კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე

წინასიტყვაობა

კოლხეთის დაცული ტერიტორიების (კოლხეთის ეროვნული პარკი, ქობულეთის ნაკრძალი და აღკვეთილი) მენეჯმენტის გეგმები შექმნილია სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის ცენტრის დაკვეთით, არასამთავრო ორგანიზაცია ,,საქართველოს დაცული ტერიტორიების პროგრამის” მიერ, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება დაცული ტერიტორიების დაპარტამენტის, აგრეთვე საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტის მხარდაჭერითა და საერთო კოორდინირებით.

საქართველოს მთავრობამ, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს ეგიდით, ,,საქართველოს სანაპიროს ინტეგრირებული მართვის პროექტის” დასაფინანსებლად მოიპოვა საერთაშორისო განვითარების ასოციაციის (IDA) კრედიტი და გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (GEF) გრანტი. პროექტის განხორციელებას უძღვება სანაპიროს ინტეგრირებული მართვის ცენტრი, რომელიც შექმნილია საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 15 აპრილის 144 ბრძანებულების შესაბამისად.

კოლხეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმები უზრუნველყოფს დაცული ტერიტორიების საზღვრებში არსებული უნიკალური და სათუთი ბუნებრივი ეკოსისტემების და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა-შენარჩუნებას, ტრადიციული რესურსდამზოგავი მდგრადი მეურნეობის განვითარებას, ადამიანისა და ბუნებრივი გარემოს ჰარმონიულ თანაარსებობას.

დასახული მიზნების მიღწევისათვის მენეჯმენტის გეგმებში გათვალისწინებულია სამოქმედო პროგრამების ეტაპობრივი დანერგვა მომავალი 6 წლის განმავლობაში და გადაუდებელ ქმედებათა ოპერატიული გეგმები საწყისი პირველი ორი წლისათვის. აღნიშნული პერიოდის შემდეგ, პროგრამებში დაგეგმილი ქმედებების განხორციელებით მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე და არსებული სიტუაციის გათვალისწინებით მოხდება მენეჯმენტის გეგმის განახლება.

მენეჯმენტის გეგმებს სამართლებრივ საფუძვლად დაედო: კონვენცია ,,საერთაშორისო მნიშვნელობის, განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი ტერიტორიების შესახებ” (რამსარი, ირანი, 1971); საქართველოს კანონები „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ (1996), „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ (1999).

წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის ტექნიკურ საფუძვლს წარმოადგენს ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სახელმძღვანელო დოკუმენტი” (1995).

კოლხეთის ეროვნულმა პარკმა ფუნქციონირება დაიწყო 2000 წელს, ხოლო ქობულეთის ნაკრძალმა და აღკვეთილმა _ 2002 წელს.

კოლხეთის დაცული ტერიტორიების გარკვეულ ნაწილს მინიჭებული აქვს საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების სტატუსი (1997 წ).

მენეჯმენტის გეგმებში, ბუნებრივი რესურსების და სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის აღწერისა და გაანალიზების საფუძველზე, გამოკვეთილია დაცულ ტერიტორიაზე ბუნებრივი გარემოს დაცვის, ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და ბუნებათსარგებლობის ძირითადი მიმართულებები, დადგენილია დაცული ტერიტორიების საზღვრები და მოცემულია მათი ფუნქციური ზონირება.

შენიშვნა:

წარმოდგენილი მენეჯმენტის გეგმა მომზადდა 2003 წლის ბოლოსთვის და 2004 წლის დასაწყისში განსახილველად დაეგზავნა დაინტერესებულ უწყებებს.

აღნიშნული თარიღის შემდეგ ს.ი.მ. ცენტრის დაკვეთით, გეიონფორმაციული სისტემების და დისტანციური ზონდირების საკონსულტაციო ცენტრი ,,გეოგრაფიკის” მიერ განხორციელებულ იქნა პროექტი ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების საზღვრების გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების პროცედურების უზრუნველყოფა”.

აღნიშნული პროექტის ფარგლებში მოხდა მენეჯმენტის გეგმაში წარმოდგენილი საზღვრების რეგისტრირება (ლანჩხუთის ადმინისტრაციული რაიონის ფარგლებში დრეგისტრირება არ განხორციელებულა), რამაც გამოიწვია საზღვრის რიგ მონაკვეთებზე ცვლილებების შეტანის აუცილებლობა. შეიცვალა ეროვნული პარკის ფართობები. შესაბამისად, აღნიშნული ცვლილებები აისახა მენეჯმენტის გეგმაში ახლად წარმოდგენილ სქემებში. ამ ცვლილებებიდან აღსანიშნავია:

1. მენეჯემნტის გეგმაში ,,პერსპექტივაში დასამატებელი ტერიტორიის” სტატუსით შესული მალთაყვის ჭაობი შეტანილ იქნა ეროვნული პარკის საზღვრებში (იმნათის უბანში). წარმოდგენილი მენეჯმენტის გეგმით აღნიშნულ ტერიტორიაზე გათვალისწინებულია აღდგენის ზონის შექმნა. აღნიშნული ცვლილება მიზანშეწონილია მენეჯმენტის მიზნების განსახორციელებლად (იხ. გვ. 82. თავი 3.4. ოპერატიული მიზნები).

2. იმნათის უბნის ჩრდ. ნაწილში, სენაკის ადმინისტრაციული ტერიტორიის საზღვრებში არსებული ტერიტორიები (ყოფილი სენაკის სატყეო მეურნეობის 24 და 28 კვარტლები მთლიანად, 29 კვარტლის უმეტესი ნაწილი და 33 კვარტლის ნაწილი) გამოყვანილ იქნა ეროვნული პარკის საზღვრებიდან. აღნიშნულის გამო, შეცვლილ იქნა ინფრასტრუქტურის ელემენტების – პერსპექტივაში მოსაწყობი შესასვლელი, შლაგბაუმი მცველთა დროებითი თავშესაფარი, თავლა – ადგილმდებარეობა (იხ. დანართი 7, სქემა 7.10).

3. შეცვლილია საზღვრის მონაკვეთი ნაბადას უბნის დასავლეთ ზღვისპირა ნაწილში, მდ.მდ რიონისა და ხობისწყლის შორის არსებულ დიუნაზე. აღნიშნული ცვლილებით ზღვის სანაპირო ზოლის დაახლოებით 5 კმ-იანი მონაკვეთიდან დატოვებულია მხოლოდ 1,7 კმ (ყულევის მშენებარე ტერმინალის სამხრეთით 1.4 კმ მანძილზე და რიონის შესართავის ჩრდილოეთით – 1,9კმ მანძილზე). აღნიშნული ცვლილება ხელს უშლის მენეჯმენტის მიზნების განხორციელებას (იხ. გვ. 82. თავი 3.4. ოპერატიული მიზნები).

გარდა ამისა, 2004 წლის 11 თებერვლის საქართველოს კანონის ,,მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ” 35-ე მუხლის მე-3 პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, შეიქმნა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო, რომლის მმართველობის სფეროშიც გაერთიანდა საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის, და სატყეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტები სახელმწიფო საქვეუწყებო დეპარტამენტების სტატუსით. მიწის მართვის დეპარტამენტის ფუნქციები გადანაწილდა სამ სამინისტროს შორის: ა) მიწის რეგისტრაცია გადაეცა იუსტიციის სამინისტროს; ბ) ნიადაგის ხარისხობრივი შეფასება, მიწის რაციონალური გამოყენება, ნაყოფიერების აღდგენა და შენარჩუნება ა.შ. გადაეცა სოფლის მეურნეობის სამინისტროს; გ) ნიადაგის მიზნობრივი გამოყენების, შენახვის, დეგრადირებული მიწის კონსერვაციის ღონისძიებების მომზადების, მათ შესრულებაზე სახელმწიფო კონტროლის, და ა.შ. ფუნქციები გადაეცა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს.

ამავე კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ჩამოყალიბდა ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო, ხოლო ინფრასტრუქტურისა და განვითარების სამინისტრო ლიკვიდირებულ იქნა და მისი ფუნქციები დაეკისრა ზემოაღნიშნულ სამინისტროს, და შესაბამისაად, იგი ითვლება ინფრასტრუქტურისა და განვითარების სამინისტროს სამართალმემკვიდრედაც.

შესავალი

კოლხეთის დაბლობის ბუნებრივი და სხვადასხვა ხარისხით სახეცვლილი ჭარბტენიანი ეკოსისტემების, მათი ბიომრავალფეროვნების, გენეტიკური რესურსების შესანარჩუნებლად და აღსადგენად, ისტორიულ-კულტურული და არქეოლოგიური მემკვიდრეობის დასაცავად, რეკრეაციული და ტურისტული მომსახურების უზრუნველსაყოფად და მდგრადი აგროეკონომიკური განვითარების ხელშესაწყობად შეიქმნა ეროვნული პარკის სტატუსის მქონე დაცული ტერიტორია. დაცული ტერიტორიების ეს კატეგორია ყველაზე მეტად ხელსაყრელია იმ ამოცანების გადასაწყვეტად, რომელსაც სჭირდება კომპლექსური, მრავალი მიმართულების მქონე სამოქმედო ღონისძიებებათა ერთობლივი და კოორდინირებული განხორციელება.

კოლხეთის ეროვნულ პარკში დაცულია ათეული მილიონობით წლის წინ ევრაზიის მატერიკზე თითქმის უწყვეტ ზოლად გადაჭიმული სუბტროპიკული და ტროპიკული ბიოცენოზებით მდიდარი ლანდშაფტური სარტყლის დღემდე შემორჩენილი, ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი, ერთ-ერთი მცირერიცხოვანი ნაშთი. ეროვნული პარკი გამოირჩევა საკმაოდ მდიდარი ფლორისტული შედგენილობის მქონე დაჭაობებული და ნოტიო ტყეების, ტორფიანი ჭაობების, წყლისა და ზღვისპირა ქვიშიანი დიუნების საინტერესო მცენარეული დაჯგუფების განვითარებით, მთელი რიგი იშვიათი, ენდემური და რელიქტური მცენარეთა სახეობებით. ეროვნული პარკის ტერიტორია, მიმდებარე ზღვის აკვატორიასთან ერთად, წარმოადგენს ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველების საბინადრო, დასაზამთრებელ და შესასვენებელ ადგილს.

მე-XX ს. დასაწყისიდან, სულ უფრო მზარდი ანთროპოგენური ზემოქმედების შედეგად (ფართომასშტაბიანი სამელიორაციო სამუშაოები, ტყეების ინტენსიური გაჩეხა, უკონტროლო ნადირობა, თევზჭერა და ა.შ.), დაიწყო კოლხეთის ჭარბტენიანი ლანდშაფტების დეგრადაციის პროცესი. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ შემორჩენილია ბუნებრივი, ან ბუნებრივთან სხვადასხვა ხარისხით მიახლოებული ჭარბტენიანი ლანდშაფტები, რომლებიც დიდი მნიშვნელობის მქონე ბუნებრივ მემკვიდრეობას წარმოადგენს. აღნიშნული მემკვიდრეობა გულმოდგინე დაცვას საჭიროებს. სრულიად აკმაყოფილებენ რა, რამსარის კონვენციით განსაზღვრულ კრიტერიუმებს, კოლხეთის ჭარბტენიან ეკოსისტემებს 1997 წელს მიენიჭათ საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების სტატუსი. ამ უნიკალური ბუნებრივი მემკვიდრეობის გადარჩენის მიზნით, სპეციალური კომპლექსური გამოკვლევების საფუძველზე, 1995 წელს შეიქმნა ,,კოლხეთის ჭარბტენიანი დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის სახელმძღვანელო დოკუმენტი”. საქართველოს პარლამენტმა 1999 წელს მიიღო კანონი ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ”. იმავე წელს შეიქმნა კოლხეთის ეროვნული პარკი.

2000 წელს კოლხეთის ეროვნულმა პარკმა დაამყარა ურთიერთობა პოინტ რეის ეროვნულ პარკთან (აშშ).

1. აღწერა

1.1. ზოგადი ინფორმაცია

1.1.1. მდებარეობა

კოლხეთის ეროვნული პარკი მდებარეობს კავკასიონის ქედის სამხრეთით, საქართველოს შავიზღვისპირა რეგიონში _ კოლხეთის დაბლობზე, ჩრდილო განედის 41×48’49” და აღმოსავლეთ გრძედის 42º 12’ შორის (იხ. სქემა 1.1).

„კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით ეროვნული პარკი იყოფა ანაკლია-ჭურიის (მდინარეების ჭურიისა და ხობისწყლის ხეობების ზღვისპირა მონაკვეთებს შორის), ნაბადასა (მდინარეების ხობისწყლის და რიონის ხეობების დასავლეთ მონაკვეთებს შორის) და იმნათის (მდინარეების რიონის და სუფსის ხეობების დასავლეთ მონაკვეთებს შორის) ბუნებრივ-გეოგრაფიულ უბნებად. ეს უბნები ერთმანეთისგან გამიჯნულია მდინარეების – ხობისწყლისა და რიონის კალაპოტების ზღვისპირა მონაკვეთებით. გარდა ამისა, ეროვნულ პარკში შედის მდინარეების რიონისა და ჭურიის შესართავებს შორის მდებარე ზღვის აკვატორია. ანაკლია-ჭურიის უბნის ფართობი შეადგენს 13 713 ჰექტარს; ნაბადას უბნისა – 10 697 ჰექტარს; ხოლო იმნათის უბნისა – 19 903 ჰექტარს. ეროვნული პარკის სახმელეთო ნაწილის ფართობი 28 571 ჰა არის, ხოლო ზღვის აკვატორიისა _ 15 742 ჰა.

სქემა 1.1.

[pic]

1.1.2. ეროვნული და რეგიონული კონტექსტი

საქართველოში მდგრადი განვითარების კონცეფცია სახელმწიფოს დონეზე ჯერ არ შემუშავებულა, თუმცა 1995 წ. მიღებულ საქართველოს კონსტიტუციაში ერთმნიშვნელოვნად არის განსაზღვრული სახელმწიფოს მარეგულირებელი და მაკონტროლებელი პოზიცია საზოგადოებისა და ბუნების ურთიერთობაში. კონსტიტუციის 37-ე მუხლში დაფიქსირებულია გარემოს დაცვის პრიორიტეტები ქვეყნისა და საზოგადოების განვითარების პროცესში.

უკანასკნელ ხანში საქართველოში გაჩნდა ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის პერიოდში შექმნილი დაცული ტერიტორიების სისტემის კრიტიკული გადახედვისა და ადგილობრივ პირობებს მორგებული, საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი, ახალი დაცული ტერიტორიების შექმნის შესაძლებლობა, რასაც საკანონმდებლო საფუძველი შეუქმნა კანონმა „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ (1996 წელი). ამ კანონის ერთ-ერთ უმთავრეს მიზანს წარმოადგენს საქართველოს საკანონმდებლო სივრცეში ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიერ შემუშავებული საერთაშორისო დაცული ტერიტორიების კატეგორიების ადაპტირება. „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, საქართველოში შესაძლებელია დაცული ტერიტორიების 6 კატეგორიის – სახელმწიფო ნაკრძალის, ეროვნული პარკის, ბუნების ძეგლის, აღკვეთილის, დაცული ლანდშაფტისა და მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიის შექმნა. გარდა ამისა, შესაძლებლად მიიჩნევა არსებობდეს დაცული ტერიტორიების საერთაშორისო ქსელში ჩართული სამი კატეგორია – ბიოსფერული რეზერვატი, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი და საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორია.

დაცული ტერიტორიების სისტემის ჩამოყალიბება საქართველოში ემსახურება თვითმყოფადი ბუნებრივ-კულტურული გარემოსა და მისი ცალკეული კომპონენტების მომავალი თაობებისათვის შენარჩუნებას, ადამიანის სულიერი და ფიზიკური ჯანმრთელობის პირობების დაცვას, საზოგადოების განვითარების ერთ-ერთი უმთავრესი საფუძვლის შექმნას.

საქართველოში დაცული ტერიტორიები იქმნება უმნიშვნელოვანესი ეროვნული მემკვიდრეობის – უნიკალური და იშვიათი ეკოსისტემების, მცენარეთა და ცხოველთა სახეობების და კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად; სამეცნიერო-საგანმანათლებლო საქმიანობის და ბუნებრივი რესურსების დამზოგავი მეურნეობის განვითარების მიზნით.

კოლხეთის ეროვნული პარკი არის საქართველოს დაცული ტერიტორიების ნაწილი. იგი მოიცავს კოლხეთის ვაკე-დაბლობის დასავლეთი (შავიზღვისპირა) ნაწილის ყველაზე დადაბლებულ უბანს.

ეროვნული პარკის და მიმდებარე უბნების ტერიტორია მუდამ იყო ათვისებული ადამიანის მიერ ქვედაბრინჯაოს ხანიდან, ანუ უკანასკნელი 5-6 ათასი წლის განმავლობაში. ანტიკური და ბიზანტიური დროის ავტორთა (ჰიპოკრატეს – IV ძვ.წ.აღ., სტრაბონი – I ს. ახ.წ.აღ., არიანე – II ს. ახ.წ. აღ., და სხვა) თხზულებებში არის მინიშნებული ქ. ფოთის წინამორბედის – ქ. ფაზისის მდებარეობა მდ.რიონის შესართავის რაიონში.

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის საკმაოდ ვრცელი ტერიტორიების ინტენსიური დაჭაობების გამო, ეროვნული პარკის და მიმდებარე უბნების ზედაპირი წარსულში მოსახლეობის დაბალი სიმჭიდროვით ხასიათდებოდა. კოლხეთის დაბლობზე ისტორიულად ჩამოყალიბებული განსახლების სისტემა ითვალისწინებდა ადგილობრივ მდინარეებზე ძლიერი წყალდიდობების ჩავლის საშიშროებას. ამჟამად, ძლიერი წყალდიდობების დროს დატბორვას განიცდის ეროვნული პარკის და მასთან მიმდებარე უბნების საკმაოდ ვრცელი ტერიტორიები. კერძოდ, მდინარეების რიონსა და ფიჩორს შორის მდებარე ტერიტორია, აგრეთვე ნაბადას ჭაობის ზედაპირი მდ. ცივას გასწვრივ.

საკუთრივ ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე მუდმივი დასახლება არ არსებობს, ხოლო ეროვნულ პარკთან მოსაზღვრე ტერიტორიებზე განსახლების სისტემა ძირითადად ხაზობრივ-დისპერსიულ ხასითისაა. თუმცა რიგ შემთხვევებში (საავტომობილო გზებისა და მდინარეთა ნაპირების გასწვრივ) აღინიშნება საკმაოდ მაღალი სიმჭიდროვით გაშენებული მჭიდრო-ხაზოვანი განსახლების ქსელი.

ეროვნული პარკის და მასთან მიმდებარე ტერიტორიების ჭარბტენიანი ლანდშაფტები სხვადასხვა ხარისხით არის სახეცვლილი. აღნიშნული ლანდშაფტები განსაკუთრებით ძლიერი ანთროპოგენური ზემოქმედების ქვეშ მოექცა მე-XXს. 20-30-იანი წლებიდან, რაც განპირობებული იყო ფართომასშტაბიანი სამელიორაციო ღონისძიებათა განხორციელებით. მოწყობილ იქნა სადრენაჟო არხების სისტემა. დამშრალ ტერიტორიაზე შეიქმნა ახალი დასახლებები და სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები.

XX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისიდან საქართველოში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის შედეგად ზემოაღნიშნული სადრენაჟო არხების მეტი ნაწილი მწყობრიდან გამოვიდა, რის გამოც ადრე დაშრობილ ტერიტორიებზე დაიწყო მეორადი დაჭაობების პროცესი. ამჟამად მიმდინარეობს მსოფლიო ბანკის ირიგაციისა და დრენაჟის მომხმარებელთა ორგანიზაციების განვითარების პროექტის განხორციელება, რომელიც მიზნად ისახავს სადრენაჟო სისტემების რეაბილიტაციას კოლხეთის დაბლობის მეორად დაჭაობებას დაქვემდებარებულ მიწებზე.

რეგიონში დღემდე შემორჩენილი ბუნებრივი, ან ნაკლებადსახეცვლილი, ჭარბტენიანი ეკოსისტემის დაცვის მიზნით, პალიასტომის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1947 წელს დაარსდა კოლხეთის სახელმწიფო ნაკრძალი, რომლის ფართობი 500 ჰექტარს შეადგენდა და რომელიც შედიოდა სათაფლია-კოლხეთის კომპლექსურ ნაკრძალში. ტერიტორიის სიმცირის გამო ნაკრძალმა მთლიანად ვერ მოიცვა კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილი ბუნებრივი, ან ბუნებრივთან მიახლოვებული ჭარბტენიანი ეკოსისტემები, რომელიც ანთროპოგენური ფაქტორის გავლენით ძლიერი დეგრადაციის პირას აღმოჩნდა.

1975 წელს, პალიასტომის ტბა, როგორც უნიკალური წყალსატევი, მისი ეკოლოგიური წონასწორობის აღდგენის მიზნით, მიმდებარე ერთკილომეტრიან სანაპირო ზოლთან ერთად გამოცხადდა აღკვეთილად. 1980 წელს მას მიენიჭა რესპუბლიკური მნიშვნელობის ჰიდროლოგიური აღკვეთილის სტატუსი და აქ აიკრძალა ყოველგვარი სახის თევზჭერა, ფრინველებზე ნადირობა, სანაოსნო მიმოსვლა და ყოველგვარი მშენებლობა სპეციალური ნებართვის გარეშე.

1992 წელს მინისტრთა კაბინეტმა მიიღო დადგენილება: 1) ფოთი-ოჩამჩირის საზღვაო მონაკვეთის ფარგლებში (5 მილი სიგანის) კოლხეთის სახელმწიფო-საზღვაო ნაკრძალის და 2) მდინარე რიონის სახელმწიფო აღკვეთილის (მდინარე რიონის შესართავიდან ქ. სამტრედიამდე, მისი შენაკადის მდინარე ცხენისწყლის კალაპოტის ბოლო მონაკვეთზე) შექმნის შესახებ, რაც არ განხორციელებულა.

კოლხეთის ჭარბტენიანი ეკოსისტემის დაცვის და მოვლა-პატრონობის მიზნით, საქართველო 1996 წლის 30 აპრილს მიუერთდა რამსარის კონვენციას ,,საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი, განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი, ტერიტორიების შესახებ”.

ამავე მიზნით, საქართველოს კანონის ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” შესაბამისად, 1999 წლის 1 იანვარს შეიქმნა კოლხეთის ეროვნული პარკი, რომლის ადმინისტრაციის დაკომპლექტება დაიწყო 2000 წლის ბოლოს.

ეკონომიკის განვითარების თვალსაზრისით კოლხეთის რეგიონში ძირათადია სოფლის მეურნეობა. ეროვნული პარკის მეზობლად მდებარე მიწების გარკვეული ნაწილი გამოყენებულია მარცვლეული კულტურების (ძირითადად სიმინდი) მოსაყვანად, ნაწილი დაკავებულია ხეხილის ბაღებით, ბოსტნებით და ციტრუსების პლანტაციებით. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია საძოვრებს (ძირითადად მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვისათვის).

ამჟამად რეგიონის განსახლების სისტემის მთავარი ცენტრია ეროვნული პარკის დასავლეთით – ზღვის სანაპიროზე მდებარე ქ. ფოთი (1989 წლის მონაცემებით ქ. ფოთის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 49 ათას კაცს), რომელიც საქართველოს უმნიშვნელოვანეს საპორტო ქალაქს წარმოადგენს (ქ. ფოთის ნავსადგურის ტვირთბრუნვა შეადგენდა 4-5 მლნ. ტ/წწ). ქ. ფოთს საკმაოდ მაღალი ეკონომიკური და სოციალურ-კულტურული პოტენციალი აქვს. მისი, როგორც სანავსადგურო ქალაქის, მნიშვნელობა ახლო მომავალ ში საგრძნობლად გაიზრდება სამხრეთ კავკვასიის ტერიტორიაზე ევრაზიის სატრანსპორტო დერეფნის ფუნქციონირების გაძლიერებასთან ,და შესაბამისად, საზღვაო ტვირთბრუნვის გადიდებასთან დაკავშირებით. ეროვნული პარკი და მასთან მიმდებარე ტერიტორიები გარკვეულწილად აღნიშნული ქალაქის გავლენის ზონაში არის მოქცეული.

კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრების პერიმეტრზე მდებარეობს სამ ათეულზე მეტი სოფელი (ხიდმაღალა, გრიგოლეთი, მუხური, საგვიჩიო, საღვამიჩაო, საჭოჭუო, ყულევი, გაღმა ქარიატა, გამოღმა ქარიატა, დღვაბა, ცვანე, ერგეტა და სხვ.), აგრეთვე ქალაქები – ხობი, სენაკი, აბაშა, ლანჩხუთი. ზემოაღნიშნული დასახლებული პუნქტები, თავის მხრივ, გავლენას ახდენს ეროვნულ პარკზე და მასთან მიმდებარე ტერიტორიებზე.

მრეწველობის განვითარების დონე რეგიონში შედარებით დაბალია, რაც ძირითად XX ს. 90-იანი წლების დასაწყისიდან ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის შედეგია. ახლო წარსულში მრეწველობის წამმართველი დარგები იყო მანქანათმშენებლობა (ფოთის გემთშემკეთებელი და ჰიდრომექანიზმების ქარხნები და სხვ.), მსუბუქი მრეწველობა (ფოთის სამკერვალო და ტრიკოტაჟის ფაბრიკები, სენაკის ხალიჩების საქსოვი ფაბრიკა და სხვ.) და კვების მრეწველობა (ფოთის წისქვილკომბინატი, ხორცის კომბინატი და სხვ.).

საკურორტო-ტურისტული დაწესებულებები განლაგებულია ძირითადად ეროვნული პარკის დასავლეთით მდებარე ზღვის სანაპირო ზოლში _ ურეკში, გრიგოლეთში, მალთაყვასა და ანაკლიაში. უკანასკნელ ხანებში ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური და მძიმე სოციალურ-ეკონომიკური პირობების გავლენით ზემოაღნიშნული სამკურნალო და დასასვენებელი ობიექტები ამჟამად არ ფუნქციონირებენ (ზოგიერთი ობიექტი აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ მოსახლეობას აქვს დაკავებული).

ეროვნული პარკის მიმდებარე ტერიტორიაზე სატრანსპორტო ქსელი შედარებით მეჩხერია. რეგიონს ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან გასდევს რკინიგზა და სახელმწიფო მნიშვნელობის საავტომობილო მაგისტრალები. რეგიონს შუაზე ჰყოფს თბილისი-ფოთის რკინიგზის შტო და მის პარალელურად გამავალი ავტომაგისტრალი.

ევროპასა და აზიას შორის ტვირთბრუნვის მოსალოდნელ გადიდებასთან დაკავშირებით არსებობს შემდეგი წინადადებები:

ფოთის საპორტო კომპლექსის რეკონსტრუქცია;

ახალი პორტების მშენებლობა ზღვისპირა დასახლებულ პუნქტებთან-გრიგოლეთთან, ყულევთან და ანაკლიასთან.

2000 წელს ყულევში (მდინარე ხობის შესართავთან) დაიწყო ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების გადასაზიდი ტერმინალის მშენებლობა (შეჩერებულია 2001 წლის სექტემბრიდან).

ზემოაღნიშნული საპროექტო წინადადებების რეალიზაციის შემთხვევაში გარემოზე მოსალოდნელი ზემოქმედების შედეგები სრულყოფილად გაანალიზებული არ არის.

სქემა 1.2.

[pic]

ქ. ფოთში ფუქციონირებს მე-5 კლასის ძლიერამორტიზებული აეროდრომი.

ქ. სენაკში არის სამხედრო აეროდრომი.

ეროვნულ პარკთან მიმდებარე დასახლებულ პუნქტებში (ფოთი, ხობი, ლანჩხუთი და სხვა) სასმელი წყლით მომარაგება არ არის დამაკმაყოფილებელი. ამორტიზირებულია გამწმენდი ნაგებობები. ნაგავსაყრელთა მოუწესრიგებლობის გამო ირღვევა სანიტარიული ნორმები.

უკანასკნელ წლებში განსაკუთრებით მწვავედ დგას მოსახლეობის თბომომარაგების პრობლემა, რამაც სერიოზული ზიანი მიაყენა რეგიონში არსებულ ტყის მასივებს.

ამ ეროვნულ – რეგიონულ კონტექსტში უნდა განხორციელდეს ეროვნული პარკის ფუნქციონირება (იხ. სქემა 1.2-1.3).

1.1.3. საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ინფორმაცია

1.1.3.1. საკანონმდებლო ჩარჩო

კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნასა და მართვასთან დაკავშირებული ურთიერთობების მოწესრიგების სფეროში საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლეს ორგანოთა, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო ხელისუფლების და საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოთა კომპეტენცია განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით. კომპეტენცია ეფუძნება საქართველოს კონსტიტუციას, გარდა ამისა კონვენციებს: „ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ“ (რიოდეჟანეირო,1992); „საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი, განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი ტერიტორიების შესახებ“ (რამსარი, 1971); „გადაშენების პირას მყოფი ველური ფაუნითა და ფლორით საერთაშორისო ვაჭრობის შესახებ“ (CITES, ვაშინგტონი, 1973). შავი ზღვის რეაბილიტაციისა და დაცვის სტრატეგიულ გეგმას (სტამბული, 1996), და სხვა საერთაშორისო ხელშეკრულებასა და შეთანხმებას, რომელთაც მიუერთდა საქართველო და რამაც შექმნა ბიომრავალფეროვნების სფეროში მოქმედებათა გააქტიურებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის გაფართოების საფუძვლები; საქართველოს კანონებს: „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“, „კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შესახებ“ „გარემოს დაცვის შესახებ“, „ცხოველთა სამყაროს შესახებ“, „წყლის შესახებ“, „გარემოსდაცვითი ნებართვების შესახებ“, „წიაღის შესახებ“, ,,საქართველოს ტყის კოდექსი”, ,,სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტიზის შესახებ” და სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს (იხ. დანართი 1; თავი 1.1.1. და 1.1.2.).

უკანასკნელ წლებში მიღებულმა კანონებმა საფუძველი ჩაუყარა საქართველოს კანონმდებლობას გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით რაციონალური სარგებლობის სფეროში.

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ამჟამად ფაქტობრივად არ არსებობს სივრცითი დაგეგმვის მარეგულირებელი კანონმდებლობა, უკანასკნელ წლებში ადგილი ჰქონდა ზონირების გზით საკანომდებლო ვაკუუმის გარკვეულ წილად შევსებისა და ქვეყნის არასისტემური განვითარების შეზღუდვის რამდენიმე მცდელობას. სამწუხაროდ, ამ მიზნით მიღებული ნორმატიული აქტები ხანდახან ერთმანეთსაც ეწინააღმდეგებიან და საჭიროებენ შემდგომ სრულყოფას.

ამდენად, როცა დგება დაცული ტერიტორიების მიწების მართვის საკითხი, უნდა ვხელმძღვანელობდეთ არა მხოლოდ ორგანული კანონებით, არამედ საქართველოს მთელი კანონმდებლობით, რომლის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები.

1.1.3.2. ინსტიტუციური მოწყობა

დღეისათვის საქართველოში არსებობს დაცული ტერიტორიების მართვის ერთიანი სისტემა.

საქართველოში დაცულ ტერიტორიებს მართავს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება დაცული ტერიტორიების დაპარტამენტი (გარდა დაცული ლანდშაფტისა და მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიისა).

საქართველოს კანონით „დაცული ტერიტორიების სისტემის დაფუძნების, ფუნქციონირებისა და მართვის სახელმწიფო პოლიტიკას, ქმედებათა კოორდინირებასა და კონტროლს ახორციელებს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო“.

სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭო უნდა შეიქმნას ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად.

შესაბამისი ინსტიტუციების მოვალეობები „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით დეტალურად არის აღწერილი (იხ. დანართი 1; თავი 1.1.3).

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია შეიქმნა 2001 წელს. დღეისათვის მისი შტატი განსაზღვრულია 41 ერთეულით.

ცხრილი 1.1. საშტატო ერთეულთა განრიგი 2001 წლისათვის

|საშტატო ერთეულის დასახელება |რაოდენობა |

|1. დირექტორი |1 |

|2. დირექტორის მოადგილე |1 |

|3. საქმეთა მმართველი |1 |

|4. ვიზიტორთა და ეკოლოგიური განათლების სამსახურის უფროსი |1 |

|5. კვლევა-მონიტორინგის სამსახურის უფროსი |1 |

|6. დამხმარე ზონის სამსახურის უფროსი |1 |

|7. დაცვის სამსახურის უფროსი |1 |

|8. უბნის დაცვის უფროსი |5 |

|9. მცველი |25 |

|10. მთავარი ბუღალტერი |1 |

|11. მოლარე |1 |

|12. მდივანი |1 |

|13. მძღოლი |1 |

|ჯამი |41 |

სქემა 1.3.

[pic]

სქემა 1.4.

[pic]

უშუალოდ ზღვის სანაპირო ხაზის გასწვრივ, განვითარებულია ქვიშიანი დიუნების ვიწრო (100-300 მ სიგანის) ზოლი, რომელიც საშუალოდ 1,5-2 მ-ით არის ამაღლებული მასთან უშუალოდ მიმდებარე ვაკის ზედაპირიდან. დიუნების ზოლი რელიეფის რელიქტური ფორმაა, რომელიც რადიოკარბონული და არქეოლოგიური მონაცემებით, 5000-6000 წლის წინ არის შექმნილი ზღვის ზვირთცემის გავლენით (როცა ზღვის დონე 1-2 მ-ით მაღლა იდგა თანამედროვესთან შედარებით). ქვიშიანი დიუნების და მასთან მიკრული პლაჟის ზედაპირზე ხდება ზვირთცემის ენერგიის ჩახშობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე ქვიშიანი დიუნა და პლაჟი ტალღების ეროზიული მოქმედებისაგან იცავენ ზღვისპირა ხმელეთს (იხ. გეომორფოლოგიის სქემა 1.4, დანართი 1, თავი 1.2.1)

1.2.1.2. გეოლოგია

კოლხეთის დაბლობი, რომლის დასავლეთ ნაწილშიც არის განლაგებული ეროვნული პარკის ტერიტორია, ტექტონიკურ დეპრესიას წარმოადგენს (იხ. გეოლოგიის სქემა 1.5., დანართი 1, თავი 1.2.2).

სქემა 1.5

[pic]

დაბლობი, ხანგრძლივი გეოლოგიური დროის განმავლობაში ტექტონიკურ დაძირვას განიცდიდა. დაძირვის კომპენსაცია ხდებოდა დაბლობის მეზობლად აღმართული კავკასიონის და აჭარა-იმერეთის ქედებიდან მდინარეების მიერ გამოტანილი ნაშალი მასალის აკუმულაციის ხარჯზე. ეროვნული პარკის ტერიტორია მთელ კოლხეთის დაბლობთან ერთად, ამჟამადაც ინტენსიური სედიმენტაციის არეს წარმოადგენს, სადაც მიმდინარეობს სანაპირო-ზღვიური, ჭაობური, მდინარეული და ტბიური სედიმენტების აკუმულაცია. გეოლოგიური გაბურღვების მონაცემების საფუძველზე ეროვნული პარკის ტერიტორია ზედაპირიდან 10-14 მ სიღრმემდე აგებულია ალუვიური (ქვიშები, თიხები, ლამი), ჭაობური (ტორფი, ჭაობის თიხები) და სანაპირო-ზღვიური გენეზისის (ქვიშები და ლამი) ნალექებით. ზღვისპირა ვაკე ინტენსიურ დაჭაობებას განიცდის, რის გამოც აქ ვრცელი ტორფიანი ჭაობებია განვითარებული. ჭაობების ზედაპირი თითქმის ზღვის დონეზე მდებარეობს და მათში ტორფის ფენები ერთიან ჰორიზონტს ქმნის. ტორფის ჰორიზონტის სისქე 12 მ-ს აღწევს. თითქმის ყველა ზღვისპირა ჭაობში ტორფის შუა და ქვედა ფენები ზღვის დონეზე დაბლაა დაძირული. რადიოკარბონული და ლითოლოგიური მეთოდების გამოყენებით დადგენილია, რომ კოლხეთის ზღვისპირა ჭაობებში ტორფის დაგროვება დაიწყო დაახლოებით 6 000 წლის წინ და დღემდე განუწყვეტლივ გრძელდება (იხ. გეოლოგიური ჭრილები 1.5.ა. და 1.5.ბ.).

სქემა 1.5.ა

[pic]

სქემა 1.5.ბ

[pic]

1.2.1.3. კლიმატი

კლიმატი ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არის ტიპური სუბტროპიკული, ზღვიური, ნოტიო და თბილი (იხ. დანართი 1, თავი 1.2.3).

სქემა 1.6.

მზის რადიაციული ბალანსი საკმაოდ მაღალია (ქ. ფოთში რადიაციული ბალანსის ჯამი – 69,2 კ.კალ/სმ²), რაც მაღალ თერმულ რეჟიმს განაპირობებს. მზის ნათების ხანგრძლიობა წელწადში 2000 საათზე მეტია, უმზეო დღეების რაოდენობა საშუალოდ 60 აღწევს. ზამთარი ძირითადად უთოვლო იცის. ყინვიან დღეთა რიცხვმა ზოგიერთ წელიწადს შეიძლება 20 გადააჭარბოს. ჰაერის ტემპერატურის აბსოლუტური მინიმუმი ძალზედ იშვიათად -15ºC-მდე ეშვება. ზაფხული ზომიერად ცხელია. ჰაერის ტემპერატურის მაქსიმუმი ზოგჯერ 40-41ºC აღწევს.

ცხრილი.1.2.

ჰაერის ტემპერატურის საშუალოთვიური და საშუალოწლიური მაჩვენებლები ცელსიუსით (tº)

|მეტეოროლოგიური სადგურები |თვეები |

| |1 |

| |1 |2 |3 |4 |

|ჭურია |11 |340 |7,9 |23,2 |

|ცივა |33 |430 |12.3 |28,6 |

|ფიჩორი |61 |468 |15,4 |33 |

ძლიერი წყალდიდობების დროს ხდება მდ. რიონის მარცხენა ნაპირის ლოკალურ უბნებზე დამბების გარეცხვა, რის შედეგადაც ნიაღვრები გადადის კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიზე და ტბორავს მდინარეების – რიონისა და ფიჩორის კალაპოტებს შორის არსებული დაჭაობებული ტყის მასივებს და ფიჩორის ტორფიან ჭაობს. მდ. რიონის ორივე სანაპიროს გასწვრივ, სოფლების – სირიაჩკონის, ზემო ჭალადიდის (მუხური), საგვიჩიოს, საღვამიჩაოს, საჭოჭუოს, საქორქიოს და აჭარლების დასახლების მიმდებარე ნაპირების გასწვრივ, ხელოვნური დამბები და ბუნებრივი კალაპოტისპირა ზვინულები ლოკალურ უბნებზე სხვადასხვა ტემპით გარეცხვას განიცდის საშუალი სიძლიერის წყალდიდობის დროსაც კი. ამჯა-მად განსაკუთრებით კრიტიკული ჰიდრომორფოლოგიური ვითარება შეიქმნა მდ. რიონის მარცხენა ნა-პირზე – სოფ. სირიაჩქონის მიდამოებში. მდინარის ნაპირის გასწვრივ ადრე აშენებული დამბა მთლიანად გაირეცხა და წყალმცირობის დროსაც კი რიონის წყლის ნაწილი ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გაედინება.

სქემა 1.7. [pic]

ტბები

ეროვნულ პარკში რამდენიმე ტბაა. მათ შორის უმნიშვნელოვანესია ლაგუნური წარმოშობის პალიასტომი, რომელიც ეროვნული პარკის ტერიტორიის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს (ფართობი 18,2 კმ², მაქს. სიღრმე 3,2 მ.). პალიასტომის ტბაზე და მის აუზში განვითარებულ ჭარბტენიან ტერიტორიებზე ძლიერი ანთროპოგენური ზეგავლენის შედეგად დაიწყო ტბაში ათასწლეულობის განმავლობაში ჩამოყალიბებული ეკოლოგიური წონასწორობის დარღვევის პროცესი. მტკნარი ტბა მომლაშო წყალსატევად გადაიქცა (ზღვაში ღელვების დროს პალისტომის წყლის მარილიანობა 12-14 პრომილემდე მატულობს). შესაბამისად, შეიცვალა ტბის იქთიოფაუნის სახეობრივი შედგენილობა. ჭაობის მდინარეებს ამჟამად ტბაში შეაქვთ ტორფის ლპობის შედეგად წარმოქმნილი ბიოგენური ელემენტებით გაჯერებული წყალი. ამის გამო ტბის წყლის გამჭვირვალობამ საგრძნობლად მოიკლო, შესაბამისად, მოხდა ფოტოსინთეზისა და მასთან დაკავშირებული საკვები ელემენტების წარმოქმნისა და წრებრუნვის პირობების მკვეთრი გაუარესება. ტბის წყლის დამლაშებამ და დაბინძურებამ გამოიწვია მისი ბუნებრივი ეკოსისტემის დეგრადაცია. ტბის პლანქტონის ბიომასა ადრინდელთან შედარებით 15-ჯერ, ხოლო ბენთოსისა 6-ჯერ შემცირდა.

ჭაობები

ჰიდროგრაფიული ქსელის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია ტორფიანი ჭაობი. დაჭაობების პროცესი ყველაზე ინტენსიურად დაცული ტერიტორიების საზღვრებში მიმდინარეობს, სადაც ხმელეთის იდეალურად ბრტყელი ზედაპირი თითქმის არც ერთი მიმართულებით არ არის დახრილი. ამიტომ ზედაპირული წყლების დრენაჟი ძლიერ შეფერხებულია, რაც ჭარბი ატმოსფერული ნალექების პირობებში იწვევს ხმელეთის ზედაპირის ძლიერ დანესტიანებას და შესაბამისად, დაჭაობებას. ეროვნული პარკის საზღვრებში მდებარეობს ანაკლიის, ჭურიის, ნაბადას, მალთაყვას, ფიჩორის, იმნათის, გრიგოლეთის ქვედაური, ზედაური და გარდამავალი ტიპის ჭაობები.

[pic]

ჭურიის ტორფიანი ჭაობი

XX საუკუნის 30-იანი წლებიდან სამელიორაციო სამუშაოების შესრულების დროს ჭაობებზე გაყვანილ იქნა ათეულობით წყალსაწრეტი და წყალსადინარი არხი, რის შედეგადაც გარკვეულწილად დაირღვა მათი ბუნებრივი ჰიდროლოგიური რეჟიმი (გრუნტის წყლის დონეების დაბლა დაწევა და სხვა).

უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ ეროვნულ პარკში არსებული ჭაობების ზედაპირის გარკვეული ნაწილი ძლიერი წყალდიდობების დროს იფარება მდინარეებიდან მოვარდნილი ნიაღვრებით. ასეთ შემთხევებში ჭაობები დაბინძურებას განიცდიან მავნე ქიმიური და ბიოგენური ელემენტებით. ჭაობების ჰიდროქიმიური შედგენილობის, აგრეთვე ქიმიური და ბიოგენური დაბინძურების ხარისხის შესახებ სპეციალური გამოკვლევები დღემდე არ განხორციელებულა.

ზღვის აკვატორია

კოლხეთის ეროვნულ პარკთან მიმდებარე შავი ზღვის სანაპირო აკვატორია მოიცავს შელფს, რომელიც სანაპირო ხაზიდან საშუალოდ 6-8 კმ-მდე ვრცელდება. შელფის ზედაპირი შედარებით უმნიშვნელოდ არის დახრილი. მაგალითად 20 მ სიღრმის ნიშნული სანაპირო ხაზიდან 1300-1400 მ-ით არის დაშორებული. შავ ზღვაზე გაბატონებული ჰაერის მასების ცირკულაცია სანაპირო აკვატორიაში განაპირობებს წყლის დინების ციკლონურ ბრუნვას (საათის ისრის მოძრაობის საწინააღმდეგო მიმართულებით). დინების სიჩქარე საათში საშუალოდ 1კმ უდრის, ძლიერი ქარების დროს კი 5-6კმ-მდე აღწევს. საქართველოს საზღვაო აკვატორიაზე გაბატონებულია დასავლეთური რუმბის ქარები და ტალღები, ზამთრობით შეინიშნება ჩრდილო-დასავლეთის ქარების მოქმედებაც. ჭარბობს 1-3 ბალის სიმძლავრის ღელვები. აღინიშნება ძლიერი ღელვებიც. ტალღების მაქსიმალური სიმაღლე 3-6 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს. ძალზედ იშვიათად ტალღის სიმაღლემ შეიძლება 8 მ მიაღწიოს.

შავი ზღვის დონის რყევა მოქცევის და მიქცევის გავლენით 10 სმ არ აღემატება. ღია ზღვაში ზედაპირზე წყლის მარილიანობა 17-18 პრომილს უდრის, დიდ მდინარეთა შესართავებთან 3-9 პრომილეს საზღვრებში ცვალებადობს.

უკანასკნელი ათწლეულების მანძილზე საქართველოს საზღვაო აკვატორიაში, კერძოდ, კოლხეთის ეროვნული პარკის სანაპირო აკვატორიაში აღინიშნება ზღვის წყლის დაბინძურების პროცესი ფენოლის, ნავთობპროდუქტების, აზოტის ნაერთებით.

1.2.1.5. ნიადაგები

ეროვნული პარკის საზღვრებში ხმელეთის ბრტყელი და უმნიშვნელოდ დახრილი ზედაპირის ჭარბი დანესტიანება ხელს უწყობს ჰიდრომორფული და ალუვიური რიგის ნიადაგების განვითარებას.

სქემა 1.8.

[pic]

აქ წარმოდგენილია ტორფიან-ჭაობიანი, ლამიან-ჭაობიანი და ალუვიურ-ჭაობიანი ნიადაგები. შედარებით ამაღლებულ ტერიტორიებზე, ზედაპირული წყლების უკეთესი დრენაჟის პირობებში, მიმდინარეობს მდელოს გაეწრებული კორდიანი, ალუვიურ-ქვიშიანი და თიხიან-ქვიშიანი ნიადაგების განვითარების პროცესი (იხ. ნიადაგების სქემა 1.8).

1.2.1.6. ფლორა

კოლხეთის ეროვნული პარკი, უპირველესად ყოვლისა, ბოტანიკური თვალსაზრისით იბყრობს ყურადღებას. უმნიშვნელოდ დახრილი ბრტყელი ზედაპირის მქონე რელიეფის, თბილი და ნოტიო კლიმატის პირობებში ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე შექმნილია ჭარბტენიანი ეკოლოგიური გარემო. თუმცა რელიეფისა და ჰიდროგრაფიული ქსელის თავისებურებებიდან გამომდინარე, ჭარბტენიანი პირობების საერთო ფონზე შეინიშნება სხვადასხვაგვარი ედაფური პირობების არსებობა. ეს ფაქტი, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე განაპირობებს ერთმანეთისაგან საკმაოდ მკვეთრად განსხვავებული ეკოსისტემების განვითარებას ზღვისპირა ქვიშიანი დიუნების, ტორფიანი ჭაობების, დაჭაობებული და ტენიანი ტყეების და წყლის მცენარეული დაჯგუფებების სახით. ამ დაჯგუფებათა მთელი რიგი სახეობები უძველესი დროის (მესამეული პერიოდის) ფლორის რელიქტია. აქედან გამომდინარე, ეროვნული პარკის მცენარეული საფარი უმნიშვნელოვანეს ბუნებრივ მემკვიდრეობას წარმოადგენს.

ქვიშიანი დიუნების მცენარეულობა ბუნებრივი სახით შემორჩენილია ეროვნული პარკის ჩრდილო-დასავლეთ ზღვისპირა ზოლში მდინარეების ჭურიისა და ხობისწყლის შესართავების რაიონებს შორის. ზღვისპირა დიუნების პერიოდულად ზღვის წლით დამლაშებულ ქვიშიან სუბსტრატზე ხარობს მეტად თავისებური, ერთმანეთისაგან განსხვავებული ლითორალური, ბოლქვიანი, ეფემერული, მრავალწლიანი ქსეროფიტების და ქსეროფიტული ბუჩქნარების მცენარეული დაჯგუფებები. ლითორალური სახეობებიდან რძიანა (Euphorbia paralias), ლურჯი ნარი (Eryngyium ratium) და სხვა; მრავალწლიანი ქსეროფიტებიდან ევქსინური ირაგა (Anthemis euxina), ქოთანა (Silene euxina), ზღვის დედაფუტკარა (Stachis maritima); ქსეროფიტული ბუჩქნარებიდან ძეძვი (Paliurus spina-christi), ქაცვი (Hippoplae rhamnoides) და სხვა. ფართობლივად შეზღუდულ ლოკალურ უბნებზე გვხვდება ვიწრო ხმელთაშუაზღვიური იშვიათი სახეობების _ ყვითელი ყაყაჩურას (Glaucium flavum) და ზღვის შროშანის (Pancratium maritimum) დაჯგუფებები.

[pic]

ზღვის შროშანი (Pancratium maritimum) სანაპირო ქვიშიან დიუნებზე

ბორეალური ჭაობების მსგავსად, კოლხეთის ჭაობებისათვის დამახასიათებელია გუმბათისებური ზედაპირი და სფაგნუმის ხავსებით შექმნილი კოლბოხი. ამასთან ერთად, კოლხეთის ჭაობებში ხარობს ბორეალური (ტუნდრისა და ტაიგის ) ჭაობის ისეთი მცენარეები, როგორიცაა: სფაგნუმის ხავსები (Sphagnum imbricatum, S. papilosum, S. acutifolium, S. palustre), დროზერა (Drosera rotundifolia), რინხოსპორა (Rhynhospora alba), ტორფის ისლი (Carex lasiocarpa), წყლის სამყურა (Menianthes trifoliata). ამ ჭაობებში ბორეალური ფლორის ელემენტების არსებობის მიზეზი დღემდე გაურკვეველია. ბოტანიკოსების ნაწილი ამ ფაქტს მეოთხეული პერიოდის გამყინვარებით ხსნის და ფლორის აღნიშნულ ელემენტებს კოლხეთისათვის გამყინვარებისდროინდელ რელიქტებად მიიჩნევს.

კოლხეთის ჭაობებში ხარობს ისლი (Carex acutifolium, C. vesicaria და სხვ.), ჭილი (Juncus effusus, J. infexus, J. acutus და სხვ), ლაქაში (Typha latifolia, T. angustifolia), ლელი (Phragmites australis), ზამბახი (Iris pseudacorus), შხაპარი (Sparganium poliedrum), იმერული ისლი (Molinia litoralis), სამე-ფო გვიმრა (Osmunda regalis), ოქროსწკეპლა (Solidago turfosa), პონტური კანაფი (Hibiscus pontica), კოსტელეცკაია (Kosteletzkya pentacarpos), და სხვა. კოლხეთის ტორფიან ჭაობებს ორიგინალობას სძენენ მთის კოლხური ფლორის ისეთი ელემენტები, როგორიცაა იელი (Rhododendron luteum) და შქერი (R. ponticum).

უაღრესად დიდი ეკოლოგიური ღირებულება აქვს ტორფიანი ჭაობების პერიფერიულ ზოლში და ჭაობის მდინარეთა გასწვრივ განვითარებულ დაჭაობებულ ტყეებს. ამ ტყეებში აბსოლუტური დომინანტის სახით გვევლინება კოლხურ-ჰირკანული რელიქტი მურყანი (Alnus barbata). ეროვნულ პარკში მდებარე ჭაობიანი მურყნარები კოლხური ფლორის ერთ-ერთი ყველაზე პირველადი ფორმაციაა. ჭაობიანი მურყნარები, როგორც წესი, დაბალ ბონიტეტიანი ტყეებია, რომლებშიც ხის სიმაღლე საშუალოდ 10 მ. უდრის. ამ ტყეებში Alnus barbata-სთან ერთად გვხვდება ლაფანი (Pterocarya pterocarya), იმერული მუხა (Quercus imeretina), ნეკერჩხალი (Acer campectre) და სხვა, რომლებიც აქ, ანთროპოგენური ფაქტორების ზემოქმედების გამო გადაშენების პირას არიან მისული.

დაჭაობებული მურყნარების ქვეტყეში გვხვდება იელი (Rhododendron luteum), შქერი (R. ponticum), თაგვისსარა (Ruscus ponticus), ძმერხლი (R. hypophillum), ბაძგი (Ilex colchica). ლიანებიდან კოლხური სურო (Hedera colchica), სურო (H. helix), ეკალღიჭი (Smilax excelsa) და სხვა.

ოდნავ შემაღლებულ, ზედაპირული წყლების უკეთესი დრენაჟის პირობებში განვითარებულია ტენიანი მურყნარები. ტენიან მურყნარებში მთავარ დომინანტის როლს ისევ Alnus barbata ასრულებს. ამავე ტყეებში ჯერ კიდევ აქ-იქ შემორჩენილია Pterocarya pterocarya, Quercus imeretina, Quercus hartwissiana, Vitis silvestris, Diopyros lotus, Staphyiea pinnata, Buxus colchica. ეს სახეობები გადაშენების პირას არიან მისული და საქართველოს წითელ წიგნში არიან შეტანილი. ასევე ძალზედ იშვიათია წარსულში აქ საკმაოდ ფართოდ გავრცელებული წიფელი (Fagus orientalis), რცხილა (Carpinus caucasica), ნეკერჩხალი (Acer campectre), იფანი (Fraxinus excelsor), თელა (ulmus carpinifolia). ტენიანი მურყნარების ქვეტყე წარმოდგენილია ბაძგით (Ilex colxica), ძმერხლით (Ruscus hypophillum), შქერით (Rhododendron ponticum), წყავით (Laurocerasus officinalis) და სხვა. ლიანებიდან აღსანიშნავია კოლხური სურო (Hedera colchica), ეკალღიჭი (Smilax excelsa) და სხვა.

ეროვნულ პარკში მდებარე ტბების და ჭაობის მდინარეების გასწვრივ, აგრეთვე ძლიერ დანესტიანებულ ადგილებში განვითარებული წყლის მცენარეულობიდან აღსანიშნავია საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი თეთრი დუმფარა (Nymphaea colchica), ყვითელი დუმფარა (Numphar luteum), წყლის კაკალი (Trapa cochica). აქვე გვხვდება ლემნა (Lemna minor), სალვინია (Salvinia natans) და სხვა.

[pic]

თეთრი დუმფარა (Nympaea colchica) მდ. ფიჩორაზე

კოლხეთის ეროვნული პარკის ზღვის აკვატორიაში წყალმცენარეების 350 სახეობა გვხვდება.

სქემა 1.9.

[pic]

პალიასტომის ტბის მიდამოების ბიოტოპების წყალმცენარეების ეკოლოგიურ-ალგოფლორისტული ანალიზის მიხედვით გამდინარე წყლები დასახლებულია ძირითადად ბენთოსის ორგანიზმებისაგან შექმნილი ცენოზებით, სადაც დომინანტური მდგომარეობა უკავია რეოფილებს, ეპიფიტებს, ეპილიტებს (Merismopedia tenuissima, Microcystis aeruginosa, Gomphosphaeria lacustris, Cerotium hirundinella, Gloeococcus schroeteri, Pediastrum tetras, Scenedesmus arcuatus). მდგარ წყლებში მთავარ ფონს ქმნიან პლანქტონის ბიონტები.

ფიტოპლანქტონის შემადგენლობის მიხედვით პალიასტომის ტბა შეიძლება მიეკუთვნოს ევტროფულ წყალსატევს.

კოლხეთის დაბლობის ჭაობებში გამოვლენილ წყალმცენარეთა სახეობათაგან უმეტესობა Desmidiales რიგს მიეკუთვნება.

კოლხეთის დაბლობის ავტოქთონურ ფლორას და მცენარეულობას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის ინვაზიური სახეობები, რომელთაც გამრავლების სწრაფი ტემპი და მაღალი კონკურენტუნარიანობა ახასიათებს. ხშირ შემთხვევაში, მათი მონოდომინანტური დაჯგუფებები დიდ ფართობზე ვითარდება. კოლხეთის დაბლობის უმთავრეს ადვენტურ სახეობებს მიეკუთვნება აღმოსავლეთაზიური ტუნბერგის მატიტელა (Polygonum thunbergii), ჩრდილოამერიკული ამბროზია (Ambrosia artemisiifolia) აღმოსავლეთაზიური ლაკარტია (Paspalum paspalodes), აღმოსავლეთაზიური მჭადა (Oplismenus undulatifolius), ჩრდილოამერიკული ცრუაკაცია (Robinia pseudoacaia) და სხვ. არსებული მონაცემებით, უფრო ლოკალური გავრცელება აქვს ისეთ ინვაზიურ სახეობებს, როგორებიცაა არაბეთის ნახევარკუნძულის ფლორის ელემენტი _ ბამბაცა (Gompho-carpus fruticosus), ჩრდილოამერიკული კრაზანა (Hypericum mutilum), და სხვ.; სავარაუდოა, რომ აღნიშნული ტაქსონები გაიფართოებს გავრცელების არეალს კოლხეთის დაბლობის ტერიტორიაზე, სადაც ინტენსიურად მიმდინარეობს პირველადი მცენარეული თანასაზოგადოებების ფრაგმენტაცია-დესტრუქცია, რაც ადვენტური ელემენტების გავრცელების ზონის გაფართოებას უწყობს ხელს. (იხ. მცენარეული საფარის სქემა1.9, დანართი 1, თავი 1.3.1. და 1.3.2).

1.2.1.7. ფაუნა

კოლხეთის ეროვნული პარკი, ფლორის იშვიათ სახეობებთან ერთად, ველური ფაუნის მთელი რიგი სახეობებისათვის უმნიშვნელოვანესი თავშესაფარია. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ეროვნული პარკის და მასთან მიმდებარე ტერიტორიების გარეულ ცხოველთა სამყარო შედარებით ნაკლებად არის შესწავლილი. არ არის ზუსტად დადგენილი სახეობების ბინადრობის ადგილები, ცალკეულ სახეობათა რიცხოვნობა, მათი პოპულაციების ეკოლოგიური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. ფაუნის სქემა 1.10, დანართი 1, თავი 1.3.3).

ძუძუმწოვრები (Mammalia)

• მწერიჭამიების (Insectivora) რიგიდან ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე რეგისტრირებულია კავკასიური თხუნელა (Talpa caucasica), გრძელკუდა კბილთეთრა (Crocidura russula) და რადეს ბიგა (Sorex raddei). რადეს ბიგა გადაშენების პირას მყოფი სახეობაა და საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი. ეს სახეობა აღწერილია ეროვნული პარკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ეროვნული პარკის დანარჩენ უბნებზე მისი ადგილსამყოფელი უცნობია. ასევე გასარკვევია ამ ცხოველის ბინადრობის ადგილის ეკოლოგიური პირობები, რაც სათანადო გამოკვლევას მოითხოვს.

• ხელფრთიანების (Chiroptera) რიგიდან ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღრიცხული მეჰელის ცხვირნალა (Rhynolophus mehelyi), ყურგრძელი მღამიობი (Myotis bechsteini), გრძელფთიანი ღამურა (Miniopterus schreibersi) და მცირე მეღამურა (Nyctalus leisleri) იშვიათ სახეობებს განეკუთვნებიან და საქართველოს წითელ წიგნში არიან შეტანილი. ეროვნულ პარკში ამ სახეობათა ეკოლოგიური პირობები დასაზუსტებელია და შესაბამისად მონიტორინგს მოითხოვს.

• ვეშაპისნაირთა (Cetacea) რიგიდან ეროვნული პარკთან მიმდებარე ზღვის აკვატორიას საბინადროდ იყენებს აფალინა (Tursiops truncatus) და ზღვის ღორი (Phocoena phocoena), რომლებიც IUCN-ის ნუსხაშია შეტანილი (1994), აგრეთვე თეთრგვერდა დელფინი (Delphinus delphinus). ამ სახეობების რიცხოვნობა არა მარტო ეროვნული პარკის საზღვაო აკვატორიაზე, არამედ მთელს შავ ზღვაში, ანთროპოგენური ფაქტორების გავლენით მკვეთრად შემცირებულია. უნდა აღინიშნოს, რომ სამივე ეს სახეობა შავ ზღვაში ჩაკეტილ პოპულაციას ქმნის, რაც განპირობებულია შავი ზღვის დაბალი მარილიანობით, გოგირდწყალბადის მაღალი კონცენტრაციით და შემზღუდავი გეოგრაფიული ბარიერების არსებობით (იგულისხმება ბოსფორ-დარდანელის სრუტეთა გავლენით, შეზღუდული კავშირი შავ და ხმელთაშუა ზღვებს შორის). შავი ზღვის დელფინები შეგუებულნი არიან ასეთ ეკოლოგიურ გარემოს, რაც ზღუდავს მათ ემიგრაციას ხმელთაშუა ზღვაში, სხვა პოპულაციებთან კავშირებს და რეკოლონიზაციის შესაძლებლობებს. ასეთ პირობებში, თუ მოხდება შავი ზღვის დელფინების პოპულაციების კრიტიკულ რიცხოვნობამდე შემცირება, მაშინ შეუძლებელი გახდება ამ ცხოველთა პოპულაციების აღდგენა. აქედან გამომდინარე, საჭიროა ეროვნული პარკის საზღვაო აკვატორიაზე მონიტორინგი დელფინების პოპულაციების ეკოლოგიური მდგომარეობის გარკვევის მიზნით.

• მტაცებლების (Carnivora) რიგიდან ეროვნულ პარკში და მასთან მიმდებარე ტერიტორიაზე აღრიცხულია 8 სახეობა (იხ. დანართი 1, 1.3.3). მათ შორის, ერთადერთ მრავალრიცხოვან სახეობას წარმოადგენს ტურა (Canis aureus). ამავე რიგიდან ყურადღებას იბყრობს წავი (Lutra lutra), რომელიც ანთროპოგენური ფაქტორების ზეგავლენით ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გადაშენების პირას აღმოჩნდა. ეს სახეობა საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი. აუცილებლად საჭიროა მონიტორინგი ეროვნულ პარკში ამ ცხოველის პოპულაციის ადგილსამყოფელის, რიცხოვნობისა და ეკოლოგიური პირობების დასაზუსტებლად.

• წყვილჩლიქოსნების (Artiodactyla) რიგიდან ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ბინადრობს შველი (Capreolus capreolus) და გარეული ღორი (Sus scrofa). უკანასკნელ ათწლეულებში ეკოლოგიური პირობების მკვეთრი გაუარესების გამო ამ სახეობის მდგომარეობა კრიტიკულ ზღვარს უახლოვდება.

ფრინველები (Aves)

კოლხეთის ეროვნულ პარკში და მიმდებარე ტერიტორიაზე აღრიცხულია – 194 სახეობის ფრინველი. მათ შორის მობინადრეა – 62 სახეობა, მიმომფრენია – 76 სახეობა, ხოლო 56 – მოზამთრე სახეობაა. ეროვნულ პარკში და მეზობლად მდებარე უბნებში ფრინველთა აღნიშნული სახეობები მიეკუთვნებიან წეროსნაირთა (Gruiformes), ყარყატისნაირთა (Ciconiiformes), მეჭვავიასნაირთა (Chradriiformes), შევარდნისნაირთა (Falconiformes), ქათმისნაირთა (Galiformes), ბეღურასნაირთა (Passeriformes), ბატისნაირთა (Anseriformes), ვარხვისნაირთა (Pelecaniformes) და სხვათა რიგებს (იხ. დანართი 1, თავი 1.3.4. ფაუნისტური სია).

[pic]

ვარხვები (Pelecanus crispus) პალიასტომის ტბაზე

ეროვნული პარკის ტბებს და ჭაობის მდინარეებს, აგრეთვე მიმდებარე ზღვის აკვატორიას, დასასვენებლად და დასაზამთრებლად იყენებენ: მეკალოე ბატი (Anser fabialis), თეთრშუბლა ბატი (Anser albifrons), გარეული იხვი (Anas plathyrynhos), მყივანი გედი (Aythya fuligula), ხუჭუჭა ვარხვი (Pelecanus crispus) და სხვა. დასახელებულ სახეობათა შორის მყივანი გედი საქართველოს წითელ წიგნში, ხოლო ხუჭუჭა ვარხვი IUCN-ის წითელ ნუსხაში არის შეტანილი.

გადამფრენი წყალმცურავი ფრინველებისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს პალიასტომის, იმნათის და ფართოწყლის ტბებს, მდინარეებს – ჭურიას, ციას, ფიჩორს, გურინკას, კუკანს და სხვა. ტბებისა და ჭაობების მდინარეთა ნაპირების გასწვრივ მდებარე ჭაობები, დაჭაობებული ტყეები და ტყე-ბუჩქნარები საბუდარი, დასასვენებელი და დასაზამთრებელი ადგილებია ისეთი სახეობებისათვის, როგორიცაა: ღალღა (Crex crex), დიდი წყლის ბუღა (Boptaurus stellaris), მცირე წყლის ბუღა (Ixobryehus minitus), დიდი თეთრი ყანჩა (Egretta alba), მცირე თეთრი ყანჩა (Egretta garzeta), რუხი ყანჩა (Ardea cinerea), რუხი წერო (Grus grus), წეროტურფა (Anthropoides virgo), გოჭა (Galinago media), შავი ყარყატი (Ciconia nigra) და სხვა. ზემოთ ჩამოთვლილი სახეობებიდან შავი ყარყატი, რუხი წერო, დიდი თეთრი ყანჩა და მცირე თეთრი ყანჩა საქართველოს წითელ წიგნში არის შეტანილი, ხოლო ღალღა და გოჭა – IUCN-ის წითელ ნუსხაში. ჭაობებს, წყალსატევებს, დაჭაობებულ ტყეებს და ტყე-ბუჩქნარებს სანადიროდ იყენებენ მტაცებელი ფრინველები – ჭაობის ძელქორი (Circus melanoleus), შაკი (Pandion haliaetus), თეთრკუდა არწივი (Haliaetus albicilla), ბეგობის არწივი (Aquila heliaca), ველის კირკიტა (Falco naumanni) და სხვა. ზემოთ ჩამოთვლილი სახეობებიდან თეთრკუდა არწივი და ბეგობის არწივი საქართველოს წითელი წიგნისა და IUCN-ის წითელი ნუსხის სახეობებია, შაკი საქართველოს წითელ წიგნში, ხოლო ველის კირკიტა – IUCN-ის წითელ ნუსხაში არის შეტანილი.

ქვეწარმავლები (Reptilia)

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე და მიმდებარე ჭარბტენიან უბნებში, ლიტერატურული წყაროების მიხედვით აღწერილია ჭაობის კუ (Emys orbicularis), ბოხმეჭა (Angius fragilis), ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix), წყლის ანკარა (Natrix tesselata), ესკულაპის მცურავი (Elaphe longisima) და სხვა. ამ სახეობებიდან საარსებო პირობების გაუარესების გამო, გადაშენების პირას აღმოჩნდა ესკულაპის მცურავი, რომელიც საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი.

ამფიბიები (Amphibia)

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე რეგისტრირებულია ჩვეულებრივი ტრიტონი (Tritorus vulgaris), მცირეაზიური ტრიტონი (Tritorus vitatus), ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), ტყის ბაყაყი (Rana ridibunda) და სხვა. ამ სახეობებიდან მცირე აზიური ტრიტონი გადაშენების პირასაა მისული და საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი.

თევზები (Pices)

ეროვნული პარკის მდინარეები, პალიასტომის ტბა და მიმდებარე ზღვის აკვატორია იხთიოფაუნის სახეო-ბათა საკმაო რაოდენობით გამოირჩევა. აქ, აღრიცხულია ხრტილოვანი თევზების კლასის (Crondrihtes) – 7 სახეობა და ძვლოვანი თევზების კლასის (Osteichtyes) – 81 სახეობა (იხ. დანართი 1, თავი 1.3.3. – ფაუნისტური სია). მათ შორის, 44 – სახეობა შავი ზღვის მობინადრეა, 21 – სახეობა – მტკნარი წყლისა, ხოლო 23 სახეობა – გამსვლელი თევზია. ძვლოვანი თევზებიდან აღსანიშნავია შავი ზღვის ორაგული (Salmo fario (truta) morpha labrax), ქაშაყი (Alosa caspia paleostomi), ლობანი (Mugil cephalus), ოქროსფერი კეფალი (Mugil auratus), ფარგა (Stizostedion lucioperca) და სხვა. ხრტილოვანი თევზებიდან პირველ რიგში, აღსანიშნავია ატლანტური ზუთხი (Acipenser sturio), რომელიც იშვიათ სახეობას მიეკუთვნება და საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი.

კიბოსნაირები და მოლუსკები რამდენიმე ათეული სახეობითაა წარმოდგენილი.

ინვაზიური სახეობები

1932 წელს კოლხეთში ინტროდუცირებული იყო ნუტრია (Myocastor coypus). უკანასკნელ წლებში ამ ცხოველის მცირერიცხოვანი პოპულაციები აღნიშნული იყო იმნათის ჭაობის აღმოსავლეთ ნაწილში (იმნათის ტბის მიდამოებში). სხვა უცხო სახეობებიდან აღსანიშნავია თევზი გამბუზია (Gambusia alfinus), რომელიც ინტროდუცირებულ იქნა, მალარიის წინააღმდეგ ბრძოლის პროგრამით.

სქემა 1.10.

[pic]

1.2.1.8. ლანდშაფტები

კოლხეთის ეროვნულ პარკში წარმოდგენილია შემდეგი სახის ლანდშაფტები (იხ. ლანდშაფტების სქემა 1.11):

1. სანაპირო ქვიშიანი დიუნების ლანდშაფტი. აღნიშნული ლანდშაფტი ბუნებრივი სახით შემორჩენილია მდინარეების ხობისწყლისა და ჭურიის შესართავებს შორის, ზღვის ნაპირების გასწვრივ განვითარებული დიუნების ოდნავ შემაღლებულ რელიეფზე. აქ განვითარებულია კარგად გამთბარი და ზღვის წყლით დამლაშებული ზედაპირი კორდიან-ქვიშიანი ნიადაგებით, რომელზედაც ხარობს ლითორალური ფსამოფიტები რძიანა (Euphorbia paralias), ლურჯი ნარი (Eryngyium ratium) და სხვა; მრავალწლიანი ქსეროფიტები ევქვსინური ირაგა (Anthemis euxina), ქოთანა (Silene euxina), ზღვის დედაფუტკარა (Stachis maritima); ეფემერული მცენარეები (Aira elegans, Vulpia myurus, Lolium loliaceum) და სხვა; ქსეროფიტული ბუჩქნარები ძეძვი (Paliurus spina-christi), ქაცვი (Hippoplae rhamnoides) და სხვა მცენარეული დაჯგუფებები. აქვე გვხვდება ხმელთაშუაზღვიური იშვიათი სახეობები ყვითელი ყაყაჩურას (Gglaucium flavum) და ზღვის შროშანის (Pancratium maritimum) დაჯგუფებები და რიგი ადვენტური მცენარეები – ლაკარტია (Paspalum digitaria), ცხენისკუდა (Erigeron canadensis) და სხვა. სანაპირო ქვიშიანი დიუნების ლანდშაფტის ბუნებრივი სახე კოლხეთის დაბლობის ზღვის სანაპირო ზოლის გავრცელების დიდ ნაწილზე სხვადასხვა ხარისხით არის დეგრადირებული, ზოგან კი მთლიანად განადგურებულია ანთროპოგენური ზეწოლის შედეგად.

2. ისლიან-ჭილიანი ჭაობის ლანდშაფტი. ამ სახის ლანდშაფტი გვხვდება კოლხეთის დაბლობის ყველა ზღვისპირა ჭაობში ცალკეულ უბნების სახით. განსაკუთრებით ვრცელი ფართობი მას უკავია ანაკლიის, ჭურიის და ნაბადას ჭაობებში. ეს ლანდშაფტი გამოირჩევა იდეალურად ბრტყელი ტორფიანი ზედაპირის მქონე რელიეფით, ჭაობის პატარა დაკლაკნილკალაპოტებიანი მდინარეებით, მცენარეულ საფარში ისლის (Carex acutiformis, C. vesicaria და სხვა), და ჭილის (Juncus effusus, J. inflexus) დომინანტობით. ანაკლიის ჭაობის სამხრეთ ნაწილში, ჭურიისა და ნაბადას ჭაობების ცენტრალურ უბნებზე, ისლიან-ჭილიანი ჭაობების ლანდშაფტის სტრუქტურა ბუნებრივი, ან ბუნებრივთან ძალზედ მიახლოებულია. ჭაობების დანარჩენ უბნებზე ისლიან-ჭილიანი ლანდშაფტი სხვადასხვა ხარისხით არის დარღვეული, ტორფის მოპოვების ადგილებში კი თითქმის მთლიანად განადგურებულია.

[pic]

ისლიან-ჭილიანი ჭაობი პატარა პალიასტომის ტბასთან

3. ბალახოვან-სფაგნუმიანი ჭაობის ლანდშაფტი. აღნიშნული ლანდშაფტი განვითარებულია იმნათის ჭაობის ცენტრალურ ნაწილში და ჭურიის ჭაობის ჩრდილო-აღმოსავლეთი უბნის მცირე ფართობზე. როგორც ფლორისტულად, ისე სტრუქტურულად, ბალახოვან-სფაგნუმიანი ჭაობი განსხვავდება კოლხეთის დაბლობის სხვა ტიპის ჭაობებისაგან. ბალახოვან-სფაგნუმიან ჭაობს ახასიათებს გუმბათისებური ტორფიანი ზედაპირი, შესამჩნევად ამაღლებული, ირგვლივ მდებარე ჭაობების ზედაპირიდან (მაგალითად, იმნათის ჭაობის ცენტრალურ უბანში სფაგნუმის ხავსებით შექმნილი გუმბათის სიგანე ფუძეში 3 კმ, ხოლო სიმაღლე 5 მ აღწევს). ამასთან ერთად, უნდა აღინიშნოს, რომ ტორფის გუმბათის ზედაპირზე სფაგნუმის ხავსებით შექმნილია სხვადასხვა ზომის და ფორმის კოლბოხების მიკრორელიეფი. ბალახოვან-სფაგნუმიანი ჭაობის ლანდშაფტის მცენარეული საფარის მთავარ ედიფიკატორს წარმოადგენს სფაგნუმის ხავსი (Spahgnum imbricatum, S. papilosum, S. acutifolium, S. palustre), რომლებთანაც თანადომინანტობს იმერული ისლი (Molinia litoralis), აქვე საკმაოდაა რინხოსპორა (Rhynhospora alba), წყლის სამყურა (Menianthes trifoliata) და სხვა.

4. ლელიან-ლაქაშიანი ჭაობის ლანდშაფტი. ამ სახის ლანდშაფტი კოლხეთის ზღვისპირა ჭაობებში ლოკალურად არის გავრცელებული და ძირითადად ტბებისა და ჭაობის მდინარეების ნაპირების გასწვრივ, აგრეთვე ჭაობების პერიფერიული ზოლის ზოგიერთ უბანზე გვხვდება. აღნიშნულ ლანდშაფტში ტორფიან ნიადაგებზე განვითარებული ჭაობის ბალახეული მცენარეულობის საერთო ფონზე დომინანტის როლს ასრულებს ლელი (Phragmites communis) და ლაქაში (Typha latifolia, T. angustifolia), იშვიათად გვხვდება ლელქაში (Bolboschoenus maritimus), ალაგ-ალაგ ზამბახი (Iris pseudacorus) და სხვა. ლელიან-ლაქაშიანი ჭაობის ლანდშაფტი კოლხეთის ზღვისპირა ჭაობების სხვა სახის ლანდშაფტებთან შედარებით კარგად არის შემონახული.

5. დაჭაობებული მურყნარების ლანდშაფტი. ეს ლანდშაფტი ძირითადად გვხვდება ზღვისპირა ჭაობების პერიფერიებზე და მდინარეთა კალაპოტის გასწვრივ. იგი განვითარებულია ბრტყელი ზედაპირის მქონე ძლიერ დანესტიანებულ რელიეფზე და ტორფნარ, ან ჭაობის ლამიან ნიადაგებზე. ამ ლანდშაფტის მცენარეულ საფარში დომინანტის როლს მურყანი (Alnus barbata) ასრულებს, რომელიც ქმნის დაბალბონიტეტიან ტყეებს (ხემცენარეების სიმაღლე 10 მ არ აღემატება). ეროვნულ პარკში, აღნიშნული ლანდშაფტის ეკოლოგიური მდგომარეობა არაერთგვაროვანია. უკანასკნელ წლებში გაჩეხვის შედეგად განსაკუთრებით დაზარალდა ჭაობიანი მურყნარების ლანდშაფტი მდინარეების ჭურიის, ცივას, ციას და ფიჩორს ნაპირების გასწვრივ.

[pic]

დაჭაობებული მურყნარები მდ. ფიჩორის გასწვრივ

6. ბუჩქნარ-ბალახოვანი ჭაობის ლანდშაფტი. აღნიშნული ლანდშაფტი ძირითადად განვითარებულია ტორფიანი ჭაობების და დაჭაობებული მურყნარების მასივების შეხების ზოლში. ამ სახის ლანდშაფტს ჰქმნის ისლის (Carex acutiformis, C. vesicaria და სხვ.), ჭილის (Juncus effusus, I. inflexus), ჭაობის სხვა ბალახეული მცენარეული დაჯგუფებების და მურყანის (Alnus barbata) ბუჩქნარი ფორმების ერთობლიობა. მეტწილ შემთხვევებში ბუჩქნარ-ბალახოვანი ჭაობების ლანდშაფტი მეორადი (ანთროპოგენური) წარმოშობისაა, თუმცა ძნელადმისადგომ ადგილებში გაუვალი ჭაობების პერიფერიული ზოლის მცირე მონაკვეთებზე პირველადი ბუჩქნარ-ბალახოვანი ჭაობებიც გვხვდება. ამ შემთხვევაში მურყანის ბუჩქებად დეგრადირების მიზეზს ღრმაფენოვანი ტორფის სუბსტრატი წარმოადგენს, რაც ხე-მცენარის სრული ზრდისათვის შემაფერხებელ გავლენას ახდენს.

7. ტენიანი მურყნარების ლანდშაფტი. ამ სახის ლანდშაფტი ძირითადად გვხვდება ეროვნული პარკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ, აღმოსავლეთ და ნაწილობრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთ უბნებში. იგი განვითარებულია ზედაპირული წყლების შედარებით უკეთესი დრენაჟის პირობებში, უფრო ამაღლებული ბრტყელი რელიეფის, ალუვიური, ეწერი და ნაწილობრივ ჭაობის ლამიანი ნიადაგების გავრცელების ადგილებში. ამ ლანდშაფტის მცენარეული საფარის დომინანტად ისევ მურყანი (Alnus barbata) გვევლინება, აქვე გვხვდება მუხა (Quercus imeretina, Q. hartwissiana), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa), რცხილა (Carpinus caucasica), ხეჭრელი (Frangula alnus) და სხვა. ტენიანი მურყნარების ლანდშაფტი ჭაობიანი მურყნარების ლანდშაფტთან შედარებით ეკოლოგიურად უფრო მეტად არის დაზიანებული ანთროპოგენური ფაქტორის ზეგავლენით (შეშის დამზადება, საქონლის ძოვება).

სქემა 1.11.

[pic]

8. მეორადი მდელო-ბუჩქნარების ლანდშაფტი. ლანდშაფტის ეს სახე წარმოქმნილია ტყეების გაჩეხის შედეგად და ეროვნული პარკის ტყით დაფარულ ტერიტორიაზე ცალკეული ფრაგმენტების სახით ყველგან გვხვდება. ამ სახის ლანდშაფტში ძირითადად მურყნის (Alnus barbata), იშვიათად მუხის (Quercus imeretina), რცხილის (Carpinus caucasica), ან ლაფნის (Pterocarya pterocarpa) მეორადი წარმოშობის ბუჩქები შეხამებულია ბალახეულ დაჯგუფებებთან.

9. მეორადი მდელოს ლანდშაფტი. ეს ლანდშაფტი მცირე თუ მოზრდილი ფრაგმენტების სახით ეროვნული პარკის თითქმის ყველა უბანზეა წარმოდგენილი. იგი განვითარებულია ადრე გაჩეხილი ტყეების, ან დაშრობილი ჭაობების ადგილებში _ ბრტყელი ზედაპირის რელიეფზე, ჭაობის ლამიან-ეწეროვან, ან ალუვიურ ნიადაგებზე. ტენით გაჯერებულ ადგილებში გვხვდება ჭაობის მეორადი მდელოები, ხოლო ზედაპირული წყლების უკეთესი დრენაჟის პირობებში _ ტენიანი მეორადი მდელოები. ორივე ამ ტიპის მდელოს მცენარეულ საფარში დომინანტის როლს პირველ ყოვლისა ასრულებს ლაკარტია (Paspalum digitaria, P.dilatatum). ჭაობიან მდელოებზე ხშირია ჭილი (Juncus effusus, J. acytus), მხოხავი სამყურა (Trifolium repens), ისლი (Carex acutiformis და სხვ.) და სხვა. მეორად ტენიან მდელოებზე ლაკარტიებთან ერთად იზრდება ნამიკრეფია (Agrostis alba), მატიტელა (Poygonum hydropiper, P. minus), სორგო (Sorghum halepense და სხვ.) და სხვა.

10. ანთროპოგენურ-აქვალური ლანდშაფტი. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ლანდშაფტის აღნიშნული სახე წარმოქმნილია ძირითადად სამელიორაციო სამუშაოების განხორციელების შედეგად. XX საუკუნის 30-იანი წლებიდან ჭაობების დაშრობის მიზნით ჭარბტენიან მიწებზე გაჭრილი იქნა ათეულობით წყალსაწრეტი არხი, ტორფიანი ჭაობების რიგ უბნებზე ტორფის მოპოვების შედეგად წარმოიშვა სხვადასხვა ფორმის ტბორები, გასწორებულ იქნა ჭაობის მდინარეთა დაკლაკნილი კალაპოტი. ამჟამად, მცირე სიღრმის არხებით დაქსელილია ეროვნული პარკის ჭარბტენიანი ტერიტორიები მდ. ფიჩორის და პალიასტომის ტბის აუზში, აგრეთვე ნაბადას ჭაობის ზედაპირი.

1.2.2. კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური გარემო

1.2.2.1. ისტორიულ-კულტურული და არამატერიალური ძეგლები

არქეოლოგია

არქეოლოგიური და ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მასალების მიხედვით, კოლხეთის დაბლობი მიმდებარე გორაკ-ბორცვიან ზოლთან ერთად, ადამიანის მიერ უკვე ათვისებული იყო ახალი ქვის ხანაში (ნეოლითში). ძვ.წ.აღ. III ათასწლეულში კოლხეთში და, კერძოდ, მის დასავლეთ ნაწილში შექმნილი იყო მაღალგანვითარებული ცივილიზაცია, რომელიც ადგილობრივი მოსახლეობის – კოლხების სახელთან იყო დაკავშირებული. ამ ცივილიზაციის შესახებ მოგვითხრობენ ძველი ბერძნული მითები არგონავტების და პრომეთეს (ქართულად ამირანის) შესახებ.

არქეოლოგიური გამოკვლევები მოწმობენ, რომ კოლხეთის დაბლობზე მდინარეების სანაპიროები მეტნაკლებად იყო დასახლებული ბრინჯაოს ხანაში და მომდევნო ეპოქებში. კერძოდ, მდ. რიონის ორივე ნაპირის გასწვრივ სოფ. ჭალადიდთან შესწავლილია ძველი ნამოსახლარები – ზურგა და სიმაგრე, რომელთა მიხედვითაც ამ ტერიტორიებზე ადამიანს განუწყვეტლივ უცხოვრია ძვ.წ.აღ. II ათასწლეულის შუა ხანებიდან ფეოდალური ეპოქის ჩათვლით. კოლხეთის ეროვნულ პარკში და მასთან უშუალოდ მიმდებარე ტერიტორიაზე გვიანი ბრინჯაოს და ანტიკური პერიოდის რამდენიმე ნამოსახლარია აღმოჩენილი, რომლებიც დღემდე სათანადოდ არ არის შესწავლილი. ეს ძეგლები განლაგებულია მდინარეების რიონსა და ფიჩორას შორის მდებარე ტერიტორიაზე. მათ შორის აღსანიშნავია: გულიკარის ნაოხვამუ, ნამარნუს ნაოხვამუ, სირიაჩქონის ნაოხვამუ, საგვიჩიოს ზურგანიში, საჯოლიოს ნაღმიპიჯი, ნედართუ და სხვა. მდ. ხობისწყლის შესართავის რაიონში აღმოჩენილია ყულევის გვიანანტიკური ხანის ნამოსახლარი, რომელიც დეტალურად იქნა შესწავლილი ყულევის ტერმინალის მშენებლობის მოსამზადებელი სამუშაოების პროცესში. მდ. ჭურიის შესართავთან აღმოჩენილია ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრულის ჭურიის ტორფქვეშა ნამოსახლარი (იხ. დანართი 1, თავი 1.4).

არქიტექტურა

ძლიერი დაჭაობებისა და წარსულში გაუვალი ტყეების არსებობის გამო ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე შუა საუკუნეებში მუდმივი დასახლებები არ არსებობდა, ამიტომ აქ არქიტექტურული ძეგლები არ არის.

ეროვნულ პარკთან მიმდებარე ტერიტორიაზე აღინიშნება შუა საუკუნეების მატერიალური კულტურის ძეგლები, რომელთაგან ყურადღებას იმსახურებს ქართული ქრისტიანული ხუროთმოძღვრების ისეთი ნიმუშები, როგორიცაა მარტვილის სამონასტრო ანსამბლი (VII-XII სს), ხობის მონასტერი (XIII-XIV სს), ცაიშის (XIII ს), კორცხელის (XVII ს), გულევლის (XVI ს) ეკლესიები და სხვა. ამ ეკლესია-მონასტრებში დაცულია მნიშვნელოვანი ლაპიდარული და ფრესკული წარწერები, კედლის საუცხოო მხატვრობა, ფასადის დეკორი – ქვაზე ამოკვეთისა და სიუჟეტური რელიეფის შესანიშნავი ნიმუშები. (იხ. ისტორიულ-კულტურული ძეგლების სქემა 1.12).

ეთნოგრაფია

კოლხეთის დაბლობზე საუკუნეთა განმავლობაში ყალიბდებოდა ადამიანის გარემოსთან ურთიერთობის ტრადიცია, რომელიც ძირითადად ბუნების დაცვას და მისი რესურსების მომჭირნეობით გამოყენებას გულისხმობდა.

არქეოლოგიური და ეთნოგრაფიული გამოკვლევებით, აგრეთვე ძველი დროის ავტორთა აღწერილობებით ირკვევა, რომ უძველესი მოსახლეობა ეროვნულ პარკსა და მის მიმდებარე ტერიტორიას ძირითადად საქონლის საძოვრებად, თევზჭერისა და ნადირობის მიზნით იყენებდა. უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ კოლხეთის დაბლობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების უდიდესი ნაწილი შუა საუკუნეებში ეკუთვნოდა ეკლესიას, ან საერო ფეოდალებს. აღნიშნულ ტერიტორიაზე ნადირობა და თევზაობა ნაწილობრივ შეზღუდული იყო. ნადირობა და თევზაობა გარკვეულ წესებს ექვემდებარებოდა. არსებული საბუთების მიხედვით მდინარეების – ჭურიისა და ცივას შორის მდებარე ჭარბტენიანი მიწების დიდი ნაწილი ეკუთვნოდა ხობის მონასტერს, რომელიც საკმაოდ მკაცრად ზღუდავდა ამ ტერიტორიებზე ნადირობასა და თევზჭერას. მაგალითად, ხარირემზე ნადირობა სექტემბრის ბოლოდან ქრისტეშობის მარხვის დადგომამდე (ნოემბრის ბოლომდე) იყო ნებადართული. ირემი, არა თუ ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, არამედ მთელი დასავლეთ საქართველოს ვაკე და გორაკ-ბორცვიან ტერიტორიებზე დიდი ხნის წინათ გადაშენდა. ყარყატის მოკვლა დიდ ცოდვად ითვლებოდა. თუ ყარყატს დაიჭერდნენ, მას თავზე მხოლოდ შავ ბუმბულს ამოაცლიდნენ და უვნებლად გაუშვებდნენ. ასევე გარკვეულ წესს ექვემდებარებოდა თევზჭერა, კერძოდ, მაისის დასაწყისიდან, როცა ზუთხი ქვირითის დასაყრელად ზღვიდან მდინარეებში შესვლას იწყებდა, მასზე თევზაობა გარკვეული დროის მანძილზე იკრძალებოდა. შავ ზღვაში, პალიასტომის ტბაში თევზჭერა ძირითადად საჭიროების მიხედვით ხდებოდა. თევზჭერა ექვემდებარებოდა სეზონურ რეგულირებას.

სქემა 1.12.

[pic]

თევზს არ იჭერდნენ ტოფობისას. ხალხური სათევზაო საშუალებანი შედარებით დამზოგავი იყო (ფაცერი, ხელბადე, ანკესი, ხელაობა და სხვა).

ნადირობა ატარებდა სეზონურ ხასიათს. მარხვის განმავლობაში ნადირობისაგან თავს იკავებდნენ. ნადირობის ერთ-ერთი ძირითადი ფორმა იყო ბაზიერობა, ანუ გაწვრთნილი მტაცებელი ფრინველებით ნადირობა. გურიაში დღემდე შემორჩენილია მიმინოს გაწვრთნის წესი. მიმინოს (Accipiter nisus), ქორს (Accipiter gentilis), მარჯანს (Falco subbuteo), შევარდენს (Falco peregrinus) იყენებდნენ მწყერზე (Coturnix coturnix), გვრიტზე (Streptopelia turtur), გარეულ მტრედზე (Columba livia), ტყის ქათამზე (Scolopax rusticola), ხოხობზე (Phasianus colchicus) სანადიროდ. ნადირობა წარმოებდა ბუნების დამზოგავი დამხმარე საშუალებებით (ბადე, მახე, კაკანათი და სხვა).

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ველური მცენარეების საკარმიდამო ნაკვეთებზე გადმორგვა-გაკულტურების ტრადიცია, რომელიც დღემდე შემორჩა (წყავი – Laurocerasus officinalis, წაბლი – Castanea sativa, ქაცვი – Hippophaë rhamnoides, ონჭო – Satureja spicigera და სხვა).

ტექნიკური კულტურებიდან ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა კოლხურ სელს (Linum usitatissimum). საყოველთაოდ ცნობილია, რომ კოლხეთი ძველად განთქმული იყო მაღალხარისხოვანი სელის ქსოვილების დამზადებით. ასევე უნდა აღინიშნოს იმერული ისლი (Molinia litoralis). ამ მცენარის კონებად შეკრული ღეროები გამოიყენებოდა საყოფაცხოვრებო ნაგებობათა გადასახურავად. ასეთი სახურავი 20 წელიწადზე მეტ ხანს ძლებდა.

ეროვნულ პარკთან მიმდებარე ტერიტორიაზე დღემდე შემორჩენილია ძირძველი ტრადიციული ჩვევები. კერძოდ, ტრადიციული სამზარეულო, უძველესი სპორტული შეჯიბრი ლელობურთი, ძველი ქართული ცხენოსნური სპორტული შეჯიბრი – ისინდი, ანუ იგივე ჯირითი და სხვა.

1.2.2.2. მიწათსარგებლობა

„კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის (1998 წლის 9 დეკემბერი) მიხედვით, კოლხეთის ეროვნულ პარკს უკავია ზუგდიდის, ხობის, ლანჩხუთის, სენაკის და აბაშის ადმინისტრაციული რაიონების ტერიტორიის 28 571 ჰა (იხ. მიწათსარგებლობის სქემა1.13), აქედან:

• კოლხეთის სახელმწიფო ნაკრძალი – 500 ჰა (1,1%);

• სახელმწიფო მიწის ფონდი – დიუნები – 129 ჰა (0,3%); საძოვრები1[1] – 6370 ჰა (14,7%);

• სახელმწიფო ტყის ფონდი – 19804 ჰა (44,7%), აქედან სახნავი – 15 ჰა (0,03%);

• სახელმწიფო წყლის ფონდი – ტბები – 1768 ჰა (4,0%);

გარდა ამისა კოლხეთის ეროვნული პარკში შედის შავი ზღვის აკვატორია – 15742 ჰა (35,5%).

სატყეო მეურნეობის გამგებლობაში არსებული სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწის საერთო ფართობიდან კოლხეთის ეროვნული პარკი მოიცავს 19804 ჰექტარს (იხ. ტყის ფონდის სქემა1.14; აგრეთვე დანართი 2, თავი 2.1). იხ. ცხრ. 1.5

სქემა 1.13.

