული ოცნება“, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ბიძინა ივანიშვილი, მოიგო საპარლამენტო არჩევნები და ჩამოაყალიბა ახალი მთავრობა. ამ დროს მომჩივანი აგრძელებდა თბილისის მერად მუშაობას.

A. სისხლის სამართლის საქმისწარმოების პირველი ეტაპი მომჩივნის წინააღმდეგ და შესაბამისი წინასასამართლო საქმისწარმოება (საქმე N 092261112002)

6. 2012 წლის 10 ნოემბერს დაიწყო კერძო კომპანიის, შპს „ახალი რიყის“ საქმიანობასთან დაკავშირებით გაყალბებული საგადასახადო დოკუმენტაციის გამოყენების გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 210-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად. 2012 წლის 26 ნოემბერს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 210-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად (საბიუჯეტო სახსრების გაფლანგვა და გაყალბებული საგადასახადო დოკუმენტაციის გამოყენება) დაიწყო ცალკე გამოძიება, თბილისის მერიის მიერ ჩამოყალიბებული ერთ-ერთი შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიის, „თბილსერვის ჯგუფის“ საქმიანობასთან დაკავშირებით. ორი გამოძიება საბოლოოდ გაერთიანდა ერთ საქმედ (საქმე N 092261112002). 2013 წლის 1 თებერვალს მომჩივანი დაბარებული იქნა მოწმის სახით ზემოაღნიშნულ საქმისწარმოებასთან დაკავშირებით. ის სათანადო წესით გამოცხადდა და დაკითხა გამომძიებელმა 2013 წლის 2 თებერვალს.

7. 2013 წლის 22 თებერვალს მომჩივანს ოფიციალურად წარედგინა ბრალი გაფლანგვის გამო, დამამძიმებელი გარემოებებით, სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტისა და მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. მას ასევე წარედგინა ბრალი ქონების მითვისებასა და ფულის გათეთრებაზე, რაც წარმოადგენს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და მე-3 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით და, შესაბამისად, 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ დანაშაულებს, ,კერძო ტელეკომპანია „იმედზე“ კონტროლის დამყარების უკანონო სქემაში მის სავარაუდო მონაწილეობასთან დაკავშირებით.

8. 2013 წლის 24 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა პროკურორის მოთხოვნა 1 000 000 ლარის ოდენობის გირაოს დაკისრების შესახებ. ამგვარად, მომჩივანი თავისუფლებაში დარჩა გირაოს დაკისრების გარეშე. 2013 წლის 25 თებერვალს საქალაქო სასამართლომ ასევე უარყო პროკურორის მოთხოვნა მომჩივნის მერის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ. ორივე გადაწყვეტილება უცვლელი დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2013 წლის 1 მარტს.

9. 2015 წლის 18 სექტემბერს მოხდა მომჩივნის ნაწილობრივი მსჯავრდება „თბილსერვის ჯგუფის“ ბრალდებებთან დაკავშირებით და მიესაჯა ოთხნახევარი წლით თავისუფლების აღკვეთა. მომჩივანი დაუყოვნებლივ იქნა დაპატიმრებული თავისუფლების აღკვეთის სასჯელის მოსახდელად. 2017 წლის 6 იანვარს, მომჩივნის საჩივრის უარყოფისას, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გადააკვალიფიცირა მისი ბრალდება და ის დამნაშავედ ცნო უფლებამოსილების გადამეტებაში, რაც სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დანაშაულს წარმოადგენს. ამნისტიის შესახებ კანონის გამო მას თავისუფლების აღკვეთის სასჯელის ვადა შეუმცირდა და განესაზღვრა ერთi წლის, სამი თვისა და ოცდაორი დღის ოდენობით და მომჩივანი დაუყოვნებლივ იქნა გათავისუფლებული ციხიდან.

სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მეორე ეტაპი მომჩივნის წინააღმდეგ და შესაბამისი წინასასამართლო საქმისწარმოება (საქმე N 092200213002)

10. 2013 წლის 20 თებერვალს დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თბილისის მერიის მიერ დაფუძნებული „ძველი თბილისის რეაბილიტაციისა და განვითარების ფონდის“ საქმიანობასთან დაკავშირებით. მომჩივანს ოფიციალურად წარედგინა ბრალი დამამძიმებელი გარემოებებით გაფლანგვის საქმეზე.

11. 2013 წლის 21 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა პროკურორის მოთხოვნა აღმკვეთი ღონისძიების სახით მომჩივნის მიმართ პატიმრობის გამოყენების შესახებ. ამის ნაცვლად, სასამართლომ მომჩივანს დააკისრა გირაო 50 000 ლარის ოდენობით.

12. პროკურორმა ასევე მოითხოვა, რომ სასამართლოს გამოეტანა გადაწყვეტილება მომჩივნის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ. 2013 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, თბილისის საქალაქო სასამართლომ დახურულ სხდომაზე დააკმაყოფილა ეს მოთხოვნა და ბრძანა მერის თანამდებობაზე მისი საქმიანობის შეჩერება სისხლის სამართლის საქმისწარმოების დასრულებამდე. აღნიშნული გადაწყვეტილება, მომჩივნის მერის თანამდებობაზე საქმიანობის შეჩერების შესახებ, უცვლელი დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2013 წლის 26 დეკემბერს.

13. 2018 წლის 28 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გადააკვალიფიცირა დამამძიმებელი გარემოებებით გაფლანგვის ბრალდება და მომჩივანს დასდო ბრალი სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებაში (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაული). მისი საბოლოო სასჯელი, ამნისტიის შესახებ კანონის გათვალისწინებით, განისაზღვრა პატიმრობით ერთი წლის, სამი თვისა და ოცდაორი დღის ვადით. 2018 წლის 10 დეკემბერს სააპელაციო სასამართლომ დაადასტურა მომჩივნის მსჯავრდება. 2020 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილებით უზენაესმა სასამართლომ ისევ შეიტანა შესწორება დანაშაულის კვალიფიკაციაში და დამნაშავედ ცნო მომჩივანი გაფლანგვაში დამამძიმებელი გარემოებებით. მას მიესაჯა 9 წლით თავისუფლების აღკვეთა. ეს სასჯელიც ამნისტიის შესახებ კანონის საფუძველზე და იმ პერიოდის გათვალისწინებით, რომელიც მან უკვე გაატარა პატიმრობაში სისხლის სამართლის საქმისწარმოების პირველი ეტაპის კონტექსტში, შემცირდა სამ წლამდე, ორ თვემდე და რვა დღემდე.

სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მესამე ეტაპი მომჩივნის წინააღმდეგ და შესაბამისი წინასასამართლო საქმისწარმოება (საქმე N 092250613004)

14. 2014 წლის 12 და 13 აპრილს მომჩივანი დაიკითხა მოწმის სახით სხვა სისხლის სამართლის გამოძიების ფარგლებში, შპს „სითი პარკის“ საქმიანობასთან დაკავშირებით; ეს არის კომპანია, რომელიც პასუხისმგებელია თბილისში ავტოპარკების მართვაზე.

15. 2014 წლის 28 ივნისს მომჩივანმა მიიღო მომდევნო სასამართლო უწყება დაკითხვაზე გამოცხადების შესახებ, რომელიც ჩანიშნული იყო 2014 წლის 30 ივნისისთვის. როდესაც უწყება გადაეცა, მომჩივანმა აღნიშნა:

„ეს სასამართლო უწყება არის პოლიტიკურად მოტივირებული. გარდა იმ ფაქტისა, რომ მოქმედებს საარჩევნო მორატორიუმი [ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების დაკავებაზე], მე მივემგზავრები სპეციალური მივლინებით 29 ივნისს, 06:50 საათზე და საქართველოში დავბრუნდები კიევის რეისით 5 ივლისს, 05:00 საათზე. ეს კარგად იყო ცნობილი გამოძიებისთვის და მათ მიზანმიმართულად იმოქმედეს ჩემი მივლინებისთვის ხელის შესაშლელად“.

16. მიუხედავად ამისა, მომჩივანი გამოცხადდა დაკითხვაზე 2014 წლის 30 ივნისს. შემდეგ ზემოაღნიშნულ სამართალწარმოებაში მას ბრალი წაუყენეს გაფლანგვისთვის დამამძიმებელ გარემოებებში. ბრალის წარდგენისას მან გამომძიებელს აცნობა, რომ 2014 წლის 1-დან 6 ივლისამდე რამდენჯერმე სამსახურებრივი მივლინებით უნდა გამგზავრებულიყო საქართველოს ფარგლებს გარეთ. პასუხად გამომძიებელმა გააფრთხილა ის, რომ არ გასულიყო ქვეყნიდან. მომჩივანმა გამოთქვა პრეტენზია, ამტკიცებდა რა, რომ მისი გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვა შეიძლებოდა მხოლოდ გამონაკლის გარემოებებში, სასამართლო ბრძანების საფუძველზე. ამ პრეტენზიასთან ერთად საქართველოს სახალხო დამცველმა მოითხოვა გამომძიებლის მიმართ დისციპლინური წარმოების დაწყება, მისი უკანონო გადაწყვეტილების გამო. საქმის მასალებიდან არ არის ნათელი, თუ რა შედეგი მოჰყვა ამ პრეტენზიას, ან საერთოდ თუ მოჰყვა რაიმე შედეგი.

17. 2014 წლის 1 ივლისს პროკურორმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსთხოვა გირაოს დაკისრება 50 000 ლარის ოდენობით. მან ასევე მოითხოვა, რომ მომჩივნისთვის დაევალებინათ, ჩაებარებინა პირადობის მოწმობა და საერთაშორისო პასპორტი, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად. 2014 წლის 2 ივლისს სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ მომჩივანი უნდა დარჩენილიყო თავისუფალი, გირაოს დაკისრების გარეშე და დაასკვნა, რომ მოთხოვნა აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების შესახებ დაუსაბუთებელი იყო. მან ასევე უარი თქვა პირადობის მოწმობისა და პასპორტის ჩაბარების ბრძანების შესრულებაზე, დაასკვნა რა, რომ ასეთი ზომების გამოყენება შეიძლებოდა მხოლოდ პრევენციულ ღონისძიებებთან ერთად. გადაწყვეტილება თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უცვლელი დატოვა 2014 წლის 5 ივლისს.

18. როგორც ჩანს, თბილისის საქალაქო სასამართლოში პატიმრობის შეფარდების შესახებ სასამართლო მოსმენის დროს მომჩივანმა საგამოძიებო ორგანოებს კიდევ ერთხელ მიაწოდა ინფორმაცია ივლისის დასაწყისში მისი მოგზაურობის გეგმების შესახებ.

19. მხარეებმა სასამართლოს არ მიაწოდეს ინფორმაცია მომჩივნის მიმართ სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მესამე ეტაპის შედეგის შესახებ.

სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მეოთხე ეტაპი მომჩივნის წინააღმდეგ (საქმე N 092060614001), მისი დაკავება და წინასწარი პატიმრობა

სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მეოთხე ეტაპის საგანი

20. 2014 წლის 5 ივნისს აღიძრა სისხლის სამართლის პროცესი, სისხლის სამართლის კოდექსის 226-ე მუხლის შესაბამისად, იმავე დღეს მარნეულის საოლქო საარჩევნო კომისიის ოფისში მომხდარი ძალადობრივი ინციდენტის სავარაუდო ორგანიზებასთან დაკავშირებით (საქმე N 031050614001). მომდევნო დღეებში მომხდართან დაკავშირებით თორმეტი მოწმე გამოიკითხა. მათ მიუთითეს, რომ მომჩივანი იყო იმ ჯგუფში, რომელიც, სავარაუდოდ, ძალადობრივად შეიჭრა საარჩევნო კომისიის ოფისში, რამაც გამოიწვია არეულობა და შეაფერხა მისი ფუნქციონირება. გამოძიების ფარგლებში მოპოვებულია ვიდეოჩანაწერი, რომელიც ასახავს აღნიშნული ინციდენტის ძალადობრივ ხასიათს. საქმის მასალების მიხედვით, მომჩივანი არ დაკითხულა ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმისწარმოებასთან დაკავშირებით.

21. იმავდროულად, მომჩივნის წინააღმდეგ დაიწყო სისხლის სამართლის საქმისწარმოების კიდევ ერთი ეტაპი (საქმე N 092150414002) ფულის გათეთრების სქემაში მისი მონაწილეობის შესახებ ეჭვის საფუძველზე. აღსანიშნავია, რომ 2014 წლის 15 და, შესაბამისად, 22 აპრილს ორმა პირმა, რ.ხ.-მ და გ.კ.-მ, წერილობით მიმართა ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო განყოფილებას, სადაც აცხადებდნენ, რომ მომჩივანმა შესთავაზა მათ თაღლითურ სქემაში მონაწილეობა, მათი ოფშორული კომპანიების ჩართულობით, ფულის გათეთრების მიზნით. რამდენიმე გამოკითხვის ჩატარებისა და გარკვეული ფინანსური დოკუმენტების, მათ შორის, კონტრაქტებისა და ინვოისების ამოღების შემდეგ, რომლებიც ადასტურებდა სხვადასხვა საბანკო გადარიცხვებს, 2014 წლის 2 ივლისის გვიან საღამოს გამომძიებელმა დაიბარა მომჩივანი, რომ გამოცხადებულიყო დაკითხვაზე 2014 წლის 4 ივლისს, დილის 10 საათზე, ზემოაღნიშნულ საქმესთან დაკავშირებით. სასამართლო უწყება მომჩივანს სათანადოდ გადასცა პირადად გამომძიებელმა 22:20 საათზე. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ როდესაც მას გადაეცა დოკუმენტი, მან აუხსნა გამომძიებელს, რომ არ შეეძლო უკრაინაში მივლინების გაუქმება (იხ. პარაგრაფი 16 ზემოთ). თუმცა ის მზად იყო შეემოკლებინა ეს მივლინება და დაბრუნებულიყო კიევიდან 2014 წლის 4 ივლისს, ადრიან დილით. ეს სასამართლო უწყება, რომელიც სათანადოდ იყო ხელმოწერილი მომჩივნისა და გამომძიებლის მიერ, არ შეიცავს რაიმე განმარტებით შენიშვნას აღნიშნულთან დაკავშირებით.

22. საქმის მასალების მიხედვით, იმავე საღამოს, მოგვიანებით, გ.კ.-მ, ერთ-ერთმა მთავარმა მოწმემ ფულის გათეთრების საქმეში, მისწერა ბრალდების მხარეს, რომ მან მიიღო მუქარები მომჩივნისგან. მან გამოხატა სურვილი, რომ ეთანამშრომლა ბრალდების მხარესთან ამ საკითხთან დაკავშირებით.

მომჩივნის დაკავება და თავდაპირველი წინასწარი პატიმრობა

23. 2014 წლის 3 ივლისს, 05:57 საათზე, მომჩივანი დააკავეს თბილისის საერთაშორისო აეროპორტში. დაკავების ოქმის შესაბამისად, მას ბრალი ედებოდა ფულის გათეთრებაში დამამძიმებელი გარემოებებით, დანაშაულში, რომელიც გათვალისწინებულია სისხლის სამართლის კოდექსი194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტებით. დაკავება ეფუძნებოდა მისი მიმალვის რისკს (სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 171-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტი, იხილეთ პარაგრაფი 51ქვემოთ). მომჩივანმა უარი თქვა დაკავების ოქმის ხელმოწერაზე. მისმა ადვოკატებმა, რომლებსაც უარი უთხრეს მის დაუყოვნებლივ მონახულებაზე, მოითხოვეს დეტალური ინფორმაცია ახალი ბრალდების შესახებ. მათ იჩივლეს მომჩივნის სახელით, რომ როდესაც ის დააკავეს, ის სათანადოდ არ იყო ინფორმირებული ახალი ბრალდებების ხასიათის შესახებ. როგორც ჩანს, მიუხედავად რამდენიმე მოთხოვნისა, ადვოკატებს არ მიეცათ მისი ნახვის უფლება მისი დაკავების შემდეგ პირველი ოთხი-ხუთი საათის განმავლობაში. მათ ასევე უარი ეთქვათ საქმის მასალებზე წვდომაზე.

24. მომდევნო დღეს სისხლის სამართლის საქმე, მარნეულის საოლქო საარჩევნო კომისიის ოფისში ძალადობის ინციდენტთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 20 ზემოთ) გაერთიანებული იქნა ფულის გათეთრებასთან დაკავშირებულ სისხლის სამართლის საქმესთან (იხ. პარაგრაფი 21 ზემოთ). 09:45 საათზე ოფიციალური ბრალდება წარედგინა მომჩივანს გაერთიანებულ სისხლის სამართლის საქმეში (N 092060614001), დანაშაულებისთვის სისხლის სამართლის კოდექსის194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტებისა და 362-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად (ფულის გათეთრების სქემაში მის სავარაუდო მონაწილეობასთან დაკავშირებით) და სისხლის სამართლის კოდექსის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 226-ე მუხლის შესაბამისად (ძალადობის ინციდენტის სავარაუდო ორგანიზებასთან დაკავშირებით). მომჩივანს გადაწყვეტილების ასლი გადაეცა 2014 წლის 4 ივლისს, 11:00 საათზე.

25. პირველი ბრალდება იყო, რომ 2014 წლის აპრილში მომჩივანმა და მისმა თანამზრახველმა გ.ღ.-მ ორი ოფშორული კომპანიის მონაწილეობით შეიმუშავეს ფულის გათეთრების თაღლითური სქემა, სადაც ერთ კომპანიას უნდა გადაეხადა მეორე კომპანიისთვის 1 500 000 აშშ დოლარი გარკვეული მომსახურების სანაცვლოდ. ბრალდების თანახმად, 2014 წლის 4 მაისიდან 3 ივნისამდე პერიოდში 760 000 აშშ დოლარი ჯერ ერთი კომპანიის საბანკო ანგარიშიდან მეორე კომპანიის საბანკო ანგარიშზე იქნა გადარიცხული, შემდეგ კი, საბოლოოდ, თაღლითური სასესხო ხელშეკრულებების საფუძველზე გადაირიცხა საქართველოში რეგისტრირებული გარკვეული შეზღუდული პასუხისმგებლობის კომპანიის საბანკო ანგარიშზე და გატანილი იქნა იქიდან მომჩივნისა და მისი დანაშაულის თანამონაწილის მიერ. პროკურატურის თანახმად, მომჩივანმა ჩაიდინა ფულის გათეთრების დანაშაული დამამძიმებელი გარემოებებით (სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი) და ყალბი საბუთის დამზადებაში, გაყიდვაში ან გამოყენებაში თანამონაწილეობის დანაშაული (სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

26. მეორე ბრალდება იყო იმის შესახებ, რომ 2014 წლის 5 ივნისს მომჩივანმა „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ მხარდამჭერებთან და პარტიის სხვა წევრებთან ერთად გადაწყვიტა მარნეულის საოლქო საარჩევნო კომისიის ოფისის ბლოკირება და მისი ფუნქციონირების შეფერხება, რათა ხელი შეეშალათ მისი ხელმძღვანელისთვის უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღებაში, „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ გუბერნატორობის კანდიდატთან დაკავშირებით. შენობის ბლოკირების შემდეგ, პროკურატურის თანახმად, ისინი ოფისში შეიჭრნენ და უარი განაცხადეს ოფისის დატოვებაზე, არ დაემორჩილნენ რა პოლიციის ბრძანებებს. მომჩივანმა, შეუზღუდა რა „მოქმედების თავისუფლება“ საარჩევნო კომისიის ხელმძღვანელს, განახორციელა ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზემოქმედება მასზე, რათა მას ხელი არ მოეწერა დოკუმენტზე. ბრალდების მხარის თანახმად, მომჩივანმა ამით ჩაიდინა იძულების დანაშაული (150-ე მუხლის პირველი ნაწილი) და ორგანიზება გაუწია ან მონაწილეობა მიიღო ჯგუფურ აქტივობაში, რომელიც არღვევდა საზოგადოებრივ წესრიგს (226-ე მუხლი).