[pic]

ცხრ.1.5.

კოლხეთის ეროვნულ პარკში სატყეო მეურნეობის განმგებლობაში ადრე არსებული სახელმწიფო ტყის მიწები

|უბანი |სატყეო მეურნეობა |ჰექტარი |% |

| ანაკლია- |ზუგდიდის |1090 |5,5 |

|ჭურიის | | | |

| |ხობის |3314 |16,7 |

|სულ |4404 |22,2 |

|ნაბადას |ხობის |1802 |9,1 |

|სულ |1802 |9,1 |

|იმნათის |კოლხეთის |4200 |21,2 |

| |სენაკის |3789 |19,1 |

| |აბაშის |197 |0,9 |

| |ლანჩხუთის |5412 |27,3 |

|სულ |13 598 |68,7 |

|სულ ეროვნულ პარკში |19804 | |

კოლხეთის ეროვნული პარკის ფართობების განაწილება მიწათმოსარგებლეებისა და სავარგულების მიხედვით შემდეგ სურათს იძლევა:

ზუგდიდის რაიონი

ზუგდიდის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის ანაკლია-ჭურიის უბანზე მოდის 802 ჰა ტერიტორია, მათ შორის:

• სახელმწიფო ტყის ფონდი – ზუგდიდის სატყეო მეურნეობა, აქედან: დარჩელის სატყეო სარგებლობს 258 ჰა მიწის ფართობით (ზუგდიდის რაიონში ეროვნული პარკის მთელი ფრთობის 32,2%), ჭურიის სატყეო 495 ჰა (61,7%)

• სახელმწიფო მიწის ფონდი – დიუნები 49 ჰა (6,1%).

საზღვრის სიგრძე ზუგდიდის ადმინისტრაციულ რაიონში დაახლოებით შეადგენს 12 კმ-ს. საზღვარი იწყება შავი ზღვის სანაპიროდან და სამხრეთიდან ჩრდილოეთით მიყვება დარჩელის სატყეოსა და ანაკლიის საკრებულოებს შორის გამყოფ გზას, უხვევს სამხრეთით და მიყვება დარჩელის და ჭურიის სატყეო უბნების კვარტლების საზღვარს ხობის რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვრამდე, უხვევს სამხრეთ-დასავლეთით და მიყვება მდ. ჭურიის ზღვის სანაპირომდე, სამხრეთიდან ჩრდილოეთით საზღვარი მიჰყვება ზღვის სანაპი-როს 500 მ მანძილზე.

ხობის რაიონი

ხობის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკი მოიცავს 13963 ჰა მიწის ფართობს, მათ შორის:

• სახელმწიფო ტყის ფონდი – 10153 ჰა მიწის ფართობს (ხობის რაიონში ეროვნული პარკის მთელი ფრთობის 72,7%); აქედან: ჭურიის – 337ჰა, ხეთის –1454ჰა, ხობის – 2581 ჰა, ჭალადიდის – 1081 ჰა, პატარა ფოთის – 4200ჰა სატყეოებს და სათაფლია-კოლხეთის სახელმწიფო ნაკრძალს – 500ჰა.

• სახელმწიფო მიწის ფონდი – 2712 ჰა, აქეადნ: ზამთრის საძოვრებს – 2632 ჰა (18,8%), დიუნებს – 80 ჰა (0,6%),

• სახელმწიფო წყლის ფონდი – 1098 ჰა, აქედან: ტბა ფართოწყალს – 18 ჰა (0,1%,) პალიასტომის ტბას 1080 ჰა (7,8%)

ხობის რაიონში მდებარე ეროვნული პარკის ტერიტორიის დიდი ნაწილი (სულ 3455 ჰა) 2009 წლამდე თავდაცვის სამინისტროს დროებით სარგებლობაშია. აქედან: სახელმწიფო მიწის ფონდი – 2266 ჰა, სახელმწიფო ტყის ფონდი – 1175 ჰა, სახელმწიფო წყლის ფონდი – 14 ჰა-ს შეადგენს.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია ხობის ადმინიტრაციულ საზღვრებში განლაგებულია სამ ნაკვეთად.

პირველი ნაკვეთი მდებარეობს ანაკლია-ჭურიის უბანში მდ. ჭურიისა და მდ. ხობს შორის და მოიცავს ჭურიის, ხობის და ხეთის სატყეოების მიწებს. ნაკვეთის საზღვრის სიგრძე დაახლოებით 26,5 კმ-ს უდრის. საზღვარი იწყება მდ. ჭურიის შესართავთან და აღმოსავლეთით მიჰყვება მდ. ჭურიის და ზუგდიდის ადმინისტრაციულ საზღვარს – ხეთის სატყეო უბნის და ზუგდიდის ადმინისტრაციული რაიონის საზღვრის გადაკვეთამდე. აქედან საზღვარი მიემართება ჯერ აღმოსავლეთ და შემდეგ სამხრეთის მიმართულებით. ხეთის და ხობის სატყეო უბნების კვარტლების საზღვარი შავი ზღვის სანაპირომდე გრძელდება. აქედან საზღვარი მიმართულია ჩრდილოეთისაკენ და შავი ზღვის ნაპირს მიუყვება – ზუგდიდის რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვრამდე.

მეორე ნაკვეთი მდებარეობს ნაბადას უბანში მდ. ხობსა და მდ. რიონს შორის (საქართველოს მიწის გამოყენებისა და დაცვის სახელმწიფო კომისიის 1999 წლის 2 ნოემბრის 79/10 გადაწყვეტილების თანახმად ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ყოფილი ხობის სატყეოს 27-ე კვარტლის საერთო ფართიდან 9,35 ჰა უკანონოდ იქნა გადაცემული „ტერმინალ 2000“-ისათვის). საზღვრის სიგრძე დაახლოებით 31,5 კმ-ს უდრის. საზღვარი ჩრდილოეთით იწყება შავი ზღვის სანაპიროდან და მიუყვება მდ. ცივას მარცხენა ნაპირს. ჩრდილოეთით საზღვარი გასდევს ხობის სატყეოს და სოფ. ყულევის საკრებულოს, შემდეგ ჭალადიდის სატყეოს და სოფ. ქარიატის საკრებულოს გამყოფ ზოლს. აღმოსავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით საზღვარი გადის ჭალადიდის სატყეოს კვარტლების გამყოფ ზოლზე ფოთი – საბაჟოს რკინიგზის ხაზამდე. შემდეგ საზღვარი მიუყვება მდ. რიონის მარჯვენა ნაპირს მის შესართავსა და სოფ. ყულევის გრუნტის გზამდე (რომელიც ქვიშიან დიუნებზე გადის). აქედან იწყება დასავლეთი საზღვარი, რომელიც გაუყვება ფოთი – ყულევის დამაკავშირებელ გზას მდ. ხობისწყლის შესართავამდე.

მესამე ნაკვეთი მდებარეობს იმნათის უბანში მდ. რიონსა და ხობის ადმინისტრაციულ საზღვარს შორის. საზღვრის სიგრძე დაახლოებით 27 კმ-ს შეადგენს. ჩრდილოეთით საზღვარი გადის პალიასტომის ტბის ჩრდილოეთი ნაპირის, შემდეგ კი მდ. რიონის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ, აღმოსავლეთით და სამხრეთით მიუყვება ხობის რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვარს. სამხრეთ-დასავლეთით მესამე ნაკვეთის საზღვარი ხობის და ლანჩხუთის ადმინისტრაციული საზღვრის თანხვედრილია პალიასტომის ტბამდე.

ლანჩხუთის რაიონი

ლანჩხუთის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის იმნათის უბანი მოიცავს 9800 ჰა მიწის ფართობს, მათ შორის:

• სახელმწიფო ტყის ფონდი – 5402 ჰა (55%), აქედან სუფსის სატყეოზე მოდის – 954 ჰა, ჯუმათი-საზე – 2374 ჰა და ლანჩხუთისაზე – 2074 ჰა.

სქემა 1.14.

[pic]

• სახელმწიფო მიწის ფონდი – ზამთრის საძოვრები – 3748 ჰა.

• სახელმწიფო წყლის ფონდი – პალიასტომის ტბა – 650 ჰა.

ლანჩხუთის რაიონში ლანჩხუთის გამგეობის მიერ იჯარით გაცემულია სახნავი მიწები 107,65 ჰა. აქედან, ლესის და ჩიბათის საკრებულოებიდან მოიჯარეები ,,წყავა” – 3,4 ჰა; ,,ნიგვზიანი” 47,1 ჰა; ,,ლესა” 41,3 ჰა, ,,აშანათი” 6,4 ჰა და ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობიდან ,,აცანა” 10 ჰა.

ლანჩხუთის ადმინისტრაციული რაიონის კოლხეთის ეროვნული პარკის იმნათის უბნის საზღვრის სიგრძე დაახლოებით 52 კმ-ს უდრის. აღმოსავლეთით საზღვარი მიუყვება მდ. ფიჩორს, შემდეგ – ლანჩხუთის, ხობის, სენაკისა და აბაშის ადმინისტრაციული რაიონების საზღვარს. შემდეგ საზღვარი უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისაკენ და გადის ლანჩხუთის სატყეოს კვარტლების, სოფ. აცანის და მამათის საკრებულოების ნაკვეთების გამყოფ ზოლზე. დასავლეთით საზღვარი ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის, ლანჩხუთის, ჯუმათის და სუფსის სატყეო უბნების კვარტლების საზღვრის თანხვედრილია. შემდეგ იგი უხვევს დასავლეთით და მიუყვება სუფსის სატყეო უბნის, სოფ. ხიდმაღალის და ღრმაღელის საკრებულოების გამყოფ ზოლს. დასავლეთით საზღვარი მიუყვება მდ. კაპარჭინას მარცხენა ნაპირს, პალიასტომის ტბასთან შესაყარამდე.

სენაკის რაიონი

სენაკის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის იმნათის უბნის ფართობი 3789 ჰა-ს უდრის, რომელიც მოიცავს სენაკის სატყეო მეურნეობის სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწებს.

საზღვრის სიგრძე უდრის 11,5 კმ-ს. იგი გაუყვება ხობის და სენაკის ადმინისტრაციულ რაიონებს შორის მდებარე სენაკის სატყეო მეურნეობის და სოფ. ზემო ჭალადიდის საკრებულოს მიწების გამყოფ ზოლს აბაშის რაიონის საზღვრამდე, შემდეგ ლანჩხუთის და სენაკის ადმინისტრაციულ რაიონებს შორის მდებარე საზღვარს.

აბაშის რაიონი

აბაშის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის იმნათის უბნის ფართობი უდრის 197 ჰა-ს, რომელიც წარმოადგენს სირიაჩქონის სატყეოს სახელმწიფო ტყის ფონდს.

საზღვრის სიგრძე დაახლოებით შეადგენს 3,2 კმ-ს. სამხრეთ-აღმოსავლეთით საზღვარი იწყება სენაკის და ლანჩხუთის ადმინისტრაციული რაიონებისა და სირიაჩკონის სატყეოს საზღვრების გადაკვეთაზე, შემდეგ საზღვარი მიუყვება სენაკის და აბაშის რაიონების გამყოფ საზღვარს სირიაჩკონის საზღვრის გადაკვეთამდე. აქედან, ჩრდილოეთის და აღმოსავლეთის მიმართულებით საზღვარი მიუყვება სირიაჩკონის სატყეოს და წყლის ფონდის სოფ. სუჯუნის, მერიის და ნორიოს საკრებულოების მიწების გამყოფ ზოლს. სამხრეთით – ლანჩხუთის და აბაშის რაიონებს შორის მდებარე საზღვარს.

დაწვრილებითი მონაცემები კოლხეთის ეროვნული პარკის მიწათსარგებლობის შესახებ ბუნებრივ-გეოგრაფიული უბნებისა და ადმინისტრაციული რაიონების მიხედვით მოცემულია დანართში №2, თავი 2.2.

1.2.2.3. სოციალურ- ეკონომიკური აღწერა

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არ არის მუდმივი დასახლებები. სამეურნეო საქმიანობები ძირითადად პარკთან მეზობლად მდებარე ტერიტორიაზე მიმდინარეობს.

საკუთრივ ეროვნულ პარკში წარმოდგენილია ის უბნები ან სავარგულები, რომლებსაც ადგილობრივი მოსახლეობა იყენებს, ან შეუძლია გამოიყენოს სხვადასხვა მიზნებისათვის:

– სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები (ტყე, მდელოები, მდელო-ბუჩქნარები); საქმიანობა: მეცხოველეობა (საძოვრები), შეშის დამზადება, ნადირობა, ტყის ხილის, კენკროვნების, სამკურნალო მცენარეების შეგროვება;

– ტბები, მდინარეები, ზღვის აკვატორია; საქმიანობა: თევზჭერა, ნადირობა;

– ზღვის პლაჟები; საქმიანობა: მკურნალობა, დასვენება.

აღნიშნული სავარგულების რესურსული პოტენციალი სრულად არ არის შესწავლილი. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ბუნებრივი რესურსების დეტალური ინვენტარიზაცია არ მომხდარა.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნებრივი რესურსების (მიწის, ტყის, ტორფის და სხვ.) ათვისება საბჭოთა პერიოდში საკმაოდ უსისტემო ხასიათისა იყო და ძირითადად სოფლის და სატყეო მეურნეობითა და თევზჭერით იყო წარმოდგენილი. სამრეწველო ექსპლოატაციის სახე ჰქონდა მხოლოდ ხის ჭრას და მერქნის დამზადებას, აგრეთვე ტორფის (მალთაყვას, ანაკლიის და სხვ. უბნებზე) მოპოვებას. ტორფის მოპოვება ახლო წარსულში პერსპექტიულ დარგად იყო მიჩნეული. ტორფი ქარხნული წესით დამუშავების შემდეგ სასუქად გამოიყენებოდა.

ტყის რესურსები

ეროვნული პარკის ტყის ფონდის 79% (15618ჰა) ტყეს უკავია, რომლის უმნიშვნელო ნაწილი (30 ჰა) ხელოვნური წარმოშობისაა. ტყეების უმეტესი ნაწილი რამდენიმე გენერაციის ამონაყრითი წარმოშობის მურყნის (Alnus barbata) ტყეებით არის წარმოდგენილი. მცირე ნაწილი მიუდგომლობის გამო ბუნებრივი, ან ბუნებრივთან მიახლოვებული სტრუქტურის მქონე ტყეებია. ასეთი ტყეების ასაკი 70-80 წელია. მათი მასივები განლაგებულია ხობის, სენაკის, კოლხეთის, ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობებში და კოლხეთის ნაკრძალში. დანარჩენი ტყეების ძირითადი ნაწილის ასაკი მერყეობს 1-დან 40 წლამდე. ასაკის მიხედვით ხეები არათანაბრადაა განაწილებული (საშუალო ხნოვანებაა 25 წელი). ასევე არათანაბრადაა განაწილებული ტყეები სიხშირის მიხედვით. საშუალო სიხშირე 0,7-ია.2  კორომების საერთო მარაგი 1326 ათას მ³ შეადგენს.

აღსანიშნავია, აგრეთვე, მოსახლეობის მიერ ზოგიერთი მერქნიანი და არამერქნიანი ველური მცენარეების გამოყენება საკვებად და სამკურნალოდ.

თევზის რესურსები

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე თევზის რეწვა ხდება ძირითადად პალიასტომის ტბასა და შავი ზღვის აკვატორიაში.

ახლო წარსულში პალიასტომის ტბა საქართველოს შიდა წყალსატევებისაგან გამოირჩეოდა როგორც დაჭერილი თევზების საერთო მოცულობით, ასევე რეწვის მაღალი პროდუქტიულობით და რენტაბელობით. პალიასტომის ტბის სარეწაო თევზპროდუქტიულობა XX ს-ის 30-იან წლებში აღწევდა 100 კგ/ჰა. კიდევ უფრო მაღალი იყო თევზპროდუქტიულობის მაჩვენებელი XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ტბაში მარტო კეფალის მოპოვება აღწევდა 300 კგ მეტს. XX საუკუნის 30-იანი წლებიდან მოყოლებული, ტბის თევზპროდუქტიულობა მკვეთრად მცირდება.

ახლანდელი მონაცემებით, ტბის იქთიოფაუნაში ფარგას გაბატონებული ადგილი უჭირავს. იგი გავრცელებულია ტბის ყველა უბანში და თითქმის ყველგან, რაოდენობრივი თვალსაზრისით. აჭარბებს დანარჩენ სახეობებს. პალიასტომის ტბა შეიძლება ჩაითვალოს საქართველოში ფარგის მასობრივი გავრცელების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ბუნებრივ წყალსატევად.

ეროვნულ პარკთან მიმდებარე სანაპირო აკვატორიაში თევზის რესურსებიდან აღსანიშნავია კეფალი (Mugil auratus) და ფარგა (Stizostedion lucioperca).

1.2.2.4. დაინტერესებული მხარეები

კოლხეთის ეროვნული პარკისადმი პროფესიული ინტერესი აქვთ საერთაშორისო, სახელმწიფო, კერძო და არასამთავრობო ორგანიზაციებს ადგილობრივ, რეგიონალურ და ეროვნულ დონეზე. ადგილობრივ მოსახლეობასთან ერთად, რომელსაც უფრო პირადი ინტერესი აქვს, ისინი წარმოადგენენ დაინტერესებულ მხარეებს (იხილეთ ცხრ.1.6).

ცხრ. 1.6 ძირითადი ინტერესებისა და ინსტიტუციონალური დონის მიხედვით დაინტერესებული პირები და ჯგუფები

|ჯგუფები |მიწათსარგებლობა |რესურსებით სარგებლობა |კონსერვაცია, |ინფორმაცია/ |მმართველობა |დონორები |

| | | |დაცვა |მეცნიერება | | |

|საერთაშორისო |ადამიანი და ბიოსფერო (MAB) |ადამიანი და ბიოსფერო (MAB) |რამსარის კონვენცია; |რამსარის კონვენცია; |საერთაშორისო კონვენციები და |მსოფლიო ბანკი (WB); გარემოსდაცვითი |

| | | |ადამიანი და ბიოსფერო (MAB); |ადამიანი და ბიოსფერო (MAB); |შეთანხმებები: |გლობალური ფონდი (GEF); |

| | | |ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდი (IUCN);|ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდი |რამსარის კონვენცია; ბუქარესტის |იაპონური გრანტი; |

| | | |საერთაშორისო არასამთავრობო |(IUCN); |კონვენცია; |ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდი (WWF) |

| | | |ორგანიზაციები; ბუნების დაცვის |საერთაშორისო არასამთავრობო |შავი ზღვის დაცვის რეგიონალური | |

| | | |მსოფლიო ფონდი (WWF) |ორგანიზაციები; ბუნების დაცვის |სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა | |

| | | | |მსოფლიო ფონდი (WWF) | | |

|ეროვნული |ეკონომიკური განვითარების |საქართველოს გარემოს დაცვისა და |საქართველოს გარემოს დაცვისა და |კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და |პრეზიდენტი; |ფინანსთა სამინისტრო; |

| |სამინისტრო; |ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო; |ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო; |სპორტის სამინისტრო; |პარლამენტის გარემოს დაცვის |საქართველოს გარემოს დაცვისა და |

| |იუსტიციის სამინისტრო; |საქართველოს გარემოს დაცვისა და |საქართველოს გარემოს დაცვისა და |განათლებისა და მეცნიერების |კომიტეტი; |ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს |

| |საქართველოს გარემოს დაცვისა და|ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს |ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს |სამინისტრო; |საქართველოს გარემოს დაცვისა და |სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება|

| |ბუნებრივი რესურსების |სახელმწიფო საქვეუწყებო |სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება |უნივერსიტეტები; |ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო; |დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტი; |

| |სამინისტრო; სოფლის მეურნეობის |დაწესებულება სატყეო მეურნეობის |დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტი; |მეცნიერებათა აკადემია |საქართველოს გარემოს დაცვისა და |სანაპიროს ინტეგრირებული მართვის |

| |სამინისტრო; |დეპარტამენტი; |შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური | |ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს |ცენტრი |

| |საქართველოს გარემოს დაცვისა და|ეკონომიკური განვითარების |დაცვის სამინისტრო; | |სახელმწიფო საქვეუწყებო |(ICZM Centre) |

| |ბუნებრივი რესურსების |სამინისტრო; |ეროვნული არასამთავრობო ორგანიზაციები| |დაწესებულება დაცული ტერიტორიების | |

| |სამინისტროს სახელმწიფო |სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | | |დეპარტამენტი; | |

| |საქვეუწყებო დაწესებულებები: | | | |შინაგან საქმეთა სამინისტრო | |

| |სატყეო მეურნეობის | | | | | |

| |დეპარტამენტი, | | | | | |

| |დაცული ტერიტორიების | | | | | |

| |დეპარტამენტი | | | | | |

|რეგიონალური |საქართველოს გარემოს დაცვისა| | |რეგიონალური უნივერსიტეტები |საქართველოს გარემოს | |

| |და ბუნებრივი რესურსების | | |(ქუთაისი, ლანჩხუთი); |დაცვისა და ბუნებრივი | |

| |სამინისტროს სახელმწიფო | | |მეცნიერულ-კვლევითი |რესურსების სამინისტროს | |

| |საქვეუწყებო დაწესებულება | | |ინსტიტუტები (ბათუმი) |რეგიონალური | |

| |სატყეო მეურნეობის | | | |სამმართველოები; | |

| |დეპარტამენტის | | | |რეგიონალური და რაიონული | |

| |რაიონული სამსახურები | | | |ხელისუფლება | |

|ადგილობრივი/| |ხე-ტყის დამზადებისა და |ეროვნული არასამთავრობო | |სოფლების საკრებულოები | |

|ეროვნული | |ტრანსპორტირების საწარმოები |ორგანიზაციები | | | |

|პარკის | |ნავთობკომპანიები | | | | |

|საზღვრებს | |ტორფის მწარმოებლები | | | | |

|გარეთ | |მეთევზეები | | | | |

| | |კოოპერატივები | | | | |

| | |ტუროპერატორები | | | | |

|ადგილობრივი/| |ადგილობრივი მაცხოვრებლები; |ადგილობრივი |ადგილობრივი არასამთავრობო |ეროვნული პარკის |ადგილობრივი |

|ეროვნული | |ადგილობრივი ფერმერები |მაცხოვრებლები; |ორგანიზაციები; |ადმინისტრაცია |ბიზნესმენები |

|პარკის | | |ადგილობრივი ფერმერები; |სკოლები; | | |

|საზღვრებში | | |ადგილობრივი მეთევზეები; |ადგილობრივი მუზეუმი ფოთში | | |

| | | |ადგილობრივი მონადირეები; | | | |

| | | |ადგილობრივი ბიზნესმენები | | | |

1.2.3. ეკოლოგიური კავშირები და მათი შედე-გების გავლენა ეროვნული პარკის მენეჯმენტზე

კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტი უნდა ეფუძნებოდეს როგორც ეკოლოგიურ კავშირს ეკოსის-ტემების შიგნით, ასევე ეკოსისტემებსა და ადამიანს შორის. ეს გულისხმობს გარემოს მენეჯმენტის სამ ძირითად კომპონენტზე ფოკუსირებული ქმედებების განხორციელებას:

ა. ცალკეული საკვანძო და ინდიკატორი სახეობების გამოვლენა, შესწავლა და მონიტორინგი.

კოლხეთის ეროვნულ პარკში აღნიშნულ სახეობებს შეიძლება მიეკუთვნონ: Drosera rotundifolia, Molinia litoralis, Carex lasiocarpa, Sphagnum palustre, Sphagnum auriculatum. აგრეთვე წყლის მცენარეები (Trapa colchica Lemna minor, Salvinia natans, Utricularia vulgaris, Myriophyllum spicatum, Potamogeton pectinatus). მათ უაღრესად დიდი როლი აქვთ ჭარბტენიანი ეკოსისტემებისათვის, როგორც წყლის გამწმენდ სახეობებს. ამ ფაქტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს დღეს, როდესაც ხდება წყალსატევებისა და სხვა ჭარბტენიანი ტერიტორიების ინტენსიური დაბინძურება. უხერხემლო ცხოველთა ისეთი სახეობების შესწავლა და მონიტორინგი, რომლებიც წყლის მაღალი ხარისხის მაჩვენებელია. ასევე საჭიროა ხელფრთიანების (Chiroptera) შესწავლა და მონიტორინგი.

ბ. ეკოლოგიურ სტრუქტურებზე (ლანდშაფტი, ჰაბიტატები, თანასაზოგადოებები) ქმედებების განხორციელება. იგულისხმება ლანდშაფტისა და ჰაბიტატების მართვა, დეგრადირებული ეკოსისტემისა და ჰაბიტატების აღდგენა, უნიკალური ბიოტოპების დაცვა. კონსერვაციის ერთ-ერთ მიზანს წარმოადგენს ტორფიანი ჭაობების და დაჭაობებული მურყნარების, როგორც განსაკუთრებული ეკოლოგიური მნიშვნელობის მქონე ბიოცენოზების, დაცვა და აღდგენა.

გ. ძირითად ფიზიკურ და ბიოლოგიურ პროცესებზე ქმედებების განხორციელება, რაც ნიშნავს აღნიშნულ ბუნებრივ პროცესებთან დაკავშირებულ ქმედებას, წყლისა და ტროფიკული კავშირების (კვებითი ჯაჭვის) მენეჯმენტს, ამ პროცესების ხელშეწყობისა და აღდგენის მიზნით. მაგალითად: წყალი ერთ-ერთ ძირითად როლს ასრულებს ეროვნული პარკის ჭარბტენიანი ეკოსისტემების კონსერვაციაში. ცნობილია პალიასტომის ტბისა და შავი ზღვის დამაკავშირებელი ხელოვნური არხის მავნე ზემოქმედება ტბის ბუნებრივ მტკნარწყლიან ფაუნასა და ფლორაზე. წყლის მართვა და მისი როლი პალიასტომის ტბის მომავალი ეკოლოგიური თვისებებისა და ეკონომიკური შესაძლებლობების განსაზღვრაში ძალზე მნიშვნელოვანია.

კოლხეთის ჭარბტენიანი ტერიტორიების მართვა უნდა ემსახურებოდეს აგრეთვე ჭაობების, დაჭაობებული და ტენიანი ტყეების ჰიდროლოგიურ რეჟიმში მომხდარი ცვლილებების სერიოზული ზემოქმედების შერბილებას.

გარემოს დაბინძურების კონტროლი მენეჯმენტის ერთ-ერთ პრიორიტეტად უნდა იქნეს მიჩნეული, რადგან ეროვნული პარკის ჭარბტენიანი ეკოსისტემები და შავი ზღვის აკვატორია დეგრადაციის სერიოზული საფრთხის წინაშე დგანან (სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობით მრეწველობით, ტრანსპორტით გამოწვეული დაბინძურება).

1.3. ლიტერატურა

1. გრიგოლია გ. ქ. ფაზისის ლოკალიზაციისათვის, სამეცნიერო სესია მიძღვნილი ქ. ფაზისის ლოკალიზაციის პრობლემებისადმი, 1973.

2. კოლხეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სახელმძღვანელო დოკუმენტი, 1995, თბილისი;

3. მიქელაძე თ. არქეოლოგიური კვლევა-ძიება რიონის ქვემო წელზე, 1972.

4. პალიასტომის ტბის გარემოსდაცვითი კვლევა, 1997, თბილისი;

5. საქართველოს კანონი – კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ, 1998.

6. ჩიქოვანი ო. კოლხეთის დაბლობის ამოშრობის ისტორია, 1982.

7. ჯავახიშვილი შ. საქართველოს კლიმატოგრაფია, 1981.

8. Джанелидзе Ч. П. Палеогеография Грузии в голоцене, 1980.

9. Геоморфология Грузии. 1971.

10. Колаковский А. А. Растительный мир Колхиды,1961.

11. Колхидскя Низменность, Природные условия и социально-экономические аспекты. 1989

12. Колхидскя Низменность, Научные предпосылки освоения. 1990

13. Лалиев А. Г. К вопросу геотектонической при-роды и итории геологического развития Колхидской низменности, 1957

14. Опасные гидрометеорологические явления на Кавказе, 1990;

15. Осушение и освоение Колхидской низменности, 1974.

16. Титар В.М. Экологический Менеджмент Водно-Болотных Угодий (Стандарт и рекоммендации к составлению менеджмент-планов), 1999.

17. Уклеба Д. Б. Антропогенные Ландшафты Грузии, 1983.

18. Флеров А. Ф. Растительность Колхидской низменности, 1951.

19. Guidelines for management planning for Ramsar sites and other wetlands (COP8 – DR 14) 2002.

2. ზოგადი შეფასება

2.1. ეკოლოგიური შეფასება (ჰაბიტატები, სახეობები, ბუნებრივი პროცესები)

2.1.1. ტერიტორიული საკმარისობა

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია მოიცავს კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილს. კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ საქართველოს კანონის მიხედვით ეროვნული პარკის ხმელეთის ფართობია – 28 571 ჰა, ზღვის აკვატორიისა – 15 742 ჰა. დაბლობის ჩრდილოეთი ნაწილის მსგავსი მახასიათებლების მქონე ჭარბტენიანი ტერიტორიები – გაგიდის და ზორგათის ტორფიანი ჭაობები (მდინარეებს ენგურსა და ოქუმს შორის), აფხაზეთში დღეს არსებული პოლიტიკური ვითარების გამო არ შევიდა ეროვნულ პარკში.

მდინარეების ხობისწყლისა და რიონის კალაპოტების გასწვრივ მდებარე ტერიტორიები არ შევიდა ეროვნული პარკის საზღვრებში, რადგან მეტად ურბანიზებულია და აგროსამელიორაციო სამუშაოებით ინტენსიურად არის ათვისებული. ამ მიზეზით არის გამოწვეული ეროვნული პარკის სამ ნაწილად გაყოფა (ანაკლია-ჭურიის, ნაბადას და იმნათის უბნები). ამის გარდა, იმავე მიზეზით ეროვნული პარკის საზღვრებში არ შევიდა კოლხეთის დაბლობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ პერიფერიულ ნაწილში არსებული ტერიტორიებიც.

ეროვნული პარკის ფართობი, გარკვეულწილად კრიტიკულ მინიმუმს წარმოადგენს, რომელიც იძლევა მის საზღვრებში არსებული ჭარბტენიანი ეკოსისტემების, სანაპირო ქვიშიანი დიუნების იშვიათი მცენარეული დაჯგუფებებისა და ზღვის სანაპირო აკვატორიის ლანდშაფტების სიცოცხლისუნარიანობის და ბუნებრივ-ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნების შესაძლებლობას.

2.1.2. ბიომრავალფეროვნება

კოლხეთის ეროვნული პარკის ბიოგეოგრაფიული მდებარეობა განაპირობებს მისი ველური ფლორისა და ფაუნის მაღალ ბიომრავალფეროვნებას, ენდემური და რელიქტური სახეობების საკმაო სიუხვეს. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე წარმოდგენილია სხვადასხვა ტიპის ლანდშაფტები, ცალკეული ეკოსისტემები და ცენოზები. კერძოდ, ზღვის აკვატორიის ეკოსისტემები, ქვიშიანი დიუნების იშვიათი მცენარეული დაჯგუფებები, ზღვისპირა ტორფიანი ჭაობები რელიქტური და ენდემური მცენარეულობით, დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარები, ტბებისა და ჭაობის მდინარეთა ეკოსისტემები. მაღალი ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას ხელი შეუწყო ნოტიო და თბილმა სუბტროპიკულმა ჰავამ, ხშირმა ჰიდროგრაფიულმა ქსელმა და ჭარბტენიანი ნიადაგების არსებობამ. ამასთან ერთად, ეროვნული პარკის მაღალი ბიომრავლფეროვნება მნიშვნელოვანწილად განაპირობა მისი საზღვრების შიგნით მთელი რიგი ობიექტების მიუდგომლობამ (გაუვალი ჭაობები და დაჭაობებული ტყეები).

ეროვნული პარკის ტერიტორია, მიმდებარე ზღვის აკვატორიასთან ერთად, აფრიკა-ევრაზიის წყლისა და ჭაობის ფრინველთა მიგრაციის ერთ-ერთ გზაზე მდებარე უმნიშვნელოვანეს რეგიონს წარმოადგენს. პარკის ჭაობებში, დაჭაობებულ და ტენიან ტყეებში, მდინარეებსა და ტბებში ისვენებს, იზამთრებს და ბუდობს 194 სახეობის ფრინველი. მათ შორის ზოგიერთი, მიგრირებადი სახეობების კონვენციის (CMS – ბონის კოვენცია) და აფრიკა-ევრაზიის მიგრირებადი წყლის ფრინველების (AEWA) შეთანხმების საფუძველზე დაცულ სახეობებს წარმოადგენს (ხუჭუჭა ვარხვი – Pelicanus crispus, რუხი წერო – Grus grus, შავი ყარყატი – Ciconia nigra, მცირე თეთრი ყანჩა – Egretta garzetta და სხვა).

კოლხეთის დაბლობის მდინარეები მნიშვნელოვანი ჰაბიტატებია გამსვლელი თევზების ქვირითობისათვის. მათ გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვთ ზუთხისნაირთა (Acipenseridae) პოპულაციების შენარჩუნებისათვის. კერძოდ, ისეთი იშვიათი სახეობისათვის, როგორიცაა ატლანტური ზუთხი (Acipenser sturio) – IUCN-ის წითელი ნუსხა – გადაშენების კრიტიკული საფრთხის წინაშე მყოფი კატეგორია (CR). უკანასკნელი რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში მისი გავრცელების არეალის ფარგლებში იგი მხოლოდ მდ. რიონში იქნა დაფიქსირებული.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ჭარბტენიან ტერიტორიებს ორიგინალობას სძენს ბორეალური (სფაგნუმის ხავსები – Sphagnum imbricatum, S. papilosum, S. acutifolium, S. palustre, დროზერა – Drosera rotindfolia, რინხოსპორა – Rhynhospora alba, ტორფის ისლი – Carex lasiocarpa, წყლის სამყურა – Menianthes trifoliata) და მაღალი მთის (იელი – Rhododendron luteum და შქერი – R. ponticum) მცენარეული სახეობები. აგრეთვე მესამეული პერიოდის რელიქტები (ლაფანი – Pterocarya pterocarpa, იმერეთის მუხა – Quercus imeretina, ჰართვისის მუხა – Q. hartwissiana, და სხვა). დაჭაობებულ და ტენიან მურყნარებში უნდა აღინიშნოს ბზის (Buxus colchica) ცალკეული კორომების არსებობა.

დღევანდელმა მძიმე ეკონომიკურმა მდგომარეობამ გარკვეული უარყოფითი ზეგავლენა მოახდინა ჭარბტენიანი ეკოსისტემების ბიომრავალფეროვნებაზე. განსაკუთრებულ სტრესს განიცდის კოლხეთის დაბლობის ზღვისპირა ნაწილის მცენარეული საფარი, იქთიო და ორნითოფაუნა.

ხმელეთისა და წყლის ეკოსისტემების ანთროპოგენური დეგრადაცია დიდ საფრთხეს უქმნის კოლხეთის ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნებას. აღნიშნული პროცესი ეროვნული პარკის თითქმის მთელ ტერიტორიაზეა დაფიქსირებული და გამოწვეულია ადამიანის მიერ ტყეების გაჩეხით, ჭაობების დაშრობით, ტორფის მოპოვებით, უკონტროლო ძოვებით, ნადირობითა და თევზჭერით.

2.1.3. ბუნებრიობა

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღინიშნება ბუნებრივი და სხვადასხვა ხარისხით სახეშეცვლილი ეკოსისტემების ერთობლიობა. ანთროპოგენური ფაქტორის ძლიერი გავლენის მიუხედავად, სახეშეცვლილ ეკოსისტემებს გააჩნიათ აღდგენის პოტენცია.

ბუნებრივი სახით ქვიშიანი დიუნების მცენარეული დაჯგუფებები შემორჩენილია მდ. ჭურიისა და მდ. ხობისწყლის შესართავებს შორის. მდინარეების ხობისწყლისა და რიონის შესართავებს შორის მდებარე ქვიშიანი დიუნების მცენარეული დაჯგუფებების ბუნებრივი სახე გარკვეულწილად შეცვლილია ხელოვნური ტყეების გაშენებით.

ბუნებრივი ან ბუნებრივთან მიახლოებული ჭაობური ეკოსისტემები წარმოდგენილია ანაკლიის ჭაობის სამხრეთ ნაწილში, ჭურიის და ფიჩორის ჭაობებში, ნაბადას ჭაობის ცენტრალურ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ უბანზე და იმნათის ჭაობის ცენტრალურ ნაწილში.

ზღვისპირა ჭაობების პერიფერიულ ზოლში ალაგ-ალაგ პირველადი სახითაა შემორჩენილი დაჭაობებული მურყნარები. უნდა აღინიშნოს აგრეთვე ჭაობებში არსებულ ხმელეთის მცირე „კუნძულებზე“ განლაგებული ტყეები, რომლებიც აქამდე არც ერთ საინვენტარიზაციო მასალაში არ დაფიქსირებულა. საინტერესოა მათი გენეზისი, თანამედროვე მდგომარეობა. თავიანთი მდებარეობის გამო ისინი ნაკლებად სახეცვლილია.

ტორფის მოპოვების, არხების გაყვანისა და სხვა ღონისძიებათა შედეგად ძლიერ დეგრადირებული ეკოსისტემები წარმოდგენილია ანაკლიის ჭაობის ჩრდილო ნაწილში, ნაბადას და იმნათის ჭაობების უკიდურეს სამხრეთ უბნებზე, მალთაყვას და გრიგოლეთის ჭაობების დიდ ნაწილზე.

ანთროპოგენური ფაქტორის მზარდი უარყოფითი ზეგავლენის გამო შეინიშნება ბუნებრივი ლანდშაფტის სწრაფი გარდაქმნა. ხდება სხვადასხვა წარმოშობის ახალი ანთროპოგენური ლანდშაფტების წარმოქმნა. მაგალითად, მდ. ფიჩორის ხეობის ბოლო მონაკვეთზე, განსაკუთრებით მისი მარცხენა ნაპირის გასწვრივ, უკანასკნელ წლებში ინტენსიურად გაიჩეხა დაჭაობებული მურყნის ტყე. აქ ამჟამად სრულიად განსხვავებული – მეორადი ნოტიო მდელო-ბუჩქნარების ლანდშაფტია განვითარებული. ანალოგიური სურათი შეინიშნება მდ. ჭურიის აუზის ზღვისპირა ნაწილში და ნაბადას ჭაობის აღმოსავლეთით მდებარე დაჭაობებულ ტყეებში. აქაც, ტყეების გაჩეხვის შედეგად, მათი ადგილი ალაგ-ალაგ დაიკავა მეორადმა ნოტიო მდელო-ბუჩქნარების ლანდშაფტმა, ზოგან კი წარმოიქმნა ტყე-ბუჩქნარების ლანდშაფტი ჭაობის ბალახეულ მცენარეულობასთან ერთად.

ეროვნულ პარკთან მიმდებარე ზღვის აკვატორიას და პალიასტომის ტბას გარკვეულწილად დაკარგული აქვს ბუნებრივი სახე. ეს გამოწვეულია მათი წყლების ქიმიური და ბიოლოგიური ელემენტებით დაბინძურების, თევზის ჭარბი რეწვის და სხვა მიზეზების მავნე გავლენის გამო.

ასევე სხვადასხვა ხარისხითაა სახეშეცვლილი ჭაობის მდინარეების ეკოსისტემები.

2.1.4. იშვიათობა

კოლხეთის ეროვნული პარკის ლანდშაფტის იშვიათობა განპირობებულია იმით, რომ იგი წარმოადგენს ათეული მილიონობით წლის წინ ევრაზიის ვრცელ მატერიკზე თითქმის უწყვეტ ზოლად გადაჭიმული სუბტროპიკული და ტროპიკული ბიოცენოზებით მდიდარი ლანდშაფტური სარტყლის დღემდე შემორჩენილ ერთ-ერთ ნაშთს. ამჟამად, ამ ლანდშაფტური სარტყლის ბიოცენოზები კოლხეთის გარდა, გვხვდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში, კახეთში, თალიშში (აზერბაიჯანი), აღმოსავლეთ ჩინეთში. კოლხეთის ფლორაში დღემდე შემორჩა რიგი მცენარეული სახეობებისა, რომლებიც ევრაზიის მატერიკის უდიდეს ნაწილზე დიდი ხნის წინ გადაშენდა. ამასთან ერთად, კოლხეთის თანამედროვე ფლორის ზოგიერთი სახეობა ვიწრო ენდემია, – გვხვდება მარტო კოლხეთში და შესაბამისად იშვიათია.

ეროვნული პარკის საზღვრებში მდებარე ტორფიანი ჭაობები უნიკალური ბიოგეოგრაფიული მოვლენაა, როგორც დაჭაობების პროცესის განვითარების თავისებურებებით, ისე თანამედროვე მცენარეულობის გეობოტანიკური შინაარსით. აღნიშნული ჭაობები საკმაოდ მრავალფეროვანი ფიტოცენოზებით არის წარმოდგენილი, რომლებიც ტორფის 4-12 მ. სისქის ფენებზე არიან განვითარებული. კოლხეთის ტორფიანი ჭაობი აგებულებით და ფლორისტული შედგენილობით გარკვეულ მსგავსებას ამჟღავნებს ტუნდრისა და ტაიგის ჭაობებთან. ეს ფაქტი, სუბტროპიკული განედებისათვის უჩვეულო მოვლენაა.

აღსანიშნავია მთელ რიგ უბნებზე შემორჩენილი დაჭაობებული ტყეების ბუნებრივი ან ბუნებრივთან მიახლოებული მასივები, სადაც კომპაქტურად არის წარმოდგენილი ზოგიერთ რელიქტურ სახეობათა კორომები (,,ოლიფონე“, რაც ნიშნავს ლაფნის ადგილს, „ოზაკლე“ – ბზის ადგილს). ერთეულად ან ჯგუფუ-რად არის წარმოდგენილი რელიქტური ან იშვიათი სახეობები (იმერული მუხა – Quercus imeretina, ჰართვისის მუხა – Quercus hartwissiana, ლაფანი – Pterocarya pterocarya, იფანი – Fraxinus excelsor, წიფელი – Fagus orientalis და სხვ.).

იშვიათი ველური ფაუნის სახეობებიდან აღსანიშნა-ვია: საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ატლანტური ზუთხი (Acipenser sturio); რეპტილიებიდან – ესკულაპის მცურავი (Elaphe longisima); ფრინველებიდან – შავი ყარყატი (Ciconia nigra), რუხი წერო (Gris grus), დიდი თეთრი ყანჩა (Egretta alba), თეთრკუდა არწივი (Haliaeetus albicilla) და სხვა; ძუძუმწოვრებიდან – წავი (Lutra lutra), რადეს ბიგა (Sorex raddei) და სხვა. IUCN ევროპის ნუსხის სახეობებიდან აღსანიშნავია ხუჭუჭა ვარხვი (Pelecanus crispus), ღალღა (Crex crex), აფალინა (Tursiops truncatus) და ზღვის ღორი (Phocoena phocoena).

2.1.5. სათუთობა/მოწყვლადობა

ეროვნული პარკის მაღალი ბუნებრივ-მემკვიდრეობითი ღირებულების მქონე ეკოსისტემები მეტად სათუთი ბუნებრივი წარმონაქმნებია და ბუნებრივი ან ანთროპოგენური ფაქტორებით გამოწვეული გარემო პირობების ცვალებადობისადმი მაღალი მგრძნობელობით გამოირჩევიან. პირველ რიგში ეს ითქმის ქვიშიანი დიუნების ფიტოცენოზებზე, რომელთა მოწყვლადობას განაპირობებს არამყარი სუბსტრატი და გავრცელების არეალის მკვეთრი შეზღუდულობა. ძლიერი ანთროპოგენური დატვირთვის გამო ქვიშიანი დიუნების მცენარეულობა საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს სხვა უბნებზე ძლიერ დეგრადირებულია, ზოგან კი მთლიანად არის განადგურებული. ამ მცენარეულობის სამი სახეობა – ყვითელი ყაყაჩურა (Glaucium flavum), ზღვის შროშანი (Pancratium maritimum) და ქაცვი (Hippoplae rhamnoides) გადაშენების პირასაა და საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი.

ასევე, ტორფიან ჭაობებზე დაშრობითი სამელიორაციო სამუშაოების შესრულება განაპირობებს მათი ბუნებრივი ჰიდროლოგიური რეჟიმის მკვეთრ დარღვევას (წყლის დონის დაბლა დაწევა და ა.შ.), რაც, თავის მხრივ, იწვევს ჭაობების ფიტოცენოზების დეგრადაციას. აქ გავრცელებული სახეობებიდან Molinia litoralis, Osmunda regalis, Solidago turfosa მესამეული პერიოდის რელიქტებია, ისინი ანთროპოგენური ზეწოლის გამო მოსპობის პირას იმყოფებიან და საქართველოს წითელ წიგნში არიან შეტანილი. ამავე მიზეზით გადაშენების პირასაა და ასევე საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი Drosera rotundifolia. გადაშენება ემუქრება და წითელ წიგნში აუცილებლად საჭიროებს შეტანას Hibiscus pontica, Kosteletzkya pentacarpos, Salvinia natans. დაჭაობებული და ტენიანი ტყეების თვითაღდგენის მაღალი უნარის მიუხედავად, გაჩეხის შემდეგ აღარ ხდება მათი პირველადი სტრუქტურის აღდგენა, რაც, თავის მხრივ, ბიომრვალფეროვნების გაღარიბებას განაპირობებს. აღნიშნული ტყეების ბუნებრივი მასივების გაჩეხის შემდეგ ახლად წარმოქნილი ტყე აღარ შეიცავს ისეთ სახეობებს, როგორიცაა წიფელი, ნეკერჩხალი, იფანი და სხვა, რომლებიც მურყანთან შედარებით ბუნებრივად აღდგენის ნაკლებუნარიანობით ხასიათდებიან.

მცენარეულ საფართან ერთად დეგრადირებულია ეროვნულ პარკში მობინადრე ველური ფაუნაც. მთელი რიგი სახეობები ამჟამად აშკარად დგას გადაშენების გზაზე და გულმოდგინე დაცვას საჭიროებს. ამის დასტურია ის ფაქტი, რომ „საქართველოს წითელ წიგნში“ და IUCN-ის ნუსხაში შეტანილია ატლანტური ზუთხი, მცირეაზიური ტრიტონი, ესკულაპის მცურავი, წავი, რადეს ბიგა; ფრინველებიდან – შავი ყარყატი, დიდი თეთრი ყანჩა, მყივანა გედი და სხვ.

ასევე სათუთია პალიასტომის ტბის ეკოსისტემები, რომელიც წყლით საზრდოობს მის აუზში არსებული ჭაობებიდან, დაჭაობებული და ტენიანი ტყეებიდან. ტბის აუზში არსებულ ჭარბტენიან ეკოსისტემებზე ანთროპოგენური ფაქტორის უარყოფით გავლენას ძალზედ მძიმე შედეგი მოაქვს პალიასტომის ტბისათვის. ამას ემატება შავი ზღვის მარილიანი წყლის შეჭრა ტბაში მალთაყვის არხით, რამაც გამოიწვია ადრე მტკნარი ტბის საკმაოდ ძლიერი გამარილიანება და შესაბამისად ტბის მტკნარწყლიანი ეკოსისტემის ძლიერი დეგრადაცია.

2.1.6. ტიპურობა

თბილი და ნოტიო კლიმატის, ხშირი ჰიდროგრაფიული ქსელის და ძირითადად ვაკე რელიეფის პირობებში ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებული ლანდშაფტები (ზღვის სანაპირო აკვატორია, ჭურიის, ნაბადას, იმნათის და სხვა სფაგნუმიანი ჭაობები, ამ ჭაობების მიმდებარე დაჭაობებული მურყნარები, მდინარე ფიჩორის ქვემო წელში არსებული კოლხური ტყის მასივები, მდ. ჭურიის და მდ. ხობისწყლის შესართავებს შორის მდებარე ქვიშიანი დიუნების ზოლი და სხვა), გამოირჩევიან განუმეორებელი ელფერით და კოლხეთის რეგიონისთვის დამახასიათებელ ტიპურ, ბუნებრივ წარმონაქმნებად გვევლინება.

აღსანიშნავია, რომ ჭარბტენიანი ლანდშაფტების გავრცელების არეალი წარსულში კოლხეთის დაბლობზე გაცილებით ვრცელი იყო და ამჟამად მკვეთრად შემცირებულია ანთროპოგენური ფაქტორის ზეგავლენის შედეგად. ამ ლანდშაფტების დაცვა-შენარჩუნებას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს.

2.1.7. ეკოსისტემის აღდგენის პოტენციალი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ზოგიერთ უბანში დარღვეული ეკოლოგიური წონასწორობის აღდგენა შესაძლებელია თუ ვიხმართ კომპლექსურ ღონისძიებებს. კერძოდ, პალიასტომის ტბის ჰიდროლოგიური და ჰიდრობიოლოგიური პირობების გაუმჯობესება, მდ. კაპარჭინას მოლამული, დაბინძურებული და დაჭაობებული კალაპოტის გაწმენდა, ანაკლიის ჭაობის ჩრდილო ნაწილის, ნაბადის და იმნათის ჭაობების უკიდურესი სამხრეთი ნაწილების, აგრეთვე მალთაყვის და გრიგოლეთის ჭაობების დარღვეული ეკოსისტემების რეაბილიტაცია, ქვიშიანი დიუნების ბუნებრივი რელიეფის და მასზედ არსებული სხვადასხვა ხარისხით დეგრადირებული იშვიათი მცენარეული დაჯგუფებების აღდგენა.

კოლხეთის ჭარბტენიანი ტერიტორიების თვითაღდგენის მაღალი უნარის გამო, ეროვნული პარკის უმეტეს უბნებზე მცირე ხელშეწყობითაც კი შესაძლებელია გარკვეული პროგრესის მიღწევა. სადრენაჟო არხების ხელშეუხებლობის შემთხვევაში მოხდება მათი ბუნებრივი მოლამვა, რაც ხელს შეუწყობს ჭაობების ჰიდროლოგიური რეჟიმის ნაწილობრივ აღდგენას. ხის ჭრისა და ძოვების შეზღუდვის შემთხვევაში მოხდება კოლხური ტყისათვის დამახასიათებელი, გადაშენების პირას მყოფი სახეობების აღდგენა. თევზჭერის მკაცრი კონტროლი ხელს შეუწყობს გაქრობის საშიშროების ქვეშ მყოფი სახეობების აღდგენას.

2.2. სოციალურ-ეკონომიკური შეფასება

ჭარბტენიანი ტერიტორიების კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენების დაგეგმვისათვის გათვალისწინებული უნდა იქნეს მისი სრული ეკონომიკური ღირებულება. სრული ეკონომიკური ღირებულება, თავის მხრივ, იყოფა გამოყენებად და არაგამოყენებად ღირებულებებად. გამოყენებად ღირებულებაში იგულისხმება პირ-დაპირი სარგებლობის, არაპირდაპირი სარგებლობის (მარეგულირებელი ფუნქციები) და შესაძლებელი სარგებლობის (გენეტიკური) რესურსები.

ტერიტორიის ფასეულობას მნიშვნელოვანწილად განაპირობებს არაგამოყენებადი ღირებულება, ანუ არსებობის ღირებულება (ლანდშაფტის ბუნებრივი და კულტურული კომპონენტები). ამ ღირებულებების დაცვა და შენარჩუნება აუცილებელია ადამიანის სულიერი და კულტურული მოთხოვნილებების დასაკმაყოფი-ლებლად.

ქვემოთ მოცემულია კოლხეთის ეროვნული პარკის სოციალურ-ეკონომიკური ღირებულებების (ფასეულობების) შემაჯამებელი ცხრილი (იხ. ცხრ.2.1).

ცხრ.2.1

კოლხეთის ეროვნული პარკის ღირებულებები

|გამოყენებადი ღირებულება |არაგამოყენებადი ღირებულება |

|პირდაპირი სარგებლობის |არაპირდაპირი სარგებლობის |შესაძლებელი სარგებლობის |არსებობის ღირებულება |

|ღირებულება |ღირებულება |ღირებულება | |

|ძოვება |საკვები ელემენტების შეკავება |გენეტიკური რესურსები |ბიომრავალფეროვნება |

| |(აკუმულაცია) |მეცნიერული კვლევა და |გადამფრენი ფრინველების ჰაბიტატი |

|შეშის ჭრა |ნახშირბადის აკუმულირება |განათლება |კულტურული მემკვიდრეობის ღირებულება |

| |წყლის ფილტვრა |ტურიზმი და რეკრეაცია |პეიზაჟების ესთეტიკური ღირებულება |

|ნადირობა |მიკროკლიმატის სტაბილიზაცია | | |

|თევზჭერა |გრუნტის წყლების რეგულაცია | | |

| |წყალდიდობის შესუსტება | | |

| |თევზების ტოფობის ადგილები | | |

გამოყენებადი ღირებულება ბუნებრივი და კულტურული რესურსების მახასიათებელია როგორც პირდაპირი და არაპირდაპირი, ასევე შესაძლებელი სარგებლობის შემთხვევაში.

• პირდაპირი სარგებლობის ღირებულება გულისხმობს განახლებადი ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობას სასიცოცხლო მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილების და ეკონომიკური საქმიანობის განვითარების მიზნით. ადამიანის მიერ გამოყენებული ბუნებრივი რესურსების მოცულობა და სარგებლობის ტემპი გაცილებით ნაკლები უნდა იყოს შესაბამისი რესურსის ბუნებრივ პროდუქტიულობასთან შედარებით. არაგა-ნახლებადი რესურსებით სარგებლობა სრულიად დაუშვებელია.

• არაპირდაპირი სარგებლობის ღირებულება სხვადასხვა მარეგულირებელი პროცესებით არიან განპირობებული და შედარებით ნაკლებად შესამჩნევია. ასეთია მაგალითად, ჭარბტენიანი ეკოსისტემების წყლის რეგულირების და ფილტრაციის, ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესების და სხვა ფუნქციები. საჭიროა დადგინდეს ეკოსისტემის პოტენციური ტევადობა, რათა ზუსტად განისაზღვროს ამ ფუნქციის გამოყენების ზღვარი.

• შესაძლებელი სარგებლობის ღირებულება განისაზღვრება ალტერნატიული სარგებლობით, რაც შეიძლება არ იყოს განსაზღვრული აწმყოში, მაგრამ აშკარად გამოვლინდეს მომავალში. შესაძლებელი სარგებლობის ღირებულება მოიცავს ბუნებრივი რესურსებით დამზოგავ სარგებლობას, რაც შეიძლება რეკრეაციისა და ეკოტურიზმის საფუძველი გახდეს. ადამიანის მიერ რესურსებით სარგებლობა შეზღუდულია ეკოსისტემის პოტენციური ტევადობის, ანუ მაქსიმალური დატვირთვის მიხედვით.

არაგამოყენებად ღირებულებას ადარებენ მემკვიდრეობით ღირებულებას, რომელსაც, როგორც ბუნებრივ კაპიტალს, აწმყო უნახავს და გადასცემს მომავალ თაობებს. ასეთი ღირებულება შეიძლება მოიცავდეს გამოყენებად ღირებულებათა თითოეულ კატეგორიას, იმ განსხვავებით, რომ ახლანდელი თაობა არ სარგებლობს ამ ღირებულებებით.

ეროვნული პარკის ძირითადი მიზანია ლანდშაფტის ბუნებრივი და კულტურული კომპონენტების არსებობის ღირებულების შენარჩუნება, რასაც ხშირად ბუნებრივ კაპიტალს უწოდებენ.

მდგრადი გამოყენების პრინციპების გათვალისწინების შემთხვევაში, დღევანდელი თაობის მიერ შესაძლებელია ამ კაპიტალის გონივრული გამოყენება. ქვემოთ განხილულია მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრული გონივრული გამოყენების კონცეფციის შედეგები.

2.2.1. არსებობის ღირებულება

2.2.1.1. ესთეტიკური და ისტორიულ-კულტურული ღირებულება

კოლხეთის ეროვნულ პარკს განუმეორებელ ელფერს სძენს მრავალფეროვანი ბუნებრივი და სხვადასხვა ხარისხით შეცვლილი ლანდშაფტი – ნაპირგასწვრივი ქვიშიანი დიუნები, ტორფიანი ჭაობები, დაჭაობებული და ტენიანი ტყეები, მდინარეთა მეანდრული კალაპოტები, ტბები, რასაც კიდევ უფრო აძლიერებს კავკასიონისა და მცირე კავკასიონის თოვლით დაფარული ქედების ფონი.

კოლხეთის ჭარბტენიანი ტერიტორიები მეტად მნიშვნელოვანია ისტორიულ-კულტურული თვალსაზრისითაც. ჯერ კიდევ ძვ.წ.აღ. III ათასწლეულში კოლხეთის დაბლობზე შექმნილი იყო საკმაოდ მაღალგანვითარებული ცივილიზაცია, რომელიც კოლხების სახელთან იყო დაკავშირებული და რომელზეც მოგვითხრობენ ძველი ბერძნული მითები. არქეოლოგიური გამოკვლევები მოწმობს, რომ კოლხეთის ძველ ნამოსახლარებზე ადამიანს განუწყვეტლივ უცხოვრია ბრინჯაოს, ანტიკურ და ფეოდალურ ხანაში.

კოლხეთის ეროვნული პარკის მიმდებარე ტერიტორიის მოსახლეობაში ჯერ კიდევ შემორჩენილია ბევრი სასარგებლო ტრადიცია, ხოლო ის, რაც მივიწყებულია, აღდგენას მოითხოვს.

2.2.1.2. განვითარების ისტორია

ეროვნული პარკის საზღვრებში არსებული ჭარბტენიანი ლანდშაფტი, აგრეთვე ხმელეთის ზედაპირის ქვეშ განვითარებული ბიოგენური სედიმენტები (ტორფი, ტორფიანი თიხები და სხვა), შეიცავენ მდიდარ და საინტერესო პალეოგეოგრაფიულ ინფორმაციას. ამ ინფორმაციის პალეობოტანიკური და პალეოზოოლოგიური ანალიზი საშუალებას იძლევა დადგენილ იქნეს ამ ლანდშაფტის განვითარების ისტორია. ამჟამად მიახლოებით დადგენილია დაჭაობებული და ნოტიო ტყეების განვითარების ისტორია, კლიმატის ცვალებადობა პლიოცენისა და ანთროპოგენის პერიოდების განმავლობაში. ასევე დადგენილია, რომ კლიმატის თანდათანობით აცივების შედეგად მოისპო მესამეული პერიოდის ფლორის რიგი სახეობი (ჭაობის კვიპაროსი, ცუგა, სექვოია და სხვა).

პალეოგეოგრაფიული გამოკვლევებისა და ისტორიული წყაროების ანალიზის შედეგად, ბრინჯაოს ხანაში და ანტიკურ პერიოდში (დაახლოებით 2000-5000 წლის წინ) ეროვნული პარკის ტერიტორია თითქმის მთლიანად იყო დაფარული ჭარბტენიანი ლანდშაფტით – ღია ტორფიანი ჭაობით, დაჭაობებული და ტენიანი კოლხური ტყით. გამონაკლისს წარმოადგენს შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ გაჭიმული ქვიშიანი დიუნების ვიწრო ზოლი, რომლის ლანდშაფტში ტიპურ ლითორალურ მცენარეებთან ერთად მონაწილეობდა ქსეროფიტების და ეფემერული მცენარეების დაჯგუფებები.

არქეოლოგიური გამოკვლევების მასალები მოწმობს, რომ მოსახლეობას იმ დროს ძირითადად ათვისებული ჰქონდა მდინარეთა შესართავებთან მიმდებარე ქვიშიანი დიუნების ზოლი და ალაგ-ალაგ მდინარეთა გასწვრივ მდებარე კალაპოტისპირა ტერიტორიის ლოკალური უბნები. კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ლანდშაფტის განვითარებაზე გარკვეულ უარყოფით ზეგავლენას ახდენდა ადამიანის სამეურნეო საქმიანობა. თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ უკანასკნელ ასწლეულებამდე ადამიანის სამეურნეო საქმიანობას არ გამოუწვევია ჭარბტენიანი ლანდშაფტის ბუნებრივი სტრუქტურულ-ფუნქციური თავისებურებების რამდენადმე საგულისხმო შეცვლა და მათი ეკოლოგიური მდგომარეობის გაუარესება. ეს იმით შეიძლება აიხსნას, რომ წარსულში ანთროპოგენური დატვირთვა ჭარბტენიან ლანდშაფტზე არ იყო ისეთი ძლიერი, რომ განვითარებულიყო ლანდშაფტის დეგრადაციის შეუბრუნებელი პროცესი. მეორე მხრივ, როგორც სჩანს, გავლენა იქონია იმ ფაქტმა, რომ თბილი და ნოტიო ჰავის პირობებში კოლხეთის ჭარბტენიანი ეკოსისტემები მაღალი ბიოლოგიური პროდუქტიულობით და მასთან ერთად, თვითაღდგენის დიდი უნარით გამოირჩევიან. ამიტომ, კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში, კერძოდ კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ძირითადად განვითარებული იყო თითქმის ხელუხლებელი სხვადასხვა ტიპის ჭარბტენიანი ლანდშაფტები.

ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის უარყოფითი ზეგავლენა კოლხეთის დაბლობის ჭარბტენიან ლანდშაფტზე შესამჩნევად გაიზარდა XIX საუკუნის 70-იანი წლებიდან. ამ დროს აშენდა და ფუნქციონირება დაიწყო ქ. ფოთის ნავსადგურმა, ხოლო კოლხეთის დაბლობი გადაკვეთა თბილისი-ფოთის რკინიგზის ხაზმა. XX საუკუნის 20-30-იანი წლებიდან ჭაობების დაშრობის მიზნით განხორციელებული ფართომასშტაბიანი სამელიორაციო სამუშაოების შედეგად, ათეული ათასობით ჰექტარ მიწაზე მთლიანად იქნა განადგურებული ბუნებრივი ჭარბტენიანი ეკოსისტემები-ჭაობები, დაჭაობებული და ტენიანი ტყეები.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია, თავისი გეომორფოლოგიური, კლიმატური და ჰიდროლოგიური პირობების (რელიეფის ძალზედ დაბალი და ბრტყელი ზედაპირი, უხვი ატმოსფერული ნალექები, ძლიერ დანესტიანებული გრუნტები, გრუნტის წყლის ჰორიზონტების ზედაპირთან ახლოს მდებარეობა და სხვა) თავისებურებების გამო, ძნელად მისადგომ, ალაგ-ალაგ თითქმის გაუვალ და მეტად ძნელად დასაშრობ უბანს წარმოადგენს. აღნიშნულის გამო, ეროვნული პარკის ტერიტორიის მნიშვნელოვან ნაწილზე (ზღვისპირა ჭაობები, ძლიერ დაჭაობებული ტყის მასივები) სამელიორაციო სამუშაოები სახნავ-სათესი ფართობების მიღების მიზნით არ განხორციელებულა. ზღვისპირა ჭარბტენიან მიწებზე გაყვანილ იქნა მხოლოდ წყალსაწრეტი და წყალსადინარი არხები, ზოგიერთი ზღვისპირა ჭაობი კი გამოყენებულ იქნა ტორფის კარიერებად.

XX ს-ის 90-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში განვითარებული პოლიტიკური მოვლენებით გამოწვეულმა მძიმე სოციალურ-ეკონომიკურმა პირობებმა საგრძნობლად გაამძაფრა ეკოლოგიური მდგომარეობა კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. გარკვეული მიზეზების გამო შეწყდა ტორფის მოპოვება და სამელიორაციო სამუშაოები, მაგრამ დაიწყო ხე-ტყის ინტენსიური ჭრა, უკონტროლო თევზჭერა და ნადირობა, რამაც ეროვნული პარკის მთელ რიგ უბნებზე, ჭარბტენიანი ლანდშაფტების ბუნებრივი ფუნქცია უკიდურესად დააკნინა.

ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ალაგ-ალაგ ჯერ კიდევ შემორჩენილია ბუნებრივი მცენარეული საფარის (ჭაობის, წყლის, ჭარბტენიანი ტყეების მცენარეულობის) კარგად შემონახული მონაკვეთები. ასეთ ადგილებში განვითარებულ ლანდშაფტს მაინც აქვს ანთროპოგენური ფაქტორების უარყოფითი გავლენის სუსტი კვალი და ამდენად ხელუხლებელი ეკოსისტემების კატეგორიაში მათი მოქცევა არ შეიძლება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნულ ადგილებში წარმოდგენილი ჭარბტენიანი ლანდშაფტების სტრუქტურულ-ფუნქციური თავისებურებები ბუნებრივ-პირველადთან ძალზე მიახლოებულია.

2.2.2. შესაძლებელი სარგებლობის ღირებულება

2.2.2.1. შემეცნებით-საგანმანათლებლო და ტურისტულ-რეკრეაციული პოტენციალი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ჭარბტენიანი ლანდშაფტი მდიდარ ბიოგეოგრაფიულ ინფორმაციას შეიცავს და მაღალი ვიზუალურ-ესთეტიკური ღირებულებით გამოირჩევა, რაც შემეცნებითი ტურიზმის განვითარებისათვის ხელსაყრელ პირობებს ქმნის. აღნიშნულ ლანდშაფტებს ადგილობრივი მოსახლეობის და ვიზიტორთა, როგორც ფორმალური (საუნივერსიტეტო, საშუალო, სპეციალური და სხვა), ისე არაფორმალური განათლების და ტურისტულ-რეკრეაციული პოტენციალი აქვს. მსოფლიოში მხოლოდ ახლახანს დაიწყეს ტორფიანი ჭაობების საგანმანათლებლო პოტენციალის სრული გაცნობიერება. ამ თვალსაზრისით აღსანიშნავია: მდინარეების ჭურიისა და ხობისწყლის შესართავებს შორის მდებარე ქვიშიანი დიუნების მცენარეული დაჯგუფებები, მიმდებარე ზღვის აკვატორიის ეკოსისტემები (დელფინების ჯგუფები); ჭურიის, ნაბადის, იმნათისა, და სხვა ზღვისპირა ჭაობების და მათ პერიფერიებზე არსებული დაჭაობებული ტყეების, ჭაობის მდინარეების, ტბების იშვიათი ჭარბტენიანი ეკოსისტემები, ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველებით.

დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე ეროვნულ პარკთან მიმდებარე ტერიტორიების ისტორიულ-კულტურულ გარემოს – არქეოლოგიურ და ხუროთმოძღვრულ ძეგლებს, დღემდე შემორჩენილ ყოფისა და მიწათსარგებლობის ტრადიციულ ფორმებს.

ყოველივე ზემოთქმულის შესახებ მოსახლეობა ნაკლებად არის ინფორმირებული. ამ სახის ინფორმაციის მისაღებად საჭიროა ვიზიტორთა და საინფორმაციო ცენტრების, საგანმანათლებლო ბილიკების, ფრინველთა დაკვირვებისათვის საჭირო სათვალთვალო თავშესაფრების და სხვა ინფრასტრუქტურის ობიექტების მოწყობა.

2.2.2.2. მეცნიერული კვლევის პოტენციალი

ეროვნული პარკის ჭარბტენიანი ლანდშაფტები (ტორფიანი ჭაობები, დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარები ჭაობის მდინარეების და პალიასტომის ტბის, აგრეთვე სანაპირო ქვიშიანი დიუნების ეკოსისტემები) ძალზე საინტერესო და მდიდარ ბიოგეოგრაფიულ, პალეოგეოგრაფიულ და არქეოლოგიურ ინფორმაციას შეიცავს. ბიოგეოგრაფიული ინფორმაციის კომპლექსური, მეცნიერული ანალიზი საშუალებას იძლევა სასურველი სიზუსტით იქნეს დადგენილი ეროვნული პარკის ჭარბტენიანი ლანდაშაფტის თანამედროვე სტრუქტურა და განვითარების თავისებურება.[2] ეროვნული პარკის თანამედროვე ლანდშაფტის პალეოგეოგ-რაფიული ანალიზი საშუალებას იძლევა დადგინდეს მათი განვითარების ისტორია ახლო გეოლოგიურ წარსულში. აღნიშული ინფორმაციის საველე პირობებში მოპოვებისათვის საჭიროა შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობა.

2.2.3. არაპირდაპირი გამოყენების ღირებულება

2.2.3.1. მარეგულირებელი ფუნქციები

კოლხეთის ჭაობები დიდ გავლენას ახდენენ ჭარბტენიან ტერიტორიაზე განვითარებულ სხვადასხვა ბუნებრივ პროცესებზე. მათ შორის, ბიოქიმიურ ციკლებზე, კვებით ჯაჭვებზე, ჰიდროლოგიურ პროცესზე, წყლის ხარისხზე და ა.შ. კოლხეთის ჭაობები ზედაპირული წყლების ინტენსიური შეწოვის გამო, წყალმარეგულირებელ და წყალშემკავებელ ფუნქციას ასრულებენ. ამით ისინი საგრძნობლად ასუსტებენ მდინარეებზე ჩავლილი კატასტროფული წყალმოვარდნების სიძლიერეს, ეროზიული პროცესების ინტენსიურობას, იცავენ ქ. ფოთს და სხვა დასახლებულ პუნქტებს, გზებს, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს დატბორვისაგან. ამასთან ერთად, ჭაობები და ჭარბტენიანი ტყეები ფილტრავენ ზედაპირულ წყლებს, მდინარეებსა და ტბებს ეკოლოგიურად სუფთა წყლით ასაზრდოებენ და თავად წარმოადგენენ ზედაპირული და გრუნტის წყლების რეზერვუარებს.

კოლხეთის ჭარბტენიან ლანდშაფტებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ ლოკალური კლიმატის რეგულირებაში. დიდი რაოდენობით ტენის შეკავების გამო, ხელს უწყობენ რეგიონის ტერიტორიაზე ნოტიო ჰავის შენარჩუნებას, აღმოსავლეთის ქარების სიძლიერის შესუსტებას და ა.შ.

ჭაობის მცენარეების მიერ ატმოსფეროდან ნახშიროჟანგის შთანთქმის შედეგად ტორფიან ჭაობებში აკუმულირებულია სხვადასხვა ორგანულ ნაერთებთან დაკავშირებული ნახშირბადის დიდი რაოდენობა. ტორფიანი ჭაობების დაშრობა და განადგურება გამოიწვევს მათში განამარხებული დიდი მოცულობის ნახშირბადის გარდაქმნას ნახშიროჟანგად, რის გამოც მკვეთრად გაიზრდება ნახშიროჟანგის კონცენტრაცია ატმოსფეროში. ეს კი შესაბამისად გაზრდის ატმოსფეროს სათბურის ეფექტს და ხელს შეუწყობს კლიმატის დათბობას (იხ. კიოტოს ოქმი კლიმატის ცვლილებებზე, 1997 წელი).

ტორფიანი ჭაობები კიოტოს ოქმის საფუძველზე შეიძლება მომავალში გახდეს გარკვეული შემოსავლის წყარო საქართველოს ეროვნული ბიუჯეტისათვის. ეს მოხდება იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნულ ტორფიან ჭაობებში შენარჩუნებული იქნება განამარხებული ნახშირბადის მთლიანი მოცულობა, რაც ხელს შეუწყობს ატმოსფეროში ნახშიროჟანგის კონცენტრაციის ზრდის და შესაბამისად კლიმატის დათბობის ტემპის შესუსტებას. ასეთ შემთხვევაში შესაძლოა საქართველომ მიიღოს ფინანსური კომპენსაცია საერთაშორისო დონორებისაგან. მაგალითად, ამჟამად ინდონეზია თავის ტერიტორიაზე განლაგებული ჭაობების დაცვისა და შენარჩუნებისათვის კანადისაგან იღებს საკომპენსაციო თანხას.

2.2.4. პირდაპირი გამოყენების ღირებულება

2.2.4.1. სოციალურ-ეკონომიკური პოტენციალი რესურსები

კოლხეთის ეროვნული პარკის მიმდებარე ტერიტორიაზე მაცხოვრებელთა გამოკითხვის[3]  შედეგად გამოირკვა, რომ ეროვნული პარკის რესურსებით უმეტეს წილად სარგებლობს მასთან მიმდებარე სოფლების მოსახლეობა. ამასთანავე, ეროვნული პარკის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაზე ანთროპოგენური ფაქტორის ზეწოლა შედარებით ნაკლებია.

ეროვნული პარკის ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობები განსაზღვრავს ბუნებრივი განახლებადი რესურსების საკმაო მრავალფეროვნებას. მათ შორის, აღსანიშნავია: ტყეები, ნადირ-ფრინველი, თევზები, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები (საძოვრები, სათიბები).

ტრადიციულად, ადგილობრივი მოსახლეობა რესურსებს გარკვეული კონტროლირებადი რეჟიმით მოიხმარდა, რაც ითვალისწინებდა ეკოსისტემის ბუნებრივ პოტენციურ პროდუქტიულობასა და მდგრადობას. მერქანს იყენებდნენ სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო დანიშნულების მიზნით, ნადირობდნენ (ხოხობზე, გარეულ ბატზე, იხვზე, ტახზე, შველზე და სხვა); ზღვაში, მდინარეებში, ტბებში იჭერდნენ სხვადასხვა სახის თევზს (ზუთხი, ორაგული, კეფალი და სხვა); მოჰყავდათ კოლხური სელი, აგროვებდნენ სამკურნალო მცენარეებს, გამოჰყავდათ შინაური ცხოველების ადგილობრივი ჯიშები („კვარაცხელიას“ ძროხა, მეგრული ღორი და სხვა).

ეს მიდგომა ძირფესვიანად შეიცვალა წინა საუკუნის ბოლოს განვითარებული სწრაფი ეკონომიკური კრიზისის გამო.

სადღეისოდ საკმაოდ შემცირებულია ეროვნული პარკის ბუნებრივი განახლებადი რესურსები; რიგი სანადირო და სარეწაო სახეობა გადაშენების საფრთხის წინაშეა; მათი მოპოვების ტრადიციული ხერხები და ჩვევები ნაწილობრივ მივიწყებულია. თუმცა ეროვნული პარკის წარმატებული ფუნქციონირების შემთხვევაში არსებობს მათი აღდგენის კარგი შესაძლებლობა.

ძოვება

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარების ცალკეულ მასივებს, მეორად ტყე-ბუჩქნარებსა და მდელოებს, აგრეთვე ტორფიანი ჭაობების გასწვრივ მდებარე ტერიტორიას მოსახლეობა იყენებს საძოვრად მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვისათვის (კამეჩი, ძროხა). მდინარეების ჭურიის, ცივას, ციას და ფიჩორის გასწვრივ ადრე არსებული საკოლმეურნეო ფერმები ამჟამად კერძო პირების მფლობელობაშია. არ არსებობს რამდენადმე ზუსტი მონაცემები საქონლის რაოდენობასა და, შესაბამისად, პარკის ტერიტორიაზე ძოვების ინტენსიობაზე. ამ საძოვრებს მოსახლეობა იყენებს მთელი წლის განმავლობაში. ვინაიდან მდ. რიონის მარჯვენა სანაპიროზე არსებული სოფლების _ პატარა ფოთი, საღვამიჩაო, საგვიჩიო, ზემო ჭალადიდი და სხვ მიმდებარე ტერიტორიები გამოყენებულია ძირითადად სახნავ-სათესად. მდ. რიონის მარცხენა ნაპირზე არსებული სოფლების (შავი ღელე, სირიაჩკონი, საქორქიო და სხვა) მოსახლეობა საძოვრებად იყენებს რიონის მარცხენა სანაპიროს გასწვრივ მდებარე ეროვნული პარკის ტერიტორიებს.

[pic]

ძოვება ტენიან მურყნარებში

საშეშე მერქნის მოპოვება

როგორც ზემოთ აღინიშნა, კოლხეთის ეროვნული პარკის ტყეები ძირითადად მურყნარითაა წარმოდგენილი. მურყნის მერქანი შედარებით დაბალი ხარისხისაა როგორც სამასალე, ისე შეშად გამოყენების თვალსაზრისით. ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ ჭარბტენიან ტყეებში მერქნის დამზადება მძიმე ფიზიკურ შრომასთან არის დაკავშირებული. მერქნიან მცენარეთა ის სახეობები (მუხა, ცაცხვი, ნეკერჩხალი, იფანი, რცხილა წიფელი, ბზა, ლაფანი და სხვა), რომელთაც მეტი ეკონომიკური ღირებულება აქვთ, აღნიშნულ ტყეებში გადაშენების პირასაა, ზოგიერთი მათგანი საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი (ჰართვისის მუხა, ბზა, ლაფანი) და მათი ჭრა აკრძალულია. აღნიშნული სახეობები ეროვნული პარკის ტერიოტრიაზე ერთეულ ხეებად ან მცირე ზომის კორომებად არის შემორჩენილი და მათ დაცვას ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს.

კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნის მიზნებიდან გამომდინარე ხე-ტყის ჭრა შეიძლება მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში, ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში. კერძოდ, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ შეშის მოპოვების მიზნით. ამისათვის მიზანშეწონილია ნებადართულ იქნეს მოვლითი ჭრა. მაგალითად, 2001 წელს კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ნებადართულ იქნა 10 000 მ³ საშეშე მერქანის დამზადება. თუმცა, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ რეალურად დამზადდა მხოლოდ 3 000 მ³. დანარჩენი გამოყოფილი ტყე-კაფი მოხმარებულ იქნა 2002 წელს.

მეთევზეობა

თევზებიდან სარეწაო მნიშვნელობა აქვს ძირითადად კეფალს (Mugil auratus) და ფარგას (Stizostedion lucioperca). ეროვნულ პარკთან მოსაზღვრე ტერიტორიის მოსახლეობის გარკვეული ნაწილის შემოსავლის ერთ-ერთ წყაროს თევზჭერა წარმოადგენს. თევზჭერა მიმდინარეობს პალიასტომის ტბაზე, მდინარეებზე ფიჩორზე, ჭურიაზე და მათ შენაკადებზე, აგრეთვე შავი ზღვის აკვატორიაში. ამ რესურსის მდგრადი გამოყენება შესაძლებელია ბუნების მნიშვნელოვანი ფუნქციების, როგორიცაა სასიცოცხლო პროცესების რეგულირება და ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია, შენარჩუნებით, რისთვისაც საჭიროა დადგინდეს თევზჭერის კვოტები თევზების პოპულაციების სახეობრივი შემადგენლობისა და ასაკობრივი სტრუქტურის გათვალისწინებით.

2.3. ღირებულებათა და ინტერესების კონფლიქტი

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილი მე-20 საუკუნის 50-იანი წლებიდან ანთროპოგენური ზეწოლა სულ უფრო და უფრო მზარდ უარყოფით ზეგავლენას განიცდის. მძიმე ეკონომიკური სიტუაციის ფონზე აღსანიშნავია მოსახლეობის გაუცნობიერება დაცული ტერიტორიების როლისა და მნიშვნელობის შესახებ. ათეულობით წლების განმავლობაში სახელმწიფო პოლიტიკა მიმართული იყო ჭარბტენიანი ტერიტორიების დაშრობისკენ, რამაც ადგილობრივ მოსახლეობას ჭაობისადმი უარყოფითი დამოკიდებულება ჩამოუყალიბა. ეს პრობლემა ფრიად საჭირბოროტოა და სასწრაფო მოგვარებას საჭიროებს. მით უმეტეს, რომ საქართველო, როგორც რამსარის კონვენციის წევრი, ვალდებულია დაიცვას საერთაშორისო მნიშვნელობის სტატუსის მქონე კოლხეთის ჭარბტენიანი ეკოსისტემები.

2.3.1. ანთროპოგენურ ფაქტორთან დაკავშირებული პრობლემები

ეროვნული პარკის რესურსების გამოყენებამ დღის წესრიგში დააყენა ისეთი მწვავე სოციალური და უსაფრთხოების პრობლემა, როგორიც არის დანაშაული გარემოს დაცვის წესის წინააღმდეგ. საბჭოთა პერიოდში, კოლექტიური მიწათსარგებლობის და ბუნების მიმართ ნაკლებსერიოზული დამოკიდებულების პირობებში, ზემოაღნიშნული დანაშაულის თავიდან ასაცილებელი ბრძოლის მიზანი ფორმალურად ბრაკონიერის დასჯა იყო და არა ბუნების დაცვა. XX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისიდან საქართველოში გარემოს დაცვის წესის წინააღმდეგ დანაშაულის (ხე-ტყის უკანონო ჭრა, თევზის უკანონო მოპოვება, უკანონო ნადირობა, გარემოს დაბინძურება, წიაღის უკანონო მოპოვება, უხარისხო კვების პროდუქციის რეალიზაცია და სხვ.) ფაქტებმა საგრძნობლად იმატა და არასრულყოფილი სტატისტიკური აღრიცხვის მიუხედავად, ქვეყანაში ეკოდანაშაულთა სპექტრის შთამბეჭდავი სურათი წარმოაჩინა. მაგალითად, ეკოლოგიური პოლიციის დეპარტამენტის მონაცემებით (რაც სრულად არ ასახავს ვითარებას, რადგან შეიცავს ბუნების კანონსაწინააღმდეგო ქმედებების მხოლოდ რეგისტრირებულ მასალას) 1997-2001 წლების განმავლობაში საქართველოში დაფიქსირებული ხე-ტყის უკანონო ჭრის ფაქტებიდან, კოლხეთის ეროვნული პარკის მიმდებარე რაიონების (ზუგდიდი, ხობი, სენაკი) და ქ. ფოთის წილად მოდიოდა 8,6%, რაც მეტად მაღალი მაჩვენებელია. აღნიშნული რეგიონის ფარგლებში, იმავე ხუთწლიან პერიოდში რეგისტრირებული ეკოდანაშაულებებიდან, რომელთა საერთო რიცხვი იყო 3900, ხე-ტყის უკანონო ჭრაზე 38,6% მოდიოდა.

ამჟამად ეროვნული პარკის საზღვრებში არსებული რესურსების გამოყენებაზე კონტროლს აწარმოებს ეროვნული პარკის დაცვის სამსახური და გარემოს დაცვის ინსპექცია. ამის გამო, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ბუნებრივი რესურსების დაცვა ხდება არაკოორდინირებულად. აუცილებელია ისეთი ახალი მექანიზმის შემუშავება, რომელიც არ მისცემს საშუალებას სხვა მაკონტროლებელ ორგანოს პარკის ადმინისტრაციასთან წინასწარი შეთანხმების გარეშე პარკის ტერიტორაზე თავისი კომპეტენციის ფარგლებში იხმაროს აღმკვეთი ღონისძიებანი. ეს პირობა არ გავრცელდება ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობაზე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ ქმედებაზე და საგანგებო და სამაშველო ღონისძიებების განხორციელებისას (წყალდიდობები, ხანძრები და ა.შ.).

2.3.1.1. ტყის ჭრა შეშის დამზადების მიზნით

XX საუკუნის ბოლოს, ძლიერი ენერგეტიკული კრიზისის ფონზე, შეშა გახდა ერთადერთი სათბობი რესურსი კოლხეთის ეროვნულ პარკთან მიმდებარე დასახლებული პუნქტებისათვის. მოსახლეობა შეშას ამზადებს როგორც საკუთრივ ეროვნულ პარკის ტერიტორიაზე, ისე მასთან მიმდებარე ტყის მასივებში. ტყეების გაჩეხვის ინტენსიურმა პროცესმა გამოიწვია ცალკეული უბნების ტყის ეკოსისტემების ძლიერი დეგრადაცია. განსაკუთრებით ეს ითქმის მდინარეების ჭურიის, ცივას, ციას და ფიჩორის გასწვრივ არსებული ტყის ეკოსისტემებზე, სადაც წარსულში წარმოდგენილი იყო ბუნებრივთან მიახლოებული ტყის მასივები. ამჟამად ამ მასივების საკმაოდ დიდი ნაწილი სხვადასხვა ხარისხით დეგრადირებული ტყეებს, მეორად ტყე-ბუჩქნარებს და მეორად მდელოებს უკავია.

[pic]

ტყის უკანონო ჭრა

აღსანიშნავია აგრეთვე, რომ კოლხეთის დაბლობის სატყეო მეურნეობებში დამკვიდრებულმა პირწმინდა ჭრის მეთოდმა, დიდი დაღი დაასვა დაჭაობებული და ტენიანი ტყეების ბიომრავალფეროვნებას.

2.3.1.2. ტორფის მოპოვება

ტორფის ამოღება კოლხეთში, ორგანულ-მინერალური სასუქის დამზადების მიზნით, დაიწყო XX საუკუნის 30-იანი წლებიდან. ანაკლიას, ნაბადას, მალთაყვის, იმნათის, გრიგოლეთის ჭაობები, რომელთა ცალკეული უბნებიდან ხდებოდა ტორფის ამოღება, მეტად არახელსაყრელი ჰიდროგეოლოგიური პირობებით ხასიათდებიან. ამ ჭაობებში ტორფის ჰორიზონტი ზღვის დონეზე დაბლა მდებარეობს 3-6 მეტრით. ამის გამო, ტორფის ამოღების ადგილებში წარმოიქმნა დაბინძურებული წყლით სავსე გუბურები, ხოლო ადრეარსებული ეკოსისტემები მთლიანად მოისპო.

ადრე, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე – ანაკლიის ჭაობის ჩრდილოეთი ნაწილი, ნაბადასა და იმნათის ჭაობების უკიდურესი სამხრეთი უბნები, მალთაყვის ჭაობის უდიდესი ნაწილი, გრიგოლეთის ჭაობის ჩრდილო ნაწილი გამოიყენებოდა ტორფის კარიერებად. შედეგად, აქ ჭაობური ეკოსისტემები აბსოლუტურად დეგრადირებულია. სანახევროდ ექსპლოატაციაგავლილ ამ უბნებზე ტორფის ერთიანი ჰორიზონტი, რომლის სიღრმე საშუალოდ 4-6 მ-ს შეადგენს, მხოლოდ 2 მ სიღრმემდეა დამუშავებული. ტორფის ჰორიზონტის შუა და ქვედა ნაწილი ლპობას განიცდის, რის გამოც ჭაობების აღნიშნული უბნები ქიმიური და ორგანული ნივთიერებებით ძლიერი დაბინძურების კერებად გადაიქცა. მათგან წყალი შედის ჭაობის მდინარეებში, ტბებსა და ზღვაში. ჭაობების ევტროფიკაციის პროცესი მიმდინარეობს მათ ზედაპირზე ტრანზიტული მდინარეების (რიონი, ფიჩორი, ხობისწყალი, ცივა და სხვა) მიერ დაბინძურებული ტერიტორიებიდან (ქუთაისის საღებავების ქარხანა, კვაისას მადნების გამამდიდრებელი ქარხანა, ზესტაფონის ფეროშენადნობის ქარხანა და ა.შ.) მოტანილი ბიოგენური ელემენტების – ფოსფორის და აზოტის კონცენტრაციის ზრდის შედეგად. ეს იწვევს ჭაობებში ჟანგბადის მკვეთრ დეფიციტს, რაც მკვეთრად აუარესებს წყლის ორგანიზმების სასიცოცხლო პირობებს.

[pic]

დეგრადირებული ლანდშაფტი მალთაყვის ჭაობის

ყოფილ ტორფის საბადოზე

XX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისიდან შექმნილი ეკონომიკური კრიზისის შედეგად შეწყდა ტორფის მოპოვება კოლხეთის დაბლობის ზღვისპირა ჭაობებიდან. ამჟამად, იკვეთება ტორფის ახალი საბადოების დამუშავების ტენდენცია. ადგილობრივი მესვეურების და უცხოელი ინვესტორების დაინტერესების სფეროში მოექცა იმნათის უნიკალური ჭაობის ცენტრალური ნაწილი. აღნიშნული ჭაობის დამუშავება ტორფის მოპოვების მიზნით გაანადგურებს არა მარტო ამ ჭაობის ეკოსისტემების, არამედ გამოიწვევს პალიასტომის ტბის აუზში მდებარე ჭარბტენიანი ტერიტორიების ეკოლოგიური მახასიათებლების ცვლილებებს. ამის გამო, აღნიშნული ტერიტორიები ვეღარ დააკმაყოფილებენ რამსარის კონვენციით განსაზღვრულ კრიტერიუმებს, რომელთა საფუძველზეც მათ მიენიჭათ საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების სტატუსი. ეს შექმნის რამსარის კონვენციით განსაზღვრული ვალდებულებების დარღვევის პრეცედენტს.

2.3.1.3. თევზჭერა

მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნების აბსოლუტური იგნორირებით, ამჟამად ეროვნულ პარკში (ზღვის აკვატორია, პალიასტომის ტბა, მდინარეები ჭურია, ფიჩორი, დედაბერა, ცივა და სხვა) მიმდინარეობს თევზის უკონტროლო ჭერა (მათ შორის, იშვიათი და გადაშენების პირას მისული სახეობების – ატლანტური ზუთხის, კოლხური ზუთხის, ტარაღანას, ფორეჯის, შავი ზღვის ორაგულის და სხვა). ატლანტური ზუთხის პოპულაციის შენარჩუნების მიზნით ჯერ კიდევ 1975 წელს შავი ზღვის სანაპირო აკვატორიაში (5 მილი), ფოთიდან ოჩამჩირემდე აიკრძალა თევზის ყოველგვარი რეწვა. თუმცა, აქვე ნებადართულია ქაფშიის რეწვა, რამაც პრაქტიკულად მინიმუმამდე დაიყვანა ატლანტური ზუთხის შენარჩუნების მიზნით განხორციელებული ღონისძიებების მნიშვნელობა. იმიტომ, რომ აღნიშნულ აკვატორიაში განლაგებული იყო თევზმჭერი ფლოტი 150-200 გემის ოდენობით. რეწვის დროს ქაფშიასთან ერთად ადვილად იჭერდნენ ატლანტური ზუთხის მოზარდის მნიშვნელოვან ნაწილს.

ასევე, 1992 წელს შეიქმნა კოლხეთის სახელმწიფო საზღვაო ნაკრძალი ფოთი-ოჩამჩირის საზღვაო მონაკვეთის 5 მილი სიგანის აკვატორიაში. აღნიშნულ ნაკრძალში ყოველგვარი თევზჭერის აკრძალვა ფაქტობრივად არ განხორციელებულა.

საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსთან არსებული ცხოველთა საუწყებათაშორისო საბჭოს გადაწყვეტილებით ეროვნული პარკის ზღვის აკვატორიაში თევზჭერა ნებადართული არ არის ფოთი-ოჩამჩირის მონაკვეთზე. აღნიშნულის საფუძველზე, საზღვაო აკვატორიის ამ მონაკვეთზე, უკანასკნელი 7 წლის განმავლობაში, თევზჭერის ლიცენზია არ გაცემულა, თუმცა არაოფიციალური ინფორმაციით აქ თევზჭერის ფაქტები ჯერ კიდევ აღინიშნება.

პალიასტომის ტბაზე თევზჭერა აიკრძალა 1980 წლიდან. რეალურად ეს მოთხოვნა არასოდეს შესრულებულა. ამჟამად, პალიასტომის ტბაზე ძირითადად მოიპოვებენ ფარგასა და კეფალს. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს, თევზის რესურსების დიდ რაოდენობით უკონტროლო მოპოვება პალიასტომის ტბის ზღვასთან დამაკავშირებელ მალთაყვის არხზე, რაც საფრთხის წინაშე აყენებს პალიასტომის ტბის გამსვლელი თევზების პოპულაციას.

აღნიშნულის შედეგად შეინიშნება იქთიოფაუნის რიცხობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლების მკვეთრი შემცირება.

2.3.1.4. ნადირობა

ანალოგიური მდგომარეობა აღინიშნება ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე და მიმდებარე უბნებზე ნადირობის თვალსაზრისით. ძირითად სანადირო ობიექტებს წარმოადგენს: გარეული იხვი, რუხი და თეთრშუბლა ბატი, მწყერი, შველი, გარეული ღორი, ნუტრია და სხვა. ნადირობა განსაკუთრებით ინტენსიურია გაზაფხულზე და შემოდგომაზე – ფრინველების გადაფრენის დროს. ასევე ზამთარში – მოზამთრე ფრინველებზე. აღინიშნება იშვიათ და წითელ წიგნში შეტანილ სახეობებზე ნადირობაც (მონადირეთა დაბალი ცნობიერების გამო).

2.3.1.5. ძოვება

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ძოვება უარყოფითად მოქმედებს ბუნების მკაცრი დაცვისა და ბუნების მართვადი დაცვის ზონებში არსებულ სხვადასხვა ხარისხით დეგრადირებული ტყეების ბუნებრივი გზით აღდგენის პროცესზე. იგულისხმება მერქნიან მცენარეთა ყოველწლიური ამონაყარის განადგურება ძოვების შედეგად.

ძოვების კონტროლირება გარკვეულ სირთულეებთან არის დაკავშირებული. მიჩნეულია, რომ მდგრადი გამოყენების რეჟიმის დროს ძოვება შესაძლებელია იმ შემთხვევაში, თუ გათვალისწინებულია ტერიტორიის თვითმდგრადობის ზღვარი და შენარჩუნებულია მისი ბიომრავალფეროვნება.

2.3.1.6. ხანძრები

პერიოდულად (ადრე გაზაფხულზე, ვეგეტაციის დაწყებამდე ან გვიან შემოდგომაზე) ხდება ჭაობის მცენარეულობის გადაწვა. ადგილობრივი მოსახლეობა ხანძრების გაჩენის მიზეზად ასახელებს ძირითადად ორ გარემოებას: ჭაობის მცენარეული საფარის გადაწვა შეიძლება ხდებოდეს მწყემსების მიერ, რომელთაც მიაჩნიათ, რომ ნახანძრალზე ამოსულ ბალახს საქონელი უკეთ ძოვს, ან მონადირეების მიერ. პერიოდული ხანძრები ძლიერ უარყოფით ზეგავლენას უნდა ახდენდნენ ჭაობების მცენარეულ საფარზე, მიწაზე მობუდარ ფრინვლებზე, ქვეწარმავლებზე, თუმცა ამ ზეგავლენის შესაფასებლად კვლევა არ მომხდარა.

2.3.2. სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებული პრობლემები

2.3.2.1. ნავთობტერმინალის მშენებლობა

კოლხეთის ეროვნული პარკის ფუნქციონირებისათვის საკმაოდ მტკივნეულ პრობლემას წარმოადგენს ყულევის ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების ტერმინალის მშენებლობა მდ. ხობისწყლის შესართავთან. აღნიშნული მშენებლობის ინვესტორ კომპანიას საკუთრებაში გადაეცა ცენტრალური კოლხეთის საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიან ტერიტორიაზე მდებარე 96,43 ჰა ფართობის მიწის ნაკვეთი. აქედან 9,35 ჰა (ხობის ყოფილი სატყეო მეურნეობის 27-ე კვარტლის ნაწილი) კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია იყო. შემოთავაზებული პროექტით ტერმინალთან მისასვლელი რკინიგზის გაყვანა გათვალისწინებულია ქვიშიან დიუნების ზოლზე, რომლის 4 კილომეტრის სიგრძის მონაკვეთი ეროვნული პარკის ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში შედის, სადაც ჯერ კიდევ ბუნებრივი სახით შემორჩენილია ქვიშიანი დიუნების იშვიათი მცენარეული დაჯგუფებები (რომლებიც მშენებლობის პროცესში გარკვეულ უბნებზე უკვე მოისპო). ცხადია, რომ დიუნებზე რკინიგზის გაყვანის შემთხვევაში აღნიშნული დაჯგუფებები ძლიერ დეგრადაციას დაექვემდებარება, ხოლო ზოგიერთი იშვიათი სახეობა აუცილებლად მოისპობა. ამასთან ერთად, ტერმინალთან მისასვლელი 2 კმ სიგრძის, 200 მ სიგანისა და 18 მეტრი სიღრმის არხის გათხრა სანაპირო ზონის წყალქვეშა ფერდზე, რომელიც ეროვნული პარკის საზღვაო აკვატორიაში შედის, გამოიწვევს ამ უკანასკვნელის ჰიდრო-ბიოლოგიური და ჰიდრო-ქიმიური მახასიათებლების მკვეთრ ცვლილებას.

რამსარის კონვენციის მოთხოვნების შესაბამისად, საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიის შეზღუდვის შემთხვევაში, მისი სათანადო კომპენსირების საკითხი ჯერ კიდევ ღიად რჩება.

ყულევის ტერმინალის მშენებლობამ გამოიწვია კოლხეთის ეროვნული პარკის ნაბადასა და ანაკლია-ჭურიის ზოგიერთი უბნის და მიმდებარე ზღვის აკვატორიის ეკოლოგიური მახასიათებლების ცვლილება, რაც შესაძლოა კიდევ უფრო გაძლიერდეს პროექტით გათვალისწინებული ინფრასტრუქტურის (რკინიგზა დიუნაზე, მდ. ხობისწყლის შესართავთან ზღვაში გაჭრილი არხი და სხვ.) განვითარების შემთხვევაში. ეს, მნიშვნელოვან ბარიერს შეუქმნის საქართველოს მიერ აღებული საერთაშორისო ვალდებულებების განხორციელებას. აღნიშნულთან დაკავშირებით შესაძლოა დადგეს საკითხი კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის დაცული ტერიტორიების (საქართველოს კანონი კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ) სტატუსის მოხსნა/შეჩერების შესახებ.[4]

2.3.2.2. თავდაცვის სამინისტროს განკარგულებაში დროებით მყოფი ტერიტორიები

საქართველოს კანონის „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ 51-ე მუხლის შესაბამისად, კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრებში, ნაბადას უბანზე მდებარე 4271 ჰა ტერიტორია 10 წლით არის გადაცემული თავდაცვის სამინისტროს განკარგულებაში. ამდენად, მასზედ აღნიშნული დროის განმავლობაში არ ვრცელდება ზემოთ ნახსენები კანონის მოქმედება.

აღნიშნული პრობლემა დამატებით შესწავლას მოითხოვს, რასაც ხელს შეუწყობს მოლაპარაკება გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის და თავდაცვის სამინისტროებს შორის. კერძოდ, საჭირო იქნება ნაბადას ტორფიანი ჭაობის თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის მონიტორინგი და ამ ჭაობის ეკოლოგიურად მგრძნობიარე ადგილებში სამხედრო სწავლების ვადებისა და ხანგრძლივობის წინასწარი განსაზღვრა აღნიშნული პერიოდის განმავლობაში.

2.3.2.3. ეროვნული პარკის საზღვრებში იჯარით გაცემული ტერიტორიები

„კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის თანახმად, მისი მოქმედება (მე-13-18 მუხლებით დადგენილი ტერიტორიულ-ფუნქციონალური რეჟიმი) არ ვრცელდება ისეთ მიწებზე, რომლებიც კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრებშია, მაგრამ კანონის მიღებამდე იქნა რეგისტრირებული, როგორც კერძო სამართლის ფიზიკური და იურიდიული პირების საკუთრება. ასეთი ტერიტორია არის ეროვნული პარკის იმნათის უბანში, ამ უბნის უკიდურესი სამხრეთი კიდის გასწვრივ არსებული მოიჯარეების ,,ლესა” (41,3 ჰა) და ,,პატარა აშენათი” (6,4 ჰა) _ სარგებლობაში მდებარე ნაკვეთები. აგრეთვე, მდ.ფიჩორის აუზის შუა წელში მდებარე ტყეში არსებულ მდელოებზე და მდელო-ბუჩქნარებზე მდებარე მოიჯარეების ,,წიფნარის” (47,1 ჰა) და ,,წყავას” (3,4 ჰა) ნაკვეთები.

2.3.3. ვითარების გაუმჯობესების პოტენციალი

ხელსაყრელი კლიმატური პირობების, ნაყოფიერი ნიადაგების, საკმარისი ფართობისა და შედარებით იზოლირებული მდებარეობის წყალობით, კოლხეთის ეროვნულ პარკს დიდი ეკოლოგიური პოტენციალი აქვს, რაც გამოიხატება ბიოლოგიურ სახეობათა საგრძნობი რაოდენობით, ეკოსისტემების მრავალფეროვნებით, მყარ ჰიდროლოგიურ რეჟიმში (ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლების ფილტრაცია, რეგულირება და სხვა), ნახშირბადის წარმოქმნის სრული ციკლით, ტორფის წარმოქმნის და მცენარეთა და ცხოველთა კვების ხელსაყრელი პირობების არსებობით. მეორე მხრივ, ეროვნულ პარკს აქვს სუსტი მხარეებიც. ბუნებრივმა საფრთხემ, როგორიცაა წყალდიდობა, დიდი ზიანი მოუტანა ამ ტერიტორიას – დაზიანდა ჰაბიტატები და რიგი სახეობა. უფრო დიდი ზიანი ეროვნული პარკის ეკოსისტემებს მიაყენა ადამიანმა. ხის ჭრა, ტორფის ამოღება, ჭარბი თევზაობა და ძოვება, ზღვარგადასული ნადირობა – ის ფაქტორებია, რომელთაც ხმელეთისა და წყლის ეკოსისტემებში გამოიწვიეს ბიომრავალფეროვნების ძლიერი გაღარიბება, ინვაზიური სახეობების შეჭრა და მათ მიერ რიგი ადგილობრივი სახეობის ადგილის დაკავება, ბუნებრივი პროცესის მნიშვნელოვანი რღვევა და ა.შ.

მენეჯმენტის ძირითადი მიზანია ეკოლოგიური და კულტურული პოტენციალის დაცვა/შენარჩუნება და სადაც შესაძლებელია ბუნებრივი ან ანთროპოგენური ფაქტორებით გამოწვეული დეგრადირებული ტერიტორიების აღდგენა.

კოლხეთის ეროვნული პარკი ფლობს სოციალურ-ეკონომიკურ პოტენციალს. მისი უნიკალური ლანდშაფტები ეკოლოგიური და საგანმანათლებლო ტურიზმის განვითარებისა და მეცნიერული ექსპედიციების მოწყობის დიდმნიშვნელოვან შესაძლებლობას იძლევა.

მენეჯმენტის მეორე მიზანია ადგილობრივ დაინტერესებულ პარტნიორებთან მჭიდრო თანამშრომლობით განავითაროს ეროვნული პარკის სოციალურ-ეკონომიკური პოტენციალი და ამ მიზნისათვის კატალიზატორის როლში გამოიყენოს საერთაშორისო დონორების დაფინანსება და მხარდაჭერა.

უნდა აღინიშნოს, რომ ჯერ კიდევ არსებობს ფაქტორები, რომელიც საფრთხეს უქმნის ამ სისტემას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერიტორიას საერთაშორისო – რამსარის სტატუსი აქვს მინიჭებული, მასთან მიმდებარე ტერიტორიებზე ხორციელდება ეროვნული პარკის ფუნქციისათვის შეუსაბამო, საწინააღმდეგო საქმიანობა. ნაბადას სამხედრო პოლიგონი, ყულევის ტერმინალის მშენებლობა, ახალი გზისა და რკინიგზის მშენებლობა ეროვნული პარკის ან მასთან მიმდებარე ტერიტორიაზე, პირდაპირი ან არაპირდაპირი საფრთხეა ეროვნული პარკის ეკოსისტემებისათვის. სათანადო კომპენსაციის შემთხვევაშიც კი აღნიშნული გარემოება გამოიწვევს არსებული ჰაბიტატებისა და მცენარეულობის ძლიერ დეგრადაციას, ან მათ მთლიან მოსპობას. ტერმინალზე მისასვლელი წყალქვეშა არხის გათხრა, ნავთობის შემთხვევითი ავარიული დაღვრა, გრუნტის წყლის ჰორიზონტის დაბლა დაწევა გამოიწვევს ზედაპირული და გრუნტის წყლების დაბინძურებას, ტორფის ფენების ნავთობით გაჟღენთას, ბიოტას დაკარგვას, ჰიდროლოგიურ პროცესის რეჟიმის დარღვევას და ა.შ.

ეროვნულ პარკში ბუნებრივი რესურსების პირდაპირმა მოპოვებამ შესაძლოა საფრთხე შეუქმნას მის საზღვრებში და მიმდებარე ტერიტორიაზე ეკონომიკური საქმიანობის წარმართვას.

ამგვარად, ეროვნულ პარკში და მასთან მიმდებარე ტერიტორიაზე საჭიროა შეჩერდეს შეუსაბამო და საწინააღმდეგო საქმიანობები. საჭიროა აგრეთვე სხვა საქმიანობებთან თანაარსებობის ხელის შეწყობა და რესურსების გამოყენების კონტროლირებადი რეჟიმის განხორციელება, რაც ითვალისწინებს ეკოსისტემის პოტენციურ პროდუქტიულობას და მის მდგრად გამოყენებას. ეს უზრუნველყოფს ეკოსისტემის სასიცოცხლო ფუნქციის შენარჩუნებას.

3. მენეჯმენტის მიზანი/კონცეფცია

3.1. მისია

კოლხეთის ეროვნული პარკის ლანდშაფტი დღეისათვის სათანადოდ არ არის შესწავლილი. მისი დეტალური შესწავლა შუქს მოჰფენს ბიომრავალფეროვნების, ეკოლოგიის, ჰიდროლოგიის, კლიმატოლოგიის მთელ რიგ პრობლემებს. ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად, ეროვნულ პარკში ძლიერ დეგრადაციას განიცდის ეკოსისტემები, ისპობა რეფუგიუმები _ როგორც უკანასკნელი თავშესაფარი ფლორისა და ფაუნის იშვიათი სახეობებისათვის. ტორფიან ჭაობებში განამარხებული მცენარეული მტვერი, აგრეთვე სხვადასხვა უახლეს გეოლოგიურ ნალექებში (ტორფი, ქვიშები, თიხები) შემორჩენილი არქეოლოგიური შრეების განადგურება საშიშროებას უქმნის ლანდშაფტისა და საზოგადოების განვითარების სრულყოფილი შესწავლის მიღწევას. ეროვნული პარკის დანიშნულებაა მის საზღვრებში არსებული ეკოსისტემის შესწავლა, დაცვა და აღდგენა.

კოლხეთის ეროვნული პარკის მისია:

• სხვადასხვა ეკოსისტემის (ტორფიანი ჭაობები, დაჭაობებული და ნოტიო კოლხური ტყეები, ტბები, ჭაობის მდინარეები და სანაპირო ქვიშიანი დიუნები) დაცვა და შენარჩუნება;

• ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრების დონის გაუმჯობესების ერთ-ერთი ძირითადი პირობის _ ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების ხელშეწყობა ეკოსისტემის მნიშვნელოვანი ფუნქციების (სასიცოცხლო პროცესების რეგულირება და ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია) შესანარჩუნებლად.

• ეკოტურიზმის განვითარება;

• გარემოსდაცვითი განათლების ხელშეწყობა.

ეროვნული პარკის მისია გულისხმობს ეროვნული და საერთაშორისო ვალდებულებების შესრულებას _ დაცული იქნეს საქართველოს, როგორც ევრაზიის ნაწილის დიდი ღირებულების მქონე ბუნებრივი მემკვიდრეობა, ბუნებრივი და ანთროპოგენური გარემოს ჰარმონიული განვითარების ხელშეწყობას და მისი განხორციელებისათვის შესაბამისი ადმინისტრაციული და ფიზიკური ინფრასტრუქტურის ჩამოყალიბებას.

3.2. მენეჯმენტის გრძელვადიანი მიზანი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ფუნქციონირებისათვის საჭიროა შემდეგი მიზნის განხორციელება:

ბუნებრივ გარემოსთან დაკავშირებული მიზანი:

• საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის განვითარება;

• კოლხეთის ეროვნული პარკის ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების დაცვა და შენარჩუნება.

ანთროპოგენურ გარემოსთან დაკავშირებული მიზანი:

• რეგიონის სოციალურ-ეკონომიკური პოტენციალის განვითარება;

• აღდგენადი ბუნებრივი რესურსების გონივრული გამოყენების უზრუნველყოფა და მოსახლეობაში ბუნებრივი გარემოსადმი დამზოგავი დამოკიდებულების ჩამოყალიბება;

• კულტურული და ტრადიციული თვითმყოფადობის შენარჩუნება;

• საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის განვითარება.

მენეჯმენტის პროცესთან დაკავშირებული მიზანი:

• კოლხეთის ეროვნული პარკის სრულფასოვანი ფუნქციონირების უზრუნველყოფა შესაბამისი ადმინისტრაციული და ფიზიკური ინფრასტრუქტურის ჩამოყალიბების საფუძველზე.

3.3. დასახულ მიზანთა მიღწევის რეალობის შეფასება

ზემოაღნიშნულ მიზანთა მიღწევადობა დამოკიდებულია მრავალ ფაქტორზე, მათ შორის შიდა და ნაწილობრივ გარეშე ფაქტორებზე. მენეჯმენტის გეგმაში მოცემულია ძირითადად შიდა ფაქტორების მენეჯმენტის სტრატეგიები, რომლებშიც მაქსიმალურად არის გამოყენებული დადებითი ფაქტორები და დასახულია უარყოფით ფაქტორთა ზეგავლენის შემცირების გზები. რაც შეეხება გარეშე ფაქტორებს, მათმა უარყოფითმა გავლენამ შეიძლება რისკის ქვეშ დააყენოს მენეჯმენტის მიზნების განხორციელება.

ქვემოთ მოყვანილია მნიშვნელოვანი ფაქტორები, რომლებიც მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრული მიზნების მიღწევაზე ახდენენ ზეგავლენას (იხ.ცხრ. 3.1).

ცხრ. 3.1: ფაქტორები, რომლებმაც შესაძლოა ზეგავლენა მოახდინონ მენეჯმენტის გეგმით დასახული მიზნების მიღწევაზე

|მიზნები |შიდა ბუნებრივი ფაქტორები |შიდა ანთროპოგენური ფაქტორები |გარე ბუნებრივი ფაქტორები |გარე ანთროპოგენური ფაქტორები |კანონმდებლობასთან დაკავშირებული |

| | | | | |ფაქტორები |

|A:Oბუნებრივ გარემოსთან დაკავშირებული | | | | | |

|მიზნები | | | | | |

|საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის| |დადებითი: პარკის კვალიფიციური | |დადებითი: საქართველოს გარემოს |დადებითი: Lკანონი დაცული |

|განვითარება; | |შტატი | |დაცვისა და ბუნებრივი |ტერიტორიების სისტემის შესახებ. |

| | |უარყოფითი: არასაკმარისი პროფესიული| |რესურსების სამინისტროს |საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | |გამოცდილება. | |სახელმწიფო საქვეუწყებო |განვითარების პროექტი |

| | | | |დაწესებულება დაცული | |

| | | | |ტერიტორიების დაპარტამენტი | |

|კოლხეთის ჭარბტენიანი ეკოსისტემის დაცვა; |დადებითი: ეკოსისტემები ნაწილობრივ |დადებითი: ადგილობრივი მოსახლეობის |უარყოფითი: მდინარეებიდან დაბინძურება, |უარყოფითი: მძიმე ეკონომიკური |დადებითი: კანონი კეპ-ის შექმნისა |

| |დეგრადირებულია. მათი აღდგენა კვლავ|გარემოსდაცვითი ცნობიერება. |წყალდიდობის მოკლევადიანი შედეგები, |მდგომარეობა, ადგილობრივი |და მართვის შესახებ, მსოფლიო |

| |შესაძლებელია, რადგან აქვთ | |ზღვის დონის ამაღლების გრძელვადიანი |მოსახლეობის არაერთგვაროვანი |ბანკისა და გლობალური |

| |თვითაღდგენისა და თვითრეგულირების | |შედეგები, პალიასტომის ტბის |დამოკიდებულება პარკის მიმართ. |გარემოსდაცვითი ფონდის მოკლევადიანი|

| |მაღალი უნარი. | |მარილიანობის ცვალებადობა. | |მხარდაჭერა. საქ. სანაპიროს |

| | | | | |ინტეგრირებული მართვის 1 და 2 |

| | | | | |კომპონენტის შედეგები. |

| | | | | |უარყოფითი: |

| | | | | |გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის |

| | | | | |სისუსტეები. სუსტი ფინანსური |

| | | | | |სტრუქტურა. |

|მდინარეების-ჭურიის და რიონის შესართავებს|უარყოფითი: | |უარყოფითი: მდინარეები და შავი ზღვის |უარყოფითი: რისკები, შეუსაბამი |დადებითი: შავი ზღვის სამოქმედო |

|შორის მდებარე აკვატორიის ეკოლოგიური |ბუნებრივი ტექტონიკური დაძირვა; | |აკვატორია როგორც დაბინძურების წყარო, |ინფრასტრუქტურის მოკლევადიანი |გეგმები, საქ. სანაპიროს |

|წონასწორობის შენარჩუნება; |გლობალური დათბობით ზღვის დონის | |უარყოფითი ნიშნის ტექტონიკური |და გრძელვადიანი ზეგავლენა |ინტეგრირებული მართვის 3 |

| |ამაღლება, სანაპირო ეროზია,. | |მოძრაობების გავლენით ხმელეთის დაძირვა |(ნავთობტერმინალი, რკინიგზა). |კომპონენტის შედეგები. |

| | | |და ზღვის დონის აწევა. | | |

|ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების მიზნით,|დადებითი: კეპ-ის ძირითადი | | | |დადებითი: ბევრი სახეობა შეტანილია |

|უნიკალური ცენოზების და ცალკეული |ტერიტორიის მიუდგომლობა. | | | |ეროვნულ და საერთაშორისო წითელ |

|სახეობების დაცვა; |უარყოფითი: ცალკეულ სახეობათა | | | |წიგნებში. |

| |მასობრივი აფეთქება. | | | | |

|ეკოსისტემის მდგრადობის შენარჩუნება; |დადებითი: თვითაღდგენის და | | | | |

| |თვითრეგულირების მაღალი უნარი. | | | | |

|B: Oანთროპოგენურ გარემოსთან | | | | | |

|დაკავშირებული მიზნები: | | | | | |

|რეგიონის კულტურული და ტრადიციული | |დადებითი: ადგილობრივი მოსახლეობის |იხილეთ მენეჯმენტის გეგმის ტრადიციული |დადებითი: JSDFF (იაპონური | |

|თვითმყოფადობის შენარჩუნება; | |დადებითი დამოკიდებულება. |გამოყენების ზონა. |სოციალური განვითარების ფონდი)| |

| | | | |გრანტის დახმარება. | |

|ბუნებრივი გარემოსადმი მოსახლეობის |დადებითი: გარემოსდაცვითი |უარყოფითი: გამოცდილებისა და |იხილეთ მენეჯმენტის გეგმის ტრადიციული |დადებითი: JSDF (იაპონური | |

|დამზოგავი დამოკიდებულების განვითარება; |განათლების დიდი პოტენციალი. |ფინანსების უკმარისობა. |გამოყენების ზონა. |სოციალური განვითარების ფონდი)| |

| | | | |გრანტის დახმარება. | |

|რეგიონის სოციალურ-ეკონომიკური პოტენციალის|დადებითი: ლანდშაფტი, ბუნებრივი და |დადებითი: კარგად განვითრებული |იხილეთ მენეჯმენტის გეგმის ტრადიციული |უარყოფითი: ვიზიტიორთა | |

|განვითარება |კულტურული ღირებულებები, |ვიზიტიორთა ინფრასტრუქტურა. |გამოყენების ზონა. |განუსაზღვრელი რაოდენობა. | |

| |რესურსდამზოგავი ბიზნესისა და სოფლის|უარყოფითი: გამოცდილებისა და | | | |

| |მეურნეობის განვითარების პოტენციალი.|ფინანსების უკმარისობა. | | | |

| |უარყოფითი: შეზღუდვები ტრადიციული | | | | |

| |გამოყენების რეჟიმის გამო. | | | | |

|C: Oმენეჯმენტის პროცესთან დაკავშირებული | | | | | |

|ფაქტორები | | | | | |

|კეპ-ის სრულფასოვანი ფუნქციონირების |უარყოფითი: კანონიერების დაცვა და |უარყოფითი: არალეგალური თევზჭერა, | | |უარყოფითი: |

|უზრუნველყოფა შესაბამისი ადმინისტრაციული |კონტროლი ფერხდება სამენეჯმენტო |ძოვება და ნადირობა, აგრეთვე | | |გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის |

|და ფიზიკური ინფრასტრუქტურის ჩამოყალიბების|უბნებს შორის არსებული ფიზიკური |ხელოვნურად გამოწვეული ხანძრები | | |სისუსტეები. სუსტი ფინანსური |

|გზით. |ბარიერებით. |წარმოადგენს თანამედროვე ადგილობრივი| | |სტრუქტურა. |

| | |ყოფიერებითი კულტურის ნაწილს. | | | |

3.3.1. შიდა და გარეშე ბუნებრივი ფაქტორები

3.3.1.1. გლობალური დათბობის გავლენა შავი ზღვის დონის ცვალებადობაზე

კლიმატის გლობალური დათბობის შედეგად 21-ე საუკუნის ბოლოსათვის ზღვის საშუალო მრავალწლიური დონის ამაღლება თანამედროვესთან შედარებით 0,6-3,4 მ-ის საზღვრებში არის ნავარაუდევი. საპროგნოზო კლიმატური მოდელების ნაწილობრივი გამართლების შემთხვევაში, ანუ შავი ზღვის დონის თუნდაც 20-30 სმ-ით. ამაღლების შედეგად, აუცილებლად დაიწყება ზღვის სანაპირო დიუნების ზოლის ინტენსიური ეროზიის პროცესი, რის შედეგადაც ზღვით დაიტბორება თანამედროვე ქვიშიანი დიუნების ზოლი. ეს საშიშროებას შეუქმნის დიუნების და მათთან უშუალოდ მიმდებარე ტორიფიანი ჭაობების მცენარეულ დაჯგუფებებს.

3.3.1.2. ხმელეთის დაძირვა

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი (ზღვისპირა) ნაწილი უარყოფითი ტექტონიკური მოძრაობებით ხასიათდება და განუწყვეტლივ დაძირვას განიცდის. იგი ზედაპირიდან რამდენიმე ასეული მეტრის სიღრმემდე აგებულია ძლიერფოროვანი და ადვილადკუმშვადი ფხვიერი ნალექებით, რომლებიც გრავიტაციური დატვირთვის შედეგად დაწნეხვას განიცდიან. ხმელეთის დაძირვა, შავი ზღვის საშუალომრავალწლიური დონის ამაღლების საერთო ფონზე, გამოიწვევს ზღვის ნაპირის ეროზიის გაძლიერებას ზვირთცემის გავლენით და შესაბამისად სანაპირო ხმელეთის დატბორვას.

3.3.1.3. შტორმული წყალდიდობები

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილი ძირითადად მდ. რიონიდან მოვარდნილი ნიაღვრებით იტბორება. ეროვნული პარკის ის ნაწილი, რომელიც მდ. ფიჩორის გასწვრივ მდებარეობს პერიოდულად განიცდის ძლიერ დატბორვას, რაც იმ შემთხვევაში ხდება, როცა მდ. ფიჩორი ადიდებულია, ხოლო შავ ზღვაზე და პალიასტომის ტბაზე ადგილი აქვს შტორმულ მოვლენებს. ასეთ შემთხვევაში ხდება მდ. ფიჩორის შეგუბება შესართავთან და მის კალაპოტში წყლის დონის სწრაფი ამაღლება და მიმდებარე ტერიტორიების დატბორვა, რის კვალიც მკაფიოდ ჩანს წარმოდგენილ ფოტოზე (იხ. პრობლემების და საფრთხეების სქემა 3.1)

[pic]

მდ. ფიჩორი

3.3.1.4. სახეობათა სწრაფი და მასობრივი გამრავლება

ცალკეულ სახეობათა პერიოდული მასობრივი გამრავლება, ერთ-ერთი ან რამდენიმე სახეობის თანდათანობით დომინირება და სხვა. ეს პროცესები ან თავისთავად რეგულირდება (ბუნებრივი გზით პირველყოფილი სახის დაბრუნება), ან ბუნებრივ _ ევოლუციურ ტენდენციას ექვემდებარება.

ბუნებრივი ფაქტორები ძირითადად უმართავია.

3.3.2. შიდა და გარეშე ანთროპოგენური ფაქტორები

3.3.2.1. ეკონომიკური პრობლემები

ადამიანის სხვადასხვა სახის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად, განსაკუთრებით XX საუკუნის განმავლობაში, შესამჩნევად გაიზარდა ანთროპოგენური ფაქტორის უარყოფითი გავლენა კოლხეთის ეროვნული პარკის და მიმდებარე უბნების ეკოსისტემებზე. მათ შორის, უნდა აღინიშნოს:

• ჭაობების დაშრობა, მათ ზედაპირზე წყალსაწრეტი და წყალგამტარი არხების გაყვანა, ჭაობის მდინარეთა დაკლაკნილი კალაპოტების გასწორება;

• დაჭაობებული და ტენიანი ტყეების გაჩეხვა;

• ტორფის მოპოვება;

• უკონტროლო თევზჭერა და ნადირობა გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველებზე, აგრეთვე გარეულ ძუძუმწოვრებზე;

• წყალსატევების დაბინძურება;

• ქვიშიანი დიუნების ზედაპირზე ინერტული მასალის მოპოვება, სხვადასხვა დანიშნულების საინჟინრო ნაგებობათა მშენებლობა, ხელოვნური ტყეების გაშენება;

• ხანძრები ტორფიან ჭაობებზე;

• ინვაზიური სახეობების გავრცელება.

XX საუკუნის 90-იანი წლებიდან ქვეყანაში შექმნილი მწვავე ეკონომიკური პირობების გამო ანთროპოგენური ფაქტორის უარყოფითი გავლენა ეროვნული პარკის ეკოსისტემებზე კიდევ უფრო მეტად გაიზარდა.

3.3.2.2. წყალდიდობები მდინარეებზე

კოლხეთის დაბლობზე უკანასკნელი ორი საუკუნის განმავლობაში გაიზარდა ძლიერი წყალდიდობების სიხშირე (საშუალოდ ყოველ 10-15 წელიწადში ერთხელ). ეს გამოწვეულია მდინარეთა წყალშემკრებ აუზებში ტყეების ინტენსიური გაჩეხვით და შესაბამისად, მდინარეთა ზედაპირული ჩამონადენის დროში განაწილების ბუნებრივი მექანიზმის მოშლით, მდინარეთა კალაპოტების გასწვრივ ნაპირდამცავი დამბების მშენებლობით, რამაც შეზღუდა მდინარეთა ჩამონადენის თავისუფალი მოძრაობა კალაპოტების გასწვრივ. ამან კი, შესაბამისად, ხელი შეუწყო ალაგ-ალაგ დამბების გარღვევის პროვოცირებას და კალაპოტისპირა ტერიტორიების დატბორვას.

უნდა აღინიშნოს, რომ ეროვნული პარკის საზღვრებში არსებული ჭაობები საგრძნობლად ასუსტებენ მდინარეებზე ჩავლილი ძლიერი წყალდიდობების უარყოფით შედეგებს. ჭაობები დიდი რაოდენობით ისრუტავენ ზედაპირულ წყლებს და ამით ამცირებენ ხმელეთის ეროზიის პროცესებს. ამასთან ერთად, ჭაობებში მდინარეებიდან გადავარდნილი ნიაღვრების გამო მდინარეთა კალაპოტებში წყლის დონე დაბლა იწევს, რაც ახალ უბნებზე მდინარეებიდან ნიაღვრების გადასვლის ალბათობას საგრძნობლად ამცირებს.

მდ. რიონზე ჩავლილი კატასტროფული წყალდიდობის დროს არც თუ იშვიათად ხდება ეროვნული პარკის რიგი უბნის დატბორვა მოვარდნილი ნიაღვრებით. აღნიშნულის შედეგად, რიგ შემთხვევაში ზარალდება ძუძუმწოვრების (შველი, გარეული ღორი), ქვეწარმავლების და მიწაზე მობუდარი ფრინველების (ხოხობი) პოპულაციები.

აქედან გამომდინარე, ეს საკითხი საფუძვლიანად უნდა იქნეს შესწავლილი, რათა დაისახოს შესაბამისი ქმედებები მდინარისპირა ტერიტორიების დატბორვის დარეგულირების მიზნით.

სქემა 3.1.

[pic]

წყალდიდობები კოლხეთის დაბლობის ზღვისპირა ნაწილში დადებით როლსაც ასრულებს. წარსულში ძლიერი წყალდიდობების დროს მდინარეთა კალაპოტებიდან მოვარდნილი მღვრიე ნაკადები დიდი მოცულობის ნაშალ მასალას (ქვიშები, თიხები, ლამი) ლექავდნენ დაბლობის ზედაპირზე. ამით ხდებოდა კომპენსაცია ხმელეთის ტექტონიკური დაძირვისა, რაც ზღვისპირა ვაკეზე წელიწადში 1-2 მმ შეადგენს. ზღვისპირა ვაკის ზედაპირი თითქმის ზღვის დონეზეა განლაგებული და აქედან გამომდინარე, წყალდიდობით განპირობებულ აკუმულაციურ კომპენსაციას დიდი მნიშვნელობა აქვს ზღვისპირა ვაკის აერალურ პირობებში განვითარებაში.

3.3.2.3. გარემოს დაბინძურება

• ზღვის აკვატორიის დაბინძურება მყარი ნარჩენებით, ნუტრიენტებით;

• პალიასტომის ტბის წყლის დაბინძურება მასთან მოსაზღვრე ჭაობებიდან ტორფის ამოღების ადგილებში წარმოქმნილი მავნე ბიოგენური ელემენტებით გაჯერებული წყლით, რის შედეგადაც მკვეთრად გაღარიბდა მისი პლანქტონი და ბენთოსი;

• მდინარეების (დედაბერა, კაპარჭინა, თხორინა, ფიჩორი, ცია, ცივა, ჭურია) დაბინძურება მათი აუზების ძლიერი ანთროპოგენიზაციის გავლენით;

• ჭაობების დაბინძურება ტორფის ამოღების, წყალდიდობების დროს მათი ზედაპირის ნიაღვრებით დაფარვის, ჭაობის მდინარეთა დაკლაკნილი კალაპოტების გასწორების და სხვათა შედეგად;

• მდინარეების ხობისწყლისა და ჭურიის შესართავებს შორის მდებარე ქვიშიანი დიუნების დაბინძურება ზღვიდან გამორიყული სხვადასხვა სახის ნარჩენებით (პოლიეთილენის ნაწარმი, ლითონის ქილები, სახიფათო სამედიცინო ნარჩენები და სხვა). ამ ფაქტორის მოქმედება ვრცელდება მდინარეების ჭურიის, ხობისწყლისა და რიონის შესართავებს შორის მდებარე ქვიშიან დიუნებზე.

3.3.2.4. პალიასტომის ტბის დამლაშება

პალიასტომის ტბის წყლის პერიოდული დამლაშება 1-დან 14 პრომილამდე, მისი ზღვასთან არხით დაკავშირების გავლენით (ძლიერი ზვირთცემის დროს, ზღვის წყლის ტბაში შედინების გამო), რის შედეგადაც ტბაში შეიცვალა იქთიოფაუნის სახეობრივი შემადგენლობა. წარსულში ტბა მტკნარწყლიანი წყალსატევი იყო და შესაბამისად მასში მტკნარწყლიანი იქთიოფაუნა ბინადრობდა. ტბის გამლაშებამ საგრძნობლად შეცვალა მისი მტკნარწყლიანი იქთიოფაუნა, გაქრა ამ იქთიოფაუნის დამახასიათებელი ზოგიერთი სახეობა. ისინი შეცვლილი იქნენ ზღვის სახეობებით.

3.3.3. კანონმდებლობასთან დაკავშირებული ფაქტორები

ხელისშემწყობი ფაქტორები

ზემოაღნიშნული მიზნების მიღწევას ხელს უწყობს ეროვნული საკანონმდებლო ბაზა, საერთაშორისო და რეგიონალური კონვენციები და ხელშეკრულებები, რომლებთანაც მიერთებულია საქართველო. კერძოდ, კონვენცია „საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი, განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი ტერიტორიების შესახებ“, „ბიომრავალფეროვნების კონვენცია“, კონვენცია „მიგრირებად ველურ ცხოველთა სახეობების შესახებ“, „შავი ზღვის დაბინძურებისაგან დაცვის ბუქარესტის კონვენცია“, „შავი ზღვის რეაბილიტაციის და დაცვის სტრატეგიული სამოქმედო გეგმა“. საქართველოს ხელისუფლების გადაწყვეტილებაა ჩაერთოს იუნესკოს პროგრამაში ,,ადამიანი და ბიოსფერო” _ ბიოსფერული რეზერვატების ქსელში.

საქართველოს კანონები „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“, „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“, ,,წყლის შესახებ” და სხვა სამართლებრივი აქტები ქმნიან საკანონმლებლო ბაზას კოლხეთის ჭარბტენიანი ტერიტორიების კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენების უზრუნველსაყოფად.

ხელისშემშლელი ფაქტორები

საქართველოს ეროვნულ კანონმდებლობაში ჯერ კიდევ სათანადოდ არ არის ასახული საერთაშორისო სამართლებრივი აქტებით განსაზღვრული ვალდებულებანი. არ არსებობს სივრცითი დაგეგმვის მარეგულირებელი კანონმდებლობა. ამასთან ერთად, კანონები და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები საჭიროებენ ურთიერთშესაბამისობაში მოყვანას. არასრულყოფილია კანონმდებლობა მიწათსარგებლობისა და მიწის საკუთრების სფეროში. მიწის რეფორმის პირველ ეტაპზე შესრულებული მიწის ნაჩქარევად განხორციელებული პრივატიზაციისა და სრულყოფილი საკადასტრო სისტემების არარსებობის შედეგად, ხშირად გვხვდება სიტუაცია, როცა დაცული ტერიტორიების ფარგლებში აღმოჩნდება ფიზიკური და იურიდიული პირების საკუთრებაში მყოფი, ან იჯარით გაცემული მიწის ნაკვეთები, რომელთა შესახებ ზუსტი დოკუმენტაცია ხელმიუწვდომელია.

3.3.4. ფინანსური და ინსტიტუციური ფაქტორები

ყველა ის აუცილებელი ღონისძიება, რომელიც განაპირობებს ეროვნული პარკის სრულყოფილ ფუნქციონერებას, მოითხოვს მნიშვნელოვან ფულად სახსრებს. ეროვნული პარკის დაფინანსება ხდება საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტის გ, დ და ე ქვეპუნქტების თანახმად. ეროვნულ პარკს უფლება აქვს მიიღოს გრანტები და სხვა არასაბიუჯეტო დაფინანსება. ამასთანავე, გრანტები და მსოფლიო ბანკისა და გარემოს დაცვის გლობალური ფონდის ფინანსური მხარდაჭერა არ ითვალისწინებს პარკის ადმინისტრაციის თანამშრომლების დაფინანსებას. საქართველოს მთავრობასა და მსოფლიო ბანკს შორის ორმხრივი საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც დაიდო ამ პროექტის განსახორციელებლად, თანამშრომლების შრომითი ანაზღაურება განსაზღვრულია გრანტის თანადაფინანსების ასპექტში, რაც საქართველოს ბიუჯეტის ნაწილია.

კოლხეთის ეროვნულ პარკის მოსამსახურეთა შრომის ანაზღაურება 2003 წლამდე ძალზე დაბალი იყო მინიმალურ სამომხმარებლო კალათის ღირებულებასთან შედარებით (ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სტატისტიკის დეპარტამენტი 2000 წლის მონაცემებით იგი შეადგენს 114,5 ლარს ერთ კაცზე), რომელიც საკმაოდ შორს იყო რეალურ საარსებო მინიმუმთან. 2005 წლიდან მნიშვნელოვნად გაიზარდა დაცული ტერტიორიების თანამშრომლების შრომითი ანაზღაურება (კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისათვის საშუალო ხელფასი გახდა 175,56 ლარი). კოლხეთის ეროვნულ პარკში მსოფლიო ბანკისა და გარემოს გლობალური ფონდის მიერ განხორციელებული პროექტის ეფექტურობა მნიშვნელოვნად იქნება დამოკიდებული ეროვნული პარკის მომსახურე პერსონალის მიერ თავისი მოვალეობის სრულფასოვან შესრულებაზე.

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელიც ართულებს ეროვნული პარკის მართვას, განსაკუთრებით დაცვითი ღონისძიებების განხორციელებას, არის პარკის ტერიტორიაზე სამართალდამცავი, მაკონტროლებელი ფუნქციის მატარებელი სამსახურების (პოლიცია, გარემოს დაცვის ინსპექცია) არაკოორდინირებული მუშაობა. ხშირ შემთხვევაში ეს იწვევს გაუგებრობას როგორც რესურსებით მოსარგებლე ადამიანებსა და მაკონტროლებელ ორგანოებს შორის, ასევე თავად სახელმწიფო სტრუქტურების თანამშრომელთა შორის, რაც საბოლოო ჯამში შეუძლებელს ხდის გაირკვეს ვინ არის პასუხისმგებელი შექმნილ მძიმე მდგომარეობაზე.

ეროვნული პარკის მართვასთან დაკავშირებული პრობლემებიდან აგრეთვე აღსანიშნავია:

ეროვნული პარკის ინფრასტრუქტურის მოწყობა;

• მენეჯმენტის გეგმით ეროვნულ პარკში შესაბამისი რეჟიმის დაცვის სირთულე. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ პარკის ტერიტორიაზე დაცული ტერიტორიის ჩამოყალიბებამდე უკიდურესად დაბალი იყო სახელმწიფო და საზოგადოებრივი კონტროლი. ამის გამო, პარკის ადმინისტრაცია მოსახლეობის მხრიდან უამრავ წინააღმდეგობას აწყდება. დღეისათვის პარკის დაცვის თანამშრომელთა რაოდენობა არ არის საკმარისი, რათა სრულყოფილად განხორციელდეს კანონდარღვევათა პროფილაქტიკური ღონისძიებები. პარკის ტერიტორიის მნიშვნელოვან ნაწილზე არსებული ტერიტორიულ ფუნქციური რეჟიმი ჯერჯერობით არ შეესაბამება დაცული ტერიტორიის სტატუსს.

ტრადიციებთან დაკავშირებული ფაქტორები

ისტორიულად ჩამოყალიბებული ნადირობის და თევზჭერის ტრადიციული ჩვევები (სეზონურობა, ფრინველთა ბუდობის, თევზის ტოფობის ადგილების დაცვა და სხვა) მნიშვნელოვანწილად განაპირობებდა არსებული ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას.

ბოლო დროს გამეფებული ტრადიციების და მოქმედი კანონმდებლობის თვითნებური უგულვებელყოფით ბუნებრივი რესურსების მტაცებლური ექსპლუატაციის (ბრაკონიერობა, ნადირობა, თევზჭერა, ხე-ტყის უკანონო ჭრა და სხვა) პრაქტიკა სერიოზულ საფრთხეს უქმნის კოლხეთის ეროვნული პარკის წინაშე დასახული მიზნების შესრულებას.

ფიზიკური ფაქტორები

ეროვნული პარკის შიგნით მოქმედ ფაქტორთაგან ფიზიკურ-გეოგრაფიულ პირობებს გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება (გეოგრაფიული მდებარეობა, კლიმატი, რელიეფი და სხვა). ასევე დიდი მნიშვნელობა აქვს იმ ფაქტს, რომ ჭარბტენიანი ტერიტორიების მთელი რიგი უბნები ძნელად მისადგომია, რის შედეგადაც ეროვნულ პარკში დღემდე შემორჩა ბუნებრივთან მიახლოებული ჭარბტენიანი ეკოსისტემები.

3.4. ოპერატიული მიზნები

ბუნებრივ გარემოსთან დაკავშირებული მიზნები:

1. მდ. მდ. ჭურიის და რიონის შესართავებს შორის მდებარე 5 მილი სიგანის ზღვის სანაპირო აკვატორიაში დელფინების (აფალინა, თეთრგვერდა დელფინი და ზღვის ღორი) და იქთიოფაუნის დაცვა-შენარჩუნება;

2. მდინარეების _ ჭურიისა და ხობისწყლის შესართავებს შორის არსებული ნაპირგასწვრივი ქვიშიანი დიუნების ბუნებრივი გეომორფოლოგიური იერის და იშვიათი მცენარეული დაჯგუფებების დაცვა-შენარჩუნება;

3. მდინარეების _ რიონისა და ხობისწყლის შესართავებს შორის არსებული ნაპირგასწვრივი ქვიშიანი დიუნების ზოლის სხვადასხვა ხარისხით შეცვლილი ლანდშაფტების აღდგენა და შენარჩუნება;

4. ბიომრავალფეროვნებით გამორჩეული, ბუნებრივი, ან ბუნებრივთან მიახლოებული სახით შემორჩენილი ანაკლიის სამხრეთი ნაწილის, ჭურიის, ნაბადას, ფიჩორის, იმნათის და გრიგოლეთის ჭაობების შენარჩუნება;

5. მალთაყვის ძლიერ დეგრადირებული ტორფიანი ჭაობის, როგორც პალიასტომის ტბის წყლის ბუნებრივი ბიოეკოლოგიური რეჟიმის ერთ-ერთი განმსაზღვრელის, აღდგენა შესაბამისი ქმედებების განხორციელებით;

6. მალთაყვის ტორფიანი ჭაობის მიერთება დაცული ტერიტორიებისათვის;

7. ანაკლიის ჭაობის ჩრდილო ნაწილის, ნაბადას და იმნათის ჭაობების უკიდურესი სამხრეთი ნაწილების დეგრადირებული უბნების აღდგენა, შესაბამისი ქმედებების განხორციელებით;

8. ეროვნული პარკის წყალსატევებში წყლის მცენარეების დაცვა;

9. ანაკლიის, ჭურიის, ნაბადას, ფიჩორის, იმნათის, გრიგოლეთის ჭაობების პერიფერიულ ზოლში განვითარებული ბუნებრივი დაჭაობებული ტყეების დაცვა-შენარჩუნება;

10. პალიასტომის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაპირსა და კოლხეთის ნაკრძალის დასავლეთ საზღვარს შორის მდებარე მეორადი მურყნარების ბუნებრივი აღდგენა;

11. მდ. ფიჩორის და მისი შენაკადების გასწვრივ ბუნებრივი ან ნაკლებად სახეცვლილი დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარების დაცვა-შენარჩუნება;

12. პალიასტომის, ფართოწყლის და იმნათის ტბების როგორც გადამფრენ, ისე მოზამთრე ფრინველთა თავშესაფრების დაცვა-შენარჩუნება;

13. პატარა პალიასტომის ტბის, მდინარეების _ ფიჩორის, ჭურიის, მუნჩიის, ციას, ცივის, და მათი შენაკადების, როგორც ადგილობრივი და გამსვლელი თევზების ტოფობის ადგილების, წყლის ბუნებრივი ბიო-ეკოლოგიური რეჟიმის აღდგენა;

14. პალიასტომისა და პატარა პალიასტომის ტბებში, აგრეთვე მდინარეებში _ ფიჩორი, ჭურია, მუნჩია, ცია, ცივი, ადგილობრივ და გამსვლელ თევზთა სახეობების (ატლანტური ზუთხი, ორაგული, ოქროსფერი კეფალი და სხვა) დაცვა-შენარჩუნება;

15. ეროვნული პარკის საზღვრებში არსებული იშვიათი ეკოსისტემების, ცენოზებისა და სახეობების შესახებ მონაცემთა ბაზის შექმნა და მონიტორინგი;

16. მწერებისა და ჭიების ენდემური და იშვიათი სახეობების შესწავლა, მონაცემთა ბაზის შექმნა და მონიტორინგი.

17. მდინარეების ჭურიის, ფიჩორისა და მათი შენაკადების გასწვრივ არსებული დაჭაობებული და ტენიანი ტყის მასივების დეგრადირებული უბნების ბუნებრივი სახით აღდგენა;

18. იშვიათი და გადაშენების პირას მისული მცენარეთა სახეობების (წიფელი, ბზა, ლაფანი, შქერი, ჰართვისის მუხა და სხვა) აღდგენა და დაცვა;

19. ეროვნულ პარკში მობინადრე ადგილობრივი, გადამფრენი, მოზამთრე და მობუდარ ფრინველთა სახეობების დაცვა-შენარჩუნება;

20. კოლხური ხოხობის სიცოცხლისუნარიანი პოპულაციის აღდგენა, დაცვა და შენარჩუნება;

21. გადაშენების პირას მყოფი ცხოველთა სახეობების _ შველის, წავის, გარეული ღორის, დაცვა და შენარჩუნება;

ანთროპოგენურ გარემოსთან დაკავშირებული მიზნები:

22. ადგილობრივი მოსახლეობის საარსებო ინტერესების დასაკმაყოფილებლად ანაკლიის ჭაობის სამხრეთის ნაწილის აღმოსავლეთით და მდ. ჭურიის მარჯვენა ნაპირის გასწვრივ მდებარე მეორადი ტენიანი ტყეების; ნაბადას ჭაობის ჩრდილო-დასავლეთ, ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვრის გასწვრივ არსებული მეორადი ტყის მასივების, ამავე ჭაობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ უბანზე არსებული მეორადი ტყის; იმნათის უბნის ჩრდილო და სამხრეთის საზღვრების გასწვრივ რიგ უბნებზე არსებული მეორადი ტყეების; მდინარეების ჭურიის, ცივის, ფიჩორის და დედაბერას რესურსების გონივრული და დამზოგავი მოხმარება (მერქნის მოპოვება, ძოვება, თევზჭერა);

23. კოლხეთში არსებული არქიტექტურულ-გეგმარებითი ტრადიციების აღდგენა-შენარჩუნება;

24. ისტორიულ-კულტურული რესურსების შენარჩუნება;

25. ეკოტურიზმის განვითარება;

26. ადგილობრივი მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლება;

მენეჯმენტის პროცესთან დაკავშირებული მიზნები:

27. დაინტერესებული ჯგუფების ჩართვა ეროვნული პარკის საქმიანობაში;

28. ეროვნული პარკის სრულფასოვანი მართვისათვის ადმინისტრაციული და ფიზიკური ინფრასტრუქტურის ჩამოყალიბება;

29. ეროვნული პარკის მართვის სისტემატური მონიტორინგის განხორციელება.

4. მენეჯმენტის სტრატეგიები

მენეჯმენტის სტრატეგიები შემუშავდა კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არსებული რეალობის გათვალისწინებით და ასევე საერთაშორისო კრიტერიუმების დაცვით.

არსებულ ლიტერატურულ წყაროებზე დაყრდნობით, საველე რეკოგნოსცირების ეტაპზე კრიტიკულ ადგილებში მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე წარმოჩენილი პრობლემების ანალიზის შედეგად ჩამოყალიბდა სხვადასხვა რესურსის მიმართ თავისებური მიდგომა _ სტატუტორულ-ტერიტორიული რეჟიმის მისადაგება და მართვის სპეციალური ღონისძიებების შემუშავება, ეროვნული პარკის ტერიტორიის ზონირების საშუალებით, ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” კანონით განსაზღვრული ზონების გადახედვითა და მათში შესწორებების შეტანით.

რესურსების მართვის სტრატეგია შეესაბამება ეროვნული პარკის დანიშნულებას – ეკოსისტემის მთლიანობის შენარჩუნებასა და რესურსების, ძირითადად, არაპირდაპირ გამოყენებას, აგრეთვე ზოგიერთი განახლებადი რესურსის დამზოგავ მოპოვებას, იმის გათვალისწინებით, რომ ზუსტად გაირკვეს მათი მდგომარეობა, დადგინდეს კვოტები და რეგულირებები.

ვიზიტიორთა სტრატეგია ითვალისწინებს სამეცნიერო-საგანმანათლებლო და ეკოტურიზმის განვითარების ხელშეწყობას.

მოსახლეობასთან და ბიზნესწრეებთან ურთიერთობის სტრატეგია ითვალისწინებს მოსახლეობის გათვით-ცნობიერებას და მის ჩართვას იმ ბიზნესში, რომელიც შესაძლოა განვითარდეს ეროვნული პარკის გარშემო.

ინფრასტურუქტურის განვითარებისა და ადმინისტრაციის სტრატეგიები ითვალისწინებენ იმ მექანიზმების განვითარებას, რომელიც საჭიროა პარკის სათანადო მართვისა და ვიზიტორთა მოთხოვნილებების უზრუნველსაყოფად.

სტატუტორულ-ტერიტორიული რეჟიმის განსაზღვრის შემდეგ, გრძელვადიანი მიზნების განხორციელებისათვის აუცილებელი მენეჯმენტის ღონისძიებები დასახულია როგორც მთლიანად ეროვნული პარკისათვის, ასევე ცალკეული ზონებისათვის. გრძელვადიანი მიზნების ხასიათიდან გამომდინარე ეს ღონისძიებები დაჯგუფებულია შემდეგნაირად (იხ. ცხრ. 4.1):

• ბუნებრივ გარემოსთან დაკავშირებული ღონისძიებები;

• ანთროპოგენურ გარემოსთან დაკავშირებული ღონისძიებები;

• მენეჯმენტის პროცესთან დაკავშირებული ღონისძიებები.

ცხრ 4.1. ბუნებრივ, ანთროპოგენურ და მენეჯმენტის პროცესებთან დაკავშირებული ღონისძიებების ნუსხა

|ზონები |ბუნებრივ გარემოსთან |ანთროპოგენურ გარემოსთან დაკავშირებული|მენეჯმენტის პროცესთან |

| |დაკავშირებული ღონისძიებები|ღონისძიებები |დაკავშირებული ღონისძიებები |

|ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა |დაცვა |მეცნიერული პოტენციალის განვითარება |კანონიერების დაცვა შესაბამისი |

| |კვლევა | |ინფრასტრუქტურის განვითარება |

| |მონიტორინგი | | |

|ბუნების მართვადი დაცვის ზონა |კვლევა |მეცნიერული პოტენციალი განვითარება |კანონიერების დაცვა შესაბამისი |

| |მონიტორინგი | |ინფრასტრუქტურის განვითარება |

| |დაცვა | | |

| |აღდგენა | | |

|აღდგენის ზონა |კვლევა |მეცნიერული პოტენციალი განვითარება |კანონიერების დაცვა შესაბამისი |

| |მონიტორინგი | |ინფრასტრუქტურის განვითარება |

| |დაცვა | | |

| |აღდგენა | | |

|ტრადიციული გამოყენების ზონა | |რესურსების გამოყენება |კანონიერების დაცვა შესაბამისი |

| | |F |ინფრასტრუქტურის განვითარება |

|ვიზიტიორთა ზონა | |ვიზიტიორთა მომსახურება |კანონიერების დაცვა შესაბამისი |

| | |ეკონომიკური პოტენციალის განვითარება |ინფრასტრუქტურის განვითარება |

| | |საგანმანათლებლო პოტენციალის |ვიზიტიორთა მომსახურების |

| | |განვითარება |ინფრასტრუქტურა |

|ისტორიულ-კულტურული ზონა | |არქეოლოგიური ღირებულების დაცვა | |

| | |სამეცნიერო და საგანმანათლებლო | |

| | |პოტენციალის განვითარება | |

|ადმინისტრაციული ზონა | | |ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია |

| | | |შესაბამისი ინფრასტრუქტურის |

| | | |განვითარება |

| | | |პროფესიული |

| | | |უნარ-ჩვევების განვითარება |

4.1. ბუნებრივ გარემოსთან დაკავშირებული ღონისძიებები

4.1.1. ბუნებრივი რესურსების მართვის სტრატეგია

სხვადასხვა ხარისხით სახეცვლილი ეკოსისტემებისა და ლანდშაფტების დაცვის, აღდგენისა და შენარჩუნების უზრუნველსაყოფად დასახულია ბუნებრივი რესურსების მართვის სტრატეგია.

ბუნებრივი რესურსების მართვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს კვლევა _ მონიტორინგი. საჭიროა დამატებითი ინფორმაციის მოპოვება სრული საინფორმაციო ბანკის შექმნის მიზნით. ამასთან, საჭიროა ბიოეკოლოგიური მოვლენებისა და პროცესების, ცალკეულ სახეობათა და პოპულაციების შესახებ ძირითადი მონაცემების მუდმივი განახლება, ინფორმაციული ,,თეთრი ლაქების” შევსება. მიღებული მონაცემები შემდგომში უნდა აისახოს მენეჯმენტის გეგმაში. კერძოდ, რესურსების მართვის პროგრამის კვლევისა და მონიტორინგის ქმედებებში. აღსანიშნავია, რომ დასაშვები, მაგრამ არაპრიორიტეტული სამეცნიერო საქმიანობა რესურსების არაპირდაპირი მოხმარებიდან შემოსავლის მიღების ერთ-ერთ წყაროს წარმოადგენს. ეროვნული პარკისათვის მნიშვნელოვანი კვლევა კი პარკის პროგრამების განსახორციელებელი თანხებით დაფინანსდება (მაგ., ფაუნის მონიტორინგის წარმოება კოლხეთის ეროვნულ პარკში, რომელიც უნდა მიმდინარეობდეს დებულებების: „ცხოველთა სამყაროსა და მისი ობიექტებით სარგებლობის სახელმწიფო აღრიცხვის, ცხოველთა სამყაროს სახელმწიფო კადასტრის შედგენის, იმ სახეობათა ჯგუფების ნუსხის განსაზღვრის წესების შესახებ, რომლებიც სახელმწიფო აღრიცხვას და სახელმწიფო კადასტრში შეტანას ექვემდებარებიან, აგრეთვე აღრიცხვისა და კადასტრის შედგენისათვის საჭირო მონაცემების წარდგენის წესების შესახებ“ და „სახელმწიფო აღრიცხვას და სახელმწიფო კადასტრში შეტანას დაქვემდებარებულ გარეულ ცხოველთა სახეობების ჯგუფების ნუსხის“ შესაბამისად).

ბუნებრივი რესურსების მართვისთვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ინვაზიური სახეობების შესწავლას.

აღსანიშნავია, რომ რესურსების პირდაპირი თუ არაპირდაპირი მოხმარება ეროვნული პარკისათვის შემოსავლების მიღების შესაძლებლობას იძლევა. ამასთან, რესურსების მოხმარებიდან და დატვირთვიდან მიღებული შემოსავალი უნდა დაუბრუნდეს რესურსების მართვის საქმიანობას.

4.1.1.1. ჰაბიტატები

ზღვის აკვატორია

კოლხეთის ეროვნულ პარკთა ნ მიმდებარე შავი ზღვის აკვატორიას დიდი მნიშვნელობა აქვს დელფინების და იქთიოფაუნის იშვიათი სახეობების (Accipenser sturio, Salmo trutta labrax და სხვა) კონსერვაციისათვის. ამასთან ერთად, ზღვის აკვატორიას წყლის მავნე ქიმიური და ბიოლოგიური ელემენტებით დაბინძურების, თევზის ჭარბი რეწვის, შემთხვევით შემოჭრილი ზღვის ფაუნის ზოგიერთი სახეობის მავნე გავლენის გამო საგრძნობლად აქვს დაკარგული ბუნებრიობა. ზღვის გარემოს ეკოლოგიური წონასწორობის შესანარჩუნებლად (მიზანი 1) 5 მილის სიგანის ზღვის აკვატორია მდ. ჭურიის შესართავის რაიონიდან მდ. რიონის შესართავამდე უნდა შევიდეს ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში, რაც უზრუნველყოფს მათი ან ბუნებრივთან მიახლოებული ეკოლოგიური მდგომარეობის შენარჩუნებას (ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის მოწყობა ამ უბანზე შეუძლებელი ხდება ყულევის ნავთობტერმინალის მშენებლობის გამო). ანთროპოგენური დატვირთვის მოხსნა ხელს შეუწყობს ეკოლოგიური წონასწორობის აღდგენას.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• სანაპირო ზონის საზღვაო ნაწილის (20 მეტრის სიღრმემდე) ბიოლოგიური და ქიმიური დაბინძურების და ნაპირების ეროზიის მონიტორინგი;

• აქ გავრცელებული დელფინების სახეობების, როგორც ეკოსისიტემის უმაღლესი რგოლის დაცვა (მიზანი 1,15), რისთვისაც აუცილებელია დელფინების მონიტორინგის წარმოება;

• იქთიოფაუნის შესწავლა-მონიტორინგი;

• ფიტო- და ზოოპლანქტონის შესწავლა;

• ინვაზიური სახეობების შესწავლა.

ჭაობები

კოლხეთის ზღვისპირა ტორფიანი ჭაობები, რომელთა ნაწილი ანთროპოგენური გავლენის გამო დეგრადირებულია, მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ სხვადასხვა სახის ბუნებრივი პროცესების რეგულირებაში, ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაში და სხვა. ამასთან, მათ დიდი სამეცნიერო მნიშვნელობა აქვთ.

ბუნებრივი და სხვადასხვა ხარისხით სახეცვლილი ჭაობების დაცვის, აღდგენისა და შენარჩუნებისათვის საჭიროა სხვადასხვაგვარი მიდგომა:

ბუნებრივი ან ბუნებრივთან ახლოს მდგომი ჭაობებისათვის _

ანაკლიის ჭაობის სამხრეთი ნაწილი, ჭურიის ჭაობი მთლიანად, ნაბადას ჭაობის ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილი, იმნათის ჭაობის ცენტრალური და ჩრდილოეთი ნაწილი, ფიჩორის ჭაობის ჩრდილოეთი ნაწილი და გრიგოლეთის ჭაობის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი უნდა შევიდეს ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში. ეს უზრუნველყოფს მათი ბუნებრივი ან ბუნებრივთან მიახლოებული ეკოლოგიური მდგომარეობის შენარჩუნებას (მიზანი 4) და სუსტად სახეცვლილი ეკოსისტემის ბუნებრივი გზით აღდგენას. ამ ჭაობების ფართობები ჯერ კიდევ იძლევა მათ საზღვრებში ბუნებრივი პროცესების თვითრეგულირებად მდგომარეობაში შენარჩუნების შესაძლებლობას.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• მკაცრი დაცვა;

• ჭაობების ფლორისა და ფაუნის შესწავლა-მონიტორინგი _ კვლევის საერთაშორისოდ აღიარებული მეთოდოლოგიის გამოყენებით;

• ინვაზიური სახეობების შესწავლა-მონიტორინგი (პოპულაციის მდგრადობის ანალიზი _ სპეციალური ღონისძიებების გატარების გარეშე ეკოსისიტემიდან მათი გამოყვანის შესაძლებლობების გარკვევის მიზნით);

• ზედაპირული და გრუნტის წყლების ჰიდროლოგიური რეჟიმის ქიმიური და ბაქტერიოლოგიური შედგენილობის მონიტორინგი (მიზანი 16);

• საგანმანათლებლო-სამეცნიერო და რეკრეაციული ეკოტურიზმის განხორციელება (მიზანი 25).

სხვადასხვა ხარისხით სახეშეცვლილი ჭაობებისათვის _

ნაბადას ჭაობის უკიდურეს სამხრეთი ნაწილი, იმნათის ჭაობის სამხრეთი ნაწილი, ფიჩორის ჭაობის სამხრეთი ნაწილი და გრიგოლეთის ჭაობის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილის ბუნებრივი გზით აღდგენა შესაძლებელია აქტიური ჩარევის გარეშე, რისთვისაც უნდა დაწესდეს მკაცრი დაცვის რეჟიმი. ეს გულისხმობს ზემოაღნიშნული ტერიტორიებისათვის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის სტატუსის მინიჭებას.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• მკაცრი დაცვა;

• აღდგენის პროცესზე გრძელვადიანი მონიტორინგი;

• ჰიდროლოგიური რეჟიმისა და წყლის შემადგენლობის მონიტორინგი (მიზანი 16).

ანაკლიის ჭაობის უკიდურესი ჩრდილოეთი ნაწილის და მალთაყვის ჭაობის ძლიერ დეგრადირებული უბნები (მიზანი 5, 6, 7) აღდგენის ზონაში უნდა იქნეს შეტანილი.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• ჭაობის აღნიშნული უბნების ბუნებრივი გზით აღდგენა ნებისმიერი ჩარევისა და ვიზიტორთა დაშვების აკრძალვით;

• აღდგენის პროცესზე ხანგრძლივი მონიტორინგი;

• ჰიდროლოგიური რეჟიმისა და წყლის შემადგენლობის მონიტორინგი (მიზანი 16);

• აღდგენის ღონისძიებების კონკრეტული პროექტების დამუშავება-განხორციელება ჭაობების სპეციფიკური პირობების გათვალისწინებით.

დიუნები

ნაპირგასწვრივი დიუნები პლაჟთან ერთად, ტალღებით გამოწვეული ეროზიისგან იცავს სანაპირო ხმელეთს და მასზე განვითარებულ, ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით, მეტად მნიშვნელოვან მცენარეულ დაჯგუფებებს. ამჟამად მდინარეების ჭურიისა და ხობისწყლის შესართავებს შორის ბუნებრივი სახით შემორჩენილი ქვიშიანი დიუნების ზოლი ექვემდებარება ზღვისმიერი ეროზიის სუსტ, მაგრამ პროგრესირებად გავლენას. გარდა ამისა გადაჭარბებული ძოვების გამო საფრთხე ექმნებათ ზემოხსენებულ იშვიათ, ვიწრო ეკოლოგიური არეალის მცენარეულ დაჯგუფებებს.

მდინარეების _ ჭურიისა და ხობისწყლის შესართავებს შორის ბუნებრივი სახით შემორჩენილი ქვიშიანი დიუნების თვითრეგულირებად მდგომარეობაში შენარჩუნებისა და საქართველოს წითელი წიგნის სახეობების – ზღვის შროშანისა (Pancratium maritimum) და ყვითელი ყაყაჩურას (Glucium flavum) _ დაცვის მიზნით (მიზანი 2) უნდა დაწესდეს მკაცრი დაცვის რეჟიმი, მათი ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში შეტანით.

მდინარეების _ ხობისწყლისა და რიონის შესართავებს შორის მდებარე სახეშეცვლილი ქვიშიანი დიუნების ზოლი, მისი მცენარეულობის დაცვისა და აღდგენის მიზნით შევიდეს ტრადიციული გამოყენების ზონაში (მიზანი 3).

შესაბამისი ღონისძიებები:

• დიუნების მცენარეული საფარის შესწავლა-მონიტორინგი.

ტბები

ეროვნული პარკის ტბებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ როგორც გადამფრენი, ფრინველების დასასვენებელ, დასაზამთრებელ და საბინადრო, ასევე გამსვლელი თევზების საქვირითე ჰაბიტატებს. უნდა აღინიშნოს, რომ ანთროპოგენური ფაქტორის ზემოქმედების შედეგად პალიასტომის ტბის ეკოლოგიური წონასწორობა დარღვეულია (ტბის სარკის 1 მეტრით დაბლა დაწევა, მისი აკვატორიის შემცირება, წყლის მარილიანობის ხარისხის მომატება, ორგანული ნივთიერებებით დაბინძურება, ტბის წყლის გამჭვირვალობის შემცირება, ბენთოსის, პლანქტონის და იქთიოფაუნის დეგრადაცია).

იმნათის, ფართოწყლის, პატარა პალიასტომის შედარებით ბუნებრივი სახით შემორჩენილი ტბები შეტანილ უნდა იქნეს ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში, როგორც გადამფრენი ფრინველების დასასვენებელი და დასაზამთრებელი და გამსვლელი თევზების საქვირითე ადგილები (მიზანი 12,19).

შესაბამისი ღონისძიებები:

• მკაცრი დაცვა;

• წყლის მცენარეების სახეობების შესწავლა-მონიტორინგი მათი პოპულაციების შემცირების კონკრეტული მიზეზების გამოვლენით;

• გადამფრენი ფრინველების შესწავლა-მონიტორინგი;

• წყლის ხარისხის შესწავლა-მონიტორინგი.

პალიასტომის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაპირების გასწვრივ მდებარე საშულაოდ 500 მ სიგანის ტბის აკვატორია შეტანილ უნდა იქნეს ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში გამსვლელი თევზების ქვირითობის ადგილების დასაცავად (მიზანი 13, 14). ეს ხელს შეუწყობს იქთიოფაუნის აღდგენის პროცესს, ტბის დარღვეული ეკოლოგიური წონასწორობის თანდათანობით გაუმჯობესებას და ბუნებრივ მდგომარეობასთან მიახლოებას (მიზანი 16).

შესაბამისი ღონისძიებები:

• პალიასტომის ტბის ზღვასთან დამაკავშირებელ მალთაყვის არხზე და მალთაყვის დეგრადირებულ ჭაობზე კომპლექსური ღონისძიებების განხორციელება. პალიასტომის ტბის მავნე ბიოგენური ელემენტებით დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად აიკრძალოს ტბის აუზის ჭაობებიდან ტორფის მოპოვება, ტყის გაჩეხა, ჭაობების ზედაპირზე და ჭარბტენიან ტყეებში ახალი არხების გაჭრა; უნდას მოხდეს არსებული არხების თანდათანობითი მოლამვა და გაუქმება. ტბის ბუნებრივი ჰიდროლოგიური და ჰიდროდინამიკური რეჟიმის აღდგენისათვის საჭიროა მისი ზღვასთან დამაკავშირებელი არხის გაუქმება არხის სათავესთან არსებული წყალგამანაწილებლით.[5]

• წყლის ხარისხის შესწავლა-მონიტორინგი;

• იქთიოფაუნის შესწავლა-მონიტორინგი;

• გადამფრენი ფრინველების შესწავლა-მონიტორინგი.

პალისტომის ტბის უდიდესი ნაწილი, აღმოსავლეთი, სამხრეთ-აღმოსავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი 500 მ სიგანის ზოლის გარდა, უნდა შევიდეს ტრადიციული გამოყენების ზონაში.

დამატებით უნდა განხორციელდეს:

• შეზღუდული თევზჭერა (მიზანი 22);

_ თევზის არსებული მარაგისა და მისი შესაძლო მოხმარების წესისა და მოცულობის გამოკვლევის შედეგად, სახეობების მიხედვით თევზჭერის დასაშვები კვოტებისა და რეგულირებების დადგენა;

_ თევზჭერა მხოლოდ ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის თანხმობის საფუძველზე;

_ თევზჭერის კვოტების სეზონური და წლიური რეგულირების მიზნით თევზის რესურსის მდგომარეობის მონიტორინგი;

_ კვოტების დამტკიცება გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროსთან არსებული უწყებათაშორისი საბჭოს მიერ;

• ნადირობის აკრძალვა;

• ეკოტურიზმი, სპორტული და რეკრეაციული თევზაობა.

მდინარეები

კოლხეთის ეროვნული პარკის მდინარეები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ჭარბტენიანი ტერიტორიების ეკოსისტემის შესანარჩუნებლად, თუმცა მათი ბუნებრივი ჰიდროლოგიური რეჟიმი მკვეთრად არის დარღვეული ანთროპოგენური ფაქტორის ზემოქმედებით (კალაპოტების ხელოვნური გასწორება, მდინარეთა აუზებში ტორფიანი ჭაობების დეგრადაცია), მათი წყლების დაბინძურება ქიმიური და ორგანული ნივთიერებებით.

ეროვნული პარკის და მისი მოსაზღვრე ტერიტორიების მდინარეთა წყალშემკრებ აუზებში ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის (ტყეების გაჩეხა და სხვა) შედეგად მდინარეების ჰიდროლოგიური რეჟიმის დარღვევით გამოწვეული ერთ-ერთი ნეგატიური პროცესია ძლიერი წყალდიდობები. ეროვნულ პარკში და მიმდებარე უბნებზე ასეთ წყალდიდობებს თან ახლავს ვრცელი ტერიტორიების დატბორვა და კალაპოტისპირა ტერიტორიების ეროზია (მაგალითად, მდ. რიონის ორივე ნაპირზე ხელოვნური დამბებისა და ბუნებრივი კალაპოტისპირა ზვინულების გარეცხვის გამო წყალდიდობებისას წყალი გადადის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ზოგიერთ უბანზე, რაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ვიზიტიორთა მომსახურების დროს, მათი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად).

მდ. ფიჩორის აუზში წყალდიდობის გამომწვევი მიზეზების გაუვნებელყოფის მიზნით შესაძლოა დადებითი შედეგი მოიტანოს წყალგამანაწილებლით მალთაყვის არხის გადაკეტვამ. ამით შეწყდება ზღვის ტალღების თავისუფალი შეჭრა პალიასტომის ტბაში, რაც ამ უკანასკნელის დონის ამაღლებას და მისი ნაპირების დატბორვას უწყობს ხელს. ასევე საჭიროა მდ. კაპარჭინას კალაპოტის გასუფთავება-გაღრმავება მისი ადრინდელი ჰიდრავლიკური რეჟიმის აღდგენის მიზნით.

აღნიშნული პრობლემა საფუძვლიანად უნდა იქნეს შესწავლილი, რათა დაისახოს შესაბამისი ქმედებები მდინარისპირა ტერიტორიების დატბორვის თავიდან აცილების მიზნით.

ბუნებრივი ჰიდროლოგიური და ჰიდრობიოლოგიური პროცესების თვითრეგულირებად მდგომარეობაში შენარჩუნების (მიზანი 13,14,16), ასევე გადამფრენი წყალმცურავი ფრინველების დასასვენებელი და დასაზამთრებელი (მიზანი 19) და გამსვლელი თევზების (ზუთხისნაირთა, ორაგულისებრთა და სხვა) ქვირითობის (მიზანი 13) ადგილების დაცვის მიზნით, ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში უნდა შევიდეს. მდ. ჭურიის შესართავი, მდინარეები ცივა და ცია, მდ. ფიჩორის შუა და ქვემო ნაწილი შენაკადებით, გურინკა და თხორინა.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• მკაცრი დაცვა;

• წყლის ხარისხის შესწავლა-მონიტორინგი;

• გადამფრენი ფრინველების შესწავლა-მონიტორინგი;

• იქთიოფაუნის შესწავლა-მონიტორინგი;

• წყლის მცენარეების შესწავლა-მონიტორინგი.

ბუნებრივი პროცესების აღდგენისა და თვითრეგულირებად მდგომარეობაში განვითარების ხელშეწყობის (მიზანი 13,16), აგრეთვე ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველების დასასვენებელი და დასაზამთრებელი ადგილების (მიზანი 12) დაცვის მიზნით, მდ. ჭურია (შესართავის გარდა), მისი შენაკადების შესართავების უბნებით მდ. მუნჩიის შესართავამდე და მდ. ფიჩორის ქვემო წელი შედის ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• იქთიოფაუნის შესწავლა-მონიტორინგი;

• გადამფრენი ფრინველების შესწავლა-მონიტორინგი;

• წყლის მცენარეების შესწავლა-მონიტორინგი;

• წყლის ხარისხის შესწავლა-მონიტორინგი.

ტყეები

ეკოლოგიურად, სტრუქტურულად და ფიტოცენოტურად მდიდარი დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარები კოლხეთის ეროვნული პარკის მცენარეული საფარის უძველესი (მესამეული პერიოდის) ფორმაციაა. ამჟამად ეს მცენარეული ფორმაცია ძლიერი ანთროპოგენური ფაქტორების ზემოქმედების შედეგად სხვადასხვა ხარისხით არის დეგრადირებული. მისი აღდგენისა და თვითრეგულირებად მდგომარეობაში შესანარჩუნებლად ზოგიერთ უბანში საკმარისია მხოლოდ ანთროპოგენური ზეწოლის მოხსნა შესაბამისი რეჟიმის მისადაგებით. დაჭაობებულ და ტენიან მურყნარებს აქვთ თვითაღდგენის მაღალი უნარი. სხვა უბნები საჭიროებენ დამატებითი აქტიური ღონისძიებების გატარებას.

რეკომენდებულია ეროვნული პარკის საზღვრებიდან გამოტანილ იქნეს:

1. ანაკლია-ჭურიის უბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვართან მდებარე ხობის სატყეო მეურნეობის ხეთის უბანი (ყოფილი სამურნეო კომპლექსი „ოქროს საწმისი“), რომელიც ტყის ამოძირკვის შედეგად ძლიერ დეგრადირებულია და ძვირადღირებული ღონისძიებების გარეშე ვერ აღდგება; მასთან, მიმდებარე ტერიტორიები გამოიყენება სახნავად და საძოვრად, რის გამოც საკმაოდ რთული დასაცავია და პარკისთვის ნაკლებღირებული.

2. ეროვნული პარკის პერიფერიულ ზოლში მცირე ზომის ფრაგმენტებად შემორჩენილი ტყის უბნები, სახელმწიფო დაცვითი ტყის ზოლები (ხობის სატყეო მეურნეობის ხობის უბანი), ყულევის ტერმინალისათვის გადაცემული ტერიტორია (ხობის სატყეო მეურნეობის ხეთის უბანი), სახნავები (ზუგდიდის სატყეო მეურნეობის ჭურიის უბანი), მცირე ზომის ფრაგმენტები (ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის ლანჩხუთის უბანი) მოვლის, აღდგენისა და დაცვის პირობების სირთულის გამო.

რეკომენდებულია ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში შეტანილ იქნეს:

ნაბადას ჭაობის დასავლეთით, ზღვის სანაპირო ზოლში _ მდ. რიონის შესართავიდან ჩრდილოეთით 5,5 კმ მანძილზე, ასევე სახელმწიფო დაცვით ტყის ზოლებში არსებული ხელოვნური ტყეები.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• აღნიშნული ტყის მასივების მონიტორინგი, მათი თანამედროვე მდგომარეობის დადგენის, აღდგენის და დაცვის ღონისძიებების შემუშავების მიზნით.

ბუნებრივი ან შედარებით ნაკლებად სახეცვლილი ტყეები

ანაკლიის, ჭურიის, ნაბადას, ფიჩორის, იმნათის და გრიგოლეთის ზღვისპირა ჭაობების პერიფერიებზე, რამდენიმე ასეული მეტრის სიგანის ზოლად (ყოფილი ზუგდიდის, ხობის, სენაკის, კოლხეთის, ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობებსა და კოლხეთის ნაკრძალში) ბუნებრივი ან ბუნებრივთან მიახლოვებული დაჭაობებული მურყნარები (მიზანი 9,15);

მდ. ფიჩორის შუა წელში (ყოფილი ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის ჯუმათის უბანი) და კოლხეთის ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდებარე დაჭაობებული და ტენიანი ტყის მასივები (მიზანი 10, 11);

დაჭაობებული ტყის მცირე ფრაგმენტები „კუნძულების“ სახით _ პალიასტომის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეზე, მალთაყვის და იმნათის ჭაობების საზღვარზე (ყოფილი ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის სუფსის უბანი), ნაბადას ჭაობის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. ცივას მარცხენა ნაპირის გასწვრივ (ყოფილი ხობის სატყეო მეურნეობის ჭალადიდის უბანი და ჭურიის ჭაობის ცენტრალურ ნაწილში (ხობის სატყეო მეურნეობის ხობის უბანი) (მიზანი 18), ჭაობის მდინარეების ( მუხურჯინა, ცივა, ცია, გურინკა, და სხვა) გასწვრივ ვიწრო ზოლად განლაგებული, კოლხეთისათვის დამახასიათებელი ფლორისტული მრავალფეროვნებით გამორჩეული ტყეები _ თვითრეგულირებად მდგომარეობაში შენარჩუნების მიზნით შეტანილ უნდა იქნეს ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• მკაცრი დაცვა;

• ტყის ეკოსისტემის კვლევა და მონიტორინგი.

წითელ წიგნში შეტანილი რელიქტურ სახეობათა კორომები:

ლაფნის (Pterocarya fraxinifolia) ე.წ. „ოლიფონე“ (ხობის სატყეო მეურნეობის ხობის სატყეოს მე-4 კვარტალში),

ბზის (Buxus colchica) ე.წ. „ოზაკლე“ (კოლხეთის სატყეო მეურნეობის პატარა ფოთის სატყეო უბანზე კვარტლები 3, 4, 9, და სენაკის სატყეო მეურნეობის სენაკის სატყეო უბანზე კვარტლები 44, 45),

• ექვემდებარება მკაცრ დაცვას (მიზანი 15,18);

• საჭიროებს მონიტორინგს.

სხვადასხვა ხარისხით სახეშეცვლილი ტყეები

ანაკლიის ჭაობის ჩრდილო ნაწილთან მიმდებარე ჭრაგავლილი, დაჭაობებული ტყეები, მდ. ჭურიის მარცხენა ნაპირსა და ჭურიის ჭაობს შორის მდებარე დაჭაობებული მურყნარები (ყოფილი ზუგდიდის სატყეო მეურნეობის დარჩელის უბანი), მდინარეების _ მუნჩიასა და შავი ღელეს გასწვრივ არსებული დაჭაობებული ტყის მასივები ეროვნული პარკის ჭურიის უბნის საზღვართან (ყოფილი ხობის სატყეო მეურნეობის ხეთის უბანი), ნაბადას ჭაობის ირგვლივ მდებარე ხელუხლებელ ჭაობიან მურყნარებსა და ეროვნული პარკის საზღვარს შორის მდებარე მეორადი დაჭაობებული მურყნარები, პალიასტომის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტენიანი მურყნარები (ყოფილი კოლხეთის სატყეო მეურნეობის ფოთის უბანი), მდ. ფიჩორის შუა წელში არსებული დაჭაობებული და ტენიანი ტყეები (ე.წ. „სამეგრელოს ტყე“, „ნოცვენაში“, „ნაკამეჩევი“ „კულადიდი“, „შავი ტყე“), მდინარეების _ ხოფერიას სკურდას და სამეგრელოს სკურდას გასწვრივ არსებულ ჭრაგავლილი ტყეები (სენაკის, ლანჩხუთის, კოლხეთის სატყეო მეურნეობები) შეტანილ უნდა იქნეს ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში ბუნებრივად განახლების პროცესის ხელშეწყობის მიზნით (მიზანი 18);

შესაბამისი ღონისძიებები:

• დაცვა;

• თვითაღდგენის პროცესის მონიტორინგი;

• აღდგენითი ღონისძიებების შესრულება აუცილებლობის შემთხვევაში;

• ინვაზიური სახეობების (მაგ. ამორფა) შესწავლა-მონიტორინგი მათი ტყის ეკოსისტემიდან გამოდევნის მიზნით.

მოსახლეობასთან ახლოს მდებარე ტყეები, ტყე-ბუჩქნარები, მდელო-ბუჩქნარები და მდელოები

ანაკლიის ჭაობის სამხრეთ ნაწილსა და მდ. ჭურიის მარჯვენა ნაპირს შორის მდებარე დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარები (ყოფილი ხობის სატყეო მეურნეობის ხეთის უბანი), მდ. მუნჩიის მარცხენა მხარეზე, მასთან მდ. უთუორის შეერთების მოპირდაპირე მხარეზე არსებული მეორადი ტენიანი ტყეები, მდ. ხობისწყლის ზღვისპირა მონაკვეთის მარჯვენა ნაპირსა და ჭურიის ჭაობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეს შორის მდებარე ჭარბტენიანი ტყეები, დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარები ნაბადას უბნის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვრებთან (ყოფილი ხობის სატყეო მეურნეობის ჭალადიდის უბანი), მდ. ცივას მარჯვენა ნაპირზე, სოფ. ყულევის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთით, ნაბადას ჭაობის უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთ საზღვარსა და მდ. ხობისწყლის მარცხენა ნაპირს შორის, ყულევის ახალი დასახლების უბანთან (ყოფილი ხობის სატყეო მეურნეობის ხობის უბანი), აჭარლების დასახლებასთან _ კოლხეთის ნაკრძალის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, იმნათის უბნის ჩრდილოეთ საზღვართან მიმდებარე დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარები (ყოფილი კოლხეთის სატყეო მეურნეობის ფოთის უბანი), იმნათის უბნის უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვართან (ყოფილი აბაშის სატყეოს სირიაჩქონის უბანი), სამხრეთ-აღმოსავლეთი საზღვრის გასწვრივ, იმნათის უბნის სამხრეთ საზღვართან ჭარბტენიანი ტყის მასივები (ყოფილი ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის სუფსის, ჯუმათის და ლანჩხუთის უბნები) ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესების გათვალისწინებით (საძოვარი, სათიბი, საშეშე მერქნის მოპოვება), შეტანილ უნდა იქნეს ტრადიციული გამოყენების ზონაში.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• ბუნებრივი რესურსების კონტროლირებადი და მდგრადი გამოყენება (მიზანი 22);

• აღდგენითი ღონისძიებების შესრულება;

• საშეშე მერქნის მოპოვების მიზნით კონკრეტული ტერიტორიების გამოყოფა, ტექნოლოგიის შერჩევა, ხის სიმწიფის ასაკის დადგენა;

• საშეშე მერქნის მოპოვების კვოტების დადგენა და რეგულირება საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება დაცული ტერიტორიების დაპარტამენტის მიერ;

• მხოლოდ მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვისა და ცხენების ძოვება ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის თანხმობის საფუძველზე;

• ძოვებისთვის გამოყენებული ტერიტორიების პერიოდული (რამდენიმე წლის მანძილზე) შესწავლა ფიტოცენოზების აღდგენის მიზნით;

• ძოვების, მერქნის მოპოვებისა და თიბვის მონიტორინგი.

ბუნების მკაცრი დაცვის, ბუნების მართვადი დაცვის და ტრადიციულ გამოყენების ზონაში ფრაგმენტებად ჩართული მეორადი ტენიანი მდელოები და მდელო-ბუჩქნარები

მდინარეების _ ჭურიას, ცივას, ციას, ფიჩორის ხეობების აუზების შუა წელში და დედაბერას კალაპოტისპირა ჭარბტენიანი ტყეების ლოკალურ უბნებზე (ყოფილი ზუგდიდის სატყეო მეურნეობის დარჩელის უბანი, ხობის სატყეო მეურნეობის ჭალადიდის უბანი, ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის ჯუმათის უბანი).

_ მეორადი მდელოებისა და მდელო-ბუჩქნარებისადმი მიდგომა განპირობებულია იმ ზონების სტატუსით, რომლებშიც აღნიშნული მეორადი ლანდშაფტები არიან განლაგებული.

კერძოდ: ის უბნები, რომლებიც ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაშია საჭიროებენ მკაცრ დაცვას, რაც ხელს შეუწყობს ბუნებრივად განახლების პროცესს; აქ ძოვების და მერქნის მოპოვების აღკვეთისას სწრაფად წავა აღდგენითი სუკცესია _ აღდგება მურყნარი.

შესაბამისი ღონისძიებები:

• დაცვა;

• თვითაღდგენის პროცესის მონიტორინგი;

• სპეციალური აღდგენითი ღონისძიებების შესრულება ზუსტად განსაზღვრული მეთოდიკით;

• ძოვებისა და თიბვის მონიტორინგი;

• ძოვებისთვის გამოყენებული ტერიტორიების პერიოდული (რამდენიმე წლის მანძილზე) შესწავლა ფიტოცენოზების აღდგენის მიზნით.

4.1.1.2 სახეობები

ფლორა

• ფლორის დამატებითი გამოკვლევა მისი სტრუქტურის დაზუსტების მიზნით. ყველა სახეობას უნდა მიეთითოს საერთაშორისო კრიტერიუმებით დადგენილი სტატუსი; ეკოსისტემებში უნდა დადგინდეს მცენარეთა განსახლების ოპტიმალური ეკოლოგიური პირობები. კვლევის მეთოდების იდენტიფიცირება იშვიათი, მცირერიცხოვანი პოპულაციების ბუნებაში შეუფერხებელი კვლავწარმოებისათვის.

• იშვიათი, რელიქტური, წითელი წიგნის და IUCN-ის წითელი ნუსხის სახეობების დაცვა (იხ. დანართი 1, თავი 1.3.2.). ერთეული ეგზემპლარების სახით შემორჩენილი სახეობების ადგილსამყოფელის ზუსტი დადგენა, ცალკეულ შემთხვევებში სპეციალური აღდგენითი ღონისძიებების შემუშავება და გატარება, მათი გამრავლების და დაცვის მიზნით.

• ინვაზიური სახეობების შესწავლა და მონიტორინგი

ფაუნა

ზღვის ძუძუმწოვრების (დელფინების სამი სახეობა), მსხვილფეხა ძუძუმწოვრების (შველი, წავი, გარეული ღორი), წვრილი ძუძუმწოვრების (ხელფრთიანების), ფრინველების, მათ შორის, გადამფრენი სახეობების, თევზების (ზუთხისნაირები) დაცვა და აღდგენა (მიზანი 1, 21, 19, 14).

შესაბამისი ღონისძიებები:

• მონიტორინგის წარმოება;

• პარკის საზღვრებში არსებულ ზღვის აკვატორიაში თევზის რეწვის აკრძალვა;

• ქვირითობის ადგილების დაცვა;

• გადამფრენი ფრინველების დასვენების და მოზამთრეთა საცხოვრებელი ადგილებისა და სამიგრაციო გზების დაცვა;

• ნადირობის აკრძალვა;

• ინვაზიური სახეობების შესწავლა;

• ეროვნული (კოლხური ხოხობი, წავი) და გლობალური (თეთრკუდა არწივისა და შაკის) საფრთხის წინაშე მყოფი და საკვანძო სახეობების (შველი) აღდგენა კომპლექსური ღონისძიებების გატარებით (მიზანი 20, 21).

4.2. ანთროპოგენურ გარემოსთან დაკავშირებული ღონისძიებები

4.2.1. ისტორიულ-კულტურული რესურსების მართვის სტრატეგია

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არსებული ისტორიულ-კუტურული რესურსები წარმოდგენილია ბრინჯაოს ხანისა და ანტიკური პერიოდის მატერიალური კულტურის ნაშთების შემცველი ეროვნული მნიშვნელობის არქეოლოგიური ძეგლებით (ჭურიის, ყულევის, ნამარნუს, ნედართუს, ნანდუს, მალთაყვას და სხვა ნამოსახლარები). მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, მათი სრულფასოვანი დაცვის მიზნით საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს კულტურული მემკვიდრეობის დეპარტამენტმა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრთან, ს.ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმთან, და ეკონომიკური განვითარების სამინისტროებთან ერთად უნდა უზრუნველყოს შესაბამისი სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების საფუძველზე დამცავი ზონების შექმნა. დაცვის ძირითადი პრინციპია იმ თვისებებისა და გარემო-პირობების შენარჩუნება, რაც განაპირობებს მათ ისტორიულ და სამეცნიერო ღირებულებას (მიზანი 24, 25, 26).

არქეოლოგიური ძეგლების განლაგების ლოკალურ უბნებზე სამუშაოების (ინფრასტრუქტურის ელემენტები) დაგეგმვა-განხორციელებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნები, ამასთან, უნდა მოინიშნოს ძეგლების დამცავი არქეოლოგიური ზონები.

კოლხეთის ეროვნული პარკის არქეოლოგიურ ძეგლებზე სამეცნიერო-კვლევითი ან საპროექტო-საძიებო სამუშაოების შესრულებისას უნდა გათვალისწინებულ იქნეს პარკის იმ ტერიტორიულ-ფუნქციური ზონის რეჟიმი, რომლის ტერიტორიის ნაწილსაც მოიცავს ძეგლის განლაგების უბანი.

4.2.2. ვიზიტორთა მომსახურების სტრატეგია

კოლხეთის ეროვნული პარკი მეტად საინტერესო და მიმზიდველ ობიექტს წარმოადგენს სხვადასხვა კატეგორიის ვიზიტორთათვის. ვიზიტორთა ინტერესს ზრდის ეროვნულ პარკთან მიმდებარე საქართველოს კუთხეების – გურიის, სამეგრელოს და იმერეთის დღემდე შემორჩენილი ძირძველი ტრადიციული ჩვევები.

ამ იშვიათი ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის ვიზიტორთათვის გაცნობა და შესწავლა შესაძლებელია სწორად ჩამოყალიბებული სტრატეგიის განხორციელებით, შესაბამისი საქმიანობების კლასიფიკაციით და სპეციფიკური მოთხოვნების ზუსტი განსაზღვრით.

ვიზიტორთა მომსახურების განვითარებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ხელსაყრელ იურიდიულ-სამართლებრივ და ფინანსურ-ეკონომიკური გარემოს შექმნას. დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციის საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად ჩამოყალიბება, ვიზიტორთა მომსახურების განვითარებისათვის, ერთ-ერთი ყველაზე სწორი და ხელსაყრელი ფორმაა სახელმწიფო-საბიუჯეტოსაგან განსხვავებით. იგი მომსახურებიდან მიღებული შემოსავლების ადგილზე აკუმულირებისა და მისი ოპერატიულად გამოყენების საშუალებას იძლევა.

საქართველოს სხვა დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციებთან ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე რეკომენდებულია ჩამოყალიბდეს მომსახურებისათვის ხელსაყრელი ერთიანი ფინანსურ-ეკონომიკური მექანიზმი. ამით ვიზიტორს შესაძლებლობა ექმნება კომფორტულად, ერთიანი ტურით მოიხილოს სხვადასხვა დაცული ტერიტორია. ამასთან ერთად, დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციებს შორის ყალიბდება ერთიანი ფინანსური მომსახურების მექანიზმი.

4.2.2.1. ვიზიტორთა კლასიფიკაცია

ვიზიტორთა მომსახურების სტრატეგია გათვლილია ადგილობრივ, საერთაშორისო, განსაკუთრებულ, სამეცნიერო და ინვალიდ ვიზიტორებზე.