27. იმავე დღეს პროკურორმა მოსთხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მომჩივნის წინასწარ პატიმრობაში მოთავსება. მან აღწერა ის დანაშაულები, რომლებიც მომჩივანს ჰბრალდებოდა და მოიშველია მოწმის ჩვენებები და სხვა მტკიცებულებები, რომლებიც ამყარებდა ამ ბრალდებებს. ის ამტკიცებდა, რომ მომჩივნის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდების ხასიათისა და სერიოზულობის და შესაძლო სასჯელის სიმძიმის გათვალისწინებით, ასევე მომჩივნის ხასიათის გათვალისწინებით, არსებობდა რისკი, რომ ის შეიძლება გაქცეულიყო, მოეხდინა მტკიცებულებების ხელყოფა და მოწმეებზე ზემოქმედება და გაეგრძელებინა მისი დანაშაულებრივი საქმიანობა. ამ უკანასკნელთან დაკავშირებით პროკურორმა განაცხადა, რომ იმყოფებოდა რა თავისუფლებაში გირაოს საფუძველზე, სხვა სისხლის სამართლის საქმისწარმოებასთან დაკავშირებით, მომჩივანმა მაინც ჩაიდინა ახალი დანაშაულები; ამიტომ, დანაშაულის განმეორებით ჩადენის რისკი ვეღარ იქნებოდა აცილებული ნაკლებად შემზღუდავი ღონისძიებებით. პროკურორის შეხედულებით, გაქცევის რისკის არსებობას ასაბუთებდა ის ფაქტი, რომ მომჩივანს ჰყავდა ბევრი საკონტაქტო პირი საზღვარგარეთ და ხშირად მოგზაურობდა. გარდა ამისა, ის შეეცადა, რომ გადაეკვეთა საზღვარი 2014 წლის 3 ივლისს, იმის მიუხედავად, რომ წინა დღეს გამომძიებელმა გადასცა სასამართლოში დაბარების უწყება. მტკიცებულების განზრახ დაზიანების რისკი, თავის მხრივ, დასტურდებოდა მომჩივნის მცდელობით, რომ ზემოქმედება მოეხდინა ერთ-ერთ მთავარ მოწმეზე ფულის გათეთრების საქმეში (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ).

28. მომჩივნის დამცველები დაუპირისპირდნენ ბრალდების მხარის მოთხოვნას. წარდგინებებში თბილისის საქალაქო სასამართლოს წინაშე ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მომჩივნის დაკავება იყო უკანონო და არღვევდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 171-ე მუხლს, რადგან არ არსებობდა სამართლებრივი ან ფაქტებით გამყარებული საფუძველი სასამართლო ბრძანების გარეშე მისი დაპატიმრებისთვის. ისინი ასევე ამტკიცებდნენ, რომ მის მიმართ აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების მოთხოვნა იყო დაუსაბუთებელი და გაუმართლებელი. სავარაუდო რისკი, რომ ის მიიმალებოდა, არ იყო გამყარებული კონკრეტული მტკიცებულებით და პირიქით, ბათილდებოდა საგამოძიებო ორგანოებთან მისი თანამშრომლობით. ის მრავალჯერ იყო საქართველოს ფარგლებს გარეთ და არასდროს უცდია გაქცევა. მის დაკავებამდე ერთი დღით ადრე მან წინასწარ გააფრთხილა შესაბამისი საგამოძიებო ორგანოები კიევში მისი ერთდღიანი ვიზიტის შესახებ.

29. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მოისმინა ბრალდების მხარის მოთხოვნა საქმის ზეპირი განხილვის დროს, რომელიც გაიმართა 2014 წლის 4 ივლისს და მიიღო მომჩივნის დაპატიმრების გადაწყვეტილება. მან მოკლედ აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული მასალებიდან გამომდინარე, მომჩივნის დაკავების და მის წინააღმდეგ ბრალის წაყენების დროს ადგილი არ ჰქონია პროცედურულ დარღვევებს. მან მიიჩნია, რომ არსებობდა საკმარისი ინფორმაცია მის მიმართ დასაბუთებული ეჭვის დასადასტურებლად. მომჩივნის დაპატიმრების გადაწყვეტილების დასაბუთებისას სასამართლომ მიუთითა ბრალდებების სიმძიმეზე და შესაძლო სასჯელის სიმკაცრეზე, დაასკვნა რა, რომ არსებობდა მომჩივნის მიერ გამოძიების შეფერხების რისკი, მტკიცებულებების შეგროვებაში ხელის შეშლითა და საქმისწარმოების სხვა მონაწილეებზე ზემოქმედების გზით. ზემოთ მოცემული არგუმენტების გასამყარებლად სასამართლომ მიუთითა, მათ შორის, გ.კ.-ის მიერ გაკეთებულ განცხადებაზე, რომელიც ამტკიცებდა, რომ მომჩივანი დაემუქრა მას (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ). სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მომჩივნის რამდენიმე თანამონაწილე, ვინც ფლობდა მნიშვნელოვან ინფორმაციას, უკვე გაიქცა საქართველოდან.

30. მომჩივნის წინააღმდეგ მიმდინარე სხვა სისხლის სამართლის საქმისწარმოებასთან დაკავშირებით სასამართლომ დაადგინა შემდეგი:

„ის ფაქტი, რომ მომჩივანი გირაოთი გათავისუფლდა სხვა სისხლის სამართლის საქმისწარმოების ფარგლებში და რომ არანაირი აღმკვეთი ღონისძიების გამოყენება არ ყოფილა ნაბრძანები მის მიმართ სხვა საქმეებში, არ გულისხმობს, [მიმდინარე] საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, რომ არ შეიძლება დაკისრებული იქნეს რაიმე აღმკვეთი ღონისძიება, პატიმრობის ჩათვლით ... თითოეული სისხლის სამართლის საქმე დაკავშირებულია ცალკე საშიშროებასა და რისკებთან...“

31. თბილისის საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მომჩივანმა, მიუხედავად იმისა, რომ მას ჩაჰბარდა სასამართლო უწყება 2014 წლის 2 ივლისს, რათა გამოცხადებულიყო დაკითხვაზე 2014 წლის 4 ივლისს, 10:00 საათზე, მაინც განახორციელა მისი საზღვარგარეთ გამგზავრების გეგმა 2014 წლის 3 ივლისს და ამასთან დაკავშირებით არ შეატყობინა საჭირო დამატებითი ინფორმაცია საგამოძიებო ორგანოებს. აქედან გამომდინარე, სასამართლო დაეთანხმა ბრალდების მხარეს იმაში, რომ არსებობდა მომჩივნის გაქცევის რისკი.

32. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2014 წლის 8 ივლისს უცვლელი დატოვა აღნიშნული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ ყოფილა რაიმე პროცედურული დარღვევა მომჩივნის დაკავებისა და მის მიმართ ბრალდების წარდგენის დროს. შემდეგ მან განაცხადა, რომ არ დარღვეულა მისი დაცვის უფლებები მისი პატიმრობის საწყისი ვადის განმავლობაში და ამდენად, არ იყო გარანტირებული მისი წინასწარი პატიმრობის გაუქმება. სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად მიიღო პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება მომჩივნის მიმართ აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების შესახებ, რადგან მის მიმართ არსებული შესაბამისი დანაშაულის ჩადენის გონივრული ეჭვისა და მოსალოდნელი მკაცრი სასჯელის გამო, ის შესაძლოა გაქცეულიყო. ეს რისკი დადასტურდა 2014 წლის 3 ივლისს საზღვრის გადაკვეთის მცდელობით, ისევე როგორც მისი მრავალრიცხოვანი მოგზაურობით საზღვარგარეთ, რამაც აჩვენა, რომ მისთვის სირთულეს არ წარმოადგენდა საქართველოდან გასვლა. ასევე სასამართლო ასაბუთებდა, რომ საქმის მასალების გათვალისწინებით, განსაკუთრებით იმ მასალებისა, რომლებიც ნათელს ჰფენდა მის ხასიათს და იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მას ეკავა მაღალი თანამდებობა მრავალი წლის განმავლობაში, არსებობდა მისი მხრიდან გამოძიებისთვის ხელის შეშლის საფრთხე, საქმისწარმოებაში ჩართულ პირებზე ზეგავლენის მოხდენის გზით, მტკიცებულებების დაზიანებითა და დანაშაულის განმეორებითი ჩადენით.

მომჩივნის მოთხოვნა წინასასამართლო განხილვის განმავლობაში გათავისუფლების შესახებ

33. წინასასამართლო განხილვა გაიხსნა 2014 წლის 22 დეკემბერს. 2015 წლის 16 თებერვალს მომჩივანმა წარუდგინა განცხადება პირველი ინსტანციის მოსამართლეს, რომლითაც მოითხოვდა მისი პატიმრობის შეცვლას გირაოთი. განცხადებაში მან გაიმეორა თავისი არგუმენტები მისი დაკავებისა და წინასწარი პატიმრობის უკანონობასთან დაკავშირებით. ის ასევე ამტკიცებდა, რომ არც მისი გაქცევის და არც მოწმეებზე ზემოქმედების რისკი არ იყო რეალური. მან ასევე თქვა, რომ გარემოებები, რომლებიც დაკავშირებულია გ.კ.-ის განცხადებასთან, მის მიმართ ზეწოლისა და მუქარის შესახებ, არასოდეს ყოფილა სათანადოდ გამოკვლეული და რომ ნებისმიერ შემთხვევაში, ვინაიდან გამოძიება უკვე დასრულებული იყო და ხელისუფლებამ უზრუნველყო ყველა მოწმისა და სხვა მტკიცებულების უსაფრთხოება, აღარ არსებობდა გამოძიების პროცესისთვის მისი მხრიდან ხელის შეშლის რაიმე საფრთხე. რაც შეეხება დანაშაულის განმეორებითი ჩადენის რისკს, მომჩივანმა განაცხადა, მათ შორის, რომ ის გათავისუფლებული იყო მერის თანამდებობიდან, რაც გამორიცხავდა მისი სავარაუდო დანაშაულებრივი საქმიანობის გაგრძელების შესაძლებლობას მისი უფლებამოსილების და მისი სტატუსის ბოროტად გამოყენების გზით.

34. ბრალდების მხარე ამტკიცებდა, რომ მომჩივნის ხასიათის, მისი ფინანსური მდგომარეობის, საზღვარგარეთ კავშირებისა და საზღვარგარეთ რეგულარული მოგზაურობის ისტორიის გათვალისწინებით, მის მიერ საქართველოს დატოვების და, ამგვარად, სასამართლოსთვის თავის არიდების რისკი რეალური იყო. მათი არგუმენტების მხარდასაჭერად, მათ მიუთითეს მომჩივნის 2014 წლის 3 ივლისის მცდელობაზე, რომ გამგზავრებულიყო კიევში. ბრალდების მხარე ასევე ამტკიცებდა, რომ იმის გათვალისწინებით, რომ მის მიმართ წაყენებული რამდენიმე ახალი ბრალდება ეხებოდა დანაშაულებს, რომლებიც მან სავარაუდოდ ჩაიდინა გირაოთი გათავისუფლების პერიოდში, საჭირო იყო აღკვეთის უფრო მკაცრი ღონისძიებების გამოყენება. რაც შეეხება მომჩივნის მიერ გამოძიებისთვის ხელის შეშლის რისკს, ბრალდების მხარემ განაცხადა, გ.კ.-ის განცხადებაზე მითითებით (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ), რომ ასეთი საფრთხის არსებობა სათანადოდ იყო ნაჩვენები 2014 წლის 4 ივლისის სასამართლო მოსმენაზე მისთვის პატიმრობის შეფარდების შესახებ. ბრალდების მხარე ასევე ამტკიცებდა, რომ რადგან ბრალდების მოწმეთა სია ოფიციალურად დადასტურებული იქნა წინასასამართლო განხილვისას, გაზრდილი იყო მომჩივნის მიერ მათზე ზემოქმედების მოხდენის რისკი. მოწმეებს ჯერ კიდევ უნდა მიეცათ ჩვენება პროცესზე, რაც კანონის შესაბამისად ერთადერთი გზა იყო მათი მტკიცებულებების წარსადგენად. დაბოლოს, ბრალდების მხარემ განაცხადა, რომ მომჩივნის მიმართ წარმოებული მიმდინარე საქმეების რაოდენობისა და სირთულის გათვალისწინებით, ასევე მისი ხასიათის გათვალისწინებით და რადგან მან სავარაუდოდ განმეორებით ჩაიდინა დანაშაული გირაოთი გათავისუფლების პერიოდში, ამიტომ მის მიერ დანაშაულის განმეორებითი ჩადენის რისკი კვლავაც არსებობდა.

35. მოთხოვნა განიხილა და სიტყვიერად უარყო თბილისის საქალაქო სასამართლომ 2015 წლის 18 თებერვალს. როგორც ზეპირი მოსმენის აუდიოჩანაწერიდან ისმინებოდა, მოსამართლე ასაბუთებდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 206-ე მუხლის მე-8 და მე-9 ნაწილებზე მითითებით, რომ არ გამოვლენილა რაიმე ახალი გარემოება, რომელიც განაპირობებდა მომჩივნის გათავისუფლებას. შემდეგ მოსამართლემ დაადგინა, რომ 2014 წლის 4 ივლისის თავდაპირველი პატიმრობის ბრძანებაში პატიმრობის განხილული და მიღებული საფუძვლები კვლავ ძალაში იყო. გარდა ამისა, მოწმეებზე ზემოქმედების რისკთან დაკავშირებით, მან მიიღო ბრალდების მხარის არგუმენტი იმის შესახებ, რომ მომჩივნის მიერ მოწმეებზე ზემოქმედების რისკი გაიზარდა, ვინაიდან სასამართლო განხილვისას ბრალდების დასაკითხ მოწმეთა სია დაადასტურა პირველი ინსტანციის მოსამართლემ. ასევე დადგინდა, რომ არსებობდა დანაშაულის განმეორებით ჩადენის რისკი, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივანმა სავარაუდოდ ჩაიდინა დანაშაულები მისი გირაოთი თავისუფლებაზე ყოფნის პერიოდში. დაბოლოს, პირველი ინსტანციის მოსამართლემ აღნიშნა, რომ მომჩივანი იმყოფებოდა წინასწარ პატიმრობაში შვიდ თვეზე ოდნავ მეტი ხნის განმავლობაში, რაც მისი საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, ჩანდა გონივრული და გადაუჭარბებელი.

36. მომჩივნის მიერ წერილობითი გადაწყვეტილების მოთხოვნაზე პასუხად, მას მიაწოდეს ამონაწერი სასამართლოს სხდომის ოქმიდან, რომელშიც ნათქვამია:

„დაცვის მხარის მოთხოვნა გიორგი უგულავას მიმართ გამოყენებულ აღკვეთის ღონისძიებაში შესწორების შეტანის შესახებ უარყოფილია“.

სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მეხუთე ეტაპი მომჩივნის წინააღმდეგ (საქმე N 074251013802) და ამ კონტექსტში პატიმრობა

37. 2014 წლის 28 ივლისს მომჩივანს ბრალი წაუყენეს სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებაში სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ტელეკომპანია „იმედისა“ და სხვა კომპანიის, შპს „ლინქსის“ კუთვნილი ქონების მითვისებაში სავარაუდო მონაწილეობის გამო.

38. 2015 წლის 13 მარტს მომჩივნის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდებები შეიცვალა. ზემოაღნიშნულ ორ ინციდენტთან დაკავშირებით მას ასევე წაუყენეს ბრალი გაფლანგვისთვის დამამძიმებელი გარემოებებით და ფულის გათეთრებისთვის სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის და 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად.

39. როდესაც მას ბრალის წაყენების გადაწყვეტილება გადაეცა, მომჩივანმა გააკეთა შემდეგი შენიშვნა:

„ბრალდება აბსურდულია და პოლიტიკურად არის მოტივირებული. მისი მიზანია ჩემი წინასწარი პატიმრობის გახანგრძლივება, რადგან ცხრათვიანი ვადა იწურება 2 აპრილს ...“

40. 2015 წლის 14 მარტს მთავარმა პროკურატურამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსთხოვა მომჩივნის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენება იმ მოტივით, რომ არსებობდა მისი მიმალვის ან სასამართლოში გამოუცხადებლობის საფუძვლიანი რისკი, ასევე საქმის მასალებთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ინფორმაციის განადგურების ან განმეორებითი დანაშაულის ჩადენის რისკი. ბრალდების მხარემ ხაზი გაუსვა მომჩივნის მიერ მოწმეებზე ზემოქმედების მოხდენის შესაძლებლობას. 2014 წლის 4 ივლისის დაპატიმრების ბრძანებასთან დაკავშირებით, რომელსაც ვადა ეწურებოდა 2015 წლის 2 აპრილს, მათ განაცხადეს, რომ სადავო შემზღუდავი ღონისძიება იქნა გამოყენებული სხვა სისხლის სამართლის საქმის წარმოებაში (საქმე N 092060614001, იხ. სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მეოთხე ეტაპის საგანი პარაგრაფებში 21-32 ზემოთ) და ამიტომ ის იყო შეუსაბამო.

41. დაცვის მხარემ პრეტენზია გამოთქვა. მათი არგუმენტი ძირითადად იყო სამმაგი; პირველი, კონსტიტუციის მე-18 მუხლსა და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლზე მითითებით (იხ. შესაბამისი დებულებები ციტირებული პარაგრაფებში 50და 52ქვემოთ) ისინი აცხადებდნენ, რომ წინასწარი პატიმრობის მაქსიმალური ხანგრძლივობა იყო ცხრა თვე და შესაბამისად არ არსებობდა წინასწარი პატიმრობის ახალი ვადის გამოყენების კანონიერი საფუძველი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ პროკურატურის არგუმენტი იმის შესახებ, რომ ცხრათვიანი ვადა სისხლის სამართლის პროცესის თითოეული ეტაპისთვის ცალ-ცალკე უნდა დაანგარიშებულიყო, არაკონსტიტუციური იყო. მეორე, დაცვის მხარემ განაცხადა, რომ მიმდინარე საქმის გამოძიება, რომელიც დაიწყო 2014 წლის ივლისში, დასრულებული იყო. მოწმეების უმეტესობა უკვე დაკითხული, ხოლო საჭირო საგამოძიებო ღონისძიება უკვე მიღებული იყო და არ ყოფილა დადასტურებული მოწმეზე ზემოქმედების მოხდენის რაიმე შემთხვევა. აქედან გამომდინარე, არ არსებობდა იმის გონივრული ეჭვი, რომ მომჩივანი ხელს შეუშლიდა გამოძიებას, რომელიც თითქმის დასრულებული იყო. დაბოლოს, დაცვის მხარე დავობდა, რომ „იმედის“ ინციდენტთან დაკავშირებით, იგივე ფაქტები დაედო საფუძვლად მომჩივნის მიმართ კიდევ ერთ საქმეს, რომლის გამოძიება დაიწყო 2013 წლის თებერვალში (იხილეთ პარაგრაფები 6-8 ზემოთ). ამ საქმეზე გამოძიება დასრულებული იყო და თბილისის საქალაქო სასამართლო ახორციელებდა საქმის არსებით განხილვას. ამიტომ საქმისწარმოების სხვა ეტაპის დაწყება იმავე ფაქტებით და წინასწარი პატიმრობისთვის დამატებითი ვადის მოთხოვნა ეწინააღმდეგებოდა კონსტიტუციას, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის დებულებებსა და და წესს, რომელიც კრძალავს ერთი და იმავე დანაშაულისთვის ორჯერ გასამართლებას.

42. თბილისის საქალაქო სასამართლომ 2015 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა პროკურორის მოთხოვნა მომჩივნისთვის წინასწარი პატიმრობის შეფარდების შესახებ. პირველი ინსტანციის მოსამართლემ დაასკვნა, რომ არსებობდა მის მიერ გამოძიებისთვის ხელის შეშლის რისკი, მათ შორის, მოწმეებზე ზემოქმედების მოხდენით და მისი მიმალვის რისკი. პირველი ინსტანციის მოსამართლემ არ გაითვალისწინა დაცვის მხარის არგუმენტი წინასწარი პატიმრობის ახალი პერიოდის შეფარდების უკანონობის შესახებ.