ვიზიტორების თითოეული კატეგორიისათვის განსაზღვრულია მომსახურების შესაბამისი ფორმა, სპეციფიკური ინფრასტრუქტურა და შეღავათები.

ადგილობრივ ვიზიტორებში იგულისხმება საქართველოს მოსახლეობა. გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და დაცული ტერიტორიის მიმართ მხარდაჭერის უზრუნველყოფის მიზნით, აგრეთვე მძიმე სოციალური პირობების გათვალისწინებით, ისინი სხვა კატეგორიის ვიზიტორებისაგან განსხვავებით, უნდა სარგებლობდნენ შეღავათებით.

ადგილობრივი ვიზიტორების მოზიდვა ხორციელდება სხვადასხვა საინფორმაციო საშუალებებით (ტელევიზია, რადიო, პრესა), სარეკლამო დაფებით და ა.შ.

საერთაშორისო ვიზიტორების მოზიდვის მიზნით ეროვნული პარკის ადმინისტრაციამ უნდა გამოიყენოს მსოფლიო ბანკისა და სხვა გარემოსდაცვითი საერთაშორისო ფონდების საშუამავლო შესაძლებლობები. ამასთან, თავადაც უნდა უზრუნველყოს საინტერნეტო საინფორმაციო გვერდის სისტემატური განახლება, სარეკლამო დაფების განთავსება ქ. თბილისის აეროპორტში და დედაქალაქის მნიშვნელოვან ადგილებზე და ა.შ. ვიზიტორთა მოზიდვაზე ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით ზრუნავენ ადგილობრივი და საერთაშორისო ტურ-ოპერატორები. ასევე მნიშვნელოვანია, რომ ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას მჭიდრო თანამშრომლობა ჰქონდეს საქართველოში აკრედიტებული სხვადასხვა ქვეყნის საელჩოებთან (პერიოდულად მათ წარმომადგენელთა მოწვევა და მხარდაჭერის მოპოვება) და მათი მეშვეობით განახორციელოს ეროვნული პარკის რეკლამირება.

განსაკუთრებული ვიზიტორების, ანუ გამოჩენილი სახელმწიფო და სხვადასხვა პროფესიის ცნობილი მოღვაწეების (ადგილობრივისა თუ უცხოელის), აგრეთვე საქართველოში აკრედიტებული სხვადასხვა ქვეყნის ელჩებისა და მსხვილი საერთაშორისო ორგანიზაციების ხელმძღვანელების სტუმრობა ხელს შეუწყობს კოლხეთის ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის პროპაგანდას, მის დაცვას, ეროვნული პარკის საქმიანობის განვითარებას. მათი ვიზიტები ხორციელდება როგორც პირადი ინიციატივით, ასევე ადმინისტრაციის მოწვევით.

ინვალიდები ვიზიტორთა განსაკუთრებული კატეგორიაა, რომელთაც სჭირდებათ სპეციფიკური ინფრასტრუქტურა (სპეციალური ბილიკები და სხვა) და მომსახურება. მათთვის უნდა მოქმედებდეს ადმინისტრაციის მიერ დადგენილი შეღავათები (უფასო შესვლა, რიგგარეშე მომსახურება და სხვა).

4.2.2.2 ტურიზმის სახეები

ეკოტურიზმი

მომსახურების ამ ფორმის ნაირგვარობას განსაზღვრავს ეროვნული პარკის მიმზიდველი ლანდშაფტური მოზაიკა და ბიოლოგიური მრავალფეროვნება, ზღვის სანაპირო აკვატორია თბილი და ჯანსაღი კლიმატით.

ასეთ მიმზიდველ ბუნებრივ გარემოში შესაძლებელია განვითარდეს:

• საზღვაო-სანაოსნო ტურიზმი

ტურიზმის ამ სახეობის განვითარება შესაძლებელია ეროვნულ პარკთან მოსაზღვრე შავი ზღვის სანაპირო აკვატორიაში მდინარეების სუფსისა და ენგურის შესართავებს შორის. პირსის ტიპის ნავმისადგომი უნდა მოეწყოს მდინარე ხობისწყლის შესართავის მიდამოებში, ,,ფიჭვნარის” ვიზიტორთა თავშესაფართან. მომსახურება შესაძლებელია მთელი წლის მანძილზე.

• სამდინარო-სანაოსნო ტურიზმი

კოლხეთის ეროვნულ პარკში, მდორე, დაკლაკნილ კალაპოტიან მდინარეებზე (ჭურია, ფიჩორი, ცია, ცივა და სხვა) ტურიზმის ამ სახეობის განვითარების კარგი პირობებია. ვიზიტორების გადაადგილება მდინარეებზე უნდა მოხდეს ელექტროძრავიანი ან ნიჩბიანი ნავებით. მდინარეებზე ნავებით მოძრაობისას ნაირგვარი ლანდშაფტების ხილვასთან ერთად ვიზიტიორებს შესაძლებლობა ექნებათ დააკვირდნენ წყლისა და ჭაობის ფრინველებს. მდინარეებზე გადაადგილება ყველაზე ხელსაყრელია აპრილიდან ოქტომბრის ჩათვლით.

• წყალქვეშა ტურიზმი

წყალქვეშა ტურიზმის განვითარების ხელსაყრელი პირობებია ეროვნულ პარკთან მიმდებარე ზღვის სანაპირო აკვატორიაში. განსაკუთრებით მიმზიდველია წყალქვეშა ღრმა კანიონები, რომელთა სათავეებიც ახლოსაა მდინარეების _ სუფსის, რიონის და ენგურის შესართავებთან. აღნიშნული კანიონების ზედა (20-30 მ სიღრმემდე) მონაკვეთები საოცარი მოყვანილობის დატოტვილ წყალქვეშა ხეობებს წარმოადგენენ, რომელთა ხილვა დიდ სიამოვნებას მიანიჭებს დაინტერესებულ ვიზიტორებს. წყალქვეშა ტურიზმის განვითარების ყველაზე ხელსაყრელი დროა აპრილიდან ოქტომბრის ჩათვლით.

• ფრინველებზე დაკვირვება

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ათეულობით სახეობის ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველი გვხვდება. ფრინველებზე დაკვირვება უნდა მოხდეს სპეციალურად მოწყობილი (შენიღბული) სათვალთვალოებიდან. სათვალთვალოები უნდა მოეწყოს ჭაობის მდინარეების გასწვრივ, აგრეთვე ტორფიანი ჭაობების იმ უბნებზე, სადაც ლელის და ლაქაშის მაღალი რაყებია და ტორფიანი ჭაობების და დაჭაობებული ტყეების შეხების ზოლში. გადამფრენ ფრინველებზე დაკვირვებისათვის ხელსაყრელი დროა მარტი-მაისი და სექტემბერ-ოქტომბერი, ხოლო ადგილობრივ ფრინველებზე კი მთელი წლის განმავლობაში.

• საფეხმავლო ტურიზმი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიის თავისებურებიდან გამომდინარე (ძნელადგასავლელი ჭაობები, ხშირი ლიანებით გადახლართული დაჭაობებული და ტენიანი ტყეები), საფეხმავლო ტურიზმის მარშრუტები უნდა მოეწყოს:

• იმნათის უბანი _ იმნათის ტორფიანი ჭაობის აღმოსავლეთით _ მდინარეების დედაბერას და ფიჩორის კალაპოტებს შორის მდებარე ტენიანი ტყეში გამავალი ბილიკის გასწვრივ;.

• ნაბადას უბანი _ ზღვის სანაპირო ქვიშიან დიუნაზე, მდ.რიონის შესართავიდან (კიდულა ხიდიდან) ჩრდილოეთით 4კმ მანძილზე;

• ანაკლია _ ჭურიის უბანი _ მდ. მდ. ხობისწყლისა და ჭურიის შესართავებს შორის მდებარე ქვიშიან დიუნაზე; ჭურიის ტორფიანი ჭაობის აღმოსავლეთ კიდის და დაჭაობებული მურყნარების შეხების ზოლში _ მდინარეების ხობისწყლისა და ჭურიის კალაპოტებს შორის მდებარე ვაკეზე.

• ზემოთ ჩამოთვლილ უბნებზე ტურიზმი შესაძლებელია მთელი წლის მანძილზე.

• საცხენოსნო ტურიზმი

საცხენოსნო ტურიზმის მარშრუტი მოეწყობა კოლხეთის ეროვნული პარკის იმნათის უბანზე – მდ. ფიჩორის აუზის შუა წელში (ადგილმდებარეობა ,,წყავას” და ,,ატარა ჯოხოთის” მიმდებარე ტერიტორიებზე). ტურიზმის ეს სახეობა შესაძლებელია მთელი წლის მანძილზე.

• სამეცნიერო-კვლევითი ტურიზმი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ჭარბტენიან ლანდშაფტებს, როგორც პალეოგეოგრაფიული, ბიოგეოგრაფიული, ლანდშაფტური, ჰიდრო-კლიმატური და სხვა ხასიათის კვლევის ობიექტებს, მეცნიერ-მკვლევართა დაინტერესების დიდი პოტენციალი გააჩნია. ეროვნული პარკისათვის მნიშვნელოვანი კვლევები გათვალისწინებულია სათანადო პროგრამებში. მეცნიერული კვლევები, რომლებიც ადმინისტრაციისათვის არაპრიორიტეტულია, უნდა განხორციელდეს სპეციალური შეთანხმების საფუძველზე და შესაბამისი კონტრაქტით განისაზღვროს სათანადო ორმხრივი ვალდებულებები. ადმინისტრაციამ უნდა არეგულიროს მეცნიერული კვლევების ინტენსიობა და მათი განხორციელების არეალი. ამ მხრივ შეზღუდვის ძირითადი განმსაზღვრელია გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედება.

სასწავლო-შემეცნებითი ტურიზმი

სასწავლო-შემეცნებითი ტურიზმისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს ტურიზმის სხვა კატეგორიებისათვის უკვე დადგენილი მარშრუტები. ამ მარშრუტებზე გავლით მოსწავლეებს, სტუდენტებს საშუალება მიეცემათ საფუძვლიანად გაეცნონ ჭარბტენიან ეკოსისტემებს – ტორფიან ჭაობებს, დაჭაობებულ ტყეებს, ჭაობის მდინარეებს, ქვიშიანი დიუნების მცენარეულ დაჯგუფებებს, აგრეთვე აწარმოონ დაკვირვება წყლისა და ჭაობის ფრინველებზე და სხვა.

4.2.2.3. ვიზიტიორთა მომსახურების ფორმები

• საგამყოლო-სამაშველო მომსახურება (მეგზურობა)

კოლხეთის ეროვნულ პარკში ტურისტულ მარშრუტთა სიმჭიდროვის, წლის მანძილზე მათი სიხშირის და სეზონურობის მიხედვით განისაზღვრება მეგზურთა რაოდენობა, მოძრაობის სქემა და გადაადგილების გრაფიკი დროში. მეგზურთა სპეციალურ მომზადებაზე ზრუნავს კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია. მათი წვრთნა როგორც ადგილობრივ, ისე საერთაშორისო საწვრთნელ კურსებზე სასურველია იყოს ყოველწლიური და შედარებით ინტესიური მენეჯმენტის გეგმის დანერგვის პირველ პერიოდში (I, II წლები). მეგზური შესაძლოა იყოს მცველი ან კონტრაქტის საფუძველზე დაქირავებული ადგილობრივი მოსახლე.

• სასტუმრო მომსახურება (ვიზიტიორთა თავშესაფრებში და საოჯახო სასტუმროებში)

სასტუმროების განლაგება და მუშაობის განრიგი მისადაგებული უნდა იყოს ვიზიტიორთა ნაკადის მიმართულებებთან, მოცულობასთან და სიხშირესთან. ამ მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ვიზიტორთა თავშესაფრები და საოჯახო სასტუმროები სასურველია განლაგდეს:

ა) ვიზიტორთა თავშესაფრები – მდ. ფიჩორის აუზში ადგილმდებარეობა „წყავასთან“ და მდ. ცივას შესართავის რაიონში – ზღვის სანაპიროზე;

ბ) საოჯახო სასტუმროები – სოფლებში ჩიბათი, ხიდმაღალა, გრიგოლეთი, ნიგვზიანი, ჯურუყვეთი, მუხური, პატარა ფოთი, გაღმა ქარიატა, დღვაბა, ანაკლია.

• საველე სამზარეულო მომსახურება

ეს საქმიანობა სხვადასხვა ფორმით უნდა ჩამოყალიბდეს და განვითარდეს ეროვნული პარკის შესასვლელებთან, საინფორმაციო ცენტრებთან და ტურისტულ მარშრუტებზე.

ვიზიტიორთა თავშესაფრებში და კვების ობიექტებში მენიუ უნდა შედგებოდეს ადგილობრივი ტრადიციული კერძებისაგან. ვიზიტორებს შესაძლებლობა უნდა ექნეთ შეიძინონ კომპაქტურად შეფუთული, ნაკლებად ფუჭებადი ტრადიციული საკვები.

4.2.2.4. მომსახურების სტატუსი (სამეურნეო და საკონცესიო)

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ვიზიტორთა ოპტიმალური მომსახურების მიზნით, სამეურნეო წესის (საკუთარი შტატის დასაქმების) გარდა, საკონცესიო წესით პერიოდულად, გარკვეული ვადით, ირჩევს ყველა ტიპის საქმიანობის (ეკოტურიზმის, სამეგზუროს, სასტუმრო და საველე კვების ობიექტების მომსახურების) სხვადასხვა განმახორციელებელს. აქედან გამომდინარე, მენეჯმენტის გეგმის დანერგვის მთლიან პერიოდში შესაძლებელია მოქმედებდეს ორივე ფორმა. მაგალითად, სასკოლო-საუნივერსიტეტო ტურიზმის ძირითადი განმახორციელებელი შესაძლებელია იყოს ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია, საველე კვების მომსახურება კი შესაძლებელია გასწიოს კონცესიონერმა.

საკონცესიო მომსახურების პირობების დარეგულირება ხდება სათანადო კონტრაქტით, რომელიც ფორმდება ადმინისტრაციასა და დაინტერესებულ იურიდიულ ან ფიზიკურ პირს შორის. პარკის ადმინისტრაციის გადაწყვეტილებით განისაზღვრება ვიზიტიორთა მომსახურების ყველა საქმიანობის სტატუსი (საკონცესიო თუ საკუთარი შტატის დასაქმება), საკონკურსო წესით შემსრულებელთა ვინაობა და ა.შ.

4.2.2.5. ვიზიტორთა მომსახურების ინფრასტრუქტურა

ინფრასტრუქტურის ნაირგვარობა და მისი განლაგება კოლხეთის ეროვნულ პარკში უკავშირდება ბუნებრივი გარემოს თავისებურებებსა და მის დაცვას, აგრეთვე წლის მანძილზე ვიზიტორთა მაქსიმალურად დასაშვებ რაოდენობას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ვიზიტორთა მომსახურებისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურა უნდა ჩამოყალიბდეს და განთავსდეს შემდეგნაირად:

• შესასვლელები – ეროვნული პარკის სამივე უბანზე, სადაც ყველაზე მეტად არის მოსალოდნელი ვიზიტორთა ნაკადის მიღება (უნდა იყოს მანქანით მისვლის საშუალება).

• ვიზიტორთა თავშესაფრები – ორ და მრავალდღიან მარშრუტებისთვის განკუთვნილ ბილიკებზე.

• კემპინგები – რამდენიმე კარავზე, შესასვენებლად მოხერხებულ ადგილებში.

• თავლები – საცხენოსნო ბილიკების საწყის და საბოლოო პუნქტებთან.

• ნავმისადგომები – სანაოსნო მარშრუტების გასწვრივ დაგეგმილ ობიექტებთან მისასვლელად.

• ფრინველთა სათვალთვალოები – ტბებისა და მდინარეების ნაპირების გასწვრივ, აგრეთვე ჭაობებისა და დაჭაობებული ტყეების შეხების ზოლში.

დეტალური ინფორმაცია ვიზიტორთა მომსახურების ინფრასტრუქტურის ხასიათისა და განლაგების შესახებ მოცემულია ინფრასტრუქტურის სტრატეგიაში, თავი 4.3.2.

4.2.3. მოსახლეობასთან და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის განვითარების სტრატეგია

კოლხეთის ეროვნული პარკის მხარდამჭერთა აქტიური ფენის ჩამოყალიბების მიზნით და მათი ინტერესების გათვალისწინებით, საჭიროა შემუშავდეს მოსახლეობასთან ურთიერთობის სტრატეგია.

ეროვნული პარკის დაარსება საკმაოდ ურბანიზებული რეგიონების მეზობლად (ქ. ფოთი, სამეგრელოსა და გურიის ადმინისტრაციული რაიონები), გარკვეულწილად ზღუდავს ბუნებრივი რესურსების ინტენსიური ათვისების შესაძლებლობებს. თუმცა აქვე ჩნდება რესურსდამზოგავი, ბუნებისადმი ლმობიერი დამოკიდებულების მქონე ბიზნესის განვითარების სხვადასხვა საშუალება. ბუნებრივია, რომ საქმიანი ადამიანებისა და მოსახლეობის დიდ ნაწილს უჭირს წლების მანძილზე ჩამოყალიბებული ზოგიერთი სახის საქმიანობის შეცვლა და ახალი, თუნდაც უფრო მეტად მომგებიანი საქმის წამოწყება. ადგილობრივ მოსახლეობაში სხვადასხვა ფენების ინტერესებიდან გამომდინარე, ეროვნული პარკის დაარსების მიმართ ადგილი აქვს არაერთგვაროვან, ხშირ შემთხვევაში საპირისპირო აზრის ჩამოყალიბებას. ამიტომ მოსახლეობასთან და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის სტრატეგია უნდა ითვალისწინებდეს მოსახლეობის გათვითცნობიერებას და მის ჩართვას პერსპექტიული მიმართულების მქონე ბიზნესში, რომელიც შესაძლოა განვითარდეს ეროვნული პარკის გარშემო. ამისათვის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციამ უნდა შესთავაზოს საქმიან საზოგადოებას ორმხრივად ხელსაყრელ სამომსახურეო ბიზნესში ჩართვა. ასეთი შეიძლება იყოს:

• პარკის ტერიტორიაზე აღჭურვილობისა და სატრანსპორტო საშუალებების გაქირავება (ცხენების, ნავების, წყალში ჩასაყვინთი და სათევზაო აღჭურვილობის);

• საგამყოლო მომსახურება;

• კვების ობიექტების მოწყობა;

• საკემპინგო ადგილების მოწყობა;

• საინფორმაციო პოლიგრაფიული პროდუქციის (პლაკატები, გზამკვლევები, ბუკლეტები) წარმოება;

• პარკის სიმბოლოებით გაფორმებული სუვენირების, სამკერდე ნიშნების და ფართო მოხმარების (მაისურები, სათვალეები, საწერი კალმები, ზურგჩანთები და სხვა) საგნების წარმოება.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ფუნქციონირების პირველ ეტაპზე, ადმინისტრაციამ თავისი შესაძლებლობიდან გამომდინარე, სამაგალითოდ თვითონვე შეიძლება აწარმოოს ზემოაღნიშნული რომელიმე ბიზნესი (მაგალითად, საინტერპრეტაციო პოლიგრაფიული პროდუქციის წარმოება, და სხვა). შემდგომში კი ასეთი საქმიანობის წარმართვის უფლება აუცილებლად უნდა გაიცეს კონცესიებზე.

სამომსახურეო ბიზნესის განვითარებასთან ერთად, ძალზე მნიშვნელოვანია პარკის მიმდებარე ტერიტორიაზე რესურსდამზოგავი ტექნოლოგიებისა და ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქტების წარმოების რეკლამირების და დანერგვის ხელშეწყობა. ასეთი ბიზნესის წარმოება ეკონომიკური ინტერესებიდან გამომდინარე მოსახლეობაში ავითარებს ბუნებრივი რესურსისადმი ლმობიერი მოპყრობის აუცილებლობის შეგრძნებას. ამიტომ იგი თვითონ ხდება გარემოს დამცველი. საზოგადოებაში ასეთი ადამიანების არსებობა გარკვეულ გარანტიებს ქმნის დაცული ტერიტორიებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის ჰარმონიული თანაარსებობისათვის.

რესურსდამზოგველი ტექნოლოგიების დანერგვის თვალსაზრისით დიდი მნიშვნელობა აქვს ალტერნატიული ენერგიის წყაროს – ჰელიოსისტემების გამოყენების და სხვ. რეკლამირებას. ეროვნული პარკის ადმინისტრაციამ, პირველ რიგში, რეკლამა უნდა გაუწიოს იმ ოჯახურ სასტუმროებს, რომლებიც ასეთ რესურსდამზოგავ ტექნოლოგიებს იყენებს წყლის გასათბობად. ასევე უნდა წახალისდნენ ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქტის მწარმოებელი ფიზიკური და იურიდიული პირები. ის კონცესიონერები, რომლებიც კვების ობიექტებს მოაწყობენ პარკის ტერიტორიაზე, ვალდებულნი იქნებიან გამოიყენონ მხოლოდ ეკოლოგიურად სუფთა, ტრადიციული კვების პროდუქტები.

მოსახლეობასთან ურთიერთობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა მათი გათვითცნობიერება იმ მოთხოვნებსა და თავისებურებებში, რომელიც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ბუნებისადმი კეთილგანწყობილი ბიზნესის განვითარების დროს. ეს ეხება როგორც ეკოლოგიურ, ისე მარკეტინგისა და საბაზრო ურთიერთობების იურიდიულ საკითხებს.

მოსახლეობის ეკოლოგიური განათლების მიზნით დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე სხვადასხვა ღონისძიებებს (ეკობანაკების მოწყობა, სემინარები დაინტერესებული ჯგუფებისა და მოსწავლეებისათვის, უფასო ექსკურსიები, და სხვა). ეს უზრუნველყოფს ადგილობრივ მოსახლეობაში, განსაკუთრებით კი მოზარდ თაობაში, ბუნებისადმი მზრუნველი დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას.

4.3. მენეჯმენტის პროცესთან დაკავშირებული ღონისძიებები

4.3.1. ადმინისტრაციულ-ინსტიტუციური მართვის სტრატეგია

4.3.1.1 ინსტიტუციური განვითარება

საქართველოს დღეისათვის აქვს დაცული ტერიტორიების ინსტიტუციური მოწყობის ჩამოყალიბებული და მიზანმიმართული სისტემა (იხ. თავი1. აღწერა 1.1.3.). მიუხედავად ამისა, შეიძლება ითქვას, რომ კოლხეთის ეროვნული პარკის სამენეჯმენტო გეგმის განხორციელების ეტაპი ემთხვევა საქართველოში დაცული ტერიტორიების სამსახურების ინსტიტუციური განვითარების აქტიურ ფაზას. ამ თვალსაზრისით უმნიშვნელოვანესია საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტით გათვალისწინებული საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება დაცული ტერიტორიების დაპარტამენტის ინსტიტუციური განვითარების კომპონენტი, რომლის ფარგლებშიც, საერთაშორისო გამოცდილებისა და დღევანდელი რეალობის გათვალისწინებით, შემუშავდა რეკომენდაციები აღნიშნული დეპარტამენტის ინსტიტუციური მოწყობის სრულყოფისათვის.

ინსტიტუციური მოწყობის გაუმჯებესების მიზნით, წარმოდგენილი სამენეჯმენტო გეგმით საჭიროა კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სტატუსის მინიჭება. ასეთი სტატუსი პარკის ადმინისტრაციას საშუალებას მისცემს მოახდინოს საკუთარი შემოსავლების გენერირება (იხ. თავი ფინანსური სტრატეგია) და ოპერატიულად გადაწყვიტოს ყველა ის პრობლემა, რომელიც მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების დროს დაისმება მის წინაშე. მეორეს მხრივ, სახელმწიფო ინარჩუნებს ყველა იმ ბერკეტს, რომელიც საჭიროა აღნიშნული დაცული ტერიტორიის კონტროლისა და ძირითადი სტრატეგიული მიმართულების შენარჩუნებისათვის.

4.3.1.2 ადმინისტრაციის ორგანიზაციული სტრუქტურა

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია დღეისათვის 41 საშტატო ერთეულით განისაზღვრება, რომელთა თანამდებობრივი განაკვეთი უკიდურესად დაბალია.

სამენეჯმენტო გეგმით გათვალისწინებული მიზნების მისაღწევად შტატების აღნიშნული რაოდენობა და სახელფასო უზრუნველყოფა არ არის საკმარისი. სასურველია შტატებისა და ხელფასების გაზრდა. ქვემოთ წარმოდგენილია პარკის საშტატო ერთეულთა სტრუქტურა, რომელიც აუცილებელია ეროვნული პარკის მართვისათვის.

4.3.1.3. ადმინისტრაციული მართვა

კოლხეთის სპეციფიკური თავისებურებებიდან გამომდინარე და შესაბამისი პროგრამების მიხედვით, ეროვნული პარკის ადმინისტრაციული მართვა განხორციელდება მის საზღვრებში წარმოდგენილი ეკოსისტემების მდგომარეობისა და გეოგრაფიული განლაგების გათვალისწინებით. ასეთი მიდგომა საშუალებას იძლევა შედარებით ნაკლები დანახარჯებით მოხერხდეს ეროვნული პარკის მართვა (ნაკლები შტატები და ნაკლები ოპერატიული ხარჯები). გარდა ამისა, პარკის ტერიტორიის დაუნაწევრებელი (იგულისხმება რაიონული პრინციპით დანაწევრება) მართვა უზრუნველყოფს სამენეჯმენტო პროგრამების განხორციელების თანაბარ და ერთმანეთთან კოორდინირებულ რეჟიმს.

სავარაუდოა, რომ მართვის ასეთი მიდგომა მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების პირველ ეტაპზე გარკვეულწილად გაართულებს ურთიერთობას ეროვნული პარკის თანამშრომლებსა და ადგილობრივ მოსახლეობის, განსაკუთრებით კი ხელისუფლების წარმომადგენლებს შორის. ამ უკანასკნელთა წარმოდგენით ეროვნული პარკი ზღუდავს რესურსებით სარგებლობის უფლებას, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობისათვის ეროვნული პარკის ტერიტორა გარკვეულწილად დაკარგულია. მოვლენების ამგვარი განვითარების თავიდან ასაცილებლად პარკის ადმინისტრაციამ დიდი ყურადღება უნდა დაუთმოს ადგილობრივ მოსახლეობასთან და ხელისუფლებასთან მუშაობას. ამ მიზნით, პარკის ადმინისტრაციაში გათვალისწინებულია მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებისა და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსის 5 შტატი, რაც უზრუნველყოფს რაიონული პრინციპით საქმიანობის წარმართვას. ამ სამსახურის უფროსები (რეკომენდებულია ეს ადამიანები ცხოვრობდნენ შესაბამისად ამავე რაიონებში) ვალდებულნი არიან მათზე გაპიროვნებული რაიონის, ყველა სოფლის მოსახლეობასთან, ადგილობრივ თვითმმართველობის წარმომადგენლებთან და დაინტერესებულ კერძო პირებთან აწარმოონ ახსნა-განმარტებითი სამუშაოები, რაც თავისთავად შეამცირებს კანონდარღვევის ფაქტებს. კანონდარღვევის ყველა სერიოზული შემთხვევა ეცნობება აგრეთვე ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებსაც, რათა მათ, თავის მხრივ, გაააქტიურონ ახსნა-განმარტებითი მუშაობა მოსახლეობასთან იმისათვის, რომ ასეთი ფაქტები შემდგომში თავიდან იქნეს აცილებული.

კონფლიქტების კიდევ უფრო შერბილების მიზნით, ეროვნული პარკის ადმინისტრაციულ მართვაში ტერიტორიების რაიონული კუთვნილება გათვალისწინებული იქნება აგრეთვე დაცვის სამსახურის საშუალო დონეზე. სამენეჯმენტო გეგმის განხორციელების პირველ ეტაპზე ეროვნული პარკის სამივე უბანი: იმნათი, ნაბადა, ანაკლია-ჭურია, და ყოფილი იქნება სამცველო უბნებად, რაიონებიდან გადმოცემული ტერიტორიების მიხედვით. აღნიშნული უბნები გაპიროვნებული იქნება დაცვის უფროსის თანაშემწეებზე (რეკომენდებულია ეს ადამიანები ცხოვრობდნენ შესაბამის რაიონებში). მართვის ასეთი სისტემა შესაძლებლობას მისცემს ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას შედარებით მოქნილი პოლიტიკა აწარმოოს ადგილობრივ მოსახლეობასთან და ხელისუფლების წარმომადგენლებთან, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამენეჯმენტო გეგმის განხორციელების პირველ წლებში.

თანამშრომლები, რომლებსაც ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია აღარ გაუგრძელებს კონტრაქტს, სასურველია დასაქმდნენ საკონცესიო მომსახურების სფეროში (გამცილებლები, მენავეები, მოყვარულ მეთევზეთა და ფრინველთა თვალთვალით დაინტერესებულ პირთა გამყოლები, კვებისა და ღამისთევის ობიექტებზე მომსახურე პერსონალი და სხვ.) რეკომენდებულია აღნიშნული კონტრაქტები გაფორმდეს იმ ადამიანებზე, რომლებიც ცხოვრობენ პარკის მიმდებარე ტერიტორიაზე და მათი საქმიანობა პარკის დაარსებამდე გარკვეულწილად დაკავშირებული იყო ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობასთან. (მეთევზეები, შეშის მჭრელები, მესაქონლეები და სხვა).

ადმინისტრაციის სტრუქტურა

საშტატო ერთეულები

მმართველი ბლოკი:

• დირექტორი

• დირექტორის მოადგილე

• მდივანი

• მთარგმნელი/რეფერენტი (შტატგარეშე – კონტრაქტის საფუძველზე მომუშავე)

ტექნიკური ბლოკი:

• რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

• რესურსების მართვის სპეციალისტი

• (GIS/ექსპერტი)

• კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსი

• უბნის დაცვის უფროსი

• უბნის დაცვის უფროსის თანაშემწე

• მცველი (შტატში და შტატგარეშე _ კონტრაქტის საფუძველზე მომუშავე)

• ვიზიტორთა მომსახურების და ინტერპრეტაციის სამსახურის უფროსი

• ვიზიტორთა ცენტრის თანამშრომელი

• საინფორმაციო ცენტრის თანამშრომელი (ინტერპრეტატორი)

• მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებისა და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი

• იურისტი/ექსპერტი (შტატგარეშე – კონტრაქტის საფუძველზე მომუშავე)

ადმინისტრაციის დამხმარე ჯგუფი:

• მთავარი ბუღალტერი

• ბუღალტერი (მოლარე)

• ინფრასტრუქტურისა და სამეურნეო სამსახურის უფროსი

• კონტრაქტ-მენეჯმენტის სპეციალისტი

დამხმარე ტექნიკური ჯგუფი:

• დამლაგებელი

• მძღოლი

• მებაღე-დეკორატორი (შტატგარეშე – კონტრაქტის საფუძველზე მომუშავე)

• მექანიკოსი

• დარაჯი (სახ. დაცვის სამსახური – შტატგარეშე – კონტრაქტის საფუძველზე მომუშავე)

საშტატო ერთეულთა ფუნქციები იხილეთ დანართ 3-ში.

სქემა 4.1

[pic]

4.3.2. ინფრასტრუქტურის ქსელის შექმნისა და განვითარების სტრატეგია

4.3.2.1. ინფრასტრუქტურის ელემენტების პროექტირების ასპექტები

კოლხეთის ეროვნული პარკის ინფრასტრუქტურის ქსელის შექმნის ძირითადი მიზანია მის ტერიტორიაზე მენეჯმენტის გეგმით განსახორციელებელი დაცვის, ვიზიტიორთა მომსახურებისა და ადმინისტრაციის პროგრამების ეფექტიანი და სრულფასოვანი რეალიზაცია.

აღნიშნული მიზნის მისაღწევად სივრცული დაგეგმარების პროცესში არქიტექტურულ-ლანდშაფტური ანალიზისა და ფუნქციური ზონირების საფუძველზე, მენეჯმენტის პროგრამების სპეციფიკის გათვალისწინებით დამუშავდა ინფრასტრუქტურის ცალკეული ელემენტების განთავსების ოპტიმალური ქსელი (იხ. ინფრასტრუქტურის სქემა 4.1). ქსელის მოწყობა მოხდება ეტაპობრივად, იმ მიზნით, რომ გათვალისწინებულ იქნეს მომხმარებლის ცვალებადი მოთხოვნილებები. მაგალითად, შენობების რაოდენობა შესაბამისობაში იქნება მოყვანილი რეალურ მოთხოვნილებებთან, ინფრასტრუქტურის ელემენტების განვითარება შეიძლება ხდებოდეს დინამიურად – იაფი დროებითი ნაგებობებიდან სრულფასოვან, კაპიტალურ მუდმივ შენობებამდე. ინფრასტრუქტურის მოწყობის დეტალური გეგმა მოცემულია მენეჯმენტის პროგრამებში, ხოლო მისი ცალკეული ელემენტები აღწერილია ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში 4.2.

ცხრ.4.2. კოლხეთის ეროვნული პარკის ინფრასტრუქტურის ელემენტები

|  | დასახელება |იმნათის უბანი| ნაბადას | ანაკლიის უბანი|შენიშვნები |

| | | |უბანი | | |

| | | | | | |

|1 |კანონიერების დაცვის პროგრამა | | | | |

|1.1 |საზღვრების დემარკაცია |117.0 კმ |38.0 კმ |42.0კმ |სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის პროექტის |

| | | | | |ფარგლებში განხორციელდა ,,კოლხეთის ეროვნული |

| | | | | |პარკის საზღვრების გამიჯვნა და მიღება-ჩაბარების|

| | | | | |პროცედურების უზრუნველყოფის” პროექტი. |

|1.2 |მცველთა მუდმივი თავშესაფარი |3 |1 |1 | |

|1.3 |მცველთა დროებითი თავშესაფარი |5 |2 |2 | |

|2 |ადმინისტრაციის პროგრამა | | | | |

|2.1 |ადმინისტრაციული ცენტრი |1 | | |არსებული შენობის რეკონსტრუქცია |

|2.2 |ავტოფარეხი და სახელოსნო |1 | | |არსებული შენობის რეკონსტრუქცია |

|2.3 |ნავსადგომი (დიდი) |1 | | | |

|2.4 |ნავსადგომი (პატარა) | |1 |1 | |

|3 |ვიზიტორთა მომსახუ-რების პროგრამა | | | | |

|3.1 |ვიზიტორთა ცენტრი |1 | | | |

|3.2 |შესასვლელი (დიდი) |1 | | | |

|3.3 |შესასვლელი (პატარა) |1 |1 |1 | |

|3.4 |ვიზიტორთა თავშესაფარი |1 |1 | |  |

|3.5 |კემპინგები |1 |2 |1 | |

|3.6 |ტურისტული ბილიკი |5 |3 |1 |ბუნებრივი ბილიკებისა და არსებული ინფრასტრ. |

| | | | | |გამოყენებით. |

|3.7 |შესასვენებელი ადგილი |2 |1 |1 | |

|3.8 |ფრინველთა სათვალთვალო |4 |4 |3 | |

|3.9 |თავლა |2 | | | |

|3.10 |ნავმისადგომი |5 |3 |1 | |

სქემა 4.2

[pic]

ინფრასტრუქტურის ობიექტების პროექტირება უნდა განხორციელდეს ეტაპობრივად, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტის, სანაპიროს ინტეგრირებული მართვის ცენტრის და კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მიერ ორგანიზებული კონკურსების საფუძველზე შერჩეული ორგანიზაციების მიერ. საწყის ეტაპზე რეკომენდებულია ინფრასტრუქტურის ქსელისა და ცალკეული ელემენტების პროექტირების კონცეფციაზე კონკურსის მოწყობა. შერჩეულმა ორგანიზაციამ დამტკიცებული კონცეფციის საფუძველზე უნდა განახორციელოს დიდი და საშუალო ობიექტების (ადმინისტრაციული და ვიზიტიორთა ცენტრების, შესასვლელების/საინფორმაციო ცენტრების და ვიზიტიორთა თავშესაფრების) ინდივიდუალური პროექტირება ორ სტადიად – ესკიზური პროექტისა და მუშა-დოკუმენტაციის შექმნა. დანარჩენი ობიექტების პროექტირება შესაძლებელია ერთ სტადიად. ასევე შემუშავებულ უნდა იქნეს კეთილმოწყობის ელემენტების პროექტები და დიზაინ-პროგრამები. ეს უკანასკნელი, გულისხმობს ეროვნული პარკისათვის ემბლემის, ლოგოტიპის, საქმიანი და საინფორმაციო დოკუმენტაციის, სასწავლო, საინფორმაციო და სარეკლამო პოლიგრაფიული პროდუქციის, სუვენირებისა და მხატვრული ნაკეთობებისათვის ერთიანი დიზაინ-სტილის შექმნას (წამყვანი ფერები, შრიფტები, მასალა, ფაქტურა და ა.შ.). ყოველივე ეს უნდა აისახოს ინფრასტრუქტურის ელემენტების წარწერებში, ქართულ და ინგლისურ ენაზე.

კეთილმოწყობის ელემენტების, მცირე ფორმებისა და აღჭურვილობის დაპროექტების პროცესში მაქსიმალური ყურადღება უნდა მიექცეს ეკოლოგიურ და ერგონომიკურ მოთხოვნებს. კერძოდ, ადგილობრივი და ტრადიციული მასალების – ხე, აგური, კრამიტი – გამოყენების, დანიშნულების, ფაქტურის და ფერის ურთიერთშესაბამისობისა და ჰარმონიული შერწყმის ასპექტებს.

დიდი მნიშვნელობა აქვს ამ ელემენტების ანთროპოგენურობის დონეს სხვადასხვა გარემოში. მაგალითად, ბუნებრივში (ბუნებრივი ლანდშაფტები და ეკო-სისტემები) დასაშვებია დაბალი დონე, ხოლო მოდიფიცირებულსა (საძოვრები, ტყეები) და კულტურულში (სატყეო სანერგეები და სასოფლო-სამეურნეო პლანტაციები) – საშუალო დონე, ხელოვნურ (ურბანული ტერიტორიები) და გაშენებულ სისტემებში (საგარეუბნო და საქალაქო ბაღები და პარკები) კი – შედარებით მაღალი დონე.

პროექტირება-მშენებლობის დროს მიღწეულ უნდა იქნეს, სისადავე და ხარისხი. ლანდშაფტური ჰარმონიზაციის აუცილებელი მოთხოვნაა ინფრასტრუქტურის ელემენტების (შენობა-ნაგებობების) მინიმალური აქტიურობა.

4.3.2.2. ინფრასტრუქტურა ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისათვის

ადმინისტრაციული ცენტრი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციული ცენტრი მოეწყობა მისი პერსონალის სამუშაო პირობების თანამედროვე, საერთაშორისო სტანდარტების დონეზე უზრუნველყოფის მიზნით.

ტერიტორიის კომპლექსური ანალიზის საფუძველზე, ალტერნატიული ვარიანტების განხილვის შედეგად, შეირჩა ადმინისტრაციული ცენტრის განთავსების ოპტიმალური ვარიანტი – ქ. ფოთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, გურიის ქუჩაზე, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტიის ბალანსზე არსებული ადმინისტრაციული შენობის ბაზაზე.

აღნიშნულ ტერიტორიაზე ადმინისტრაციული ცენტრის განთავსება განპირობებულია მისი სიახლოვით ეროვნული პარკის ტერიტორიასთან, განსაკუთრებით მის ყველაზე დიდ – იმნათის უბანთან. ასევე აღსანიშნავია ადმინისტრაციული ცენტრის მოხერხებული მდებარეობა ქ. ფოთში გამავალ სატრანზიტო ავტომაგისტრალთან, პალიასტომის ტბასთან, ქ. ფოთის საზღვაო პორტსა და აეროპორტთან. ყოველივე ეს განაპირობებს ეროვნული პარკის ადმინისტრაციული ცენტრის მოხერხებულ სატრანსპორტო კავშირებს.

არსებული შენობის დაბალი არქიტექტურულ-გეგმარებითი და მხატვრულ-ესთეტიკური დონის, საინჟინრო კომუნიკაციების არადამაკმაყოფილებელი ტექნიკური მდგომარეობისა და ძლიერი ამორტიზაციის გათვალისწინებით, აუცილებელია შესაბამისი სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულება.

შენობის კონსტრუქციული გადაწყვეტა უნდა იყოს ოპტიმალური. რეკომენდებულია ინდივიდუალური ორიგინალური კონსტრუქციების გამოყენება. სამშენებლოდ სასურველია გამოყენებულ იქნეს ადგილობრივი, ტრადიციული მასალა – ხე, აგური, კრამიტი. ხარისხი უნდა შეესაბამებოდეს საერთაშორისო მოთხოვნებს. შიდა და გარე კომუნიკაციები უნდა დაპროექტდეს თანამედროვე მიღწევებისა და ადგილობრივი სამშენებლო-კლიმატური პირობების გათვალისწინებით. აუცილებელია ორმაგი ელექტროკვება, ავტონომიური დიზელ-გენერატორი, გათბობის ავტონომიური სისტემები. გათვალისწინებული უნდა იყოს ენერგიის ალტერნატიული წყაროს გამოყენება (ჰელიო სისტემები), დაცული უნდა იყოს ხანძარსაწინააღმდეგო და სანიტარიული მოთხოვნები.

ნავსადგომები

ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის თანამშრომლების და ვიზიტიორთა მომსახურების, აგრეთვე პარკის ბალანსზე არსებული ნავებისა და კატერების შენახვისა და შეკეთებისთვის უნდა მოეწყოს 3 ნავსადგომი. ნავსადგომის განთავსება დაგეგმილია პარკის საზღვარზე – სანაოსნო მარშრუტების საწყის პუნქტებთან მდებარე მთავარ შესასვლელებთან, სანიტარიული და სახანძრო ნორმების გათვალისწინებით, დაბალი ვიზუალური აღქმის ზონაში.

აღნიშნული ნაგებობის არქიტექტურა და კონსტრუქციული სქემა მათი ფუნქციის შესატყვისი და სადა, ადგილობრივ სამშენებლო მასალაზე გათვლილი უნდა იყოს.

ნავსადგომები უნდა მოეწყოს:

• იმნათის უბანზე – პალიასტომის ტბის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეზე, მდ. კაპარჭინას მარჯვენა ნაპირზე.

• ნაბადას უბანზე – ციას არხის სათავის რაიონში.

• ანაკლია-ჭურიის უბანზე – მდ. ჭურიის შესართავის მარჯვენა მხარეზე.

ავტოფარეხი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ბალანსზე არსებული ავტომანქანების შენახვისა და შეკეთებისთვის უნდა მოეწყოს ავტოფარეხი და სახელოსნოები. დანიშნულებისა და ფუნქციონირების თავისებურებებიდან გამომდინარე, მათი განთავსება რეკომენდებულია ადმინისტრაციული ცენტრის მიმდებარე ტერიტორიაზე, სანიტარიული და სახანძრო ნორმების გათვალისწინებით, დაბალი ვიზუალური აღქმის ზონაში.

აღნიშნული ნაგებობის არქიტექტურა და კონსტრუქციული სქემა ფუნქციის შესატყვისი და სადა უნდა იყოს, გათვლილი ადგილობრივ სამშენებლო მასალაზე.

4.3.2.3. ეროვნული პარკის დაცვის ინფრასტრუქტურა

საზღვრების დემარკაცია

კოლხეთის ეროვნული პარკის სრულფასოვანი დაცვისა და მოვლა-პატრონობის მიზნით დაგეგმილია მისი საზღვრების დემარკაცია.

პარკის ხმელეთის ნაწილის საზღვრის საერთო სიგრძეა – 197 კმ. აქედან:

• იმნათის უბნის მონაკვეთი – 117.0 კმ.

• ნაბადის უბნის მონაკვეთი – 38.0 კმ

• ანაკლია-ჭურიის უბნის მონაკვეთი – 42.0 კმ.

პირველ ეტაპზე სამუშაოები განხორციელდება ყველაზე კრიტიკულ მონაკვეთებზე, იქ სადაც ეროვნული პარკი ესაზღვრება დასახლებებს, სასოფლო- სამეურნეო სავარგულებს და სადაც მაღალია უარყოფითი ანთროპოგენური ზემოქმედების რისკი.

ასეთი მონაკვეთებია:

იმნათის უბანზე – ქ. ფოთის, ქ. ლანჩხუთის; სოფლების – პატარა ფოთის, საბაჟოს, აჭარლების დასახლების, საქორქიოს, საღვამიჩაოს, საგვიჩიოს, სირიაჩქონის, ხიდმაღალას, ახალსოფლის მომიჯნავე ტერიტორიები.

ნაბადას უბანზე – ყულევის მშენებარე ტერმინალის, სოფლების – ყულევის, გაღმა ქარიატას, გაღმა შუა ხორგისა და პატარა ფოთის მომიჯნავე ტერიტორიები.

ანაკლია-ჭურიის უბანზე – ყულევის მშენებარე ტერმინალის, სოფლების – თიკორის, ნაჭკადუს, დღვაბას, ცვანეს, გამოღმა ქარიატას მომიჯნავე ტერიტორიები.

სასაზღვრო ნიშნების ადგილმდებარეობა საჭიროების მიხედვით უნდა დაზუსტდეს ყოველ კონკრეტულ მონაკვეთზე. ზოგიერთ უბანზე მეზობელი ნიშნები ვიზუალურად უნდა აღიქმებოდეს. რიგ შემთხვევებში, იქ სადაც საზღვარი მიუყვება გარემოს ბუნებრივ (მდინარის, ტბის ნაპირი) ან ხელოვნურ ელემენტებს (არხი, საავტომობილო გზა, ყოფილი სატყეო მეურნეობების კვარტლები), სასაზღვრო ნიშნების განლაგება რეკომენდებულია ცალკეული მონაკვეთების სულ ცოტა საწყის და ბოლო წერტილებში.

სასაზღვრო ნიშნის კონსტრუქცია და დიზაინი უნდა უზრუნველყოფდეს მის საიმედოდ დამონტაჟებას. კონსტრუქცია და დიზაინი გათვლილი უნდა იყოს ადგილობრივ კლიმატურ პირობებზე. იგი უნდა შეიცავდეს შემდეგ ინფორმაციას: წარწერა ,,კოლხეთის ეროვნული პარკი“ ქართულ და ინგლისურ ენაზე; რიგითი ნომერი; ეროვნული პარკის სქემა ნიშნის ადგილმდებარეობის ჩვენებით.

აღნიშნული სასაზღვრო ნიშნების გარდა ცალკეულ კრიტიკულ მონაკვეთებზე შეიძლება საჭირო გახდეს დროებითი ღობეების დამონტაჟება, შესაბამისი მოთხოვნების გათვალისწინებით.

ბუნების მკაცრი დაცვის და ბუნების მართვადი დაცვის, აგრეთვე ტრადიციული გამოყენების ზონების საზღვრების მარკირება მოხდება ეროვნული პარკის საზღვრის ზემოაღნიშნული მოთხოვნების შესაბამისად. ზონების აღმნიშვნელ სასაზღვრო ნიშნებზე დატანილ უნდა იქნეს შესაბამისი ორენოვანი ინფორმაცია (ზონის დასახელება, ნებადართული საქმიანობა და ეროვნული პარკის სქემა ნიშნის ადგილმდებარეობის ჩვენებით).

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გადაადგილებისა და ორიენტაციის გაადვილების მიზნით, რეკომენდებულია ციფრული რუკების შედგენა.

მცველთა თავშესაფრები

ეროვნული პარკის დაცვის სამსახურის სრულფასოვანი ფუნქციონირებისთვის, ტერიტორიების კომპლექსური ანალიზისა და ფუნქციური ზონირების საფუძველზე, პერიმეტრულ ზონაში, კრიტიკულ ადგილებში დაგეგმილია მცველთა 5 მუდმივი და 9 დროებითი თავშესაფრის მოწყობა:

• იმნათის უბანი _ 3 მუდმივი და 5 დროებითი;

• ნაბადას უბანი _ 1 მუდმივი და 2 დროებითი;

• ანაკლია-ჭურიის უბანი _ 1 მუდმივი და 2 დროებითი;

მუდმივი ტიპის თავშესაფარი გათვლილია სადღე-ღამისო მორიგეობისთვის და ფაქტიურად წარმოადგენს ადმინისტრაციული ცენტრიდან დიდ მანძილზე დაშორებულ (რაიონების მიხედვით) დაცვის თანამშრომელთა თავშეყრის ადგილს.

დროებითი ტიპის თავშესაფარი განკუთვნილია პატრულირების დროს მცველთა დროებითი თავშეყრის, დასვენებისა და ღამისთევისთვის.

დროებითი ტიპის თავშესაფართა ადგილმდებარეობა განისაზღვრება დაცვის სტრატეგიაში ჩამოყალიბებული დაცვის უბნების ტერიტორიული განაწილების შესაბამისად. ასევე გათვალისწინებულ იქნა ანთროპოგენური ზეწოლის კრიტიკული ტერიტორიები და პატრულირების სავარაუდო მარშრუტები.

თავშესაფრების არქიტექტურულ-გეგმარებითი და კონსტრუქციული გადაწყვეტა მიზნად უნდა ისახავდეს ბუნებრივ გარემოსთან ჰარმონიულ შერწყმას. საინჟინრო და კეთილმოწყობის ელემენტები უნდა შეესაბამებოდეს თავშესაფრის ტიპსა და გარემოსდაცვით მოთხოვნებს. თავშესაფარი უნდა აღიჭურვოს დუბლირებული, ტრადიციული და ალტერნატიული საინჟინრო სისტემებით (ჰელიო-სისტემები). მშენებლობის პროცესში რეკომენდებულია გამოყენებულ იქნეს ადგილობრივი, ბუნებრივი მასალა – ხე, აგური, კრამიტი.

4.3.2.4.ინფრასტრუქტურა ვიზიტორთათვის

ვიზიტორთა ცენტრი

ვიზიტორთა ცენტრის დანიშნულებაა დაინტერესებული პირებისთვის დაცული ტერიტორიების შესახებ სრული და თვალსაჩინო ინფორმაციის მიწოდება.

ცენტრის ადგილმდებარეობა, სატრანსპორტო მომსახურებისა და ტურისტულ ინფრასტრუქტურასთან კავშირის თვალსაზრისით, მაქსიმალურად უნდა შეესაბამებოდეს ვიზიტიორთა ინტერესებს. ეროვნული პარკის ტერიტორის ფუნქციური ზონირებიდან გამომდინარე, ოპტიმალურად იქნა მიჩნეული მისი განთავსება ქ. ფოთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში ადმინისტრაციული ცენტრის შენობასთან ერთიან კომპლექსში (მალთაყვის არხის ჩრდილო მხარეზე). აღნიშნული ტერიტორია განლაგებულია ქ. ფოთზე გამავალ სატრანზიტო ავტომაგისტრალთან და ამდენად, მას მოხერხებული კავშირი აქვს როგორც სამეგრელოს, ასევე გურიის რეგიონებთან. აღსანიშნავია, აგრეთვე მისი ფოთის საზღვაო პორტთან და აეროპორტთან სიახლოვე, რაც ხელს შეუწყობს ტურისტების ნაკადების სატრანსპორტო მომსახურებას.

ვიზიტორთა ცენტრის დანიშნულებიდან გამომდინარე, მისი გეგმარებითი, არქიტექტურული და კონსტრუქციული გადაწყვეტა, ინტერიერების, კეთილმოწყობისა და აღჭურვილობის ელემენტების დიზაინი მაქსიმალურად უნდა ითვალისწინებდეს ადგილობრივ, ისტორიულად ჩამოყალიბებულ სამშენებლო ტრადიციებს, თავისებურებებსა და პრინციპებს.

შესასვლელები/საინფორმაციო ცენტრები

კოლხეთის ეროვნული პარკისა და მისი კონკრეტული მარშრუტების შესახებ ინფორმაციით ვიზიტიორთა უზრუნველყოფის მიზნით გათვალისწინებულია შესასვლელების/საინფორმაციო ცენტრების მოწყობა. მათი განლაგება განპირობებულია ეროვნული პარკის ფუნქციური ზონირებითა და ტურისტული ბილიკების ქსელით. საინფორმაციო ცენტრების მდებარეობა განისაზღვრა სატრანსპორტო მომსახურებისა და ტურისტულ ინფრასტრუქტურასთან კავშირის გათვალისწინებით.

ეროვნული პარკის ზონების, ტურისტული ბილიკების ქსელის თავისებურებების, აგრეთვე ვიზიტიორთა სავარაუდო რაოდენობის გათვალისწინებით, დაგეგმილია 4 შესასვლელი/საინფორმაციო ცენტრის მოწყობა:

1. იმნათის უბანზე

• ,,პალიასტომი“ – ქ. ფოთის სამხრეთით – პალიასტომის ტბის დასავლეთ მხარეზე (მდინარე კაპარჭინას მარჯვენა ნაპირზე);

• ,,ჩიბათი“– სოფ. ჩიბათიდან ჩრდილოეთით 7 კმ. მანძილზე – მდ. ფიჩორის მარცხენა მხარეზე (ადგილმდებარეობა ,,პატარა ჯოხოთთან“);

2. ნაბადას უბანზე

• ,,ნაბადა“ – მდ. რიონის შესართავის მარჯვენა ნაპირზე (კიდულა ხიდთან).

3. ანაკლია ჭურიის უბანზე

• ,,ჭურია“– ხარკალუს ტბის სამხრეთ ნაპირზე, ჭურიის ყურის წვერში, ზღვის ნაპირიდან 150 მ დაშორებით.

შესასვლელების/საინფორმაციო ცენტრების დანიშნულებიდან გამომდინარე, მათი გეგმარებითი, არქიტექტურული და კონსტრუქციული გადაწყვეტა, ინტერიერების, კეთილმოწყობისა და აღჭურვილობის ელემენტების დიზაინი დაფუძნებული უნდა იყოს ადგილობრივ არქიტექტურულ-სამშენებლო თავისებურებებზე. მშენებლობის პროცესში რეკომენდებულია გამოყენებულ იქნეს ადგილობრივი მასალები – ხე, აგური, კრამიტი. საინჟინრო აღჭურვა სასურველია განხორციელდეს დუბლირებული ალტერნატიული სისტემებით (ჰელიო სისტემები). შესავლელებთან გათვალისწინებული უნდა იყოს ავტოსადგომებისა და ნაგვის ბუნკერების მოწყობა.

მომავალში ინფრასტრუქტურის განვითარება დამოკიდებულია ვიზიტიორთა ნაკადისა და რაოდენობის გაზრდაზე. ამის შესაბამისად გაიზრდება შესასვლელი-საინფორმაციო ცენტრების რიცხვი. ასეთ შემთხვევაში მათი მოწყობა რეკომენდებულია შემდეგ ადგილებში:

• იმნათის უბანზე. ,,სირიაჩქონი“ – მდ. რიონის მარცხენა ნაპირზე, სოფ. მუხურის მოპირდაპირე მხარეზე. ,,ახალსოფელი“ – სოფ. ახალსოფლიდან ჩრდილოეთით 5კმ.-ის მანძილზე (მდინარეების – ბუკისღელისა და ორპირის შეერთების რაიონში).

• ნაბადას უბანზე. ,,გაღმა ქარიატა“ – მდ. ცივას მარჯვენა ნაპირზე, სოფ. გაღმა ქარიატადან მდ. ცივას კალაპოტისაკენ გამავალი გზის ბოლოში.

• ანაკლია-ჭურიის უბანზე. ,,მუნჩია“– ანაკლია-ჭურიის უბნის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში – მდინარების უთოურისა და ოჩხომურის შეერთების ადგილზე; ,,ყულევი“– მდ. ხობისწყლის მარჯვენა მხარეზე – ჭურიის ჭაობის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ საზღვართან.

ვიზიტორთა თავშესაფრები

მრავალდღიან მარშრუტებისთვის განკუთვნილ ბილიკებზე დაგეგმილია ვიზიტიორთა თავშესაფრების მოწყობა: იმნათის უბანზე – ,,წყავა“ და ნაბადას უბანზე – ,,ფიჭვნარი“. გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედების მინიმუმამდე დაყვანის მიზნით ამ თავშესაფრების პროექტირებისა და მშენებლობის პროცესში მაქსიმალურად უნდა იქნეს გათვალისწინებული გარემოსდაცვითი მოთხოვნები. მათი ადგილმდებარეობა და არქიტექტურულ-გეგმარებითი გადაწყვეტა მიზნად უნდა ისახავდეს ბუნებრივ გარემოსთან ჰარმონიულ შერწყმასა და კონკრეტულ მარშრუტზე ვიზიტორთა ჯგუფისათვის ღამისთევის ადგილის ოპტიმალურ შერჩევას. თავშესაფრები უნდა აღიჭურვოს დუბლირებული ტრადიციული და ალტერნატიული (ჰელიო სისტემები) საინჟინრო სისტემებით. რეკომენდებულია ადგილობრივი სამშენებლო მასალების გამოყენება.

თავშესაფრების ქსელის შექმნა უნდა განხორციელდეს ეტაპობრივად, მოთხოვნილებისა და შემოსავლების გაზრდის შესაბამისად – მარტივი და იაფი ტიპის ნაგებობიდან უფრო კეთილმოწყობილ ელემენტებამდე.

ვიზიტიორთა ნაკადებისა და რაოდენობის გაზრდის შემთხვევაში რეკომენდებულია თავშესაფრების მოწყობა:

• იმნათის უბანზე. ,,ბოგვერაძის კუნძულზე” – მდინარეების დედაბერას და თხორინას კალაპოტებს შორის, მდ. თხორინას სათავესთან.

• ანაკლია – ჭურიის უბანზე. ზღვის სანაპირო ქვიშიან დიუნებზე – მდ. ჭურიის შესართავიდან სამხრეთით 350 მ.-ის დაშორებით, ზღვის ნაპირიდან 250 მ.-ის მანძილზე.

კემპინგები

ვიზიტიორთა დასვენების და ღამისთევის მიზნით დაგეგმილია 3 საკემპინგო ადგილის მოწყობა, ბუნებრივ გარემოსთან მაქსიმალურად შეხამებული კეთილმოწყობის ელემენტებით. საკემპინგო ადგილები გათვლილი უნდა იყოს 5-6 კარავზე. გასათვალისწინებელია ცეცხლის დასანთები ადგილი, მარტივი ტიპის კონტეინერული ტუალეტი და სანაგვე ბუნკერი.

კემპინგების მოწყობა დაგეგმილია:

• იმნათის უბანზე – მდ. ფიჩორის მარჯვენა ნაპირზე, ადგილმდებარეობა ,,წყავასთან”;

• ნაბადას უბანზე – ზღვის სანაპირო დიუნაზე, მდ. რიონის შესართავიდან 3 კმ. მანძილზე ჩრდილოეთით, ზღვის სანაპირო ხაზიდან 250მ დაშორებით (მდ. ცივას ნაპირზე, ტყისა და ჭაობის გასაყართან).

• ანაკლია – ჭურიის უბანზე – მდ. ხობისწყლის შესართავი რაიონის მარჯვენა მხარეზე, ჭურიის ჭაობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ საზღვართან.

ვიზიტიორთა ნაკადებისა და რაოდენობის გაზრდის შემთხვევაში რეკომენდებულია კემპინგების მოწყობა:

• იმნათის უბანზე – მდ. რიონის მარცხენა მხარეზე, სოფ. საგვიჩიოს სამხრეთით 1 კმ. დაშორებით, ადგილმდებარეობა ,,საკამეჩოსთან”.

• ნაბადას უბანზე – მდ. ცივას მარჯვენა ნაპირზე, ტყისა და ტორფიანი ჭაობის შეხების ზოლში.

• ანაკლია-ჭურიის უბანზე – მდ. ჭურიის შესართავის სამხრეთით 1კმ. მანძილზე ნაპირგასწვრივი დიუნის ზედაპირზე.

თავლები

მარტივი ტიპის ხის ნაგებობები, რომლებიც უნდა განლაგდეს საცხენოსნო ბილიკების საწყის და ბოლო პუნქტებთან. თავლები მოეწყობა:

• იმნათის უბანზე – მდ. ფიჩორის მარცხენა ნაპირზე ადგილმდებარეობა „წყავასთან“ და შესასვლელ „ჩიბათთან”.

მომავალში ვიზიტიორთა ნაკადებისა და რაოდენობის გაზრდის და შესაბამისად მარშრუტების მომატების შემთხვევაში რეკომენდებულია თავლის მოწყობა მდ. რიონის მარცხენა მხარეზე, სოფ. სირიაჩქონთან, მდ. რიონზე არსებულ ბორანთან.

ნავმისადგომები

ხის ხიმინჯებზე მოწყობილი მარტივი ტიპის კონსტრუქციის ნავმისადგომების მოწყობა დაგეგმილია სანაოსნო მარშრუტების საწყის და ბოლო პუნქტებთან – შესასვლელებთან, ვიზიტორთა თავშესაფრებთან, ფრინველების სათვალთვალოებთან, კემპინგებთან და შესასვენებელ ადგილებთან.

• იმნათის უბანზე – 5 ნავმისადგომი: 1. პალიასტომის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე – მდ. ფიჩორის პალიასტომის ტბასთან შეერთების ადგილზე (მდინარის მარცხენა ნაპირზე). 2. მდინარეების ფიჩორისა და ბუკისღელის შეერთების ადგილზე. 3. მდ. სკურდას კალაპოტის მარცხენა ნაპირზე – ადგილ „კულედიდის“ სამხრეთ კიდეზე. 4. მდ. კუკანისა და დიდი არხის შეერთების რაიონში. 5. მდ. დედაბერას მარცხენა ნაპირზე – ბოგვერაძის კუნძულთან.

• ნაბადას უბანზე – 3 ნავმისადგომი: 1. მდ. ციას მარცხენა ნაპირზე, სოფელ პატარა ფოთიდან გამავალი გზის დაბოლოებაზე. 2. მდ. ცივაზე, ზღვის ნაპირიდან 0,4 კმ.-ის დაშორებით. 3. მდ. ცივაზე, ზღვის ნაპირიდან 4 კმ. დაშორებით.

• ანაკლია-ჭურიის უბანზე – 1 ნავმისადგომი: 1. მდ. ჭურიის მარცხენა ნაპირზე ზღვის ნაპირიდან 4,5კმ. მანძილზე. ვიზიტორთა ნაკადებისა და რაოდენობის მომატების შემთხვევაში ნავმისადგომების რაოდენობა შესაძლოა გაიზარდოს, ახალი მარშრუტების შესაბამისად.

ფრინველთა სათვალთვალოები

გადამფრენი და ადგილობრივი ფრინველების სათვალთვალოდ, ორნითოლოგების, სხვა დაინტერესებული მეცნიერებისა და ვიზიტიორებისათვის, ცალკეულ მარშრუტებზე, სპეციალურად შერჩეულ ადგილებში დაგეგმილია 11 სათვალთვალოს მოწყობა.

ფრინველების შესაძლო შეშფოთების თავიდან არიდების მიზნით განსაკუთრებული ყურადღება მიექცა სათვალთვალოების ოპტიმალურ განლაგებას. დაიგეგმა: იმნათის უბანზე – 4; ნაბადას უბანზე – 4; ანაკლია-ჭურიის უბანზე – 3 სათვალთვალოს მოწყობა.

სათვალთვალოების გარემოსთან მაქსიმალური შერწყმის მიზნით ძირითადად გამოყენებული იქნება ხის მარტივი კონსტრუქციები. ამასთან ერთად, უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს ხელსაყრელი და უსაფრთხო პირობები.

სათვალთვალოები მოეწყობა:

• იმნათის უბანზე – 1. პალიასტომის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე. 2. პატარა პალიასტომის ტბის სამხრეთ ნაპირზე. 3. პატარა პალიასტომის ტბის ჩრდილოეთ ნაპირზე. 4. იმნათის ჭაობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში (ჭაობისა და ტყის შეხების ზოლში).

• ნაბადას უბანზე _ 1. ფართოწყლის ტბის დასავლეთ ნაპირზე. 2. ნაბადას ჭაობის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში (ციას არხის ნაპირზე). 3. ნაბადას ჭაობის აღმოსავლეთ საზღვართან (ჭაობისა და ტყის შეხების ზოლში). 4. მდ. ცივას მარცხენა ნაპირზე (ტყისა და ღია ჭაობის შეხების ზოლში).

• ანაკლია-ჭურიის უბანზე _ 1. მდ. ჭურიის მარცხენა ნაპირზე, ზღვიდან 1,3 კმ დაშორებით. 2. ანაკლიის ჭაობში – მდინარეების მუხურჯინასა და ბუის შეერთების ადგილას. 3. ჭურიის ჭაობის აღმოსავლეთ კიდეზე – მდ. ჭურიის კალაპოტიდან სამხრეთით.

ტურისტული ბილიკები.

ტურისტული მარშრუტების (ბილიკების) დაგეგმვის დროს გათვალისწინებული იქნა მატერიალური (ნიადაგის ტიპი, მცენარეული საფარი, ლანდშაფტები, ჰიდროგრაფიული ქსელი) და არამატერიალური (ეთიკურ-ესთეტიკური ელემენტები) ფასეულობები იმ პრონციპით, რომ ვიზიტორების მიერ მათი აღქმა მოხდეს სრულფასოვნად, ბუნებრივი პროცესებისა და რესურსების მინიმალური დაზიანებითა და შეშფოთებით.

ტურისტული ინფრასტრუქტურის დაგეგმარების პროცესში გამოყენებულ იქნა არსებული ბილიკების ქსელი. გამოვლენილ იქნა სათუთი ადგილები და კომპონენტები (მაგ. გადამფრენ ფრინველთა დასასვენებელი და საბუდარი ადგილები). ყოველწლიური მონიტორინგის შედეგად უნდა მოხდეს ვიზიტორთა მიერ გარემოზე მავნე ზემოქმედების შესწავლა და მისი შერბილება. დაგეგმილია სხვადასხვა დანიშნულების, სიგრძისა და სირთულის, მაქსიმალურად ფუნქციური ტურისტული მარშრუტები. ეს მარშრუტები დიფერენცირებულია გადაადგილების საშუალების მიხედვით – საფეხმავლო, საცხენოსნო, სანაოსნო; ხანგრძლივობის მიხედვით – რამდენიმე საათიანი, ერთ და მრავალდღიანი.

მარშრუტების სპეციფიკიდან გამომდინარე, ბილიკები მოეწყობა და აღიჭურვება შემდეგნაირად: ბილიკების ნაწილი მაქსიმალურად აღიჭურვება საინფორმაციო სტენდებით, დაფებითა და მანიშნებლებით; რთულ მონაკვეთებზე – ხის ტრადიციული კონსტრუქციისა და დიზაინის ხიდებით, მოაჯირებითა და ხის ხიმინჯებზე მოწყობილი საფეხმავლო ბაქნებით. დანარჩენი ბილიკები კი მინიმალურად აუცილებელ დონეზე-საინფორმაციო და კეთილმოწყობის ელემენტებით, რათა მაქსიმალურად იქნეს შენარჩუნებული ბუნებრივი გარემო.

შესასვენებელი ადგილები

ტურისტულ მარშრუტებზე ვიზიტიორთა ხანმოკლე შესვენებისა და კვების მიზნით დაგეგმილია 4 შესასვენებელი ადგილის მოწყობა. ისინი აღიჭურვება მინიმალურად აუცილებელი კეთილმოწყობის ელემენტებით, კონტეინერული ტუალეტებითა და სანაგვეებით.

შესასვენებელი ადგილების მოწყობა დაგეგმილია: იმნათის უბანზე – 2; ნაბადას უბანზე – 1; ანაკლია-ჭურიის უბანზე – 1.

4.4. გარეშე ფაქტორები

ზემოთგანხილული სტრატეგიების გარდა, კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის მიზნების განხორციელებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს გარე ფაქტორები. ეს განსაკუთრებით ეხება საკანონმდებლო და ინსტიტუციურ ასპექტებს. ამის გათვალისწინებით შემუშავდა წინადადებები ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” (1999) კანონში ცვლილებების შეტანასთან დაკავშირებით და ფინანსური სტრატეგია, რომლებიც ცალკე დოკუმენტად არის წარმოდგენილი მენეჯმენტის გეგმასთან ერთად.

4.4.1. ფინანსური სტრატეგია

კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის მიზნების განხორციელების წარმატება მეტწილად დამოკიდებულია გამართულ ფინანსურ საქმიანობაზე, მდგრად და შეუფერხებელ დაფინანსებაზე, რასაც, თავის მხრივ, განსაზღვრავს მოქნილი ფინანსური სტრატეგია.

საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემაში არსებული ფინანსური მენეჯმენტის ანალიზის საფუძველზე და კოლხეთის ეროვნული პარკის სრულფასოვანი ფუნქციონირებისათვის სტაბილური დაფინანსების პერსპექტივის გათვალისწინებით უნდა განისაზღვროს და ჩამოყალიბდეს:

1. სახელმწიფო და მსოფლიო ბანკის პროექტებით დაფინანსების გარდა, დაფინანსების ახალი წყაროები (საკუთარი შემოსავლები დ.ა.შ.).

2. ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ახალი სამართლებრივი სტატუსი, საკუთარი შემოსავლების გამოყენების უფლებამოსილებისათვის.

3. საკუთარი შემოსავლების გამოყენების ზოგადი პრინციპები.

4. საკუთარი შემოსავლების გამოყენების პრიორიტეტული მიმართულებები.

5. საკუთარი შემოსავლების მობილიზებისათვის და სხვა ფინანსური დონორისთვის ხელსაყრელი გარემო.

6. განსაკუთრებულ შემთხვევაში (სტიქიური მოვლენები, ეპიდემიები და ა.შ) ფინანსური რეგლამენტი.

7. დაცული ტერიტორიის ძირითადი შტატისთვის განსაკუთრებულ შემთხვევაში (სამსახურებრივი ტრამვები, და ა.შ.) დახმარების მიზნით სპეციალური ფონდი.

8. საბუღალტრო-ფინანსური ანგარიშგების განახლებული პროგრამა.

9. სპეციალური პროგრამა ადგილობრივი და საერათაშორისო გამოცდილების მიღებისა და გაზიარების მიზნით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს კანონის ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” მე-13 მუხლის მიხედვით, ასეთი პირის დაფინანსების წყარო შეიძლება იყოს როგორც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი მიზნობრივი სახსრები და ხელშეკრულების საფუძველზე შესრულებული სამუშაოდან მიღებული შემოსავალი, ასევე საქართველოს კანომდებლობით ნებადართული სხვა შემოსავლები. ამავე მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად – ,,მიღებული სახსრები და შემოსავლები მთლიანად ხმარდება საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიზნებისა და ფუნქციების განხორციელებას”. ამდენად, მიღებული შემოსავლები სრულად მოხმარდება ეროვნული პარკის განვითარებას, ინვენტარიზაციას, ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებასა და მომსახურე პერსონალის შრომით ანაზღაურებას.

4.5. ეროვნული პარკის საზღვრები და ზონირება

კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრების დეტალური აღწერა მოცემულია დანართ 6-ში.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური პირობებიდან გამომდინარე, საერთაშორისო კრიტერიუმების დაცვითა და დღევანდელი რეალობის გათვალისწინებით, მართვის შესაბამისი რეჟიმის განხორციელების მიზნით გამოყოფილია შემდეგი ზონები (იხ. ტერიტორიულ ფუნქციური ზონირების სქემა 4.2 და ცხრ. 4.3 ):

4.5.1. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა

მდებარეობა

1. იმნათის უბანი. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა მოიცავს იმნათის ტორფიან ჭაობს მთლიანად, მის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე იმნათის ტბით; ამავე ჭაობის უკიდურეს აღმოსავლეთ კიდესა და მდ. ბუკისღელის კალაპოტს შორის მდებარე დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარების ზოლს; ასევე მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდეზე მიკრული ტენიანი მურყნარების ზოლს; კოლხეთის ნაკრძალის ტერიტორიას მთლიანად, ფიჩორის ჭაობს მთლიანად და მის ჩრდილოეთ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ კიდეების გასწვრივ არსებულ დაჭაობებულ და ტენიან ტყის მასივებს; ფიჩორის და იმნათის ტორფიანი ჭაობების აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით – მდინარეების შავი ღელის, კუკანის და ფიჩორის ორივე მხარეზე განვითარებულ დაჭაობებულ და ტენიან ტყის მასივებს. იმნათის უბნის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში შედის აგრეთვე მის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე გრიგოლეთის ტორფიანი ჭაობი (7584,30 ჰა).

2. ნაბადას უბანი. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა მოიცავს ნაბადას ტორფიან ჭაობს მთლიანად და მის ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთ და სამხრეთ კიდეების გასწვრივ ვიწრო ზოლად გადაჭიმულ დაჭაობებულ და ტენიანი მურყნარების მასივებს (3604,00 ჰა).

3. ანაკლია-ჭურიის უბანი. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა მოიცავს ანაკლიის ტორფიანი ჭაობის სამხრეთ ნაწილს, მასთან უშუალოდ მიმდებარე დაჭაობებული მურყნარების ზოლთან ერთად; ჭურიის ტორფიან ჭაობს მთლიანად და მის ჩრდილო, ჩრდილო-აღმოსავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კიდეების გასწვრივ მდებარე დაჭაობებულ და ტენიან მურყნარებს; მდ. მდ. ხობისწყლის და ჭურიის შესართავებს შორის მდებარე ნაპირგასწვრივი ქვიშიან-კენჭიანი ზვინულების ზოლს (2721,52 ჰა).

ფართობი _ 13909,82 ჰა

მიზანი

ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის საზღვრებში ბუნებრივი ან ბუნებრივთან მიახლოებული ჭარბტენიანი და ქვიშიან-კენჭიანი ზვინულების ეკოსისტემების დაცვა და მათი in situ კონსერვაცია.

დასაბუთება

აღნიშნულ ზონაში შემორჩენილია ბუნებრივი და ბუნებრივთან მიახლოვებული ჭარბტენიანი ეკოსისტემები, რიგი რელიქტური და ენდემური სახეობებით; ზონის ტერიტორია წარმოადგენს ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველების ბუდობის, დაზამთრებისა და დასვენების მნიშვნელოვან რეგიონს. მისი ტერიტორიის ფართობი ეკოსისტემების თვითრეგულირებადი განვითარების და არსებული ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების საშუალებას იძლევა.

ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში დაშვებულია შემდეგი საქმიანობა:

• არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

• საგანმანათლებლო საქმიანობა;

• მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება;

• საკადასტრო სამუშაოები;

• ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის აუცილებელი ღონისძიებების განხორციელება (ზონის ფიზიკური დაცვა);

• ვიზიტიორთა ყოფნა და გადაადგილება ვიზიტიორთა ზონით დადგენილ საზღვრებში (ქვეითად, ცხენით, ნიჩბიანი ან ელექტროძრავიანი ნავით);

• ზონის ტერიტორიაზე გადაადგილება ფეხით, ცხენით, ნიჩბიანი ან ელექტროძრავიანი ნავით;

• სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით პარკის ადმინისტრაციის პერსონალის ავტომოტო, სანაოსნო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება.

4.5.2. ბუნების მართვადი დაცვის ზონა

მდებარეობა

1. იმნათის უბანი. ამ უბნის ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში მოქცეულია პალიასტომის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაპირის გასწვრივ მდებარე, საშუალოდ 500 მ. სიგანის ტბის აკვატორია; მდ.ფიჩორის შესართავის მარჯვენა მხარეზე _ კოლხეთის ნაკრძალის დასავლეთით მდებარე დაჭაობებული და ტენიანი მეორადი მურყნარები, მეორადი ნოტიო მდელოების ფრაგმენტებით; მდ. რიონის მარცხენა მხარეზე – ტრადიციული ზონის უბნებსა, ეროვნული პარკის საზღვარსა და იმნათის უბნის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის ჩრდილო საზღვარს შორის მდებარე მეორად დაჭაობებულ და ტენიან მურყნარებს და ნოტიო მეორად მდელოებს; მდ. ფიჩორის ორივე მხარეზე, აგრეთვე მისი შენაკადების – სამეგრელოს სკურდას და ხოფერიას სკურდას გასწვრივ მდებარე ტერიტორიებზე არსებულ მეორად ტენიან ტყეებსა და მდელოებს ეროვნული პარკის უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვრამდე. ბუნების მართვადი დაცვის ზონის მცირე უბნები გამოყოფილია აგრეთვე მდ. ფიჩორის მარცხენა ნაპირზე – კოლხეთის ნაკრძალისა და ფიჩორის ჭაობის მოპირდაპირე მხარეზე, აგრეთვე, საკუთრივ მდინარის ნაპირსა და ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის საზღვარს შორის. ბუნების მართვადი დაცვის ზონის მცირე ფართობის უბანი გამოყოფილია გრიგოლეთის ტორფიან ჭაობსა და სანაპირო ქვიშიან დიუნებს შორის (5736,25 ჰა).

2. ანაკლია-ჭურიის უბანი. მოიცავს პარკის უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთ საზღვართან – სოფ. თიკორის სამხრეთით მდებარე მეორადი ტყე-ბუჩქნარების მასივს; მდ.ჭურიის კალაპოტის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ – ამ მდინარის შესართავიდან 3,5კმ მანძილზე ვიწრო ზოლად გადაჭიმულ მეორად დაჭაობებულ მურყნარებსა და ტენიან მდელოებს; მდინარეების – მუნჩიასა და შავიღელის კალაპოტებთან მიმდებარე ტენიან და დაჭაობებულ ტყის მასივებს, მეორად მდელოებთან ერთად (312,45 ჰა).

3. საზღვაო უბანი. ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში შედის 5 საზღვაო მილის სიგანის ზღვის სანაპირო აკვატორია, მდ. ჭურიის შესართავის რაიონსა (ზღვისპირა დასახლება თიკორი) და მდ. რიონის შესართავს შორის (15742,00 ჰა).

ფართობი – 21 790,69 ჰა

მიზანი

ნაწილობრივ დარღვეული და სახეცვლილი ეკოსისტემების, ცალკეული ცენოზების ფუნქციონირების უნარის შენარჩუნება და მათი სახეობრივი მრავალფეროვნების აღდგენა ბუნებრივი პროცესების მეცნიერულად დასაბუთებული მართვის მეთოდების (მანიპულაციების) გამოყენებით.

დასაბუთება

კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში გაერთიანებული ტერიტორიის ბიოგეოცენოზები ანთროპოგენური ფაქტორის ზეგავლენით დეგრადაციას განიცდიან. აღნიშნული ნეგატიური პროცესი თანდათანობით უნდა შესუსტდეს და საბოლოოდ აღიკვეთოს, რადგან ამ ტერიტორიებზე ჯერ კიდევ არის შემორჩენილი, ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით, მაღალი ღირებულების ცენოზები – რელიქტური და ენდემური სახეობები. ამ ეკოსისტემების თვითრეგულირებად მდგომარეობაში ბუნებრივად განვითარების უნარის შენარჩუნებისათვის საჭიროა მათი დაცვა და მოვლა-პატრონობა.

ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში დაშვებულია შემდეგი საქმიანობა:

• არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო გამოკვლევები;

• საგანმანათლებლო საქმიანობა;

• ეკოტურიზმი;

• აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება;

• მონიტორინგი;

• საკადასტრო სამუშაოები;

• საგანგებო მდგომარეობის (სტიქიური მოვლენები და სხვა) და აღდგენითი სამუშაოების შესრულების მიზნით ავტო-მოტო, სანაოსნო და საჰაერო ტრანსპორტით გადაადგილება;

• ბუნების მართვადი დაცვის ზონის ფიზიკური დაცვის მიზნით აუცილებელი ღონისძიებების განხორციელება;

• ვიზიტორთა ყოფნა და გადაადგილება ხდება ვიზიტორთა ზონით დადგენილ საზღვრებში (ფეხით, ცხენით, ნიჩბიანი ან ელექტროძრავიანი ნავით).

4.5.3. აღდგენის ზონა

მდებარეობა

1. იმნათის უბანი. მოიცავს მალთაყვის ჭაობს (ტორფის ყოფილი კარიერი), მის სამხრეთით მდებარე დედაბერას არხის მარცხენა მხარეზე ძლიერ დეგრადირებულ დაჭაობებულ ტყე-ბუჩქნარებს და მეორად ნოტიო მდელოებს (743,11 ჰა).

2. ანაკლია-ჭურიის უბანი. ამ უბანზე აღდგენითი ზონა მოიცავს ანაკლიის ჭაობის (ტორფის ყოფილი კარიერი) ჩრდილო ნაწილის დეგრადირებულ ზედაპირს (91,5 ჰა).

ფართობი _ 834,61 ჰა

მიზანი

დეგრადირებული ეკოსისტემების აღდგენა, აქ მობინადრე სახეობათა ოპტიმალური საარსებო პირობების შექმნა, მიგრირებადი ფრინველების გზების უწყვეტელობის შენარჩუნება.

დასაბუთება

ძლიერი ანთროპოგენური დატვირთვის შედეგად დეგრადირებული ბიოგენოცენოზების ბუნებრივთან მიახლოვებული სახით აღდგენა, რაც შესაძლებელია მკაცრი დაცვის რეჟიმის განხორციელებით. ეკოლოგიური პირობების გაუმჯობესება მოხდება როგორც ბუნებრივი გზით, ისე სხვადასხვა ერთჯერადი პრაქტიკული ქმედებების განხორციელებით.

აღდგენის ზონაში დაშვებულია შემდეგი საქმიანობა:

• აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება;

• არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

• მონიტორინგი;

• საკადასტრო სამუშაოები;

• სტიქიური უბედურების ან სხვა საგანგებო მდგომარეობის და აღდგენითი სამუშაოების დროს ავტომოტო, სანაოსნო და საჰაერო ტრანსპორტის გამოყენება;

• კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის ღონისძიებების განხორციელება (აღდგენის ზონის ფიზიკური დაცვა).

4.5.4. ტრადიციული გამოყენების ზონა

მდებარეობა

1. იმნათის უბანი. ტრადიციული ზონა მოიცავს მდ.რიონის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ წყვეტილი ზოლის სახით არსებულ მეორად დაჭაობებულ და ტენიან მურყნარებსა და ნოტიო მეორად მდელოებს ეროვნული პარკის საზღვარსა და ბუნების მართვადი დაცვის ზონის საზღვარს შორის (სოფლების – აჭარლების დასახლების, საქორქიოს, საგვიჩიოს და სირიაჩქონის მიმდებარე ტერიტორიებზე). აგრეთვე, იმნათის უბნის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ საზღვრებთან უშუალოდ მდებარე მეორად ტყე-ბუჩქნარებს და მდელოებს; მდ.მდ. სამეგრელოს სკურდას და ხოფერიას სკურდას კალაპოტების გასწვრივ მდებარე ნოტიო მეორად ტყე-ბუჩქნარებს და მეორად მდელო-ბუჩქნარებს; იმნათის ჭაობის აღმოსავლეთით, ეროვნული პარკის სამხრეთ საზღვარსა და იმნათის უბნის ბუნების მკაცრი დაცვის და ბუნების მართვადი დაცვის ზონების სამხრეთ საზღვრებს შორის მდებარე მეორად ნოტიო ტყეებს და მდელოებს. იმნათის ჭაობის სამხრეთ-დასავლეთ კიდესა და ეროვნული პარკის საზღვარს შორის მოქცეულ ტერიტორიას – მეორადი ნოტიო ტყით და მდელოს ფრაგმენტებით და მალთაყვის ჭაობის სამხრეთით – მდ. დედაბერას მარცხენა მხარეზე მდებარე მეორად ნოტიო ტყე-ბუჩქნარებს და მდელოს უბნებს; პალისტომის ტბას – მისი აღმოსავლეთი ვიწრო ზოლის გამოკლებით. ტრადიციულ ზონაში შედის აგრეთვე იჯარით გაცემული ტერიტორიები – ,,წყავა” (3,4 ჰა) და ,,წიფლნარი” (78 ჰა). სულ, იმნათის უბანზე ტრადიციული გამოყენების ზონის ფართობია 6711,29 ჰა.

2. ნაბადას უბანი. ტრადიციულ ზონაში შედის ხელოვნური ტყით (ნაწილობრივ ბუნებრივი მურყნარით) დაფარული ქვიშიანი დიუნების 1,7 კმ ზოლი; აგრეთვე მდ. ცივას მარჯვენა მხარეზე ეროვნული პარკის საზღვარსა და ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის საზღვარს შორის ვიწრო ზოლად მოქცეულ მეორად ტყე-ბუჩქნარები; დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარების და მეორადი ნოტიო მდელოების ფრაგმენტები ნაბადას უბნის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ, ასევე, აღმოსავლეთ ნაწილის გასწვრივ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ საზღვრებთან (ხობის სატყეოს ჭალადიდის უბანი), აგრეთვე სოფ. ყულევის და ნაბადას ტორფიანი ჭაობის ჩრდილო-დასავლეთ საზღვარს შორის (936,21 ჰა).

3. ანაკლია-ჭურიის უბანი. ტრადიციულ ზონაში შედის ანაკლიის ჭაობის სამხრეთი ნაწილის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვართან მიმდებარე მეორადი ტენიანი ტყე-ბუჩქნარების და ტენიანი მდელოების მასივი, რომელიც განვრცობილია სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ და გრძელდება მდ. ჭურიის მარჯვენა სანაპირომდე – ადგილმდებარეობა „ანაკლიის“ რაიონამდე; მეორადი ტყე-ბუჩქნარების და ნოტიო მდელოების მასივი მდ. მუნჩიის მარცხენა ნაპირზე, მასთან მდ. უთუორის შეერთების მოპირდაპირე მხარეზე; ჭურიის ჭაობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდესა და მდ. ხობისწყლის მარჯვენა ნაპირს შორის (986,48 ჰა).

ფართობი _ 8633,98ჰა.

მიზანი

განახლებადი ბუნებრივი რესურსების კონტროლირებადი და მდგრადი გამოყენება ეკოსისტემების დაცვის და მონიტორინგის აუცილებელი განხორციელებით.

დასაბუთება

ტრადიციულ ზონაში მდებარე ტერიტორიაზე ანთროპოგენური ფაქტორის ზეწოლის მიუხედავად ჯერ კიდევ შემორჩენილია ბუნებრივი მემკვიდრეობის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი ცენოზები და რიგი მცენარეთა ენდემური და რელიქტური სახეობებით. ამ ზონაში საქართველოს კანონის ”დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” მიხედვით, ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესების (თევზჭერა, ძოვება, საშეშე მერქნის დამზადება) დაკმაყოფილება ხდება რესურსების ტრადიციული და კონტროლირებადი გამოყენებით.

ტრადიციული გამოყენების ზონაში ინვენტარიზაციის საფუძველზე გამოყოფილ უნდა იქნეს ცალკეული უბნები, სადაც განსაზღვრული ვადის განმავლობაში ნებადართული იქნება განახლებადი რესურსებით სარგებლობა წინასწარ განსაზღვრული კვოტის ფარგლებში. აღნიშნული განხორციელდება გარემოზე ზემოქმედების შეფასებასა და მონიტორინგზე დაყრდნობით უბანმონაცვლეობის პრინციპით.

ტრადიციული გამოყენების ზონაში დაშვებულია შემდეგი საქმიანობა:

• ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნილების და ბუნებრივი პროდუქტიულობის გათვალისწინებით ლიმიტირებული ძოვება, თევზჭერა და შეშის დამზადება;

• არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო გამოკვლევები;

• საგანმანათლებლო საქმიანობა;

• ეკოტურიზმი;

• ვიზიტიორთა გადაადგილება განსაზღვრული წესით დადგენილ საზღვრებში (ქვეითად, ცხენით, ნიჩბიანი ან ელექტროძრავიანი ნავით);

• აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება;

• მონიტორინგი;

• საკადასტრო სამუშაოები;

• საგანგებო მდგომარეობის (სტიქიური მოვლენები და სხვა) და აღდგენითი სამუშაოების შესრულების მიზნით ავტო-მოტო, სანაოსნო და საჰაერო ტრანსპორტით გადაადგილება;

• ზონის ფიზიკური დაცვის მიზნით აუცილებელი ღონისძიებების განხორციელება.

4.5.5. ვიზიტორთა ზონა

ვიზიტიორთა ზონა შედგება ეროვნული პარკის სამივე უბანზე განლაგებული, ლოკალური ტერიტორიული (ვიზიტიორთა ცენტრი, შესასვლელები, ვიზიტიორთა თავშესაფრები და სხვ) და გრძივი ხაზობრივი (ტურისტული ბილიკები) ელემენტებისაგან.

მდებარეობა

ვიზიტიორთა ზონის შემადგენელი ცალკეული ობიექტებისა და ელემენტების ადგილმდებარეობის აღწერა წარმოდგენილია ინფრასტრუქტურის პროგრამის შესაბამის ნაწილში.

ფართობი _ 12,0 ჰა.

მიზანი

ბუნების დაცვა, რეკრეაცია და საგანმანათლებლო საქმიანობა.

დასაბუთება

კოლხეთის ეროვნული პარკის ჭარბტენიანი ლანდშაფტები მდიდარ ბიოგეოგრაფიულ ინფორმაციას შეიცავს. ისინი რეკრეაციის, დაინტერესებული და შემეცნებითი ტურიზმის განვითარებისათვის საჭირო, ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობებითა და მაღალი პოტენციალით გამოირჩევა. ამ თვალსაზრისით აღსანიშნავია: მდინარეების ჭურიისა და ხობისწყლის შესართავებს შორის მდებარე ქვიშიანი დიუნები, მიმდებარე ზღვის აკვატორიის ეკოსისტემები; ფლორისა და ფაუნის ენდემური და რელიქტური სახეობებით მდიდარი ზღვისპირა ჭაობები; პალიასტომის, იმნათის და სხვა ტბები, როგორც ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველების ბუდობის, დასვენების და ზამთრობის ადგილები.

ტურიზმის განვითარების თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია ეროვნული პარკის და მასთან მიმდებარე ტერიტორიის ისტორიულ-კულტურული გარემო – არქეოლოგიური და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, დღემდე შემორჩენილი ყოფისა და მიწათსარგებლობის ტრადიციული ფორმები.

ვიზიტორთა ზონაში დაშვებული საქმიანობები:

• ეკოტურიზმი;

• საგანმანათლებლო საქმიანობა;

• მონიტორინგი;

• საკადასტრო სამუშაო;

• საგანგებო მდგომარეობის (სტიქიური მოვლენები და სხვა) და აღდგენითი სამუშაოების ჩატარების მიზნით ავტო-მოტო, სანაოსნო და საჰაერო ტრანსპორტით გადაადგილება;

• ვიზიტიორთა გადაადგილება ვიზიტიორთა ზონით დადგენილ საზღვრებში (ქვეითად, ცხენით, ნიჩბიანი ან ელექტროძრავიანი ნავით);

• ვიზიტიორთა მომსახურებისთვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის ქსელის შექმნა, გარემოსდაცვითი მოთხოვნების მკაცრი დაცვით.

4.5.6 ისტორიულ-კულტურული ზონა

მდებარეობა

ისტორიულ-კულტურული ზონა განლაგებულია კოლხეთის ეროვნული პარკის სამივე უბანზე:

1. იმნათის უბანი. ,,ნამარნუს“ ნამოსახლარი _ ადგილმდებარეობა ნამარნუში (ელინისტური ხანა, ბრინჯაოს ხანა _ ადრეფეოდალური პერიოდი); „ნადართუს“ ნამოსახლარი _ ადგილმდებარეობა „ნადართუსთან“ (ადრეანტიკური ხანა); „ნანდუს“ ნამოსახლარი, ადგილმდებარეობა ნანდუსთან (გვიანბრინჯაოდან ელინისტურ ხანამდე); „მალთაყვის“ ნამოსახლარი, მალთაყვაში პალიასტომის ნაპირზე (ადრეშუასაუკუნეები);

2. ნაბადას უბანი. ყულევის ნამოსახლარი, მდ. ცი-ვის შესართავიდან 1,5 კმ.-ზე (გვიანანტიკური ხანა);

3. ანაკლია-ჭურიის უბანი. „ჭურიის“ ნამოსახლარები, ჭურიის შესართავთან და ჭურიის შესართავიდან 2 კმ. დაშორებით (ძვ. წ. III ათასწლეული და I ათასწლეულის I ნახ.).

ფართობი – 0,5 ჰა.

მიზანი

არსებული ისტორიულ-კულტურული ძეგლებისა და მათი მიმდებარე ტერიტორიების დაცვა და კონსერვაცია.

ისტორიულ-კულტურული ზონაში დაშვებულია შემდეგი საქმიანობა:

• ისტორიულ-კულტურული ზონის კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის აუცილებელი ღონისძიებები;

• კონსერვაციის ღონისძიებების განხორციელება;

• საგანმანათლებლო საქმიანობა;

• ეკოტურიზმი;

• მონიტორინგი;

• საკადასტრო სამუშაოები;

• საგანგებო მდგომარეობის (სტიქიური მოვლენები და სხვა) და აღდგენითი სამუშაოების შესრულების მიზნით ავტომოტო, სანაოსნო და საჰაერო ტრანსპორტით გადაადგილება;

• ისტორიულ-კულტურულ ზონაში გადაადგილება ეროვნული პარკის იმ ტერიტორიულ-ფუნქციური ზონის რეჟიმით, რომლის ტერიტორიის ნაწილსაც მოიცავს აღნიშნული უბანი.

4.5.7. ადმინისტრაციის ზონა

ადმინისტრაციის ზონა შედგება სამ უბანზე განლაგებული, ლოკალური ტერიტორიული (ადმინისტრაციული ცენტრი, ავტოფარეხი და სახელოსნო, ნავსადგომი, მცველთა თავშესაფრები და დროებითი თავშესაფრები) ელემენტებისაგან.

მდებარეობა

ადმინისტრაციის ზონის შემადგენელი ცალკეული ობიექტებისა და ელემენტების ადგილმდებარეობის აღწერა წარმოდგენილია ინფრასტრუქტურის პროგრამის შესაბამის ნაწილში.

ფართობი – 2,5 ჰა.

მიზანი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სამუშაო პირობების თანამედროვე, საერთაშორისო სტანდარტების დონეზე უზრუნველყოფა და შესაბამისი ინფრასტრუქტურის შექმნა.

ადმინისტრაციის ზონაში დაშვებული საქმიანობა:

• ეროვნული პარკის სრულფასოვანი დაცვისა და მოვლა-პატრონობის მიზნით ინფრასტრუქტურის მშენებლობა და ცალკეული ელემენტების მოწყობა, გარემოსდაცვითი მოთხოვნების მკაცრი დაცვით;

• არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო გამოკვლევები;

• საგანმანათლებლო საქმიანობა;

• ეკოტურიზმი;

• მონიტორინგი;

• საკადასტრო სამუშაოები;

• საგანგებო მდგომარეობის (სტიქიური მოვლენები და სხვა) და აღდგენითი სამუშაოების შესრულების მიზნით ავტო-მოტო, სანაოსნო და საჰაერო ტრანსპორტით გადაადგილება;

• ადმინისტრაციის ზონის კანონმდებლობით დადგენილი დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის აუცილებელი ღონისძიებების შესრულება (ადმინისტრაციის ზონის ფიზიკური დაცვა);

• ადმინისტრაციის ზონაში გადაადგილება ეროვნული პარკის იმ ტერიტორიულ-ფუნქციური ზონის რეჟიმით, რომლის ტერიტორიის ნაწილსაც მოიცავს აღნიშნული უბანი.

ცხრ.4.3. კოლხეთის ეროვნული პარკის ზონების ფართობები

| ზონა |

|ფართობი (ჰა) |

| |

|1. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა |

|13909,82 |

| |

|2. ბუნების მართვადი დაცვის ზონა |

|21790,69 |

| |

|3. აღდგენის ზონა |

|834,61 |

| |

|4. ტრადიციული გამოყენების ზონა |

|8633,98 |

| |

|5. ვიზიტორთა ზონა |

|12 |

| |

|6. ისტორიულ-კულტურული ზონა |

|0,5 |

| |

|7. ადმინისტრაციის ზონა |

|2,5 |

| |

|ეროვნული პარკი |

|45184 |

| |

|აქედან ხმელეთი |

|29 442 |

| |

|ზღვის აკვატორია |

|15 742 |

| |

სქემა 4.2

[pic]

5. მენეჯმენტის პროგრამები

ზემოაღნიშნული მენეჯმენტის სტრატეგიები განხორციელდება შესაბამისი პროგრამების შესრულებით.

მენეჯმენტის პროგრამები განსაზღვრულია ექვსწლიანი დანერგვის პერიოდისათვის. პროგრამები შესრულდება ეტაპობრივად. მენეჯმენტის გეგმაში პროგრამების დანერგვის ქმედებები და დაფინანსება ექვსწლიანი დანერგვის პერიოდისათვის ზოგადად, ხოლო საწყისი ორწლიანი დანერგვის პერიოდისათვის დეტალურად არის განსაზღვრული. პროგრამების ბიუჯეტის დეტალიზაცია და დაზუსტება მოხდება ყოველწლიური ოპერატიული გეგმების შემუშავების საფუძველზე, რაც უზრუნველყოფს მენეჯმენტის გეგმის ეფექტურ განხორციელებას.

მენეჯმენტის სტრატეგიების მიხედვით განსაზღვრულია შემდეგი პროგრამები:

1. რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის პროგრამა;

2. ვიზიტიორთა მომსახურების და ინტერპრეტაციის პროგრამა;

3. კანონიერების დაცვის პროგრამა;

4. მოსახლეობასთან ურთიერთობის, გარემოსდაცვითი განათლებისა და ბიზნესის განვითარების პროგრამა;

5. ინფრასტრუქტურის პროგრამა;

6. ადმინისტრაციის პროგრამა.

მენეჯმენტის პროგრამებში მოცემული ქმედებები შეჯამებულია თანდართულ ცხრილში (ცხრ.5.1), ხოლო პროგრამების დეტალური ანალიზი _ მომდევნო თავებში.

ცხრ.5.1 კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

| |ბუნებრივი გარემოს მართვასთან დაკავშირებული | |ანთროპოგენურ გარემოსთან დაკავშირებული | |მართვის პროცესთან დაკავშირებული |

| |პროგრამები | |პროგრამები | |პროგრამები |

|1 |რესურსების მართვის პროგრამა |2 |ვიზიტიორთა მომსახურებისა და |5 |ინფრასტრუქტურის პროგრამა |

| | | |ინტერპრეტაციის პროგრამა | | |

|1.1. |მეცნიერული კვლევა, მონაცემთა ბაზის შექმნა |2.1. |დაცული ტერიტორიების პოპულარიზაცია |5.1. |დაცვის პროგრამის ინფრასტრუქტურა |

| | | |ინფორმაციის მასობრივი საშუალებებით | | |

|1.1.1. |ძირითადი ჰაბიტატების ინვენტარიზაცია |2.2. |ვიზიტიორთა და საინფორმაციო ცენტრებში |5.1.1. |საზღვრების დემარკაცია |

| | | |საინტერპრეტაციო მასალის შექმნა | | |

|1.1.1.1 |ტყეების ინვენტარიზაცია ლანდშაფტურ-ეკოლოგიურ |2.3. |ინტერნეტში სარეკლამო გვერდის განახლება |5.1.2. |მცველთა თ ავშესაფრები |

| |საფუძველზე | | | | |

|1.1.1.2 |მეორადი ტყეების, ტყე-ბუჩქნარების, მდელოების, |2.4. |ეროვნულ და საერთაშორისო ტურისტულ |5.1.3. |მცველთა დროებითი თავშესაფრები |

| |მდელო-ბუჩქნარების ინვენტარიზაცია | |გამოფენებსა და ბაზრობებზე მონაწილეობა | | |

|1.1.1.3 |ჭაობების ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური ინვენტარიზაცია |2.5. |საინფორმაციო პოლიგრაფიული პროდუქციის |5.2. |ვიზიტიორთა პროგრამის ინფრასტრუქტურა |

| | | |წარმოება და გავრცელება | | |

|1.1.1.4 |ნაპირგასწვრივი დიუნების ინვენტარიზაცია |2.6. |სარეკლამო, ფართო მოხმარების პროდუქციის |5.2.1. |ვიზიტიორთა ცენტრის მშენებლობა |

| | | |წარმოება | | |

|1.1.2. |ძირითადი სახეობების ინვენტარიზაცია |2.7. |გამოჩენილ პიროვნებათა ვიზიტების მოწყობა |5.2.2. |შესასვლელები (დიდი) |

|1.1.2.1 |ბოტანიკური კვლევები |2.8. |ვიზიტიორთა რაოდენობის მონიტორინგი |5.2.3. |შესასვლელები (პატარა) |

|ა). |ფლორის ინვენტარიზაცია | | |5.2.4. | ვიზიტიორთა თავშესაფარის მოწყობა |

|ბ). |ფიტოსოციოლოგიური კვლევა | | |5.2.5. |ტურისტული ბილიკები |

|1.1.2.2 |ფაუნისტური კვლევები | | |5.2.6. |კემპინგები |

|ა). |უხერხემლო ცხოველთა ინვენტარიზაცია | | |5.2.7. |შესასვენებელი ადგილები |

|ბ). |თევზის სახეობების ინვენტარიზაცია და მარაგის | | |5.2.8. |ფრინველთა სათვალთვალოები |

| |შეფასება | | | | |

|გ). |საფრთხის წინაშე მყოფი თევზის სახეობების ქვირითობის| | |5.2.9. |თავლები |

| |ადგილების დადგენა | | | | |

|დ). |ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების კონსერვაციული |3 |კანონიერების დაცვის პროგრამა |5.2.10. |ნავმისადგომი |

| |სტატუსის დადგენა | | | | |

|ე). |ფრინველების ინვენტარიზაცია |3.1. |დაცვის ოპერატიული გეგმის შემუშავება და |5.3. |ადმინისტრაციის პროგრამის |

| | | |განხორციელება | |ინფრასტრუქტურა |

|ვ). |ძუძუმწოვრების ინვენტარიზაცია და პოპულაციების |3.2. |სხვა პროგრამებით დაგეგმილი საქმიანობის |5.3.1. |ადმინისტრაციული ცენტრის |

| |სტატუსის შეფასება | |ხელშეწყობა | |რეკონსტრუქცია |

|ზ). |ზღვის ძუძუმწოვრების პოპულაციების სტატუსის შეფასება|3.3. |ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის |5.3.2. |ავტოფარეხისა და სახელოსნოს |

| | | |კონტროლის დაწესება | |მშენებლობა |

|1.1.2.3 |ინვაზიური სახეობების ინვენტარიზაცია | | |5.3.3. |ნავსადგომის მოწყობა (დიდი) |

|1.1.4. |შერჩეული ანთროპოგენური დატვირთვების ინვენტარიზაცია| | |5.3.4. |ნავსადგომის მოწყობა (პატარა) |

|1.1.4.1 |ანთროპოგენური დატვირთვის/ საფრთხეების | | | | |

| |ინვენტარიზაცია | | | | |

|1.2. |ეკოსისტემის აღდგენასთან დაკავშირებული სამეცნიერო | | | | |

| |კვლევები | | | | |

|1.2.1. |ტყის ეკოსისტემების აღდგენის სტრატეგიისა და |4 |მოსახლეობის გარემოსდაცვის ცნობიერების |6 |ადმინისტრაციის პროგრამა |

| |პროექტის შემუშავება | |ამაღლება და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის | | |

| | | |პროგრამა | | |

|1.2.2. |ტორფიანი ჭაობის აღდგენის პროექტის შემუშავება |4.1. |სემინარები ადგილობრივი მოსახლეობისთვის |6.1. |სახელფასო ფონდები |

| | | |(კონცესიონერებისათვის) | | |

|1.2.3. |კოლხური ხოხობის აღდგენა |4.2. |ტურისტული ბიზნესის სხვადასხვა |6.1.1. |სახელფასო ფონდები (სახელმწიფო) |

| | | |მიმართულებასთან დაკავშირებული სემინარები | | |

|1.2.4. |შემდგომი კვლევის საჭიროების განსაზღვრა |4.3. |სპეციალური ბროშურების გამოშვება ცალკეული |6.1.2. |სახელფასო ფონდები (საკუთარი |

| | | |ბიზნესის წარმომადგენლებისათვის | |შემოსავლებით) |

|1.3. |მონიტორინგი |4.4. |სემინარები ბუნებრივი რესურსების |6.2. |აღჭურვილობა |

| | | |მოსარგებლეთათვის | | |

|1.3.1. |ძირითადი ჰაბიტატების მონიტორინგი |4.5. |სემინარები მასწავლებლებისა და |6.2.1. |პროგრამების განხორციელებისათვის |

| | | |მოსწავლეებისათვის | |საჭირო აღჭურვილობა |

|1.3.1.1 |ტყის მონიტორინგი |4.6. |ეკობანაკების მოწყობა |6.3. |პროფესიული უნარ-ჩვევების ამაღლება |

|ა. |,,ბუნებრივი, ან შედარებით ნაკლებად სახეცვლილი | | |6.3.1. |კომპიუტერული ტექნიკის შესწავლა |

| |ტყე" | | | | |

|ბ. |"მეორადი ტყე, ტყე-ბუჩქნარი, მდელო და | | |6.3.2. |ინგლისური ენის შემსწაველი კურსები |

| |მდელო-ბუჩქნარი " | | | | |

|1.3.1.2 |ჭაობის მონიტორინგი | | |6.3.3. |სპეციალიზებული კურსები |

|1.3.1.3 |ნაპირგასწვრივი დიუნების მონიტორინგი | | |6.3.4. |კანონიერების დაცვის პროგრამის |

| | | | | |თანამშრომელთა წვრთნა |

|1.3.2. |ძირითადი სახეობების მონიტორინგი | | |6.3.5. |ინტერპრეტაციისა და განათლების |

| | | | | |პროგრამის თანამშრომელთა წვრთნა |

|1.3.2.1 |ბოტანიკური ობიექტების მონიტორინგი | | |6.3.6. |სპეციალური სასწავლო პროგრამები |

|1.3.2.2 |ფაუნის მონიტორინგი | | |6.3.7. |ვიზიტები გამოცდილების გასაზიარებლად|

|ა). |თევზის პოპულაციების მდგომარეობის მონიტორინგი | | | | |

|ბ). |ფრინველის მონიტორინგი | | | | |

| |გადამფრენი ფრინველი | | | | |

| |ფრინველთა სხვა საკვანძო სახეობები | | | | |

|გ). |შერჩეული ხმელეთის ძუძუმწოვართა საკვანძო | | | | |

| |სახეობების მონიტორინგი | | | | |

|დ). |ზღვის ძუძუმწოვრების მონიტორინგი | | | | |

|1.3.2.3 |ინვაზიური სახეობების მონიტორინგი | | | | |

|1.3.3. |ჭაობებისა და ჭაობის მდინარ. ჰიდრ. რეჟიმისა და | | | | |

| |წყლის შემადგენლობის მონიტორინგი | | | | |

|1.3.4. |პალიასტომის ტბის წყლის შემადგენლობის მონიტორინგი| | | | |

|1.3.5. |საფრთხეების მონიტორინგი | | | | |

5.1. რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის პროგრამა

ბუნებრივი რესურსების მართვა პარკის პრიორიტეტულ საქმიანობას წარმოადგენს.

რესურსების მართვის პროგრამის ძირითადი მიზანია რეგიონში არსებული ბუნებრივი ეკოსისტემის დაცვა.

ბუნებრივი რესურსების სწორი მართვა გულისხმობს აგრეთვე მათ აღდგენას, კვლევა-მონიტორინგს, გარკვეული რესურსების მოხმარების კვოტების დადგენასა და რეგულირებას. ამ ელემენტებს შორის ურთიერთკავშირი ნაჩვენებია ქვემოთ მოყვანილ სქემაზე.

სქემა: ურთიერთკავშირი რესურსების მართვის პროგრამის კომპონენტებს შორის.

[pic]

აღნიშნული პროგრამის პირველ ნაწილში გათვალისწინებულია მეცნიერულ კვლევასთან და მეცნიერული ინფორმაციის მოპოვებასთან დაკავშირებული ქმედებები, რაც აუცილებელია ეროვნული პარკის ბუნებრივი მრავალფეროვნების სრულფასოვანი დაცვის, დეგრადირებული ლანდშაფტის, ცალკეული ცენოზებისა და ეკოსისტემის აღდგენის უზრუნველსაყოფად. ამ მიზნით, შედგენილი და შესწავლილი იქნება პარკის ფლორისა და ფაუნის სახეობების სრული სია, მათი ბიომორფოლოგიური და ეკოფიზიოლოგიური თავისებურებები. მიღებული ინფორმაცია შენახული იქნება მონაცემთა ბაზაში გეოგრაფიულ-ინფორმაციული სისტემის (GIS) მეშვეობით. ეს ხელს შეუწყობს პარკის პერსონალს აღნიშნული რესურსების მართვაში.

პროგრამის მეორე ნაწილში გამახვილებულია ყურადღება მანიპულაციურ ჩარევებზე – განსაკუთრებით კოლხეთის ტყეების ბუნებრივი შედგენილობის აღდგენაზე (ტერიტორიის შერჩევა, ქმედების განხორციელება და აღდგენითი პროცესის მონიტორინგი); პალიასტომის ტბის, როგორც ეროვნული პარკის ჰიდროლოგიური რეჟიმის მარეგულირებლის, ბუნებრივი ფუნქციის აღდგენაზე. ამ მიზნის განხორციელება დაკავშირებულია ტბის ზღვასთან დამაკავშირებელი არხის ხელოვნურად გადაკეტვასთან, რაც გააუმჯობესებს ტბის ჰიდროლოგიურ და ჰიდრობიოლოგიურ რეჟიმს.

ქმედებათა მესამე ჯგუფი ეხება პარკის ბიოტური და აბიოტური ფაქტორების მონიტორინგს. მეტწილ შემთხვევებში აღნიშნულ მონიტორინგს წინ უსწრებს საბაზისო მონაცემების ინვენტარიზაცია და შემდგომი კვლევა. ამას დაემატება ახალი კომპონენტები მენეჯმენტის მანიპულაციური ჩარევის ეფექტურობის შესაფასებლად. ამიტომ მონიტორინგის ქმედება ძირითადად დაიწყება პირველი ან მეორე წლის შემდეგ. მენეჯმენტის გეგმაში მოცემულია მხოლოდ ამ ქმედებების მოთხოვნილებები. თავად ქმედებების შემუშავება და მათი პრაქტიკული განხორციელება შესრულდება ცალკე კონტრაქტის საფუძველზე.

5.1.1. მეცნიერული კვლევა, მონაცემთა ბაზის შექმნა

5.1.1.1 ძირითადი ჰაბიტატების ინვენტარიზაცია

ა). ტყე

კოლხური ტყის ინვენტარიზაცია ლანდშაფტურ-ეკოლოგიურ საფუძველზე

დასაბუთება:

წარსულში კოლხეთის ეროვნული პარკის ტყეები განეკუთვნებოდა საექსპლუატაციო ტყეების კატეგორიას. ამ ტყეებში ლანდშაფტურ-ეკოლოგიურ საფუძველზე არ მომხდარა დეტალური სახეობრივი ინვენტარიზაცია, რაც ეროვნული პარკის ფუნქციონირებისათვის აუცილებლად საჭირო ინფორმაციას წარმოადგენს. ტყეების დეტალური ინვენტარიზაციის მონაცემები საჭიროა გარკვეული სახეობების და თანასაზოგადოებების აღდგენისა და დაცვისათვის ღონისძიებების შესასრულებლად და მუდმივი მონიტორინგისათვის. ეს საქმიანობა უნდა განხორციელდეს 20 000 ჰა ტყის ფართობზე.

ქმედების მიზანი:

• ტყის რეალური მდგომარეობის დადგენა;

• რელიქტური და ენდემური სახეობების ნაკლებად სახეშეცვლილი კორომების არეალის განსაზღვრა;

• ერთიანი კარტოგრაფიული და საინფორმაციო დოკუმენტაციის შექმნა.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

ქმედება მოიცავს:

მიწის კატეგორიების მიხედვით ტყის ფონდის ტერიტორიის დაყოფას ველზე მუშაობის პირობებში. სპეციალური მეთოდიკით დადგენილი პარამეტრების მიხედვით, ტყისა და ტყის ფონდის მიწების დეტალურ აღწერას და აეროფოტოსურათებზე მათი კონტურების დეშიფრირებას, ტერიტორიების ორგანიზაციის პროექტების შედგენას და სხვა ღონისძიებების განსაზღვრას. ეს საქმიანობა გაგრძელდება 4 თვის განმავლობაში.

ამ ქმედების განხორციელებისთვის საჭირო იქნება – ფერადი ორთოფოტოები და ზამთარში გადაღებული შავ-თეთრი აეროგადაღებები (ქვეტყის განსასაზღვრავად).

მერქნიანი სახეობის, საკონსერვაციო ღირებულების და ეკონომიკური დანიშნულების მქონე სახეობის არეალების მიხედვით და სხვ. შედგება ტყის ფონდის თემატური რუკები, შემუშავდება მონიტორინგის სისტემის მეთოდი, შეიქმნება ტყის ფონდის რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მახასიათებლები და მონაცემთა ბაზა.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები, მეტყევე-ინჟინერი (ტაქსატორი), ბოტანიკოსი, ზოოლოგი, ლანდშაფტოლოგი.

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი-მეორე წლები

|სპეციალისტ./ხარ-ჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე) |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) წლების |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ შორის |ხელფას|სამივლინ|

| |განმ-ში |მივლინ |ი |. თანხა |

მოსალოდნელი შედეგი:

დეგრადირებული ტყის აღდგენის და მონიტორინგის ღონისძიებების განხორციელების საფუძვლის შექმნა.

მეორადი ტყის, ტყე-ბუჩქნარის, მდელოს და მდელო-ბუჩქნარის ინვენტარიზაცია.

დასაბუთება:

ტრადიციული გამოყენების ზონაში მთელი წლის განმავლობაში ნებადართულია საქონლის კონტრო-ლირებადი ძოვება და საშეშე მერქნის მოპოვება. ანთროპოგენული ფაქტორის გავლენის ხარისხის დად-გენის, ეკოსისტემების აღდგენის ღონისძიებათა და სტიქიური მოვლენების შედეგების განსაზღვრის მიზ-ნით აუცილებელია ამ ზონაში ეკოსისტემებიზე მუდმივი დაკვირვება-მონიტორინგი, რაც შესაძლებელია მოხდეს დეტალური ინვენტარიზაციის შემდეგ. კერძოდ, უნდა მოხდეს ტრადიციული გამოყენების ზონაში მოხვედრილი მეორადი ტყის, ტყე-ბუჩქნარის, მდელოსა და მდელო-ბუჩქნარის დღევანდელი მდგომარეობის დაფიქსირება. უნდა მოხდეს სარეველა სახეობების შესწავლა სხვადასხვა ფენოლოგიური ფაზის მსვლელობისას.

ეროვნული პარკის მსხვილფეხა ძუძუმწოვრების შინაური ცხოველებისაგან (ძროხა, კამეჩი, ცხენი) განსაკუთრებით საშიში ინფექციით (ცოფი, ციმბირის წყლული, თურქული, ექინოკოკი) დაავადებისაგან თავიდან აცილების მიზნით ტრადიციული გამოყენების ზონაში შინაური ცხოველები შემოწმებულ უნდა იქნენ, რომ არ მოხდეს გარეულ ცხოველებში ამ დაავადებათა გავრცელება.[6]

ქმედების მიზანი

• ანტროპოგენული ფაქტორის ხარისხის დადგენა;

• მონიტორინგის განხორციელებისათვის საფუძვლის შექმნა.

ინვენტარიზაციას სეზონში ორ-ორი კვირით მოახდენს მეტყევე-ინჟინერი. ანგარიშის მომზადებას დასჭირდება ორი კვირა. ის პარკის თანამშრომლებთან ერთად აწარმოებს ინვენტარიზაციას, რომლის მსვლელობისას ადგილი ექნება პარკის თანამშრომელთა წვრთნას.

საძოვრების ინვენტარიზაციას აწარმოებს ბოტანიკოსი, წლის ბოლოს ორი კვირის განმავლობაში მოამზადებს შესაბამის ანგარიშს.

ვეტერინარულ შემოწმებას ახდენს საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი ვეტერინარიის დეპარტამენტი მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი. საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი ვეტერინარიის დეპარტამენტი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტი და პარკის თანამშრომლები.

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების რაოდენობა |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ |

| | |(აშშ $) |(თვე) |$) წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფ|სამივ|

| |განმ-ში |შორი|ასი |. |

| | |ს | |თანხა|

| | |მივლ| | |

| | |ინ | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

ტრადიციული ზონის ეკოსისტემის მდგრადობისა და სამეურნეო მნიშვნელობის შენარჩუნების მიზნით საჭირო ღონისძიებების დასახვა და განხორციელება. მეორადი ტყეების, ტყე-ბუჩქნარების და მდელოების თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის განსაზღვრა; აღნიშნული ეკოსისტემის საექსპლუტაციო (ძოვება, მერქნის მოპოვება) ტევადობის დადგენა; ძოვებისთვის და საშეშე მერქნის დამზადებისათვის შესაბამისი ტერიტორიის განსაზღვრა; ძოვების ვადის დადგენა;

ბ). ჭაობების ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური ინვენტარიზაცია

დასაბუთება:

კოლხეთის ზღვისპირა ტორფიანი ჭაობი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სხვადასხვა სახის ბუნებრივი პროცესების რეგულირებაში, ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაში და სხვა. ფლორისტული და ფაუნისტურ მონაცემთა ბაზაზე დაყრდნობით საჭიროა ბუნებრივი და სხვადასხვა ხარისხით სახეცვლილი ჭაობების ეკოსისტემების ზუსტი აღრიცხვა.

ქმედების მიზანი:

• ჭაობის ფლორისა და ფაუნის (მათ შორის ინვაზიური სახეობების) შესწავლა;

• ზედაპირული და გრუნტის წყლების ჰიდროლოგიური რეჟიმის, ქიმიური და ბიოგენური შედგენილობის შესწავლა.

ქმედება განხორციელდება წელიწადის სხვადასხვა დროს, 5-5 დღით მოეწყობა საველე სამუშაოები (სულ ოთხი კვირა), ორი კვირა მოხმარდება ლაბორატორიულ სამუშაოს და ანგარიშის მომზადებას (მთლიანად 1,5 თვე).

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი.

|სპეციალისტ. /ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |წლების მიხედვით |

| |კონტრ|მათ შორის |ხელფას|სამივ. |

| |. |მივლინ |ი |თანხა |

| |განმ-| | | |

| |ში | | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

ჭაობების ეკოსისტემის თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის შეფასება.

გ). ნაპირგასწვრივი დიუნების ინვენტარიზაცია

დასაბუთება:

ნაპირგასწვრივი დიუნები, პლაჟთან ერთად, ტალღებით გამოწვეული ეროზიისგან იცავს სანაპირო ხმე-ლეთს და მასთან ერთად გამოირჩევა იშვიათი, მაღალი კონსერვაციული ღირებულების მცენარეული დაჯგუფებებით. აქედან გამომდინარე, საჭიროა დიუნების ეროზიის პროცესებზე დაკვირვება და ლითორალური ეკოსისტემების ინვენტარიზაცია ფლორისტულ და ფაუნისტურ მონაცემთა ბაზაზე დაყრდნობით.

ქმედების მიზანი:

დიუნების თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის შეფასება.

ქმედება განხორციელდება წელიწადის სხვადასხვა დროს. 5-5 დღით შესრულდება საველე სამუშაოები (სულ ოთხი კვირა), ორი კვირა მოხმარდება ლაბორატორიულ სამუშაოს და ანგარიშის მომზადებას (მთლია-ნად 1,5 თვე).

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში.|სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა | |(თვე) |წლების მიხედვით |

| | |(აშშ $) | | |

| |კონტრ. |მათ შორის|ხელფასი|სამივ. |

| |განმ-ში|მივლინ | |თანხა |

მოსალოდნელი შედეგი:

საინფორმაციო ბაზის შექმნა მონიტორინგის წარმოებისათვის.

5.1.1.2 სახეობების ინვენტარიზაცია

ა) ბოტანიკური კვლევა

ფლორის ინვენტარიზაცია

დასაბუთება:

ეროვნულ პარკში მცენარეთა სახეობების, მათი გეოგრაფიული გავრცელებისა და ეკოლოგიური პირო-ბების განვითარების კანონზომიერების შესახებ საწყის მონაცემთა ბაზის შექმნა იმ ცვლილებების გამოსავლენად, რომლებიც იქნება შემდგომი წლების განმავლობაში.

ქმედების მიზანია:

• ეროვნული პარკის ფლორისტული შემადგენლობის დადგენა;

• კონკრეტული საკონსერვაციო ღირებულების სახეობების გეოგრაფიული გავრცელებისა და ეკოლოგიური პლასტიკურობის გამოვლენა.

ინვენტარიზაციას აწარმოებს 4 ბოტანიკოსი: 2 _ უმაღლესი და 2 _ უმდაბლესი მცენარეების სპეცია-ლისტი. კვლევა ჩატარდება გაზაფხულიდან შემოდგომის ჩათვლით. საველე სამუშაო უმაღლესი მცენარეების კვლევის მიზნით გაგრძელდება ორი თვე, უმდაბლესი მცენარეებისათვის _ ერთი თვე, შედეგების ანალიზი და ანგარიშის მომზადება - ერთი თვე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში.|სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) წლების|

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |მიხედვით |

| |კონტრ |მათ |ხელფ.|სამივ|

| | |შორი| |. |

| | |ს | |თანხა|

| | |მივლ| | |

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნული პარკის მცენარეთა სახეობების სრული ნუსხის მომზადება და ინფორმაციის დადგენა მათი გავრცელების შესახებ.

ფიტოსოციოლოგიური კვლევა

დასაბუთება:

ფიტოცენოზების დეტალური ინვენტარიზაციის საფუძველზე იშვიათი ფიტოცენოფონდის გამოვლენა და მათი არსებული პოტენციური დეგრადაციის მიზეზის დადგენა. მცენარეულობის ფიტოცენოლოგიური შინაარსისა და მცენარეული რესურსების მოპოვება-მოხმარების არსებული პრაქტიკის გარკვევა მათი სუქ-ცესიური სტადიების დასადგენად.

ქმედების მიზანი:

• იშვიათი და მოწყვლადი მცენარეული თანასაზოგადოებების გავრცელებისა და თანამედროვე მდგო-მარეობის განსაზღვრა;

• მაღალი საკონსერვაციო ღირებულების სახეობათა სიმრავლის, დაფარულობის, შეხვედრიანობისა და ეკოფიტოცენოტიკური გავრცელების კანონზომიერებათა დადგენა;

• მცენარეთა გადაშენების საფრთხის კატეგორიების დადგენა;

• ძირითად მცენარეთა თანასაზოგადოებების სივრცობრივი განაწილებისა და სუქცესიური სტადიების კანონზომიერებათა დაზუსტება.

კვლევას განახორციელებს ორი ბოტანიკოსი _ ფიტოსოციოლოგი (საერთაშორისო აღიარების მქონე ექსპერტი) და ფლორისტი/ტაქსონომისტი, გაზაფხულიდან შემოდგომის ჩათვლით. ველზე სამუშაო ძირითადად მოიცავს ორ თვეს, შედეგების ანალიზი და ანგარიშის მომზადება _ ერთ თვეს.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |თვეში. |(თვე) |წლების მიხედვით |

| | |(აშშ $) | | |

| |კონტრ. |მათ |ხელფ. |სამივ. |

| | |შორის | |თანხა |

| | |მივლ. | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნულ პარკში გავრცელებული ფიტოცენოზების სრული ნუსხის დადგენა, იშვიათი ცენოზების შემქმნელი სახეობებისა და მათი პოპულაციების მდგომარეობის გამოვლენა და საჭიროებისამებრ მათი დაცვის სპეციალური რეჟიმის შემუშავება, მცენარეულობის სამეურნეო მდგომარეობის შეფასება და ძირითადი სინტაქსონების (ფიტოცენოზების) დადგენა.

ბ) ფაუნისტური კვლევა

უხერხემლო ცხოველთა ინვენტარიზაცია

დასაბუთება:

უხერხემლო ფაუნის მთელი რიგი სახეობები წყლის სისუფთავის ინდიკატორის ფუნქციას ასრულებს. აქედან გამომდინარე, აუცილებლად საჭიროა კოლხეთის ეროვნული პარკის უხერხემლოთა ფაუნის საფუძვლიანი შესწავლა.

ქმედების მიზანი:

• სახეობრივი შემადგენლობის დადგენა და მათი გავრცელების დაზუსტება;

• ინდიკატორული ჯგუფების დადგენა და საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების გამოვლენა და სტატუსის განსაზღვრა;

• კონსერვაციის სტრატეგიის შემუშავება და განხორციელება.

ინვენტარიზაცია უნდა ჩატარდეს სხვადასხვა სეზონზე, კვლევას ჩაატარებს 3 ზოოლოგი, თითო წელს ორ-ორი თვით, საბოლოო ანგარიშის მომზადებას დასჭირდება 1 თვე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სპეციალისტ. /ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ შორის|ხელფას|მივლინ.|

| |განმ-ში|მივლინ. |ი |თანხა |

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნული პარკის უხერხემლო ცხოველების სახეობათა ნუსხის დადგენა,

სტატუსების განისაზღვრა, ინდიკატორული ჯგუფების გამოვლენა, მიზნობრივი პროექტების და კონსერვაციის სამოქმედო გეგმების მომზადება.

თევზების სახეობების ინვენტარიზაცია და მარაგის შეფასება

დასაბუთება:

თევზი არა მარტო ბიომრავალფეროვნების განუყოფელ ნაწილს, არამედ ადგილობრივი მოსახლეობისთვის მნიშვნელოვან რესურს წარმოადგენს. კოლხეთის ეროვნულ პარკში და მიმდებარე ტერიტორიაზე არ არის შეფასებული თევზის მარაგის მდგომარეობა. პალიასტომის ტბის უმეტესი ნაწილი ტრადიციული გამოყენების ზონაშია შეყვანილი (გარდა ტბის ვიწრო, 500 მეტრიანი ზოლისა სამხრეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილო ნაპირების გასწვრივ). შესაბამისად პირველ რიგში აუცილებელია ტბაში თევზის რესურსის მდგომარეობის დადგენა.

უკონტროლო თევზჭერის შედეგად შეიძლება საფრთხის წინაშე აღმოჩნდეს მრავალი სახეობა.

ქმედების მიზანი:

• თევზების სახეობრივი შემადგენლობისა და პოპულაციის ასაკობრივი სტრუქტურის დადგენა.

კვლევა უნდა შესრულდეს წლის სხვადასხვა სეზონში თითო თვით. კვლევას განახორციელებს ორი იქთიოლოგი; ანგარიში მომზადდება ორი კვირის ვადაში.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ. /ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფას|მივლინ.|

| |განმ-ში|შორის |ი |თანხა |

| | |მივლინ.| | |

მოსალოდნელი შედეგი:

თევზის პოპულაციების ასაკობრივი სტრუქტურის შესწავლა (რაც პოპულაციის მდგომარეობის ინდიკატორს წარმოადგენს), რის საფუძველზეც დადგინდება კვოტები და ჭერის რეგულირება თევზის რესურსის მდგრადი გამოყენებისათვის.

საფრთხის წინაშე მყოფი თევზების სახეობების ქვირითობის ადგილების დადგენა

დასაბუთება:

კოლხეთის დაბლობის მდინარეები წარმოადგენენ მნიშვნელოვან ჰაბიტატებს გამსვლელი თევზების ქვირითობისათვის. მათ გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვთ განსაკუთრებით ზუთხისნაირთა (Acipenseridae) პოპულაციების შენარჩუნებისათვის. კერძოდ, ისეთი იშვიათი სახეობისათვის, როგორიცაა ატლანტური ზუთხი (Acipenser sturio)- IUCN-ის წითელი ნუსხა, გადაშენების კრიტიკული საფრთხის წინაშე მყოფი კატეგორია (CR). უკანასკნელი რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში მისი არეალის მთელ ფარგლებში იგი მხოლოდ მდ. რიონში იქნა დაფიქსირებული.

ქმედების მიზანი:

• გამსვლელი თევზების, განსაკუთრებით ზუთხისნაირთა, სიცოცხლისუნარიანი პოპულაციების შენარჩუნება;

• ზუთხისნაირების და სხვა გამსვლელი თევზების საქვირითე ადგილების გამოვლენა და ადეკვატური კონსერვაციული ქმედებათა განხორციელება.

კვლევას განახორციელებს ორი იქთიოლოგი გაზაფხულზე; ანგარიშს მოამზადებს ერთი სპეციალისტი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფასი|სამივ. |

| |განმ-ში|შორის | |თანხა |

| | |მივლინ. | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

გამსვლელი თევზების გამრავლებისთვის მნიშვნელოვანი ადგილების გამოვლენა, მიზნობრივი პროექტების და კონსერვაციის გეგმების მომზადება, პოპულაციების რიცხოვნების ზრდის ხელშეწყობის მიზნით.

ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების კონსერვაციული სტატუსის დადგენა

დასაბუთება:

ამფიბიები და ქვეწარმავლები კოლხეთის ეროვნულ პარკში პრაქტიკულად შეუსწავლელია. ეს გადაუდებლად მოითხოვს თანამედროვე პირობებში მათი მდგომარეობის გარკვევას.

ქმედების მიზანი:

• ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების სახეობრივი შემადგენლობის, რიცხვის დაზუსტება და სტატუსის დადგენა;

• მათი სასიცოცხლი ციკლისათვის მნიშვნელოვანი ადგილების გამოვლენა და კონსერვაცია;

• საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებისათვის დროული კონსერვაციული ქმედებების განხორციელება.

კვლევას განახორციელებს ორი ზოოლოგი (ერთი ამფიბიების, ერთი ქვეწარმავლების სპეციალისტი). ერთი თვე დასჭირდება ანგარიშის მომზადებას.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

|სპეციალისტ. /ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ.|მათ შორის|ხელფასი|მივლინ.|

| |განმ-შ|მივლინ. | |თანხა |

| |ი | | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების სტატუსების დადგენა, მათი სასიცოცხლო ციკლისათვის მნიშვნელოვანი ადგილების გამოვლინება, მიზნობრივი პროექტებისა და კონსერვაციის გეგმების მომზადება.

ფრინველების ინვენტარიზაცია

დასაბუთება:

ფრინველთა ზოგიერთ საკვანძო სახეობას დიდი მნიშვნელობა აქვს ეკოსისტემის მდგრადობის შენარჩუნების თვალსაზრისით. საჭიროა ფრინველთა სახეობების თანამედროვე ვითარების, რიცხვის და ეკოლოგიის შესწავლა.

ქმედების მიზანი:

• ეროვნული პარკის ფრინველთა სახეობრივი შემადგენლობის დაზუსტება, მათი რიცხოვნების და სტატუსის დადგენა;

• ფრინველთა სიცოცხლისუნარიანი პოპულაციების შენარჩუნება;

• საერთაშორისო მნიშვნელობის სამიგრაციო გზების დადგენა;

• საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებისათვის დროული კონსერვაციული ქმედებების განხორციელება;

• ფრინველთა მონიტორინგისათვის შესაძლებლობების გაფართოება.

არსებული და ადგილობრივი მოსახლეობის ინფორმაციით, ფრინველების მიგრაცია უფრო ინტენსიურია შემოდგომის პირველ ნახევარში და ადრე გაზაფხულზე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული 4 სპეციალისტი და პარკის თანამშრომლები ორი თვით, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. ამასთან, მოხდება პარკის თანამშრომლების მომზადება მონიტორინგის წარმოებისთვის, რომელსაც შემდეგ წლებში თვითონ განახორციელებენ. წლის ბოლოს ექსპედიციის მასალების საფუძველზე ერთ თვეში მომ-ზადდება ანგარიში.

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| | | | | |

| | | | | |

| |კონტრ. |მათ |ხელფასი|სამივ. |

| |განმ-ში|შორის | |თანხა |

| | |მივლინ. | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ფრინველთა სახეობების სტატუსების დაზუსტება, მათი მიგრაციების ვადების და სამიგრაციო გზების დადგენა, კონსერვაციის პროექტების (თეთრკუდა არწივის, შაკის) შედგენისათვის სამოქმედო გეგმების მომზადება.

ხმელეთის ძუძუმწოვრების ინვენტარიზაცია და პოპულაციების სტატუსის შეფასება

დასაბუთება:

წვრილი ძუძუმწოვრები

რეგიონში, ლიტერატურული მონაცემებით, ცნობილია ხელფრთიანების მხოლოდ 6 სახეობა Rhinolophus hipposideros, Eptesicus serotinus, Myotis mystacinus, Pipistrellus nathusii, Plecotus auritus, Vespertilio murinus. ამასთან, აღნიშნული ტერიტორიის ფიზიკურ-გეოგრაფიული, კლიმატური პირობები და პოტენციური საკვები ბაზა იძლევა ხელფრთიანების 15-მდე სახეობის არსებობის საშუალებას. შესასწავლია ამ ჯგუფის ძუძუმწოვრების თანამედროვე მდგომარეობა, რიცხვი და ეკოლოგია.

მსხვილფეხა ძუძუმწოვრები

მსხვილფეხა ძუძუმწოვრები კოლხეთის ეროვნულ პარკში სამეურნეო საქმიანობის შედეგად მნიშვნელოვნადაა შემცირებული. მტაცებელთა რიგიდან აქ ერთადერთ მრავალრიცხოვან სახეობას წარმოადგენს ტურა (Canis aureus). კატასტროფულია შველის (Capreolus capreolus) და გარეული ღორის (Sus scrofa) მდგომარეობა. მნიშვნელოვანია აგრეთვე წავის (Lutra lutra) პოპულაციის ვითარების შესწავლა, რადგან მისი სტატუსი უცნობია. ასევე პრაქტიკულად შეუსწავლელია სხვა სახეობების მდგომარეობა.

ქმედების მიზანი:

• ძუძუმწოვართა სახეობრივი შემადგენლობის და რიცხვის დაზუსტება და სტატუსის დადგენა;

• ძუძუმწოვართა სიცოცხლისუნარიანი პოპულაციების შენარჩუნება;

• საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებისათვის დროული კონსერვაციული ქმედებების განხორციელება;

• ძუძუმწოვართა მონიტორინგისათვის შესაძლებლობების გაფართოება.

ძუძუმწოვრების აღრიცხვა მოხდება პირველ წელს. საექსპედიციო სამუშაოს დასჭირდება ორი თვე, ანგარიშის მომზადებას – 1 თვე. წვრილი ძუძუმწოვრების აღრიცხვა მიმდინარეობს ზაფხულში, მსხვილფეხა ძუძუმწოვრებისა – ზამთარში.

ამ სამუშაოს ატარებს მოწვეული სპეციალისტები: 2 ზოოლოგი – მსხვილფეხა ძუძუმწოვრების და 2 ზოოლოგი – წვრილი ძუძუმწოვრების სპეციალისტი. იმავე წელს ისინი წვრთნიან პარკის პერსონალს (მცველებს) მონიტორინგის მარტივი მეთოდებით განხორციელებაში.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ.|მათ შორის|ხელფას|მივლინ.|

| |განმ-შ|მივლინ. |ი |თანხა |

| |ი | | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ძუძუმწოვართა სტატუსების განსაზღვრა, რაოდენობის დადგენა, შველისა და წავის აღდგენის მიზნობრივი პროექტებისა და კონსერვაციის სამოქმედო გეგმების მომზადება, პარკის პერსონალის მომზადება მონიტორინგის დამოუკიდებლად შესასრულებლად.

ზღვის ძუძუმწოვრების პოპულაციების სტატუსის შეფასება

დასაბუთება:

Cetacea-ს გვარიდან შავ ზღვაში გავრცელებულია სამი სახეობა: შავი ზღვის აფალინა (Tursiops truncatus ponticus), თეთრგვერდა დელფინი (Delfinus delphis) და ზღვის ღორი (Phocoena phocoena).

შავი ზღვის დელფინები წარმოადგენენ ერთ-ერთ ყველაზე შეუსწავლელ პოპულაციას, უცნობია მათი რიცხვი როგორც საქართველოს აკვატორიაში, ისე მთლიანად შავ ზღვაში. არ არსებობს ინფორმაცია კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვაო ნაწილისა და მიმდებარე აკვატორიის დელფინების მალიმიტირებელი ფაქტორების შესახებ.

ქმედების მიზანია:

• მცირე ვეშაპისნაირთა პოპულაციების გავრცელების, მიგრაციების, რიცხოვნობის და ეკოლოგიის შესწავლა და მათი მდგომარეობის შეფასება;

• საკვანძო ადგილების (მიგრაციის გზებისა და სიცოცხლის ციკლისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის აკვატორიები) განსაზღვრა;

• სახეობების და მათი ჰაბიტატების ეფექტური კონსერვაციული სტრატეგიის შემუშავება და განხორციელება.

სამუშაო შესრულდება ივლისსა და ნოემბერში, წლის ბოლოს უნდა მომზადდეს ანგარიში, რომელსაც დასჭირდება ერთი თვე. კვლევას განახორციელებს ექვსი სპეციალისტი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |წლების მიხედვით |

| |კონტრ.|მათ შორის|ხელფას|მივლინ.|

| |განმ-შ|მივლინ. |ი |თანხა |

| |ი | | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

სახეობების მიხედვით დელფინების მიგრაციის ვადის, მიგრაციის გზების და საკვანძო ადგილების დადგენა/დაზუსტება; კონსერვაციის გეგმის მომზადება და დანერგვა.

გ) ფლორისა და ფაუნის ინვაზიური სახეობების ინვენტარიზაცია

დასაბუთება:

ინვაზიური სახეობები წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან საფრთხეს ბიომრავალფეროვნებისათვის. ხშირ შემთხვევებში, ადგილი აქვს მათ მიერ აბორიგენული სახეობების სუპრესიას, რაც თავის მხრივ განაპირობებს პირველადი ცენოზების განადგურებას და ბიომრავალფეროვნების ხარისხობრივ და რაოდენობრივ დაქვეითებას. აღსანიშნავია, რომ ინვაზიური სახეობები, ახალი ადგილსამყოფლის დაკავების პროცესში, მათი გამრავლება-განვითარების თავისებურებებიდან გამომდინარე, გვევლინებიან პიონერ-მცენარეებად.

ქმედების მიზანი:

• ინვაზიური სახეობების ეკოსისტემებზე გავლენის შეფასება;

• ინვაზიური და აბორიგენული სახეობების, განსაკუთრებით საფრთხის წინაშე მყოფი ტაქსონების, ურთიერთქმედების შესწავლა.

• ინვაზიური სახეობების ინვენტარიზაცია, მათი გავრცელების კანონზომიერების/ტენდენციების დადგენა და ინვაზიური სახეობების ჯამური ხვედრითი წილის გამოვლენა.

კვლევას განახორცელებს სხვადასხვა დარგის სპეციალისტები. საველე სამუშაო უნდა შესრულდეს ყველა სეზონში, თითო თვით. ანგარიშის მომზადებას დასჭირდება 1,5 თვე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფას|მივლინ.|

| |განმ-ში|შორის |ი |თანხა |

| | |მივლინ.| | |

მოსალოდნელი შედეგი:

გამოვლინდება უცხო სახეობების გავრცელების ინტენსივობა, რაც ხელს შეუწყობს მათი რეგულირების სტრატეგიისა და მოქმედებათა გეგმის შემუშავებას.

5.1.1.3. ანთროპოგენური დატვირთვის/საფრთხეების ინვენტარიზაცია

დასაბუთება:

3.3.2. თავში მოცემულია პოტენციური ანთროპოგენური შიდა და გარე ფაქტორების ჩამონათვალი, რომელთაც შესაძლოა ზეგავლენა მოახდინონ მენეჯმენტის გეგმით დასახული მიზნის მიღწევაზე. აუცილებელია ამ ფაქტორებით (საშეშე მერქნის დამზადება, თევზჭერა, ძოვება[7] ) გამოწვეული საფრთხეების ინვენტარიზაცია, იმისთვის, რომ შემდგომში განხორციელდეს მათი მუდმივი მონიტორინგი, რათა არასასურველი განვითარების შემთხვევაში შემუშავებულ იქნეს დროული ქმედებები. რეალური სიტუაციის გათვალისწინებით მოხდა ამ ფაქტორების შერჩევა და პრიორიტეტების მიხედვით დალაგება. კერძოდ, საჭიროა:

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არსებულ მოიჯარეთა (მეჯოგეები) დროებითი სადგომების ინვენტარიზაცია;

მათ განკარგულებაში არსებული შინაური პირუტყვის სულადობის განსაზღვრა

ქმედების მიზანი:

ანთროპოგენული ფაქტორების ეკოსისტემებიზე გავლენის შეფასება;

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტი და ეროვნული პარკის თანამშრომლები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |წლების მიხედვით |

| |კონტრ.|მათ შორის|ხელფას|მივლინ.|

| |განმ-შ|მივლინ. |ი |თანხა |

| |ი | | | |

5.1.2. ეკოსისტემის ბუნებრივთან მიახლოებულ მდგომარეობაში აღდგენასთან დაკავშირებული სამეცნიერო კვლევა

5.1.2.1. ტყის ეკოსისტემების აღდგენის სტრატეგიისა და პროექტის შემუშავება

დასაბუთება:

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტყეების მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვადასხვა ხარისხით არის სახეშეცვლილი და დეგრადირებული. საჭიროა მათი აღდგენა მოხდეს მიზანმიმართული და დროში განაწილებული კომპლექსური ღონისძიებების განხორციელებით. ამ მიზნის მიღწევისათვის საჭიროა ტყის ინვენტარიზაციის მასალების საფუძველზე შემუშავდეს შესაბამისი სტრატეგია და მისგან გამომდინარე კონკრეტული პროექტები ავქტოქტონური სახეობების (ლაფანი, წიფელი, ბზა, იმერული მუხა) გამოყენებით ტყის კორომების აღსადგენად.

ქმედების მიზანი:

• აღდგენას დაქვემდებარებული ტყით დაკავებული ტერიტორიების კატეგორიების დადგენა;

• პირველადი ტყეების აღდგენის მიზნების, ღონისძიებებისა და ვადების განსაზღვრა.

ამ ქმედებების განხორციელება უნდა მოხდეს ტყის ინვენტარიზაციის შემდეგ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი (ინვენტარიზაციის შემდეგ)

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ.|მათ |ხელფას|მივლინ.|

| |განმ-შ|შორის |ი |თანხა |

| |ი |მივლინ. | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

დაჭაობებული და ტენიანი ტყის მასივების აღდგენა.

5.1.2.2. ტორფიანი ჭაობების აღდგენის პროექტის შემუშავება

დასაბუთება:

დეგრადირებული ჭაობების აღდგენის პროექტების შემუშავება, სათანადო კვლევის შესრულებით. ამისათვის ნაწილობრივ გამოყენებული იქნება ჭაობების ინვენტარიზაციითა და მონიტორინგით მიღებული მასალა (იხ. თავი 5.1.1.2-ბ).

აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს აღსადგენი ჭაობების სპეციფიკა. მეთოდის შემუშავებაში მონაწილეობას მიიღებს ერთი უცხოელი და ერთი ადგილობრივი სპეციალისტი (ეკოლოგი), 1 ბოტანიკოსი და 1 ზოოლოგი. საველე სამუშაოების, კვლევის შედეგების და ანალიზის საფუძველზე შემუშავდება დეგრადირებული ჭაობების აღდგენის მეთოდიკა და პროექტი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და კონსულტანტი

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ.|მათ შორ |ხელფასი|სამივ. |

| |განმ-შ|მივლინ. | |თანხა |

| |ი | | | |

მოსალოდნელი შედეგი:

შეიქმნება ეროვნული პარკის ჭაობების აღდგენის პროექტი.

5.1.2.3. კოლხური ხოხბის აღდგენა[8]

დასაბუთება:

კოლხური ხოხობი (Phasianus colchicus colchicus) არც თუ ისე დიდი ხნის წინათ მთელ კოლხეთში იყო გავრცელებული. დღეისათვის იგი კოლხეთში საბინადრო გარემოს ათვისებისა და ბრაკონიერობის გამო თითქმის მთლიანად გადაშენებულია.

აღდგენის პროექტი ითვალისწინებს შერჩეულ ტერიტორიაზე (სამ ადგილზე) ვოლიერების მშენებლობასა და ფრინველთა ნახევრად ბუნებრივ პირობებში გამრავლებას და ბუნებაში განსახლების ხელშეწყობას.

ზოოლოგები კონსულტაციას გაუწევენ მომვლელებს, ველზე მუშაობას ექნება პერიოდული ხასიათი.

ქმედების მიზანი:

• კოლხური ხოხბის პოპულაციის აღდგენის შესაძლებლობის დადგენა და პროექტის შემუშავება ეროვნულ პარკსა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე.

კოლხური ხოხბის პოპულაციების დღევანდელი მდგომარეობისა და ისტორიული არეალების დადგენის მიზნით ხელმისაწვდომი ინფორმაციის მოძიება და დამუშავება, რომელიც არსებობს სხვადასხვა სამთავრობო სტრუქტურაში, კვლევით ცენტრებში, არასამთავრობო ორგანიზაციებში; შეხვედრების მოწყობა ადგილობრივ მოსახლეობასთან და დაინტერესებულ პირებთან (მონადირეები, ბაზიერები, ტყის მცველები და ბუნების მოყვარულები).

აღნიშნული ინფორმაცია დატანილ იქნება რუკაზე, რის საფუძველზეც დადგინდება კოლხური ხოხბის აღდგენის ზონები ეროვნულ პარკში და მიმდებარე ტერიტორიაზე.

კოლხური ხოხბის პოპულაციების აღდგენისას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ადგილობრივი გენოფონდის გამოყენებას. იმის გათვალისწინებით რომ ევროპის ქვეყნებში (ჩეხეთი, სლოვაკია) აღდგენილი პოპულაციები ,,დაბინძურდა”, სხვადასხვა ქვეყნებიდან შემოყვანილი ქვესახეობებით და ადგილობრივმა პოპულაციებმა დაკარგეს მათთვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებები, დაუშვებელია კოლხური ხოხბის აღდგენის პროექტის განხორციელებისას გამოყენებულ იქნეს სხვა ქვეყნიდან შემოყვანილი ფრინველების გამოყენება სპეციალური გენეტიკური იდენტიფიკაციის მოხდენის გარეშე. მითუმეტეს გაუმართლებელი იქნება ამგვარი მანიპულაცია, თუ კოლხეთის დაბლობზე ჯერ კიდევ შემორჩენილია ხოხბის თუნდაც იზოლირებული მცირერიცხოვანი პოპულაციები.

ამ მონაცემების საფუძველზე შემუშავდება კოლხური ხოხობის აღდგენის პროექტი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი-მეორე წლები

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე)|სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ შორ |ხელფას|სამივ. |

| |განმ-ში|მივლინ. |ი |თანხა |

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნულ პარკში და მიმდებარე ტერიტორიაზე კოლხური ხოხბის პოპულაციის აღდგენა და განსაკუთრებული დაცვითი რეჟიმის უზრუნველყოფა მისი პოპულაციის რიცხობრივი ზრდის და სხვა ტერიტორიებზე განსახლების შესაძლებლობის შექმნის მიზნით.

5.1.2.4. შემდგომი კვლევის საჭიროების განსაზღვრა

საბაზისო კვლევის ჩატარების შემდეგ გამოვლინდება ზოგიერთი მიმართულებით განსახორციელებელი დეტალური კვლევისა და აღდგენითი სამუშაოების აუცილებლობა. მათ შორის, ფლორისა და ფაუნის ინვაზიური სახეობების მიმართ. საჭიროა შემუშავდეს თითოეული სახეობისათვის შესაბამისი სტრატეგია, მოქმედების გეგმა. უნდა შემუშავდეს ეკოსისტემის ბუნებრივთან მიახლოვებულ მდგომარეობაში აღდგენის პროექტები.

მენეჯმენტის გეგმის დანერგვისთვის გათვალისწი-ნებულ ბიუჯეტში გამოყოფილი იქნება გარკვეული თანხები 50 000 აშშ $ ფარგლებში.

პროგრამის განხორციელებისთვის საჭირო თანხა – 262 800 აშშ $

5.1.3. მონიტორინგი

5.1.3.1. მონიტორინგის მიზნები და გეგმა

3.3.2. თავში მოცემულია პოტენციური, როგორც ბუნებრივი, ასევე ანთროპოგენული შიდა და გარე ფაქტორების ნუსხა, რომელთაც შესაძლოა ზეგავლენა მოახდინონ მენეჯმენტის გეგმით დასახული მიზნების მიღწევაზე.

იდეალურ შემთხვევაში უნდა წარმოებდეს ამ ფაქტორზე მონიტორინგი, რათა არასასურველი განვითარებების შემთხვევაში შემუშავებულ იქნეს დროული ქმედებები. რეალურად ეს შეუძლებელია, ამიტომ მოხდა შერჩევა და ყურადღება გამახვილებულია ძირითადად შიდა ფაქტორებზე. შიდა ბუნებრივი ფაქტორები მონიტორინგის პროგრამის ცენტრალური საკითხია.

ანთროპოგენური ზემოქმედების მონიტორინგი, ნაწილობრივ სხვა პროგრამებშია განხილული. მაგალითად, ვიზიტორთა პროგრამაში (თავი 5.2.8.). ამ პროგრამის ფარგლებში რეგულარულად იქნება აღრიცხული ვიზიტორითა რაოდენობა, რათა დადგინდეს კონკრეტული ტერიტორიის, განსაკუთრებით მარშრუტების ტევადობა. შემდგომში ეს მონაცემები გამოყენებულ იქნება პარკში და განსაკუთრებით პარკის კონკრეტულ ტერიტორიებზე სხვადასხვა პერიოდებში ვიზიტორთა დასაშვები რაოდენობის განსაზღვრისათვის.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნებრივი მემკვიდრეობის ორგანული და არაორგანული წარმონაქმნების (ფლორა, ფაუნა, ჰიდროლოგიური ქსელი) დაცვა, აღდგენა და შენარჩუნება აუცილებლად მოითხოვს მეცნიერულად დასაბუთებული ღონისძიებების პრაქტიკულ განხორციელებას. ეს კი თავისთავად საჭიროებს სხვადასხვა სახის ინფორმაციის მოპოვებას და ანალიზს, რაც ეროვნული პარკის ლანდშაფტებზე და ჰაბიტატებზე საჭიროებს, საერთაშორისო მნიშვნელობის და სხვა ჭარბტენიანი ტერიტორიის მენეჯ-მენტის დაგეგმვის სახელმძღვანელო დოკუმენტებით განსაზღვრული სტრუქტურის მიხედვით (რამსარის კონვენციის მხარეთა მე-8 შეხვედრის 14 რეზოლუცია), მუდმივი და პერიოდული დაკვირვებების განხორციელებას. ბუნებრივი გარემოს პარამეტრების (ინდიკატორების) მონიტორინგი მნიშვნელოვანია ეკოსისტემების ბუნებრივი განვითარებისა და მენეჯმენტის აღდგენითი ქმედებების გავლენის შესაფასებლად. დაკვირვებებით მოპოვებული მასალების ანალიზის შედეგების საფუძველზე განსაზღვრული იქნება ეროვნული პარკის ეკოსისტემის დაცვის, აღდგენისა და შენარჩუნების სტრატეგია, რაც ეროვნულ პარკში ორგანიზებული მონიტორინგის ძირითად მიზანს წარმოადგენს. უფრო კონკრეტული და შეფასებადი მონიტორინგის მიზნების დასადგენად გამოყენებულ უნდა იქნეს ზემოაღნიშნული სახელმძღვანელო დოკუმენტები ინვენტარიზაციის შედეგებთან ერთად. დაბოლოს, შემუშავებულ უნდა იქნეს მონიტორინგის გეგმა ამ ინდიკატორების რეგულარულად შეფასების მიზნით.

მენეჯმენტის გეგმაში მონიტორინგის მიზანი მხოლოდ ზოგადად არის მოცემული, იმის გამო, რომ ინვენტარიზაცია ჯერ არ მომხდარა. მონიტორინგის გეგმას საფუძვლად დაედო ეროვნული პარკის ეკოლოგიური მართვისათვის არსებული სათანადო ინფორმაცია. მონიტორინგის მექანიზმი და მეთოდოლოგია, დაფუძნებული ინვენტარიზაციით მიღებული დეტალური ინფორმაციის ანალიზის შედეგებზე, შემუშავებული იქნება გარემოს, მეთევზეობისა და აკვაკულტურის მეცნიერებათა ცენტრის (CEFAS) მიერ სანაპიროს ინტეგრირებული მართვის პროგრამის მესამე კომპონენტის ფარგლებში.

პარკის ეკოსისტემებზე მოქმედი გარეშე ბუნებრივი და ანთროპოგენული ფაქტორების მონიტორინგი არ წარმოადგენს მენეჯმენტის გეგმის მიზანს, გარდა ჭაობების, ტბების და ჭაობის მდინარეების წყლის ხარისხის მონიტორინგისა, რასაც დიდი მნიშვნელობა აქვს ეროვნული პარკის ეკოსისტემებისათვის.

5.1.3.2. ძირითადი საკვანძო ჰაბიტატების (ტყეები, ჭაობები, სანაპირო დიუნები) მონიტორინგი

ა) ტყეების მონიტორინგი

• ბუნებრივი ან შედარებით ნაკლებად სახეცვლილი ტყეები

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ტყის ეკოსისტემების მონიტორინგი აუცილებელია, რათა გამოვლინდეს კონკრეტული ბუნებისდაცვითი ღონისძიებებით (დაცვა, აღდგენა) ან ანთროპოგენური ზემოქმედებითა და ბუნებრივი და სტიქიური მოვლენებით განპირობებული ტენდენცია. ტენდენციის ანალიზის საფუძველზე მოხდება ბუნებრივი რესურსების მართვის ღონისძიებათა გეგმის კორექცია. დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარების ბუნებრივ მდგომარეობაში განვითარების ამსახველ ინდიკატორზე დაკვირვება.

მონიტორინგი განსაზღვრულია: აღდგენის ღონისძიებისა; ბუნებრივი აღდგენისა; ბუნებრივი პროცესების მსვლელობისა; სტიქიური მოვლენების შედეგებისა.

მონიტორინგი სავარაუდოდ უნდა განხორციელდეს ტყის ცალკეულ მაღალრეპრეზენტაციულ მონაკვეთებში, კერძოდ: ანაკლიის, ჭურიის, ნაბადას, ფიჩორის, იმნათის და გრიგოლეთის ზღვისპირა ჭაობების პერიფერიაზე, აგრეთვე, მდ. ფიჩორის და მისი შენაკადების ნაპირებზე შემორჩენილ დაჭაობებულ და ტენიან მურყნარებში.

კონკრეტული ადგილები და მოცულობები განისაზღვრება ინვენტარიზაციის შედეგად მიღებული ინფორმაციის მიხედვით.

მონიტორინგი უნდა მოხდეს 5-10 წელიწადში ერთხელ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებელები:

მოწვეული სპეციალისტი და პარკის თანამშრომლები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მესამე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

კონკრეტული ბუნებისდაცვითი ღონისძიებებით ან ანთროპოგენური ზემოქმედებითა და ბუნებრივი მოვლენებით განპირობებული ტენდენციების გამოვლენა; ჭაობების პერიფერიაზე, ჭაობის მდინარეთა ნაპირებზე და ოდნავ შემაღლებულ ადგილებში მცირე ფრაგმენტებად შემორჩენილი ტყის კორომების თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის განსაზღვრა; იშვიათი რელიქტური სახეობების _ ლაფანი (Pterocarya fraxinifolia), იმერეთის მუხა (Quercus imeretina) და ბზა (Buxus colchica) თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის განსაზღვრა.

_ მეორადი ტყის, ტყე-ბუჩქნარის, მდელოებისა და მდელო-ბუჩქნარის მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ტრადიციული გამოყენების ზონაში, მთელი წლის განმავლობაში ნებადართულია საქონლის კონტროლირებადი ძოვება და საშეშე მერქნის მოპოვება. მონიტორინგი საჭიროა ამ ზონაში ეკოსისტემებზე ანთროპოგენური ფაქტორის გავლენის ხარისხის დადგენის, ეკოსისტემების აღდგენის ღონისძიებების და სტიქიური მოვლენების შედეგების განსაზღვრის მიზნით. მონიტორინგი უნდა შესრულდეს იმ ტერიტორიაზე, რომელიც ანთროპოგენური ზემოქმედების შედეგად საგრძნობლად გარდაქმნილია. აღდგენის ღონისძიებათა განხორციელების ადგილებში საჭირო იქნება ამ ღონისძიებათა ეფექტურობაზე დაკვირვება. უნდა მოხდეს სარეველა სახეობების შესწავლა სხვადასხვა ფენოლოგიური ფაზის მსვლელობისას.

ტრადიციული გამოყენების ზონაში შინაური ცხოველები (ძროხა, კამეჩი, ცხენი) განსაკუთრებით საშიში ინფექციების (ცოფი, ციმბირის წყლული, თურქული, ექინოკოკი) ასარიდებლად უნდა იქნენ შემოწმებული, რომ არ მოხდეს გარეულ ცხოველებში ამ დაავადებების გავრცელება, რისთვისაც საჭიროა ვეტერინარული მონიტორინგი, ეროვნული პარკის მსხვილფეხა ძუძუმწოვრების შინაური ცხოველებით დაავადების თავიდან აცილების მიზნით;

მეორადი ტყეების, მდელო-ბუჩქნარებისა და მდელოების მონიტორინგისთვის საცდელი ტერიტორია გამოიყოფა ეროვნული პარკის სამივე უბანზე, ინვენტარიზაციის შედეგების მიხედვით: ანაკლია-ჭურიის უბანზე – მდინარე ჭურიის მარჯვენა ნაპირზე – 150 ჰექტარი; ნაბადას უბანზე – სამხრეთით, მდინარეების ციასა და რიონს შორის _ 150 ჰექტარი, იმნათის უბანზე – ყოფილი კოლხეთის ნაკრძალის მიმდებარე ტერიტორიაზე – 200 ჰექტარი, იმნათის ჭაობის უკიდურესი სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი _ 150 ჰექტარი.

მონიტორინგს ყოველ სეზონში ორ-ორი კვირით მოახდენს:

• მეტყევე-ინჟინერი. ანგარიშის მომზადებას დასჭირდება ერთი თვე. ის პარკის თანამშრომლებთან ერთად აწარმოებს მონიტორინგს, რომლის მსვლელობისას გაიმართება პარკის თანამშრომელთა წვრთნა. შემდგომ წლებში ამ საქმიანობას, ზემოთ დადგენილი პერიოდულობის მიხედვით განახორციელებენ პარკის თანამშრომლები.

• საძოვრების მონიტორინგს მოახდენს ბოტანიკოსი, ყოველი წლის ბოლოს ორი კვირის განმავლობაში მოამზადებს შესაბამის ანგარიშს.

• ვეტერინალურ მონიტორინგს ჩაატარებს ვეტერინარი წელიწადში ორჯერ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტი და პარკის თანამშრომლები.

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

ტრადიციული ზონის ეკოსისტემების მდგრადობისა და სამეურნეო მნიშვნელობის შენარჩუნების მიზნით საჭირო ღონისძიებების დასახვა და განხორციელება. მეორადი ტყეების, ტყე-ბუჩქნარების და მდელოების თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის განსაზღვრა; აღნიშნული ეკოსისტემის საექსპლოტაციო (ძოვება, მერქნის მოპოვება) ტევადობის დადგენა; ძოვებისთვის და საშეშე მერქნის დამზადებისათვის შესაბამისი ტერიტორიის განსაზღვრა; ძოვების ვადის დადგენა.

ბ) ჭაობების მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ეროვნული პარკის ტორფიანი ჭაობი, რომელიც გამუდმებით განიცდის ანთროპოგენური ფაქტორის უარყოფით ზეგავლენას და ამავე დროს უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს სხვადასხვა სახის ბუნებრივი პროცესის რეგულირებაში, გადაუდებლად საჭიროებს თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის ზუსტ შესწავლას, სხვადასხვა ხარისხით დეგრადირებული უბნების რუკებზე გადატანას, და სხვა. მონიტორინგი განხორციელდება ინვენტარიზაციის შედეგად გამოვლენილი ჭაობების მაღალრეპრეზენტაციულ მონაკვეთებისა:

• ჭაობების ფლორისა და ფაუნისა;

• ზედაპირული და გრუნტის წყლების ჰიდროლოგიური რეჟიმის, ქიმიურ და ბიოგენურ შემადგენლობისა.

მონიტორინგი მოეწყობა წელიწადის სხვადასხვა დროს. მისი სიხშირე განსაზღვრულ იქნება საჭიროებისამებრ. საველე სამუშაოები (სულ სამი კვირა) იქნება 5-5 დღე, ლაბორატორიული სამუშაოები და ანგარიშის მომზადება – ბოლო სამი კვირის განმავლობაში.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე-მეექვსე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

ბუნებრივი სახით შემორჩენილი და სხვადასხვა ხარისხით სახეცვლილი ჭაობების, მონიტორინგის საშუალებით დადგენილი იქნება ანთროპოგენური ფაქტორების მოქმედების ტენდენცია. შემუშავდება შესაბამისი სარეაბილიტაციო ღონისძიებები ჭაობების დაცვის, აღდგენისა და შენარჩუნებისათვის. მოხდება ეროვნული პარკის ჭაობების თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის დადგენა.

გ) ნაპირგასწვრივი დიუნების მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ნაპირგასწვრივი დიუნები, პლაჟთან ერთად, ტალღებით გამოწვეული ეროზიისგან იცავს სანაპირო ხმელეთს და გამოირჩევა მეტად ორიგინალური, კოლხეთის სხვა რაიონებისაგან მკვეთრად განსხვავევბული ლიტორალური მცენარეულობით, რომლის დაცვისა და შენარჩუნებისათვის აუცილებელია განხორციელდეს რეგულარული მონიტორინგი. საჭიროა დიუნების მორფოდინამიკურ რეჟიმზე და აღნიშნულ მცენარეულობაზე მუდმივი დაკვირვება.

მონიტორინგი განხორციელდება ინვენტარიზაციის შედეგად გამოვლენილ მაღალრეპრეზენტატულ მონაკვეთებზე, კერძოდ ჭურიის ჭაობის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მონიტორინგის სიხშირე განისაზღვროს საჭიროებისამებრ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მესამე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

ნაპირგასწვრივი დიუნების თანამედროვე მორფოდინამიკური განვითარების ტენდენციის დადგენა, რაც აუცილებელია ზღვის ტალღების ზემოქმედებით გამოწვეული ეროზიული პროცესის თავიდან ასაცილებლად, შესაბამისი ღონისძიებების განსაზღვრა, დიუნების მცენარეულობის თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის დაფიქსირება და მათი დაცვის რეკომენდაციების შემუშავება.

5.1.3.3. სახეობების მონიტორინგი

ა). იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი მცენარეთა სახეობათა პოპულაციების მონიტორინგი.

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

• საქართველოს წითელი წიგნის იშვიათი, ენდემური და IUCN-ის კატეგორიების, იშვიათი და გადაშენების პირას მდგარი სახეობებისა (ზღვის შროშანი, დროზერა, სამეფო გვიმრა, იმერული ისლი, ბზა, ლაფანი, იმერული და ჰართვისის მუხა) და ცენოზის მონიტორინგი სპეციალური დებულებებისა და საერთაშორისო შეთანხმებების აუცილებელი გათვალისწინებით. ამისათვის საჭიროა: გადაშენების წინაშე მდგარი მცენარეთა სახეობებისა და იშვიათი ფიტოცენოზების დესტრუქციის მიზეზების გარკვევა;

• იშვიათი სახეობების ბუნებრივი განახლების მდგომარეობის დადგენა.

მონიტორინგის ობიექტების შერჩევა მოხდება წინასწარ შესრულებული ინვენტარიზაციის შედეგების საფუძველზე.

ეროვნული პარკის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში ქმედებას განახორციელებს ორი მოწვეული სპეციალისტი პარკის თანამშრომლებთან ერთად (ობიექტები შეირჩევა ინვენტარიზაციის შედეგად). მონიტორინგი დაიწყება მეორე წლიდან და გაიმართება 4-5 წელიწადში ერთხელ _ გაზაფხულზე ან შემოდგომაზე. ველზე კვლევას დასჭირდება ერთი თვე, ანგარიშის მომზადებას _ ორი კვირა. მოწვეული სპეციალისტები ამავე დროს პარკის თანამშრომლებს მოუწყობენ წვრთნას იმ მიზნით, რომ მათ შემდგომ წლებში დამოუკიდებლად შეძლონ მონიტორინგის მოწყობა.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და ეროვნული პარკის პერსონალი

შესრულების დრო:

მეორე წლიდან

მოსალოდნელი შედეგი:

შემუშავდება იშვიათი ფიტოგენოფონდისა და ფიტოცენოფონდის შენარჩუნებისათვის აუცილებელი ღონისძიებები.

ბ) ფაუნის მონიტორინგი

მონიტორინგი უნდა განხორციელდეს იმ სახეობებისა და იმ მეთოდიკით, რომლებიც განსაზღვრულია დებულებით ,,ცხოველთა სამყაროს სახელმწიფო აღრიცხვისა და სახელმწიფო კადასტრის შესახებ”.[9]

_ თევზების პოპულაციის ვითარების მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ეროვნულ პარკში და მიმდებარე ტერიტორიაზე არ გაკეთებულა თევზების პოპულაციის ძირითადი პარამეტრების (რიცხვი, სქესობრივი შეფარდება, სიკვდილიანობა, შობადობა, ასაკობრივი სტრუქტურა) ანალიზი. შესაბამისად არ არის შეფასებული თევზის მარაგის მდგომარეობა. უკონტროლო თევზჭერის შედეგად შეიძლება საფრთხის წინაშე აღმოჩნდეს მრავალი სახეობა. ამისათვის საჭიროა თევზის სახეობრივი შემადგენლობის, რიცხვისა და პოპულაციის ასაკობრივი სტრუქტურის დადგენა.

მონიტორინგი უნდა მოხდეს წელიწადში ერთხელ, კვლევის მეთოდიკა მოყვანილია ზემოთ აღნიშნულ დებულებაში. ანგარიში მომზადდება ყოველწლიურად.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები _ ორი იქთიოლოგი.

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე-მეექვსე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

თევზების (მათ შორის სარეწაო) ასაკობრივი სტრუქტურის _ პოპულაციის მდგომარეობის ინდიკატორის _ შესწავლა, რის საფუძველზეც დადგინდება კვოტები და ჭერის რეგულირება თევზის რესურსის მდგრადი გამოყენებისათვის.

გ) ფრინველების მონიტორინგი

_ გადამფრენი ფრინველები

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ფრინველთა სახეობების მონიტორინგი განსაზღვრულია რამდენიმე კონვენციით (რამსარი, ბონის კონვენცია, შეთანხმება აფრიკა-ევრაზიის გადამფრენი წყლის ფრინველების შესახებ). მისი მიზანია სიცოცხლისუნარიანი პოპულაციების შენარჩუნებისათვის შესაბამისი რეკომენდაციების შემუშავება.

ფრინველების მიგრაცია უფრო ინტენსიურია შემოდგომის პირველ ნახევარში და ადრე გაზაფხულზე. მონიტორინგი უნდა მოეწყოს ყოველწლიურად ორი თვით, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე.

საჭიროა განხორციელდეს:

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ფრინველთა სახეობრივი შემადგენლობის დაზუსტება, მათი რიცხოვნობის და სტატუსის დადგენა.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის წვრთნაგავლილი თანამშრომლები. წლის ბოლოს ექსპედიციის მასალების საფუძველზე ერთ თვეში მომზადდება ანგარიში.

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წლიდან.

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნული პარკის ფრინველთა სახეობების შემადგენლობის და რიცხოვნობის დადგენა, მათი სტატუსის განსაზღვრა, მიგრაციის ვადის და საერთაშორისო მნიშვნელობის სამიგრაციო გზების დაზუსტება. შეიქმნება საფუძველი კონსერვაციის პროექტების მომზადებისათვის, სამოქმედო გეგმის დანერგვისათვის, საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების დროული კონსერვაციული ქმედებების განხორციელებისათვის.

_ ფრინველთა სხვა საკვანძო სახეობების მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანია:

ინვენტარიზაციის საფუძველზე დადგენილი ფრინველთა იმ საკვანძო სახეობების შემადგენლობის და რიცხვის განსაზღვრა და მათი სტატუსის დადგენა, რომლებსაც დიდი მნიშვნელობა აქვთ ეროვნული პარკის ეკოსისტემის მდგრადობის შესანარჩუნებლად. ამ სახეობებზე აუცილებელია მუდმივი მონიტორინგის დაწესება და დროული კონსერვაციული ქმედებების განხორციელება.

მონიტორინგი უნდა მოეწყოს ყოველწლიურად ორი თვით. დაკვირვების სეზონი განისაზღვრება სახეობის სპეციფიკური თვისებების შესაბამისად. წლის ბოლოს ექსპედიციის მასალების საფუძველზე ერთ თვეში მომზადდება ანგარიში.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის წვრთნაგავლილი თანამშრომლები.

სამუშაოს შესრულების დრო:

მესამე წლიდან.

მოსალოდნელი შედეგი:

დადგინდება ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე საკვანძო ფრინველთა სახეობების სტატუსი. მომზადდება საფუძველი კონსერვაციის პროექტების შედგენისა და დანერგვისათვის.

დ) ხმელეთის ძუძუმწოვართა საკვანძო სახეობების მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

აუცილებელია ინვენტარიზაციის შედეგად მიღებული ინფორმაციის ყოველწლიური გადამოწმება იმ მიზნით, რომ დროულად იქნეს დადგენილი კონსერვაციული ქმედებების განხორციელების საჭიროება. სისტემატური დაკვირვების შედეგად უნდა გამოვლინდეს ეროვნული პარკის დაცვის რეჟიმის გავლენა ძუძუმწოვართა პოპულაციების სიცოცხლისუნარიანობაზე. ამისთვის საჭიროა:

• ძუძუმწოვართა სახეობრივი შემადგენლობის და რიცხოვნობის დაზუსტება და სტატუსის დადგენა;

• საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებისათვის დროული კონსერვაციული ქმედებების განხორციელება;

მონიტორინგის მოთხოვნილება:

შერჩეულ უნდა იქნეს რამდენიმე სახეობა როგორც წვრილფეხა, ისე მსხვილფეხა ძუძუმწოვრებიდან.

მათ შორის:

წვრილფეხა ძუძუმწოვრები:

Rhinolophus hipposideros, Eptesicus serotinus, Myotis mystacinus, Pipistrellus nathusii, Plecotus auritus, Vespertilio murinus Sorex caucasicus, S. volnuchini, Arvicola terrestris, Chionomys roberti.

მსხვილფეხა ძუძუმწოვრები:

შველი (Capreolus capreolus), წავი (Lutra lutra), გარეული ღორი (Sus scropa)

ძუძუმწოვრების აღრიცხვა იწარმოებს ყოველ წელს. საექსპედიციო სამუშაოს დასჭირდება ორი თვე, ანგარიშის მომზადებას _ 1 თვე. სახეობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, წვრილფეხა ძუძუმწოვრების აღრიცხვა მიმდინარეობს ზაფხულში, მსხვილფეხა ძუძუმწოვრებისა _ ზამთარში (მაგ. ღამურების გადაფრენის პერიოდში და სხვა).

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები (2 ზოოლოგი – მსხვილფეხა ძუძუმწოვრების სპეციალისტი და 2 ზოოლოგი _ წვრილფეხა ძუძუმწოვრების სპეციალისტი), წვრთნაგავლილი პარკის თანამშრომლები (მცველები). მეორე წლიდან პარკის თანამშრომლები თვითონ წარმართავენ ამ სამუშაოს. მიღებული შედეგები გადამოწმდება სპეციალისტების მიერ. დადებითი შედეგების შემთხვევაში, მცველები შემდგომ წლებში დამოუკიდებლად განახორციელებენ ამ ქმედებას.

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე-მეექვსე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

ეროვნული პარკის ძუძუმწოვართა სტატუსისა და რაოდენობის განსაზღვრა, გარეული ღორის, შველისა და წავის აღდგენის მიზნობრივი პროექტებისა და კონსერვაციის სამოქმედო გეგმების მომზადება, პარკის პერსონალის მომზადება მონიტორინგისათვის.

ე) ზღვის ძუძუმწოვრების მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვაო აკვატორიის დელფინების (შავი ზღვის აფალინა _ Tursiops truncatus ponticus, თეთრგვერდა დელფინი – Delphinus delphinus და ზღვის ღორი _ Phocoena phocoena) პოპულაციებზე მოქმედი მალიმიტირებელი ფაქტორების ტიპების ექსტრაპოლირების, ამ ფაქტორების გავლენის ინტენსივობისა და დონის დასადგენად საჭიროა.

• დელფინის პოპულაციების გავრცელების, მიგრაციების, რიცხვისა და ეკოლოგიის შესწავლა და მათი მდგომარეობის შეფასება;

• საკვანძო ადგილების (სამიგრაციო გზებისა და სიცოცხლის ციკლისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის აკვატორიები), მათი სეზონური და ყოველწლიური ცვლილებების განსაზღვრა;

მონიტორინგი გაიმართება ყოველწლიურად, ივლისსა და ნოემბერში, ყოველი წლის ბოლოს უნდა მომზადდეს ანგარიში, რომელსაც დასჭირდება ერთი თვე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები (ექვსი).

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

სახეობების მიხედვით მიგრაციის საკვანძო ადგილების, გზების, ვადების და მათი დინამიკის დადგენა, სახეობების და მათი ჰაბიტატების ეფექტური კონსერვაციული სტრატეგიისა და გეგმის შემუშავება და განხორციელება.

ვ) ინვაზიური სახეობების მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ინვაზიური სახეობები აბორიგენული სახეობების სუპრესიას ახდენენ, რაც თავის მხრივ განაპირობებს პირველადი ცენოზების განადგურებას და ბიომრავალფეროვნების ხარისხობრივ და რაოდენობრივ დაქვეითებას. ინვაზიური სახეობები, ახალი ადგილსამყოფლების დაკავების პროცესში, მათი გამრავლებაგანვითარების თავისებურებებისაგან გამომდინარე, გვევლინებიან პიონერმცენარეებად. ეროვნულ პარკში ინვაზიური სახეობების ზეგავლენა ადგილობრივ სახეობაზე და ეკოსისტემებზე სათანადოდ შესწავლილი არ არის. საჭიროა:

• ეკოსისტემებზე ინვაზიური სახეობების გავლენის შეფასება და მონიტორინგი;

• ინვაზიური და საფრთხის წინაშე მყოფი ავტოქტონური სახეობების ურთიერთქმედების შესწავლა.

დაკვირვების ადგილების შერჩევა და მათი რაოდენობის განსაზღვრა უნდა მოხდეს ინვენტარიზაციის შედეგების გათვალისწინებით. საველე მუშაობა უნდა გაიმართოს ყველა სეზონში, თითო თვით. ანგარიშის მომზადებას დასჭირდება 1,5 თვე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები (ზოოლოგი, ჰიდრობიოლოგი, ბოტანიკოსი)

შესრულების დრო:

მეორე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

უცხო სახეობების რეგულირების სტრატეგიის და მოქმედებათა გეგმის შემუშავება და ეფექტური მექანიზმების დანერგვა.

5.1.3.4. ჭაობებისა და ჭაობის მდინარეების ჰიდროლოგიური რეჟიმისა და წყლის შემადგენლობის მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

ეროვნულ პარკში და მიმდებარე ტერიტორიაზე გამდინარე მდინარეთა აუზში არის ქიმიური და ბიოგენური დაბინძურების კერები (ქუთაისის საღებავების ქარხანა, ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა, კვაისის პოლიმეტალების მადნის გამამდიდრებელი ქარხანა და სხვა.), რომლებიც მდინარეთა სანაპიროებზე მდებარეობენ. წყალდიდობების დროს მავნე ქიმიური და ბიოგენური კომპონენტები ხვდება მდინარეებში, რომელთა ნიაღვრებითაც იტბორება ეროვნული პარკის საზღვრებში არსებული ჭაობების რიგი უბნები. საჭიროა:

• ჭაობების წყლების შემადგენლობის (მავნე ქიმიური და ბიოლოგიური ელემენტები) მუდმივი მონიტორინგი;

• მდინარეების _ დედაბერას, კაპარჭინას, თხორინას, ფიჩორის, ცივას, ციას და ჭურიის ეკოლოგიურ ვითარების, მათი წყლების ქიმიური და ბიოლოგიური შედგენილობის მონიტორინგი (განსაკუთრებით მდინარეთა წყალდიდობისა და წყალმცირობის სეზონებზე).

მონიტორინგის მოთხოვნილება:

წყლის სინჯები აღებულ უნდა იქნეს ანაკლიის ჭაობის სამხრეთ ნაწილში, ჭურიის ჭაობის ცენტრალურ ნაწილში, ნაბადას ჭაობში _ ფართო წყლის ტბაზე, იმნათის ჭაობში – მდ. ფიჩორის ნაპირის გასწვრივ; მდინარეების ჭურიის, ცივის და ფიჩორის წყლებიდან.

ქმედება განხორციელდება ყოველ წელიწადს. წელიწადის სხვადასხვა დროს, 5-5 დღით ჩატარდება საველე სამუშაოები (სულ სამი კვირა), სამი კვირა მოხმარდება ლაბორატორიულ სამუშაოს და ანგარიშის მომზადებას (მთლიანად 1,5 თვე).

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი-მეექვსე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

ჭაობის და ჭაობის მდინარეების თანამედროვე ეკოლოგიური მდგომარეობის გარკვევა, მათი ეკოლოგიური პირობების გაუმჯობესებისათვის სპეციალური ღონისძიებების დაგეგმვის და განხორციელების მიზნით.

5.1.3.5. პალიასტომის ტბის წყლის შემადგენლობის მონიტორინგი

დასაბუთება და ქმედების მიზანი:

თანამედროვე პირობებში პალიასტომის ტბის ქიმიური და ბიოლოგიური დაბინძურების დონე კრიტიკულ ზღვარს უახლოვდება, რაც ერთობ უარყოფითად მოქმედებს მის ეკოსისტემებიზე. ეს პრობლემა გადაუდებლად მოითხოვს საფუძვლიან შესწავლას. კერძოდ საჭიროა:

• ტბის წყლის ქიმიური და ჰიდრობიოლოგიური შემადგენლობის განსაზღვრა, წყნარი ზღვისა და მისი ძლიერი ღელვის პირობებში.

მონიტორინგის მოთხოვნილება:

წყლის სინჯები აღებულ უნდა იქნეს ტბის დასავლეთ, სამხრეთ, აღმოსავლეთ ნაპირებთან და ცენტრალურ ნაწილში ტბის ზედაპირზე, ზედაპირიდან ერთი მეტრის სიღრმეზე და ფსკერიდან. კვლევა განხორციელდება ყოველ წელიწადს ზამთარსა და ზაფხულში. 5-5 დღე დასჭირდება საველე სამუშაოებს, სამი კვირა მოხმარდება ლაბორატორიულ სამუშაოს და ანგარიშის მომზადებას (სულ ერთი თვე).

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი-მეექვსე წელი

მოსალოდნელი შედეგი:

შეიქმნება მონაცემთა ბაზა პალიასტომის ტბის დარღვეული ეკოლოგიური პირობების რეაბილიტაციისათვის საჭირო კომპლექსური ღონისძიებების შესამუშავებლად და განსახორციელებლად.

5.1.3.6. ანთროპოგენური დატვირთვის/საფრთხეების მონიტორინგი

დასაბუთება:

ანტროპოგენური ფაქტორით (თევზჭერა, საშეშე მერქნის დამზადება, ძოვება) [10]გამოწვეული საფრთხეების ინვენტარიზაციის შემდეგ, აუცილებელია განხორციელდეს მათი მუდმივი მონიტორინგი, რათა არასასურველი განვითარებების შემთხვევაში შემუშავებული იქნას დროული ქმედებები. რეალური სიტუაციის გათვალისწინებით მოხდა ამ ფაქტორების შერჩევა და პრიორიტეტის მიხედვით დალაგება.

ქმედების მიზანი:

• ანთროპოგენური ფაქტორების ეკოსისტემებზე გავლენის შეფასება;

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

რესურსების მართვისა და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

ეროვნული პარკის თანამშრომლები

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წლიდან

5.2. ვიზიტიორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამა

ამ პროგრამით უნდა განხორციელდეს ყველა ის ქმედება, რომელიც ვიზიტორთა მაღალი კლასის მომსახურებას უზრუნველყოფს. ქმედებათა ფართო სპექტრისა და მათი განხორციელების ოპტიმიზაციის მიზნით, მენეჯმენტის სხვადასხვა პროგრამაში მოხდა მათი გადანაწილება თემატური ნიშნის მიხედვით: ინფრასტრუქტურის პროგრამაში _ ვიზიტორთა მომსახურებისათვის საჭირო ინფრასტრუქტურის მშენებლობა; ადმინისტრაციის პროგრამაში _ მომსახურებისათვის საჭირო ინვენტარი, აღჭურვილობა, ტრანსპორტი და სპეციფიკური საწვრთნელი კურსები. აქედან გამომდინარე, არსებული პროგრამით უნდა შეივსოს საჭირო ქმედებათა სრული პაკეტი, ხოლო ინტერპრეტაციის სპეციფიკური მოთხოვნების შესრულებითა და საქმიანობით უნდა გაძლიერდეს მომსახურების ეფექტი. საინტერპრეტაციო ელემენტის გათვალისწინება სავალდებულოა ვიზიტორთა მომსახურების თითოეული ქმედების განხორციელების პროცესში (სათანადო ინფრასტრუქტურის პროექტირება, სარეკლამო ფართო მოხმარების პროდუქციის დამზადება, ნებისმიერი საინფორმაციო მასალის მომზადება). აღნიშნული პროგრამის ხელმძღვანელი მოწვეულ სპეციალისტებთან ერთად მონაწილეობს ზემოთ ჩამოთვლილ ქმედებათა ტექნიკური დავალებების შედგენაში და პასუხისმგებელია დადგენილი მოთხოვნები შეასრულოს. ამ მოთხოვნებთან ერთად, საინტერპრეტაციო საქმიანობის წარმატებისათვის საჭიროა მეგზურობის სათანადო კვალიფიკაცია. ამ მხრივ მენეჯმენტით გათვალისწინებულია სპეციალური საწვრთნელი კურსები როგორც საერთაშორისო, ასევე ყოველწლიურად წარმოებს ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამით ტურიზმის საქმიანობის მონიტორინგი ეროვნულ დონეზე. მონიტორინგის საფუძველზე და ტურიზმის ოპერატიული გეგმის მიხედვით ხორციელდება ამ საქმიანობის რეგულირება.

5.2.1. კოლხეთის ეროვნული პარკის პოპულარიზაცია ინფორმაციის მასობრივი საშუალებებით

ქმედების მიზანი:

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამით აგრეთვე დაგეგმილია კოლხეთის ეროვნული პარკის პოპულარიზაცია ინფორმაციის მასობრივი საშუალებებით.

ამ ქმედების დანიშნულებაა ადგილობრივი და ეროვნული პრესის, რადიოსა და ტელევიზიის საშუალებით, რეგიონისა და მთლიანად ქვეყნის მოსახლეობის ინფორმირება კოლხეთის ეროვნული პარკის საქმიანობისა და მისი უნიკალური ეკოსისტემის შესახებ. ეს ხელს შეუწყობს მოსახლეობაში ეროვნული პარკის პოპულარიზაციას და მისი მხარდამჭერი ფენის ჩამოყალიბებას.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და ეროვნული პარკის პერსონალი.

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი-მეექვსე წელი.

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|სტატიები ადგილობრივ პრესაში |1800 |1800 |7200 |10800 |

|სტატიები ცენტრალურ პრესაში |900 |900 |3600 |5400 |

|ინფორმაცია ადგილობრივი ტელევიზიით |4800 |4800 |19200 |28800 |

|ინფორმაცია ცენტრალური ტელევიზიით |3200 |3200 |12800 |19200 |

|ჯამი |10700 |10700 |42800 |64200 |

-----------------------

[1] უნდა აღნიშნოს, რომ ამ ტერიტორიების უმეტესი ნაწილი გაუვალი ჭაობებია და ფაქტობრივად საძოვრად ან სხვა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით არასდროს გამოიყენებოდა.

[2] მაგალითად, თანამედროვე ფლორის სტრუქტურის შესწავლა, ინვაზიური სახეობების ინვენტარიზაცია, ადგილობრივი და გადამფრენი ფრინველების მონიტორინგი, ჭარბტენიანი ეკოსისტემების დაბინძურების შესწავლა, ჰიდროლოგიური კვლევები და სხვა.