43. 2015 წლის 20 მარტს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მომჩივნის სააპელაციო საჩივარი გამოაცხადა მიუღებლად. სააპელაციო სასამართლომ, დაადასტურა რა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება, დაპატიმრების ახალი ბრძანების სავარაუდო უკანონობასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ:

„[სასამართლო] მიიჩნევს, რომ პატიმრობისთვის კონსტიტუციით გათვალისწინებული ვადის სავარაუდო დარღვევის შესახებ მტკიცება დაუსაბუთებელია... საქმის მასალების მიხედვით, გიორგი უგულავას აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა შეეფარდა 2014 წლის 4 ივლისს სხვა სისხლის სამართლის საქმეში, სხვა ბრალდებებთან დაკავშირებით, ხოლო ზემოაღნიშნული წინასწარი პატიმრობის 9-თვიანი ვადა ... იწურება 2 აპრილს. 2015 წლის 15 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლომ განიხილა პროკურატურის მოთხოვნა მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეში, გიორგი უგულავასთვის საქმის სასამართლო განხილვის დაწყებამდე პატიმრობის შეფარდების შესახებ ... და დააკმაყოფილა ეს მოთხოვნა...

[სააპელაციო სასამართლო] აღნიშნავს, რომ სასამართლო უფლებამოსილია, შეუფარდოს წინასწარი პატიმრობა აღკვეთის ღონისძიების სახით, თუ ბრალდებები სხვა სისხლის სამართლის საქმეში ეხება სხვა ინციდენტებსა და სხვა ფაქტობრივ გარემოებებს. ამავდროულად, კონსტიტუციით გათვალისწინებული კანონიერი ვადა იწურება თავდაპირველ სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით, სადაც წინასწარი პატიმრობა იყო შეფარდებული...“.

44. 2015 წლის 3 აპრილს მომჩივანმა მიმართა სასამართლოს მისი დაპატიმრების შესახებ ბრძანების გადახედვის მოთხოვნით. ის უარყოფილი იქნა 5 მაისს. 2015 წლის 5 მაისითა და 30 ივნისით დათარიღებული მის მიერ წარდგენილი მსგავსი განცხადებები ასევე უარყოფილი იქნა ეროვნული სასამართლოების მიერ.

45. მხარეებს სასამართლოსთვის არ მიუწოდებიათ ინფორმაცია მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმისწარმოების მეხუთე ეტაპის შედეგის შესახებ.

საქმისწარმოება საკონსტიტუციო სასამართლოში და მომჩივნის გათავისუფლება წინასწარი პატიმრობიდან

46. 2015 წლის 15 აპრილს მომჩივანმა შეიტანა კონსტიტუციური სარჩელი საკონსტიტუციო სასამართლოში, რომელშიც აცხადებდა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობის გაგრძელება ცხრათვიანი ვადის მიღმა, რომელიც დადგენილია კონსტიტუციით ასეთი პატიმრობისთვის, არაკონსტიტუციური იყო. მან ითხოვა, მათ შორის, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-2 ნაწილის არაკონსტიტუციურად ცნობა.

47. 2015 წლის 15 სექტემბერს საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება საქმეზე („გიორგი უგულავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) და დაადგინა, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 205-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ნორმატიული შინაარსი“, რომელიც შეიძლება გაგებული იქნეს, როგორც ცხრათვიანი ვადის ცალკე განმეორებითი შეფარდების ნებართვის მიცემა პარალელურად მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეებში, თვითნებობის წინააღმდეგ რაიმე გარანტიის გარეშე, იყო არაკონსტიტუციური. საკითხზე გადაწყვეტილების მიღების გარეშე, იყო თუ არა მომჩივნის გახანგრძლივებული წინასწარი პატიმრობა უკანონო, საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ცხრათვიანი პერიოდის გაანგარიშება, პრინციპში, შეიძლებოდა ცალ-ცალკე სისხლის სამართლის საქმისწარმოების თითოეული ეტაპისთვის, იმ პირობით, რომ ბრალდებულს, რომელსაც უკვე ბრალად ედებოდა ერთი დანაშაული, კვლავ წაუყენებდნენ ბრალს სხვა დანაშაულისთვის, რომელიც მან ჩაიდინა მას შემდეგ, რაც მის მიმართ აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობა უკვე იქნა გამოყენებული თავდაპირველ ბრალდებებთან დაკავშირებით. ამგვარად, სასამართლომ დაადასტურა, რომ ბრალდებულის მიმართ წინასწარი პატიმრობის განმეორებით გამოყენებაში (კანონით დადგენილი ცხრათვიანი პერიოდის ხანგრძლივობით), თუ საქმეები თანმიმდევრობით იქნებოდა აღძრული, არაფერი იქნებოდა შეუფერებელი. იმავდროულად, სასამართლომ განაცხადა, რომ წინასწარი პატიმრობის განმეორებით შეფარდება სისხლის სამართლის საქმისწარმოების პარალელურად დაწყებულ ეტაპებზე – რომლებიც დაიწყო და მიმდინარეობდა ერთდროულად – მოითხოვდა სიფრთხილეს. მისი აზრით, ის, რასაც კონსტიტუცია კანონგარეშედ აცხადებდა, იყო პირისთვის ბრალის წაყენებისას წინასწარგანზრახული დაყოვნება ან „თანამიმდევრული“ წინასწარი პატიმრობის დაგვიანებული შეფარდება, რათა გახანგრძლივებულიყო წინასწარი პატიმრობის მთლიანი პერიოდი თითოეული თანამიმდევრულად წაყენებული ბრალისთვის. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და ამ საკითხთან დაკავშირებით არსებული სასამართლო პრაქტიკის შეფასების შემდეგ, საკონსტიტუციო სასამართლომ, მათ შორის, დაადგინა, რომ მაშინ, როცა ზოგადად სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი პროკურატურის ორგანოებს ანიჭებდა ფართო დისკრეციას, თუ როდის წაეყენებინათ ბრალი, ის დუმდა ცხრათვიანი ვადის გამოყენებასთან დაკავშირებით, რამდენიმე პარალელური ბრალის წაყენების საქმეებში და გარდა ამისა, არ დაუდგენია წინასწარი პატიმრობის განსხვავებული საერთო მაქსიმალური ვადა იმ საქმეებზე, რომლებიც გულისხმობდა რამდენიმეჯერ ბრალის წაყენებას თანამიმდევრულად. ამ ხარვეზის გათვალისწინებით, დებულება ამგვარად ქმნიდა პირის, რომელიც ექვემდებარება მრავალჯერადად ბრალის წაყენებას, უსასრულო პატიმრობის შესაძლებლობას, რაც ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის შინაარსს, რომ წინასწარი პატიმრობა, პრინციპში, დროში შეზღუდული უნდა იყოს. ამიტომ, მის მიერ დადგენილ წესს აკლდა აუცილებელი სიცხადე საქმეებთან მიმართებით, რომლებიც მოიცავდა მრავალ პარალელურ ბრალდებას და ექვემდებარებოდა მრავალფეროვან განმარტებას. ამგვარად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-2 ნაწილის განმარტება, რომელიც იძლევა ცხრათვიანი ვადის ცალ‑ცალკე გამოყენების შესაძლებლობას ყოველი თანამიმდევრული ბრალის წაყენებისას, კონსტიტუციური იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის გამორიცხავს თვითნებობის ნებისმიერ შემთხვევას, როგორც ეს ზემოთ იყო ხაზგასმული.

48. გადაწყვეტილების შესაბამისი ნაწილები შემდეგნაირად იკითხება:

„32. როდესაც პირს ბრალად ედება რამდენიმე დანაშაულის ჩადენა, შესაძლოა არსებობდეს ინტერესი, რომ გამოყენებული იქნეს პატიმრობა, მართლმსაჯულებისთვის ზიანის მიყენების პრევენციის მიზნით, ინდივიდუალურად თითოეულ [ბრალის წარდგენასთან] დაკავშირებით. შესაბამისად, კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მიზანი ... არ არის პირის პატიმრობის ... მაქსიმალური ვადის განსაზღვრა მთელი მისი ცხოვრების განმავლობაში. კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მიზანია, დაავალდებულოს სახელმწიფო, დროულად მიიღოს გადაწყვეტილება მოპასუხის ბრალდების შესახებ, როდესაც ის პატიმრობაში იმყოფება.

33. ამავდროულად, წინასწარი პატიმრობის ცხრათვიანი მაქსიმალური ვადა თითოეულ ცალკეულ სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით შეიძლება ასევე გამოყენებული იქნეს იმ შემთხვევაში, როდესაც პირი რამდენიმე ბრალის ერთდროულად წაყენებას ექვემდებარება. როდესაც პირი იმყოფება წინასწარ პატიმრობაში, კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-6 პუნქტი ასევე ავალდებულებს სახელმწიფოს, განახორციელოს სწრაფი მართლმსაჯულება. რაც შეეხება შედეგებს ბრალდებული პირისთვის, პატიმრობას აქვს მსგავსი ზემოქმედება უფლებაზე, მიუხედავად ბრალისა, რომლისთვისაც ის იქნა მოთხოვნილი. შესაბამისად, რამდენიმე ბრალის ერთდროული წაყენებისას წინასწარი პატიმრობის მაქსიმალური ვადის დაწესების მიზეზები თანაბრად ვრცელდება თითოეულ სისხლის სამართლის საქმეზე, მიუხედავად დანაშაულისა, რომლისთვისაც პირი პატიმრობაში იმყოფება.

34. მაშასადამე, კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-6 პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში, წინასწარი პატიმრობის მაქსიმალური ვადის დადგენის მიზნებისთვის ... სისხლის სამართლის დანაშაულში ბრალდებული პირი ჩაითვლება წინასწარ პატიმრობაში მყოფად მაშინაც კი, თუ ... პატიმრობა ფაქტობრივად შეფარდებული იქნა სხვა სისხლის სამართლის საქმეში. რამდენიმე ბრალის ერთდროული წაყენების შემთხვევაში, თითოეულ ცალკეულ საქმეში წინასწარი პატიმრობის მაქსიმალური ვადის დაწესებისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის პერიოდი, რომელიც პირმა უკვე გაატარა წინასწარ პატიმრობაში სხვა სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით...

35. შესაბამისად, დაუშვებელია პატიმრობის გამოყენება ... კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეში, თუ პირს ამ საქმეში ბრალის წაყენების შემდეგ წინასწარ პატიმრობაში უკვე ცხრა თვე აქვს გატარებული (ნებისმიერი სისხლის სამართლის საქმეში). ცხადია, ეს სტანდარტი არ გამორიცხავს პატიმრობის განმეორებით შეფარდების შესაძლებლობას იმ დანაშაულთან დაკავშირებით, რომელსაც პირი ჩაიდენს [პირველი] პატიმრობის შეფარდების შემდეგ. ცხრათვიანი წინასწარი პატიმრობის განმეორებით შეფარდებაც შესაძლოა კონსტიტუციური იყოს, როდესაც პირისთვის ბრალის წაყენების საფუძველი იმ დანაშაულისთვის, რომელიც მან ჩაიდინა [წინასწარ პატიმრობამდე] პროკურატურისთვის მხოლოდ მას შემდეგ გახდა ცნობილი, რაც მას პირველ საქმეზე წინასწარი პატიმრობა შეეფარდა. მიუხედავად ამისა, ორივე მაგალითში წინასწარი პატიმრობის შეფარდება ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის მოთხოვნებს, თუ ბრალის წარდგენა ან/და პატიმრობის შეფარდების მოთხოვნა ხელოვნურად ჭიანურდება და მიზნად ისახავს წინასწარი პატიმრობის ვადის ხელოვნურად გახანგრძლივებას, მაგალითად, იმ შემთხვევაში, როდესაც გამოძიებამ იცოდა გარკვეული ფაქტები ან/და ინფორმაცია, რომელიც საფუძვლად დაედო ახალი სისხლის სამართლის საქმეს და რომელიც საკმარის საფუძველს აძლევდა ბრალდების წაყენებისთვის, მაგრამ მაინც არჩია, არ წაეყენებინა ასეთი ბრალდება [დაუყოვნებლად].

36. ... საკონსტიტუციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-6 პუნქტი, [18 §1 მუხლთან] ერთად, კრძალავს წინასწარი პატიმრობის ცხრათვიანი ვადით ყოველგვარ მანიპულირებას, ამ ვადის ხელოვნურად გაგრძელებას სხვადასხვა ფორმალურად კანონიერი მეთოდის ან საფუძვლის გამოყენებით, რადგან [ამ ტიპის გაგრძელება] ეწინააღმდეგება ინტერესს, რომლის დაცვასაც მიზნად ისახავს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-6 პუნქტი.

...

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ადგენს

... 2. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნორმატიული შინაარსი არაკონსტიტუციურად უნდა გამოცხადდეს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის 1-ლ და მე-6 პუნქტებთან მიმართებით ... იმდენად, რამდენადაც ის იძლევა სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებული პირის დაპატიმრების საშუალებას, თუ ამ საქმეზე მისთვის ბრალის წაყენების დროს ან მისთვის ბრალის წაყენების საკმარისი საფუძვლის გამოვლენისას მან უკვე ცხრა თვე გაატარა [წინასწარ პატიმრობაში] მის მიმართ მიმდინარე ნებისმიერ სხვა სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით“.

49. 2015 წლის 17 სექტემბერს მომჩივანმა მის საქმესთან დაკავშირებით, საკონსტიტუციო სასამართლოს განჩინებაზე დაყრდნობით, მოსთხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მისი წინასწარი პატიმრობიდან გათავისუფლება. იმავე დღეს სასამართლომ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ მომჩივანს უკვე თხუთმეტი თვე ჰქონდა გატარებული წინასწარ პატიმრობაში და რომ მისი შემდგომი პატიმრობა, საკონსტიტუციო სასამართლოს ბოლო გადაწყვეტილების გათვალისწინებით, დაუშვებელი იყო.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო და პრაქტიკა

შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა და პრაქტიკა

1995 წლის კონსტიტუცია (შესაბამის დროს ძალაში მყოფი რედაქციით)

50. კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტი აცხადებს, რომ ადამიანის თავისუფლება ხელშეუხებელია. მე-18 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, წინასწარი პატიმრობის მაქსიმალური ვადა არის ცხრა თვე.

სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი (შესაბამის დროს ძალაში მყოფი რედაქციით)

დაკავებისა და წინასწარი პატიმრობის მარეგულირებელი დებულებები

51. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 171-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, დაკავება უნდა ეფუძნებოდეს სასამართლო ორდერს. 171-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“-„ვ“ ქვეპუნქტები ასახავს გარემოებებს, როდესაც დაკავება, გამონაკლისის სახით, შეიძლება განხორციელდეს ორდერის გარეშე. შესაბამისი ამ შემთხვევაში არის „ე“ ქვეპუნქტი, რომელიც ითვალისწინებს, რომ სასამართლო ორდერი არ არის საჭირო, თუ არსებობს მიმალვის რისკი. 171-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს დამატებით მოთხოვნას სასამართლო ორდერის გარეშე დაკავებისათვის: თუ საფრთხე თავიდან ვერ იქნება აცილებული სხვა, ალტერნატიული ღონისძიებით, რომელიც თანაზომიერია სავარაუდოდ ჩადენილი დანაშაულის გარემოებებისა და ბრალდებულის პირადი ხასიათისა.

52. რაც შეეხება წინასწარ პატიმრობას, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლი შემდეგნაირად იკითხება:

მუხლი 205 – პატიმრობა🔗

„1. პატიმრობა, როგორც აღკვეთის ღონისძიება, გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, თუ ეს ერთადერთი საშუალებაა, რათა თავიდან იქნეს აცილებული:

(ა) ბრალდებულის მიმალვა და მის მიერ მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლა;

(ბ) ბრალდებულის მიერ მტკიცებულებათა მოპოვებისათვის ხელის შეშლა;

(გ) ბრალდებულის მიერ ახალი დანაშაულის ჩადენა.

2. ბრალდებულის პატიმრობის საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 9 თვეს. ამ ვადის გასვლის შემდეგ ბრალდებული უნდა გათავისუფლდეს პატიმრობიდან. ბრალდებულის პატიმრობის ვადა აითვლება მისი დაკავების მომენტიდან ... საქმის არსებითად განმხილველი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განაჩენის გამოტანამდე.

3. ბრალდებულის პატიმრობის ვადა წინასასამართლო სხდომამდე არ უნდა აღემატებოდეს მისი დაკავებიდან 60 დღეს. ამ ვადის გასვლის შემდეგ ბრალდებული უნდა გათავისუფლდეს პატიმრობიდან, გარდა ამ კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევისა.“.

53. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 206-ე მუხლის მე-2, მე-3 და მე-6 ნაწილების შესაბამისად, ბრალმდებლის თავდაპირველი მოთხოვნა აღკვეთის ღონისძიებების შესახებ, როგორიცაა დაპატიმრება, უნდა წარედგინოს მოსამართლეს ბრალდებულის დაკავების შემდეგ 48 საათის განმავლობაში და ყოველთვის უნდა იქნეს განხილული ყველა მხარის დასწრებით ზეპირი მოსმენისას, შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული დაცვით. შემდეგ მოსამართლემ უნდა წარმოადგინოს დასაბუთებული წერილობითი გადაწყვეტილება და ბრალდებულს აქვს უფლება, გადაწყვეტილების წინააღმდეგ საჩივარი შეიტანოს ზემდგომ სასამართლოში (207-ე მუხლი).

სასამართლო გადასინჯვასთან დაკავშირებული დებულებები

54. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 194-ე მუხლის პირველი ნაწილი – დებულება, რომელიც წარმოადგენს იმ თავის ნაწილს, რომელიც ადგენს ზეპირი მოსმენის ჩატარების ზოგად წესებს – აცხადებს, რომ თუ სასამართლო გადაწყვეტილებას მიიღებს საქმის ზეპირი მოსმენისას, ეს გადაწყვეტილება შეიძლება წარმოითქვას ზეპირად და უნდა იქნეს ჩაწერილი ზეპირი მოსმენის ოქმში. 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილი კი განსაზღვრავს, რომ ყველა ზეპირი გადაწყვეტილება უნდა იყოს დასაბუთებული.

55. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 206-ე მუხლის 1-ლი და მე-8 ნაწილების შესაბამისად, ბრალდებულს შეუძლია საქმის წარმოების ნებისმიერ ეტაპზე, მათ შორის, წინასასამართლო განხილვაზე, მოითხოვოს აღკვეთის ღონისძიების შეცვლა ან გაუქმება, რომელსაც ის დაექვემდებარა. ოცდაოთხი საათის ვადაში სასამართლომ უნდა განიხილოს მოთხოვნა, სასამართლო მოსმენის გარეშე და შეამოწმოს, წარმოიშვა თუ არა ამ პერიოდის განმავლობაში ახალი გარემოებები და გამოიტანოს წერილობითი გადაწყვეტილება მისაღებობის ან მიუღებლობის შესახებ. თუ ის დაადგენს, რომ მოთხოვნა მისაღებია, შემდეგ მან ის უნდა განიხილოს ზეპირ მოსმენაზე. 206-ე მუხლის მე-9 ნაწილი განსაზღვრავს, რომ ასეთ სამართალწარმოებაში მტკიცების ტვირთი ყველა შემთხვევაში ბრალდების მხარეს ეკისრება. 206-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, მოთხოვნის შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს ის გარემოებები, რომელთა საფუძველზეც სასამართლო მიიჩნევს საჭიროდ აღკვეთის ღონისძიების გამოყენებას, შეცვლას ან გაუქმებას.