[3] კოლხეთის ეროვნული პარკის სამაგალითო გამოკვლევა, მსოფლიო ბანკი, ს.ს.ი.მ.პ., 2001

[4] მსოფლიო ბანკის დაკვეთით და დაფინანსებით სანაპირო ინტეგრირებული მართვის პროექტის ფარგლებში ბრიტანული საკონსულტაციო ორგანიზაციის CEFAS-ის მიერ განხორციელდა ყულევის საზღვაო და სარკინიგზო გზების გარემოზე ზემოქმედების შეფასების (ZENIT-GAMA) ანალიზი და საქართველოს მთავრობისათვის შემუშავდა რეკომენდაციები აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით (,,რეკომენდაციები საქართველოს მთავრობისათვის ყულევის ნავთობტერმინალის გარემოზე ზემოქმედების შეფასების თაობაზე”)

[5]  პალიასტომის ტბის დამლაშების პრობლემის გადაწყვეტა შემდგომ შესწავლასა და მონიტორინგს საჭიროებს. რამდენადაც წყალგამანაწილებლის მოწყობა ძალიან დიდ თანხებთან არის დაკავშირებული და სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის პროექტის ფარგლებში ვერ განხორციელდება, ეს საკითხი კვლავ შემდგომი კვლევის საგნად რჩება, რათაA ზუსტად იქნას მიღებულიA მართებული გადაწყვეტილება და აუცილებლობის შემთხვევაში, გამოინახოს დაფინანსების სხვა საშუალებები.

[6] შინაური ცხოველების ვაქცინაციისთვის დაფინანსება მოსაპოვებელია.

[7]  8 საშეშე მერქნის დამზადებით და ძოვებით გამოწვეული საფრთხეების ინვენტარიზაცია მოხდება პროგრამით: მეორადი ტყეების, ტყე-ბუჩქნარების, მდელოებისა და მდელო-ბუჩქნარების ინვენტარიზაცია (იხ. 5.1.1.1. ა); თევზჭერასთან დაკავშირებული საფრთხეების ინვენტარიზაცია – პროგრამით ფაუნისტური კვლევები – თევზების სახეობების ინვენტარიზაცია (იხ. 5.1.1.2 ბ).

[8] ,,კოლხური ხოხბის თანამედროვე სტატუსის შეფასება კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე” მოხდა საქართველოს ველური ბუნების კონსერვაციის ცენტრის მიერ ს.ს.ი.მ. პროექტის ფარგლებში.

[9]  აღნიშნული დებულება ითვალისწინებს საქ. წითელ წიგნში, IUCN-ის და CITES-ს კატეგორიებით განსაზღვრულ სახეობებს.

[10]  საშეშე მერქნის დამზადებით და ძოვებით გამოწვეული საფრთხის მონიტორინგი მოხდება პროგრამით – მეორადი ტყეების, ტყე-ბუჩქნარების, მდელოებისა და მდელო-ბუჩქნარების მონიტორინგი (5.1.3.2. ბ). თევზჭერასთან დაკავშირებული საფრთხის მონიტორინგი – პროგრამით თევზების პოპულაციების მდგომარეობის მონიტორინგი (5.1.3.3. ბ).

5.2.2. ვიზიტორთა და საინფორმაციო ცენტრებში საინტერპრეტაციო მასალის შექმნა

ქმედების მიზანი:

ამ ქმედების მიზანია კოლხეთის ეროვნული პარკის შესასვლელებში და ვიზიტორთა ცენტრში საექს-პოზიციო მასალის შექმნა. ეროვნული პარკის საზღვრებში გავრცელებული მცენარეთა და ცხოველთა სახეობებისა და აგრეთვე აქ არსებული ბუნებრივი და კულტურული ლანდშაფტების შესახებ ფოტომასალის და სრულმეტრაჟიანი ვიდეოფილმის შექმნა. აღნიშნული ქმედების განხორციელება ხელს შეუწყობს ვიზი-ტორების გათვითცნობიერებას.

დამზადდება ეროვნული პარკის 6 ცალი მაკეტი, რომლებზედაც ნაჩვენები იქნება ტურისტული მარშრუტები და ზოგიერთი სტიქიური მოვლენების (წყალდიდობები და სხვა) ამსახველი მასალა. ერთი მაკეტი მო-თავსდება ვიზიტორთა ცენტრში, ხუთი _ მთავარ შესასვლელებთან არსებულ საინფორმაციო ცენტრებში.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და ეროვნული პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|დაცული ტერიტორიის მაკეტის დამზადება |4800 |7200 | |12000 |

|ვიდეოფილმების გადაღება |6000 |10000 | |16000 |

|ფოტომასალის შექმნა |4000 |3000 | |7000 |

|ჯამი |14800 |20200 | |35000 |

5.2.3. საერთაშორისო საინფორმაციო ქსელში _ ინტერნეტში სარეკლამო გვერდის შექმნა

ქმედების მიზანი:

ამ ქმედების მიზანია ეროვნული პარკის შესახებ ინფორმაციის გავრცელება და ტურისტული და სამეც-ნიერო-საგანმანათლებლო პოტენციალის ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე რეკლამირება. პირველ წელსვე შეიქმნება სარეკლამო გვერდი, რომელიც ყოველწლიურად განახლდება.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და ეროვნული პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|სარეკლამო გვერდის შექმნა |600 |600 | |1200 |

|ინფორმაციის განახლება |1700 |1300 | |3000 |

|სხვა ხარჯი |300 |200 | |500 |

|ჯამი |2600 |2100 | |4700 |

5.2.4. ეროვნულ და საერთაშორისო მნიშვნელობის ტურისტულ გამოფენებსა და ბაზრობებზე მონაწილეობა

ქმედების მიზანი:

კოლხეთის ეროვნული პარკის მონაწილეობა ეროვნულ და საერთაშორისო მნიშვნელობის ტურისტულ გამოფენებსა და ბაზრობებზე მიზნად ისახავს, ერთი მხრივ, საგანმანათლებლო პროპაგანდას, ხოლო მეორე მხრივ, კომერციულ საქმიანობას (გამოფენებსა და ბაზრობებზე მონაწილე მხარეებს შორის პარტნიორული ურთიერთობები ტურიზმის საქმიანობაში). გამოცდილების დახვეწა თბილისის ტურიზმის ყოველწლიურ საერთაშორისო ბაზრობაზე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და ეროვნული პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|ექსპოზიციის მომზადების ხარჯი |1800 |1800 | |3600 |

|მონაწილეობის ხარჯი |6000 |6000 | |12000 |

|სხვა ხარჯი |600 |600 | |1200 |

|ჯამი |7800 |7800 | |15600 |

5.2.5. საინფორმაციო პოლიგრაფიული პროდუქციის წარმოება და გავრცელება

ქმედების მიზანი:

ეროვნული პარკის მცენარეთა და ცხოველთა სახეობების, სხვადასხვა სახის ლანდშაფტების, აგრეთვე ტურისტული ინფრასტრუქტურის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება, საინფორმაციო პოლიგრაფიული პროდუქციის (ბროშურების, ბუკლეტების, კალენდრებისა და პლაკატების) გამოშვების საშუალებით.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და ეროვნული პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|ბროშურების შექმნის ხარჯი |2500 |3800 | |6300 |

|ბუკლეტების შექმნის ხარჯი |2500 |2500 | |5000 |

|კალენდრების შექმნის ხარჯი |5500 |5500 |16500 |27500 |

|პლაკატების შექმნის ხარჯი |2500 |6500 | |9000 |

|ჯამი |13000 |18300 |16500 |47800 |

5.2.6. სარეკლამო, ფართო მოხმარების პროდუქციის წარმოება

ქმედების მიზანი:

ეროვნული პარკის სიმბოლიკების გამოყენებით სამკერდე ნიშნების, მაისურების, დროშების და ფართო მოხმარების სხვა პროდუქციის წარმოება.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ვიზიტიორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|სამკერდე ნიშნ. და დროშების დამზ. ხარჯი |3000 |3000 | |6000 |

|ფართო მოხმ. პროდუქციის დამზ. ხარჯი |4400 |8100 | |12500 |

|ჯამი |7400 |11100 | |18500 |

5.2.7. გამოჩენილ პიროვნებათა ვიზიტების მოწყობა

ქმედების მიზანი:

მენეჯმენტის გეგმის დანერგვის პერიოდში კოლხეთის ეროვნული პარკის პოპულარიზაციის მიზნით, დაგეგმილია გამოჩენილ პიროვნებათა (საქართველოს და უცხო ქვეყნის მოქალაქეთა), მეცნიერების, ხე-ლოვნებისა და საზოგადო მოღვაწეთა, დონორების, პოლიტიკოსების, ბიზნესმენების ვიზიტების მოწყობა.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

ეროვნული პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|ვიზიტების მოწყობის ხარჯი |5000 |10000 | |15000 |

|სატრანსპორტო ხარჯი |800 |1600 | |2400 |

|სხვა ხარჯი |500 |1000 | |1500 |

|ჯამი |6300 |12600 | |18900 |

5.2.8. ვიზიტორთა სტატისტიკა, გარემოზე ზემოქმედების შეფასების მიზნით

ქმედების მიზანი:

ყოველწლიურად მოწვეული კონსულტანტი პარკის თანამშრომლებთან ერთად განიხილავს და შეაფასებს მონიტორინგის შედეგებს და ვიზიტორთა გარემოზე ზემოქმედების ხარისხს (წელიწადის სხვადასხვა დროს სამი თვის განმავლობაში). ამ მონაცემებზე დაყრდნობითა და სტატისტიკის მონაცემების გამოყენებით განისაზღვრება თითოეულ მარშრუტზე ვიზიტორთა დაშვების წლიური ლიმიტი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

ვიზიტიორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტი და ეროვნული პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|მოწვეული სპეციალისტი |700 |700 | |1400 |

|სამივლინებო ხარჯი |500 |500 | |1000 |

|სხვა ხარჯი |400 |400 | |800 |

|ჯამი |1600 |1600 |6400 |9600 |

პროგრამის განხორციელებისთვის საჭირო თანხა – 214 300 აშშ $

შენიშვნა: პროგრამით დაგეგმილი ქმედებები შესაძლოა განვითარდეს საკონცესიო ურთიერთობებითაც.

5.3. კანონიერების დაცვის პროგრამა

კოლხეთის ეროვნული პარკი წარმოადგენს დაცვითი ღონისძიებების, შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობისა და შტატების ოპტიმალური განაწილების საშუალებით ბუნებრივი რესურსების კოორდინირებული მართვის აუცილებელ ინსტრუმენტს. დაცვის პროგრამის მიზანია პარკის ტერიტორიაზე არსებული ბუნებ-რივი ეკოსისტემების დაცვა, აღდგენა და შენარჩუნება. პროგრამა ახორციელებს ღონისძიებებს სხვა პროგრამებით დაგეგმილი საქმიანობისა და შემუშავებული რეკომენდაციების გათვალისწინებით, აგრეთვე ადგენს ზემოაღნიშნულ ღონისძიებათა დროს, ადგილს და პასუხისმგებელ პირებს.

პროგრამით დაგეგმილია:

• დაცვის ოპერატიული გეგმის შემუშავება და განხორციელება

• სხვა პროგრამებით დაგეგმილი საქმიანობის ხელშეწყობა

• კონტროლის დაწესება ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობაზე

5.3.1. დაცვის ოპერატიული გეგმის შემუშავება და განხორციელება

ეროვნული პარკის დაცვის ოპერატიული გეგმის შემუშავება მიზნად ისახავს დაცვითი ღონისძიებების მიზანმიმართული და ეფექტური წარმართვით მის ტე-რიტორიაზე კანონით გათვალისწინებული ტერიტო-რიულ-ფუნქციური რეჟიმის შენარჩუნებას. ამისათვის, პირველ რიგში, საჭიროა სამცველო უბნების გამო-ყოფა და საპატრულო მარშრუტების ქსელის შედგენა, თითოეულ სამცველო უბანზე შესაბამისი რაოდენობის საპატრულო მარშრუტების დაგეგმვით. საპატრულო მარშრუტების ქსელი უნდა მოიცავდეს უბნის მთელ ტერიტორიას. ყველა სამცველო უბანს უნდა ჰყავდეს უბნის დაცვის უფროსი, უბნის დაცვის უფროსის თანაშემწე (რომელიც ინიშნება რაიონული დანაწი-ლების გათვალისწინებით) და მცველთა გარკვეული რაოდენობა (იხ. საშტატო ერთეულთა სტრუქტურა). ყველა უბანი უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს შესაბა-მისი ინფრასტრუქტურით, სატრანსპორტო და საკომუ-ნიკაციო საშუალებებით, სხვადასხვა სახის დამხმარე აღჭურვილობით. იმისათვის, რომ დაცვის პროგრამის ფარგლებში ყველა საჭირო ღონისძიება წარმატებუ-ლად განხორციელდეს, ეროვნული პარკის ტერიტო-რია ეკოსისტემების მდგომარეობისა და გეოგრაფიუ-ლი მდებარეობის მიხედვით დაყოფილია 3 სამცველო უბნად:

1. იმნათის უბანი;

2. ნაბადას უბანი;

3. ანაკლია-ჭურიის უბანი

თითოეულ უბანში, სპეციფიკური მახასიათებლების მიხედვით, დაგეგმილია ორი ან სამი საპატრულო მარშრუტი, რომლებზედაც პატრულირება ხდება კვირაში ორჯერ (საჭიროების შემთხვევაში ჯერა-დობა შეიძლება დროებით გაიზარდოს). პატრული-რების გეგმას ადგენს კანონიერების დაცვის სამსახუ-რის უფროსი უბნის დაცვის უფროსთან ერთად. ეს უკანასკნელი პასუხისმგებელია მასზე განპიროვნებულ უბნისა. ნებისმიერ ცვლილებას გეგმაში, რომელიც შეიძლება გამოწვეული იყოს გაუთვალისწინებელი ვითარების გამო, უბნის დაცვის უფროსი უთანხმებს კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსს იმ მიზნით, რომ იგი სრულად ფლობდეს ოპერატიულ ვითარებას. უბნის დაცვის უფროსი აკონტროლებს უბნის მთელ ტერიტორიას და საჭიროებისამებრ მონაწილეობს პატრულირებაში, რომელსაც ახორციელებენ უბნის დაცვის უფროსის თანაშემწეები მცველებთან ერთად. ყოველ ათ დღეში ერთხელ ხდება მცველთა შეცვლა მარშრუტების მიხედვით.1 2

კანონდამრღვევის მხრიდან დაუმორჩილებლობის შემთხვევებში (გაქცევა, აქტზე ხელის მოწერაზე უარის თქმა, მოპოვებული ნადავლის, ნადირობის, თევზჭე-რის ან იარაღის ჩაბარებაზე უარის თქმა და ა. შ.), ინფორმაცია დაუყონებლივ მიეწოდება კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსს. იმ შემთხვევაში, რო-დესაც საქმე ეხება დიდი რაოდენობით ან განსაკუთრე-ბული ღირებულების მქონე (იშვიათი და გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობები) ბუნებრივი რესურსის განადგურებას, ან ასეთი საფრთხის შექმნას, კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსი, დირექ-ტორთან შეთანხმებით, უფლებამოსილია დასახმარებ-ლად გამოიძახოს შესაბამისი სამსახურები (პოლიცია, გარემოს დაცვის ინსპექცია, ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები, მასმედია).

ყოველი ცალკეული საპატრულო მარშრუტის შეს-რულების შემდეგ, დაცვის უფროსის თანაშემწე ავსებს სპეციალურ ფორმას, ეგრეთ წოდებულ შემოვლა-პატრულირების დღიურს, რომელშიც მითითებულია პატრულირების დაწყების დრო, მარშრუტის დასახე-ლება, შემსრულებლები, კანონდარღვევების მოკლე აღწერა, გავლილი მანძილი და სხვა. შევსებული ფორმა ბარდება უბნის დაცვის უფროსს, რომელიც ამ დღიურებზე დაყრდნობით აანალიზებს უბანში შექმნილ მდგომარეობას და ანგარიშს აბარებს კანო-ნიერების დაცვის სამსახურის უფროსს. ეს უკანასკ-ნელი კვირაში ან ათ დღეში ერთხელ, დაცვის თანამშ-რომლებთან ერთად, აანალიზებს პატრულირების შედეგებს (რა სახის კანონდარღვევები სჭარბობს, სად ხდება ბრაკონიერობის შემთხვევები ყველაზე ხშირად, ვინ არიან დამრღვევი პირები, რომელ რე-სურსზეა მეტი ანთროპოგენური დაწოლა და ა.შ.).

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს პა-ლიასტომის ტბაზე ზონირებით გათვალისწინებული რეჟიმის დაცვას (ტრადიციული გამოყენების, ბუნების მართვადი დაცვის), მოსალოდნელია რომ სწორედ პალიასტომის ტბაზე იქნება ყველაზე მეტი ვიზიტორი და რესურსებით მოსარგებლე ადამიანთა კონცენტრა-ცია. წინასწარ უნდა განისაზღვროს ის სტრატეგიული ადგილები, სადაც დაცვის თანამშრომლებს სხვა ტერი-ტორიებისაგან განსხვავებით ყოველდღიურად მოუ-წევთ გასვლა რესურსებით მოსარგებლე (მეთევზეები) მოსახლეობისა და მოსეირნე ვიზიტორების კონტრო-ლისა და მათი უსაფრთხოების დაცვის მიზნით.

შექმნილი სიტუაციის ანალიზის შემდეგ იგეგმება ახალი პატრულირების გეგმა. თვის ბოლოს შემოვ-ლა-პატრულირების დღიურებზე დაყრდნობით კანო-ნიერების დაცვის უფროსი ამზადებს ანგარიშს, რო-მელშიც მოკლედ მიმოიხილავს განვლილ თვეში ჩატა-რებულ ღონისძიებებს.

ანგარიშის პირველ ნაწილში (,,ჩატარებული ღო-ნისძიებების აღწერა”) მოცემულ უნდა იქნეს, თუ რომელ უბანში და რომელ მარშრუტებზე მოეწყობა პატრულირება, რა ინტენსიობა ჰქონდა ამ ღონის-ძიებებს და რამდენი თანამშრომელი მონაწილეობდა პატრულირებაში, ასევე მითითებულ უნდა იქნეს კანონდარღვევების ტიპები და მათ საწინააღმდეგოდ შესრულებული სადამსჯელო და პროფილაქტიკური ღონისძიებები. ბოლოს, აღნიშნულ უნდა იქნეს საპატრულო მარშრუტებზე გახარჯული მასალების (ბენზინი, ფოტო და ვიდეომასალა და სხვა) რაოდენობა.

მეორე ნაწილში (,,სიტუაციის ანალიზი”) გაანალი-ზებულ უნდა იქნეს ვითარება, რომელიც ჩამოყალიბ-და პარკის ტერიტორიაზე განხორციელებული დაცვითი ღონისძიებების შედეგად. ხაზი უნდა გაესვას დაცვითი ღონისძიებების ხელშემშლელ პირობებს, უარყოფით და დადებით ტენდენციებს, ცალკე უნდა აღინიშნოს დაცვის იმ თანამშრომელთა შესახებ, რომლებმაც გამორჩეულად კარგად იმუშავეს განვლი-ლი თვის მანძილზე.

მესამე ნაწილში (,,რეკომენდაციები და წინადადე-ბები”) წარმოდგენილ უნდა იქნეს რეკომენდაციები და წინადადებები დაცვითი ღონისძიებების გასაუმჯო-ბესებლად, სამომავლო გეგმა და გათვლილი უნდა იქნეს ახლო მომავალში მდგომარეობის შესაძლო განვითარების პროგნოზი (ანალოგიური ანგარიში მზადდება წლის ბოლოსთვის, როგორც წლიური ანგარიში).

აღნიშნულ ანგარიშს კანონიერების დაცვის სამსა-ხურის უფროსი აბარებს დირექტორის მოადგილეს, რომელიც თავის მხრივ სხვა პროგრამების ანგარიშებთან ერთად განიხილავს მას და ამზადებს საერთო ანგარიშს პარკის დირექტორისათვის წარსადგენად. დირექტორი ეცნობა ანგარიშს და სამომავლო გეგმა ამტკიცებს საერთო კრებაზე. კრებას ესწრებიან დირექ-ტორის მოადგილე და სამსახურის უფროსები.

შემოვლა-პატრულირების დღიურის წარმოება და ყოველთვიური და წლიური ანგარიშის მომზადება სავალდებულოა. მათი მიხედვით პარკის ადმინისტრა-ცია აკონტროლებს არა მარტო ჩატარებული ღონის-ძიებების ხარისხს, არამედ დახარჯული მასალის (საწვავ-საცხები, ფოტო, ვიდეო და სხვა) რაოდენო-ბასა და მიზნობრიობას; აანალიზებს დადებით და უარყოფით ტენდენციებს; გეგმავს ღონისძიებებს, რომელიც აუმჯობესებს რესურსების დაცვას პარკის მთელ ტერიტორიაზე.

5.3.2. სხვა პროგრამებით დაგეგმილი საქმია-ნობის ხელშეწყობა

ეროვნული პარკის დაცვის თანამშრომლები საჭი-როებისამებრ მონაწილეობას ღებულობენ სხვადასხვა პროგრამების განხორციელებაში.

დაცვის პროგრამის ეფექტური წარმართვისათვის უაღრესად მნიშვნელოვანია ეროვნული პარკის ტერი-ტორიაზე სადემარკაციო სამუშაოების შესრულება. ამ ქმედების უპირველესი ამოცანაა კოლხეთის ეროვ-ნული პარკის ტერიტორიის გამოყოფა მისი მიწის ბალანსის გარეშე დარჩენილი ტერიტორიისაგან, რათა ადგილობრივმა მოსახლეობამ, ეროვნული პარ-კის თანამშრომლებმა და ვიზიტიორებმა, ნათლად აღიქვან ეროვნული პარკის განლაგება, შიდა ზონი-რება და საზღვრები.

სადემარკაციო სამუშაოები ხორციელდება ინფრას-ტრუქტურის პროგრამის ფარგლებში. ამ სამუშაოებს ასრულებენ მოწვეული სპეციალისტები პარკის თა-ნამშრომლებთან (განსაკუთრებით კი დაცვის სამსა-ხურის თანამშრომლებთან) ერთად. პარკის თანამშ-რომლები სადემარკაციო სამუშაოების პროცესში ეცნობიან ეროვნული პარკის ტერიტორიულ-ფუნქ-ციური დაყოფის წვრილმან დეტალებსაც კი.

არანაკლები მნიშვნელობა აქვს დაცვის თანამშრო-მელთა მონაწილეობას რესურსების მართვის პროგრამით გათვალისწინებული სამუშაოების (კვლევა, მონიტორინგი, რესურსებით სარგებლობა) შესრულე-ბაში. რესურსებით სარგებლობასთან დაკავშირებით დაცვის თანამშრომლები ახორციელებენ მხოლოდ და მხოლოდ კონტროლს, იმ მიზნით, რომ არ დაირღ-ვეს ტერიტორიულ-ფუნქციური რეჟიმით გათვალისწინებული წესები.

ვიზიტიორთა მომსახურეობის პროცესში დაცვის პერსონალი ახორციელებს მხოლოდ მაკონტრო-ლებელ და უსაფრთხოების წესების დაცვის ფუნქციას.

5.3.3. კონტროლის დაწესება ბუნებრივი რე-სურსებით სარგებლობაზე

ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობაზე (თევზჭერა, საშეშე მერქნის დამზადება, ძოვება) სათანადო კონტროლს ახორციელებენ დაცვის თანამშ-რომლები. ისინი ამოწმებენ რესურსებით მოსარგებლე ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს, რათა მათ არ დაარღვიონ პარკის ტერიტორიაზე არსებული რეჟიმი და ლიცენზიებით გათვალისწინებული პირობები.

• დაცვის თანამშრომლებს უფლება აქვთ ნების-მიერ დროს შეამოწმონ რესურსებით მოსარგებლენი და ლიცენზიაში დადგენილი ნორმების დარღვევის შემთხვევაში გაატარონ მათ მიმართ კანონით დადგე-ნილი ღონისძიებები.

• რესურსებით მოსარგებლე ვალდებულია შეატ-ყობინოს დაცვის თანამშრომლებს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ტრადიციული გამოყენების ზონაში შესვლისა და გამოსვლის ადგილი და დრო. შესაძ-ლებელი ვარიანტია, რესურსებით მოსარგებლემ მცვე-ლისგან მიიღოს ბარათი, რომელსაც ის ჩააგდებს სპეციალურ ყუთში, გასასვლელში, ტერიტორიის დატოვების წინ (მისივე უსაფრთხოების მიზნით).[1]

• რესურსებით მოსარგებლე ვალდებულია დაიც-ვას ლიცენზიაში განსაზღვრული პირობები: გამოყე-ნებული რესურსის რაოდენობა, სახეობა, ხელსაწყო იარაღების ტიპი, რესურსის მოპოვების სეზონურობა და სხვა.

• რესურსებით მოსარგებლე ვალდებულია დაიც-ვას პირადი უსაფრთხოება და ეროვნული პარკის ტერიტორიულ-ფუნქციური რეჟიმით დადგენილი წესები.

5.4. მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის პროგრამა

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის პროგრამა წარმოადგენს იმ ქმედებათა დროში განაწილებულ ერთობლიობას, რომელიც მიმართულია მოსახლეობის ეკოლოგიური განათლებისა და მისი ბუნებისადმი კეთილგანწყობილ ბიზნესში ჩართვისა და თანამონაწილეობისაკენ. პირობითად, პროგრამა შეიძლება ორ ნაწილად გაიყოს. პირველ ნაწილში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მოსახლეობის იმ ფენებთან ურთიერეთობა, რომელიც პოტენციურად შეიძლება დაინტერესებული იყოს ეკოტურიზმთან დაკავშირებული სამომსახურებო ბიზნესისა და რესურსდამზოგავი მეურნეობრიობის განვითარებით. მეორე ნაწილში მოცემული ქმედებები ძირითადად უკავშირდება საგანმანათლებლო ღონისძიებების.

5.4.1. სემინარები ადგილობრივი მოსახლეობისათვის (პოტენციური კონცესიონერებისათვის)

ამ ქმედებით გათვალისწინებულია სემინარების მოწყობა მოსახლეობის მცირე ბიზნესის წარმართვის ზოგად პრინციპებში გათვითცნობიერების მიზნით. აგრეთვე იმ თავისებურებების გარკვევაში, რომელიც მათ უნდა გაითვალისწინონ რესურსდამზოგავი და ბუნებისადმი კეთილგანწყობილი ბიზნესის განვითარების დროს. ასევე მნიშვნელოვანია მოსახლეობის დაინტერესებული ჯგუფებისათვის მარკეტინგის, საგადასახადო და სამეწარმეო საქმის საფუძვლების გაცნობა.

სემინარები მოეწყობა წელიწადში ორჯერ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები.

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი.

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |წლების მიხედვით |

| |კონტრ.|მათ |ხელფა|სამივ. |

| |განმ-შ|შორ. |სი |თანხა |

| |ი |მივლინ| | |

| | |. | | |

5.4.2. ტურისტული ბიზნესის სხვადასხვა მიმართულებასთან დაკავშირებული სემინარები

ქმედებით გათვალისწინებულია სემინარების მოწყობა სხვადასხვა მიმართულების მქონე ბიზნესის (ოჯახური სასტუმროები, საგამყოლო საქმე, კვების ობიექტების მოწყობა) წამოწყების მსურველთათვის. ეს საჭიროა იმისათვის, რომ მათ გამოიმუშაონ კონკრეტულად მათი ბიზნესისათვის (გამყოლის და მაშვე-ლის საქმიანობა, სასტუმრო მომსახურება და სხვა) საჭირო უნარ-ჩვევები.

სემინარები მოეწყობა წელიწადში ორჯერ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების ვადა:

პირველი და მეორე წელი.

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) წლების |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ შორ.|ხელფასი|სამივ. |

| |განმ-ში |მივლინ | |თანხა |

შენიშვნა: სემინარებში მონაწილეობას მიიღებს ის პირი, რომელსაც მონაწილეობა მიღებული აქვთ სემინარებში მცირე ბიზნესის წარმართვის ზოგადი პრინციპების შესახებ და კონკრეტულად ეწევიან რაიმე ბიზნესს პარკის ან მის მიმდებარე ტერიტორიაზე.

5.4.3. სპეციალური ბროშურების გამოშვება ცალკეული ბიზნესის წარმომადგენლებისათვის

ქმედება ითვალისწინებს სპეციალური ბროშურის გამოცემას, რომელიც მომზადდება სემინარების მოწყობის დროს მომზადებულ მასალებზე დაყრდნობით, მასში გაანალიზებული იქნება ბიზნესის წარმოების კონკრეტული მაგალითები, გათვალისწინებულ იქნება იმ ბიზნესმენთა გამოცდილება, რომლებმაც თავისი ბიზნესი წამოიწყეს პარკის ადმინისტრაციის ხელშეწყობითა და მასთან თანამშრომლობით. ცალკე თავში წარმოდგენილი იქნება ინფორმაცია იმ უნარ-ჩვევებისა და წესების შესახებ, რომელიც უნდა გააჩნდეს რესურსდამზოგავი და ბუნებისადმი კეთილგანწყობილი ბიზნესის მწარმოებელს, უბრალოდ ბუნებრივი რესურსებით მოსარგებლეს.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებელი:

ტენდერში შერჩეული გამომცემელი ფირმა

სამუშაოს შესრულების დრო:

მეორე წელი

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|ბროშურების გამოცემის ხარჯები |3,800 | | |3,800 |

|სხვა ხარჯები |500 | | |500 |

|ჯამი |4,300 | | |4,300 |

5.4.4. სემინარები ბუნებრივი რესურსებით მოსარგებლეთათვის

ქმედებით გათვალისწინებულია სემინარის მოწყობა სხვადასხვა მიმართულების მქონე ბუნებრივი რე-სურსებით მოსარგებლეთათვის (მონადირეები, მეთევზეები, მწყემსები, შეშის დამამზადებლები, ხილ-კენკ-რისა, სოკოსა და სამკურნალო მცენარეების შემგროვებლები) სემინარზე მოწვეული სპეციალისტები გააცნობენ დაინტერესებულ პირებს სხვადასხვა ბუნებრივი რესურსის დაუზიანებლად გამოყენების შესაძლებლობებს და მდგრადი მოხმარების უპირატესობას, ალტერნატიული ენერგიის წყაროს გამოყენების შესაძლებლობებსა და მისი მოხმარებისაგან მიღებულ დადებით ეკონომიკურ ეფექტს.

სემინარი მოეწყობა წელიწადში ორჯერ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები:

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) წლების |

| |რაოდენობა |(აშშ $) |(თვე) |მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფასი|სამივ. |

| |განმ-ში |შორის | |თანხა |

| | |მივლინ | | |

5.4.5. სემინარები მასწავლებლებისა და მოსწავლეებისათვის

ქმედებით გათვალისწინებულია სემინარების მოწყობა მასწავლებლებისა და მოსწავლეებისათვის კოლხეთის ეროვნული პარკის არსის, მისი მოწყობისა და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების დაცვის აუცილებლობის შესახებ. აღნიშნული სემინარები მოეწყობა ორ ეტაპად _ პირველად მასწავლებელთათვის, ხოლო შემდეგ, მათივე მონაწილეობით, მოსწავლეებისათვის. სემინარის ფარგლებში მოეწყობა ექსკურსიები პარკის ტერი-ტორიაზე, სადაც ინტერპრეტატორები მათ დაათვალიერებინებენ პარკის ჭარბტენიან ტერიტორიებს.

სემინარები მოეწყობა წელიწადში ორჯერ, პარკის მიმდებარე სხვადასხვა დასახლებულ პუნქტებში.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები.

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი და მეორე წელი.

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. (აშშ |სამუშაოს ხანგრძლ. |სამუშაოს ღირებულება |

| |რაოდენობა |$) |(თვე) |(აშშ $) წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფასი|მივლინ. |

| |განმ-ში |შორის | |თანხა |

| | |მივლინ | | |

5.4.6. ეკოლოგიური ბანაკების მოწყობა

ქმედება ითვალისწინებს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არსებულ საკემპინგო ადგილებში მოსწავლეთა ეკობანაკის მოწყობის ხელშეწყობას, რომელიც გამოიხატება იმაში, რომ პარკის ადმინისტრაცია მოსწავლეებს და მათ მასწავლებლებს (ეკობანაკის ორგანიზატორს) უთმობს საკემპინგე ადგილს, უზრუნველყოფს მათ პარკის ტერიტორიაზე გადაადგილების უსაფრთხოებას, აწყობს მათთვის ვიზიტორთა ცენტრში და ველზე ეკოვიქტორინებსა და სხვა სახის საგანმანათლებლო ღონისძიებებს, რომელსაც უძღვებიან ეროვნული პარკის თანამშრომლები.

ქმედების განხორციელება დაგეგმილია ძირითადად ზაფხულის თვეებში, 4-ჯერ, თითო კვირის ხანგრძლივობით, კვებისა და საკემპინგე აღჭურვილობის უზრუნველყოფით.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

ეროვნული პარკის თანამშრომლები.

სამუშაოს შესრულების დრო:

ყოველ წელს, დაწყებული მეორე წლიდან.

|ქმედების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|კარვებისა და საკემპინგე აღჭურვილობის ქირა |2,000 |4,500 |2,000 |8,500 |

|სხვა ხარჯები |1,000 |3,000 |400 |4,400 |

| ჯამი |3,000 |7,500 |2,400 |12,900 |

პროგრამის განხორციელებისთვის საჭირო თანხა – 97 700 აშშ $

5.5. ადმინისტრაციის პროგრამა

ადმინისტრაციის პროგრამით განსაზღვრულია კოლხეთის ეროვნული პარკის საშტატო ერთეულთა სახელფასო განაკვეთი, სამივლინებო და გაუთვალისწინებელი ხარჯები, აგრეთვე პროფესიული უნარ-ჩვევების ამაღლებისათვის საჭირო ღონისძიებები, აღჭურვილობისა და მასალების შეძენის, მათი მოვლა/შენახვის, აგრეთვე საკომუნიკაციო და კომუნალური მომსახურებისათვის საჭირო ხარჯები.

5.5.1. წლიური სახელფასო ფონდებით უზრუნველყოფა

ადმინისტრციის პროგრამის ამ ნაწილში განსაზღვრულია ეროვნული პარკის საშტატო პერსონალის ხელფასები და წლიური სახელფასო ფონდები. ხელფასების დეტალური განაწილება იხილეთ დანართი 5, თავი 5.1., ხოლო ჯამური ცხრილი წარმოდგენილია ქვემოთ (ცხრ. 5.2.).

წლიური სახელფასო ბიუჯეტი ექვსი წლის განმავლობაში იზრდება დაახლოებით 78 000 აშშ $-დან 100 000 აშშ $-მდე.

ცხრ. 5.2. კოლხეთის ეროვნული პარკის თანამშრომელთა ხელფასების ჯამური ცხრილი

| |I |

|სახელფასო ფონდი ექვსი წლის განმავლობაში |96027 |

|მთლ. სახელფასო ფონდი ექვსი წლის განმავლობაში |543504 |

შენიშვნა: მწვანე ფერით არის აღნიშნული კონტრაქტით აყვანილი შტატისთვის საჭირო ხარჯები

5.5.2. სატრანსპორტო საშულებები, მასალები, აღჭურვილობა და წლიური მიმდინარე ხარჯები

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისათვის მოსამზადებელ ეტაპზე შეძენილია რიგი სატრანსპორტო საშუალებები და აღჭურვილობა. ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და პროგრამების განხორციელების პარალელურად აუცილებელი იქნება დამატებით შეძენილ იქნეს სატრანსპორტო საშუალებები და აღჭურ-ვილობა, მოხდეს ყველა პროგრამის უზრუნველყოფა გამოლევადი მასალებით, სამივლინებო და სხვა გაუთვალისწინებელი ხარჯებით. ამ ქმედებებისთვის გამოყოფილია ბიუჯეტი: აღჭურვილობისათვის 251700 აშშ $ პროექტის მიმდინარეობის პერიოდში და 319820 – ექვსწლიანი პერიოდისთვის მთლიანად. მიმდინარე ხარჯი – 56 500 აშშ $ პროექტის მიმდინარეობის პერიოდში და 216100 აშშ $ ექვსწლიანი პერიოდისთვის მთლიანად.

დანართ 5-ში (თავი 5.2.) წარმოდგენილია აღჭურვილობის ჩამონათვალი, რომელიც მოსამზადებელ ეტაპზე გადაეცა პარკის ადმინისტრაციას, აგრეთვე იმ მასალების, აღჭურვილობისა და სატრანსპორტო საშუალებათა შეძენის ხარჯი, რომელიც დასჭირდება ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას ნორმალური ფუნქციონირებისათვის.

შენიშვნა: პროგრამაში წარმოდგენილი სატრანსპორტო საშუალებები და აღჭურვილობა პირობითად გადანაწილებულია ცალკეულ პროგრამებზე წლების მიხედვით, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ საჭიროებისამებრ ამა თუ იმ სატრანსპორტო საშუალების, ან აღჭურვილობის გამოყენება შეზღუდულია რომელიმე პროგ-რამისათვის.

5.5.3. პროფესიული უნარ-ჩვევების ამაღლება

კოლხეთის ეროვნული პარკის თანამშრომელთათვის მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების საწყის ეტაპზე მათი პროფესიული უნარ-ჩვევების ამაღლების მიზნით, გათვალისწინებულია სპეციალური წრთვნებისა და სასწავლო კურსების მოწყობა.

5.5.3.1. ზოგადი კურსები

კომპიუტერული ტექნიკის შემსწავლელი კურსები

კომპიუტერული ტექნიკის შემსწავლელ კურსებს გაივლიან მართვის, დამხმარე და ტექნიკური პერსონალი, რათა მუშაობის პროცესში შეძლონ კომპიუტერული ტექნოლოგიების ძირითადი შესაძლებლობების გამოყენება, კერძოდ:

1. დოკუმენტის მომზადება და ტექსტზე მუშაობა;

2. ელექტრონული ფოსტისა და ინტერნეტის გამოყენება.

კომპიუტერის შესწავლის კურსს გაივლის 12 თანამშრომელი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

დირექტორის მოადგილე

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების დრო:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე) |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფას|სამივ. |

| |განმ-ში|შორი|ი |თანხა |

| | |ს | | |

| | |მივლ| | |

| | |ინ | | |

ინგლისური ენის შემსწავლელი კურსები

ინგლისური ენის შემსწავლელი კურსები მოეწყობა მართვისა და ტექნიკური პერსონალისათვის, რათა ისინი დაეუფლონ ინგლისურ ენას (განსაკუთრებით სპეციალურ ტერმინოლოგიას), გაეცნონ დაცული ტერიტორიის მართვის უახლეს საერთაშორისო გამოცდილებას, თავისუფლად მოახერხონ უცხოელ კოლეგებთან და პარკის უცხოელ ვიზიტორებთან ურთიერთობა, მონაწილეობა მიიღონ საერთაშორისო გარემოსდაცვით შეხვედრებში, სემინარებსა და სასწავლო ტურებში.

ინგლისურ ენაში სასწავლო კურსს გაივლის ეროვნული პარკის 18 თანამშრომელი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

დირექტორის მოადგილე

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები (ინგლისური ენის სპეციალისტები)

სამუშაოს შესრულების ვადა:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე) |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფას|სამივ. |

| |განმ-ში|შორი|ი |თანხა |

| | |ს | | |

| | |მივლ| | |

| | |ინ | | |

სპეციალიზებული კურსები

კომპიუტერული ტექნიკის შემსწავლელ კურსს გაივლის მართვის, დამხმარე და ტექნიკური პერსონალი, რათა მუშაობის პროცესში შეძლონ კომპიუტერული ტექნოლოგიების მთელი შესაძლებლობების გამოყენება, კერძოდ:

1. ბუღალტრული და გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემების გამოყენება;

2. ციფრული ფოტო და ვიდეოტექნიკის გამოყენება.

წვრთნას გაივლის:

კომპიუტერული საბუღალტრო პროგრამების კურსები _ 2 თანამშრომელი

კომპიუტერული ვიდეო- და ფოტო პროგრამების კურსები _ 3 თანამშრომელი

გეოგრაფიულ/საინფორმაციო სისტემების კურსები _ 2 თანამშრომელი

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

დირექტორის მოადგილე

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების ვადა:

პირველი წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში. |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე) |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. განმ-ში |მათ შორის მივლინ |ხელფასი |სამივ. თანხა |

| |კონტრ. |მათ |ხელფას|სამივ. |

| |განმ-ში|შორი|ი |თანხა |

| | |ს | | |

| | |მივლ| | |

| | |ინ. | | |

ბ) მონიტორინგი

მონიტორინგის წარმოებისათვის საჭირო წვრთნას მცველები გაივლიან პარკში ჩატარებული კვლევითი სამუშაოების პარალელურად.[2]

წვრთნას გაივლიან შემდეგი აღრიცხვების შესწავლის მიზნით:

• მსხვილფეხა ძუძუმწოვრების მონიტორინგი (15 თანამშ.)

• ფრინველების მონიტორინგი (15 თანამშ.)

• იშვიათი მცენარეული თანასაზოგადოებების მონიტორინგი (6 თანამშ.)

• წითელი წიგნის, იშვიათი, ენდემური და IUCN-ის სახეობათა მონიტორინგი (15 თანამშ.)

• ჭარბტენიანი ტყეების მონიტორინგი (6 თანამშ.)

5.5.3.3. ვიზიტორთა და ინტერპრეტაციის პროგრამების თანამშრომლთა წვრთნა

მნიშვნელოვანია აგრეთვე პარკის საინფორმაციო ცენტრების თანამშრომელთა (ინტერპრეტატორების) წვრთნა, რომელსაც ასევე მოწვეული ექსპერტები გამართავენ. ინტერპრეტაცია და ვიზიტორთა მომსახურებაში წვრთნას გაივლის ეროვნული პარკის 40 თანამშრომელი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

დირექტორის მოადგილე

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები

სამუშაოს შესრულების ვადა:

მეორე წელი

|სპეციალისტ./ხარჯები |სპეციალისტების |ანაზღაურება თვეში |სამუშაოს ხანგრძლ. (თვე) |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |რაოდენობა |(აშშ $) | |წლების მიხედვით |

| |კონტრ. |მათ |ხელფას|სამივ. |

| |განმ-ში|შორი|ი |თანხა |

| | |ს | | |

| | |მივლ| | |

| | |ინ. | | |

5.5.3.4. სპეციალური სასწავლო პროგრამები

ეროვნული პარკის ტექნიკური პერსონალისათვის (პროგრამის ხელმძღვანელები და სპეციალისტები) უაღრესად მნიშვნელოვანია სასწავლო პროგრამებში მონაწილეობა, ვინაიდან გამოცდილების გაზიარების ასეთი ფორმა საშუალებას იძლევა საერთაშორისო სასწავლო ცენტრებში მომზადდეს უმაღლესი კვალიფიკაციის პროფესიონალი მენეჯერები. ამ ქმედებისთვის გამოყოფილია ერთიანი ბიუჯეტი 32 000 აშშ $-ის ოდენობით.

5.5.3.5. ვიზიტები გამოცდილების გასაზიარებლად

კოლხეთის ეროვნული პარკის პერსონალისთვის განსაზღვრულია ვიზიტების ორგანიზება საქართველოსა და მსოფლიოს სხვადასხვა დაცულ ტერიოტრიებში გამოცდილების ურთიერთგაზიარების მიზნით. ამ ქმედებისთვის გამოყოფილია ბიუჯეტი 25 000 აშშ $-ის ოდენობით.

პერსონალის წვრთნისთვის საჭირო ბიუჯეტი – 68 400 აშშ $.

პროგრამის განხორციელებისთვის საჭირო ბიუჯეტი – 1 147 824 აშშ $

5.6 ინფრასტრუქტურის პროგრამა

ეროვნული პარკის სრულფასოვანი ფუნქციონირების და სამენეჯმენტო სტრატეგიების რეალიზაციის მიზნით, დამუშავდა ინფრასტრუქტურის ქსელის შექმნისა და განვითარების პროგრამა. იგი განხორციელდება ეტაპობრივად. მენეჯმენტის პროგრამების ამ ნაწილში განსაზღვრულია ინფრასტრუქტურის განვითარების ქმედებები საწყისი ორი წლისათვის. აღნიშნული ინფრასტრუქტურა დეტალურადაა აღწერილი მომდევნო თავებში.

5.6.1. ადმინისტრაციის ინფრასტრუქტურა

5.6.1.1. ადმინისტრაციის ცენტრი

ადმინისტრაციული ცენტრი ეწყობა კოლხეთის ეროვნული პარკის პერსონალის სამუშაო პირობების თანამედროვე, საერთაშორისო სტანდარტების დონეზე უზრუნვეყლოფის მიზნით.

მისი განთავსება დაგეგმილია ქალაქ ფოთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, მალთაყვაზე, გურიის ქუჩაზე, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტიის ბალანსზე არსებული ადმინისტრაციული შენობის, დამხმარე ნაგებობებისა და ტერიტორიის ბაზაზე.

არსებული შენობის დაბალი არქიტექტურულ-გეგმარებითი და მხატვრულ-ესთეტური დონიდან გამომდინარე, საინჟინრო კომუნიკაციების არადამაკმაყოფილებელი ტექნიკური მდგომარეობისა და ამორტიზაციის მაღალი პროცენტის გათვალისწინებით, აუცილებელია ფართომასშტაბიანი სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულება.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება _ პირველი წელი, სარეკონსტრუქციო სამუშაოები – პირველი და მეორე წელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |20000 | | |20000 |

|მშენებლობა-რეკონსტრუქციის ხარჯი |100000 |100000 | |200000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |10000 |10000 |

| ჯამი |120000 |100000 |10000 |230000 |

5.6.1.2. ავტოფარეხი და სახელოსნო

ადმინისტრაციული ცენტრის მიმდებარე ტერიტორიაზე, პარკის ადმინისტრაციის ბალანსზე არსებული ავტომანქანების შენახვისა და შეკეთების მიზნით, დაგეგმილია ავტოფარეხისა და სახელოსნოების მოწყობა.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება დაგეგმილია პირველ წელს, სამშენებლო სამუშაოები პირველ და მეორე წელს

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |1000 | | |1000 |

|მშენებლობის ხარჯი |8500 |14500 | |23000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |1000 |1000 |

| ჯამი |9500 |14500 |1000 |25000 |

5.6.1.3. ნავსადგომები

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ბალანსზე არსებული ნავებისა და კატერების გამოყენების, შენახვისა და შეკეთების მიზნით დაგეგმილია ერთი დიდი და ორი მცირე ნავსადგომის მოწყობა.

იმნათის უბანი

დიდი ნავსადგომი ,,კაპარჭინა” _ მდ. კაპარჭინას მარჯვენა ნაპირზე შესასვლელ ,,პალიასტომთან” ახლოს.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებისა:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება _ პირველ წელს, სამშენებლო სამუშაოები – პირველ და მეორე წელს

სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |1000 | | |1000 |

|მშენებლობის ხარჯი |7500 |11500 | |19000 |

|შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |1000 |1000 |

| ჯამი |8500 |11500 |1000 |21000 |

ნაბადას უბანი

ამ უბანზე პატარა ნავსადგომის განთავსება დაგეგმილია ციას არხის სათავესთან, მდ. რიონზე არსებული რკინიგზის ხიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეზე, 0,5 კმ. დაშორებით

ანაკლია-ჭურიის უბანი

პატარა ნავსადგომი მოეწყობა მდ. ჭურიის შესართავთან მდებარე ყურის ჩრდილოეთ ნაწილში. იქ, სადაც განლაგებულია შესასვლელი ,,ჭურია“.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება – პირველ წელს, სამშენებლო სამუშაოები – პირველ და მეორე წელს

ორ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II | III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |600 | | |600 |

|მშენებლობის ხარჯი |5000 |5000 | |10000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |1000 |1000 |

| ჯამი |5600 |5000 |1000 |11600 |

5.6.2. დაცვის პროგრამის ინფრასტრუქტურა

5.6.2.1. საზღვრების დემარკაცია[3]

კოლხეთის ეროვნულის პარკის ტეროტორიების სრულფასოვანი დაცვისა და მოვლა-პატრონობის მიზნით, დაგეგმილია საზღვრების დემარკაცია ორ ეტაპად. პირველი ეტაპზე სამუშაოები განხორციელდება პირველ წელს, ყველაზე კრიტიკულ მონაკვეთებზე, იქ, სადაც ეროვნული პარკი ესაზღვრება დასახლებებს, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს და სადაც მაღალია დაცულ ტერიტორიებზე ანთროპოგენური უარყოფითი ზემოქმედების რისკი.

ეს მონაკვეთებია:

იმნათის უბანზე _ ქ. ფოთის, ქ. ლანჩხუთის, სოფლების _ პატარა ფოთის, საბაჟოს,აჭარლების დასახლების, საქორქიოს, საღვამიჩაოს, საგვიჩიოს, სირიაჩქონის, ხიდმაღალას, ახალსოფლის მომიჯნავე ტერიტორიები.

ნაბადას უბანზე _ ყულევის მშენებარე ტერმინალის, სოფლების, ყულევის, გაღმა ქარიატას, გაღმაშუახორგისა და პატარა ფოთის მომიჯნავე ტერიტორიები.

ანაკლია-ჭურიის უბანზე _ ყულევის მშენებარე ტერმინალის, სოფლების _ თიკორის, ნაჭკადუს, დღვაბას, ცვანეს, გამოღმაქარიატას მომიჯნავე ტერიტორიები.

მეორე ეტაპის სამუშაოების განხორციელება დაგეგმილია მეორე წელს.

პარკის ხმელეთის ნაწილის საზღვრის საერთო სიგრძეა _ 197 კმ. აქედან:

• იმნათის უბნის მონაკვეთი _ 117 კმ.

• ნაბადის უბნის მონაკვეთი _ 38 კმ.

• ანაკლიის უბნის მონაკვეთი _ 42კმ.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი.

სამუშაოს შესრულების დრო:

საზღვრების დაზუსტება, მარკირება, ნატურაში გამიჯვნა _ პირველი და მეორე წელი

მთელ პერიმეტრზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|მარკირება |9000 | | |9000 |

|საზღვრის მოწყობის ხარჯები | |59000 | |59000 |

|საზღვრის შენახვის მიმდინრე ხარჯები | | |4000 |4000 |

| ჯამი |9000 |59000 |4000 |72000 |

5.6.2.2. მცველთა თავშესაფრები

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიის სრულფასოვანი მოვლა-პატრონობის, დაცვის სამსახურის ფუნქციონირებისა და შესაბამისი პროგრამის განხორციელების მიზნით დაგეგმილია ორი ტიპის _ 5 მუდმივი და 9 დროებითი მცველთა თავშესაფრის მოწყობა (იხ. სქემა 4.2).

ა) მცველთა მუდმივი თავშესაფრები:

მცველთა თავშესაფრები განლაგდება:

იმნათის უბანი

• შესასვლელ ,,პალიასტომთან” მდ. კაპარჭინაზე;

• შესასვლელ ,,ჩიბათთან”;

• მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირიდან 0,4 კმ.-ის დაშორებით მდ. რიონში არსებული ,,პატარა ფოთის ჩქონის” კუნძულის მოპირდაპირე მხარეზე.

ნაბადას უბანი

• მდ. რიონზე არსებული რკინიგზის ხიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეზე მისგან 0,5 კმ.-ის დაშორებით.

ანაკლია-ჭურიის უბანი

შესასვლელ ,,ჭურიასთან”.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება და მშენებლობა _ პირველი წელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

ხუთ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |2500 | | |2500 |

|მშენებლობის ხარჯები |65000 |1000 | |66000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯები | | |4000 |1000 |

| ჯამი |67500 |1000 |4000 |72500 |

ბ) მცველთა დროებითი თავშესაფრები:

მცველთა დროებითი თავშესაფრები განლაგდება:

იმნათის უბანი

• გრიგოლეთის ტორფიანი ჭაობის აღმოსავლეთ საზღვართან – ტორფიან ჭაობსა და მდ. კარვისღელეს შორის მდებარე ტერიტორიაზე;

• მდ. კუკნისა და დედაბერას არხის შეერთების ადგილას;

• იმნათის უბნის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში მდ. რიონიდან 2კმ-ის დაშორებით;

• მდ. რიონის მარცხენა ნაპირზე – სოფელ სირიაჩქონთან (მდ. რიონზე არსებულ ბორანთან);

• მდ. ფიჩორის და პალიასტომის ტბის შესართავთან.

ნაბადას უბანი

• ნაბადას ტორფიანი ჭაობის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდეზე მდ. ცივას აღმოსავლეთ ნა-პირზე;

• მდ. ცივას მარჯვენა ნაპირზე, იქ სადაც ეს მდინარე ტოვებს ტყეს და ღია ჭაობზე გადის.

ანაკლია-ჭურიის უბანი

• მდ. ხობისწყლის მარჯვენა ნაპირიდან ჩრდილოეთით 1კმ-ის დაშორებით;

• მდ. ჭურიის მარჯვენა ნაპირზე _ მდინარეების _ მუნჩიის, დღვაბას და შავი ღელის შეერთების ადგილზე.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება და მშენებლობა – პირველი წელი

ცხრა ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |900 | | |900 |

|მშენებლობის ხარჯი |21600 |450 | |22050 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |1800 |450 |

| ჯამი |22500 |450 |1800 |24750 |

5.6.3. ვიზიტორთა პროგრამის ინფრასტრუქტურა

5.6.3.1. ვიზიტორთა ცენტრი

ვიზიტორთა ცენტრის დანიშნულებაა დაინტერესებული პირებისთვის ეროვნული პარკის შესახებ სრული და თვალსაჩინო ინფორმაციის მიწოდება. მისი განლაგება დაგეგმილია ერთიან არქიტექტურულ კომპლექსში, ადმინისტრაციის ცენტრსა და სხვა დამხმარე ობიექტებთან ერთად (ავტოფარეხი, სახელოსნოები), ქ. ფოთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში.

ცენტრის ძირითად ელემენტს, მისი ფუნქციიდან გამომდინარე, წარმოადგენს საინფორმაციო დარბაზი. სრულფასოვანი ინფორმაციის მისაღებად დარბაზში განლაგებული იქნება აუდიო-ვიდეო, კომპიუტერული და სადემონსტრაციო აპარატურა; მოწყობილი იქნება სპეციალური საინტერპრეტაციო და საგანმანათლებლო მასალების გამოფენა.

სამუშაო შეხვედრების, სემინარებისა და კონფერენციების მოსაწყობად დაგეგმილია აგრეთვე ცალკე დარბაზის მოწყობა სავარაუდოდ 100 ადგილზე. იგი მოხერხებულ ფუნქციურ კავშირში უნდა იყოს საინ-ფორმაციო დარბაზთან.

შერჩეული მარშრუტის თავისებურებისა და სეზონის გათვალისწინებით, ვიზიტიორთა შესაბამისად აღჭურვის მიზნით გათვალისწინებულია ინვენტარის გაქირავების პუნქტი.

ვიზიტიორთა ცენტრში ურთიერთშეთანხმებული საკვლევი პროგრამების განხორციელებისათვის, ჩამოსული მეცნიერებისა და საპატიო სტუმრების დროებით განთავსებისთვის, გათვალისწინებულია ორი სასტუმრო ოთახის მოწყობა.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი.

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება დაგეგმილია პირველ წელს, სამშენებლო სამუშაოები _ პირველ და მეორე წელს.

სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |20000 | | |20000 |

|მშენებლობის ხარჯი |56000 |114000 | |170000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |8000 |8000 |

| ჯამი |76000 |114000 |8000 |198000 |

5.6.3.2. შესასვლელები/საინფორმაციო ცენტრები

ეროვნული პარკისა და კონკრეტული მარშრუტების შესახებ ინფორმაციით ვიზიტიორთა უზრუნველყოფის მიზნით, მის ტერიტორიაზე შესასვლელად დაგეგმილია ოთხი შესასვლელის/საინფორმაციო ცენტრის მოწყობა. ვიზიტორთა სავარაუდო რაოდენობის გათვალისწინებითა და ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე, დაგეგმილია ორი ტიპის შესასვლელის/საინფორმაციო ცენტრის მოწყობა _ 1 დიდი და 3 _ პატარა (იხ. სქემა 4.2).

ა) პირველი ტიპის შესასვლელი/საინფორმაციო ცენტრი

იმნათის უბანი

შესასვლელი/საინფორმაციო ცენტრი ,,პალიასტომი“

ამ ცენტრის მოწყობა დაგეგმილია პალიასტომის ტბის სამხრეთ-დასავლეთ კიდეზე, მდ. კაპარჭინას მარჯვენა მხარეზე, მდ. კაპარჭინასა და მალთაყვას არხის შეერთების რაიონში.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება დაგეგმილია პირველ წელს, საამშენებლო სამუშაოები – პირველ და მეორე წელს

სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |4000 | | |4000 |

|მშენებლობის ხარჯი |15000 |20000 | |35000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |4000 |1000 |

| ჯამი |19000 |20000 |4000 |43000 |

ბ) მეორე ტიპის შესასვლელები/საინფორმაციო ცენტრები:

იმნათის უბანი

შესასვლელი ,,ჩიბათი” _ შესასვლელი განლაგდება უბნის აღმოსავლეთ ნაწილში მდ. სკურდას მარც-ხენა მხარეზე

ნაბადას უბანი

შესასვლელი ,,ნაბადა” _ მდ. რიონის შესართავის რაიონში მის მარჯვენა ნაპირზე-კიდულა ხიდთან.

ანაკლია-ჭურიის უბანი

შესასვლელი ,,ჭურია” _ მდ. ჭურიის შესართავის რაიონში, იქ, სადაც მდებარეობს ამ მდინარის შე-სართავთან დაკავშირებული ყურის და ხარკალოს ტბის გამმიჯნავი ხმელეთის ვიწრო ზოლი.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება დაგეგმილია პირველ წელს, მშენებლობა – მეორე წელს

სამ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |2600 | | |2600 |

|მშენებლობის ხარჯი | |60000 | |60000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |2400 |2400 |

| ჯამი |2600 |60000 |2400 |65000 |

5.6.3.3. ვიზიტორთა თავშესაფრები

ვიზიტორთა თავშესაფრების მოწყობა დაგეგმილია (იხ. სქემა 4.1).

იმნათის უბანი

ვიზიტიორთა თავშესაფარი ,,წყავა” _ მდ. ფიჩორის მარჯვენა ნაპირზე, მისი შესართავიდან აღმო-სავლეთით 9 კმ.-ზე.

ნაბადას უბანი

ვიზიტორთა თავშესაფარი ,,ფიჭვნარი”

თავშესაფარი ,,ფიჭვნარი” მოეწყობა ზღვის სანაპიროზე მდ. ხობისწყლის შესართავიდან სამხრეთით 2,5კ.მ. დაშორებით, იქ, სადაც თავს იყრის მდ. ციაზე და ცივაზე სანაოსნო და ზღვის სანაპიროს გასწვრივ მოწყობილი საფეხმავლო მარშრუტები.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება პირველ წელს, მშენებლობა _ მეორე წელს

ორ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |6000 | | |6000 |

|მშენებლობის ხარჯი | |70000 | |70000 |

|შენობის შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |8000 |8000 |

| ჯამი |6000 |70000 |8000 |84000 |

5.6.3.4. კემპინგები

პარკის ტერიტორიაზე განთავსებულ კემპინგებში მოეწყობა ცეცხლის დასანთები ადგილი, მარტივი ტიპის კონტეინერული ტუალეტი და სანაგვე ბუნკერი. თვითოეული მათგანი გათვალისწინებული იქნება 5-6 კარავზე (იხ. სქემა 4.1).

იმნათის უბანი

• კემპინგი მოეწყობა ადგილმდებარეობა ,,წყავასთან”

ნაბადას უბანი

• კემპინგი მოეწყობა სანაპირო დიუნაზე ვიზიტორთა თავშესაფარ ,,ფიჭვნარიდან” სამხრეთით 1,7 კმ. დაშორებით და ზღვის ნაპირიდან 0,3 კმ. მანძილზე;

• მდ. ცივას ნაპირზე, იქ, სადაც მდინარე ტოვებს ტყეს და გამოდის ღია ჭაობზე.

ანაკლია-ჭურიის უბანი

• კემპინგი მდ. ხობისწყლის მარჯვენა მხარეზე _ ჭურიის ტორფიანი ჭაობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაპირთან;

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება დაგეგმილია პირველ წელს, მშენებლობა – მეორე წელს

ოთხ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |400 | | |400 |

|მშენებლობის ხარჯი | |6000 | |6000 |

|შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |800 |800 |

| ჯამი |400 |6000 |800 |7200 |

5.6.3.5. შესასვენებელი ადგილები

ტურისტულ მარშრუტებზე ვიზიტიორთა ხანმოკლე შესვენების მიზნით დაგეგმილია 4 შესასვენებელი ადგილის მოწყობა. ისინი აღიჭურვება კონტეინერული ტუალეტებითა და სანაგვე ბუნკერებით.

იმნათის უბანი

• პალიასტომისა და მდ. ფიჩორის შესართავთან;

• ადგილმდებარეობა ,,ნოცვენაშთან”, ვიზიტორთა თავშესაფარ ,,წყავადან” ჩრდილო-აღმოსავლეთით 6 კმ.-ზე.

ნაბადას უბანი

• მდ. რიონზე არსებულ რკინიგზის ხიდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4 კმ.-ზე, მდ. ციას მარჯვენა ნაპირზე მოწყობილ ნავმისადგომთან;

ანაკლია-ჭურიის უბანი

• ჭურიის ჭაობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში _ მდინარეების შავის, მუნჩიასა და დღვაბას შე-სართავთან.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება – პირველი წელი, მშენებლობა _ მეორე წელი.

ოთხ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |200 | | |200 |

|მშენებლობის ხარჯი | |5000 | |5000 |

|შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |800 |800 |

| ჯამი |200 |5000 |800 |6000 |

5.6.3.6. ფრინველთა სათვალთვალოები

გადამფრენი და ადგილობრივი ფრინველების სათვალთვალოდ ორნითოლოგების, დაინტერესებული მკვლევართა და ვიზიტორებისათვის, ცალკეულ მარშრუტებზე, სპეციალურად შერჩეულ ადგილებში, დაგეგმილია 11 ფრინველთა სათვალთვალოს მოწყობა.

იმნათის უბანი

• პალიასტომის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე, სადაც ტბის ნაპირის აღმოსავლეთის მიმართულება მკვეთრად იცვლება ჩრდილოეთისაკენ;

• პატარა პალიასტომის ტბის შესასვლელის სამხრეთ ნაპირზე;

• პატარა პალიასტომის ტბის ჩრდილო ნაპირზე;

• იმნათის ტბის გასწვრივ გამავალი ბილიკის ბოლოში _ მდ. ფიჩორის ნაპირიდან 1 კმ-ის დაშორებით _ ჭაობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჭაობისა და დაჭაობებული ტყის საზღვარზე.

ნაბადას უბანი

• ტბა ფართოწყლის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირთან;

• მდ. ციას მარცხენა ნაპირზე, სადაც ამ მდინარის გასწვრივ თავდება ტყე და იწყება ღია ჭაობი;

• ნაბადას ჭაობის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში – ღია ჭაობისა და ტყის შეხების ზოლში;

• მდ. ცივას ნაპირზე, იქ სადაც მდინარე ტოვებს ტყეს და გამოდის ღია ჭაობზე.

ანაკლია-ჭურიის უბანი

• მდ. ჭურიის მარცხენა ნაპირზე მწყემსების დროებითი დასახლება ,,ანაკლიის“ მოპირდაპირე მხარეზე _ ზღვის ნაპირიდან 1,2 კმ-ის დაშორებით;

• ანაკლიის ჭაობში მდინარეების მუხურჯინას და ბუის შეერთების ადგილზე;

• ჭურიის ჭაობის უკიდურეს აღმოსავლეთ კიდეზე ტყისა და ღია ჭაობის შეხების ზოლში, ჭურიის მარცხენა ნაპირიდან 1,3 კმ-ის დაშორებით.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება დაგეგმილია პირველ წელს, მშენებლობა – მეორე წელს

თერთმეტ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |800 | | |800 |

|მშენებლობის ხარჯი | |22000 | |22000 |

|შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |2200 |2200 |

| ჯამი |800 |22000 |2200 |25000 |

5.6.3.7. თავლები

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე იმნათის უბანზე დაგეგმილია 2 მარტივი ტიპის თავლის მოწყობა.

პირველი თავლა განლაგდება ვიზიტიორთა თავშესაფარ ,,წყავასთან“, ხოლო მეორე _ შესასვლელ ,,ჩი-ბათთან”.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება – პირველ წელს, მშენებლობა – მეორე წელს

ორ ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |100 | | |100 |

|მშენებლობის ხარჯი | |2000 | |2000 |

|შენობების შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |1000 |1000 |

| ჯამი |100 |2000 |1000 |3100 |

5.6.3.8. ნავმისადგომები

ტურისტული მარშრუტების სანაოსნო მონაკვეთებისთვის დაგეგმილია მარტივი ტიპის, ხის ხიმინჯებზე მოწყობილი ნავმისადგომები, რომლებიც უნდა განლაგდეს სანაოსნო მარშრუტების, საწყის და ბოლო პუნქტებთან _ შესასვლელებთან, ვიზიტიორთა თავშესაფრებთან, ფრინველების სათვალთვალოებთან, კემპინგებთან და შესასვენებელ ადგილებთან.

იმნათის უბანი

• პალიასტომის ტბისა და მდ. ფიჩორის შესართავთან;

• ვიზიტორთა თავშესაფარ ,,წყავასთან“;

• შესასვლელ ,,ჩიბათთან“;

• მდინარეების ბუკისღელისა და დედაბერას შეერთების ადგილზე;

• მდ. დედაბერას მარჯვენა ნაპირზე ,,ბოგვერაძის კუნძულთან“.

ნაბადას უბანი

• ვიზიტიორთა თავშესაფარ ,,ფიჭვნართან“;

• მდინარე ცივას მარჯვენა ნაპირზე, იქ, სადაც ეს მდინარე ტოვებს ტყეს და ღია ჭაობზე გამოდის მცველთა დროებით თავშესაფართან;

• მდ. რიონზე არსებულ რკინიგზის ხიდიდან ჩრდილო-დასავლეთით 4 კმ-ზე, მდ. ციას მარჯვენა ნა-პირზე მოწყობილ შესასვენებელ ადგილთან.

ანაკლია-ჭურიის უბანი

• ჭურიის ჭაობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდინარეების _ შავის, მუნჩიასა და დღვაბას შესართავთან.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი.

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება – პირველ წელს, მშენებლობა – მეორე წელს

ცხრა ობიექტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II | III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |200 | | |200 |

|მშენებლობის ხარჯი | |5500 | |5500 |

|შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |1760 |1760 |

| ჯამი |200 |5500 |1760 |7460 |

5.6.3.9. ტურისტული მარშრუტები

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ტურიზმის განვითარების ხელშეწყობის მიზნით, შემუშავებულია ერთ და ორდღიანი საფეხმავლო, საცხენოსნო და სანაოსნო მარშრუტები. დაგეგმილია ბილიკების ქსელის მოწყობა და შესაბამისად აღჭურვა (იხ. დანართი 4, თავი 4.2.).

იმნათის უბანი

მარშრუტი 1. სანაოსნო (წრიული)

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება:

შესასვლელი ,,პალიასტომი“ _ პალიასტომის ტბის სამხრეთ, აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ ნაპირების გასწვრივ _ შესასვლელი ,,პალიასტომი“.

სიგრძე _ 18 კმ

ხანგრძლიობა _ 1 დღე

მარშრუტი 2. სანაოსნო-საფეხმავლო (წრიული)

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება:

შესასვლელი ,,პალიასტომი“_ მდ. დედაბერა _ მდ. ბუკისღელის მარჯვენა მხარე _ ვიზიტორთა თავშესაფარი ,,წყავა“_ მდ. ფიჩორი _ პალიასტომის ტბა ) _ შესასვლელი ,,პალიასტომი“.

სიგრძე _ 40 კმ

• საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 5კმ

• სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 35კმ

• ხანგრძლივობა _ 2 დღე

მარშრუტი 3. სანაოსნო-საფეხმავლო-საცხე-ნოსნო (წრიული)

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება:

შესასვლელი ,,პალიასტომი” _ მდ. ფიჩორი _ ვიზიტიორთა თავშესაფარი ,,წყავა” _ შესასვლელი ,,ჩიბათი” _ ადგილმდებარეობა ,,წიფნარი” _ ვიზი-ტიორთა თავშესაფარი ,,წყავა“ _ მდ. ბუკისღელის მარჯვენა მხარე _ მდ. დედაბერა _ მდ. კაპარჭი- ნა _ შესასვლელი ,,პალიასტომი“.

სიგრძე _ 65 კმ

• სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 43კმ

• საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 6კმ

• საცხენოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 16კმ

ხანგრძლივობა _ 3 დღე

მარშრუტი 4. სანაოსნო-საფეხმავლო-საცხე-ნოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება:

შესასვლელი ,,ჩიბათი“ _ ადგილმდებარეობა ,,წიფნარი“ _ ვიზიტიორთა თავშესაფარი ,,წყავა“ _ მდ. ბუკისღელის მარჯვენა მხარე _ მდ. დედაბერა _ მდ. კაპარჭინა _ შესასვლელი ,,პალიასტომი”. _ მდ. ფიჩორი _ ვიზიტიორთა თავშესაფარი ,,წყავა” _ მდ. ფიჩორი _ შესასვლელი ,,ჩიბათი“.

სიგრძე _ 65 კმ

• საცხენოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 16 კმ

• სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 43 კმ

• საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 6 კმ.

ხანგრძლივობა _ 3 დღე

მარშრუტი 5. საცხენოსნო-სანაოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება:

შესასვლელი ,,ჩიბათი” _ ადგილმდებარეობა ,,წიფნარი” _ ვიზიტიორთა თავშესაფარი ,,წყავა“_ მდ. ფიჩორი _ შესასვლელი ”ჩიბათი”

სიგრძე _ 26 კმ

• საცხენოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 16კმ

• სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 10 კმ

ხანგრძლივობა: 1 დღე

ნაბადას უბანი

მარშრუტი 6. საფეხმავლო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება:

შესასვლელი ,,ნაბადა“ _ ვიზიტიორთა თავშესაფარი ,,ფიჭვნარი“ _ შესასვლელი _ ,,ნაბადა“.

სიგრძე _ 13 კმ

ხანგრძლიობა: 1 დღე

მარშრუტი 7. საფეხმავლო-სანაოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება:

შესასვლელი ,,ნაბადა” _ ვიზიტიორთა ცენტრი ,,ფიჭვნარი“ _ ციას არხი _ რკინიგზის ხიდი მდ. რიონზე _ შესასვლელი ,,ნაბადა”.

სიგრძე _ 18 კმ

• საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 10 კმ

• სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 8 კმ

ხანგრძლივობა _ 2 დღე

მარშრუტიN8. სანაოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ნაბადა” _ ვიზი-ტიორთა ცენტრი ,,ფიჭვნარი“ _ მდ. ცივა _ კემპინგი მდ. ცივაზე _ ვიზიტიორთა ცენტრი ,,ფიჭვნარი” _ შესასვლელი ,,ნაბადა”.

სიგრძე _ 20 კმ

• საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 12კმ

• სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 8 კმ

ხანგრძლივობა _ 2 დღე

ანაკლია-ჭურიის უბანი

მარშრუტიN9. სანაოსნო-საფეხმავლო (წრიული)

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ჭურია” _ მდ. ჭუ-რიის შესართავი _ მდ. ჭურიის სათავის რაიონი _ კემპინგი მდ. ხობისწყლის მარჯვენა მხარეზე _ მდ. ხო-ბისწყლის შესართავი _ სანაპირო დიუნა _ შესასვ-ლელი ,,ჭურია”

სიგრძე _ 22 კმ

• სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 6 კმ

• საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 16კმ

ხანგრძლივობა _ 2 დღე

მარშრუტების დეტალური აღწერა და სქემა იხილეთ დანართ 4-ში, თავი 4.2.4.

პასუხისმგებელი სამუშაოს შესრულებაზე:

ინფრასტრუქტურის პროგრამის ხელმძღვანელი

შემსრულებლები:

მოწვეული სპეციალისტები და პარკის პერსონალი

სამუშაოს შესრულების დრო:

პროექტირება დაგეგმილია პირველ წელს, მოწყო-ბა – მეორე წელს

ცხრა მარშრუტზე გათვლილი სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება:

|სამუშაოების დასახელება |სამუშაოს ღირებულება (აშშ $) |

| |I |II |III-VI |ჯამი |

|პროექტირება |1000 | | |1000 |

|საფეხმავლო მარშრუტის მოწყობა (36კმ) | |14000 | |14000 |

|საცხენოსნო მარშრუტის მოწყობა (16კმ) | |4600 | |4600 |

|სანაოსნო მარშრუტის მოწყობა (68კმ) | |8000 | |8000 |

|შენახვის მიმდინარე ხარჯი | | |2400 |2400 |

| ჯამი |1000 |26600 |2400 |30000 |

პროგრამის განხორციელებისთვის საჭირო თანხა – 925 610 აშშ $

5.7. ხარჯთაღრიცხვის შედგენა, ქმედებების დროში დაგეგმვა და ხარჯების გრაფიკი

5.7.1. ჯამური ხარჯი

ზემოაღნიშნული პროგრამებისა და ქმედებების ხარჯი შეჯამებულია ქვემოთ წარმოდგენილ ცხრილში.

პროგრამების ჯამური ხარჯი შეადგენს 2 768 734,00 აშშ $

|ქრონოგრამა | |

|1. რესურსების მართვის და კვლევა/მონიტორინგის პროგრამა |

|# |ქმედების დასახელება |

|1.1.1. |ძირითადი ჰაბიტატების ინვენტარიზაცია | |

|1.1.1.1 |ტყის ინვენტარიზაცია ლანდშაფტურ-ეკოლოგიურ საფუძველზე |

|1.1.2.1 |ფლორის ინვენტარიზაცია |9200 |

|1.1.3.1 |უხერხემლო ცხოველთა ინვენტარიზაცია |

|1.1.4.1 |ანთროპოგენული დატვირთვის/ საფრთხეების ინვენტარიზაცია |

|1.2.1. |ტყის ეკოსისტემების აღდგენის სტრატეგიისა და პროექტის შემუშავება |

|1.3.1. |

|# |

|# |

|# |ქმედების დასახელება |I წელი |II წელი |ჯამი |III წელი |IV წელი |V წელი |VI წელი |ქვეჯამი |

|5. ინფრასტრუქტურის და სამეურნეო მომსახურების პროგრამა | |

|# |ქმედების დასახელება |

|5.1.1 |საზღვრის დემარკაცია[4] |

|5.2.1. |ვიზიტიორთა ცენტრის მშენებლობა |

|5.3.1. |ადმინისტრაცი|

| |ული ცენტრის |

| |რეკონსტუქცია|

|6.1. |სახელფასო ფონდები |

|6.1.1. |სახელფასო ფონდი (სახელმწიფო) |

|6.2.1. |პროგრამების განხორც -თვის საჭირო აღჭურვილობა |

|6.2.2.1 |მიმდინარე ხარჯი (პროექტიდან) |

|6.3.1. |კომპიუტერული ტექნიკის |

| |შესწავლა |

|1. რესურსების მართვის და კვლევა/მონიტორინგის პროგრამა |

| |ქმედების დასახელება | I | II|III| IV|V |VI |

|1.1. |მეცნიერული კვლევა, მონაცემთა ბაზის შექმნა |

|1.1.1. |ძირითადი ჰაბიტატების ინვენტარიზაცია |

|1.1.1.1 |ტყის ინვენტარიზაცია ლანდშაფტურ-ეკოლოგიურ საფუძველზე | | | | | | |

|1.1.1.2 |მეორადი ტყის, ტყე-ბუჩქნარის, მდელოს, მდელო-ბუჩქნარის ინვენტარიზაცია | | | | | | |

|1.1.1.3 |ჭაობის ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური ინვენტარიზაცია | | | | | | |

|1.1.1.4 |ნაპირგასწვრივი დიუნის ინვენტარიზაცია | | | | | | |

|1.1.2. |ბოტანიკური კვლევა |

|1.1.2.1 |ფლორის ინვენტარიზაცია | | | | | | |

|1.1.2.2 |ფიტოსოციოლოგიური კვლევა | | | | | | |

|1.1.3. |ფაუნისტური კვლევები |

|1.1.3.1 |უხერხემლო ცხოველთა ინვენტარიზაცია | | | | | | |

|1.1.3.2 |თევზის სახეობების ინვენტარიზაცია და მარაგის შეფასება | | | | | | |

|1.1.3.3 |საფრთხის წინაშე მყოფი თევზის სახეობის ქვირითობის ადგილების დადგენა | | | | | | |

|1.1.3.4 |ამფიბიისა და ქვეწარმავლის კონსერვაციული სტატუსის დადგენა | | | | | | |

|1.1.3.5 |ფრინველის ინვენტარიზაცია | | | | | | |

|1.1.3.6 |ძუძუმწოვრების ინვენტარიზაცია და პოპულაციების სტატუსის შეფასება | | | | | | |

|1.1.3.7 |ზღვის ძუძუმწოვრების პოპულაციების სტატუსის შეფასება | | | | | | |

|1.1.3.8 |ინვაზიური სახეობების მონიტორინგი | | | | | | |

|1.1.4. |შერჩეული ანთროპოგენული დატვირთვის ინვენტარიზაცია |

|1.1.4.1 |ანთროპოგენული დატვირთვის/ საფრთხის ინვენტარიზაცია | | | | | | |

|1.2. |ეკოსისტემის აღდგენასთან დაკავშირებული სამეცნიერო კვლევა |

|1.2.1. |ტყის ეკოსისტემის აღდგენის სტრატეგიისა და პროექტის შემუშავება | | | | | | |

|1.2.2. |ტორფიანი ჭაობის აღდგენის პროექტის შემუშავება | | | | | | |

|1.2.3. |კოლხური ხოხბის აღდგენა | | | | | | |

|1.2.4. |შემდგომი კვლევის საჭიროების განსაზღვრა | | | | | | |

|1.3. |მონიტორინგი |

|1.3.1. |

|2.1. |დაცული ტერიტორიების პოპულარიზაცია ინფორმაციის მასობრივი საშუალებებით | | | | | | |

|2.3. |საერთაშორისო საინფორმაციო ქსელში - ინტერნეტში სარეკლამო გვერდის შექმნა | | | | | | |

|2.4. |საერთაშორისო მნიშვნელობის ტურისტულ გამოფენასა და ბაზრობაში მონაწილეობა | | | | | | |

|2.5. |

|3.1. |დაცვის ოპერატიული გეგმის შემუშავება და განხორციელება | | | | | | |

|3.2. |

|4.1. |სემინარი ადგილობრივი მოსახლეობისათვის | | | | | | |

|4.2. |ტურისტულ ბიზნესთან დაკავშირებული სემინარი | | | | | | |

|4.3. |ბიზნეს-ბროშურის გამოცემა | | | | | | |

|4.4. |სემინარი ბუნებრივი რესურსებით მოსარგებლისათვის | | | | | | |

|4.5. |სემინარი მასწავლებლისა და მოსწავლისათვის | | | | | | |

|4.6. |

|5.1. |დაცვის ინფრასტრუქტურა |

|5.1.1 |საზღვრის დემარკაცია |

|5.2.1. |ვიზიტიორთა ცენტრის მშენებლობა |

|5.3.1. |

|6.1. |სახელფასო ფონდი |

|6.1.1. |სახელფასო ფონდი (სახელმწიფო) |

|6.2.1. |პროგრამების განხორციელებისათვის საჭირო აღჭურვილობა |

|6.2.2.1 |მიმდინარე ხარჯი (პროექტიდან) |

|6.3.1. |კომპიუტერული ტექნიკის შესწავლა | | | | | | |

|6.3.2. |ინგლისური ენის შემსწაველი კურსები | | | | | | |

|6.3.3. |სპეციალიზებული კურსები | | | | | | |

|6.3.4. |კანონიერები დაცვის პროგრამის თანამშრ. წვრთნა | | | | | | |

|6.3.5. |ინტერპრეტაციისა და განათლების პროგრამის თანამშრ. წვრთნა | | | | | | |

|6.3.6. |სპეციალური სასწავლო პროგრამა | | | | | | |

|6.3.7. |ვიზიტი გამოცდილების გასაზიარებლად | | | | | | |

| | | | | | | | |

| |I წლის ქმედებები | | | | | | |

| |II წლის ქმედებები | | | | | | |

| |III-VI წლის ქმედებები | | | | | | |

5.7.3. ხარჯების გრაფიკი

ქვემოთ წარმოდგენილ ცხრილში შეჯამებულია თითოეული წლისათვის საჭირო ბიუჯეტი. ხარჯის გრაფიკი შედგენილია აღნიშნული პროგრამების და დროში მათი დაგეგმვის გათვალისწინების საფუძველზე. ქმედებების დროში დაგეგმვის გრაფიკი და შესაბამისი ხარჯი ყოველწლიურად უნდა გადაისინჯოს და დაიხვეწოს ყოველწლიურ ოპერატიულ გეგმაში.

ხარჯის გრაფიკი მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია გეგმის მიხედვით ქმედებების წარმატებულ განხორციელებაზე. რეკომენდებულია შემუშავებულ იქნეს საგანგებო გეგმა იმ შემთხვევისათვის, თუ შე-საძლებელი ბიუჯეტი გათვალისწინებულზე ნაკლები აღმოჩნდება, და რეალური ხარჯი პირველსა და მეორე წელს დაგეგმილზე მეტი ან ნაკლები.

მეტი მოსახერხებლობისთვის მთელი საბიუჯეტო თანხა კონვენტირებულია აშშ დოლარად, 21.01.06 წლის საქართველოს ეროვნული ბანკის კურსით 1 აშშ $=1.8075 ლარს.

სახელმწიფოს მიერ გამოყოფილი თანხა გადახდილი იქნება ლარებში და მათზე სავალუტო კურსის ცვალებადოდბა არ აისახება. ხოლო აშშ დოლარებში გადახდილი თანხა ყოველწლიურად უნდა დაზუსტდეს და მიესადაგოს შესაბამისი წლის სავალუტო კურსს, რათა გამოირიცხოს თანხის ლარის კურსთან შესა-ბამისობით გამოწვეული ცვლილება.

|N |პროგრამის დასახელებაba |I წელი |II წელი |ქვეჯამი |

|მათ შორის პროექტით გათვალისწინებული თანხა |1 927 150 |$ | | |

|მათ შორის სახელმწიფო დაფინანსებით გათვალისწინებული თანხა |122 933 |$ | | |

|მათ შორის საკუთარი შემოსავლით გათვალისწინებული თანხა |33 467 |$ | | |

|  | |  |  |  |

|მათ შორის სახელმწიფო დაფინანსებით გათვალისწინებული თანხა |503 264 |$ | | |

|მათ შორის საკუთარი შემოსავლით გათვალისწინებული თანხა |136 560 |$ | | |

|  | | | | |

|მათ შორის პროექტით გათვალისწინებული თანხა |1 927 150 |$ | | |

|მათ შორის სახელმწიფო დაფინანსებით გათვალისწინებული თანხა |626 197 |$ | | |

|მათ შორის საკუთარი შემოსავლით გათვალისწინებული თანხა |170 027 |$ | | |

შენიშვნა: სამუშაოზე გამოყოფილი ხელფასი და სამივლინებო თანხა მოცემულია დაუბეგრავად

6. კოლხეთის ეროვნული პარკის გარემოზე ზემოქმედების ანალიზი

6.1. შესავალი

მენეჯმენტის გეგმის დამუშავების პროცესში გამოკ-ვეთილ იქნა შემდეგი ძირითადი გარემოსდაცვითი პრობლემება:

1. ეროვნული პარკის ინფრასტრუქტურის მშენებ-ლობა-მოწყობის გარემოზე ზემოქმედება;

2. ეროვნულ პარკში ტურიზმის გარემოზე ზემოქმე-დება;

3. ეროვნულ პარკში რესურსების მართვაში ცვლი-ლებების გარემოზე ზემოქმედება.

ეროვნული პარკის ფუნქციონირების სხვადასხვა ფაზაში გარემოზე ზემოქმედების ანალიზის დანიშნუ-ლებაა გარემოზე არასასურველი ზეგავლენის სპეციფი-კური შემამსუბუქებელი ღონისძიებების დასახვა და მათ განხორციელებაზე პასუხისმგებელი უწყების გამო-ყოფა (იხ. პანდიონ სისტემსის (Pandion Systems, Inc.) ანგარიში გშ-ს შესახებ).

6.2. მშენებლობის ფაზა

მშენებლობის ფაზა მოიცავს ინფრასტრუქტურის შექმნისა და განვითარების ეტაპს.

6.2.1. კოლხეთის ეროვნული პარკის ინფრას-ტრუქტურის მშენებლობა-მოწყობა

კოლხეთის ეროვნული პარკის მართვისათვის, აგ-რეთვე, ბიომრავალფეროვნების დაცვისა და მდგრადი განვითარებისათვის, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და რეკრეაციული საქმიანობისა და ეკოტურიზმის ხელ-შეწყობისთვის შექმნილია შესაბამისი ინფრასტრუქტუ-რის მოდელი.

დაგეგმილი ინფრასტრუქტურის კომპონენტია: ეროვ-ნული პარკის საზღვრის სადემარკაციო ელემენტები, ადმინისტრაციული და ვიზიტიორთა ცენტრი, მცვე-ლისა და ვიზიტიორთა თავშესაფარი, შესასვლელი/საინფორმაციო ცენტრი, შლაგბაუმი, ტურისტული ბილიკი, კემპინგი, ნავსადგომი, ნავმისადგომი, ფრინ-ველის სათვალთვალო, შესასვენებელი, საინტერპრე-ტაციო სტენდი, დაფა და ნიშანი.

6.2.1.1 დაგეგმილი ინფრასტრუქტურა და გარე-მოზე ზემოქმედების ანალიზი:

• ადმინისტრაციული და ვიზიტიორთა ცენტრის განთავსება დაგეგმილია ქ. ფოთში, მალთაყვას რაიონში (ეროვნული პარკის საზღვრებს გარეთ) არსებული შენობის რეკონსტრუქციითა და მიმდებარე ტერიტო-რიის მოწყობით. ამდენად, ამ შენობების მშენებლობა ეროვნული პარკის გარემოზე პირდაპირ ზემოქმედებას არ მოახდენს. ხოლო, რაც შეეხება აღნიშნული კომპ-ლექსის მშენებლობის ზემოქმედებას ლოკალურად მალ-თაყვის გარემოზე, იგი უდავოდ დადებითი იქნება, რად-გან აამაღლებს არსებული უსახური და ამორტიზირე-ბული შენობა-ნაგებობების როგორც ესთეტიკურ, ასევე ტექნიკურ დონეს.

• თავშესაფრის, შესასვლელის/საინფორმაციო ცენტრის მშენებლობა-მოწყობა გათვალისწინებულია პარკის გარშემო, ან მის საზღვრებში არსებულ მოდი-ფიცირებულ ტერიტორიაზე (სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე, ჭრაგავლილ ან ხელოვნურ ტყესთან, დეგრა-დირებული, მეორადი წარმოშობის ცენოზის ფარგ-ლებში).

_ მაგ., შესასვლელი: ,,პალიასტომი”’ _ პარკის საზღვარზე, ქ. ფოთშია განთავსებული; ,,ჩიბათი” _ მდინარის პირას, საძოვარზე, მეორად მდელოზე, ,,ნაბადა” _ ხელოვნურ ტყეში, მდ.რიონის ნაპირთან, ,,ჭურია” – სანაპირო ქვიშიანი დიუნის დეგრადირე-ბულ ზედაპირზე. თავშესაფარი: ,,წყავა” _ მწყემსების დგომის ადგილზე, ,,ფიჭვნარი” _ საზღვაო ზოლში, ხელოვნური ტყის პირას.

აქედან გამომდინარე, ეროვნული პარკისთვის დამა-ხასიათებელი მცირე მასშტაბის ინფრასტრუქტურის განვითარებით გამოწვეული ზემოქმედება, საბოლოო ჯამში, იქნება მინიმალური, რადგან ინფრასტრუქტუ-რის მცირემასშტაბიანი მშენებლობა უმნიშვნელო პირდაპირ ზემოქმედებას მოახდენს ეროვნული პარკის ეკოსისტემებზე.

• საკარვე ადგილების უმრავლესობა მოეწყობა ნაკლებადსახეცვლილ, ბუნებრივ გარემოში;

• ფრინველის სათვალთვალოს მოწყობა დაგეგმი-ლია გადამფრენი და მობინადრე ფრინველების დასას-ვენებელი და გამოსაზამთრებელი ადგილების კონ-ცენტრირების უბანზე: ჭაობებთან, დაჭაობებული მურყნარების და ტბების მახლობლად;

• ეროვნულ პარკში დაგეგმილი ბილიკების მოწ-ყობა გამოიწვევს მის ეკოსისტემებზე მცირემასშტაბიან უარყოფით ზემოქმედებას. ინფრასტრუქტურის ამ ელემენტების მოწყობისას ადგილი ექნება ზოგიერთი ცენოზის ლოკალური ხასიათის ცვლილებას. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ეროვნული პარკის ტერიტო-რიაზე წარსულში არსებობდა და დღემდე შემორჩა ადამიანისა და პირუტყვის მიერ გაკვალული ბილიკე-ბის მეჩხერი ქსელი.

6.2.1.2 გარემოზე ზემოქმედების შემამსუბუქე-ბელი ღონისძიებები:

• დაცული ტერიტორიის ინფრასტრუქტურის აშენების დაწყებამდე ჩატარდება შესაბამისი ექსპერ-ტიზა და გაიცემა გარემოსდაცვითი ნებართვა საქარ-თველოს კანონების ,,გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ” და ,,სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტი-ზის შესახებ” თანახმად;

• ფლორისა და ფაუნის ინვენტარიზაციის შედეგად დაზუსტდება ინფრასტრუქტურისა და ბილიკების ად-გილი, რათა მინიმუმამდე იქნას დაყვანილი მშენებლობისა და მასთან დაკავშირებული საქმიანობის სათუთ ტერიტორიებზე ზემოქმედება;

• ყოველგვარი კონსტრუქციის დაგეგმარებისას გათვალისწინებული იქნება განსაზღვრული სახეობე-ბის სამიგრაციო გზები და გამრავლების პერიოდები;

• ინფრასტრუქტურის პროექტირების პროცესში გათვალისწინებული იქნება ლანდშაფტთან ჰარმონიუ-ლი შერწყმის აუცილებლობა;

• შენობა-ნაგებობებს ექნება კონტექსტუალური ერთიანი ხასიათი;

• ძირითადად გამოყენებულ იქნება ადგილობ-რივი ბუნებრივი სამშენებლო მასალა;

• მყარი ნარჩენების შეგროვება და გატანა მოხდება სანაგვე ბუნკერით;

• გათვალისწინებულია კონტეინერული, ან მშრალი ტუალეტი;

• ელექტროგადამცემი ხაზის გაყვანის მავნე ზე-გავლენის თავიდან ასაცილებლად, დაგეგმილია აკუმუ-ლატორის, ჰელიო ბატარეის და ნაწილობრივ ქარის გენერატორის გამოყენება;

• შემუშავდება სარეაბილიტაციო სამუშაოების სტრატეგია (სამშენებლო ნარჩენების გატანა, მცენა-რეული საფარის აღდგენა და სხვ.);

• ინფრასტრუქტურის დასახლებულ პუნქტებთან ახლოს განთავსების შემთხვევაში, ადგილობრივი მო-სახლეობა ინფორმირებული იქნება სამშენებლო საქ-მიანობის შესახებ;

• საკარვე ადგილებზე დაცული იქნება ვიზი-ტორთა ქცევის წესები, საშეშე მერქნის გამოყენება ცეცხლის დასანთებად მოხდება სპეციალურად გამო-ყოფილ ადგილებზე;

• სათუთი ცენოზების ტერიტორიაზე მოეწყობა ფიცარნაგის ტიპის ბილიკები, რათა თავიდან იქნეს აცილებული იშვითი ცენოზების შემქმნელი სახეობე-ბის დაზიანება;

• ბილიკებად, ზოგ შემთხვევაში, გამოყენებული იქნება ადრე ხელოვნურად გაჭრილი არხების გასწვ-რივ მოზვინული მიწაყრილები, მაგ., ციას არხი ნა-ბადას უბანზე;

• სპონტანური ბილიკების ნაწილი გაუქმდება რეაბილიტაციის მიზნით (მაგ., იმნათის ჭაობის ცენტ-რალურ ნაწილში);

• ბილიკების გამოყენება მოხდება მორიგეობით;

• მდინარეებზე გადასასვლელები მოეწყობა ხის ბოგირებით;

• ფრინველთა სათვალთვალოების მოწყობა ჭაო-ბების პირას გათვალისწინებულია ფიცარნაგზე, შე-ნიღბული ისლის, ლელის და ლაქაშის მაღალ რაყებ-ში, რათა არ გამოიწვიოს ფრინველთა შეშფოთება; ტყის პირებზე კი მოეწყობა ხიმინჯებიანი კოშკურები.

6.3. ფუნქციონირების ფაზა

ეროვნული პარკის ფუნქციონირების პერიოდში გარემოზე უარყოფითი და დადებითი ზემოქმედება ძირითადად უკავშირდება ვიზიტიორთა ნაკადს და რესურსების მართვაში ცვლილებებს.

6.3.1. კოლხეთის ეროვნული პარკის გარემოზე პოტენციური ტურიზმის ზემოქმედება

კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნებრივი რესურსე-ბის შენარჩუნების აუცილებელი პირობაა ტურიზმის მდგრადი განვითარება, რომელიც ხელს შეუწყობს, როგორც საზოგადოების გათვითცნობიერებასა და განათლებას (ეროვნული პარკის მომხრეების გაჩენით), ასევე დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციასა და ადგილობრივ მოსახლეობას მისცემს შემოსავლების გენერირების საშუალებას.

6.3.1.1 ტურიზმი და გარემოზე ზემოქმედების ანალიზი

ტურისტული ინფრასტრუქტურის არარსებობის, მწირი ინფორმაციისა და საზოგადოების გათვითცნო-ბიერების დაბალი დონის გამო, ამჟამად ეროვნული პარკის ვიზიტორთა (უცხოელი თუ ადგილობრივი) რიცხვი უმნიშვნელოა. ტურისტული ინფრასტრუქტუ-რის შექმნით, ეროვნული პარკის რეკლამირებისა და მოსახლეობის გათვითცნობიერების (რაც გათვალის-წინებულია მენეჯმენტის გეგმით) შედეგად, ხელი შეეწყობა მდგრადი ტურიზმის განვითარებას. ვიზი-ტორთა რაოდენობა გაიზრდება თანდათანობით, ვი-ზიტორთა რაოდენობის მართვის პირობებში, რათა მინიმუმამდე იქნას დაყვანილი ტურიზმის მავნე ზემოქ-მედება გარემოზე.

გარემოზე შესაძლებელი ზემოქმედება შესაძლოა მოიცავდეს:

• ზემოქმედებას, რომელიც გამოწვეული იქნება ვიზიტორთა რაოდენობის ზრდით და, შესაბამისად, ხმაურის და სხვა შემაწუხებელი ფაქტორების მომატე-ბით, აგრეთვე გარემოს დაბინძურებით, ადგილობრივ მოსახლეობაზე არასასურველი სოციალურ-ფსიქოლო-გიური ზემოქმედების გავლენით;

• ზემოქმედებას, რომელიც გამოწვეულია ვიზი-ტიორებისა და ინფრასტრუქტურის არაადეკვატური მართვით, ან ვიზიტორების მიერ წესებისა და რეგუ-ლირებების დარღვევით: ბილიკების, ან საკარვე ადგი-ლების გადატვირთვით, დიდი რაოდენობით საშეშე მერქნის გამოყენებით (ხეების ჭრით კოცონის დასან-თებად), ცხოველთა გამიზნული შეწუხებით (დაჭერა, კვება და სხვ.), შემთხვევითი ხანძრით, იშვიათი, ან გადაშენების პირას მყოფი ველური მცენარეების ყვავილისა და ნაყოფის შეგროვებით, სათუთი ზონების მიმანიშნებელი და შემომზღუდავი საშუალებების ნაკ-ლებობით, ბილიკების არაადეკვატური მოვლა-პატრო-ნობით და ა.შ.

6.3.1.2 გარემოზე ზემოქმედების შემამსუბუქე-ბელი ღონისძიებანი:

• ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია პასუხს აგებს ვიზიტორების მზარდი რაოდენობით გამოწვეული ზემოქმედების შემსუბუქებაზე, რისთვისაც მათ პროექ-ტის დაფინანსებით გაეწევათ ტექნიკური დახმარება და გაეწევათ შესაბამისი წვრთნა საჭირო კვალიფიკა-ციის შესაძენად. ეს აუცილებელია ტურიზმის ეფექტუ-რი მართვისთვის. გარემოსდაცვით სამენეჯმენტო გეგ-მაში, რომელიც ყოველწლიურად კორექტირდება, ჩარ-თული იქნება სპეციალური კომპონენტები, რომლი-თაც დეტალურად განიმარტება, თუ როგორ უნდა იქნეს უზრუნველყოფილი ეკოსისტემებსა და ადგი-ლობრივ მოსახლეობაზე ვიზიტიორების უარყოფითი ზეგავლენის მინიმუმამდე დაყვანა;

• ტურისტული ინფრასტრუქტურა მოეწყობა მას შემდეგ, რაც დასრულდება ბუნებრივ რესურსების ინვენტარიზაცია, რათა გარანტირებული იქნეს მინიმა-ლური ზეგავლენა ბიომრავალფეროვნებაზე;

• ინფრასტრუქტურის დაგეგმარებამ უნდა უზრუნ-ველყოს ნარჩენებისა და ჩამდინარე წყლის ადეკვატუ-რად გადამუშავება და გაუვნებელყოფა;

• ტურისტული მარშრუტების დაგეგმვისას გა-სათვალისწინებელია ტერიტორიის ეკოლოგიური ტე-ვადობა. ეროვნული პარკის საზღვრებში დაგეგმილია 9 მარშრუტი, სადაც დასაწყისისათვის შესაძლოა დღეში ორი-სამი მარშრუტის განხორციელება, თითო მარშრუტზე მხოლოდ ერთი, 5-7-კაციანი ჯგუფის წაყვანა, მომდევნო წლებში ჯგუფის წევრთა რიცხვი შესაძლოა 10-15-მდე გაიზარდოს. ეროვნული პარკის იმნათის უბანზე დასაშვებია დღეში 25-30 ვიზიტიორი, ნაბადასა და ჭურია-ანაკლიის უბანზე – 10-5.

• მენეჯმენტის გეგმის ვიზიტიორთა პროგრამით გათვალისწინებულია ვიზიტიორთა მონიტორინგი, რათა ეროვნული პარკის ფარგლებში აღრიცხულ იქნეს ტურიზმის განვითარებით გამოწვეული ზემოქმედება ფლორასა და ფაუნაზე. ეს პარკის ხელმძღვანელობას მოამარაგებს უწყვეტი ინფორმაციით ეკოლოგიური და ტურისტული მენეჯმენტის გარემოზე ზეგავლენის შედეგების შესახებ, რაც ვიზიტორთა რაოდენობის და ნაკადის რეგულირების აუცილებელი პირობაა ეროვნული პარკის ფუნქციონირების შემდგომ ეტაპზე;

• პერიოდულად ჩატარდება ადგილობრივი მო-სახლეობის გამოკითხვა ვიზიტორთა ნეგატიური სო-ციალური ზეგავლენის შესაფასებლად.

6.3.2. კოლხეთის ეროვნულ პარკში რესურსების მართვაში ცვლილებების გარემოზე ზემოქმედება

ეროვნული პარკის ფუნქციონირება გამოიწვევს ცვლი-ლებებს მიწათსარგებლობაში. ბუნებრივი რესურსების მართვის ცვლილებებით გამოწვეული გარემოზე ზემოქ-მედება დადებითი იქნება, რადგან ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმა თავად ითვალისწინებს სასიცოცხ-ლო გარემოს აღდგენასა და დაცვას. ეროვნული პარკის მართვის პროცესში აუცილებლად საჭიროა ადგილობრივ მმართველობასა და მოსახლეობასთან მჭიდრო თანამშრომლობა, იმ მიზნით, რომ მათთვის ნათელი გახდეს მიწათსარგებლობაში ცვლილებებით გამოწვეული სოციალური ზეგავლენის მომგებიანობა გრძელვადიან პერსპექტივაში, და რომ ხანმოკლე პე-რიოდის სოციალური სირთულეები იქნება მინიმუ-მამდე დაყვანილი.

6.3.2.1. არსებული პირობები და გარემოზე ზემოქმედების ანალიზი

ადგილობრივი მოსახლეობა გარკვეულწილად შეზ-ღუდული იქნება ისეთი ქმედებების განხორციელებაში, როგორებიცაა, ამჟამად მიმდინარე მერქნის არაკანო-ნიერი მოპოვება, საქონლის ძოვება, თევზჭერა, ნადი-რობა. მერქნის მოპოვებაზე დაწესდება კვოტები, კონკ-რეტულ ტერიტორიაზე, კონკრეტული მეთოდებით და რაოდენობით; ძოვება და იჯარის გაცემა იქნება რეგულირებული, შესაბამისი მონიტორინგის წარმოე-ბით. ზოგიერთი ტრადიციული საძოვარი გაუქმდება და ძოვება, რეგულირებადი ინტენსივობით, ნებადარ-თული იქნება მხოლოდ ეროვნული პარკის ტრადი-ციული გამოყენების ზონაში. თევზჭერა შეიზღუდება და იწარმოებს მხოლოდ ლიცენზიებით მხოლოდ ტრადიციული გამოყენების ზონაში; ნადირობა კვლავ აკრძალული იქნება.

• მერქნის მოპოვების შეზღუდვა დადებით ზემოქ-მედებას მოახდენს ბუნებრივ ტერიტორიებზე, მაგრამ მნიშვნელოვან უარყოფით სოციალურ ზემოქმედებას იქონიებს ადგილობრივი მოსახლეობის იმ ნაწილზე, რომელიც სარგებლობს ხე-ტყით გათბობისა და მშენებლობის მიზნით.

• ძოვების შეზღუდვა დადებით ზემოქმედებას მოახდენს კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნებრივ ჰაბიტატებზე და მცენარეულ ერთობებზე, მაგრამ მნიშვნელოვან უარყოფით სოციალურ ზემოქმედებას იქონიებს პარკის ადგილობრივი მოსახლეობის იმ ნაწილზე, რომელიც საძოვრებად იყენებს აღნიშნულ ტერიტორიებს.

• ნადირობის აკრძალვა პარკის ტერიტორიაზე და თევზჭერის შეზღუდვა გამოიწვევს ნადირ-ფრინვე-ლისა და თევზის რაოდენობრივ ზრდას, მაგრამ უარყოფით ზემოქმედებას იქონიებს ადგილობრივი მოსახლეობის იმ ნაწილზე, რომელთა შემოსავლის წყაროს გარკვეულ ნაწილს წარმოადგენს ეს საქმიანო-ბები, ან რომლებიც სამონადირეო საქმიანობას მის-დევენ გართობის ან კომერციული მიზნით.

6.3.2.2 სოციალური ზეგავლენის შემამსუბუქე-ბელი ღონისძიებანი:

• პარკის ტერიტორიაზე გამოიყო ტრადიციული გამოყენების ზონა მოსახლეობის ინტერესების დაკმა-ყოფილების მიზნით.;

• მოსახლეობის სოციალურად დაუცველი ფენე-ბის აუცილებელი შეშითა და მერქნით უზრუნველ-ყოფის მიზნით, რეკომენდებულია კოლხეთის ეროვნუ-ლი პარკის მიმდებარე ტერიტორიებზე გათვალისწინებულ იქნეს შესაბამისი გრანტებისა და კრედიტე-ბის მოზიდვისა და აკუმულირების ღონისძიება. ამას-თან ერთად, მიზანშეწონილია, ზემოაღნიშნულ ტერი-ტორიებზე ადგილობრივი სათემო საბჭოების მიერ ე.წ. ,,ენერგეტიკული ტყის” გაშენება;

• მოსახლეობისათვის გაიმართება საგანმანათ-ლებლო სემინარები, რის საშუალებითაც ისინი დარწ-მუნდებიან, რომ ეროვნული პარკის მენეჯმენტის პროგრამებით გათვალისწინებული ქმედებების (მაგ. კოლხური ტყეების აღდგენა) განხორციელების შედე-გად ტრადიციული გამოყენების ზონაში აღდგება გაჩეხილი ტყეები, რაც მათი კეთილდღეობის აუცილებელი პირობაა;

• ეროვნული პარკის ადმინისტრაციამ საძოვრების გაჯანსაღების გზით (იხ. რესურსების მართვის პროგ-რამა, საძოვრების მონიტორინგი) უნდა დააბალანსოს დაცული ტერიტორიის ფუნქციონირებით განპირობე-ბული ცვლილებების თანმხლები ეკოლოგიური და სოციალურ-ეკონომიკური შედეგები. ეს მომგებიანი გახდება არა მხოლოდ ველური ბუნების შენარჩუნე-ბის თვალსაზრისით, არამედ მესაქონლეებისთვისაც, რომლებიც ხედავენ „რაოდენობის“ ხარჯზე „ხარისხის“ გაუმჯობესების პოტენციალს;

• ძოვებაზე გაიცემა ნებართვები; ეროვნული პარ-კის ტერიტორიაზე განლაგებული მესაქონლეები გახ-დებიან მოიჯარეები, სანაცვლოდ პარკის მხრიდან ისინი წახალისებულნი აღმოჩნდებიან როგორც ვიზი-ტიორთათვის ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქციის მიმწოდებელნი, რაც მათი შემოსავლის გაზრდის საშულება იქნება;

• თევზჭერისათვის გაიცემა ლიცენზია; მეთევზე უნდა დარწმუნდეს, რომ გრძელვადიანი პერსპექტი-ვით ეს ცვლილება სასარგებლოა და შეზღუდვა ხელს შეუწყობს გადაშენებული სახეობების აღდგენას და თევზის მარაგის ზრდას, რაც საბოლოო ჯამში მათი ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების საწინდარიცაა;

აქ მოყვანილი გარემოს მართვის გეგმა მთლიანად არის გათვალისწინებული ეროვნული პარკის მენეჯ-მენტის გეგმაში და შემამსუბუქებელი ღონისძიებების განსახორციელებლად საჭირო თანხა გათვალისწი-ნებულია მენეჯმენტის პროგრამების შესაბამის ქმედე-ბებში.

რეკომენდირებული გარემოზე ზემოქმედების ანალი-ზის შედეგები ექვემდებარება საზოგადოებრივ განხი-ლვებს.

პერსპექტივა

ამ თავში წარმოდგენილია კოლხეთის ეროვნული პარკის პერსპექტიული ხედვა 2010 წლისათვის.

ამ პერიოდისათვის ეროვნული პარკი ფუნქციონი-რებს განსაზღვრული სამართლებრივი ინსტრუმენტე-ბის საშუალებით, ,,კოლხეთის დაცული ტერიტო-რიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, რომელიც დაიხვეწა რეგიონში რეალური სიტუაციის მაქსიმალური გათვალისწინებით და შეესაბამება საერთაშორისო გარემოსდაცვით კონ-ვენციებსა და შეთანხმებებს, რომლებიც რატიფიცირებუ-ლია და ხელმოწერილი საქართველოს მთავრობის მიერ. განსაზღვრულია ეროვნული პარკის მანდატი – კანონიერი უფლებამოსილებები.

ეროვნული პარკი, როგორც დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი კატეგორია, იმართება საქართველოს გარე-მოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტის მიერ. იგი აკონტრო-ლებს სამენეჯმენტო გეგმით დასახული პროგრამების განხორციელების მიმდინარეობას, კოორდინა-ციას უწევს ეროვნული პარკის ურთიერთობას ცენტ-რალური და ადგილობრივი ხელისუფლების ორგა-ნოებთან.

ეროვნული პარკის სრულფასოვანი მენეჯმენტის ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად შექმნილია ქმედითუნარიანი და მაღალზნეობრივი ადმინისტრაცია, რომელიც დაქვემდებარებულია დეპარტამენტის ქვეშ და დაკომპლექტებულია სათანადოდ აღჭურვილი და კვალიფიციულრი სპეციალისტებით.

ეროვნულ პარკს დასახული აქვს შემდეგი პროგრა-მები:

• რესურსების მართვის (კვლევა და მონიტორინგი)

• ვიზიტიორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტა-ციის

• კანონიერების დაცვის

• მოსახლეობასთან და საქმიან წრეებთან ურ-თიერთობის

• ინფრასტრუქტურის

• ადმინისტრაციის

შესაბამისი პროგრამების ხელმძღვანელები უზრუნ-ველყოფენ პროგრამებში დასახული ქმედებების გან-ხორციელებას. მკაფიოდაა განსაზღვრული მათი სამსა-ხურებრივი უფლება-მოვალეობები.

საერთაშორისო სტანდარტების დონეზე გაწვრთნილი ეროვნული პარკის მცველები (რეინჯერები) ასრუ-ლებენ რესურსების დაცვის, სამაშველო, ინტერ-პრეტატორის, კანონის განმხორციელებლის ფუნქ-ციას, აწარმოებენ დაკვირვებას რესურსების მდგომა-რეობაზე და მუშაოებენ ადგილობრივი მოსახლეობის ეკოლოგიური ცნობიერების ასამაღლებლად.

ეროვნული პარკის ფუნქციონირებას მეურვეობას უწევს და მის წინაშე წამოჭრილი სხვადასხვა პრობ-ლემური საკითხების გადაწყვეტაში აქტიურ მონაწი-ლეობას ღებულობს სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭო, რომელიც დაკომპლექტებულია ავტორიტეტული პიროვნებებით სამეცნიერო წრეებიდან, ხელისუფლე-ბის ადგილობრივი მმართველობისა და თვითმმართვე-ლობის ორგანოებიდან, მოსახლეობის დაინტერესებუ-ლი ფენებიდან (არასამთავრობო ორგანიზაციები, ღვაწლ-მოსილი პიროვნებები, ადგილობრივი გარემოსდაცვითი მიმართულების მქონე მაღალკვალიფიციური სპეცია-ლისტები); თანამშრომლობს ადგილობრივ მიწათ-მოსარგებლეებთან და მოსახლეობის სხვა დაინტერესებულ ჯგუფებთან; იძლევა რეკომენდაციებს პარკის სტრატეგიული საქმიანობისა და საკადრო პოლიტიკის განვითარების თვალსაზრისით.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნებრივი და ისტო-რიულ-კულტურული რესურსების მართვის გასაუმ-ჯობესებლად, ბუნებრივი ეკოსისტემებისა და ეკონო-მიკური საქმიანობის ჰარმონიული თანაარსებობის უზრუნველსაყოფად ხდება მდგრადი რესურსდამზოგავი მეურნეობრიობის წახალისება. ბუნების დაცვისა და სამეურნეო განვითარების საქმიანობის ინტეგრირები-სათვის, მიწათსარგებლობის ოპტიმალური სისტემის ჩამოსაყალიბებლად, დაცული ტერიტორიების მდგრა-დობის შესანარჩუნებლად, კულტურულ მცენარეთა (ღომი, ფეტვი) და შინაურ ცხოველთა ადგილობრივი ჯიშების (კვარაცხელიას ძროხა, მეგრული თხა) აღსადგენად, ისტორიულ-კულტურული ძეგლების დასაცავად, შექმნილია კოლხეთის მრავალმხრივი გამოყენების დაცული ტერიტორია.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია კოორდინაციას უწევს მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიაზე რესურსდამზოგავი ტექნოლოგიების, ენერგიის ალტერნატიული წყაროების დანერგვას. ხელს უწყობს გრანტების მოზიდვას სხვადასხვა ფონ-დებიდან, აკონტროლებს მათი განაწილების მიზნობ-რიობას და პროცესის გამჭვირვალობას.

კოლხეთის ეროვნული პარკის მართვის მიზნების მისაღწევად დადგენილია ზონები შესაბამისი რეჟი-მით – ბუნების მკაცრი დაცვის, ბუნების მართვადი დაცვის, აღდგენის, ტრადიციული გამოყენების, ვიზი-ტიორთა, ისტორიულ-კულტურული და ადმინისტრა-ციის, რაც განაპირობებს რესურსების ადეკვატურ მართვას.

პრობლემური ანალიზის შედეგად ხდება რესურსების პოტენციალის დადგენა (მარაგი, განახლება, ტევადობა); შემუშავებულია რესურსების მართვის სტრატეგია (მართვის მექანიზმები), ინსტიტუციური მოწყობა, ვიზიტიორთა სტრატეგია, ინფრასტრუქტურის მოდე-ლი, მოსახლეობასთან და საქმიან წრეებთან ურთიერ-თობის სტრატეგია;

რესურსების მართვა ხორციელდება საბაზისო კვლევისა და ინვენტარიზაციის საფუძველზე მუდმივად მიმდინარე მონიტორინგის ფონზე.

დადგენილია რესურსების გამოყენების ფორმები: პირდაპირი მოხმარებისა – ტყის ჭრა, ძოვება, თიბვა, თევზაობა, ნადირობა და ა.შ. და არაპირდაპირი გა-მოყენების – მეცნიერული კვლევა, განათლება (ფორ-მალური და არაფორმალური), ტურიზმი, სპეციალუ-რი ტურიზმი, ჯანდაცვა, ფსიქოლოგიურ/ესთეტიკური კომფორტი – ზღვრული ნორმები. შექმნილია პარკის ინფრასტრუქტურა (ადმინისტრაციის ცენტრი, ვიზი-ტიორთა ცენტრი, საინფორმაციო ცენტრები/შესასვ-ლელები, საგუშაგოები/კორდონები, თავშესაფრები ვიზიტიორისათვის, ნავსადგომები, ნავმისადგომები, კემპინგის ადგილები, ბილიკები, სტენდები), რომლე-ბიც სრულად აკმაყოფილებს გარემოს დაცვის ნორ-მებს, მაღალ ესთეტიკურ კრიტერიუმებს, რესურსების დაცვისა და ვიზიტიორთა მომსახურების ფუნქციურ მოთხოვნებს. ხელოვნური კომპონენტები უნიკალურ ბუნებრივ გარემოსთან მაქსიმალურად ჰარმონიზებულია.

პარკში არსებობს ეკო- და სამეცნიერო-საგანმანათ-ლებლო ტურიზმის სხვადასხვა სახეობა, სადაც გან-საზღვრულია ვიზიტიორთა ნაკადი, ადგილის ეკოლო-გიური ტევადობისა და სეზონის მიხედვით. მოქმედებს ვიზიტიორთა მომსახურების სისტემა – ინტერპრეტა-ცია/საინფორმაციო მომსახურება (ინფორმაციით, დაინტერესებით, გათვითცნობიერებით), მასპინძლობა (დაბინავება, კვება), სამაშველო საქმიანობა/მფარველობა, ინვენტარის გაქირავება და სხვა. შემუშავებულია სისტემის ეტაპობრივი განვითარების საკითხები ვიზი-ტების ხასიათის გათვალისწინებით. გარანტირებულია რესურსების დაუზიანებლობის პირობებში ვიზი-ტიორთა მაქსიმალური კმაყოფილება და უსაფრთხოება.

პარკის დაფუძნებისა და ამოქმედების საწყისი ეტაპი, პირველი ორი წელი, ძირითადად დაფინანსდა მსოფლიო ბანკის (WB) და გარემოსდაცვის გლობა-ლური ფონდის (GEF) დაფინანსებითა და ქართული მხარის თანადაფინანსებით. დანერგვის შემდგომი 4 წე-ლიწადი ძირითადად საქართველოს მთავრობის მიერ დაფინანსდა. ამ ეტაპზე პარკის დაფინანსების ძირითად წყაროს წარმოადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტი. ამის გარდა გამონახულია ინვესტიციის მოზიდვის გზები და საშუალებები, დაისახა პარკის ბიუჯეტის ფორმი-რების შესაძლო წყაროები – შემოწირულობები და საკუთარი შემოსავალი. ხდება შემოსავლების გენერირება – სამეცნიერო საქმიანობიდან, საგანმანათლებ-ლო საქმიანობიდან, ტურიზმიდან, საქმიან წრეებთან თანამშრომლობიდან, რესურსების მოხმარებიდან, კომ-პენსაციებიდან. შექმნილია შემოსავლისა და ბიუჯეტის ფორმირებისა და განაწილების მექანიზმი. რესურსებს მოხმარებიდან და დატვირთვიდან მიღებული შემოსა-ვალი უნდა დაუბრუნდეს რესურსების მართვის საქმია-ნობას – შემოსავლის 80% რჩება პარკში მიმდინარე ხარჯის დაფარვისა და პარკის განვითარების მიზნით. დანარჩენი აკუმულირებულია დაცული ტერიტორიე-ბის სისტემის გაძლიერების ბიუჯეტში.

შემუშავებულია ეროვნული პარკის გარემოზე ზე-მოქმედების ანალიზი – დაცულ ტერიტორიებზე და-გეგმილი და მიმდინარე ქმედებებისა და ღონისძიებების (რეკრეაციულ-ტურისტული საქმიანობა, ბუნებრივი რესურსების მართვა, ინფრასტრუქტურის განვითა-რება) გარემოზე შესაძლო ზემოქმედების ხასიათი, მასშტაბი, ფორმა, პერიოდულობა და უარყოფითი ზემოქმედების შემთხვევაში შემცირებისა და კომპენსა-ციის მექანიზმები.

დასკვნა

წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმაში წარმოდგენილი სტრატეგიები და პროგრამები კოლხეთის ეროვნული პარკის სრულყოფილი ფუნქციონირების წინაპირობაა. მათი პრაქტიკული განხორციელებით:

• დაცული იქნება ეროვნული პარკის ლოკალურ უბნებზე დღემდე პირველადი (ბუნებრივი) სახით შემორჩენილი ან მასთან მიახლოებული, ნაკლებადსახეცვლილი ჭარბტებიანი ლანდშაფტები იშვიათი და უნიკალური ბიოგეოცენოზების – ტორფიანი ჭაო-ბების, დაჭაობებული და ტენიანი მურყნარების, ზღვისპირა ქვიშიანი დიუნების, ტბებისა და ჭაობის მდინარეების ეკოსისტემების, ფლორისა და ფაუნის რელიქტური, ენდემური და სხვ. სახეობების სახით;

• შეიქმნება პირობები ბუნებრივი პროცესების მდგრადი, თვითრეგულირებადი განვითარებისათვის პარკის იმ ტერიტორიებზე, რომელთა ეკოსისტემები ანთროპოგენური ფაქტორების მავნე ზემოქმედების შედეგად, სხვადასხვა ხარისხით არიან დეგრადირებული;

• შეიქმნება პირობები ეროვნულ პარკში მანიპუ-ლაციური და არამანიპულაციური მეცნიერული გა-მოკვლევების და მონიტორინგის ჩასატარებლად, წი-ნასწარ განსაზღვრული წესების დაცვით;

• სათანადო პირობებით უზრუნველყოფილ იქნება ეკოლოგიური განათლების და ვიზიტორთა მომსახუ-რების საქმიანობები;

• შეიქმნება ეროვნული პარკის დაცვისა და ეკო-ტურიზმის განვითარებისათვის საჭირო სათანადო ინფრასტრუქტურა;

• ხელი შეეწყობა ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის დაცვას.

მენეჯმენტის გეგმაში წარმოდგენილია ზემოჩა-მოთვლილი ღონისძიებების პრაქტიკული განხორციე-ლებისათვის საჭირო ფინანსური უზრუნველყოფის დასაბუთება;

მოცემულია რეკომენდაციები ეროვნული პარკის მიერ საკუთარი შემოსავლების გენერირებისათვის, რაც საბოლოო ჯამში ხელს შეუწყობს მის ნორმა-ლურ ფუნქციონირებას.

არასამთავრობო ორგანიზაცია „საქართველოს დაცული ტერიტორიების პროგრამა“ მადლობას მოახსენებს ყველას, ვინც მონაწილეობა მიიღო კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის მომზადებაში. განსაკუთრებით მადლობელია იმ თანადგომისთვის, რომელიც მენეჯმენტის გეგმაზე მუშაობის მთელ პერიოდში გაუწიეს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრომ, საქართველოს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტმა, სანაპიროს ინტეგრალური მართვის ცენტრმა, კოლხეთის ეროვნული პარკის თანამშრომლებმა და მსოფლიო ბანკის კონსულტანტებმა.

დანართი I

ფონური ინფორმაცია

1.1. საკანონმდებლო ინფორმაცია

1.1.1.საქართველოს კანონმდებლობა გარემოსა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის დაცვის სფეროში[5]

|№ |Nნორმატიული აქტი |მიღების თარიღი |

| |საქართველოს კანონი `ნიადაგის დაცვის შესახებ” |1994 წლის 12 |

| | |მაისი |

| |საქართველოს კანონი `მავნე ორგანიზმებისაგან |1994 წლის |

| |მცენარეთა დაცვის შესახებ” |12 ოქტომბერი |

| |საქართველოს კანონი `საქართველოს ტერიტორიაზე ნარჩენების ტრანზიტისა და იმპორტის შესახებ” |1995 წლის |

| | |8 თებერვალი |

| |საქართველოს კანონი `დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ |1996 წლის 7 |

| | |მარტი |

| |საქართველოს კანონი “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” |1996 წლის 22 |

| | |მარტი |

| |საქართველოს კანონი `წიაღის შესახებ” |1996 წლის 17 |

| | |მაისი |

| |საქართველოს კანონი `გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ” |1996 წლის |

| | |15 ოქტომბერი |

| |საქართველოს კანონი `სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტიზის შესახებ’ |1996 წლის |

| | |15 ოქტომბერი |

| |საქართველოს კანონი `სელექციური მიღწევების დაცვის შესახებ” |1996 წლის |

| | |18 ოქტომბერი |

| |საქართველოს კანონი “მიწის რეგისტრაციის შესახებ” |1996 წლის 14 |

| | |ნოემბერი |

| |საქართველოს კანონი `გარემოს დაცვის შესახებ” |1996 წლის |

| | |10 დეკემბერი |

| |საქართველოს კანონი `ცხოველთა სამყაროს შესახებ” |1996 წლის |

| | |26 დეკემბერი |

| |საქართველოს კანონი `საქართველოს საზღვაო კოდექსი~ |1997 წლის 15 |

| |თავი XVIII |მაისი |

| |საქართველოს კანონი `საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი~ თავი VII |1997 წლის |

| | |12 ივნისი |

| |საქართველოს კანონი `წყლის შესახებ” |1997 წლის |

| | |16 ოქტომბერი |

| |საქართველოს კანონი `კურორტებისა და საკურორტო ადგილების სანიტარული დაცვის ზონების შესახებ” |1998 წლის |

| | |20 მარტი |

| |საქართველოს კანონი `საშიში ქიმიური ნივთიერებების შესახებ” |1998 წლის |

| | |12 ივნისი |

| |საქართველოს კანონი “სახელმწიფი საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების |1998 წლის 28 |

| |მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” |ოქტომბერი |

| |საქართველოს კანონი `ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების შესახებ” |1998 წლის |

| | |30 ოქტომბერი |

| |საქართველოს კანონი `პესტიციდებისა და აგროქიმიკატების შესახებ” |1998 წლის |

| | |25 ნოემბერი |

| |საქართველოს კანონი `კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” |1998 წლის |

| | |9 დეკემბერი |

| |საქართველოს კანონი `საქართველოს საზღვაო სივრცის შესახებ” |1998 წლის |

| | |24 დეკემბერი |

| |საქართველოს კანონი `ნავთობისა და გაზის შესახებ” |1999 წლის |

| | |16 აპრილი |

| |საქართველოს კანონი `საქართველოს ტყის კოდექსი” |1999 წლის |

| | |22 ივნისი |

| |საქართველოს კანონი `ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ” |1999 წლის |

| | |22 ივნისი |

| |საქართველოს კანონი `საქართველოს საგადასახადო კოდექსი~ კარი X |ცვლილებები 1999 წლის |

| | |19 ივლისი |

| |საქართველოს კანონი `საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი~ კარი X |1999 წლის |

| | |22 ივლისი |

| |საქართველოს კანონი `საშიში ნივთიერებით გამოწვეული ზიანის კომპენსაციის შესახებ” |1999 წლის |

| | |23 ივლისი |

| |საქართველოს კანონი `ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ტერიტორიის გაფართოების შესახებ” |2001 წლის |

| | |28 მარტი |

| |საქართველოს კანონი ,,ნიადაგების კონსერვაციისა და ნაყოფიერების აღდგენა-გაუმჯობესების |2002 წლის |

| |შესახებ” |8 მაისი |

| |საქართველოს კანონი ,,სამეწარმო საქმიანობის ლიცენზიისა და ნებართვის გაცემის საფუძვლების |2002 წლის |

| |შესახებ” |14 მაისი |

| |საქართველოს კანონი ,,თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული |2003 წლის |

| |ტეერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” |22 აპრილი |

| |საქართველოს კანონი ,,საქართველოს ,,წითელი ნუსხისა” და ,,წითელი წიგნის” შესახებ” |2003 წლის |

| | |6 ივნისი |

| |საქართველოს პარლამენტის დადგენილება `საქართველოს რესპუბლიკის საკოლმეურნეობათშორისო და |1995 წლის 7 |

| |მუნიციპალური ტყეების შესახებ” |მარტი |

| |საქართველოს პარლამენტის დადგენილება `საქართველოს დასახლებულ პუნქტებში გამწვანების |1998 წლის |

| |ზონების, პარკების, ბაღებისა და სკვერების დაცვის შესახებ” |17 ივლისი |

| |საქართველოს პარლამენტის დადგენილება `ტყითსარგებლობის მოწესრიგების ზოგიერთი გადაუდებელი |2001 წლის |

| |ღონისძიებების შესახებ” |27 აპრილი |

| |საქართველოს პარლამენტის დადგენილება `ტყითსარგებლობისა და ხე-ტყის ექსპორტის მოწესრიგების |2001 წლის |

| |ზოგიერთი გადაუდებელი ღონისძიების შესახებ” |20 ივლისი |

1.1.2. საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები გარემოს დაცვის სფეროში[6]

|№ |ხელშეკრულების ან შეთანხმების დასახელება |რატიფიცირების ან |

| | |შეერთების თარიღი |

| | | |

|1. |შავი ზღვის დაბინძურებისგან დაცვის კონვენცია | |

| |ბუქარესტი, 1992 |1992 წ. |

| |Convention on the Protection of the Black Sea Against Pollution | |

| |Bucharest, 1992 | |

| | | |

|2. |ბიომრავალფეროვნების კონვენცია | |

| |რიო დე ჟანეირო, 1992 |1992 წ. |

| |CONVENTION ON BIOLOGICAL DIVERSITY | |

| |RIO DE JANEIRO, 1992 | |

| | | |

|3. |კონვენცია კლიმატის ცვლილების შესახებ | |

| |ნიუ იორკი, 1992 |1994 წ. |

| |UNITED NATIONS FRAMEWORK CONVENTION ON CLIMATE CHANGE | |

| |NEW YORK, 1992 | |

| | | |

|4. |კონვენცია გემებიდან დაჭუჭყიანების თავიდან აცილების | |

| |შესახებ ლონდონი, 1973 |1993 წ. |

| |INTERNATIONAL CONVENTION FOR THE PREVENTION OF POLLUTION FROM SHIPS, | |

| |LONDON, 1973 | |

| | | |

|5. |konvencia gaudabnoebis Sesaxeb |1995 წ. |

| |UNITED NATIONS CONVENTION TO COMBAT DESERTIFICATION |1999წ. |

| |PARIS, 1994 |23 ივნისი (რატ.) |

| | | |

|6. |ვენის კონვენცია ოზონის შრის დაცვის შესახებ | |

| |ვენა, 1985 |1995 წ. |

| |VIENNA CONVENTION FOR THE PROTECTION OF THE OZONE LAYER | |

| |VIENNA, 1985 | |

| | | |

|7. |მონრეალის ოქმი ოზონის შრის დამშლელ | |

| |ნივთიერებათა შესახებ |1995 წ. |

| |monreali, 1987 | |

| |MONTREAL PROTOCOL ON SUBSTANCES THAT DEPLETE THE OZONE LAYER | |

| |MONTREAL, 1987 | |

| | | |

|8. |კონვენცია საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი, | |

| |განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი, ტერიტორიების შესახებ; რამსარი, 1971 | |

| |CONVENTION ON WATLANDS OF INTERNATIONAL IMPORTANCE ESPECIALLY AS WATERFOWL HABITAT | |

| |RAMSAR, 1971 |1996 წ. |

| | |30 აპრილი |

| | | |

|9. |კონვენცია გადაშენების პირას მისული ფლორისა და ფაუნის სახეობებით საერთაშორისო ვაჭრობის შესახებ | |

| |ვაშინგტონი, 1973 | |

| |CONVENTION ON INTERNATIONAL TRADE IN ENDANGERED SPECIES OF WILD FAUNA AND FLORA |1996 წ. |

| |WASHINGTON, 1973 |12 აგვისტო |

| | | |

|10. |xelSekruleba xmelTaSua da Sav zRvebSi mcire veSapisebrTa dacvis Sesaxeb | |

| |AGREEMENT ON THE CONSERVATION OF CETACEANS OF THE MEDITERRANEAN AND THE BLACK SEAS |1996 წ. |

| | | |

|11. |კონვენცია შორ მანძილებზე ჰაერის ტრანსსასაზღვრო დაბინძურების შესახებ | |

| |ჟენევა, 1979 |1999 წ. |

| |CONVENTION ON LONG-RANGE TRANSBOUNDARY AIR POLLUTION, |13 იანვარი |

| |GENEVA, 1979 |(მიერთება) |

| | | |

|12. |კონვენცია სახიფათო ნარჩენებების ტრანსსასაზღვრო გადაზიდვასა და მათ განთავსებაზე კონტროლის შესახებ| |

| |ბაზელი, 1989 |1999 წ. |

| |CONVENTION ON THE CONTROL OF TRANSBOUNDARY MOVEMENTS OF HAZARDOUS WASTES AND THEIR DISPOSAL, |4 მაისი |

| |BASEL, 1989 |(მიერთება) |

|13. |გაეროს კლიმატის ცვლილების ჩარჩო კონვენციის | |

| |კიოტოს ოქმი; კიოტო, 1997 | |

| |KYOTO PROTOCOL TO AMEND THE UNITED NATIONS FRAMEWORK CONVENTION ON CLIMATE CHANGE |1999 წ. 28 მაისი |

| |KYOTO, 1997 | |

|14. |კონვენცია ველური ცხოველების მიგრირებადი სახეობების დაცვის შესახებ | |

| |(ბონის კონვენცია) |2000 წ. |

| |CONVENTION ON PROTECTION OF MIGRATORY SPECIES OF WILD FAUNA |11 თებერვალი |

| |(BONN CONVENTION) |(მიერთება) |

|15. |კონვენცია გარემოსდაცვით საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, გადაწყვეტილების | |

| |მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობისა და ამ სფეროში მართლმსაჯულების საკითხებზე |2000 წ. |

| |ხელმისაწვდომობის შესახებ |11 თებერვალი |

| |(ორჰუსის კონვენცია) |(რატიფიცირება) |

| |CONVENTION ON TRANSPARENCY OF ENVIRONMENTAL INFORMATION, PUBLIC PARTICIPATION IN DECISION-MAKING| |

| |PROCESS AND TRANSPARENCY OF ENVIRONMENTAL LEGAL ISSUES | |

| |(ORHUS CONVENTION) | |

|16. |`ნარჩენების გადაყრით ზღვის დაბინძურებისა და სხვა | |

| |საკითხების შესახებ~ კონვენციის 1996 წლის 7 ნოემბრის |2000 წ. |

| |ლონდონის ოქმი |10 მარტი |

| |LONDON PROTOCOL OF NOVEMBER 7, 1996, ON CONVENTION ON SEA POLLUTION FROM WASTE AND OTHER ISSUES |(მიერთება) |

| | | |

|17. |ნავთობით დაბინძურებით მიყენებული ზიანის |2000 წ. |

| |კომპენსაციის საერთაშორისო ფონდის შექმნის შესახებ |10 მარტი |

| |1992 წლის კონვენცია |(მიერთება) |

| |CONVENTION OF 1992 ON SET UP OF INTERNATIONAL FUND FOR COMPENSATION OF DAMAGE FROM OIL POLLUTION| |

|18. |ნავთობით დაბინძურებით გამოწვეული ზიანისათვის | |

| |სამოქალაქო პასუხისმგებლობის შესახებ~ |2000 წ. |

| |1992 წლის კონვენცია |10 მარტი |

| |CONVENTION OF 1992 ON BRINGING A CIVIL SUIT FOR DAMAGE FROM OIL POLLUTION |(მიერთება) |

|19. |`ოზონის შრის დამშლელ ნივთიერებათა შესახებ~ მონრეალის 1987 წლის ოქმის მონრეალის 1997 წლის | |

| |ცვლილება |2000 წ. |

| |MONTREAL CHANGE OF 1997 TO MONTREAL PROTOCOL ON SUBSTANCES THAT DEPLETE THE OZONE LAYER OF 1987 |14 ივნისი |

| | |(მიერთება) |

|20. |`ოზონის შრის დამშლელ ნივთიერებათა შესახებ~ მონრეალის 1987 წლის ოქმის ლონდონის 1990 წლის | |

| |ცვლილება |2000 წ. |

| |LONDON CHANGE OF 1990 TO MONTREAL PROTOCOL ON SUBSTANCES THAT DEPLETE THE OZONE LAYER OF 1987. |14 ივნისი |

| | |(მიერთება) |

|21. |`ოზონის შრის დამშლელ ნივთიერებათა შესახებ~ მონრეალის 1987 წლის ოქმის კოპენჰაგენის 1992 | |

| |წლის ცვლილება |2000 წ. |

| |COPENHAGEN CHANGE OF 1992 TO MONTREAL PROTOCOL ON SUBSTANCES THAT DEPLETE THE OZONE LAYER OF |14 ივნისი |

| |1987 |(მიერთება) |

1.1.3. ინსტიტუციების უფლებამოსილებები ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქარ-თველოს კანონის შესაბამისად

1. საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო უფლებამოსილია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში განახორციელოს:

• სახელმწიფო კონტროლი დაცული ტერიტორიების კანონმდებლობით დადგენილი რეჟიმის დაცვაზე, გარემოს დაცვისა და ბუნებათსარგებლობის კანონმდებლობის და საერთაშორისო ვალდებულებათა მოთ-ხოვნების შესრულებაზე;

• დაცული ტერიტორიების სისტემის განვითარების სტრატეგიულ ღონისძიებათა შემუშავება და მათი განხილვის ორგანიზაცია;

• დაცულ ტერიტორიებთან დაკავშირებული ნორმატიულ-ტექნიკური და მეთოდური დოკუმენტაციის შემუშავება, შეთანხმება და დამტკიცება;

• ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის ლიცენზირება დაცული ტერიტორიების იმ ნაწილში, სადაც დაშვებულია სამეურნეო საქმიანობა;

• გარემოსდაცვითი მონიტორინგისა და სამეც-ნიერო კვლევის კოორდინირება;

• ფლორისა და ფაუნის ენდემური, იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფ სახეობათა რიცხოვნობის აღდგენასთან დაკავშირებული სამუშაოების დაგეგმვა და კოორდინირება;

• დაცულ ტერიტორიებზე საერთაშორისო თა-ნამშრომლობის კოორდინირება;

• მენეჯმენტის გეგმების განხილვის კოორდინი-რება;

2. საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძა-ლებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტი თავისი კომპეტენციის ფარგლებში უფლე-ბამოსილია:

• მართოს სახელმწიფო ნაკრძალები, ეროვნული პარკები, ბუნების ძეგლები, აღკვეთილები, ბიოსფერუ-ლი რეზერვატები, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნები და საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე ჭარბტენიანი ტერიტორიები;

• სხვა უწყება-ორგანიზაციებთან ერთად მართოს დაცული ლანდშაფტები და გამონაკლის შემთხვევებში აღკვეთილების, ბიოსფერული რეზერვატებისა და მსოფ-ლიო მემკვიდრეობის უბნების ცალკეული ზონები

• გააკონტროლოს მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიები;

• გაატაროს დაცული ტერიტორიების მოვლა-პატრონობის, მეთვალყურეობის, შენარჩუნების, აღდ-გენისა და დაცვის ღონისძიებები;

• შეიმუშაოს დაცული ტერიტორიების მენეჯ-მენტის გეგმები;

• შეიმუშაოს, შეათანხმოს და აამოქმედოს თი-თოეული დაცული ტერიტორიის დებულება, ინსტ-რუქცია, ნორმატიული და სხვა კანონქვემდებარე აქტები;

• მოახდინოს მონიტორინგის და სამეცნიერო კვლევის ორგანიზება, დაკვირვების მონაცემების დამუ-შავება, შენახვა და გავრცელება.

• ჩამოაყალიბოს შესაბამისი სამსახურები;

• ჩამოაყალიბოს ეროვნული და ადგილობრივი დონის საკონსულტაციო საბჭოები;

• სრულყოს მართვის მექანიზმები და აამაღლოს პერსონალის კვალიფიკაცია;

• მოამზადოს რეგულარული მოხსენებები დაცუ-ლი ტერიტორიების მდგომარეობის შესახებ;

• მოახდინოს დაცული ტერიტორიების სახელ-მწიფო ფონდის ადმინისტრირება და ითანამშრომლოს ადგილობრივ და საერთაშორისო არასამთავრობო ფონ-დებთან;

• გამოიყენოს დაცული ტერიტორიებიდან მიღე-ბული სხვადასხვა შემოსავლით შექმნილი ფონდები ამ ტერიტორიების დაცვის და მოვლა-პატრონობის მიზნით;

• განახორციელოს კანონით დადგენილი წესით ტერიტორიების შემოერთების ღონისძიებები (საჭი-როების შემთხვევაში ტერიტორიებისა და მათზე გან-თავსებული უძრავი ქონების შეძენის ჩათვლით);

• განახორციელოს დაცული ტერიტორიების ფუნქ-ციონირებისათვის აუცილებელი სამშენებლო საქმია-ნობისა და კეთილმოწყობის სამუშაოების (ბილიკები, ზღუდეები, გზები, თავშესაფარები, გზამკვლევები და სხვა) ორგანიზაცია;

• განახორციელოს დაცულ ტერიტორიებთან და-კავშირებული საერთაშორისო თანამშრომლობა და მონაწილეობა მიიღოს შესაბამის პროგრამებში;

• მოახდინოს შესაბამისი ფუნქციების მქონე სამ-თავრობო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან კოოპე-რირება;

• ითანამშრომლოს საზოგადოების ფართო ფე-ნებთან.

3. დაცული ტერიტორიის მართვის ადგილობრივი ორგანოებია დაცული ტერიტორიის დირექცია და მასთან ჩამოყალიბებული საკონსულტაციო საბჭო (კომისია), რომლებიც უფლებამოსილი არიან განა-ხორციელონ დაცული ტერიტორიის კატეგორიისა და დებულების შესაბამისი მოქმედებები:

• დაცული ტერიტორიებისა და მათზე წარმოდ-გენილი ეკოსისტემების, ფლორისა და ფაუნის სახეო-ბებისა და მათი გავრცელების არეალების დაცვა და აღდგენა;

• ცხოველთა და მცენარეთა განადგურების, მი-ტაცებისა და დაზიანების აღკვეთა;

• ფლორისა და ფაუნის უცხო სახეობათა გავრ-ცელების აღკვეთა;

• ისტორიულ-კულტურული ძეგლებისა და არეალების დაცვა და აღდგენა;

• ადგილობრივ ხელისუფლებასთან (საჭიროების შემთხვევაში რამდენიმე რაიონის ხელისუფლებასთან), სამთავრობო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა, მოსახლეობის სხვადასხვა დაინტე-რესებულ ჯგუფებთან კოოპერაცია;

• ტერიტორიის (დაცულ ტერიტორიაზე და ბუ-ფერულ ზონაში), ბუნებრივი რესურსების გამოყენების, სატრანსპორტო საშუალებებისა და ვიზიტიორთა კონტ-როლი;

• უკანონოდ შემოჭრილ პირთა და სახმელეთო, საჰაერო, საზღვაო სატრანსპორტო საშუალებების დაკავება.

(საქართველოს კანონი ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ”)

1.2. ფიზიკურ-გეოგრაფიული მონაცემები[7]

1.2.1. გეომორფოლოგია

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის რე-ლიეფის მორფოლოგია მარტივია, დაბლობის ეს ნა-წილი თითქმის იდეალურად ბრტყელი ზედაპირით ხასიათდება, რომელიც შეუმჩნევლად არის დახრილი ზღვისაკენ. რეგიონის ასეთი მორფოლოგიური იერი, მისი ხანგრძლივი გეოლოგიური განვითარების თავი-სებურებით არის განპირობებული. ტექტონიკური აგე-ბულების თვალსაზრისით კოლხეთის დაბლობი მთა-თაშორისი ბელტის დასავლეთ ნაწილს წარმოადგენს, რომლისთვისაც კაინოზოური ერის მეორე ნახევარში უარყოფითი ტექტონიკური მოძრაობები იყო დამახა-სიათებელი. ხანგრძლივი დროის განმავლობაში კოლ-ხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ზედაპირი გამუდმებით განიცდიდა ზღვის დონეზე დაბლა დაძირვას, მაგრამ ხმელეთის დაძირვის კომპენსაცია ხდებოდა კავკასიონის, ლიხის და აჭარა-იმერეთის ქედებიდან მდინარეების მიერ ჩამოდენილი ნაშალი მასალის სედიმენტაციის ხარჯზე. აღნიშნულის შედე-გად, კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის საფუძველში მდებარე მყარი ბელტის ზედაპირი თა-ნამედროვე ზღვის დონიდან საშუალოდ 8-10 კმ-ის სიღრმეზეა დაძირული და ზემოდან კაინოზოური ერის ნაშალი მასალით არის დაფარული. ამ მასალის სულ ზედა სართული მეოთხეული პერიოდის ნალექებით არის აგებული, რომელთა სიმძლავრე 200-300 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს.

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის თანა-მედროვე რელიეფი წარმოქმნილია სხვადასხვა მორ-ფოგენეტური ფაქტორის თანადროული მოქმედების შედეგად. ამ ფაქტორებს შორის მთავარი როლი ეკუთვნის უარყოფითი ნიშნის ტექტონიკურ მოძრაობებს, მდინარეულ, ჭაობურ და ტბიურ აკუმულაციას და ზღვის დონის საუკუნოებრივ რყევას. უშუალოდ ზღვის სანაპირო ზონის საზღვრებში თანამედროვე რელიეფის განვითარების ძირითადი ფაქტორია ზღვის ტალღური რეჟიმი.

ზღვის სანაპირო ზონაში განვითარებულია მარი-ნო _ აკუმულაციური წარმოშობის რელიეფის ფორ-მები. კოლხეთის დაბლობის საზღვრებში ზღვის სა-ნაპიროს მთელ სიგრძეზე გაჭიმულია ნაპირგასწვრივი ზვინულების და დიუნების ზოლი, რომელიც მორფო-ლოგიურად საკმაოდ მკვეთრად გამოიყოფა, როგორც თანამედროვე პლაჟის ზედაპირიდან, ისე ზღვასთან უშუალოდ მიმდებარე დაბალი ვაკისაგან. დიუნების და ზვინულების ზოლი სანაპირო ზონის საზღვრებში მოქცეული ზღვისპირა დაბლობის ზედაპირიდან 1,5-3,5, ზოგან 5-10 მ-ით არის ამაღლებული და ალაგ-ალაგ საკმაოდ ციცაბო კალთებით გამოირჩევა. დიუნე-ბისა და ზვინულების ზოლის სიგანე 100-300 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს. მაქსიმალურ სიმაღლეს (9-10 მ) ეს ზოლი მდ. ნატანების და მდ. სუფსის შესართავებს შორის აღწევს. ქობულეთის საკურორ-ტო ზონის ,,ფიჭვნარის” მიდამოებში მისი სიმაღლე საშუალოდ 4-5 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს, ხო-ლო კოლხეთის დაბლობის ზღვისპირა ზოლის სხვა უბნებზე 1,5-3,5 მ-ს შეადგენს. დიუნებისა და ზვინუ-ლების ზოლის სიგანე სანაპირო ზონის სხვადასხვა უბანზე განსხვავებულია: ქალაქ ფოთის სამხრეთით, მალთაყვასთან, მისი სიგანე საშუალოდ 300-500 მ-ს აღწევს, ,,ფიჭვნარის” მიდამოებში _ 150-200 მ-ს, ხოლო მდ. რიონის ჩრდილოეთით _ 100-150 მ.

კოლხეთის დაბლობის სანაპირო ზონაში, როგორც წესი, დიუნების და ზვინულების 2-3 მწკრივია განვი-თარებული, რომლებიც ერთი მეორის პარალელუ-რად არიან განლაგებული. ქობულეთის ვაკის საზღვ-რებში დიუნები და ზვინულები აგებულია სხვადასხვა გრანულომეტრიული შედგენილობის ნაშალი მასა-ლით, რომელთა შორის მთავარ როლს როჭკი, კენჭი და ქვარგვალი თამაშობს. მდ. ნატანების შესართავის ჩრდილოეთით გაჭიმული ზვინულების და დიუნების აგებულებაში მხოლოდ ლამი, ლამიანი ქვიშები და იშვიათად ლამიანი თიხნარები მონაწილეობენ.

კოლხეთის დაბლობის სანაპირო ზონაში განვითა-რებული ზვინულების და დიუნების ზოლი რელიქ-ტური მორფოლოგიური ფორმაა. ამას მოწმობს ის ფაქტი, რომ დიუნების და ზვინულების ამგებელ ნალექებში პირველადი წოლის პირობებში განამარხებულია გვიანი ბრინჯაოს, ანტიკური ხანის და მომდევნო ეპოქების მატერიალური კულტურის ნაშ-თები. გვიანი ბრინჯაოს ხანა არქეოლოგიური და რადიოკარბონული მონაცემების მიხედვით დაიწყო დაახ-ლოებით 3400-3500 წლის წინ და 600-700 წელი გაგრძელდა. კოლხეთის სანაპირო ზონაში გვიანი ბრინჯაოს და მომდევნო ეპოქების ძეგლები შესწავ-ლილია ,,ფიჭვნარის”, ურეკის, ყულევის მიდამოებში. ეს ძეგლები უშუალოდ არიან დაკავშირებული დიუ-ნების და ზვინულების ზოლის ზედაპირთან. სანაპირო ზონის ზვინულების წარმოშობა განპირობებულია ზღვის ტალღური რეჟიმის მოქმედებასთან. მაშასა-დამე, კოლხეთის დაბლობის სანაპირო ზონაში ნაპირ-გასწვრივი ზვინულების და დიუნების ზოლი გვიანი ბრინჯაოს დასაწყისისათვის უკვე იყო ჩამოყალიბებუ-ლი, როგორც რელიეფის ფორმა, რომელიც აღარ განიცდიდა ზღვის ზვირთების გავლენას, რის გამოც ადამიანმა ის საცხოვრებლად აითვისა. კოლხეთის დაბლობის ზღვის სანაპირო ზონის ზვინულების და დიუნების ზოლის პირველადი მორფოლოგიური იერი საფუძვლიანად არის სახეშეცვლილი ადამიანის სა-მეურნეო მოქმედების შედეგად. განსაკუთრებით ეს ითქმის მდ. რიონის შესართავის სამხრეთით მდებარე სანაპირო უბნების მაგალითზე. სანაპირო ზონის ზვინულების და დიუნების პირველადი იერი თითქმის მთლიანად არის წაშლილი ან ძლიერ არის სახეშეცვ-ლილი ზღვისპირა დასახლებული პუნქტების ფარგ-ლებში, მაგალითად ქ. ფოთის მიდამოებში, სოფ. მალ-თაყვას და სოფ. გრიგოლეთის სანაპირო ზონის მო-ნაკვეთებზე, საკურორტო ზონა ,,ფიჭვნარის” მიდა-მოებში და სხვა. ამასთან ერთად, უნდა აღინიშნოს, რომ სანაპირო ზონაში განვითარებული ზვინულები და დიუნები დიდი ხანია უსისტემოდ, ყოველგვარი ნებართვის გარეშე გამოიყენებიან ინერტული მასალის მოსაპოვებელ კარიერებად. მიუხედავად არაერთი სამთავრობო თუ საუწყებო ამკრძალავი დადგენილე-ბისა, სანაპირო ზვინულების და დიუნების ყაჩაღური ექსპლუატაცია საამშენებლო მასალის მოპოვების თვალსაზრისით დღემდე გრძელდება. აღნიშნულის შედეგად, სანაპირო ზონის ზედაპირის ბუნებრივი მორფოლოგიური იერი მთელ რიგ უბნებზე არსები-თად შეცვლილია სხვადასხვა ფორმის და განზომი-ლების ხელოვნური დეპრესიების გაჩენით.

მიმდებარე ტერიტორიებზე მცირედ შემაღლებულ მდგომარეობის და ძირითადად ქვიშიანი ნალექებით აგებულობის გამო სანაპირო დიუნების და ზვინულე-ბის ზოლი ზედაპირული წყლების დრენაჟის ხელსაყ-რელი პირობებით გამოირჩევა. აღნიშნულის გამო და ზღვასთან სიახლოვის შედეგად ამ ზოლში განვი-თარებულია მეზობელი ტერიტორიებისაგან სრულიად განსხვავებული მცენარეული საფარი სხვადასხვაგვარი ეფემერების, ზღვისპირა სიმლაშისმოყვარული მცენა-რეების და სხვათა მონაწილეობით.

ზღვის სანაპიროს ზვინულების და დიუნების ზო-ლის შიგნითა კიდე უშუალოდ ეკვრის ყველაზე დაბა-ლი ზღვისპირა ვაკის ზედაპირს. კოლხეთის დაბლო-ბის ზღვის სანაპიროს მეტ ნაწილზე ზღვისპირა ვაკის ზედაპირი ინტენსიურად არის დაჭაობებული და მდინარეთა ხეობების ზღვისპირა მონაკვეთებით ცალკეულ უბნებად არის დაყოფილი. სამხრეთიდან (ქ. ქობულეთიდან) ჩრდილოეთის მიმართულებით თანმიმდევრულად არიან განლაგებული ისპანის, გრიგოლეთის, მალთაყვას, იმნათის, ნაბადას, ჭურიის და ანაკლიის ტორფიანი ჭაობები, რომელთა წარმო-შობას და განვითარებას სხვადასხვა ფაქტორებთან (ჰავა, რელიეფი და სხვა) საგრძნობლად შეუწყო ხელი დიუნების და ზვინულების შემაღლებული ზოლის არსებობამ. ზღვისპირა დაბლობის ზედაპირი უფრო დაბალ ჰიფსომეტრიულ ნიშნულებზე მდება-რეობს სანაპირო ზვინულებისა და დიუნების ზოლთან შედარებით, რის გამოც ეს უკანასკნელი ძლიერ აფერხებს ზედაპირული წყლების დრენაჟს დაბლობის ზედაპირზე და ხელს უწყობს დაჭაობების პროცესის გაძლიერებას.

უშუალოდ სანაპირო ზვინულების და დიუნების ზოლთან მიმდებარე ვაკის ზღვისპირა სარტყელის სიმაღლე საშუალოდ 0,5-1,5 მ-ის საზღვრებში ცვა-ლებადობს. ამ სარტყელში მდებარე ზოგიერთი უბანი ზღვის დონეზე დაბლაა დაწეული 0,1-0,2 მ-ით და ტიპურ პოლდერს წარმოადგენს. აღმოსავლეთის მიმართულებით დაჭაობებული ვაკე შეუმჩნევლად გა-ნიცდის ამაღლებას დაახლოებით 3-4 მ-ის სიმაღ-ლემდე.

ზღვისპირა დაჭაობებული ვაკის ზედაპირი კოლხე-თის დაბლობის საზღვრებში თითქმის აბსოლუტურად ბრტყელია და დაუნაწევრებელი. დაბლობის ზედაპი-რის დახრა ერთობ მცირეა და 0,0001-0,0005 საზღვ-რებში ცვალებადობს. დაბლობის ერთფეროვანი, ბრტ-ყელი მორფოლოგიური იერი ნაწილობრივ არის დარღვეული ზოგიერთი ტორფიანი ჭაობის (ანაკლია, მალთაყვა, იმნათი და სხვა) ექსპლუატაციის შედეგად გაჩენილი მიკრო და მეზო ქვაბულების არსებობით.

აღმოსავლეთის მიმართულებით კოლხეთის დაბ-ლობის ზედაპირის აბსოლუტური სიმაღლე შეუმჩნევ-ლად მატულობს და ამის შესაბამისად უმჯობესდება ზედაპირული წყლების დრენაჟი, რაც გავლენას ახდენს დაჭაობების პროცესზე. ჭაობწარმომქმნელი პროცესი თანდათანობით განიცდის შესუსტებას, რის გამოც დაბლობის ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილში წარმოდგენილია ალუვიური ვაკე, რომლის ზედაპირი, განსაკუთრებით მდ. რიონის მარჯვენა მხარეზე მორფოლგიურად აღარ არის ისეთი ერთფე-როვანი, როგორც ეს ზღვისპირა ვაკისათვის არის დამახასიათებელი. მდ. რიონის მარჯვენა შენაკადების, ტეხურის და აბაშის ხეობების გასწვრივ მდებარე კოლხეთის დაბლობის ზედაპირი შედარებით დაბალი სიმაღლის, ვრცელი გამოზიდვის კონუსს ჰქმნის, რომელიც რამდენადმე ამაღლებულია მდ. რიონის მარცხენა სანაპიროს გასწვრივ მიმდებარე ვაკის ზედაპირზე. კოლხეთის დაბლობის ამ ნაწილში ხმე-ლეთის აბსოლუტური სიმაღლე 5-6 _ 15-18 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს. ვაკის ზედაპირი დახრი-ლია როგორც ზღვისაკენ, ისე მდ. რიონის კალაპო-ტისაკენ. ხმელეთის ზედაპირის დახრა 0,001-0,005 საზღვრებში ცვალებადობს. კოლხეთის დაბლობის ამ ნაწილში ვაკის ზედაპირის შედარებით ერთფერო-ვანი მორფოლოგიური იერი დარღვეულია მდინარეთა ჩაჭრილი კალაპოტებით (მდინარეები ხობი, ტეხური, აბაშა), ხშირი მეანდრული მუხლებით რომელთა ნაწილი მდინარეთა მიერ მიტოვებულია და ჭაობებს და ტბებს უკავია (,,ნარიონალები” განსაკუთრებით მდ. რიონის გასწვრივ), მდინარეთა კალაპოტებში მრავალი ქვიშიანი კუნძულის არსებობით და სხვა.

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის საზღვ-რებში საკმაოდ მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ რელიეფის ანთროპოგენური ფორმები. პირველ რიგში ეს ითქმის მდინარეთა კალაპოტების გასწვრივ ხე-ლოვნურად შექმნილი კატასტროფული წყალდიდობე-ბისაგან დამცავ მიწაყრილებზე. მდ. რიონის გასწვრივ მისი კალაპოტის ორივე მხარეზე შექმნილი ასეთი მოწყობილობების უწყვეტი ზვინულები, რომელთა შეფარდებითი სიმაღლე 2-4 მ-ს უდრის, ათეული კილომეტრის მანძილზე არიან გაჭიმული მისი შესარ-თავის რაიონიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით. ხელოვნური მიწაყრილების არტახებში შებოჭილი არიან აგრეთვე, მდინარეები ხობი, აბაშა და ტეხური.

უნდა აღინიშნოს, რომ ხელოვნური მდინარისპირა მიწაყრილების შექმნით საგრძნობლად გაძლიერდა ნაშალი მასალის აკუმულაცია მდინარეთა კალაპო-ტების ძირზე, რამაც ამ უკანასკნელთა ამაღლება გამოიწვია. კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში ამჟამად ზოგიერთი მდინარის კალაპოტი ცალკეულ უბნებზე, უფრო მაღლა მდებარეობს ვიდრე მეზობ-ლად მდებარე მდინარისპირა ვაკე.

გამოყენებული ლიტერატურა

1& Utjvjhajkjubz Uhepbb N,bkbcb $Vtwybt- ht,f$ 1970=

2& Rjk[blcrfz ybpvtyyjcnm= Yfexyst ghtlgjcskrb jcdjtybz= 1990=

3& Rjk[blcrfz ybpvtyyjcnm= Ghbhjlyst eckjdbz b cjwbfkmyj-ýrjyjvbxtcrbt fcgtrns= 1989=

1.2.2. გეოლოგია

კოლხეთის დაბლობი ნალექების ინტენსიური სე-დიმენტაციის არეს წარმოადგენს, სადაც სედიმენტა-ციის პროცესების ინტენსიურ განვითარებას პირველ რიგში მისი სტრუქტურული თავისებურება უწყობს ხელს. სტრუქტურული თვალსაზრისით კოლხეთის დაბლობი დაკავშირებულია რაიონის მთათაშორისი გადაღუნვის ზოლთან, რომლისათვისაც მეოთხეულ პერიოდში ჰოლოცენის ეპოქის ჩათვლით დამახასიათებელი იყო ტექტონიკური დაძირვის ტენდენცია. კოლხეთის დაბლობის დაძირვა ახლაც მიმდინარეობს, რასაც ადასტურებს გეოდეზიურ გამოკვლევათა შედეგები. XX საუკუნის დასაწყისში, 30-იან და 60-იან წლებში ჩატარებული განმეორებითი ნიველირების საფუძველ-ზე დადგენილია, რომ კოლხეთის დაბლობის ზედაპი-რი ყოველწლიურად იძირება სოფელ ქვალონთან 3,0 მმ; სოფელ ჭალადიდთან 3,1 მმ და ქალაქ ფო-თის მიდამოებში 6,5 მმ-ით [1].

კოლხეთის დაბლობის საზღვრებში ხმელეთის დაძირვის კომპენსაცია ხდებოდა ჭარბი აკუმულაციის შემწეობით, რაც განპირობებული იყო კავკასიონის და აჭარა-იმერეთის ქედებიდან წყალუხვი მდინარეების მიერ დიდი რაოდენობით გამოტანილი ნაშალი მასა-ლის დაბლობის ზედაპირზე დაგროვებით. ნალექების სედიმენტაცია განსაკუთრებით ინტენსიური იყო კოლ-ხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში სადაც ამ პროცესის განვითარებას ტექტონიკურ დაძირვასთან ერთად ხელს უწყობდა ზედაპირული წყლების დრე-ნაჟზე ზღვის, როგორც ეროზიის ბაზისის შემაფერ-ხებელი გავლენა.

ხანგრძლივი ტექტონიკური მოძრაობების ფონზე ჭარბი აკუმულაციის შედეგად წარმოქმნილი სხვადა-სხვა გენეზისის ნალექები დროთა განმავლობაში ზღვის დონეზე დაბლა განიცდიდნენ დაძირვას და ამჟამად სანაპირო ხმელეთის ზედაპირიდან სხვადასხვა სიღრ-მეზე არიან განამარხებულ მდგომარეობაში შემონა-ხული. ამ ნალექების ლითოლოგიურ-ფაციალური ანალიზი და მათი ასაკების დადგენა აბსოლუტური ასაკის განსაზღვრის რადიოკარბონული მეთოდის მოშ-ველიებით საშუალებას იძლევა საკმაოდ ზუსტად იქნეს აღდგენილი კოლხეთის დაბლობის განვითარების ისტო-რია ახლო გეოლოგიურ წარსულში და განსაზღვრუ-ლი იქნეს შავი ზღვის დონის საუკუნოებრივი რყევის შედეგად გამოწვეული ზღვის სანაპირო ხაზის ცვა-ლებადობის ხასიათი იმავე პერიოდში.

საკვლევი რაიონი არის დასავლეთი (ზღვისპირა) ნაწილი კოლხეთის დაბლობისა რომელიც, როგორც უკვე ითქვა ღრმა ტექტონიკურ დეპრესიას წარმოად-გენს და ამოვსებულია დიდი სისქის (8 კმ-მდე) ნა-შალი მასალით [2, 3]. ამ რაიონის ზედაპირი აგებუ-ლია ჰოლოცენის ეპოქის მეორე ნახევარში _ უკა-ნასკნელ 5-6 ათასი წლის მანძილზე წარმოქმნილი ნალექების რთული პოლიგენეტური კომპლექსით, რომლის ჯამური სიმძლავრე საშუალოდ 10-12 მ-ს არ აღემატება და რომლისთვისაც დამახასიათებელია საკმაოდ მკვეთრი ფაციალური ცვალებადობა, როგორც სიღრმეში, ისე სიგანეში გავრცელების თვალსაზრისით [4]. ამ ნალექების რთული აგებულება განპირობებუ-ლია მათი წარმოქმნის პროცესში ხმელეთის დიფე-რენცირებული მოძრაობის, შავი ზღვის დონის გლა-ციოევსტატიკური რყევის და მასთან ერთად ეროზიის ბაზისის ცვალებადობის და მდინარეთა კალაპოტების გადაადგილების ერთობლივი მოქმედებით, რაც ხელს უწყობდა ნალექების დაგროვების ფაციალური ზონე-ბის ხშირ მიგრაციას.

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ (ზღვისპირა) ნა-წილში ხმელეთის ზედაპირიდან 10-12 მ-ის სიღრ-მემდე ძირითადად სანაპირო _ ზღვიური, ჭაობური, მდინარეული და ტბიური გენეზისის ნალექებია განვი-თარებული.

სანაპირო-ზღვიური ნალექები ხმელეთის ზედა-პირზე უშუალოდ ზღვის სანაპირო ხაზის გასწვრივ არიან განვითარებული და მონაწილეობენ პლაჟის, თანამედროვე ნაპირგასწვრივი ზვინულების და ძველი სანაპირო ზვინულების და დიუნების აგებულებაში. ეს ნალექები კოლხეთის დაბლობის სანაპირო ზონის გავრცელების დიდ მანძილზე წარმოდგენილი არიან წყალმარჩხი ზვირთების არეში დალექილი წვრილი, საშუალო და იშვიათად მსხვილმარცვლოვანი ქვიშით, რაიონის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში _ ქობულეთის საკურორტო ზონის ზღვისპირა კიდეზე მკვეთრად იცვლება სანაპირო-ზღვიური ნალექების ლითოლო-გიური და გრანულომეტრიული შედგენილობა. აქ, ეს ნალექები როჭკით, კენჭებით და ქვარგვალით არიან წარმოდგენილი. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მდინარეების სუფსის და ენგურის შესართავებს შო-რის მდებარე სანაპირო ზონის წყალქვეშა ფერდზე ზღვის თანამედროვე სანაპირო ხაზიდან 100-200 მ-ის დაშორებით და ზღვის ფსკერის ზედაპირიდან 4-6 მ-ის სიღრმეზე წყალქვეშა გაბურღვების შედეგად დაფიქსი-რებული ჭაობური წარმოშობის ლამიანი თიხების და ალაგ-ალაგ განამარხებული ტორფის შრეების არსებობა. ჭაობური თიხები და ტორფის შრეები ზღვიდან ხმელეთისაკენ ვრცელდებიან და უშუალოდ უკავშირდებიან კოლხეთის სანაპირო ჭაობების (ნაბა-და, ჭურია და სხვა) სიღრმეში დაძირული ტორფის შრეებს. ეს ფაქტი იმაზე მიუთითებს, რომ წარსულში ზღვის სანაპირო ხაზი დასავლეთისაკენ იყო გადაადგი-ლებული და დღევანდელი წყალქვეშა ფერდის ზედა ნაწილის ზედაპირი სანაპირო ხმელეთს წარმოადგენ-და და მის საზღვრებში დაჭაობებას ჰქონდა ადგილი. მდინარეების ხობის და ჭურიის შესართავებს შორის მდებარე სანაპირო ზონის წყალქვეშა ფერდზე და ნაპირგასწვრივი ზვინულების ქვეშ დამარხული ერთიანი ტორფის შრის აბსოლუტური ასაკი რადიოკარბონა-ტული მეთოდის გამოყენებით განსაზღვრულია 4050±50 წლით [4]. მაშასადამე, ზღვის სანაპირო დაახლოებით 4000 წლის წინ დასვლეთისაკენ იყო გადაადგილებული საშუალოდ 100-200 მ-ით. საინტე-რესოა აგრეთვე აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროს აღნიშნულ მონაკვეთზე განვითარებულ სანაპირო-ზღვიური წარმოშობის ნალე-ქებში არქეოლოგების მიერ პირველადი წოლის პირობებში მიკვლეული და შესწავლილია შუა და გვიანი ბრინჯაოს, ადრეული რკინის და ანტიკური პერიოდების მატერიალური კულტურის ნაშთები [5,6]. სანაპირო-ზღვიურ ნალექებში განამარხებულ ამ მასალას რამდენიმე კილომეტრის სიგრძეზე გაე-დევნება თვალი (ქობულეთის საკურორტო ზონა, მდი-ნარეების ნატანების და სუფსის შესართავებს შორის მდებარე მონაკვეთებზე და მდ. ხობის შესართავის რაიონში) და მისი ანალიზი საშუალებას იძლევა წარმოდგენა ვიქონიოთ ე.წ. დიუნური დასახლებების დამახასიათებელ ნიშან თვისებებზე. ამასთან ერთად, ბრინჯაოს და ანტიკური ეპოქების მატერიალური კულტურის ნაშთების პირველადი წოლის ფაქტი სანაპირო-ზღვიურ ნალექებში უშუალოდ ზღვის სანაპირო ხაზის სიახლოვეს მოწმობს, რომ უკანასკნე-ლი 3-4 ათასი წლის განმავლობაში შავი ზღვის ნაპირის მდგრადობა კოლხეთის დაბლობის საზღვრებ-ში მყარი იყო და რომ ხმელეთს ზღვის შემოსევა არ განუცდია.

კოლხეთის დაბლობის საზღვრებში განვითარებუ-ლი სანაპირო-ზღვიური ფაციესის ნალექების ლი-თოლოგიური და სტრატიგრაფიული მაჩვენებლები მო-ცემულია თანდართულ ნახაზებზე (ნახ. №1, ნახ. №2).

სანაპირო-ზღვიური ფაციესის ნალექების სულ ზედა 2-4 მ-ის შრე სანაპიროს მთელ რიგ უბნებზე ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად ძლიერ არის დარღვეული და არსებითად დაკარგული აქვს პირველადი წოლის ფორმა. განსაკუთრებით ეს ითქმის მდ. რიონის თანამედროვე შესართავსა და ქობულე-თის საკურორტო ზონას შორის მდებარე სანაპირო მონაკვეთზე სადაც უკანასკნელი 4-5 ათეული წლის განმავლობაში ორგანიზებულად თუ თვითნებურად ხდებოდა საამშენებლო მიზნით დიდი მოცულობის ინერტული მასალის (ქვიშის, როჭკის, ქვარგვალის) მოპოვება. აღნიშნულის შედეგად ზღვის სანაპირო ზონის ხმელეთის ზედაპირზე უამრავი ხელოვნური მიკროდეპრესია არის გაჩენილი. სანაპირო _ ზღვიურ ნალექების ჰორიზონტის პირველადი ფორმა არსები-თად დარღვეულია ზღვისპირა დასახლებული პუნქტე-ბის განლაგების უბნებზე. კერძოდ, ქ. ფოთის და ქ. ქო-ბულეთის ტერიტორიებზე და ნაწილობრივ სოფელ მალთაყვას და სოფელ ურეკის მიდამოებში. მრავლსართულიანი შენობების მშენებლობის შედეგად სანა-პირო-ზღვიური ნალექების ზედა 4-6 მ-ის სისქის შრე აღნიშნული დასახლებების განლაგების ზოლში ფაქტიურად განადგურებულია.

განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ კოლხეთის დაბლობის სანაპირო ზონის ამგებელი ნალექების ზედა 2-4 მ-ის სისქის შრე უშუალოდ ზღვის სანაპირო ხაზის გასწვრივ ბოლო 4-5 ათწლეუ-ლის განმავლობაში ზღვის ზვირთების შედეგად გა-რეცხვას განიცდის. ამ არასასურველი პროცესის გან-ვითარება სხვა ზღვების სანაპიროებზედაც შეინიშნება და გლობალურ ხასიათს ატარებს. ზღვის ნაპირების გარეცხვის ერთ-ერთი მიზეზი არის თანამედროვე ხანაში ზღვის დონის ამაღლება, რაც გამოწვეულია ტექნოგენური მიზეზებით ატმოსფეროს ,,სათბურის ეფექტის” გაძლიერებით, ჰავის გლობალური დათბო-ბით და დედამიწის თანამედროვე გამყინვარების და მარადი მზრალობის დეგრადაციით. დადგენილია, რომ ყოველწლიურად მსოფლიო ოკეანის დონე 1,5-2,0 მმ-ით განიცდის ამაღლებას. XX საუკუნეში ოკეანის დონემ 10-15 სმ-ით მაღლა აიწია, რამაც ხელი შეუწყო ზღვის ნაპირების გარეცხვას.

ზღვის ნაპირების გარეცხვის მეორე მიზეზი არის სანაპირო ზონის სულ უფრო და უფრო მზარდი ანთროპოგენური დატვირთვა, სანაპირო ზონის ბუ-ნებრივი რესურსების არარაციონალური გამოყენება, სხვადასხვა სახის საინჟინრო ღონისძიებების პრაქტიკული განხორციელება მეცნიერული დასაბუთების გარეშე და ა.შ. აღნიშნულის დამადასტურებელ მა-გალითს წარმოადგენს ზღვის ნაპირის ინტენსიური გარეცხვა ქალაქ ფოთის სანაპიროს გასწვრივ, რაც გამოწვეული იყო მდ. რიონის ბუნებრივი შესართავის ხელოვნური გადაადგილებით ჩრდილოეთის მიმართუ-ლებით. მდინარე რიონის კალაპოტის ხელოვნური გადაადგილების შედეგად დაირღვა მორფოდინამიკური პროცესის განვითარების ბუნებრივი რეჟიმი ზღვის სანაპირო ზონაში, რის გამოც დაიწყო ზღვის ნაპირის კატასტროფიული გარეცხვები. 1939 წლიდან სამი ათეული წლის განმავლობაში ზღვის ნაპირმა ქ. ფო-თის სანაპირო ზონაში დაახლოებით 900 მ-ით უკან დაიხია და უშუალოდ მიადგა ქალაქის ქუჩებს.

დასაწყისში სანაპირო ხმელეთის გარეცხვის უშუა-ლო არეს წარმოადგენს ნაპირგასწვრივი ზვინულების და დიუნების ზოლი, რომლის სიგანე საშუალოდ 100-200 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს. აქ, ზღვის ნაპირი 2-3 მ-ით (ზოგან 4-8 მ-ით) არის ამაღლებუ-ლი ზღვისპირა ვაკის დაჭაობებულ ზედაპირზე. ნა-პირგასწვრივი ზვინულების და დიუნების ამგებელი ქანები (ქვიშები, როჭკი, ქვარგვალი) ფილტრაციის კარგი უნარით გამოირჩევიან და ნოტიო ჰავის პი-რობებშიც კი მშრალ სუბსტრატს ქმნიან, რომელიც ზვირთების გავლენით საკმაოდ არის დამლაშებული. ასეთ პირობებში განვითარებულ მცენარეულ საფარს მკვეთრად გამორჩეული იერი აქვს და ფლორისტული შემადგენლობის მიხედვით ძლიერ არის განსხვავე-ბული ზღვისპირა დაბლობის სხვა უბნებისაგან (ეფე-მერული და მლაშობის მცენარეულობის არსებობის გამო). ზღვის ნაპირების ამგებელი ნალექების გა-რეცხვის პროცესი საფრთხეს უქმნის ამ ფრიად საინტერესო და განუმეორებელი მიკროლანდშაფტის არსებობას. იგივე შეიძლება ითქვას ქობულეთის, შეკვეთილის, ურეკის, გრიგოლეთის, მალთაყვის, ფოთის, ყულევის და ანაკლიის სანაპირო უბნებზე სანაპირო-ზღვიური წარმოშობის ნალექების სუბსტ-რატზე ხელოვნურად გაშენებული ფიჭვის, ევკალიპ-ტის და მურყნის ტყეებზე, რომლებიც ზღვის სა-ნაპირო ზონაში თავისებურ ანთროპოგენურ მიკრო-ლანდშაფტს ჰქმნიან და დიდი მნიშვნელობა აქვთ აქ არსებული საკურორტო ზონისათვის.

ბიოგენური წარმოშობის ნალექები ფართოდ არიან გავრცელებული კოლხეთის დაბლობის დასავ-ლეთ ნაწილში და წარმოდგენილი არიან სხვადასხვა ხარისხით გახრწნილი ტორფის ჰორიზონტებით, ჭაობური წარმოშობის ლამიანი თიხებით და თიხ-ნარებით [4]. ტორფის ჰორიზონტებს ახლო წარ-სულში სამრეწველო მნიშვნელობას ანიჭებდნენ და ზოგიერთ ზღვისპირა ჭაობში (ისპანი, იმნათი, მალ-თაყვა, გრიგოლეთი, ანაკლია) მათი მოპოვება ხდე-ბოდა, რაც ყოვლად გაუმართლებელი იყო, რადგან კოლხეთის სანაპირო ზონის ტორფიანი ჭაობები მათთვის დამახასიათებელი მცენარეული დაჯგუფე-ბებით წარსულის იშვიათ ფენომენებს წარმოადგენენ, რომლებსაც გარდა ბუნებრივი ეკოლოგიური მნიშვ-ნელობისა დიდი მეცნიერული ღირებულებაც გააჩ-ნიათ.

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ინტენ-სიური დაჭაობება განპირობებულია ჭაობწარ-მომქმნელი პროცესების განვითარებისათვის საჭირო ოპტიმალური გეოლოგიური, გეომორფოლოგიური, ჰიდრო-გეოლოგიური, ჰიდრო-კლიმატური და ბიო-გენური პირობებით. ხანგრძლივი დროის განმავლო-ბაში გამოვლენილი უარყოფითი ტექტონიკური მოძ-რაობების გამო დღევანდელი კოლხეთის დაბლობის ადგილზე მეოთხეული პერიოდის ყველა ეტაპზე ბრტ-ყელი ზედაპირის მქონე, ზღვისკენ სუსტად დახრილი ვაკე იყო განვითარებული სადაც ჭარბი ატმოსფერუ-ლი ნალექების და წყალუხვი ზედაპირული ნაკადების არსებობის პირობებში ყოველთვის იყო დაჭაობები-სათვის ხელსაყრელი პირობები. ამაზე მეტყველებენ კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში ჩატარებუ-ლი გაბურღვები, რომელთა მონაცემებითაც განამარხებული ტორფის და ჭაობური წარმოშობის ჰორი-ზონტები აღნიშნულია ხმელეთის თანამედროვე ზედა-პირიდან 10-12, 19-20, 36-40, 62-64, 121, 157 მ სიღრმეზე [4].

ბიოგენური გენეზისის ნალექების _ ჭაობის ლამიანი თიხების, ტბიური საპროპელის და განსაკუთრებით ტორფის ინტენსიური განვითარების ყველაზე სამხრეთ უბანს ქობულეთის ზღვისპირა ვაკე წარმოადგენს. აქ, ნაპირგასწვრივი ზვინულების და დიუნების წოლის უკან მიდებარე ვაკის ყველაზე დადაბლებულ ნაწილში ორი საკმაოდ ვრცელი ჭაობია (ისპანი-1 და ისპანი-2), რამლებიც შეიცავენ ბიოგენური ნალექების საკმაოდ მძლავრ დასტას. გაბურღვების საშუალებით დადგენი-ლია, რომ ამ ჭაობების ზედაპირიდან 9-14 მ-ის სიღრ-მეზე განვითარებულია ტბიურ _ მდინარეული და უფრო მეტად ტბიური ნალექები. ტბიური ნალექები საპროპელით არის წარმოდგენილი, რომელიც ზემოდან დაფარულია ტორფის ჰორიზონტით. ამ უკანასკნელის სიმძლავრე 5-9 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს. ქო-ბულეთის ჭაობებში განვითარებული ტორფის უძვე-ლესი (ყველაზე ღრმად მდებარე) ტორფის ფენის აბსო-ლუტური ასაკი 4480±200 და 5000±300 წელს შეადგენს [5]. ამ მონაცემების მიხედვით ირკვევა, რომ დაჭაობების პროცესი და ბიოგენური ნალექების განვითარება ქო-ბულეთის ვაკეზე შუა ჰოლოცენში _ დაახლოებით 5-6 ათასი წლის წინ დაწყებულა და დღემდე განუწყვეტ-ლივ გრძელდება. საინტერესოა აღინიშნოს, რომ ქო-ბულეთის ჭაობებში ზღვის თანამედროვე ნაპირიდან 1,5 კმ-ის დაშორებით 2 მ-ის სისქის ტორფის შრის ქვეშ (სამელიორაციო არხის გაყვანის დროს) აღმოჩნდა ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი, რომლის არქეოლოგიუ-რი და რადიოკარბონული ასაკი ძვ. წ. აღ. II ათას-წლეულის შუა ხანებით იქნა განსაზღვრული [6]. ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ისპანის ჭაობის ზღვი-საკენ მიქცეულ კიდეზე იქნა აღმოჩენილი და ამ ნამო-სახლარის შესწავლის შედეგად საკმაოდ ზუსტად დად-გინდა დაჭაობების დაწყების დრო და ჭაობის განვი-თარების თავისებურებანი ქობულეთის ვაკეზე.

ბიოგენური გენეზისის ნალექების ყველაზე ინტენ-სიური გავრცელების არეს წარმოადგენს მდ. რიონის შესართავის რაიონი _ გრიგოლეთის, მალთაყვის, იმნათის, შავწყალას და ნაბადის ტორფიანი ჭაობების ქვაბულები და მათ ირგვლივ მდებარე უბნები. აღსა-ნიშნავია ის ფაქტი, რომ სწორედ მდ. რიონის შე-სართავის რაიონში _ პალიასტომის ტბის სამხრეთით მდებარე იმნათის ჭაობში არის განვითარებული ტორ-ფის ერთიანი, ყველაზე ღრმა ჰორიზონტი არა მარტო კოლხეთში, არამედ შავი ზღვის მთელ აუზში. ამ ჭაობში ტორფის მონოლითური ჰორიზონტის სიმძ-ლავრე 12,4 მ აღწევს [7]. იმნათის ჭაობის ღია (უტყეო) ზედაპირის ფართობი 2600 ჰა უდრის. ამ ჭაობში განვითარებული ბიოგენური ნალექების ლი-თოლოგიურ თავისებურებებზე წარმოდგენას გვაძ-ლევს მრავალრიცხოვანი გაბურღვების ჭრილები, რომელთა შორის ქვემოთ მოგვყავს ყველაზე ღრმა ჭრილი, რომელიც დამუშავებული იქნა ჭაობის ცენტ-რალურ ნაწილში:

1. 0 _ 4,75 მ სფაგნუმის ტორფი, რომელიც ძირითადად სხვადასხვა სახეობის სფაგნუმის ხავსის სხვადასხვა ხარისხით გაწმენდილი ნაშთებით არის აგებული. ჭაობის ბალახეულიდან ტორფის მასის აგებულებაში მონაწილეობენ აგრეთვე ისლის, და ლაქაშის გახრწნილი ნაშთები. ამ ინტერვალში ტორ-ფის მთლიანი მასის გახრწნის ხარისხი 5-15% შეად-გენს, ტორფის ნაცრიანობა კი 5,5% არ აღემატება. 2. 4,75 _ 8,00 მ სფაგნუმის და ნაირბალახოვნე-ბის გახრწნილი ნაშთებით აგებული ტორფის ჰორი-ზონტი, რომლის აგებულებაში ნაირბალახოვნები და ისლი სჭარბობს. ამ ჰორიზონტში ტორფის მასის გახრწნის ხარისხი უფრო მაღალია და 25-30% აღწევს, შესაბამისად მეტია მისი ნაცრიანობა (14%). 3. 8,00 _ 10,50 მ სფაგნუმის და ისლის ტორფი. ტორფის მასა ძირითადად ისლის გახრწნილი ნაშთე-ბით არის აგებული, გახრწნის ხარისხი 35-40% უდრის, ნაცრიანობა _ 15%.

4. 10,50 _ 11,30 მ სფაგნუმის და ნაირბა-ლახოვანთა ნაშთებით აგებული ტორფი.

5. 11,30 _ 14,00 მ განვითარებულია ძირითადად ორგანული წარმოშობის ლამი. [7].

იმნათის ტორფიანი ჭაობის ლითოლოგიურ აღნა-გობასთან ერთად საკმაოდ ზუსტად არის შესწავლილი სტრატიგრაფია, წარმოშობის დრო და განვითარების თავისებურებანი. ამ ჭაობში ყველაზე ღრმად _ 11-11,3 მ-ის სიღრმეზე მდებარე ტორფის შრის აბსო-ლუტური ასაკი რადიოკარბონატული მეთოდის გამო-ყენებით განსაზღვრულია 5825±215 წლით, 8,25-8,50 მ-ის სიღრმეში მდებარე ტორფის ნიმუშის ასაკი 4130±195 წელი აღმოჩნდა, ხოლო 5,76-6,0 მ სიღრმეზე მდებარე ტორფის ნიმუშის ასაკმა 2100±150 წელი შეადგინა.

ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ იმნა-თის ჭაობში ტორფის შრეები ერთ მთლიან, მონო-ლითურ ჰორიზონტს ჰქმნიან, ეს ჰორიზონტი არ შეიცავს სხვა სახის ნალექების (ქვიშა, თიხა, ლამი და სხვა) შრეებს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ამ რაიონში დაჭაობების დაწყების მომენტიდან, ანუ დაახლოებით 6000 წლის წინანდელი დროიდან მოყოლებული დღემდე ჭაობწარმომქმნელი პროცესის განვითარება განუწყვეტლივ მიმდინარეობდა და არ შეფერხებულა რაიმე სხვა ბუნებრივი პროცესის ჩა-რევის გავლენით. ზემოთმოყვანილი ჭრილის მიხედ-ვით იმნათის ტორფნარი თავიდანვე ქვედაური ჭაობის სახით შექმნილა და თავისი არსებობის მთელ მან-ძილზე ჭარბტენიან ბუნებრივ კომპლექსს წარმოად-გენდა. ამას მოწმობს უპირველესად ყოვლისა ის ფაქტი, რომ ჭაობის მთელ სიგრძეზე უხვად შეიმჩნევა ჭარბი ტენის მოყვარული სფაგნუმის ხავსის განამარ-ხებული ნაშთების არსებობა. ამაზე მეტყველებს ისიც, რომ იმნათის ჭაობი მთლიანად მოკლებულია მერქნის ტორფს.

ლითოლოგიური შედგენილობის, სტრატიგრაფიუ-ლი და ქრონოლოგიური თავისებურებების თვალსაზ-რისით იმნათის ჭაობთან დიდ მსგავსებას ამჟღავნებენ ნაბადას, ჭურიის და ანაკლიის ჭაობები.

ნაბადას ტორფიანი ჭაობი მდებარეობს მდ. რიონის და მდ. ხობის შესართავებს შორის მდებარე სანაპირო დაბლობზე, მისი ღია (უტყეო) ნაწილის ფართობი 4100 ჰა შეადგენს, ჭაობის ზედაპირზე გაედინება მდ. ცივი და მისი შენაკადი ცია, რომელიც ამჟამად ხელოვნურად არის გაგანიერებული, გასწორებული და არხის ფუნქციას ასრულებს. ნაბადის ჭაობის ზღვისპირა მონაკვეთზე სამი მცირე ფართობის ტბაა მოთავსებული: ფართო წყალი, უსახელო-1 და უსახე-ლო-2. ამ ტბების ფსკერი ტორფის ფენებით არის აგებული.

ნაბადას ტორფიანი ჭაობი აგებულია სხვადასხვა სახის ტორფის ფენებით. ამ ფენებში ჭარბობს ისლის, ლერწმის, ხავსის და ალაგ-ალაგ მერქნის ტორფები, გვხვდება აგრეთვე სფაგნუმის და ჰიპნიუმის ტორფე-ბიც. ტორფის ფენების მაქსიმალური სიმძლავრეა 10 მ, რაც დამახასიათებელია ჭაობის ცენტრალური ნაწილისათვის, ჭაობის პერიფერიებისკენ ტორფის ფენების სიმძლავრე თანდათანობით კლებულობს და მის უკიდურეს განაპირა კიდეებზე 1-1,5 მ-ს არ აღემატება. ტორფის ფენების ქვეშ ჭაობის ცენტ-რალურ ნაწილში განვითარებულია ორგანოგენული წარმოშობის ლამი და ლამიანი თიხები, ნაწილობრივ ქვიშრობები, ხოლო ჭაობის ზღვისპირა კიდეზე ტორფის ჰორიზონტი უშუალოდ არის მოთავსებული სანაპირო-ზღვიური ფაციესის ქვიშებზე.

ნაბდას ჭაობის უძველესი ტორფის ფენების აბსოლუტური ასაკი 6160±260 წელს უდრის [4].