კანონმდებლობა

პირველადი პრეტენზია

56. 2017 წლის 25 აპრილს მთავრობამ შეატყობინა სასამართლოს, რომ 2017 წლის 6 იანვარს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, მომჩივანი გაათავისუფლეს ციხიდან (იხ. პარაგრაფი 9 ზემოთ). ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მომჩივანმა არ აცნობა სასამართლოს მის საქმეში ამ ახალი მნიშვნელოვანი გარემოების შესახებ, რითაც მან იმოქმედა სასამართლოს რეგლამენტის 47-ე წესის მე-7 პუნქტის დარღვევით. რაც, მათი შეხედულებით, უტოლდებოდა ინდივიდუალური საჩივრის უფლების ბოროტად გამოყენებას კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის შესაბამისად.

57. მომჩივანი არ დაეთანხმა, ამტკიცებდა რა, მათ შორის, რომ მის ციხიდან გათავისუფლებას არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა საქმისთვის, რომელიც სასამართლოში განხილვის პროცესში იყო.

58. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საჩივარი შეიძლება უარყოფილი იქნეს, როგორც კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 (a) პუნქტის შესაბამისად საჩივრის უფლების ბოროტად გამოყენება, თუ ის შეგნებულად ეფუძნებოდა ცრუ ფაქტებს (იხ.,სხვა წყაროებს შორის, საქმე Gross v. Switzerland [GC], no. 67810/10, § 28, ECHR 2014) ან თუ სასამართლოს წარედგინა არასრული ან/და შეცდომაში შემყვანი ინფორმაცია (იხ. საქმე Bekauri v. Georgia (პირველადი პრეტენზია), no. 14102/02, § 21, 2012 წლის 10 აპრილი, შემდგომი მითითებებით და საქმე Saakashvili v. Georgia (dec.), N 6232/20 და 22394/20, § 64, 2022 წლის 1 მარტი). სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმის საგანი შემოიფარგლება მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის სავარაუდოდ უკანონო და თვითნებური ხასიათით, თუმცა, მისი გათავისუფლება ციხიდან მოხდა მას შემდეგ, რაც მან მოიხადა სასჯელი. მომჩივნის საჩივრების საგნის გათვალისწინებით, შესაბამისი ინფორმაციის წარდგენის სადავო დაგვიანება არ შეიძლება განიხილებოდეს, როგორც მისი მხრიდან სასამართლოსგან რაიმე არსებითი ინფორმაციის დამალვის მცდელობა, რომელიც შესაბამისი იქნებოდა მათთვის გადაწყვეტილების მისაღებად (შეადარეთ საქმე Gafà v. Malta, no. 54335/14, § 62, 2018 წლის 22 მაისი).

59. აქედან გამომდინარე, სასამართლო უარყოფს მთავრობის შედავებას, რომ ადგილი ჰქონდა საჩივრის წარდგენის უფლების ბოროტად გამოყენებას.

კონვენციის მე-5(1) მუხლის სავარაუდო დარღვევები

60. მომჩივანი ჩიოდა, რომ მისი დაკავება და წინასწარი პატიმრობა 2014 წლის 3 ივლისსა და 2015 წლის 17 სექტემბერს შორის პერიოდში ეწინააღმდეგებოდა შიდასახელმწიფოებრივ კანონმდებლობას და იყო თვითნებური. ის დაეყრდნო კონვენციის მე-5(1) მუხლს, რომლის შესაბამისი ნაწილები შემდეგნაირად იკითხება:

„1. ყველას აქვს თავისუფლებისა და პირადი უსაფრთხოების უფლება. არავის შეიძლება აღეკვეთოს თავისუფლება, თუ არა კანონით დადგენილი პროცედურის შესაბამისად და გარდა შემდეგი შემთხვევებისა:

...

(c) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად, როდესაც არსებობს ამ პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი, ან საფუძვლიანად არის მიჩნეული პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის თუ მისი ჩადენის შემდეგ მიმალვის აღკვეთის აუცილებლობა.“

მისაღებობა

61. მთავრობას არ წამოუყენებია რაიმე პრეტენზია მომჩივნის საჩივრების მისაღებობასთან დაკავშირებით, კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს საჩივრები არც აშკარად დაუსაბუთებელია და არც დაუშვებელია კონვენციის 35-ე მუხლში ჩამოთვლილი რომელიმე სხვა საფუძვლით. ამიტომ ისინი მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

საქმის არსებითი მხარე

კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის სავარაუდო დარღვევა 2014 წლის 3 ივლისსა და 2015 წლის 2 აპრილს შორის პერიოდში

მხარეთა არგუმენტები

62. მთავრობის მტკიცების საწინააღმდეგოდ მომჩივანმა განაცხადა, რომ 2014 წლის 3 ივლისს მან, პირადად და მედიის სხვადასხვა წყაროს მეშვეობით, აცნობა შესაბამის საგამოძიებო ორგანოებს მისი მოგზაურობის გეგმების შესახებ. მათთვის ასევე ცნობილი იყო მისი გადაწყვეტილების შესახებ, რომ აპირებდა შეემცირებინა მისი კიევში ვიზიტის ხანგრძლივობა, რათა დაბრუნებულიყო საქართველოში 2014 წლის 4 ივლისს დაგეგმილ საგამოძიებო ღონისძიებაში მონაწილეობის მისაღებად. ეს, გამოძიების მიმართ მის საერთო გულმოდგინებასთან ერთად, მათ შორის, მისი არაერთგზის გამოცხადება საგამოძიებო ორგანოების წინაშე და მისი საჯარო პირობა, რომ ითანამშრომლებს მათთან, საკმარისი იყო მისი გაქცევის რისკის გამოსარიცხად. ამიტომ არ იყო საჭირო მისი დაპატიმრება სასამართლო ორდერის გარეშე.

63. მომჩივანი ასევე ამტკიცებდა, რომ მესამე სისხლის სამართლის საქმის მწარმოებელი გამომძიებლის მიერ 2014 წლის 30 ივნისს გაცემული ე.წ.გაფრთხილება, რომელიც მისგან მოითხოვდა, არ დაეტოვებინა საქართველო, შესაბამისი სასამართლო ბრძანების გარეშე, იყო უკანონო და, ამდენად, კანონიერი ძალის არმქონე. ზემოაღნიშნული განსაკუთრებით იმითაც დასტურდებოდა, რომ 2014 წლის 2 ივლისს პირველი ინსტანციის მოსამართლემ იმავე სისხლის სამართლის საქმეში უარყო ბრალდების მხარის მოთხოვნა პირადობის მოწმობისა და პასპორტის ჩაბარების თაობაზე. მან ასევე განაცხადა, მთავრობის მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, რომ ერთადერთი ვალდებულება, რომელსაც მას აკისრებდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 94-ე მუხლი, იყო ის, რომ გამოძახებისთანავე გამოცხადებულიყო საგამოძიებო ორგანოებში. ის არ იყო ვალდებული, ეცნობებინა მათთვის თავისი მოგზაურობის გეგმების შესახებ, თუმცა მან ეს თავისი თავისუფალი ნებით გააკეთა.

64. მთავრობამ განაცხადა, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 170-ე, 171-ე, 174-ე, 198-ე, 205-ე, 206-ე და 230-ე მუხლებზე მითითებით, რომ შესაბამისი სასამართლო პრაქტიკა იმ დროს, პირის დაკავებასთან და შემდგომ წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით, იყო საკმარისად მკაფიო და განჭვრეტადი, არ ტოვებდა ადგილს რაიმე თვითნებობისა და გაურკვევლობისთვის. ისინი აცხადებდნენ, რომ მომჩივანი გამოძიების პირისპირ იყო არათანმიმდევრული თავისი ქმედებებით. მიუხედავად იმისა, რომ 2014 წლის 2 ივლისს ის დაიბარეს სასამართლოში 2014 წლის 4 ივლისს ჩასატარებელ საგამოძიებო ღონისძიებაში მონაწილეობის მისაღებად, 2014 წლის 3 ივლისს მან სცადა საქართველოდან გასვლა და, შესაბამისად, დაკავებული იქნა თბილისის საერთაშორისო აეროპორტში. მისი დაკავება სრულად შეესაბამებოდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 171-ე მუხლს, რომელიც თავის მხრივ სრულად შეესაბამება კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტს. დაკავება მოხდა მისი მიმალვის საფრთხის არსებობის გამო. ეს საფრთხე დადასტურდა იმით, რომ მან არ აცნობა გამომძიებელს ქვეყნის დატოვების განზრახვის შესახებ. გარდა ამისა, როგორც თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით ირკვევა, რომლითაც მომჩივანს წინასწარი პატიმრობა შეეფარდა, დაკავება ეფუძნებოდა საფუძვლიან ეჭვს, რომ მან ჩაიდინა ის დანაშაულები, რომლებშიც მას ბრალი ედებოდა მეოთხე სისხლის სამართლის საქმეში; და დაკავებამდე რამდენიმე თვით ადრე ბრალდების მხარემ მოიპოვა ამ ბრალდების დამადასტურებელი უამრავი მტკიცებულება. თბილისის საქალაქო სასამართლომ, რომლის გადაწყვეტილებაც უცვლელი დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, განიხილა ბრალდების მხარის მიერ მტკიცებულებების შეფასება და დაადგინა, რომ არსებობდა საფუძვლიანი ეჭვი.

65. რაც შეეხება მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის გონივრულობას, ის გამართლებული იყო მისი მიმალვისა და საგამოძიებო ან/და სასამართლო ორგანოების წინაშე გამოუცხადებლობის, საქმისწარმოების დაბრკოლების და დანაშაულის განმეორებითი ჩადენის რისკების გათვალისწინებით. 2014 წლის 2 ივლისს მის გათავისუფლებასთან დაკავშირებით, მთავრობამ განაცხადა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობის კანონიერება, რომელიც მის მიმართ გამოყენებული იქნა 2014 წლის 4 ივლისს, უნდა შეფასებულიყო მხოლოდ მის წინააღმდეგ განხილული მეოთხე სისხლის სამართლის საქმის განსაკუთრებული გარემოებების და პროკურორის მიერ წარმოდგენილი შესაბამისი არგუმენტების გათვალისწინებით. ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ საფუძვლები, რომელსაც დაეყრდნო ბრალდების მხარე მეოთხე საქმეში, იყო განსხვავებული და ამდენად, ეროვნული სასამართლოები მიიყვანა განსხვავებულ გადაწყვეტილებამდე. მთავრობამ მიუთითა მოვლენების სამ განვითარებაზე, რასაც ადგილი ჰქონდა 2014 წლის 2-4 ივლისს და რამაც შეიძლება ახსნას განსხვავება ეროვნული სასამართლოების მიდგომებში: (i) მომჩივნის მცდელობა, დაეტოვებინა საქართველო 2014 წლის 3 ივლისს; (ii) მოწმე გ.კ.-ზე ზემოქმედების მოხდენის მცდელობა, რაც ბრალდების მხარისთვის ცნობილი გახდა 2014 წლის 2 ივლისს; და (iii) 2014 წლის 4 ივლისს მის წინააღმდეგ ახალი ბრალდების წაყენება იმ სისხლის სამართლის დანაშაულებთან დაკავშირებით, რომლებიც მან სავარაუდოდ ჩაიდინა, როდესაც გირაოთი იყო გათავისუფლებული. ზემოაღნიშნული გარემოებები აშკარად ამართლებდა მის მიმართ წინასწარი პატიმრობის შეფარდებას.

სასამართლოს შეფასება

ზოგადი პრინციპები

66. კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტთან დაკავშირებული შესაბამისი ზოგადი პრინციპები უკანასკნელად სასამართლომ შეაჯამა საქმეში S., V. and A. v. Denmark ([GC], nos. 35553/12 და ორი სხვა, §§ 73-77, 2018 წლის 22 ოქტომბერი; იხ. ასევე საქმე Merabishvili v. Georgia [GC], no. 72508/13, §§ 222-25, 2017 წლის 28 ნოემბერი; საქმე Magnitskiy and Others v. Russia, nos. 32631/09 და 53799/12, §§ 198-200, 2019 წლის 27 აგვისტო; და საქმე Selahattin Demirtaş v. Turkey (no. 2) [GC], no. 14305/17, §§ 311-21, 2020 წლის 22 დეკემბერი).

აღნიშნული პრინციპების გამოყენება

67. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს არ განუცხადებია, რომ მისი დაკავება და წინასწარი პატიმრობა არ ეფუძნებოდა მის მიერ დანაშაულის ჩადენის გონივრულ ეჭვს, რომელთან დაკავშირებითაც ის დააკავეს და რომ მთავრობამ წარმოადგინა დაწვრილებითი ანგარიში მაინკრიმინირებელი მასალებისა, რომლებიც ხელისუფლების ორგანოებმა მოიპოვეს მის დაკავებამდე. ამ მასალაში არაფერი აყენებს ეჭვქვეშ მომჩივნის წინააღმდეგ არსებული ეჭვის საფუძვლიანობას, როგორც ფაქტობრივად, ისე სისხლის სამართლის საკითხის თვალსაზრისით (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 187, მასში შემდგომი მითითებებით). ამრიგად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბრალდების მხარის მიერ მოწოდებული მასალა, რომელსაც ეყრდნობოდა თბილისის საქალაქო სასამართლო მომჩივნის დაკავების დასადასტურებლად და წინასწარი პატიმრობის დადგენის მიზნით, საკმარისი იყო იმისათვის, რომ დაერწმუნებინა ობიექტური დამკვირვებელი, რომ მას შეიძლებოდა ჩაედინა დანაშაულები, რომლებიც მას ბრალად წაუყენეს. გარდა ამისა, განზრახვა იყო მომჩივნის მიყვანა კომპეტენტურ სამართლებრივ ორგანოში, რაც მოხდა მეორე დღეს (იხ. პარაგრაფები 27 და 29 ზემოთ).

68. იმასთან დაკავშირებით, იყო თუ არა დაკავება „კანონიერი“ და „კანონით დადგენილი პროცედურების შესაბამისი“, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეროვნული სასამართლოები მიუთითებდნენ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 171-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვითაც, სასამართლო ვარანტი შეიძლება გაუქმდეს, თუ არსებობს გაქცევის რისკი (იხ. პარაგრაფი 51 ზემოთ). იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივანი დააკავეს აეროპორტში, როდესაც ცდილობდა კიევის მიმართულებით ფრენას, სასამართლო მთავრობის არგუმენტს მიიჩნევს შესაბამისად, რომ არსებობდა ასეთი რისკი (შეადარეთ საქმე Magnitskiy and Others, ციტირებული ზემოთ, § 202 და შეუპირისპირეთ საქმე Korban v. Ukraine, no. 26744/16, §§ 146-48, 2019 წლის 4 ივლისი). მეორე დღეს, გადაწყვეტილების მიღებისას, შეეფარდებინათ თუ არა მომჩივნისთვის წინასწარი პატიმრობა, თბილისის საქალაქო სასამართლომ ასევე განიხილა, თუმცა მოკლედ, მისი დაკავების კანონიერება (იხ. პარაგრაფი 29 ზემოთ), ხოლო მისი გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ (იხ. პარაგრაფი 32 ზემოთ). სასამართლო ვერ ხედავს რაიმე საფუძველს, რომ განერიდოს ეროვნული სასამართლოების დასკვნებს შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის გამოყენებასთან დაკავშირებით (იხ. საქმე Mikhaniv v. Ukraine, no. 75522/01, § 83, 2008 წლის 6 ნოემბერი).

69. გასარკვევია, იყო თუ არა რაიმე თვითნებობა იმაში, თუ რა მეთოდით მოათავსეს შემდგომ მომჩივანი პატიმრობაში 2014 წლის 4 ივლისს. დაპატიმრება არის „თვითნებური“, თუ, მიუხედავად შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის ზედმიწევნით დაცვისა, ხელისუფლების ორგანოების მხრიდან არსებობს არაკეთილსინდისიერების ან მოტყუების ელემენტი (იხ. საქმე S., V. and A. v. Denmark, ციტირებული ზემოთ, §§ 75-76, მასში შემდგომი მითითებებით; იხ. ასევე საქმე Mooren v. Germany [GC], no. 11364/03, §§ 77-79, 2009 წლის 9 ივლისი; საქმე Magnitskiy and Others, § 198 და Korban-ის საქმე, § 145, ორივე ციტირებული ზემოთ). მომჩივნის საჩივრის არსი ამ მიმართებით არის ის ფაქტი, რომ ის დააპატიმრეს, მიუხედავად იმისა, რომ მისცეს გირაოს გარეშე თავისუფლებაზე ყოფნის უფლება სწორედ ორი დღით ადრე, ანუ, 2014 წლის 2 ივლისს (იხ. პარაგრაფი 17 ზემოთ).

70. სასამართლო იწყებს იმის აღნიშვნით, რომ საკმარისად გაითვალისწინა თუ არა თბილისის საქალაქო სასამართლომ მომჩივნის პირადი მდგომარეობა და, უფრო ზოგადად, არსებობდა თუ არა შესაბამისი და საკმარისი მიზეზები, რომელზე დაყრდნობითაც მან წინასწარი პატიმრობა შეუფარდა მომჩივანს, უფრო სათანადოდ უნდა იქნეს განხილული მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად (იხ. საქმე De Jong, Baljet and Van den Brink v. the Netherlands,1984 წლის 22 მაისი, § 44, Series A no. 77; საქმე Khodorkovskiy v. Russia, no. 5829/04, §§ 161 და 163, 2011 წლის 31 მაისი; საქმე Mikiashvili v. Georgia, no. 18996/06, § 94, 2012 წლის 9 ოქტომბერი; და საქმე Vaščenkovs v. Latvia, no. 30795/12, § 42, 2016 წლის 15 დეკემბერი). ამიტომ, ეს საკითხი დეტალურად მოგვიანებით იქნება განხილული. (იხ. პარაგრაფები 100-105 ქვემოთ). სასამართლოს შესაბამისი პრეცედენტული სამართლის გათვალისწინებით, არ შეიძლება ითქვას, რომ აღნიშნული სასამართლოს მიერ მოყვანილი მიზეზები მომჩივნისთვის წინასწარი პატიმრობის შეფარდების შესახებ იყო ისეთი ხარვეზებით, რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებდა მის კანონიერებას მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში (შედარებისთვის იხილეთ საქმე Lutsenko v. Ukraine, no. 6492/11, §§ 67-72, 2012 წლის 3 ივლისი და საქმე Tymoshenko v. Ukraine, no. 49872/11, §§ 269-70, 2013 წლის 30 აპრილი; იხ. ასევე საქმე Giorgi Nikolaishvili v. Georgia, no. 37048/04, § 74, 2009 წლის 13 იანვარი).

71. კერძოდ, სასამართლო აღნიშნავს, რომ, თუმცა 2014 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც თბილისის საქალაქო სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ მომჩივანს შეეძლო თავისუფლებაზე ყოფილიყო გირაოს გარეშე და არ სჭირდებოდა პირადობის მოწმობისა და საერთაშორისო პასპორტის ჩაბარება, მის დაკავებას წინ უსწრებდა მხოლოდ ერთი დღით (იხ. პარაგრაფი 17 ზემოთ), მომჩივანი არ ამტკიცებდა, რომ ბრალდებები ორივე საქმეში იყო მსგავსი (შედარებისთვის იხილეთ Mikhaniv-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 85; შეუპირისპირეთ საქმე Dubinskiy v. Russia, no. 48929/08, § 43, 2014 წლის 3 ივლისი; Korban-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 149; საქმე I.E. v. the Republic of Moldova, no. 45422/13, §§ 64-65 და 67, 2020 წლის 26 მაისი; და საქმე Cosovan v. the Republic of Moldova, no. 13472/18, § 99, 2022 წლის 22 მარტი). ამავდროულად, სასამართლო მიიჩნევს მთავრობის არგუმენტს შესაბამისად, რომ მომჩივნის შესახებ სულ მცირე სამი ახალი ფაქტობრივი გარემოება წარმოიშვა სასამართლოს ორ გადაწყვეტილებას შორის პერიოდში, რომლებიც შეიძლება აღქმული იქნეს, როგორც არსებითი ცვლილების შემტანი მის პირად მდგომარეობაში და რომ ეროვნული სასამართლოები მართლაც დაეყრდნენ ამ გარემოებებს (იხ. პარაგრაფები 29-32 ზემოთ). მოწმე ამტკიცებდა, რომ მომჩივანი ცდილობდა მასზე გავლენის მოხდენას (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ), მას ახალი ბრალდება წაუყენეს მეოთხე სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 24; შეუპირისპირეთ Korban-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 148-49) და გამომძიებლის მიერ დაბარების მიუხედავად ის ცდილობდა დაეტოვებინა ქვეყანა (იქვე §§ 41-42; იხილეთ ასევე Mikhaniv-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 81-89).

72. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მისი ამოცანა არ არის, შეაფასოს ბრალდების მხარის მიერ არჩეული სტრატეგია სისხლის სამართლის საქმის წარმოებაში, მაშინაც კი, თუ ის აჩენს გარკვეულ კითხვებს მის გონივრულობასთან დაკავშირებით. სასამართლოს არ მიაჩნია, რომ ზემოთ აღწერილი ვითარება ცხადყოფს, რომ მეოთხე სისხლის სამართლის საქმეში მომჩივნის წინააღმდეგ წაყენებული ახალი ბრალდება გამოყენებული იყო საბაბად 2014 წლის 2 ივლისის ეროვნული სასამართლოს მიერ მისი გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების გვერდის ასავლელად (შეუპირისპირეთ Korban-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 150). ამიტომ, სასამართლოს არ მიაჩნია, რომ 2014 წლის 4 ივლისს მომჩივნისთვის წინასწარი პატიმრობის შეფარდების გადაწყვეტილება მიღებული იყო არაკეთილსინდისიერად (შედარებისთვის იხილეთ Khodorkovskiy-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 142-43).

73. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევას მომჩივნის დაკავებასა და შემდგომ წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით 2014 წლის 3 ივლისიდან 2015 წლის 2 აპრილამდე პერიოდში.

კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის სავარაუდო დარღვევა, 2015 წლის 2 აპრილიდან 17 სექტემბრამდე მომჩივნის წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით.

მხარეთა არგუმენტები

74. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობა 2015 წლის 2 აპრილის შემდეგ, ანუ ასეთი პატიმრობისთვის კანონით დადგენილი მაქსიმალური ვადის – ცხრა თვის – გასვლის შემდეგ, იყო უკანონო და თვითნებური. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ თუმცა მეხუთე საქმეზე შესაბამისი ბრალდება წაუყენეს 2014 წლის 28 ივლისს, პროკურატურის ორგანოებმა ამ ბრალდებებთან დაკავშირებით პატიმრობის შეფარდება არ მოითხოვეს 2015 წლის 13 მარტამდე, ანუ თითქმის რვა თვის დაგვიანებით. ამგვარად, ისინი მანიპულირებდნენ მის წინააღმდეგ მიმდინარე სხვადასხვა სისხლის სამართლის საქმით, რათა თვითნებურად დაეტოვებინათ ის წინასწარ პატიმრობაში, წინასწარი პატიმრობის მაქსიმალურ ცხრათვიან ვადაზე უფრო ხანგრძლივად. თავისი არგუმენტის გასამყარებლად მან მიუთითა საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე (რომელიც გამოტანილი იქნა 2015 წლის 17 სექტემბერს), რომლითაც სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ნორმატიული შინაარსი“ არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი, მისი არასაკმარისი სიზუსტისა და არაპროგნოზირებადობის გამო (იხ. პარაგრაფები 47-48 ზემოთ).

75. მთავრობამ განაცხადა, რომ წინასწარი პატიმრობის შეფარდება დაკავების თანმიმდევრული ბრძანების საფუძველზე, რომელთაგან თითოეული იძლეოდა დაკავების უფლებას კანონით დადგენილი მაქსიმალური ცხრათვიანი ვადის განმავლობაში, შესაბამის ცალკეულ სისხლის სამართლის საქმეებთან დაკავშირებით, სრულად შეესაბამებოდა შესაბამის შიდასახელმწიფოებრივ კანონმდებლობას და პრაქტიკას მომჩივნის მიმართ, რადგან მას ბრალი ედებოდა მრავალი სისხლის სამართლის დანაშაულში დამოუკიდებელ, მაგრამ პარალელურად მიმდინარე სისხლის სამართალწარმოებებში. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლი არ გამორიცხავდა არასდროს ერთი და იმავე პირის მიმართ წინასწარი პატიმრობის შეფარდებას ერთზე მეტჯერ, იმ პირობით, რომ ეს ადამიანი ბრალდებული იყო ცალკეულ სისხლის სამართლის საქმეებთან დაკავშირებით. პირიქით, მთავრობის თანახმად, არსებობდა მტკიცედ გამყარებული სასამართლო პრაქტიკა, რომლის მიხედვით, წინასწარი პატიმრობა, აღკვეთის ღონისძიების სახით, შეიძლება იქნეს გამოყენებული ერთზე მეტჯერ ერთი და იმავე პირის მიმართ, თუ მის მიმართ წარმოებს სისხლის სამართლებრივი დევნა ცალკეულ პარალელურ ან თანამიმდევრულ სისხლის სამართლის საქმეებთან დაკავშირებით. მათ მრავალი სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგინეს თავიანთი არგუმენტების გასამყარებლად.

76. საკონსტიტუციო სასამართლოს განაჩენთან დაკავშირებით, მთავრობამ განაცხადა, რომ სასამართლოს არ გამოუცხადებია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლი არაკონსტიტუციურად, არამედ მიიჩნია, რომ შესაბამის დროს არსებული მისი განმარტება და გამოყენების წესი ეროვნული სასამართლოების მიერ უნდა გაუმჯობესებულიყო. ამავდროულად, მან აღნიშნა, რომ მომჩივნისთვის მეორე წინასწარი პატიმრობის შეფარდება შეესაბამებოდა შიდა სასამართლო პრაქტიკას მოცემული დროისთვის და არ თვლიდა მას უკანონოდ, როგორც ასეთი.

სასამართლოს შეფასება

77. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მომჩივნის საჩივრის არსი არის ის, რომ მისი დაკავება მეხუთე სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით 2015 წლის 2 აპრილის შემდეგ და უფრო ზუსტად 2015 წლის 2 აპრილიდან 17 სექტემბრამდე იყო „არაკანონიერი“, რადგან, როგორც ნავარაუდევი იყო, ეს არ შეესაბამებოდა „კანონით დადგენილ პროცედურას“ და, ალტერნატიულად, იყო თვითნებური, რადგან თავად პროცედურა არ იყო საკმარისად ზუსტი და განჭვრეტადი.

78. სასამართლო იწყებს აღნიშვნით, რომ თავის ბოლო გადაწყვეტილებაში საქმეზე Akhalaia v. Georgia ((dec.), nos. 30464/13 და 19068/14, § 46, 2022 წლის 7 ივნისი), მომჩივნის წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით ორ თანამიმდევრულ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებაში 2013 წლის მარტიდან 2014 წლის ოქტომბრამდე, როდესაც შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა იყო იგივე, რაც წინამდებარე საქმეში, მან დაადგინა, რომ აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების პრაქტიკა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კანონით დადგენილი ცხრა თვის ხანგრძლივობით, ცალკე, თანამიმდევრული სისხლის სამართლის საქმის წარმოებების პარალელურად, იყო, როგორც ასეთი, შესაბამისობაში მოცემულ დროს არსებულ შესაბამის შიდასახელმწიფოებრივ კანონმდებლობასთან და სასამართლო პრაქტიკასთან. თუმცა, ის აღნიშნავს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ მომჩივნის საქმეში დაადგინა, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის დებულებები, რომლებზეც მომჩივნის პატიმრობა იყო დაფუძნებული, უნდა განიმარტოს კონსტიტუციის ფონზე, რომელიც კრძალავს წინასწარი პატიმრობის მაქსიმალური 9-თვიანი პერიოდით მანიპულირებას და მის ხელოვნურად გაგრძელებას ფორმალურად კანონიერი საფუძვლების გამოყენებით. მოყვანილი იყო დამატებითი ბრალდების წარდგენის გაუმართლებელი დაყოვნების მაგალითი (იხ. პარაგრაფები 47და 48 ზემოთ). სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ საბოლოოდ გაათავისუფლა მომჩივანი 2015 წლის 17 სექტემბერს და დაადგინა, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ კანონის განმარტება ნიშნავს, რომ მისი შემდგომი პატიმრობა მიუღებელია (იხ. პარაგრაფი 49 ზემოთ).

79. მიუხედავად იმისა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება შეიძლება ისე იქნეს გაგებული, თითქოს გულისხმობს, რომ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობა 2015 წლის 2 აპრილის შემდეგ ეწინააღმდეგებოდა პრინციპებს, რომლებიც საფუძვლად უდევს შესაბამის შიდასახელმწიფოებრივ კანონმდებლობას, წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებებში სასამართლო მიიჩნევს, რომ მის წინაშე არსებული საკითხის არსი ეხება არა იმდენად შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის კანონიერებას, არამედ საკითხს, შეესაბამება თუ არა მომჩივნის გახანგრძლივებული წინასწარი პატიმრობა მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის მიზანს, რომელიც მდგომარეობს იმაში, რომ დაიცვას ის თვითნებობისგან. როგორც უკვე აღინიშნა ზემოთ, თვითნებობის ცნება აღნიშნულ დებულებაში ვრცელდება შიდასახელმწიფოებრივ კანონმდებლობასთან შესატყვისობის საკითხს მიღმა (იხ. პარაგრაფი 69 ზემოთ).

80. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ თუმცა მეხუთე სისხლის სამართლის საქმეში ბრალდება მომჩივნის წინააღმდეგ უკვე წარდგენილი იყო 2014 წლის 28 ივლისს (იხ. პარაგრაფი 37 ზემოთ), ამ ბრალდებებთან დაკავშირებით მისი წინასწარი პატიმრობა მოითხოვეს მხოლოდ 2015 წლის 14 მარტს (იხ. პარაგრაფი 40 ზემოთ), ანუ გამოძიებიდან დაახლოებით რვა თვის შემდეგ და ცოტა ხნით ადრე იმ მომენტამდე, როდესაც მეოთხე სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით გამოყენებული მაქსიმალური პატიმრობის ვადა ამოიწურებოდა (იხ. პარაგრაფი 29 ზემოთ; შედარებისთვის იხილეთ საქმე I.E. v. the Republic of Moldova, ციტირებული ზემოთ, § 66; შეუპირისპირეთ მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 203; და შეადარეთ და შეუპირისპირეთ ახალაიას საქმე, ციტირებული ზემოთ, 47 პარაგრაფის ბოლოს). მთავრობამ ვერ შეძლო ადეკვატურად აეხსნა დროის ასეთი განაწილება, მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივნის საქმის შესახებ გამოტანილი საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მიუთითებდა დაპატიმრების ბრძანების გამოტანის დროზე, როგორც მნიშვნელოვან ელემენტზე, რამაც შეიძლება მიგვიყვანოს დასკვნამდე, რომ ადგილი ჰქონდა პატიმრობის მაქსიმალური კანონიერი პერიოდით მანიპულირებას, რაც ეწინააღმდეგება თვითნებობის აკრძალვას.

81. კერძოდ, საკონსტიტუციო სასამართლომ განაცხადა, რომ თავისუფლების უფლების მნიშვნელობიდან გამომდინარე და მასთან დაკავშირებული „სწრაფი მართლმსაჯულების“ კონცეფციის გათვალისწინებით, ის პერიოდი, რომელიც პირმა უკვე გაატარა წინასწარ პატიმრობაში, სისხლის სამართლის საქმის მიუხედავად, უნდა იქნეს გათვალისწინებული წინასწარი პატიმრობის სხვა ვადის შეფარდებისას. 2015 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში თბილისის საქალაქო სასამართლომ წაიკითხა საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის გაგრძელების აკრძალვის შესახებ (იხ. პარაგრაფი 49 ზემოთ).

82. 2014 წლის 28 ივლისიდან 2015 წლის 2 აპრილამდე პერიოდში, როდესაც გამოძიება სისხლის სამართლის საქმისწარმოების ორივე ეტაპზე პარალელურად მიმდინარეობდა, მომჩივანი იმყოფებოდა პატიმრობაში და შესაბამისად, საგამოძიებო ორგანოების მიმართ, მისი თავისუფლების შეზღუდვის გათვალისწინებით, არსებობდა მოლოდინი, რომ გამოავლენდნენ „განსაკუთრებულ გულმოდგინებას“ (იხ. საქმე Idalov v. Russia [GC], no. 5826/03, § 133, 2012 წლის 22 მაისი). მთავრობის არგუმენტი იმის შესახებ, რომ ახალი დაპატიმრების ბრძანება გახდა საჭირო, რადგან განსახილველ პერიოდში განხორციელდა გარკვეული რაოდენობის საგამოძიებო ღონისძიებები, რამაც გამოიწვია შესწორებული ბრალდებების წარდგენა მომჩივნის მიმართ 2015 წლის 13 მარტს (იხ. პარაგრაფი 38 ზემოთ) ვერ არის განმტკიცებული თბილისის საქალაქო სასამართლოსა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 15 და, შესაბამისად, 20 მარტის გადაწყვეტილებების ტექსტით (იხ. პარაგრაფები 42და 43 ზემოთ). აშკარაა, რომ აღნიშნულ სასამართლოებს არ განუხილავთ საკითხი, იყო თუ არა ახალი პატიმრობის მოთხოვნის დროში თანხვედრა გამართლებული სისხლის სამართლის გამოძიების რეალური განვითარებებით. ასევე, სასამართლოებმა ვერ განიხილეს მომჩივნის არგუმენტები, რომლებიც მიუთითებდნენ რაიმე გამართლების არარსებობაზე, მიუხედავად იმისა, რომ საქმე ეხებოდა წინასწარი პატიმრობის დე ფაქტო გახანგრძლივებას კონსტიტუციით დადგენილ ცხრათვიან ვადაზე გადაჭარბებით, რაც, შესაბამისად, ღონისძიების განსაკუთრებული ხასიათის გამო, მოითხოვდა განსაკუთრებულ გულმოდგინებას ეროვნული ორგანოების მხრიდან (იხ. საქმე Šebalj v. Croatia, no. 4429/09, §§ 192-98, 2011 წლის 28 ივნისი). სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, ეროვნულ სასამართლოებს მოეთხოვებოდათ დეტალური და საკმარისი დასაბუთების უზრუნველყოფა წინასწარი პატიმრობის ნებართვის მომდევნო ბრძანების გამოცემამდე, რაც მათ ვერ გააკეთეს.

83. ყველაფერი ზემოაღნიშნულისა და კერძოდ,სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის გათვალისწინებით, როგორც ის განმარტა საკონსტიტუციო სასამართლომ, სასამართლო ადგენს, რომ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობა 2015 წლის 2 აპრილიდან 17 სექტემბრამდე პერიოდში არღვევდა კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტს, ვინაიდან ხელისუფლების ორგანოები მოქმედებდნენ ისე, რომ არ უზრუნველყოფდნენ დაცვას თვითნებობისგან.

კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის სავარაუდო დარღვევა იმასთან დაკავშირებით, რომ არ იყო დადგენილი პატიმრობის ვადა 2014 წლის 4 ივლისისა და 2015 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებებში

84. მომჩივანმა განაცხადა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობის არცერთი პერიოდი არ შეესაბამებოდა სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპებს, რადგან შესაბამის სასამართლო გადაწყვეტილებებში არ იყო დაკონკრეტებული შეფარდებული პატიმრობის ვადა.

85. მთავრობამ წარმოადგინა მსგავსი დაპატიმრების ბრძანებების სხვადასხვა მაგალითი, რომლებშიც არ იყო განსაზღვრული წინასწარი პატიმრობის ვადა და ამტკიცებდა, რომ ეს იყო ეროვნული სასამართლოების კარგად დამკვიდრებული პრაქტიკა მოცემულ დროს. ისინი აცხადებდნენ, რომ შესაბამისი სასამართლო პრაქტიკა წინასწარი პატიმრობის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილებებში პატიმრობის ვადის ცალსახად განსაზღვრის არარსებობასთან დაკავშირებით, თავისთავად არ იყო არათავსებადი სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

86. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მან უკვე შეისწავლა მერაბიშვილის საქმეში (ციტირებული ზემოთ) ზემოაღნიშნული პრაქტიკა და დაადგინა, რომ ის, საქართველოს შესაბამისი საპროცესო კანონმდებლობისა და მოცემულ დროს არსებული პრაქტიკის კონტექსტში, თავსებადია კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტთან (იქვე §§ 197-201; იხ. ასევე საქმე Oravec v. Croatia, no. 51249/11, § 55, 2017 წლის 11 ივლისი, მასში შემდგომი მითითებებით). მხოლოდ ერთი გარემოება, რომელიც განასხვავებს წინამდებარე საქმეს მერაბიშვილის საქმისგან, ზემოაღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, არის ის ფაქტი, რომ მომჩივანს წინამდებარე საქმეში ორჯერ შეეფარდა წინასწარი პატიმრობა, ორ სხვადასხვა სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით. თუმცა,აღნიშნული საკითხი, უკვე მთლიანად განიხილა სასამართლომ (იხ. პარაგრაფები 77-83 ზემოთ).

87. სასამართლო შესაბამისად ადგენს, რომ დადგენილი პრეცედენტული სამართლის გათვალისწინებით, არ მომხდარა კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევა იმასთან დაკავშირებით, რომ 2014 წლის 4 ივლისისა და 2015 წლის 15 მარტის დაპატიმრების ბრძანებებში არ იყო დადგენილი პატიმრობის ვადა.

კონვენციის მე-5 მუხლის სხვა სავარაუდო დარღვევები

88. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ 2014 წლის 4 ივლისის დაპატიმრების გადაწყვეტილებაში არ იყო მოყვანილი შესაბამისი და საკმარისი მიზეზები და რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება, რომელმაც ძალაში დატოვა მისი პატიმრობა, გამოტანილი იყო ზეპირად და არ შეიცავდა საკმარის მიზეზებს. გარდა ამისა, ის ამტკიცებდა, რომ 2015 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებაში ასევე არ იყო მოყვანილი მისი წინასწარი პატიმრობის შესაბამისი და საკმარისი მიზეზები. მომჩივანი ასევე ჩიოდა, რომ მას 2014 წლის 4 ივლისს, პატიმრობის შეფარდების შესახებ სასამართლო მოსმენის დროს, აეკრძალა თავისი ინტერესების ეფექტურად დაცვა, რადგან მას უარი ეთქვა ადვოკატის ხელმისაწვდომობაზე დაკავებისთანავე, ასევე სისხლის სამართლის საქმის მასალებზე დაგვიანებული ხელმისაწვდომობის გათვალისწინებით. ის დაეყრდნო კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტებს, რომლის შესაბამისი ნაწილები შემდეგნაირად იკითხება:

„3. ამ მუხლის 1-ლი (c) პუნქტით გათვალისწინებულ დებულებათა შესაბამისად დაკავებული თუ დაპატიმრებული პირი ... აღჭურვილია უფლებით, მისი საქმე განიხილოს სასამართლომ გონივრულ ვადაში ან გათავისუფლდეს საქმის განხილვის განმავლობაში. ასეთი გათავისუფლება შეიძლება პირობადებული იყოს სასამართლოში მისი გამოცხადების რაიმე გარანტიით.

4. ყველას, ვისაც დაკავებით ან დაპატიმრებით აღეკვეთა თავისუფლება, აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს, რომელიც დაუყოვნებლივ განიხილავს მისი დაპატიმრების საკითხს და ბრძანებს მის გათავისუფლებას, თუ ეს დაპატიმრება უკანონოა.“

მისაღებობა

89. მთავრობას არ წამოუჭრია რაიმე პრეტენზია მომჩივნის სხვადასხვა საჩივრის მისაღებობასთან დაკავშირებით, კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების შესაბამისად. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს საჩივრები არც აშკარად დაუსაბუთებელია და არც მიუღებელია კონვენციის 35‑ე მუხლში ჩამოთვლილი რომელიმე სხვა საფუძვლებით. ამიტომ ისინი მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

საქმის არსებითი მხარე

საჩივრების მოქმედების სფერო და მათი სამართლებრივი კლასიფიკაცია

90. რამდენადაც საჩივრები ეხება მომჩივნის დაპატიმრებას 2015 წლის 2 აპრილის შემდეგ, აღნიშნავს რა, რომ ამ პერიოდის განმავლობაში უკვე დადგინდა, რომ მისი თავისუფლების აღკვეთა ეწინააღმდეგებოდა კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტს (იხ. პარაგრაფი 83 ზემოთ), სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არის საჭირო იმის შემოწმება, მოიცავდა თუ არა ეს მე-5 მუხლის სხვა გარანტიების დარღვევას (იხ. საქმე Ilgar Mammadov v. Azerbaijan, no. 15172/13, §§ 102, 2014 წლის 22 მაისი და საქმე Rasul Jafarov v. Azerbaijan, no. 69981/14, § 135, 2016 წლის 17 მარტი).

91. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ პატიმრობის შეფარდების შესახებ სასამართლო მოსმენა თბილისის საქალაქო სასამართლოს წინაშე 2014 წლის 4 ივლისს, როდესაც მომჩივანი „წარდგენილი იქნა მოსამართლის წინაშე“ და ნაბრძანები იყო მისი პირველი წინასწარი პატიმრობა, ექცევა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით შემოწმების ფარგლებში (იხ., ამასთან დაკავშირებით, საქმე Lebedev v. Russia, no. 4493/04, § 74, 2007 წლის 25 ოქტომბერი). გარდა ამისა, მომჩივნის საჩივრის ძირითადი ნაწილი, 2015 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით, ეხება მასში წერილობითი დასაბუთების არარსებობას, საკითხს, რომელიც დაკავშირებულია გახანგრძლივებული პატიმრობის დასაბუთებასთან და ექცევა ამ დებულების შესაბამისად განხილვის ფარგლებში (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 240). არის რა ოსტატი დახასიათებისა, რომელიც უნდა მიეცეს სამართალში საქმის ფაქტებს (იხ. საქმე Lopes de Sousa Fernandes v. Portugal [GC], no. 56080/13, § 145, ECHR 2017), სასამართლო შესაბამისად განიხილავს მომჩივნის ზემოხსენებულ საჩივრებს მხოლოდ კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის ფარგლებში.

მხარეთა არგუმენტები

92. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ სასამართლოს 2014 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება არ შეიცავდა შესაბამის და საკმარის მიზეზებს მის დასაპატიმრებლად. მის თანახმად, გადაწყვეტილება აბსტრაქტულად და სტანდარტიზებული სახით იყო ჩამოყალიბებული, მისი ინდივიდუალური გარემოებების უგულებელყოფით, ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მასზე გადაიტანა, მოსთხოვა რა მას, დაემტკიცებინა, რომ იმსახურებდა გათავისუფლებას. ის ასევე ამტკიცებდა, რომ შეფერხებული იყო მისთვის საქმის მასალების მიწოდება, იმ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით, რომლებსაც ბრალდების მხარე ეყრდნობოდა საქმის წარმოებისას, სადაც მის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენება იქნა მოთხოვნილი, რამაც ხელი შეუშალა მას შესაბამისად მომზადებულიყო პატიმრობის შეფარდების შესახებ სასამართლო მოსმენისთვის. მან აღნიშნა, რომ საქმის მასალები შეიცავდა 211 მტკიცებულებას, რომელთა უმეტესობა მისთვის არ მიუციათ 2014 წლის 4 ივლისის ადრე დილამდე, თარიღი, როდესაც გაიმართა პატიმრობის შეფარდების შესახებ სასამართლო მოსმენა. გარდა ამისა, გარკვეული მტკიცებულებები, მათ შორის, მოწმის, გ.კ.-ის ჩვენება, მისი დაცვის ჯგუფისთვის ხელმისაწვდომი გახდა მხოლოდ იმ დღეს, გვიან, სასამართლო სხდომამდე მხოლოდ რამდენიმე საათით ადრე. შედეგად, დაცვის მხარეს არ ჰქონდა საკმარისი დრო, რათა მოემზადებინა წერილობითი არგუმენტები პატიმრობის შეფარდების შესახებ სასამართლო მოსმენისთვის.

93. მომჩივანი ასევე ამტკიცებდა, რომ მას არ მისცემია საშუალება, რომ ენახა ადვოკატი მისი დაკავებისთანავე, რამაც ასევე უარყოფითად იმოქმედა მის სასამართლო სხდომისათვის მომზადებაზე, როცა ის წარსდგა მოსამართლის წინაშე. მთავრობის ბრალდების საპასუხოდ, იმის შესახებ, რომ მას თან ახლდა ადვოკატი მისი დაკავებისას აეროპორტში (იხ. პარაგრაფი 96ქვემოთ), მან განაცხადა, რომ აღნიშნული პიროვნება არ მოქმედებდა, როგორც მისი წარმომადგენელი მეოთხე სისხლის სამართლის საქმეში. ეს ხსნიდა, მისი შეხედულებით, იმ ფაქტს, რომ მისი დაკავების ჩანაწერზე არ იყო ამ პირის ხელმოწერა.

94. 2015 წლის 18 თებერვლის სასამართლო განხილვასთან დაკავშირებით მომჩივანი ჩიოდა, რომ გადაწყვეტილება, რომელიც უარყოფდა მის მოთხოვნას მისი წინასწარი პატიმრობის გაუქმების შესახებ, გაცემული იყო სიტყვიერად და არ იყო საკმარისად დასაბუთებული. ამასთან დაკავშირებით მან აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის მოსამართლემ, მიუხედავად იმისა, რომ მისგან მოელოდნენ, რომ გამოიტანდა დასაბუთებულ გადაწყვეტილებას სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 194-ე მუხლის 1-ლი ნაწილისა და 206-ე მუხლის 1-ლი, მე-8 და მე-9 ნაწილების შესაბამისად, მან ეს არ გააკეთა.

95. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის საფუძვლები იყო დასაბუთებული, რომ ეროვნული სასამართლოების მიერ მოყვანილი მიზეზები იყო შესაბამისი და საკმარისი და რომ მისი დაპატიმრება, ზოგადად, იყო კანონიერი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ რომ საჭირო იყო მომჩივნის წინასწარ პატიმრობაში მოთავსება, რადგან არსებობდა საფრთხე, რომ ის გაქცეულიყო და ამით ხელი შეეშალა მართლმსაჯულების აღსრულებისთვის, მათ შორის, მოწმეებზე ზეგავლენის მოხდენით და მტკიცებულებების განზრახ დაზიანების გზით, ასევე მის მიერ დანაშაულის განმეორებითი ჩადენის საფრთხის გათვალისწინებით. თბილისის საქალაქო სასამართლომ დეტალურად განიხილა ეს საფრთხეები თავის 2014 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებაში. კერძოდ, თავის დასაბუთებაში სასამართლომ მიუთითა რამდენიმე კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელიც ასაბუთებდა ზემოაღნიშნული საფრთხეების არსებობას: ფაქტი, რომ მომჩივანს ჰქონდა საზღვარგარეთ კავშირები, მათ შორის, სავარაუდო თანამზრახველებთან, რომლებიც გაიქცნენ საქართველოდან მათ მიმართ და კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მოწმის მიმართ წამოწყებული სისხლის სამართლის გამოძიების გამო; ფაქტი, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ის გამოძახებული იყო 2014 წლის 4 ივლისის გამოკითხვაზე, მან სცადა საქართველოს დატოვება 2014 წლის 3 ივლისს; ფაქტი, რომ მან სცადა, სავარაუდოდ, რომ დაეშინებინა მისი საქმის მოწმე გ.კ. და ფაქტი, რომ მას ახალი ბრალდებები ჰქონდა წაყენებული იმ მოვლენებთან დაკავშირებით, რომლებსაც ადგილი ჰქონდა 2014 წლის აპრილიდან ივნისამდე, როდესაც ის გათავისუფლებული იყო გირაოთი.

96. რაც შეეხება დაცვის მხარის უფლებების დარღვევის ბრალდებებს, მთავრობამ უარყო ისინი, როგორც დაუსაბუთებელი. მათ განაცხადეს, რომ მომჩივანი დააკავეს 2014 წლის 3 ივლისს, 05:57 საათზე ადვოკატის, გ.გ.-ის, თანდასწრებით. მას დაუყოვნებლივ აცნობეს მის მიმართ წაყენებული ახალი ბრალდებების შესახებ და მისი უფლებებისა და ვალდებულებების შესახებ. 06:41 საათზე ის გადაიყვანეს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის შენობაში, ხოლო 08:45 საათზე – დროებითი მოთავსების იზოლატორში. მისი მიყვანიდან ნახევარ საათში მას მიეცა ადვოკატის ნახვის უფლება. მთავრობამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მომჩივნის დაკავებისა და მის მიერ ადვოკატის ნახვამდე პერიოდში არ ჩატარებულა რაიმე საგამოძიებო ღონისძიება. რაც შეეხება საქმის მასალების ხელმისაწვდომობას, მათ განაცხადეს, რომ როგორც კი პროკურატურის ორგანოებმა მიიღეს ადვოკატის მოთხოვნა საქმის მასალებზე, მათ დაიწყეს ასლის მომზადება. მათ აცნობეს მომჩივნის ადვოკატს, რომ ასლი ხელმისაწვდომი იქნებოდა 22:00 საათზე, მაგრამ ის არ მოვიდა ასლის წასაღებად 2014 წლის 4 ივლისის 13:00 საათამდე. ამგვარად, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ პროკურატურის ორგანოებმა გადადგეს ყველა გონივრული ნაბიჯი, რათა მომჩივნისთვის უზრუნველეყოთ დროული და შესაბამისი წვდომა მტკიცებულებაზე.

97. 2015 წლის 18 თებერვლის სასამართლო გადასინჯვასთან დაკავშირებით, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ სასამართლომ გადაწყვეტილება მიიღო სრული შეჯიბრებითი პროცესის შედეგად და ამ პროცესის მხარეების მიერ წამოყენებული ყველა არგუმენტის გათვალისწინებით. მის ზეპირ განჩინებას არ დაურღვევია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი.

სასამართლოს შეფასება

98. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად მოქმედი ზოგადი პრინციპები შეჯამებულია საქმეში Buzadji v. the Republic of Moldova ([GC], no. 23755/07, §§ 84-102, 2016 წლის 5 ივლისი) და მერაბიშვილის საქმეში(ციტირებული ზემოთ, §§ 222‑25; იხ. ასევე საქმე Hasselbaink v. the Netherlands, no. 73329/16, §§ 69-73, 2021 წლის 9 თებერვალი).

99. რაც შეეხება პერიოდს, რომელიც უნდა იქნეს გათვალისწინებული მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის მიზნებისთვის, სასამართლო აღნიშნავს, რომ საჩივრები ეხება მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის პირველ პერიოდს, რომელიც დაიწყო 2014 წლის 3 ივლისს, მისი დაკავებით. სასამართლოს სთხოვეს, რომ განეხილა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად მომჩივნის უფლებების დაცვის საკითხი, დროის იმ მომენტამდე, როდესაც, 2015 წლის 2 აპრილს მისი პატიმრობა გახდა კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის საწინააღმდეგო (იხ. პარაგრაფი 90 ზემოთ). აქედან გამომდინარე, პერიოდი რომელიც მთლიანობაში უნდა იქნეს განხილული არის ცხრა თვე.

100. წინამდებარე საქმეში სასამართლომ უკვე დაადგინა, რომ საკმარისი ფაქტები და ინფორმაცია, რასაც შეიძლებოდა, რომ გამოეწვია ეჭვი, რომელიც ამართლებს მომჩივნის პირველ წინასწარ პატიმრობას, წარედგინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს (იხ. პარაგრაფი 67 ზემოთ) და ამიტომ არსებობდა გონივრული ეჭვი, რომ მან ჩაიდინა შესაბამისი დანაშაულები. გარდა იმისა, რომ არსებობდა გონივრული ეჭვი მის მიმართ, დაპატიმრების შესახებ გადაწყვეტილებაში, რომელიც უცვლელად დატოვა თბილისის საქალაქო სასამართლომ, ხელისუფლების ორგანოები მიუთითებდნენ სამ საფუძველზე, კერძოდ: (i) მისი მიმალვის რისკი, ბრალდების სერიოზული ხასიათისა და შესაძლო სასჯელის სიმძიმის გათვალისწინებით; (ii) მის მიერ დანაშაულის განმეორებით ჩადენის რისკი, სხვა საკითხებთან ერთად, იმის გათვალისწინებით, რომ მან კიდევ ჩაიდინა დანაშაული, როდესაც მიმდინარეობდა სხვა სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება; და (iii) საქმისწარმოებისთვის ხელის შეშლის რისკი. ამ უკანასკნელთან დაკავშირებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მის მიერ მტკიცებულებების განზრახ დაზიანების და მოწმეებზე ზემოქმედების მოხდენის რისკი იყო რეალური, მისი ხასიათისა და სოციალური სტატუსის გათვალისწინებით და ასევე იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მან ერთხელ უკვე სცადა ზეწოლის მოხდენა ერთ-ერთ მოწმეზე.

101. მართალია, თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ მოიყვანა ბრალდების მხარის მიერ მოყვანილი ყველა არგუმენტი ამ საკითხებთან, განსაკუთრებით, გაქცევის საფრთხესთან დაკავშირებით. თუმცა, მან ცალსახად მიუთითა ბრალდების მხარის მიერ წარდგენილ არგუმენტებზე. ამით მან მკაფიოდ გამოხატა, რომ მხედველობაში მიიღო ბრალდების მხარის მიერ წარმოდგენილი სპეციფიკური საკითხები და საკმარისად მიიჩნია მომჩივნისთვის წინასწარი პატიმრობის შეფარდების დასასაბუთებლად. მიუხედავად იმისა, რომ უფრო დეტალური დასაბუთება იქნებოდა სასურველი, სასამართლო კმაყოფილია, რომ ეს საკმარისი იყო მოცემულ გარემოებებში და რომ მას შეუძლია გაითვალისწინოს ეს კონკრეტული საკითხები. როგორც სასამართლომ არაერთხელ აღნიშნა, ეროვნულ სასამართლო ხელისუფლების ორგანოებს არაფერი უშლის ხელს, დაადასტურონ ან მითითების სახით ჩართონ ხელისუფლების იმ ორგანოების მიერ ციტირებული კონკრეტული საკითხები, რომლებიც მოითხოვენ წინასწარი პატიმრობის შეფარდებას (იხილეთ, სხვა წყაროებს შორის, მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 227).

102. სასამართლო მიიჩნევს, საქმის მასალების გათვალისწინებით, რომ 2014 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებაში იყო მითითებები კონკრეტულ ფაქტებზე და მომჩივნის პირად გარემოებებზე, რომლებიც ამართლებდა მის დაპატიმრებას. ამგვარად, გაქცევის რისკი კონკრეტულად იყო დასაბუთებული. ბრალდების მხარემ ასევე მითითება გააკეთა, ზოგადად, მომჩივნის ხასიათზე და მისი კონტაქტების ფართო ქსელზე საზღვარგარეთ. მათ ასევე კონკრეტულად მიუთითეს იმ ფაქტზე, რომ ის დაკავებული იქნა აეროპორტში, როდესაც ადიოდა კიევისკენ მიმავალი თვითმფრინავის ბორტზე. თბილისის საქალაქო სასამართლომ ამასთან დაკავშირებით დაადგინა, რომ მომჩივანმა არ მიაწოდა მეოთხე სისხლის სამართლის საქმის მწარმოებელ გამომძიებელს განახლებული ინფორმაცია მისი კიევში გამგზავრების შესახებ (იხ. პარაგრაფი 31 ზემოთ). ეს ფაქტები, რომლებსაც ამძაფრებდა სასჯელის სერიოზულობა, რომელიც ელოდებოდა მას მსჯავრდების შემთხვევაში, ცხადყოფს, რომ შესაბამისი დროისათვის, მისთვის ბრალდებების წაყენებისთანავე, მისი საზღვარგარეთ გაქცევის საფრთხე შეიძლებოდა დაგვენახა როგორც საკმაოდ რეალური და ამის თავიდან აცილება კი შეუძლებელი, ნაკლებად შემზღუდავი ზომის გამოყენებით.

103. სასამართლო ასევე დაეთანხმა, რომ მომჩივნის მიერ მოწმეზე ზემოქმედების მცდელობით გამოძიებისთვის ხელის შეშლის რისკიც ასევე დასაბუთებული იყო. იმ ფაქტზე ერთად, რომ მან სავარაუდოდ განახორციელა მნიშვნელოვანი ზემოქმედება საქართველოს საზოგადოების პოლიტიკურ და ეკონომიკურ სექტორებზე, სავარაუდოდ, არსებობდა კონკრეტული ინციდენტები, რა შემთხვევაშიც ის ცდილობდა ზემოქმედება მოეხდინა ამ საქმისწარმოებაში მონაწილე მთავარ მოწმეებზე (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ).

104. რაც შეეხება დანაშაულის განმეორებით ჩადენის რისკს, სასამართლომ მიუთითა იმ ფაქტზე, რომ ახალი ბრალდებები წარედგინა მომჩივანს იმ მოვლენებთან დაკავშირებით, რომლებსაც სავარაუდოდ ადგილი ჰქონდა, როდესაც ის გათავისუფლებული იყო გირაოთი სხვა სისხლის სამართლის გამოძიებასთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 24 ზემოთ).

105. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ თავის 2014 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებაში მითითებული საფუძვლები, კუმულაციურად, წარმოადგენდა შესაბამის და საკმარის მიზეზებს თავდაპირველ პერიოდში მის მიმართ აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენებისთვის.

106. რაც შეეხება იმ საკითხს, იყო თუ არა კვლავ გამართლებული მომჩივნის პატიმრობაში დატოვება დროის გასვლის შემდეგ, სასამართლო პირველად აღნიშნავს მომჩივნის არგუმენტს, რომ 2015 წლის 18 თებერვალს მოსამართლემ მხოლოდ სიტყვიერად დაასახელა მისი გათავისუფლების მოთხოვნაზე უარის თქმის მიზეზები. მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივანი აცხადებდა, რომ პირველი ინსტანციის მოსამართლეს მოეთხოვებოდა, რომ წერილობით წარმოედგინა მის მიერ ასეთი გადაწყვეტილების მიღების მიზეზები, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 206-ე მუხლის შესაბამისად, მთავრობა დავობდა, რომ ზეპირი გადაწყვეტილების გამოტანა სავსებით შეესაბამებოდა მოცემულ დროს არსებულ სასამართლო პრაქტიკას.

107. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მთავრობამ წარმოადგინა 2015 წლის 18 თებერვლის მთელი ზეპირი მოსმენის აუდიოჩაწერის ასლი, რომელიც სრულად ასახავდა პირველი ინსტანციის მოსამართლის მიერ გათავისუფლების შესახებ მომჩივნის მოთხოვნის განხილვას. ასეთ გარემოებებში და მერაბიშვილის საქმისგან განსხვავებით, რა დროსაც საერთოდ არანაირი მიზეზები არ იყო წარმოდგენილი (ციტირებული ზემოთ, § 233), მას შეუძლია, რომ შეაფასოს პირველი ინსტანციის მოსამართლის მიერ მომჩივნის გახანგრძლივებული პატიმრობის დასასაბუთებლად წარმოდგენილი მიზეზების შესაბამისობა და საკმარისობა, თუნდაც ეს ყოფილიყო წარმოდგენილი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად. ითვალისწინებს რა ფაქტს, რომ მომჩივანსა და მის ადვოკატებს შეეძლოთ, წვდომა ჰქონდათ აუდიოჩანაწერზე და შემდგომ საქმისწარმოებაში გამოეყენებინათ ის, საიდანაც ცალსახად ცხადი იყო საფუძვლები, რომლებიც, პირველი ინსტანციის მოსამართლის თვალსაზრისით, ამართლებდა მომჩივნის წინასწარ პატიმრობას, სასამართლოსთვის მისაღებია, წინამდებარე საქმის კონკრეტული გარემოებებიდან გამომდინარე, მთავრობის შედავება, რომ სასამართლო დარბაზში გამართული საუბრების სიღრმეს, რომელიც ასახული იყო შესაბამისი ზეპირი მოსმენის აუდიოჩაწერში, შეეძლო მოეხდინა წერილობითი გადაწყვეტილების არარსებობის კომპენსაცია.

108. მომჩივნის გათავისუფლების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძვლის არსის განხილვისას სასამართლო იწყებს იმის აღნიშვნით, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს წინაშე წარდგენისას მომჩივანმა და ბრალდების მხარემ ძირითადად გაიმეორეს არგუმენტები სამი კონკრეტული რისკის შესახებ – გაქცევა, ხელის შეშლა მართლმსაჯულების მსვლელობისთვის და დანაშაულის განმეორებით ჩადენა – რაც მათ უკვე წარმოადგინეს 2014 წლის 4 ივლისს (იხ. პარაგრაფები 33-34 ზემოთ). ბრალდების მხარის ერთადერთი ახალი არგუმენტი, როგორც ჩანს, იყო ის, რომ მომჩივნის მიერ მოწმეებზე ზემოქმედების რისკი გაიზარდა, რადგან ბრალდების მხარის მოწმეების ვინაობები უკვე იდენტიფიცირებული და დადასტურებული იყო მათი ჩვენებების სასამართლოში განსახილველად. მომჩივნის მხრიდან წარმოდგენილი ახალი მთავარი არგუმენტი, როგორც ჩანს იყო ის, რომ გამოძიება უკვე დასრულებული იყო. ყველა ეს არგუმენტი გავლენას ახდენდა მისი წინასწარი პატიმრობის გაგრძელების დასაბუთებაზე და არც ერთი მათგანი არ იყო მთლიანობაში საფუძველს მოკლებული. მაშინაც კი, თუ მათი უმეტესობა 2014 წლის ივლისში წარმოდგენილი არგუმენტების იდენტურია, რაც იყო შვიდი თვით ადრე, ყველა ეს მიზეზი საჭიროებდა თავიდან განხილვას, რადგან ზუსტად მათი ხასიათიდან გამომდინარე, ის მიზეზები, რომლებიც წარმოდგენილი იყო წინასწარი პატიმრობის შეფარდების პირველი დასაბუთების დროს, შეიძლება შეცვლილიყო დროთა განმავლობაში (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 232, მასში შემდგომი მითითებებით).

109. როგორც სასამართლომ ზემოთ უკვე დაადგინა, ბრალდების მხარის მიერ მითითებული რისკები, მომჩივნის მიმართ წაყენებული ბრალდების სიმძიმის გათვალისწინებით, იყო შესაბამისი და საკმარისი მისი პირველადი წინასწარი პატიმრობის გასამართლებლად (იხ. სასამართლოს დასაბუთება პარაგრაფებში 100-105-ე ზემოთ). თუმცა, მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ, მაგალითად, დროის მსვლელობასთან ერთად მისი მიმალვის მიზეზები გახდა უფრო ნაკლებად შესაბამისი, მისი ოჯახური მდგომარეობისა და მის მიერ ხელისუფლების ორგანოებთან თანამშრომლობის გამოცდილების გამო (შედარებისთვის იხილეთ საქმე Darvas v. Hungary, no. 19547/07, § 27, 2011 წლის 11 იანვარი). თუმცა, თბილისის საქალაქო სასამართლო ინარჩუნებდა სიჩუმეს იმასთან დაკავშირებით, თუ რატომ არ შეიძლებოდა სხვა გზით გაქცევის რისკის თავიდან აცილება, მომჩივნის სასამართლოზე გამოცხადების უზრუნველსაყოფად, მათ შორის, მაგალითად, პასპორტის ჩამორთმევის გზით, რათა ხელი შეეშალათ მისთვის ქვეყნის დატოვებაში (იხ. საქმე Magnitskiy and Others, ციტირებული ზემოთ, § 219, მასში შემდგომი მითითებებით; იხილეთ ასევე Cosovan-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 98).

110. გარდა ამისა, დასკვნა, რომ გათავისუფლების შემთხვევაში მომჩივანი მიიღებდა ზომებს მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის ხელის შეშლის მიზნით, საჭიროებდა ახალ ანალიზს, ახალი შესაბამისი ფაქტორების გათვალისწინებით, როგორიცაა გამოძიების წინსვლა (იხ. Darvas-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 26, როდესაც სასამართლომ მიიჩნია, რომ საიდუმლო გარიგების საფრთხე უნდა ჩათვლილიყო მნიშვნელოვნად ნაკლებ შესაბამისად, მას შემდეგ, რაც მოხდა მტკიცებულებების შეგროვება, შეწყდა გამოძიება და გამოტანილი იქნა გამამტყუნებელი განაჩენი). თბილისის საქალაქო სასამართლომ ჩამოთვლილ მიზეზებზე მხოლოდ უბრალო მითითება გააკეთა 2014 წლის 4 ივლისს მიღებულ გადაწყვეტილებაში. სასამართლო აღნიშნავს, რომ არ იყო საკმარისი მითითება წინა გადაწყვეტილებაზე, რომელიც ბრძანებდა წინასწარი პატიმრობის შეფარდებას, რადგან წინა გადაწყვეტილება არ ითვალისწინებდა ახალ ინფორმაციას, რომელზედაც დაფუძნებული იყო მომჩივნის წინასწარი პატიმრობიდან გათავისუფლების ახალი განცხადება. სასამართლო მზადაა, მიიღოს არგუმენტი, რომ მოწმეებზე ზემოქმედების რისკი არსებობდა მინიმუმ მანამ, სანამ ეს მოწმეები ჩვენებას არ მისცემდნენ სასამართლოში (იხ., მაგალითად, Khodorkovskiy-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 192). თუმცა, თბილისის საქალაქო სასამართლო დაეყრდნო ზემოაღნიშნულ არგუმენტს, რაიმე შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებებით მისი დასაბუთების გარეშე, რომელიც ირიბად გულისხმობდა, რომ ბრალდებული პირები უნდა იყვნენ პატიმრობაში მანამ, სანამ სასამართლოში დაიკითხება ბრალდების მხარის ყველა მოწმე.

111. გარდა ამისა, თბილისის საქალაქო სასამართლომ ამოატრიალა თავისუფლების სასარგებლოდ არსებული პრეზუმფცია (იხ. Buzadji-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 89), განაცხადა რა, რომ ახალი გარემოებების არარსებობის პირობებში წინასწარი პატიმრობა უნდა შენარჩუნებულიყო უცვლელად (იხ. პარაგრაფები 35-36-ე ზემოთ). კონვენციის მე-5 მუხლში დაცული წესის ამოყირავებით – დებულებისა, რომელიც აქცევს პატიმრობას უკიდურეს გამონაკლისად თავისუფლების უფლებიდან და იმ ზომად, რომელიც მხოლოდ მისაღებია ამომწურავად ჩამოთვლილ და მკაცრად განსაზღვრულ შემთხვევებში – მათ გადაიტანეს მტკიცების ტვირთი მომჩივანზე, ანუ დაპატიმრებულ პირზე. ეს პრაქტიკა უკვე გააკრიტიკა სასამართლომ სხვადასხვა გადაწყვეტილებაში, მათ შორის, საქართველოს წინააღმდეგ გადაწყვეტილებებში (იხ., მაგალითად, მერაბიშვილის საქმე, § 234 და საქმე Magnitskiy and Others, § 22, მასში შემდგომი მითითებებით, ორივე ციტირებული ზემოთ; იხილეთ ასევე საქმე Komarova v. Ukraine, no. 13371/06, § 79, 2013 წლის 16 მაისი).

112. შეჯამებისთვის, სასამართლო მიიჩნევს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ საკმარისი ყურადღება არ მიაქცია დროის გასვლას და ცხადყო, რომ მომჩივანს უნდა დაემტკიცებინა, რომ მისი პატიმრობის გაგრძელება უკვე აღარ იყო გამართლებული. მის მიერ 2015 წლის 18 თებერვალს მოყვანილი მიზეზები არ იყო საკმარისი მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის გაგრძელების დასასაბუთებლად. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო ასკვნის, რომ 2015 წლის 18 თებერვლიდან მოყოლებული მეოთხე სისხლის სამართლის საქმეზე მომჩივნის პირველი წინასწარი პატიმრობა აღარ ემყარებოდა საკმარის საფუძვლებს, კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევით.

113. ამ დასკვნის გათვალისწინებით, არ არის საჭირო მომჩივნის დანარჩენი ბრალდებების შესწავლა.

კონვენციის მე-18 მუხლის სავარაუდო დარღვევა მე-5 მუხლის პირველ პუნქტთან ერთობლიობაში

114. მომჩივანი ჩიოდა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობა სისხლის სამართლის საქმისწარმოების ორ სხვადასხვა ეტაპზე ემსახურებოდა მხოლოდ ერთ მიზანს, რომ ის ჩამოეშორებინათ საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრებიდან და შეეზღუდათ მისი პოლიტიკური საქმიანობა. ის დაეყრდნო კონვენციის მე-18 მუხლს, რომელიც ითვალისწინებს შემდეგს:

„დაუშვებელია ხსენებულ უფლებათა და თავისუფლებათა კონვენციით ნებადართული შეზღუდვების გამოყენება არა იმ მიზნით, რისთვისაც ისინია გათვალისწინებული.“

მისაღებობა

115. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საჩივარი არც აშკარად დაუსაბუთებელია და არც მიუღებელია კონვენციის 35-ე მუხლში ჩამოთვლილი რომელიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, ის მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

საქმის არსებითი მხარე

მხარეთა არგუმენტები

116. მომჩივანი მიიჩნევდა, რომ მისი საჩივარი კონვენციის მე-18 მუხლის შესაბამისად, მე-5 მუხლთან ერთობლიობაში, წარმოადგენს მისი საქმის ფუნდამენტურ ასპექტს. მან განაცხადა, რომ მისი გახანგრძლივებული წინასწარი პატიმრობა ემსახურებოდა საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრებიდან მისი ჩამოშორების მიზანს. პირველ წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით ის კონკრეტულად ამტკიცებდა, რომ მიზანი იყო მისთვის ხელის შეშლა „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ თბილისის მერობის კანდიდატის საარჩევნო კამპანიის წარმართვაში. რაც შეეხება მეორე წინასწარ პატიმრობას, საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით, ის ამტკიცებდა, რომ დასკვნა, რომ წინასწარი პატიმრობა თვითნებური იყო, ფაქტობრივად, გულისხმობდა, რომ მისი დაკავება ემსახურებოდა ფარულ მიზანს. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მისი მდგომარეობა იყო ლუცენკოს (ციტირებული ზემოთ, §§ 104-10), ტიმოშენკოსა (ციტირებული ზემოთ, §§ 294-301) და ილგარ მამედოვის (ციტირებული ზემოთ, §§ 137-44) საქმეების მსგავსი და ამის დასადასტურებლად დაეყრდნო, მათ შორის, სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების განცხადებას, რომელიც, მისი აზრით, წარმოადგენდა ოფიციალურ დოკუმენტებს, რომლებიც გამოხატავდა ევროპელი თანამდებობის პირების პოზიციას „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ წევრების დევნასთან დაკავშირებით.

117. მომჩივანმა ასევე წარმოადგინა საგაზეთო სტატიები, სადაც მოცემული იყო მთავრობის მაღალი რანგის თანამდებობის პირებთან გასაუბრებები მოცემულ დროს, მათ შორის, პრემიერ-მინისტრთან, რომელიც, მისი აზრით, ამტკიცებდა, რომ პოლიტიკური დევნა მიმდინარეობდა „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ წევრების მიმართ. მაგალითად, 2012 წლის 22 ნოემბერს გამართულ პრესკონფერენციაზე „ქართული ოცნების“ მაშინდელმა ლიდერმა და საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა, რომელიც ამ თანამდებობას იკავებდა 2012 წლის 25 ოქტომბრიდან, ბ-ნმა ივანიშვილმა, კითხვაზე პასუხად, გამოიწვევდა თუ არა რამდენიმე ყოფილი მაღალი თანამდებობის პირის ბოლოდროინდელი დაკავება სხვების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმეების აღძვრას, განაცხადა, რომ „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ „ქცევამ გაზარდა რიგები პროკურატურაში“. მომჩივანმა ასევე მიუთითა რამდენიმე მაღალი თანამდებობის პირის განცხადებაზე, რომელიც აღწერდა მათ რეაქციას მას შემდეგ, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლომ, საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გათვალისწინებით, ბრძანა მისი დაუყოვნებლივ გათავისუფლება 2015 წლის 17 სექტემბერს. ამ განცხადებებში აღნიშნულმა მაღალი თანამდებობის პირებმა იწინასწარმეტყველეს მომჩივნის განმეორებითი დაკავება და აღნიშნეს, რომ ის მალე იქნებოდა მსჯავრდებული მის მიმართ აღძრულ ერთ-ერთი სისხლის სამართლის საქმეში. მართლაც, 2015 წლის 18 სექტემბერს მომჩივანს მსჯავრი დაედო პირველ სისხლის სამართლის საქმეში და მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა. მომჩივანი ასევე ამტკიცებდა, რომ მისი საქმის ზოგადი კონტექსტი მსგავსი იყო მერაბიშვილის საქმის ზოგადი კონტექსტისა (ციტირებული ზემოთ).

118. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნის ბრალდებები პოლიტიკურად მოტივირებული დევნის შესახებ არ იყო გამყარებული რაიმე მტკიცებულებით და ბევრად ჩამორჩებოდა სასამართლოს მიერ მე-18 მუხლის შესაბამის საქმეებში გამოყენებულ ზღვარს. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მომჩივნის თავისუფლების შეზღუდვა ემსახურებოდა ერთადერთ მიზანს, წარედგინათ ის კომპეტენტური სამართლებრივი ორგანოს წინაშე სხვადასხვა დანაშაულის ჩადენის გონივრული ეჭვის არსებობის გამო და რომ მისი საქმეების ეროვნულ დონეზე განხილვის წესი არ მიუთითებდა იმაზე, რომ არსებობდა რაიმე ფარული მოტივი ხელისუფლების შესაბამისი ორგანოების მხრიდან. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნის მითითება სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციის დოკუმენტებზე, რომელიც მიეკუთვნებოდა უფრო პოლიტიკურ, ვიდრე იურიდიულ სფეროს, ან ექსტრადიციის პროცედურებს, რომლებშიც მონაწილეობდნენ ყოფილი მაღალი თანამდებობის პირები და რომლებიც დაკავშირებული არ იყო და, შესაბამისად, ფაქტობრივად სრულიად განსხვავებული საქმეები იყო, სრულიად შეუსაბამო იყო, კონვენციის მე-18 მუხლის მიხედვით მისი კონკრეტული ბრალდებების შესწავლის მიზნებისთვის.

119. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნის გამართლება ერთ-ერთ შემთხვევაში, მის მიმართ წარმოებული პირველ სისხლის სამართლის საქმისწარმოების ეტაპზე და ეროვნული სასამართლოების განმეორებითი უარი მის დატუსაღებაზე, სხვა სისხლის სამართლის საქმეებში, სანამ არ გამოჩნდა ასეთი აღკვეთის ღონისძიებების გამოყენების საფუძვლები, უარყოფდა ნებისმიერი ვარაუდს იმის შესახებ, რომ ეროვნული სასამართლოები დააპატიმრებდნენ მას ან/და მოახდენდნენ მის მსჯავრდებას, როგორი მტკიცებულებების არ უნდა ყოფილიყო მის მიმართ.

სასამართლოს შეფასება

ზოგადი პრინციპები

120. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები მოცემულია სასამართლოს გადაწყვეტილებებში მერაბიშვილის საქმეზე (ციტირებული ზემოთ, §§ 287-317) და საქმეზე Navalnyy v. Russia ([GC], nos. 29580/12 და 4 სხვა, §§ 164-65, 2018 წლის 15 ნოემბერი). კერძოდ, კონვენციის მე-18 მუხლის საგანი და მიზანია ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების აკრძალვა (იხ. ასევე საქმე Ilgar Mammadov v. Azerbaijan (infringement proceedings) [GC], no. 15172/13, § 189, 2019 წლის 29 მაისი). მე-18 მუხლი არ ემსახურება შემზღუდავი დებულებების მოქმედების სფეროს მხოლოდ განმარტებას; ის ასევე პირდაპირ უკრძალავს უმაღლეს ხელშემკვრელ მხარეებს კონვენციით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების შეზღუდვას იმ მიზნებისთვის, რომლებიც არ არის გათვალისწინებული თავად კონვენციით და ამდენად, არის ავტონომიური (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 287-88). მართლაც, როგორც სასამართლომ აღნიშნა, მერაბიშვილის საქმეში (იქვე, § 291) უბრალოდ ის ფაქტი, რომ კონვენციური უფლების ან თავისუფლების შეზღუდვა არ აკმაყოფილებს დებულების ყველა მოთხოვნას, რომელიც იძლევა ამის საშუალებას, ყოველთვის არ წამოჭრის საკითხს, რომელიც უნდა იქნეს განხილული მე-18 მუხლის ფარგლებში. საჩივრის დამოუკიდებელი განხილვა აღნიშნული მუხლის შესაბამისად მხოლოდ იმ შემთხვევაში არის გამართლებული, თუ სარჩელი, რომ შეზღუდვა იქნა გამოყენებული ისეთი მიზნით, რომელიც არ არის გათვალისწინებული კონვენციით, წარმოადგენს საქმის ფუნდამენტურ ასპექტს. მაინც არსებობს საჭიროება, რომ განხილულ იქნეს საკითხი –ლეგიტიმური მიზნის არარსებობის შემთხვევაში – არსებობდა თუ არა იდენტიფიცირებადი ფარული მიზანი (იხ.Navalnyy-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 166). ამავე მიზეზით, დასკვნა, რომ შეზღუდვა ემსახურება კონვენციით დადგენილ მიზანს, აუცილებლად არ გამორიცხავს მე-18 მუხლის დარღვევას. წინააღმდეგ შემთხვევაში ამ დებულებას წაერთმეოდა მისი ავტონომიური ხასიათი (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 304).

121. უფლება ან თავისუფლება ზოგჯერ იზღუდება მხოლოდ მიზნით, რომელიც არ არის გათვალისწინებული კონვენციით. მაგრამ თანაბრად შესაძლებელია, რომ შეზღუდვა გამოყენებული იქნეს როგორც ფარული მიზნისთვის, ასევე კონვენციით განსაზღვრული მიზნისთვის; სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მისდევს მიზანთა სიმრავლეს; ასეთ შემთხვევაში კითხვა მდგომარეობს იმაში, ყოველთვის გამორიცხავს თუ არა განსაზღვრული მიზანი ფარულ მიზანს, ეწინააღმდეგება თუ არა ფარული მიზნის უბრალოდ არსებობა მე-18 მუხლს, ან არსებობს თუ არა რაიმე შუალედური პასუხი (იქვე, § 292).

122. თუ რომელ მიზანს ენიჭება უპირატესობა მოცემულ შემთხვევაში, დამოკიდებულია ყველა გარემოებაზე. ამ საკითხის შეფასებისას სასამართლო გაითვალისწინებს სავარაუდო ფარული მიზნის დასაგმობობის ხასიათსა და ხარისხს ( თუ რამდენად დასაგმობია აღნიშნული ფარული მიზანი) და მხედველობაში იქონიებს იმას, რომ კონვენცია შექმნილია კანონის უზენაესობით მართული დემოკრატიული საზოგადოების იდეალებისა და ღირებულებების შენარჩუნებისა და ხელშეწყობისთვის. განგრძობად სიტუაციებში არ შეიძლება იმის გამორიცხვა, რომ შეფასება, თუ რომელ მიზანს ენიჭებოდა უპირატესობა, შეიძლება შეიცვალოს დროთა განმავლობაში (იქვე, §§ 307-08).

ამ პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმის გარემოებების მიმართ

123. წინამდებარე საქმეში მომჩივნის საჩივრის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ მისი წინასწარი პატიმრობის ორი პერიოდის მიზანი იყო მისი პოლიტიკური აქტიურობისათვის ხელის შეშლა პატიმრობის ღონისძიებით, რომელიც მიზნად ისახავდა მისი პოლიტიკური ცხოვრების შეზღუდვას, კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევით, მე-5 მუხლთან ერთობლიობაში. ვინაიდან პოლიტიკური პროცესი და სასამართლო პროცესი ფუნდამენტურად განსხვავებულია, სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება უნდა დააფუძნოს „მტკიცებულებაზე, იურიდიული გაგებით“, მერაბიშვილის საქმეში მის მიერ დადგენილი კრიტერიუმების შესაბამისად (ციტირებული ზემოთ, §§ 309-17) და შესაბამისი ფაქტების საკუთარ შეფასებაზე (იხ. ხოდორკოვსკის საქმე, § 259; ილგარ მამედოვის საქმე, § 140; და რასულ ჯაფაროვის საქმე, § 155, ყველა ციტირებული ზემოთ).

124. სასამართლო იწყებს თავისი დასკვნის შეტყობინებით, რომელიც ეხება 2015 წლის 2 აპრილის შემდეგ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის დროს თვითნებობისგან დაცვის არარსებობას (იხ. პარაგრაფი 83 ზემოთ). თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობამ ვერ დაასაბუთა მისი არგუმენტი, რომ მომჩივნის პატიმრობის ზემოაღნიშნული პერიოდი შეესაბამებოდა კონვენციის მე-5 მუხლს, ეს არ იქნებოდა საკმარისი, თავის თავად, დასკვნის გამოსატანად, რომ მე-18 მუხლი ასევე იყო დარღვეული (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 303-05; იხ. ასევე ნავალნის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 166 და საქმე Kavala v. Turkey, no. 28749/18, §§ 218-19, 2019 წლის 10 დეკემბერი). კვლავ არსებობს საკითხის განხილვის საჭიროება, არსებობდა თუ არა იდენტიფიცირებადი ფარული მიზანი.

125. დაწყებული 2014 წლის 3 ივლისიდან 2015 წლის 2 აპრილამდე პერიოდით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მისთვის მისაღებია, რომ მომჩივანი დააკავეს და დააპატიმრეს სადავო სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის შესახებ „გონივრული ეჭვის“ საფუძველზე (იხ. პარაგრაფი 67 ზემოთ). სხვა სიტყვებით, მომჩივანს აღუკვეთეს თავისუფლება კონვენციის მე-5 § 1 (c) მუხლით გათვალისწინებული მიზნით. მე-18 მუხლის შესაბამისად მომჩივნის საჩივრის განხილვისას სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, ჰქონდა თუ არა აღნიშნულ შეზღუდვას ფარული მიზანი, რომელიც არ იყო გათვალისწინებული კონვენციის მე-5 მუხლით და თუ ასეა, იყო თუ არა ეს ფარული მიზანი მისთვის თავისუფლების უფლების შეზღუდვის უპირატესი (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 318-54). ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო იმეორებს, რომ არ არსებობს იმის მიზეზი, რომ შემოიფარგლოს პირდაპირი მტკიცებულებით კონვენციის მე-18 მუხლის შესაბამისად განსახილველ საჩივრებთან დაკავშირებით ან გამოიყენოს მტკიცების სპეციალური სტანდარტი ამ ბრალდებებისთვის (იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 316), საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, ფარული მიზანი შეიძლება ყოველთვის არ დასტურდებოდეს კონკრეტულ მტკიცებულებაზე მითითებით, რომელიც ნათლად ავლენს რეალურ მიზეზს (მაგალითად, წერილობითი დოკუმენტი, როგორც საქმეში Gusinskiy v. Russia (no. 70276/01, ECHR 2004-IV), კონკრეტულ იზოლირებულ ინციდენტით, როგორც მერაბიშვილის საქმის შემთხვევაში (ციტირებული ზემოთ), ან ფაქტით, რომ მომჩივანი გამოიკითხა მოვლენებთან დაკავშირებით, რომლებიც არ იყო დაკავშირებული მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმესთან (იხ. Kavala-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ)).

126. წინამდებარე საქმეში სასამართლოს უჭირს, მიიღოს მომჩივნის არგუმენტი იმის შესახებ, რომ მისი თავდაპირველი დაკავებისა და წინასწარი პატიმრობის დრო შეიძლება განიმარტოს, როგორც ფარული მიზნის არსებობაზე შესაძლო მითითება. მას ბრალის წარდგენისთანავე წინასწარი პატიმრობა შეუფარდეს. ამ პერსპექტივიდან, როგორც ჩანს, არაფერია დასაგმობი მისი პატიმრობის ვადებში (შედარებისთვის იხილეთ Kavala-ის საქმე, § 225-28 და Korban-ის საქმე, § 218, ორივე ციტირებული ზემოთ). სადავო დანაშაულის ჩადენასა და სისხლის სამართლის გამოძიების დაწყებას შორის დროის პერიოდი, რომლის მიმდინარეობისას მომჩივანი დააკავეს წინასწარ პატიმრობაში, არ იყო გადაჭარბებულ (იხ. საქმე Ahmet Hüsrev Altan v. Turkey, no. 13252/17, § 242, 2021 წლის 13 აპრილი). რაც შეეხება მის პატიმრობასა და მომავალ არჩევნებს შორის შესაძლო კავშირს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ის ფაქტი, რომ მომჩივანი თავად არ იყო კანდიდატი, აღნიშნულ არგუმენტს ნაკლებად დამაჯერებელს ხდის, განსაკუთრებით, აეროპორტში მისი დაკავების კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით.

127. მომჩივანმა ასევე მიუთითა მაღალი თანამდებობის პირების გარკვეულ გამოსვლებზე, რაც მისი დაკავების ფარულ მიზანზე მიანიშნებდა. სასამართლო მზადაა დაეთანხმოს, რომ მთავრობის წევრების მიერ საჯაროდ გაკეთებული განცხადებები, მომჩივნის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით, შეიძლება, ზოგიერთ გარემოებაში, წარმოადგენდეს სასამართლო გადაწყვეტილების უკან ფარული მიზნის არსებობის მტკიცებულებას (იხ. Kavala-ის საქმე, § 229 და მერაბიშვილის საქმე, § 324 ორივე ციტირებული ზემოთ; და საქმე Tchankotadze v. Georgia, no. 15256/05, § 114, 2016 წლის 21 ივნისი). თუმცა, ასეთი განცხადებები შეიძლება მხოლოდ მაშინ ჩაითვალოს სასამართლო გადაწყვეტილების უკან არსებული ფარული მიზნის მტკიცებულებად, თუ არსებობს იმის მტკიცებულება, რომ სასამართლოები არ იყვნენ საკმარისად დამოუკიდებელი აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებისგან (იხ. მერაბიშვილის საქმე, § 324; იხ. აგრეთვე საქმე Batiashvili v. Georgia, no. 8284/07, § 102, 2019 წლის 10 ოქტომბერი). წინამდებარე საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი ასეთი მტკიცებულება. საჯარო ხელისუფლების თანამდებობის პირების სხვადასხვასადავო განცხადება უშუალოდ წინ არ უსწრებდა მომჩივნის დაკავებასა და წინასწარ პატიმრობას (შედარებისთვის იხილეთ საქმე Cavala v. Turkey, no. 28749/18, § 229, 2019 წლის 10 დეკემბერი). იმავე სასამართლომ, რომელმაც ბრძანა მომჩივნისთვის წინასწარი პატიმრობის შეფარდება, ადრე ის გაათავისუფლა სამჯერ, სხვა მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეებთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფები 8, 11და 17 ზემოთ). დაბოლოს, იმავე სასამართლომ ბრძანა მომჩივნის დაუყოვნებლივ გათავისუფლება მას შემდეგ, რაც საკონსტიტუციო სასამართლომ მის საქმეზე მის სასარგებლოდ გამოიტანა გადაწყვეტილება (იხ. პარაგრაფი 49 ზემოთ).

128. მომჩივანმა ასევე შესთავაზა სასამართლოს, განეხილა ფაქტები მისი პოლიტიკური პარტიის, ანუ ყოფილი მმართველი პარტიის და მისი სხვადასხვა წამყვანი წევრების სისხლისსამართლებრივი დევნის შესახებ. სასამართლოს უკვე ჰქონდა შესაძლებლობა მერაბიშვილის საქმეში, რომ შეეფასებინა ძირითადი პოლიტიკური კონტექსტი, რომელიც ზოგადად არსებობდა მოპასუხე სახელმწიფოში 2012 წლის ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, რომელშიც მმართველმა პარტიამ, „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“, პირველად დაკარგა უმრავლესობა პარლამენტში 2003 წლის შემდეგ და დაასკვნა, რომ თუმცა მომჩივანი აღნიშნულ საქმეში დაკავებული იყო „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასა“ და ახალ მმართველ ძალას – „ქართულ ოცნებას“ – შორის მწვავე პოლიტიკური ანტაგონიზმის ფონზე, ზოგადი კონტექსტი არ იყო საკმარისი იმის საჩვენებლად, რომ მისი დაკავების მთავარი მიზანი იყო ქართულ პოლიტიკაში მისი მონაწილეობისთვის ხელის შეშლა (კონტექსტის დეტალური ანალიზისთვის იხ. მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 320-32; იხილეთ და შეადარეთ საქმე Azizov and Novruzlu v. Azerbaijan, nos. 65583/13 და 70106/13, § 76, 2021 წლის 18 თებერვალი). მომჩივნის არგუმენტებისა და მისი დაკავებისა და წინასწარი პატიმრობის განსაკუთრებული გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლოს არ აქვს საფუძველი განსხვავებული დასკვნის გამოსატანად. ის იმეორებს ამასთან დაკავშირებით, რომ მომჩივნის პოზიციაზე მყოფი ნებისმიერი პირი შეძლებს მსგავსი ბრალდებების წაყენებას და რომ მაღალი პოლიტიკური სტატუსი არ ანიჭებს იმუნიტეტს (იხ. ხოდორკოვსკის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 258). მიუხედავად იმისა, რომ წინამდებარე საქმეში ფაქტორების ერთობლიობამ შესაძლოა გააჩინოს ეჭვი, რომ მომჩივნის დაკავება განპირობებული იყო მისი პოლიტიკური სცენიდან ჩამოშორების სურვილით, სასამართლო არ არის დარწმუნებული, რომ მომჩივანს აქვს კონკრეტული დასაბუთებული ელემენტები, რომლებიც მიგვიყვანს მოვლენების რაიმე სხვა განმარტებამდე, გარდა იმისა, რომ მომჩივნისთვის პატიმრობის შეფარდებისა და მისი პატიმრობაში მოთავსების მთავარი მიზანი 2014 წლის 3 ივლისიდან 2015 წლის 2 აპრილამდე პერიოდში იყო სისხლის სამართლის გამოძიების შეუფერხებლად წარმართვის უზრუნველყოფა.

129. რაც შეეხება 2015 წლის 2 აპრილის შემდგომ პერიოდს, როდესაც მომჩივნის დაკავება ეწინააღმდეგებოდა კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტს (იხ. პარაგრაფი 83 ზემოთ), მომჩივნის არგუმენტი იყო ის, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ, მითითებით შესაძლებლობაზე, რომ მისი მეორე წინასწარი პატიმრობა შეიძლება იყო თვითნებური, ცალსახად დაადგინა ამ გადაწყვეტილების უკან ფარული მიზნის არსებობა. სასამართლოს უჭირს, დაეთანხმოს მომჩივნის განმარტებას საკონსტიტუციო სასამართლოს განჩინებასთან დაკავშირებით. ამ უკანასკნელმა გამოიტანა მხოლოდ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისი დებულებების კონსტიტუციასთან შესაბამისობის შესახებ განჩინება, მომჩივნის, როგორც ასეთის, დაპატიმრების ფაქტობრივი გარემოებებსა და მიზნის განხილვის გარეშე (იხ. შესაბამისი განჩინება, ციტირებულ პარაგრაფში 48 ზემოთ).

130. სასამართლოს მხედველობიდან არ გამორჩენია ის ფაქტი, რომ მომჩივნის მეორე წინასწარი პატიმრობა მოთხოვნილი იქნა მეხუთე სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების დაწყებიდან დაახლოებით რვა თვის შემდეგ და მეოთხე სისხლის სამართლის საქმეზე პატიმრობის მაქსიმალური ვადის გასვლამდე ცოტა ხნით ადრე (იხ. პარაგრაფი 80 ზემოთ). მიუხედავად ამისა, ის აღნიშნავს, რომ წინასწარი პატიმრობის გამოყენება ცხრა თვის განმავლობაში ცალ-ცალკე პარალელურ სისხლის სამართლის საქმისწარმოებებში იყო დამკვიდრებული პრაქტიკა (იხ. პარაგრაფი 78 ზემოთ), იქამდე და რამდენადაც საკონსტიტუციო სასამართლომ არ გამოაცხადა ის არაკონსტიტუციურად მომჩივნის საქმესთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 48 ზემოთ). ითვალისწინებს რა მომჩივნის წინააღმდეგ წაყენებულ ბრალდებებს, რომლებიც ჩანდა ნამდვილი და არა აშკარად პოლიტიკურად მოტივირებული და ეფუძნებოდა „გონივრული ეჭვს“ მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის (c) ქვეპუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში (იხ. და შეადარეთ საქმე Aliyev v. Azerbaijan, NN 68762/14 და 71200/14, § 209, 2018 წლის 20 სექტემბერი), სასამართლო ვერ პოულობს საკმარის ელემენტებს, რათა დაასკვნას, რომ ზემოაღნიშნულით ხელისუფლება მიზნად ისახავდა მომჩივნის პოლიტიკური სცენიდან ჩამოშორებას. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მომჩივანი წინასწარ პატიმრობაში იმყოფებოდა, თუნდაც ეს ყოფილიყო ნაწილობრივ თვითნებური, ავტომატურად არ მიუთითებს იმაზე, რომ ამ ღონისძიების მიზანი იყო მისი საქართველოს პოლიტიკური სცენიდან გაყვანა (შეადარეთ მერაბიშვილის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§ 323-32).

131. ზემოაღნიშნული მოსაზრებები საკმარისია იმისათვის, რომ სასამართლომ დაასკვნას, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევას მე-5 მუხლის პირველ პუნქტთან ერთობლიობაში, მომჩივნის წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით, 2015 წლის 2 აპრილის შემდეგ.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

132. კონვენციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“

ზიანი

133. მომჩივანმა მოითხოვა 15 000 ევრო, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.‑

134. მთავრობამ განაცხადა, რომ მისი მოთხოვნა იყო გადამეტებული და გადაჭარბებული და მოუწოდა სასამართლოს მისი უარყოფა. ალტერნატივის სახით, მათ სასამართლოს შესთავაზეს, რომ მისთვის, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, გონივრული თანხა მიეკუთვნებინა.

135. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივანს უნდა განეცადა გარკვეული სტრესი და შფოთვა მის საქმეში კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი და მესამე პუნქტების დარღვევის შედეგად, რომელიც ეხება გასაჩივრებული პერიოდის ნაწილს. სამართლიან საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღებით ის მომჩივანს აკუთვნებს 10 000 ევროს, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

ხარჯები და დანახარჯები

136. მომჩივანმა მოითხოვა 31 336,5 აშშ დოლარი ბ-ნი კახიძის საფასურის ასანაზღაურებლად, საქმეზე 160,7 საათის მუშაობისთვის, საათობრივი ანაზღაურება – 195 აშშ დოლარი; მან ასევე მოითხოვა 2,025 გირვანქა სტერლინგი ბ-ნი ლიჩის საფასურის ასანაზღაურებლად, საქმეზე 13,5 საათის მუშაობისთვის, საათობრივი ანაზღაურება – 150 გირვანქა სტერლინგი ; და 600 აშშ დოლარი და 148 გირვანქა სტერლინგი თარგმანისა და საკანცელარიო ხარჯებთან დაკავშირებით საქართველოსა და, შესაბამისად, გაერთიანებულ სამეფოში. ამ მოთხოვნის გასამყარებლად მომჩივანმა წარმოადგინა განსახილველად ბ-ნი კახიძისა და ბ-ნი ლიჩის ნამუშევარი საათების აღრიცხვის ცხრილები და ადმინისტრაციული ხარჯების ორი ცხრილი.

137. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივანს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, როგორიც არის იურიდიული ხელშეკრულება მას და მის წარმომადგენლებს შორის, ან ქვითრები, რათა დაემტკიცებინა, რომ მან რეალურად გადაიხადა ან სამართლებრივად იყო ვალდებული, გადაეხადა მათთვის რაიმე საფასური მათი შესრულებული სამუშაოსთვის. ისინი ასევე ეჭვქვეშ აყენებენ ერთზე მეტი წარმომადგენლის მომსახურების საჭიროებას. საქართველოში მოქმედ ადვოკატთან დაკავშირებით ისინი ასევე აცხადებდნენ, რომ საათობრივი ტარიფები და საათების რაოდენობა, რომელიც მან დახარჯა საქმეზე, გადაჭარბებული იყო.

138. რაც შეეხება საკანცელარიო ხარჯებს, მთავრობამ განაცხადა, რომ გაერთიანებულ სამეფოში გაწეული ხარჯები არ იყო აუცილებელი, ხოლო საქართველოში გაწეული ხარჯები არ იყო გამყარებული რაიმე მტკიცებულებით.

139. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მომჩივანი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურება მხოლოდ იმდენად, რამდენადაც დადასტურებულია, რომ ამ ხარჯებისა და დანახარჯების გაწევა აუცილებლობითაა გამოწვეული, ფაქტობრივადაა გაწეული და გონივრულია რაოდენობრივად. მის ხელთ არსებული დოკუმენტებისა და ზემოაღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით, წინამდებარე საქმეში სასამართლო უარყოფს მოთხოვნას ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურების შესახებ.

საურავი

140. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავის განაკვეთი განისაზღვროს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთით, რომელსაც უნდა დაემატოს სამი საპროცენტო პუნქტი.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთსულოვნად

აცხადებს საჩივარს მისაღებად;

ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევას, მომჩივნის დაპატიმრებასა და შემდგომ აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენებასთან დაკავშირებით, 2014 წლის 3 ივლისიდან 2015 წლის 2 აპრილამდე პერიოდში;

ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევას, მომჩივნის წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით, 2015 წლის 2 აპრილიდან 17 სექტემბრამდე პერიოდში;

ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევას იმასთან დაკავშირებით, რომ 2014 წლის 4 ივლისისა და 2015 წლის 15 მარტის დაპატიმრების ბრძანებებში დადგენილი არ იყო პატიმრობის ვადა;

ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევას იმ მიმართებით, რომ 2015 წლის 18 თებერვლის შემდეგ პერიოდში მომჩივნის წინასწარი პატიმრობისთვის აღარ არსებობდა შესაბამისი და საკმარისი საფუძვლები;

ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევას, კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტთან ერთობლიობაში;

ადგენს,რომ კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში მოპასუხე სახელმწიფომ უნდა გადაუხადოს მომჩივანს 10 000 ევრო (ათი ათასი ევრო), რასაც უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით, რომელიც უნდა დაკონვერტირდეს მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღეს არსებული კურსით.

რომ ზემოთ აღნიშნული სამთვიანი ვადის ამოწურვიდან გადახდის განხორციელებამდე ზემოხსენებულ გადასახდელ თანხას დაერიცხება მარტივი პროცენტი იმ განაკვეთით, რომელიც შეესაბამება საჯარიმო პერიოდში მოქმედ ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრულ სასესხო განაკვეთს, რომელსაც დაემატება სამი საპროცენტო პუნქტი;

უარყოფს მომჩივნის მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2023 წლის 9 თებერვალს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

მარტინა კელერი

სექციის განმწესრიგებლის

მოადგილე

ჟორჟ რავარანი

თავმჯდომარე