დამაკმაყოფილებელი სიზუსტით არის შესწავლი-ლი ანაკლიის ტორფიანი ჭაობის ლითოლოგიური აღნაგობა, სტრატიგრაფია და აბსოლუტური ასაკი. ამ ჭაობში ტორფის ჰორიზონტის სიმძლავრე სა-შუალოდ 6-7 მ-ს შეადგენს. ჭაობის ზედაპირიდან 2,5 მ სიღრმემდე განვითარებულია მერქნიანი ტორფი, შემდეგ 4,5 მ სიღრმემდე ისლ-ლაქაშიანი ტორფი, რასაც სიღრმეში ჭაობური გენეზისის თიხები და ლამიანი თიხნარების შრეები მოსდევს, რომლებიც ჭარბად შეიცავენ ტორფის ლინზებს. ანაკლიის ჭაობ-ში ყველაზე ღრმად მდებარე ტორფის შრეების აბსო-ლუტური ასაკი 5640±100 წელს უდრის, ზედაპირი-დან 5,30-5,35 მ-ის სიღრმეზე მდებარე ტორფის ფენისა კი 4570±90 წელს. როგორც სჩანს, აქაც ისევე როგორც მდ. რიონის შესართავის რაიონში და ქობულეთის ვაკეზე დაჭაობების პროცესი დაახ-ლოებით 6000 წლის წინ დაიწყო და დღემდე განუწ-ყვეტლივ გრძელდება. ამავე პერიოდით თარიღდება ჭურიის ტორფიანი ჭაობიც, სადაც ტორფის ჰორი-ზონტის მაქსიმალური სიმძლავრე 5,5 მ შეადგენს, ხოლო მისი ყველაზე ძველი შრის აბსოლუტური ასაკი 5240 წლით განისაზღვრება.

კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში განვი-თარებულ ტორფიან ჭაობებს დიდი მნიშვნელობა ენიჭება სხვადასხვა სახის ბუნებრივი პროცესების წარმართვაში. მათზე ბევრად არის დამოკიდებული მდინარეთა თხევადი ჩამონადენის რეგულირება, ზედა-პირული წყლების გაფილტვრა, გრუნტის წყლების რეჟიმი, რელიქტური და ენდემური ფლორის ელე-მენტების შენარჩუნება და დაცვა. კოლხეთის ზღვის-პირა ჭაობები, მათ შორის მოთავსებულ ტბებთან ერთად, აუცილბელ თავშესაფარს წარმოადგენენ გა-დამფრენი ფრინველებისათვის და საერთოდ ადგი-ლობრივი ფაუნისათვის. ათასწლეულების განმავლო-ბაში კოლხეთის ზღვისპირა ჭაობებში შექმნილი იყო მყარი ეკოლოგიური წონასწორობა, რომლის თანდათანობით მოშლა XX საუკუნის დამდეგს დაიწყო. XX საუკუნის 20-იანი წლებიდან ჩატარებულმა სამე-ლიორაციო სამუშაოებმა და სხვა სამეურნეო ღონის-ძიებებმა საფუძვლიანად დაარღვიეს ზღვისპირა ჭაო-ბების და ჭარბტენიანი მიწების ზედაპირზე ტყეების გაჩეხვით, სხვადასხვა დანიშნულების არხების გაყვა-ნით, ტორფის მოპოვებით და სხვა პრაქტიკული ღო-ნისძიებების მოუფიქრებელი, დაუსაბუთებელი გან-ხორციელებით ზოგიერთი ჭაობი საერთოდ იქნა განადგურებული და მათი აღდგენა ბუნებრივი გზით ეჭვს იწვევს. ასეთია ისპანი-2, გრიგოლეთის და მალ-თაყვის ჭაობები. სხვა ჭაობების ზედაპირზე არხების გაყვანის შედეგად მოხდა გრუნტის წყლების დონეების დაბლა დაწევა, რის გამოც მოიკლო ტენმა ჭაობების ზედა ფენებში და დაიწყო ჭარბი ტენის მოყვარული მცენარეების დეგრადაცია. უპირველეს ყოვლისა ეს ითქმის სფაგნუმის ხავსებზე, რომლებიც კოლხეთში ბორეალური ფლორის ელემენტებად გვევლინებიან.

კოლხეთის დაბლობის ზღვისპირა ზოლში განვი-თარებული ტორფიანი ჭაობები ძალზედ საინტერესო და მდიდარ პალეოგეოგრაფიულ ინფორმაციას შეი-ცავენ, რომელთა შესწავლა და საფუძვლიანი ანალიზი არის საწინდარი იმისა, რომ ზუსტად იქნეს დად-გენილი ყველა ბუნებრივი პროცესის განვითარების თავისებურებანი, რასაც ადგილი ჰქონდა ამ რეგიონში და მის მომიჯნავე ტერიტორიებზე უკანასკნელი 5-6 ათასი წლის განმავლობაში. აღნიშნულიდან გა-მომდინარე კოლხეთის ზღვისპირა ჭაობებს დიდი სამეცნიერო დანიშნულება გააჩნიათ.

საერთოდ უნდა ითქვას, რომ კოლხეთის ზღვისპი-რა ჭაობები ძალზედ დაბალ ჰიფსომეტრიულ ნიშ-ნულებზე არიან განლაგებული, მათი ზედაპირების საშუალო სიმაღლე 1-2 მ-ის საზღვრებში ცვალე-ბადობს, ხოლო ამ ჭაობებში განვითარებული ტორ-ფის ფენები ზღვის დონეზე დაბლა არიან რამოდენიმე მეტრით დაძირული. ამიტომ ამ ჭაობების დაშრობა არაეფექტურია, შედეგს არ იძლევა და ამ ღონისძიებე-ბის ჩატარება სამუდამოდ უნდა აიკრძალოს. ამასთან ერთად ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ჭაობური წარ-მოშობის ნალექები ძალზედ სუსტი საინჟინრო-გეო-ლოგიური თვისებებით გამოირჩევიან და მათი გავრ-ცელების ადგილებში ნებისმიერ მშენებლობას არასასურველი შედეგები მოაქვს.

ტბიური წარმოშობის ნალექები ყველაზე კომპაქტურად პალიასტომის ტბის ქვაბულშია წარ-მოდგენილი. პალიასტომის ტბის ფსკერზე დაახლოე-ბით 1400 ჰექტარზე დალექილია ბიოგენური წარმო-შობის საპროპელი, რომლის განვითარება დაკავშირებული იყო მტკნარი ტბის ფსკერზე პლანქტონუ-რი და ბენთოსური ორაგნიზმების ნაშთების დაგროვე-ბასთან და მათზე ბაქტერიების ზემოქმედებასთან. პალიასტომის ტბის აბსოლუტური ასაკი 4-5 ათას წელს შეადგენს და ამ ხნის განმავლობაში მის ფსკერზე გამუდმებით ილექებოდა ბიოგენური წარმოშობის საპროპელური თიხნარები. პალიასტომის ტბის ფსკერ-ზე მრავალრიცხოვანი გაბურღვების შედეგად ზუსტად არის დადგენილი საპროპელის ჰორიზონტის შემად-გენლობა და ჯამური სიმძლავრე. ფსკერიდან 3,10 მ-ის სიღრმემდე განვითარებულია მუქიყავისფერი თიხოვანი საპროპელის ფენა, რომელსაც ქვეშ უდევს 2,15 მ-ის სისქის ტორფნარევი საპროპელის ფენა, ამ უკანასკ-ნელს სიღრმეში სცვლის 5 მ-ის სისქის მონაცრისფრო საპროპელის ჰორიზონტი. ამრიგად, ტბის ფსკერზე განვითარებული თიხოვანი საპროპელის ჯამური სიმძ-ლავრე 10 მ-ს აჭარბებს. უფრო ქვემოთ თიხოვანი საპროპელი სწრაფად იცვლება წვრილმარცვლოვანი ლამიანი ქვიშის ჰორიზონტით.

მდინარეული წარმოშობის ნალექები კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ზედაპირზე წმინდა სახით მხოლოდ მდინარეთა თანამედროვე კალაპო-ტების და დაბალი ჭალების საზღვრებში არიან გავრ-ცელებული. დაბლობის დანარჩენ უბნებზე მდინარეუ-ლი ნალექები წარმოდგენილია ტბიური და ჭაობური წარმოშობის კომპონენტებთან ერთად. ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მდინარეთა კალაპოტების გა-დაადგილების ან კატასტროფული წყალდიდობების შედეგად ვრცელი ტერიტორიების დაძირვის დროს კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ზედაპირ-ზე მუდამ იცვლებოდა მდინარეული ნალექების და-ლექვის არეალები და მდინარის მიერ მიტოვებულ ადგილებში მდინარეული ნალექების სუბსტრატზე ჭაობური ან ტბიური სედიმენტაცია იწყებდა გან-ვითარებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში განვითარებული მდი-ნარეული ნალექები ხშირად შეიცავენ ჭაობური და ტბიური წარმოშობის ნალექების ლინზებს ან შრეებს ლამიანი თიხების, საპროპელის და ზოგჯერ ტორფის სახით.

კოლხეთის დაბლობის წიაღისეულიდან აღსანიშნა-ვია საამშენებლო დანიშნულების ინერტული მასალა (ქვიშები, თიხები, როჭკი, ქვარგვალი) ტორფი და საპროპელი. კოლხეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწი-ლის დღევანდელი ეკოლოგიური ვითარების გათვა-ლისწინებით ყოვლად დაუშვებლად მიგვაჩნია ტორ-ფის და საპროპელის მოპოვება და ექსპლუატაცია. ინერტული მასალის მოპოვება ძლიერ უნდა იქნეს შეზღუდული და რეგლამენტირებული. სასტიკად უნდა იქნეს აკრძალული ინერტული მასალის მოპოვება ზღვის სანაპირო ზონიდან. გამონაკლისი შეიძლება დაშ-ვებული იქნას მეცნიერულად დასაბუთებული რეკომენდაციების საფუძველზე.

ბოლო ხანებში საზოგადოების გარკვეულ ნაწილში გამოითქვა მოსაზრება პალიასტომის ტბიდან საპ-როპელის ამოღების შესახებ. ეს აზრი საფუძველში მცდარია, არ არის მეცნიერულად დასაბუთებული და მის განხორციელებას წინ უნდა აღუდგეს ყველა, რადგან ამ ღონისძიების შესრულება ტბის საბოლოო დაღუპვას გამოიწვევს.

1.2.3. კლიმატი

კოლხეთის კლიმატის შესახებ არსებობს ცნობები ანტიკური პერიოდიდან. პირველ რიგში აღსანიშნავია ჰიპოკრატე (450-375 წ. ჩვენს ერამდე), რომელიც საკმაოდ ზუსტად აღწერს ამ რეგიონის ბუნებას. იგი წერს: ,,ეს ქვეყანა ჭაობიანია, თბილია, მდიდარია წყლით და ტყიანია. წლის ნებისმიერ დროს იქ ხშირი და ძლიერი წვიმა მოდის. ადამიანთა საცხოვრებელი ჭაობებზეა განლაგებული, ხისა და ლერწმის სახ-ლები აშენებულია წყალზე. . . წელიწადის დრონი დიდად არ განსხვავდებიან, არც სიცხის და არც სიცი-ვის მიხედვით. აქ სამხრეთის ქარი უბერავს, ერთი ადგილობრივის გარდა, ეს კი არის ხოლმე ძლიერი, მძვინვარე და ცხელი”. ცხადია, რომ იგულისხმება ადგილობრივი ფიონი, რომელიც საკმაოდ ხშირად უბერავს აღმოსავლეთიდან ზღვისაკენ.

არქანჯელო ლამბერტი, რომელმაც საქართველოში 18 წელიწადს იცხოვრა (1631-1649), თავის ნაშრომში ,,კოლხეთის ანუ სამეგრელოს აღწერილობა” აღნიშნავს: “თავისი განლაგებით კოლხეთს აქვს ისეთი ნოტიო ჰავა, რომლის მსგავსი არსად არ არის. ამის მიზეზია ის, რომ დასავლეთიდან შავი ზღვის მხრიდან შემოდის ნოტიო ჰაერი. . . დაუმატეთ ამას ხშირი ტყეები. . . აქ ხშირად სველი ქარი უბერავს, რომელსაც წვიმა და ნისლი მოაქვს. . . აქ უფრო ცივა, ვიდრე ნეაპოლსა და რომში, მაგრამ არც ისე, როგორც ლომბარდიაში”.

კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონი და მისი მოსაზღვრე რაიონები საქართველოს კლიმატური დარაიონების მიხედვით მიეკუთვნება დასავლეთ საქართველოს ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატის ოლქს. აქ ბატონობს ზღვის ნოტიო კლიმატი რბილი, თბილი, უთოვლო ზამთრით და ცხელი ზაფხულით. ოლქის სხვა ადგილებისაგან განსხვავებით აქ გამოიყოფა ნოტიო ქვეზონა, სადაც მკაფიოდ გამოიხატება ქარების მუსონური ხასიათი. ფოთის მეტეოსადგურის მონაცემების მიხედვით ქარების ზაფხულის რეჟიმი, ანუ ქარი უპირველესად ზღვიდან, იწყება აპრილში და გრძელდება ოქტომბრამდე, ხოლო ზამთრის რეჟიმი _ ქარი ხმელეთიდან უპირატესად უბერავს ნოემბრიდან მარტამდე. მაგალითად, ივლისში საშუალოდ ქარი ზღვიდან 41%-ით უფრო ხშირია ვიდრე ხმელეთიდან, დეკემბერში კი ხმელეთიდან მონაბერი ქარის განმეორადობა 60%-ით მეტია ზღვიდან მონაბერ ქარზე. ზუგდიდსა და სამტრედიაში ქარის ზაფხულის რეჟიმი უფრო მოკ-ლეა და მაისიდან სექტემბრამდე გრძელდება. სხვა მიმართულების ქარები აქ გაცილებით იშვიათია და ფოთის მეტეოსადგურის მონაცემების მიხედვით მათი წილი საშუალოდ წელიწადში სხვადასხვა თვეს 29-დან (აგვისტო _ სექტემბერი) 15%-მდე (დეკემბერი) მერყეობს. განსაკუთრებით ძლიერი ქარები აღმოსავლეთიდან უბერავს. მაგალითად, 1969 წლის 4-დან 7 იანვრამდე ქარის სიჩქარე ფოთში 16 მ/წმ-ზე დაბლა არ დაცემულა. 6 იან-ვარს კი 3 საათიდან 18 საათამდე ქარის სიჩქარე მუდმივად 34 მ/წმ იყო. ამ დროს ზღვაზე ძლიერი შტორმი მძვინვარებდა. ამვე საათებში სამტრედიაში ქარის სიჩქარე 28 მ/წმ-ზე მეტი არ ყოფილა. კოლხეთის დაცული ტერიტორიის ფარგლებში ქარის შესაძლო სიჩქარის ალბათობა ასეთია: 1 წელიწადში _ 40, 5 წელიწადში _ 38, 10 წელიწადში _ 40, 20 წელიწადში _ 43 მ/წმ. არსებული მონაცემების საფუძველზე მიღებულია, რომ ქ. ფოთის მიდამოებში ქარის ენერგეტიკული რესურსები შეადგენს 0,5-დან 1 მლნ-მდე კვტ. საათს ყოველი კვადრატული კილომეტრიდან (Rkbvfn b rkbvfnbxtcrbt htcehcs Uhepbb 1971 cnh\ 85)\

კოლხეთის დაბლობი ყველაზე თბილი რეგიონია საქართველოში ზამთრის პერიოდში. მაგალითად ქ. ბათუმში იანვრის საშუალო მრავალწლიური ტემპერატურა 7,1°C-ია, ხეთაში 6,7°C, ფოთში 5,2°C.

ცხრილი 1.2.1.ჰაერის საშუალო თვიური და საშუალო წლიური ტემპერატურა

|მ/ს |I |II |III |IV |V |VI |

|სენაკი |150,41 |116,19 |62,45 |12,47 |6,12 |0,66 |

|ფოთი |181,35 |134,04 |76,82 |19,54 |8,45 |2,06 |

|სამტრედია |188,60 |129,63 |71,29 |13,60 |4,62 |0,41 |

წვიმების ხანგრძლივობა ქ. ფოთში საშუალოდ შეადგენს 1348 საათს წელიწადში, ხოლო სამტრედიაში _ 1342 საათს. ფოთში იანვარში საშუალოდ ნალექი მოდის 165 საათის, თებერვალში _ 153 საათის, მარტში _ 182 საა-თისა და დეკემბერში _ 312 საათის განმავლობაში. მაის-აგვისტოს განმავლობაში წვიმები 61-დან 85 საათის გან-მავლობაში მოდის.

კოლხეთის დაბლობზე მზის ნათების ხანგრძლივობა წელიწადში 2000 საათზე მეტია. ფოთში იგი 2137 საათს შეადგენს, ხოლო სენაკში _ 2004 საათს. წლის განმავლობაში მზის ნათების ხანგრძლივობა ყველაზე მცირეა ზამთრის თვეებში (ფოთში-103-108 საათი თვეეში). ივნისში აღწევს მაქსიმუმს _ 259 საათი. უმზეო დღეთა რიცხვი ფოთში წელიწადში აღწევს 58-ს, სენაკში _ 63, ანასეულში _ 73.

ადგილის რადიაციული რეჟიმი უმთავრესად განისაზღვრება ღრუბლიანობით. კოლხეთის დაბლობზე იგი საკმაოდ მაღალია და ყველგან საშუალოდ წელიწადში 5 ბალს აჭარბებს. ფოთში ეს მაჩვენებელი 6,4 ბალს უდრის, ხოლო იანვარ-აპრილში 7,2 დან 7,4-მდე მერყეობს. უმცირესი ღრუბლიანობა ფოთში სექტემბერში აღინიშნება და 5,2 ბალს შეადგენს. სენაკში საშუალო წლიური ღრუბლიანობა 6,2 ბალია, ლანჩხუთში _ 6,5, სამტრედიაში _ 6,3, ანასეულში _ 6,9 ბალი.

კლიმატის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია რადიაციული ბალანსი, რომელიც წარმოადგენს სხვაობას შთანთქმულ მზის რადიაციასა და ეფექტურ გრძელტალღოვან გამოსხივებას შორის. ფოთში რადიაციული ბალანსის ჯამი შეადგენს 69,2 კ.კალ/სმ2, ჭალადიდში _ 62,4, ლანჩხუთში _ 62,9 კ.კალ/სმ2.

კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონის ფარგლებში საკმაოდ მაღალია კლიმატური კურორტების არსებული და პოტენციური მნიშვნელობა. გასაკუთრებით აღსანიშნავია ქობულეთის, ურეკის, გრიგოლეთის, მალთაყვის, ანაკლიის საკურორტო პირობები, სადაც არსებობს მთელ რიგ დაავადებათა ეფექტური მკურ-ნალობის საფუძველი. ასეთ დაავადებათა შორის უნდა გამოიკვეთოს კარდიოლოგიური და ნევროლოგიური (ქობულეთი, ურეკი), ართროლოგიური (ანაკლია, მალთაყვა, გრიგოლეთი, ქობულეთი), პულმონოლოგიური (მთელი სანაპირო) პროფილები და სამედიცინო პროფილაქტიკური მიმართულება.

საკურორტო _ კლიმატური დარაიონების მიხედვით აღნიშნულ რეგიონში გამოიყოფა ორი ქვეზონა. ერთი მათგანია უშუალოდ ზღვის სანაპიროს მიმდებარე ნოტიო სუბტროპიკული ქვეზონა, სადაც სამკურნალო ფაქტორთაგან აღსანიშნავია: ზღვა, პლაჟი, დიდი ინსოლაცია და ჰაერში ზღვიური წარმოშობის ქიმიუ-რი მიკროელემენტების არსებობა. ამ ქვეზონის კლიმა-ტი, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, უმთავრესად სასარგებლოა გულ-სისხლძარღვთა სისტემის, სა-სუნთქი ორგანოებისა და ნერვული სისტემის ფუნქ-ციური დარღვევების სამკურნალოდ. მეორე ქვეზონა, რომელიც აღმოსავლეთიდან ეკვრის უკვე ხსენებულ ტერიტორიას, წარმოადგენს დასავლეთ საქართველოს ნოტიო და ზომიერად ნოტიო კლიმატის რეგიონს, რომელიც ინარჩუნებს სუბტროპიკული კლიმატის თვისებებს. ამ ქვეზონის სამკურნალო ფუნქცია არ არის ისეთი მნიშვნელოვანი, როგორც ზღვისპირა ქვეზონას ახასიათებს, მაგრამ მაინც ინარჩუნებს გარკ-ვეულ საკურორტო _ კლიმატურ დანიშნულებას. გარ-და ამისა, კოლხეთის დაცული ტერიტორიის პერი-მეტრზე განლაგებულია მთელი რიგი მინერალური წყაროები (ყულევი, ხორგა, ქვალონი, ლანჩხუთი, ახალსოფელი, ლესა (გეგელასაბანო), სუფსა, გორმა-ღალა (ბურნათი), საჯავახოს-აბანო და სხვა.

1.2.4. ჰიდროგრაფიული ქსელი

შიდა წყლები

კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონი ხა-სიათდება მდინარეთა ძალიან ხშირი ქსელით. მდი-ნარეთა საზრდოობის, აუზების მორფოლოგიისა და წყლიანობის ხასიათის მიხედვით ისინი სამ ჯგუფად იყოფიან. პირველ ჯგუფში გაერთიანებულია მსხვილი ტრანზიტული მდინარეები, რომლებიც სათავეს კავკა-სიონის ქედის მუდმივი თოვლისა და მყინვარების ზონაში იღებენ. ისინი საზრდოობენ თოვლ-ყინულის ნადნობი, წვიმისა და გრუნტის წყლებით. ზემო წელ-ში ისინი ტიპიური მთის მდინარეები არიან, ქვემო წელში კოლხეთის დაცული ტერიტორიის ფარგლებში შემოსვლის შემდეგ ისინი ვაკის მდინარეების ხასიათს იღებენ, შემოაქვთ ატივნარებული მყარი ნატანი და ნაწილობრივ ლექავენ მას ჭალებში. ამ ტიპის მდი-ნარეებს მიეკუთვნება ენგური, ხობი და რიონი თავისი შენაკადებით ტეხურითა და ცხენისწყლით. მეორე ჯგუფში შედის ის საშუალო მდინარეები, რომლებიც კავკასიონის ქედის სამხრეთ განშტოებათა კალთებზე, აგრეთვე მესხეთის ქედის ჩრდილო ფერდობზე წარ-მოიშობიან და საზრდოობენ თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. ესენია: ტეხური, აბაშა, სუფსა, ნატანები, ჩოლოქი და სხვა. კოლხეთის დაცული ტერიტორიის მიმართ ეს მდინარეებიც უმეტესად ტრან-ზიტულია. მესამე ჯგუფს ქმნიან მცირე მდინარეები, რომლებიც ყალიბდებიან კოლხეთის დაბლობის ფარგლებში ან კავკასიონისა და მესხეთის ქედის და-ბალი წინამთების ზონაში. ეს მდინარეები წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით საზრდოობენ. განსხვავებით წინა განხილული მდინარეებისაგან, რომელთაც კარ-გად გამოხატული ჰიდროლოგიური სეზონურობა ახა-სიათებთ, მათთვის ჩვეულია წყალმოვარდნებიანი რე-ჟიმი მთელი წლის განმავლობაში და კარგად გამო-ხატული წყალმცირე პერიოდების უქონლობა. ეს თვისება დამოკიდებულია ატმოსფერული ნალექების სიუხვეზე და მოსვლის დიდ სიხშირეზე. ამ მდინარეებს არა აქვთ განიერი კალაპოტები, რომლებიც არც ღრმად არიან ჩაჭრილი. ძლიერი წვიმების შემდეგ მათი დონეები სწრაფად იწევს ზევით და იტბორება მიმდებარე ტერიტორიები. ბევრი მათგანი იკვეთება არხებით, რომელთა საშუალებით მოჭარბებული წყა-ლის განტვირთვა ხდება. ასეთ მდინარეთა რიცხვს მიეკუთვნება: ჭურია, მუნჩია, დღვაბა, სკურჩა, ოჩხა-მური, ცივი, ცია, ფიჩორი, თხორინა და ბევრი სხვა უმნიშვნელო ნაკადი. პირველი ჯგუფის მდინარეები, რომლებიც დიდი წყალდიდობებით ხასიათდებიან გაზაფხულ-ზაფხულის პერიოდში, ამჟამად უმეტესწი-ლად შეზღუდულია სანაპირო ზვინულებით და აღარ ღვრიან წყალს დაბლობის ტერიტორიაზე, რა თქმა უნდა იმ გამონაკლისი შემთხვევების გარდა, როდესაც წყალდიდობა _ წყალმოვარდნებს კატასტროფული ხასიათი აქვთ. დაჭაობების პროცესში ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს მეორე და მესამე ჯგუფის მდინა-რეებს. წყლის მაღალი დონეები იქ აღინიშნება თავსხმა წვიმებისა და ზვირთცემის დროს ზღვაზე. რელიეფის უკიდურესად მცირე დახრილობის და დაბალი სიჩქარეების გამო, განსაკუთრებით ზღვიდან მონაბერი ძლიერი ქარის დროს, მდინარეებიდან წყლის განტ-ვირთვა ყოვნდება და იტბორება მიმდებარე ფარ-თობები.

ცხრილი 1.2.5. კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონის ზოგიერთი მცირე მდინარეების მორკომეტრული მაჩვენებლები

|მდინარე |რას ერთვის |სიგრძე. კმ |აუზის ფართობი(, კმ2 |

|ჭურია |შავ ზღვას |11,0 |296,0 |

|მუნჩია |მდ. ჭურიას |39,1 |79,9 |

|ოჩხამური |მდ. მუნჩიას |18,5 |57,9 |

|ცივი |მდ. ხობს |33,0 |254,0 |

|ცია |მდ. ცივს |11,0 |28,0 |

|ფიჩორი |პალიასტომის ტბას |61,0 |406,0 |

|თხორინა |პალიასტომის ტბას |16,0 |56,0 |

უნდა ითქვას, რომ აღნიშნულ გარემოებათა შედეგად (მდინარეთა უკიდურესად დაბალი სიჩქარე, ხშირი უკუდინება ზღვიდან მონაბერი ქარის გამო), კოლხეთის დაბლობის მცირე მდინარეებზე არ ხერხდება ჩამო-ნადენზე გაზომვითი სამუშაოების ჩატარება. ამიტომ მათზე არ არსებობს სარწმუნო ოდენობრივი ინფორმაცია მიღებული უშუალო გაზომვებით.

საჭირო გახდა ამ მასალის მოპოვება არაპირდაპირი გზით. ყველაზე საიმედო გზა ამ მიზნის მისაღწევად აღმოჩნდა ბალანსური მეთოდი, რომელიც შემოწმებულია ისეთ მდინარეებზე, სადაც არსებობს მრავალწლიური სტაციონარული დაკვირვების მასალა (ღჯკ[ბლცრფზ ყბპვტყყჯცნმ= Bპლ= Yფერფ- V=- 1990- ცნჰ= 70) მიღე-ბული შედეგები მოცემულია მე-2 ცხრილში, სადაც აუზების ფართობები შეესაბამება ამჟამად რეალურ წყალ-შემკრებებს, ანუ გათვალისწინებულია მელიორაციული ღონისძიებების შედეგად შეცვლილი წყალგამყოფები. სწორედ ამის მიზეზია ფართობთა შეუსაბამობა 1 ცხრილთან, სადაც ბუნებრივი წყალგამყოფებია ფიქსირებული.

ცხრილი 1.2.6. კოლხეთის დაჭაობებული ტერიტორიის ზოგიერთი მცირე მდინარის

საშუალო მრავალწლიური ჩამონადენი

|მდინარე |აუზის ფართობი, კმ2 |Q მ3/წმ |M0 ლ/წმ(კმ2 |

|ჭურია |340 |7,9 |23,2 |

|ცივა |430 |12,3 |28,6 |

|ფიჩორი |468 |15,4 |33,0 |

ცხრილი 1.2.7.კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონის ტრანზიტული მდინარეების

საშუალო მრავალწლიური ჩამონადენი

|მდინარე-პუნქტი |აუზის ფართობი, კმ2 |Q მ3/წმ |M0 ლ/წმ(კმ2 |

|ენგური - სოფ. დარჩელი |3640 |172 |47,3 |

|ხობი - სოფ. ხორგა |1030 |43,4 |40,9 |

|რიონი - სოფ. საქოჩაკიძე |13300 |399 |30,0 |

|ცხენისწყალი - სოფ. ხიდი |1940 |71,5 |36,9 |

|ტეხური - სოფ. ტეხური |1040 |51,5 |49,5 |

|აბაშა - სოფ. აბაშა |326 |16,5 |51,0 |

|ცივი - სოფ. სენაკი |177 |8,50 |48,0 |

|სუფსა - სოფ. ხიდმაღალა |1100 |45,0 |40,9 |

|ნატანები - სოფ. ნატანები |469 |24,4 |52,1 |

|ჩოლოქი - სოფ. ჩოლოქი |55,2 |3,20 |58,0 |

|ოჩხამური - სოფ. ოჩხამური |38,9 |1,70 |43,7 |

|აჩქვა - ქ. ქობულეთი |33,8 |1,71 |50,6 |

ამჟამად კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონიდან ჩამონადენის დრენაჟი ხორციელდება ბუნებრივი, ხელოვნური ან კომბინირებული სადრენაჟო სისტემებიდან.

ყველაზე მსხვილი დამშრობი სისტემა შექმნილია ხობი-რიონის წყალშუეთში. იგი განლაგებულია შავი ზღვიდან ცხენისწყლამდე. დრენაჟის სისტემა აქ მთლიანად ხელოვნურია. მხოლოდ მისი საბოლოო ნაწი-ლი ემთხვევა მდ. ცივას კალაპოტს, რომელიც უერთდება ხობს სოფ. ყულევთან. ყველა დამშრობის ჯამუ-რი სიგრძე კოლხეთის დაბლობის ამ უბანზე შეადგენს 1360 კმ. (Jceitybt b jcdjtybt Rjk[blcrjq Ybpvtyyjcnb @Vtwybtht,f@ N,bkbcb 1974).

ტერიტორია, რომელიც ყველაზე ნაკლებად ემორჩილება დაშრობის სადრენაჟო სისტემების საშუალებას, არის რიონი-სუფსას წყალშუეთი და ძირითადად მიეკუთვნება ფიჩორი-პალიასტომის ტბის აუზს. ჩრდი-ლოეთიდან ფიჩორის აუზი შემოსაზღვრულია სანაპირო ზვინულით, რომელიც რიონის კალაპოტს გასდევს და მთლიანად აცალკევებს ამ ორ აუზს. სამხრეთიდან ფიჩორის აუზს დაჰყურებს ნიგოითის ქედი, რომ-ლის ჩრდილო კალთის ძირას გატარებულია ე.წ. აღმოსავლეთი და სამხრეთი არხები. ამ არხების საშუა-ლებით ხდება იმ კალაპოტური და ფერდობული ჩამონადენების დაჭერა, რომელიც ადრე დაუბრკოლებლად იღვრებოდა დაჭაობებულ ტერიტორიაზე. აღმოსავლეთი არხი ქ. ლანჩხუთის ჩრდილოეთით უერთდება მდ. ფიჩორს და წყლის შემდგომი ტრანსპორტირებისათვის გამოიყენება მდინარის კალაპოტი.

ერთი სიტყვით, კალაპოტის დინების ამ უბანზე არსებობს დრენაჟის კომბინირებული სისტემა, სადაც მდ. ფიჩორი წარმოადგენს მძლავრ ბუნებრივ დამწრეტ არხს. ისიც აღსანიშნავია, რომ დინების უკანასკნელი 10 კმ-ის მანძილზე ფიჩორის კალაპოტის ვარდნა სულ 0,1 მ-ია და ძალიან ხშირად, როგორც უკვე ითქვა, დინება თითქმის არ იგრძნობა.

ძალიან საინტერესო მოვლენასთან გვაქვს საქმე ფიჩორის შესართავის უბანზე, სადაც მისი კალაპოტის სიღრმე 15 მ-ს აღწევს და ბევრად აღემატება პალიასტომის ტბის სიღრმეს. ასეთივე ფაქტია აღნიშნული მდ. ჭურიის შესართავში.

ბუნებრივ სადრენაჟო სისტემას ყველაზე უფრო უახლოვდება მდ. ჭურიის, მის შენაკად მუნჩიასთან ერთად, აუზი. იგი განლაგებულია მდინარეების ენგურსა და ხობს შორის.

ამ ადგილებში დამშრობი ღონისძიებები გატარებულია პერიფერიულ უბნებზე. კოლექტორთა ქსელი, რომელიც უმთავრესად მდინარეულ ქსელს ემთხვევა, უკავშირდება მდ. ჭურიის და იგი ფაქტობრივად მაგისტრალური არხის ფუნქციას ასრულებს. ფიჩორის აუზის ანალოგიურად, აქაც მუნჩია _ ჭურიის კალაპოტის აბსოლუტური ნიშნულები ძალიან დაბალია და შესართავიდან 10 კმ-ის დაშორებით წყლის ზედაპირის სიმაღლე არ აღემატება 0,2 მ-ს ზღვის დონიდან.

ზემოთ ნათქვამი იმის დასტურია, თუ როგორ შეიცვალა უკანასკნელი ნახევარსაუკუნოვანი და მეტი პერიოდის განმავლობაში ამ ტერიტორიის ბუნებრივი ჰიდროგრაფიული სისტემა და რელიეფი. ამის გათ-ვალისწინებას დიდი მნიშვნელობა აქვს კოლხეთის დაბლობის მსხვილმასშტაბიანი წყლის ბალანსის გაან-გარიშებისათვის.

რაც შეეხება ზედაპირულ და მიწისქვეშა წყლების კავშირს, ცნობილია, რომ ამ რეგიონის გრუნტები, ზღვისპირა ვიწრო ქვიშიანი ზოლის გარდა, ხასიათ-დებიან ფილტრაციის ძალიან სუსტი უნარით. კოლ-ხეთის მძიმე ნიადაგ _ გრუნტების ზედა ფენები გარკ-ვეული სტრუქტურულობით ხასიათდებიან, მაგრამ დასველების შემთხვევაში ისინი იჯირჯვებიან, კარგა-ვენ სტრუქტურულობას და პრაქტიკულად ხდებიან წყალგაუმტარი. ამგვარად, ამ ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე არ ხდება წყლის გაჟონვა გრუნტის ქვედა ფენებისაკენ. ამავე მიზეზით თითქმის გამორიცხულია მიწისქვეშა წყლების ამოსვლა გრუნტის ზედა შრეებში და შესაბამისად მდინარეთა კალაპოტებში. სპეციალუ-რი დაკვირვებებით დადგენილია, რომ გრუნტის წყლე-ბის ფილტრაციის კოეფიციენტები ძალიან დაბალია და არ აღემატება 0,051-0,223 მ/დღ.

ყოველივე ეს იმაზე მიუთითებს, რომ კოლხეთის დაბლობის მცირე მდინარეთა წყლის ბალანსის სტრუქ-ტურულ სქემაში მიწისქვეშა ჩამონადენის ელემენტი შეიძლება რომ არ იყოს შეტანილი.

კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონისათვის დამახასიათებელია კატასტროფული წყალმოვარდნები, რომლებიც აღნიშნულია მდ. რიონზე ჯერ კიდევ გასულ საუკუნეში _ 1842 და 1895 წლებში. მიმდინა-რე საუკუნეში კოლხეთის დაბლობზე წყალდიდობები აღინიშნა 1911, 1922, 1982, 1983 და 1987 წლებში, საკუთრივ რაიონზე 1953 და 1956 წლებში, აჭა-რისწყალსა და მახოზე 1945 წელს. 1946 წელს წყალ-დიდობამ მოიცვა აგრეთვე ხობის, ენგურის, ჯუმის და სხვა აუზები. გასაკუთრებით აღსანიშნავია 1911 წლის წყალდიდობა, რომელიც წარმოშობის მექანიზმისა და შედეგების მიხედვით ძალიან გავს 1987 წლისას. ეს უკანასკნელი კი მასშტაბისა და მიყენებული ზიანის მიხედვით აღემატება ყველა წყალდიდობას, რომელიც კი მანამდე იყო ცნობილი. მისი მთავარი ნიშანი ის არის, რომ წყალმოვარდნები აღინიშნა უზარმაზარ ტერიტორიაზე ერთდროულად. დამანგრეველი ნაკადე-ბი მიედინებოდა კოლხეთის დაბლობზე. მისი მთაგო-რიანი სარტყლის ხეობებში, აგრეთვე ჭოროხისა და აჭარისწყლის აუზებში.

რიონის შესართავში სოფ. საქოჩაკიძესთან დაფიქ-სირდა ამ მდინარის ხარჯის აბსოლუტური მაქსიმუ-მი _ 4800 მ3/წმ. დაცული ტერიტორიის ფარგლებში წყალდიდობა უმთავრესად გამოიწვია ხელონური სანაპირო ზვინულების გარღვევამ, რომლებიც 40 წელ-ზე მეტია აიგო რიონის მიმდებარე ტერიტორიების დატბორვისაგან დასაცავად. ისინი გაანგარიშებული იყო 3500-3700 მ3/წმ ხარჯზე. 1967 წლის 31 იან-ვარს, როდესაც წყალმოვარდნის ტალღამ მაქსიმუმს მიაღწია, მდინარის ორივე მხარეს გაირღვა დამცავი მიწის ზვინულები. მარჯვენა ზვინული დაინგრა და გაირეცხა 800 მ-ის სიგრძეზე. ეს მოხდა ფრონტა-ლური დარტყმის შედეგად მდინარის მკვეთრ მოსახ-ვევში. ხმელეთზე შევარდნილი წყლის რაოდენობა დაახლოებით იყო 400 მ3/წმ. მისი პირველი მსხვერპ-ლი გახდა სოფ. საგვიჩიო. შემდეგ წყალდიდობამ სწრაფად მიაღწია ჭალადიდს, საჭოჭუოს, პატარა ფოთს და სხვა დასახლებულ ადგილებს. ორ ადგილას დაინგრა რკინიგზის მიწაყრილი და წყალდიდობამ მოიცვა მდინარეების ხობისა და ჭურიის ქვედა მო-ნაკვეთები. ამ მდინარეებიდან შემოსულმა დამატებითმა წყალმა შექმნა რიონთან ერთად უზარმაზარი წყალ-დიდობის ტალღა, რომელმაც დაფარა დაახლოებით 300 კმ2 ტერიტორია. დატბორვის მაქსიმალური სიღრმე _ 2 მ აღინიშნა საგვიჩიოსა და ჭალადიდში. დაბლობის პატარა მდინარე ცია, რომელიც ყულევ-თან მდ. ხობს უერთდება, იმდენად გამძვინვარდა, რომ გადალახა ზღვისპირა დიუნა და პირდაპირ ზღვას შეუერთდა. დაცხრობის შემდეგ იგი კვლავ ძველ კალაპოტს დაუბრუნდა.

რიონის ნაპირდამცავი ზვინულის მეორე გარღვევა სოფ. კეთილართან მოხდა. აქ, ორ ადგილას დაინგრა მარცხენა ზვინული. თითოეული გარღვევის სიგრძე 300 მ-ს უდრიდა, საიდანაც დაახლოებით 150 მ3/წმ წყალი შევიდა ხმელეთზე. წყალდიდობამ მოიცვა მდ. ფიჩორის აუზის ზედა ნაწილი და ლანჩხუთის რაიონის ჩრდილოეთი უბნები. სულ წყლით დაიფარა დაახლოებით 250 კმ2 ტერიტორია.

ამგვარად 1987 წელს წყალდიდობა გავრცელდა არანაკლებ 550 კმ2 ფართობზე. დატბორილი ტერი-ტორიის საზღვრები ასეთი უნდა იყოს: ჩრდილოეთი-დან _ მდ. ჭურიის კალაპოტი; სამხრეთიდან _ ლანჩხუთის რაიონის დასახლებული ტერიტორიის ჩრდილოეთი საზღვარი; აღმოსავლეთიდან _ აბაშა-კეთილარის მერიდიანი; კეთილარიდან საგვიჩიომდე _ მდ. რიონის კალაპოტი.

მომავალში მდ. რიონზე კატასტროფიული წყალდი-დობა _ წყალმოვარდნის თავიდან აცილების ან შესუსტების მიზნით საჭიროა მდინარის მოჭარბებული ტალღა გადაშვებულ იყოს მდ. ფიჩორის აუზში წინას-წარ მომზადებულ სპეციალურ წყალსაცავში მოწყობი-ლობის დახმარებით, რომელიც ჩამონტაჟდება მარც-ხენა ჯებირის სხეულში ქ. სამტრედიის ქვემოთ. ეს მოწყობილობა საჭიროების შემთხვევაში გაიხსნება და გადაატარებს გარკვეული რაოდენობის წყალს ფიჩორი _ პალიასტომი _ შავი ზღვის მიმართულე-ბით.

წყალდიდობა-წყალმოვარდნები კოლხეთის დაბ-ლობზე ძალიან სერიოზული პრობლემაა, რომელსაც აქვს როგორც საბუნებისმეტყველო-ეკოლგიური, ასევე სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტები. ამიტომ საჭი-როა რიონის აუზის მდინარეებზე არა მარტო აღდგეს, არამედ მნიშვნელოვნად გაფართოვდეს ჰიდროლო-გიური დაკვირვების პროგრამა, რომელიც კოლხეთის მონიტორინგის ერთ-ერთი ძირითადი ნაწილი იქნება. განსაკუთრებით საჭიროა რიონის მარჯვენა შენაკადე-ბის უკიდურეს ქვედა უბნებზე გაიხსნას ჰიდროლო-გიური სადგურები. ასევე არ არის საგუშაგო თვით რიონზე ქუთაისიდან ფოთამდე, რაც ყოვლად დაუშვე-ბელია.

კოლხეთის დაცული ტერიტორიის რეგიონის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ჰიდროლოგიური ობიექტია პალიასტომის ტბა, რომელიც მდ. რიონის დელტის სამხრეთით მდებარეობს, იგი ტიპიური ლაგუნური ტბაა, რომელიც ზღვისგან გამოიყოფა 300-400 მ-ის სიგანისა და 2 მ-ის სიმაღლის ქვიშოვანი ზღუდით. ტბის სათავის სიმაღლე 0,2-0,4 მ-ია ზღვის დონიდან, მაგრამ წყალმცირობის დროს იგი შეიძლება ზღვის დონეზე უფრო დაბლა დაიწიოს 0,3 მ-მდე. პალიას-ტომის ტბის მთავარი შენაკადი მდ. ფიჩორია. გარდა ამისა მას ერთვის 25-მდე მცირე შენაკადი. ტბა გამდინარეა. 1924 წლამდე წყლის განტვირთვა ხდე-ბოდა მდ. კაპარჭინას საშუალებით, რომელიც სათავეს იღებს ტბის ჩრდილოეთ ნაპირიდან, მკვეთრად უხვევს სამხრეთით, თითქმის პარალელურად მიუყვება მის დასავლეთ ნაპირს და სათავიდან 11 კმ-ის დინების შემდეგ ერთვის შავ ზღვას. იმის გამო, რომ კაპარ-ჭინას კალაპოტი ვერ ატარებდა ტბიდან შემოსულ მთელ ჩამონადენს, პალიასტომის ტბის დონე თავსხმა წვიმების დროს სწრაფად იწევდა ზევით და იტბო-რებოდა დაახლოებით 110 კმ2 ტერიტორია, მათ შორის ქ. ფოთის სამხრეთ-ამოსავლეთი ნაწილი. ქალაქის პერიოდული დატბორვისგან გადარჩენის მიზნით ტბის სამხრეთ _ დასავლეთ მხარეს გაიჭრა არხი, რომელიც მას მოკლე გზით აკავშირებდა ზღვას-თან. ამით ფოთის პრობლემა კი გადაიჭრა, მაგრამ 1933 წელს დიდი შტორმის შედეგად 115 მ-იანი არხი ძალიან გაფართოვდა (140-150 მ) და გაღრმავდა (3-4 მ) _ იგი ნამდვილ სრუტედ გადაიქცა. პალიას-ტომზე დონეების დაწევისა და ზღვიდან მონაბერი ძლიერი ქარის დროს ტბაში დაიწყო ზღვის მლაშე წყლის ინტენსიური შემოდინება და მისი მარილია-ნობა 1-დან 12-13 პრომილამდე აიწია. მდ. კაპარჭინამ დაკარგა თავის ფუნქცია, ძლიერ მოილამა მისი კალაპოტი და წყლის დინება იქ პრაქტიკულად შეჩერ-და.

პალიასტომის ტბის სარკის ფართობი 18,2 კმ2-ია, ხოლო წყალშემკრები აუზის ფართობი 547 კმ2 უდრის, რომლის დიდი ნაწილი მდ. ფიჩორზე მოდის. იგი პალიასტომს ჩრდილო _ აღმოსავლეთიდან უერთდება. სხვა შენაკადებიდან გამოირჩევა შავიწყა-ლი _ იგი ჩრდილოეთიდან ერთვის, და თხორინა _ სამხრეთი შენაკადი. ტბის მაქსიმალური სიღრმე 3,2 მ-ია, ხოლო საშუალო სიღრმე _ 2,6 მ. წყლის მოცულობა შეადგენს 52 მლნ. მ3. ნაპირები ძალიან მცირედ არის დანაწევრებული. პატარა ყურეები აქვს აღმოსავლეთ და სამხრეთ აღმოსავლეთ კიდეებზე. სხვაგან ნაპირები თითქმის სწორხაზოვანია. ჩრდი-ლოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი ნაპირები თიხ-ნარ _ ტორფიანია, ხოლო დასავლეთი ნაპირი ქვი-შით არის აგებული. ნაპირები დაბალია და უმეტესად 0,5-1,0 მ-მდეა. უფრო მაღალია დასავლეთი ნაპირის ჩრდილო ნაწილი, სადაც მისი ჩამოკვეთილი კიდე 2 მ-ს აღწევს. დასავლეთ ნაპირის გასწვრივ ფლატის ძირას გაჩენილია ვიწრო ქვიშიანი პლაჟი. ჩრდი-ლოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი ნაპირები და-ჭაობებულია. ისინი დაფარულია წყლისმოყვარული და ჭაობის მცენარეულობით.

ტბის ფსკერი ბრტყელია, მაგრამ მაინც იგრძნობა მისი მცირე დახრა ცენტრისაკენ. წყალქვეშა სანაპირო ფერდობები დამრეცია. ქვაბულის ამგებელი გრუნტი ერთფეროვანია. იგი შედგება რუხი და მურა ლამი-საგან, აგრეთვე წვრილმარცვლოვანი ქვიშისაგან.

პალიასტომის ტბის დონეთა რეჟიმი მთლიანად არის დამოკიდებული ნალექების რიტმზე მის წყალ-შემკრებ აუზში. ამიტომ მაქსიმალური დონე ყოველ-თვის არის მოსალოდნელი, რომელიც 2-3 დღეზე მეტ ხანს იშვიათად დგას. მინიმალური დონე უმეტე-სად ზამთარში დგება, უფრო იშვიათად სექტემბერ _ ოქტომბერში. წლიური მინიმუმის დადგომა ზაფხულ-ში ძალზე იშვიათი მოვლენაა.

დონეების მაქსიმალური წლიური ამპლიტუდა დაკვირვების პერიოდის განმავლობაში (1927 წლიდან) შეადგენს 202 მ-ს, ხოლო ჩვეულებრივი წლიური რყევა 0,6-1,0 მ-ის ფარგლებშია.

წლის საშუალო თვიური მინიმალური ტემპერა-ტურა (მრავალწლიური პერიოდისათვის) აღინიშნება იანვარში და 5,20C უდრის. ცალკეულ წლებში იგი შეიძლება 2,00C-მდეც კი დაეცეს. მასიმალური სა-შუალო თვიური ტემპერატურა ივლისსა და აგვისტოზე მოდის და აღწევს 25,10C წლის აბსოლუტურმა მაქსიმალურმა ტემპერატურამ 31,20C მიაღწია.

წყლის ტემპერატურის შიდაწლიური მსვლელობა ძირითადად ჰაერის ტემპერატურის შესაბამის მსვლე-ლობას ასახავს. წყლის ზედაპირული შრის ტემპერატუ-რა დეკემბერ-თებერვალში ჩვეულებრივ 0,6-1,80C-ით დაბალია ჰაერის ტემპერატურაზე, მარტში ისინი თანაბარია, ხოლო აპრილ-ოქტომბერში წყლის ტემპე-რატურა 1,0-2,50C-ით მაღალია ჰაერისაზე.

პალიასტომის ტბის მცირე სიღრმეების გამო, რაც აადვილებს წყლის შერევას ხშირი ქარების შემწეობით, ტემპერატურის სხვაობა ზედაპირზე და სიღრმეში დიდი არ არის, მაგრამ ზოგჯერ მაინც აღწევს 4-50C.

ყინულოვანი მოვლენები ტბაზე, როგორც წესი არ აღინიშნება, თუმცა 1922 წლის ზამთარში იგი მთლიანად ყინულით დაიფარა, ხოლო 1950 წლის იანვარ-თებერვალში გაჩნდა ნაპირყინული. 1971 წლის იანვარში ტბა კვლავ თითქმის მთლიანად ყინულით დაიფარა.

მრავალწლოვანი რეჟიმი მალთაყვის არხის გაჭრის შემდეგ ძალიან ცვალებადია. მაღალი მარილიანობა გახდა მუდმივი მოვლენა, თუმცა წლის განმავლობაში იგი იცვლება. ფსკერთან მარილიანობა 13 პრომილს აღწევს, ზედაპირთან _ 12 პრომილს. მლაშე წყალმა მდ. ფიჩორის სიღრმეშიც შეაღწია და შესართავიდან 1 კმ-ით ზემოთ 12 პრომილამდეც კი ადის.

ამჟამად პალიასტომის ტბა ფაქტობრივად ზღვის ლაგუნაა. რომელიც რამდენადმე მტკნარდება შენაკადი მდინარეების მიერ. იგი შეიძლება მიეკუთვნოს მომ-ლაშო წყალსატევების კატეგორიას. წყალი მასში ქლორიდულია. ჟანგბადის შემცველობის რეჟიმი უმთავრესად მდგრადია. წყალი უახლოვდება გახს-ნილი ჟანგბადით გაჯერების დონეს. ხშირი ქარები ხელს უწყობენ ფსკერისპირა შრეების ჟანგბადით გამდიდრებას.

პალიასტომის წყლის ფერი მოყვითალო-მწვანეა. ზაფხულობით გამჭვირვალობა 0,5-1,4 მ-ს აღწევს, ხოლო ზამთრობით 0,2-1,0 მ-ს. იგი უვარგისია საყო-ფაცხოვრებო, სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისათვის.

ტბა გამოიყენება მცირეგაბარიტიანი ხომალდებით გადაადგილებისათვის, ხე-ტყის დასაცურებლად და თევზის სარეწად. წინათ მას დიდი თევზსამეურნეო მნიშვნელობა ჰქონდა და მიეკუთვნებოდა საქართვე-ლოს უმნიშვნელოვანეს თევზსარეწ ტბათა რიცხვს. უმთავრესად აქ კეფალისებრი თევზის რეწვა მიმდინა-რეობდა. უკანასკნელი 5-6 ათეული წლის განმავლო-ბაში ტბის პროდუქტიულობა თანდათანობით ძალიან დაქვეითდა თევზის საკვები ბაზის გაღარიბების გამო. ტბის გამლაშებამ გაანადგურა პლანქტონის და გან-საკუთრებით ბენთოსის დიდი ნაწილი.

კოლხეთის დაცული ტერიტორიის ფარგლებში არის ტბები, რომლებიც პალიასტომის ლაგუნური ტბისაგან განსხვავდებიან როგორც წარმოშობით, ასევე ზომებით. აქ ვხვდებით ლიმანურ, დიუნათაშო-რის და ნამდინარევ ტბებს _ ნარიონალებს. ამ ტიპის ტბები გაჩენილია რიონის მარცხენა მხარეს ქ. სამტრედიის ქვემოთ. ცნობილია ტბები დიდი ნარიო-ნალი (0,17 კმ2) და პატარა ნარიონალი (0,11 კმ2). მათი სიღრმე 1,5-1,6 მ-ია. ასევე აღსანიშნავია ტბა ფართოწყალი (0,21 კმ2), რომლის სიღრმე 3,5 მ-ს აღწევს, იმნათი (ფართობი _ 0,06 კმ2, სიღრმე _ 2,0 მ), მალთაყვის ტბა (ფართობი _ 0,03 კმ2, სიღრმე _ 6,5 მ), გრიგოლეთის ტბა (ფართობი _ 0,10 კმ2, სიღრმე _ 5,0 მ). ამჟამად ამ ტბათა უმეტესობა მოლამვისა და მცენარეულობით დაფარვის სტადიაში იმყოფება. ლიმანურია ბებესირის ტბები, რომლებიც არ შემოდიან დაცული ტერიტორიის ფარგლებში და ქ. ოჩამჩირის მახლობლად არიან განლაგებული.

კოლხეთის დაბლობზე სამელიორაციო სამუ-შაოები დაიწყო 1925 წელს, როდესაც შეიქმნა კოლ-ხეთის ჭაობების მელიორაციის სამმართველო _ ,,კოლხიდმშენი”. ეს ორგანიზაცია მოსამზადებელი სამუშაოების დაწყებასთან ერთად შეუდგა პალიასტომის ტბის ზღვასთან შემაერთებელი არხის გაყვანას და ქ. ფოთის მიწაყრილების დაცვას წყალმოვარდ-ნებისაგან. შემდგომში ჭაობების უშუალოდ დაშრობის პარალელურად სწარმოებდა მდინარეთა კლაკნილი ადგილების გასწორება წყლის უფრო სწრაფი გაფან-ტვის მიზნით.

რა მოუტანა ცენტრალური კოლხეთის ეკოსის-ტემას ჩატარებულმა სამუშაოებმა და რა შეიძლება გაკეთდეს შექმნილი ვითარების გაჯანსაღებისათვის.

1. ცენტრალური კოლხეთის ჭაობების დიდი ნაწი-ლი პრაქტიკულად ამოშრობას არ ექვემდებარება. ეს უწინარესად ეხება ფიჩორი _ პალიასტომისა და ჭურია _ მუნჩიის აუზებს. ამაზე მეტყველებს ის ფაქტი, რომ 1976-1980 წლებში ამოაშრეს სულ 19,9 ათასი ჰა, რომელთაგან 3/4 ადრე უკვე ამოშ-რობილი იყო და კვლავ დაჭაობდა. მთლიანად კოლ-ხეთში ხელახლა ამოაშრეს 46 ათასი ჰა (Rjk[blcrfz ybpvtyyjcnm 1990 cnh= 121). დარწმუნებით შეიძლება ითქვას, რომ ეს ფართობები კვლავ დაჭაობდა.

იმ ტერიტორიებზე, სადაც ადგილის რელიეფი და აბსოლუტური ნიშნულები დამშრობი სამუშაოების წარმოებას ხელს არ უწყობს, ამოშრობა არ უნდა ჩატარდეს.

2. ჭარბი ზედაპირული წყლების მოცილების ერთ-ერთ საშუალებად მიჩნეული იყო მცირე მდინა-რეთა კალაპოტების გასწორება, მეანდრების მოკვეთა, რაც წყლის სწრაფი დაწრეტის პირობებს ქმნიდა. ამ სახის სამუშაოებმა ცენტრალური კოლხეთის უმე-ტეს ადგილებში სასურველი შედეგი ვერ გამოიღო. უფრო მეტიც, ისინი დიდად საზიანო აღმოჩნდა, რადგან მძიმე ტექნიკის შეყვანამ იქ გამოიწვია ტყის განადგურება და ეკოსისტემის წონასწორობიდან გამოყ-ვანა.

დაცული ტერიტორიის ფარგლებში და მის მო-საზღვრე ტერიტორიაზე უნდა შეწყდეს მდინარეთა ჰიდროგრაფიული სქემის ხელოვნური შეცვლა და აიკრძალოს მძიმე ტექნიკის გამოყენება.

3. პალიასტომის ტბის პირვანდელი ეკოსისტემის აღდგენისათვის შესაძლებელია ორი საინჟინრო ვა-რიანტი იქნას განხილული.

პირველი ვარიანტი. გაუქმდეს მალთაყვის ხელოვ-ნური არხი, რაც შეწყვეტს ტბაში ზღვის წყლის შეღწევის შესაძლებლობას. ტბიდან მოჭარბებული წყლის განტვირთვის უზრუნველსაყოფად გაიწმინდოს და გაღრმავდეს მდ. კაპარჭინას ყოფილი კალაპოტი.

მეორე ვარიანტი. მალთაყვის არხში ჩაიდგას ისეთი სიმაღლის ჯებირი, რომელიც ტბიდან მოწოლილ წყალს ზღვისკენ გაატარებს, ხოლო ტბის დაბალი დონეების დადგომის დროს ზღვიდან წყალს აღარ შემოუშვებს. ამ შემთხვევაში საჭირო აღარ იქნება მდ. კაპარჭინას გაწმენდა-გაღრმავება.

შესაძლებელია განხილულ იქნეს კომბინირებული ვარიანტი.

პირველი ვარიანტის შემთხვევაში ჯერ-ჯერობით არ შეიძლება დარწმუნებით ითქვას, რომ ქ. ფოთი გარანტირებულად იქნება დაცული დატბორვისაგან. ასეთ დასკვნას ზუსტი საინჟინრო გაანგარიშება ესა-ჭიროება. მეორე ვარიანტის შემთხვევაში კი აშკარად შეიძლება როგორც ფოთის დაცვა დატბორვისაგან, ასევე ტბის ეკოსისტემის აღდგენა. კომბინირებული ვარიანტის განხორციელება მიზანშეწონილი იქნება იმისათვის, რომ მდ. კაპარჭინას გაუქმებული კალაპო-ტი კვლავ აღსდგეს და მან თუნდაც სანიტარული ფუნქცია შეასრულოს.

4. კოლხეთის დაცული ტერიტორიის დაფუძნების შემთხვევაში პალიასტომის ტბა გახდება მისი ერთ-ერთი უმთავრესი ჰიდროლოგიური ობიექტი და გან-საკუთრებული დაცვის საგანი. მის მიმართ დაინტე-რესებას იჩენს აგრეთვე წყლის ფრინველებისა და ჭარბტენიანი ტერიტორიების კვლევის საერთაშო-რისო ბიურო (JWRB) და მსოფლიო ჭაობების დაცვის რამსარის კონვენციის სამსახური. ამიტომ ტბის ფსკერიდან საპროპელის ამოღების შესახებ მსჯელობა, აგრეთვე მისი აკვატორიის გაწმენდის სხვა ღონის-ძიებების ვარიანტების განხილვა არ შეიძლება, ან ნაადრევია. უნდა დაველდოთ ტბაში ზღვის მლაშე წყლის შემოსვლის შეწყვეტას და ეკოლოგიური ვითა-რების გაჯანსაღების ტენდენციების ჩამოყალიბებას.

გამოყენებული ლიტერატურა

1. Ghjuyjp ublhjvtntjhjkjubxtcrb[ eckjdbq Rjk[blcrjq ybpvtyyjcnb gjckt jceitybz= Ublhjvtntjbplfn - K=- 1983- cnh= 247=

2. Rkbvfn b rkbvfnbxtcrbt htccehcs Uhepbb - Ublhjvtntjbplfn - K=- 1971- cnh= 384=

3. Rjk[blcrfz ybpvtyyjcnm= Yfexyst ghtlgjcskrb jcdjtybz= Yferf=V= - 1990 - cnh= 248=

4. Jceitybt b jcdjtybt Rjk[blcrjq ybpvtyyjcnb= @Vtwybtht,f@ - N,bkbcb - 1974= cnh= 143=

5. Djlyst htccehcs Pfrfdrfpmz= Ublhjvtntjbplfn - K=- 1988- cnh= 264=

6. Djlysq ,fkfyc Rfdrfpf b tuj utjuhfabxtcrbt pfrjyjvthyjcnb= @Vtwybtht,f@- N,bkbcb- 1991- cnh= 142=

7. Jgfcyst ublhjvtntjhjkjubxtcrbt zdktybz yf Rfdrfpt= Ublhjvtntjbplfn - K=- 1980- cnh= 288

8. Fg[fpfdf B=C= Jpthf Uhepbb- @Vtwybtht,f@ - N,bkbbcb – 1975 - cnh= 180=

1.2.4.1. თერმული წყლები

თერმული წყლების ბუნებრივი გამოსასვლელები წყაროების სახით კოლხეთის რეგიონის დაცული ტერიტორიების საზღვრებში არ არის, მაგრამ ამ რაიონის ზედაპირის ქვეშ განვითარებული მეზოზოური და ნაწილობრივ კაინოზოური ასაკის ქანების გავრცე-ლების არეებში გეოლოგიური გაბურღვებით დაფიქ-სირებულია სხვადასხვა ტემპერატურისა და ქიმიური შედგენილობის თერმული წყლების დაგროვების კე-რები. ძირითადად, კოლხეთის რეგიონის თერმული წყლები დაკავშირებული არიან ცარცული პერიოდის კარბონატულ ქანებთან და სუსტად არიან მინერალიზირებული. ქიმიური შედგენილობის მიხედვით კოლხეთის თერმული წყლები სულფატურ-ჰიდროკარ-ბონატული და ქლორიდულ-სულფატური ჯგუფის წყლებს მიეკუთვნებიან. მათი ტემპერატურული მაჩვენებლები სხვადასხვა ჭაბურღილში სხვადასხვა მაჩვენებლით ხასიათდება. მაგალითად, მდ. ხობის შესართავთან თერმული წყლების შემცველი ნალექე-ბის ჰორიზონტი ხმელეთის ზედაპირიდან 1270-1280 მ სიღრმეზეა განლაგებული და წყლის ტეპერა-ტურა 500C უდრის, მაშინ როცა სოფ. ჭალადიდთან 2732-3200 მ სიღრმეზე არსებული წყლის ტემპერა-ტურა 900C-მდე აღწევს, სოფ. ხორგასთან 2090-3100 მ სიღრმეზე კი 850C. თერმული წყაროების არსებობა დაფიქსირებულია აგრეთვე ქ. ფოთთან 1601-1604 მ სიღრმეზე (წყლის ტემპერატურა 460C, სოფ. ქვალონთან (სიღრმე 2690-2700 მ; წყლის ტემ პერატურა 700C, ქ. სენაკთან (სიღრმე 675-781 მ; წყლის ტემპერატურა 800C და სხვა.

კოლხეთის რეგიონის დაცული ტერიტორიების საზღვრებში ამჟამად თერმული წყლების გამოყენება არ ხდება. დაცული ტერიტორიების საზღვრებს გარეთ უნდა აღინიშნოს ცაიშის თერმული წყლის (სიღრმე 675-824 მ; ტემპერატურა წყლისა 81-850C გამოყენება სხვადასხვა სახის დაავადებათა სამკურნალოდ და რომლის ბაზაზეც არსებობს ბალნეოლოგიური კურორტი.

გამოყენებული ლიტერატურა

1. Ublhjutjkjubz CCCH- N={= Uhepbycrfz CCH- 1970=

2. Gfktjutjuhfabz b [hjyjkjubz dth[ytuj gktqcnjwtyf b ujkjwtyf= 1965=

3. L;fytkblpt X=Y= Gfktjutjuhfabz Uhepbb d ujkjwtyt 1980=

4. Df[fybz T=R= Utjkjubxtcrjt cnhjtybt Rjk[blcrjq ybpvtyyjcnb= 1973=

5. Rjk[blcrfz ybpvtyyjcnm= Ghbhjlyst eckjdbz b cjwbfkmyj_’rjyjvbxtcrbt fcgtrns- 1989=

6. Rjk[blcrfz ybpvtyyjcnm= Yfexyst ghtlgjcskrb jcdjtybz=

7. L;brbz D=V= Htpekmnfns bpextybz cjdhtvtyys[ ldb;tybb yf gj,tht;mt Xthyjuj vjhz (Rjk[blcrfz ybpvtyyjcnm) gj lfyysv gjdnjhys[ ybdtkbhjdjr= 1966=

8. Wthtntkb L=D= Gktqcnjwtyjdst jnyjitybz Uhepbb= 1966=

1.3. ბიოლოგიური ინფორმაცია[8]

1.3.1. ფლორა

1.3.1.1. ფლორისტული სია

ASPIDIACEAE

Dryopteris pseudomas (Wollaston) Holub. et Pouzar

ASPLENIACEAE

Asplenium adiantum - nigrum L.

A. ruta muraria L.

Phyllitis scolopendrium (L.) Newm.

ATHYRIACEAE

Athyrium filix - femina (L.) Roth

ACERACEAE

Acer campestre L.

A. laetum C. A. Mey.

ALISMATACEAE

Alisma lanceolatum With.

Sagittaria trifolia L.

ALLIACEAE

Allium ursinum L.

AMARANTHACEAE

Amaranthus albus L.

A. lividus L.

AMARYLLIDACEAE

Galanthus caucasicus (Baker) Grossh.

G. woronowii Losinsk.

Pancratium maritimum.L.

ANACARDIACEAE

Cotinus coggygria Scop.

APIACEAE

Aegopodium podagraria L.

Aethusa cynapium L.

Angelica pachyptera Ave‘-Lall.

Caucalis platycarpos L.

Conium maculatum L.

Daucus carota L.

Eryngium campestre L.

E.marritimum L.

Hydrocotyle ramiflora Maxim.

H. vulgaris L.

Oenanthe abchasia Schischk.

Pastinaca umbrosa Stev.ex DC

Peucedanum caucasicum (Bieb.)

C.Koch

Physospermum cornubiense(L.)DC

Pimpinella saxifraga L.

Sanicula europaeae L.

APOCYNACEAE

Vinca herbacea Waldst. et Kit.

V. pubescens D’Urv.

AQUIFOLIACEAE

Ilex colchica Pojark.

ARACEAE

Acorus calamus L.

Arum albispathum Stev.ex ladeb.

ARALIACEAE

Hedera colchica (C. Koch.) C.Koch.

H. helix L.

ARISTOLOCHIACEAE

Aristolochia clematitis L.

A. pontica Lam.

ASCLEPIADACEAE

Cynanchum acutum L.

Gomphocapus fruticosus(L.)Ait.til.

Periploca graeca L.

ASPARAGACEAE

Ruscus colchicus P.F. Yeo.

R. ponticus Woronow ex grossh.

ASTERACEAE

Achillea biebersteinii Afan.

A. biserrata Bieb.

A. millefolium L.

Ambrosia artemisiifolia L.

Anthemis cotula L.

A. euxina.Boiss

A. wiedemanniana Fisch. Et C.A.

Mey

Arctium lappa L.

Artemisia absinthium L.

A. vulgaris L.

Bellis perennis L.

Bidens bipinnata L.

Carduus acanthoides L.

Carpesium abrotanoides L.

C. cernuum L.

Centaurea diffusa Lam.

C. iberica Trev.ex spzeng.

C. salicifolia Bieb.

Chondrilla juncea L.

Cirsium vulgare (Savi) Ten.

Conyzanthus graminifolius (Spreng.) Tamamsch.

Doronicum orientale Hoffm.

Erigeron annuus (L.) Pers.

E. canadensis L.

Eupatorium cannabinum L.

Filago eriocephala Guss.

Galinsoga parviflora Cav.

Gnaphalium luteo - album L.

Hieracium pilosella L.

H. umbellatum L.

H. vagum Jord.

Hypochoeris radciata L.

Inula aspera Poir.

Lactuca serriola L.

Lapsana communis L.

Leontodon danubialis jacq.

Leucanthemum vulgare Lam.

Petasites albus (L.) Gaertn.

Pulicaria uliginosa Stev. ex DC.

Senecio erraticus Bertol.

S. vernalis Waldst. et Kit.

S. vulgaris L.

Serratula quinquefolia Bieb.ex willd.

Sigesbeckia orientalis L.

Solidago turfosa Woron.-ow exgrossh

S. virgaurea L.

Sonchus asper (L.) Hill

S. oleraceus L.

Tagetes minuta L.

Taraxacum officinale Wigg.

Tragopogon graminifolius DC.

Tussilago farfara L.

Xanthium spinosum L.

X. strumarium

BALSAMINACEAE

Impatiens noli-tangere L.

BERBERIDACEAE

Berberis vulgaris L.

Epimedium colchicum (Boiss.) Trautv.

BETULACEAE

Alnus barbata C. A. Mey.

A. incana (L.) Moench

BLECHNACEAE

Blechnum spicant (L.) Roth

BORAGINACEAE

Anchusa italica Retz.

Borago officinalis L.

Buglossides arvensis (L.) lohnst

Cynoglossum officinale L.

Echium maculatum L.

Lithospermum officinale L.

Lycopsis orientalis L.

Myosotis arvensis (L.) Hill.

M. caespitosa K. F.Schultz

Paracynoglossum imeretinum

(Kush.) M Pop

Symphytum caucasucum Bieb.

Trachystemon orientalis (L.) g.Don fil.

BRASSICACEAE

Alliaria petiolata (Bieb.) Cavara et Grande

Alyssum trichostachyum Rupr.

Arabidopsis thaliana (L.) Heynh.

Bunias orientalis L.

Calepina irregularis (Asso) Thell.

Camelina pilosa (DC.) N. Zing.

C. sativa (L.) crantz

Capsella bursa - pastoris (L.)Medik.

Cardamine hirsuta L.

C. impatiens L.

C. pectinata Pall.ex DC.

Dentaria quinquefolia Bieb.

Descurainia sophia (L.) Webb. ex Prantl

Draba nemorosa L.

Erophila verna (L.) Bess.

Lepidium campestre (L.) R. Br.

L. ruderale L.

L. texanum Buckl.

Nasturtium officinale R. Br.

Pachyphragma macrophyllum (Hoffm.) N. Busch

Rorippa palustris (L.) Bess.

Sinapis arvensis L.

Sisymbrium irio L.

S. officinale (L.) Scop.

Thlaspi arvense L.

Turritis glabra L.

BUTOMACEAE

Butomus umbellatus L.

BUXACEAE

Buxus colchica Pojark.

CAMPANULACEAE

Campanula alliariifolia Willd.

C. cordifolia C. Koch

Legousia falcata (Ten.) Fritsch

CAPRIFOLIACEAE

Lonicera caprifolium L.

Sambucus ebulus L.

Viburnum opulus L.

V. orientale Pall.

CARYOPHYLLACEAE

Agrostemma gitlhago L.

Arenaria serpyllifolia L.

Cerastium glomeratum Thuill.

Gypsophila elegans Bieb.

Holosteum umbellatum L.

Myosoton aquaticum (L.) Moench

Petrorhagia saxifraga (L.) Link

Silene compacta Fisch.-ex Hornem

S.euxina(Rupz.) Hand.-Mazz.

S. italica (L.) Pers.

S. pendula L.

Stellaria media (L.) Vill.

Tunica saxifraga(L.)Scop.

Vaccaria hispanica (Mill.)Rauschert

CELASTRACEAE

Euonymus europaea L.

CERATOPHYLLACEAE

Ceratophyllum demersum L.

CHENOPODIACEAE

Chenopodium album L.

COMMELINACEAE

Commelina communis L.

CONVOLVULACEAE

Calystegia sepium (L.) R. Br.

C. silvatica (Kit.) Griseb.

Convolvulus arvensis L.

CORNACEAE

Swida australis (C. A. Mey.) Pojark.

CORYLACEAE

Carpinus caucasica Grossh.

C. orientalis Mill.

Corylus avellana L.

CRASSULACEAE

Sedum hispanicum L.

S. stoloniferum S.g. Gmel.

CUSCUTACEAE

Cuscuta epithymum ( L.) L.

CYPERACEAE

Carex acutiformis Ehrh.

C. colchica J.gay

C.cuspidata Host

C. divulsa Stokes

C. elongata L.

C. hirta L.

C. lasiocarpa Ehrh.

C. michelii Host

C. pseudocyperus L.

C. remota L.

C. sylvatica Huds.

C. vesicaria L.

Cladium mariscus (L.) Pohl

Cyperus badius Desf.

C. esculentus L.

C. fuscus L.

Kyllinga gracillima Miq.

Pycreus colchicus (C. Koch) Schischk.

Scirpus lacustris L.

Rh. alba (L.) Vahl.

Rhynchospora caucasuca Palla

DIOSCOREACEAE

Tamus communis L.

DIPSACACEAE

Dipsacus laciniatus L.

Knautia arvensis (L.) Coult.

Scabiosa georgica Sulak.

S. sosnowskyi Sulak.

DROSERACEAE

Drosera rotundifolia L.

EBENACEAE

Diospyros lotus L.

ELACAGNACEAE

Hippofae rhamnoides L.

EQUISETACEAE

Equisetum arvense L.

E. palustre L.

ERICACEAE

Rhododendron lutea Sweet.

Rh. Ponticum L.

EUPHORBIACEAE

Acalypha australis L.

Euphorbia amygdaloides L.

E. palustris L.

E. paralias L.

E. squamosa Willd.

E. stricta L.

Leptopus colchicus (Fisch. et C.A.Mey. ex Boiss) Pojark.

FABACEAE

Coronilla coronata L.

C. varia L.

Dorycnium graecum (L.) Ser.

Galega officinalis L.

Lathyrus aphaca L.

L. hirsutus L.

L. nissolia L.

L. vernus (L.) Beruh.

Medicago lupulina L.

M. orbicularis (L.) Bartalini

Melilotus albus Medik.

M. officinalis (L.) Pall.

Ononis arvensis L.

Robinia pseudoacacia L.

Trifolium arvense L.

T. campestre Schreb.

T. pratense L.

T. repens L.

Trigonella procumbens (Bess.) Reichenb.

Vicia cordata Wulf. ex Hoppe

V. tetrasperma (L.) Schreb.

FAGACEAE

Castanea sativa Mill.

Fagus orientalis Lipsky

Quercus hartwissiana Stev. ex Woronow.

Q. iberica Stev.

Q. ilex L.

Q. imeretina Stev.

GENTIANACEAE

Centaurium pulchellum (Sw.) Druce

GERANIACEAE

Geranium columbinum L.

G. lucidum L.

G. sanguineum L.

HALORAGACEAE

Myriophyllum spicatum L.

HEMIONITIDACEAE

Pteridium tauricum V. Krecz.

HYDROCHARITACEAE

Hydrocharis morsus-ranae L.

HYPERICACEAE

Hypericum androsaemum L.

H. mutilum L.

H. tetrapterum Fries

H. xylosteifolium (Spach) N. Robson.

IRIDACEAE

Iris pseudacorus L.

JUGLANDACEAE

Juglans regia L.

Pterocarya pterocarpa (Michx.) Knuth ex I. Iljnsk.

JUNCACEAE

Juncus acutusL.

J. articulatus L.

J. effusus L.

J. inflexus L.

J. maritimus Lam.

LAMIACEAE

Ajuga genevensis L.

A. reptans L.

Ballota nigra L.

Calamintha nepeta (L.) Savi

C. officinalis Moench

Clinopodium vulgare L.

Glechoma hederacea L.

Lamium album L.

Leonurus quinquelobatus Gilib.

Lycopus europaeus L.

Melissa officianalis L.

Mentha aquatica L.

M. arvensis L.

M. pulegium L.

Nepeta cataria L.

Perilla nankinensis (Lour.) Decne.

Prunella vulgaris L.

Salvia glutinosa L.

Saturjea spicigera (C. Koch) Boiss.

Stachys annua (L.) L.

S. maritima Gouan

S. sylvatica L.

Teucrium nuchense C. Koch

LAURACEAE

Laurus nobilis L.

LEMNACEAE

Lemna minor L.

Spiradela polyrhiza (L.) Schleid.

LILIACEAE

Convallaria majalis L.

Erythronium caucasicum Woronow

Lilium szovitsianum Fisch. et Avé-Lall.

Ornithogalum woronowii Krasch.

Paris incompleta Bieb.

Polygonatum obtusifolium (C. Koch) Miscz. ex Grossh.

P. polyanthemum (Bieb.) A. Dietr.

Smilax excelsa L.

Scilla siberica Haw.

LINACEAE

Linum bienne Mill.

L. tenuifolium L.

LORANTHACEAE

Viscum album L.

LYCOPODIACEAE

Matteuccia struthiopteris (L.) Tod.

LYTHRACEAE

Lythrum salicaria L.

MALVACEAE

Abutilon theophrasti Medik

Alcea rugosa Alef.

Hibiscus ponticus Rupr.

Kosteletzkya pentacarpa (L.) Ledeb.

Lavatera thuringiaca L.

Malva neglecta Wallr.

M. sylvestris L.

MENYANTHACEAE

Menyanthes trifoliata L.

MORACEAE

Ficus carica L.

Morus alba L.

NYMPHAEACEAE

Nuphar lutea (L.) Smith

Nymphaea alba L.

N. colchica (Woronow ex Grossh.) Kem.-Nath.

OLEACEAE

Fraxinus excelsior L.

Ligustrum vulgare L.

ONAGRACEAE

Circea lutetiana L.

Epilobium adnatum Griseb.

E. hirsutum L.

ORCHIDACEAE

Anacamptis pyramidalis (L.) Rich.

Cephalanthera longifolia (L.) Fritsch

C. rubra (L.) Rich.

Epipactis helleborine (L.) Crantz

Limodorum abortivum (L.) Sw.

Neottia nidus-avis (L.) Rich.

Ophrys oestrifera Bieb.

Orchis picta Loisel.

O. purpurea Huds.

O. tridentata Scop.

Plantanthera bifolia (L.) Rich.

Serapias vomeracea (Burm.fil) Briq.

Spiranthes spiralis (L.) Chevall.

OROBANCHACEAE

Orobanche alba Steph.

OSMUNDACEAE

Osmunda regalis L.

PAEONIACEAE

Paeonia caucasica (Schipcz.) Schipcz.

P. wittmanniana Hartwiss ex Lindl.

PAPAVERACEAE

Chelidonium majus L.

Glaucium flavum Crantz

Papaver commutatum Fisch. et C.A. Mey.

PHYTOLACCACEAE

Phytolacca americana L.

PLANTAGINACEAE

Plantago lanceolata L.

P. major L.

POACEAE

Aegilops triuncialis L.

Agrostis alba L.

Arthraxon langsdorffii (Trin.) Roshev.

Bothriochloa ischaemum (L.) Keng

Brachypodium sylvaticum (Huds.) Beauv.

Briza media L.

Bromus arvensis L.

B. commutatus Schrad.

Cynodon dactylon (L.) Pers.

Cynosurus echinatus L.

Digitaria ischaemum (Schreb.) Muehl

Echinochloa crusgalli (L.) Beauv.

Festuca drymeja Mert. et Koch

F. gigantea (L.) Vill.

F. pratensis Huds.

Glyceria plicata (Fries) Fries

Holcus lanatus L.

Leersia oryzoides (L.) Sw.

Lolium perenne L.

L. persicum Boiss. et Hohen.

Melica uniflora Retz.

Molinia litoralis Host

Oplismenus undilatifolius (Ard.) Beauv

Paspalum dilatatum Poir.

P. digitaria poir.

Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud.

Poa annua L.

P. palustris L.

Setaria glauca (L.) Beauv.

S. italica (L.) Beauv.

Vulpia myuros (L.) C.C. Gmel.

POLYGONACEAE

Polygonum amphibium L.

P. hydropiper L.

P. minus Huds.

P. persicaria L.

P. thunbergii Siebold et Zucc.

Rumex crispus L.

R. obtusifolius L.

R. pulcher L.

POLIPODIACEAE

Salvinia natans (L.) All.

PORTULACACEAE

Portulaca oleacea L.

POTAMOGETONACEAE

Potamogeton crispus L.

P. lucens L.

P. natans L.

P. pussilus L.

PRIMULACEAE

Anagallis arvensis L.

Cyclamen colchicum (Albov) Albov

C. vernum Sweet

Lysimachia verticillaris Spreng.

L. vulgaris L.

Primula woronowii Losinsk.

PUNICACEAE

Punica granatum L.

PYROLACEAE

Pyrola media Sw.

P. minor L.

RANUNCULACEAE

Anemone ranunculoides L.

Batrachium rionii (Lagger) Nym.

Clematis vitalba L.

Helleborus caucasucus A. Br.

Ranunculus arvensis L.

R. bulbosus L.

R. chius DC.

R. lingua L.

R. muricatus L.

R. repens L.

R. sceleratus L.

RHAMNACEAE

Frangula alnus Mill.

Paliurus spina-christi Mill.

ROSACEAE

Agrimonia eupatoria L.

Aruncus vulgaris Rafin.

Cerasus avium (L.) Moench

Crataegus microphylla C. Koch

C. pentagyna Waldst. et Kit.

Fragaria vesca L.

Geum urbanum L.

Laurocerasus officianalis M. Roem.

Mespilus germanica L.

Malus orientalis Uglitzk.

Potentilla erecta (L.) Raeusch.

P. recta L.

Pyracantha coccinea (L.) M. Roem.

Pyrus communis L.

Rosa canina L.

R. corymbifera Borkh.

Rubus anatolicus (Focke) Focke ex Hausskn.

R. caesius L.

R. candicans Weihe

R. caucasicus Focke

R. hitrus Waldst. et Kit

R. idaeus L.

Sorbus torminalis (L.) Crantz

RUBIACEAE

Asperula arvensis L.

Galium elongatum C. Presl

G. odoratum (L.) Scop.

G. palustre L.

G. tenuissimum Bieb.

RUTACEAE

Dictamnus gymnostylis Stev.

Poncirus trifoliata (L.) Rafin.

SALICACEAE

Populus alba L.

P. tremula L.

Salix alba L.

S. babylonica L.

S. caprea L.

S. micans Anderss.

SCROPHULARIACEAE

Lathraea aquamaria L.

Melampyrum arvense L.

Rhamphicarpa medwedewii Albov

Scrophularia divaricata Ledeb.

S. nodosa L.

Verbascum blattaria L.

V.gnaphalodes Bieb.

V. thapsus L.

Veronica anagalis - aquatica L.

V. arvensis L.

V. beccabunga L.

V. chamaedrys

V. imerethica Kem.-Nath.

V. umbrosa Bieb.

SOLANACEAE

Atropa caucasica Kreyer

Datura stramonium L.

Hyoscyamus niger L.

Lycium barbarum L.

Nicandra physaloies (L.) Gaertn.

Physalis alkekengi L.

Solanum nigrum L.

S. persicum Willd. ex Roem. et Schult.

S. sisymbriifolium Lam.

SPARGANIACEAE

Sparganium neglectum Beeby

S.polyedrum (Aschers. et Graebn.) Juz.

STAPHYLEACEAE

Staphylea colchica Stev.

S. pinnata L.

TAMARICACEAE

Tamarix smyrnesis Bunge

TAXUSACEAE

Taxus baccata L.

TILIACEAE

Tilia begoniifolia Stev.

TRAPACEAE

Trapa colchica Albov.

TYPHACEAE

Typha latifolia L.

T. angustifolia L.

ULMACEAE

Ulmus elliptica C. KocH

Zelkova carpinifolia (Pall.) C. Koch

URTICACEAE

Urtica dioica L.

VALERIANACEAE

Valeriana alliariifolia Adams.

VIOLACEAE

Viola alba Bess.

V. arvensis Murr.

V. odorata L.

V. reichenbachiana JIord. ex Boreau.

VITACEAE

Vitis sylvestris C.C. Gmel.

ZOSTERACEAE

Zostera marina L.

S. persicum L.

S. sisimbriifolium L.

1.3.1.2 . კოლხეთის დაცული ტერიტორიების რეგიონში გავრცელებული იშვიათი მცენარეები

|# |სახეობა |სასიცოცხლო ფორმა, მნიშვნელობა |გავრცელება და |დინამიკა |არსებული და (ან) |

| |(ლათინური და ქართული |(ენდემიზმი, |ჰაბიტატი | |სამომავლო |

| |სახელწოდება) |რელიქტურობა და ა.შ.) |(ადგილსამყოფელი) | |სტატუსი |

|1 |2 |3 |4 |5 |6 |

|1. |Osmunda regalis |მრავალწლოვანი ბალახოვანი გვიმრა, |აფხაზეთი (გალის რ-ნი), ქ. |საგრძნობლად |შეტანილია |

| |სამეფო გვიმრა |მესამეულის რელიქტი |ქობულეთთან, პალიასტომის |შემცირებულია |საქართველოს წითელ |

| | | |ტბასთან ჭაობები და |ჭაობების ამოშრობის გამო |წიგნში, საჭიროებს |

| | | |ჭარბტენიანი სუბსტრატი, | |ჰაბიტატის დაცვას. |

| | | |მდინარისპირა მურყნარები | | |

|2. |Taxus baccata L. |მარადმწვანე ხე, მესამეულის რელიქტი | საქართველოს თითქმის ყველა |შემცირებულია მასობრივი ჭრისა |შეტანილია საქართველოს |

| |ურთხელი, უთხოვარი | |ტყიანი რაიონი; დაჩრდილული |და ჰაბიტატის დაზიანების გამო |წითელ წიგნში, საჭიროა |

| | | |ტენიანი ადგილები, | |ურთხელის ჭრის აკრძალვა |

| | | |უმთავრესად წიფლნარები. | |და ჰაბიტატის დაცვა |

| | | |(ფოთი, ქობულეთის მიდამოები)| | |

|3. |Soligado turfosa Woronov ex |მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე, |აჭარა: ქ. ქობულეთთან; |მცირდება ჭაობების ამშრობის |სასურველია საქართველოს |

| |Grossh. |კოლხეთის ენდემი |სფაგნუმიანი ტორფიანი |გამო |წითელ წიგნში შეტანა და |

| |ოქროწკეპლა | |ჭაობები | |ჰაბიტატის დაცვა |

|4. |Buxus colchica Pojark. |მარადმწვანე ბუჩქი ან ხე; იშვიათი |სენაკის რ-ნი; ქვეტყის |სარძნობლად შემცირებულია |შეტანილია საქართველოს |

| | |რელიქტური სახეობა, კოლხური ელემენტი |სახით-დაჩრდილული ტენიანი |მასობრივი ჭრის გამო |წითელ წიგნში, საჭიროა |

| |ბზა, კოლხური ბზა | |ხეობები, დამრეცი ფერდობები | |ბზის ჭრის აკრძალვა |

|5. |Drosera rotundifolia L. |მრავალწლოვანი მწერიჭამია ბალახოვანი |ქ. ფოთთან პალიასტომის |შემცირებულია ჭაობების |შეტანილია საქართველოს |

| |მრგვალფოთოლა დროზერა |მცენარე, უძველესი ბორეალური ფლორის |ტბისპირა სფაგნუმიანი |ამოშრობის და ტორფის მოპოვების |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | |რელიქტი |ტორფიანი ჭაობები. ქ. |მიზეზით |ჰაბიტატის დაცვას. |

| | | |ქობულეთთან, სფაგნუმიანი | | |

| | | |ტორფიანი ჭაობები | | |

|6. |Diospyros lotus L. ჩვეულებრივი |ფოთოლმცვენი ხე; დეკორატიული და ხილის |მდ. ფიჩორის ნაპირებზე |მცირდება ვაკისა და ჭალის |შეტანილია საქართველოს |

| |ხურმა |მომცემი მცენარე |(ქ. ფოთთან, პალიასტომის |ტყეების სახნავ-სათესად |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | | |ტბასთან), სენაკთან. მთის |გამოყენების გამო |აღკვეთილის გამოყოფას. |

| | | |შუა სარტყელამდე ნესტიან და | | |

| | | |ჰუმუსით მდიდარ ნიადაგებზე, | | |

| | | |ჭალის ტყეებში | | |

|7. |Castanea sativa Mill. |ფოთოლმცვენი ხე; ძვირფასმერქნიანი მცენარე |ქობულეთთან; სენაკის რ-ნი |უსისტემო ჭრის გამო |შეტანილია საქართველს |

| |წაბლი | |მთის ქვედა და შუა სარტყელის|მნიშვნელოვნად მცირდება არეალი |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | | |ტყეები |და მის ფარგლებში ინდივიდთა |არეალის ფარგლებში |

| | | | |რიცხვი. |აღკვეთილების გამოყოფას. |

|8. |Quercus hartwissiana Stev. |ფოთოლმცვენი ხე, საქართველოს ფლორის |ფოთსა და ჭალადიდს შორის, |მცირდება. შემცირების მიზეზები:|შეტანილია საქართველოს |

| |ჰართვისის მუხა |იშვიათი და უძველესი სახეობა, |სენაკსა და სუჯუნას შორის, |ჭრა; დაბლობისა და ვაკის |წითელ წიგნში, საჭიროა |

| | |სწორადმზარდი, მაღალხარისხოვანი მერქნის |ქობულეთთან |ტყეების ტერიტორიების |კორომების აღკვეთილებად |

| | |მქონე დეკორატიული მცენარე | |სამეურნეოდ ათვისება; საქონლის |გამოყოფა. |

| | | | |ძოვება. | |

|9. |Quercus imeretina Stev. იმერეთის|ფოთოლმცვენი ხე, დასავლეთ საქართველოს |კოლხეთის ნაკრძალი |მცირდება. შემცირების მიზეზები:|შეტანილია საქართველოს |

| |მუხა |იშვიათი, რელიქტური სახეობა; ენდემი; |(მდ.ფიჩორის ნაპირებზე), |ჭრა; დაბლობისა და ვაკის |წითელ წიგნში, |

| | |ძვირფასი მერქნის მქონე დეკორატიული |ეწერის მიდამოები; ვაკის |ტყეების ტერიტორიების |აუცილებელია აიკრძალოს |

| | |სახეობა |ტყეებში, ჭარბტენიანი, |სამეურნეოდ ათვისება; საქონლის |მასობრივი ჭრა. |

| | | |ეწერი, თიხნარი, წითელმიწა, |ძოვება. | |

| | | |ტორფიანი ნიადაგები, | | |

| | | |მდიანრისპირა დაბლობები და | | |

| | | |ტერასები. | | |

|10. |Nymphaea colchica (Woronow) |მრავალწლოვანი ბალახოვანი წყლის მცენარე, |ფოთთან ახლომდებარე ჭაობებსა|მცირდება ჭაობების ამოშრობის |შეტანილია საქართველოს |

| |Kem.-Nath. თეთრი დუმფარა |იშვიათი, უძველესი სახეობა |და რიონის დელტაში, |გამო. |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | | |ქობულეთის ჭაობებში; ტბები, | |ჰაბიტატის დაცვას. |

| | | |ჭაობები და მდორე მდინარეთა | | |

| | | |სანაპიროების მახლობლად. | | |

|11. |Nuphar luteum (L) Smith. ყვითელი|მრავალწლოვანი ბალახოვანი წყლის მცენარე, |ფოთი-ჭალადიდის ჭაობი, |მცირდება ჭაობების ამოშრობის |შეტანილია საქართველოს |

| |დუმფარა |საქართველოს ფლორის უძველესი სახეობა |სენაკის რ-ნი, სოფ. ენერთან,|გამო. |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | | |ქობულეთის ჭაობი; ტბები, | |ჰაბიტატის დაცვას. |

| | | |მდორე წყლები, ჭაობები | | |

|12. |Staphylea colchica stev. კოლხური|ფოთოლმცვენი ხე ან ბუჩქი, იშვიათი, |სენაკი, კოლხური ტიპის |მცირდება. მიზეზები: |შეტანილია საქართველოს |

| |ჯონჯოლი |რელიქტური სახეობა, დეკორატიული, |გამეჩხერებული ტყეები. |ყვავილედების დიდი რაოდენობით |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | |სამკურნალო, თაფლოვანი, საკვები მცენარე |(ქვიანი ადგი-ლები), |შეგროვება ყვავილის გაშლამდე, |ჭრის აკრძალვას და |

| | | |მეტწილად მდინარეებისა და |ტყის გაჩეხა. |ყვავილედების მასობრივი |

| | | |ღელეების გაყოლებით. | |შეგროვების შეზღუდვას. |

|13. |Staphylea pinnata L. ჩვეულებრივი|ფოთოლმცვენი ხე ან ბუჩქი, იშვიათი, |ფოთთან, ქობულეთთან, სენაკის|მცირდება. მიზეზები: ტყის |შეტანილია საქართველოს |

| |ჯონჯოლი, ფრთისებრფოთოლა ჯონჯოლი |რელიქტური სახეობა, საკვები, დეკორატიული, |რ-ნი, ახალსოფელი; |გაჩეხა, ყვავილედების დიდი |წითელ წიგნში, საჭიროა |

| | |სამკურნალო და თაფლოვანი მცენარე. |ფართოფოთლოვანი ტყეები, ტყის|რაოდენობით შეგროვება |აიკრძალოს ჭრა და |

| | | |პირას, მდინარეთა გასწვრივ, |სამწნილედ. |შედარებით შემონახული |

| | | |ჭალის ტყეები, | |კორომი გამოცხადდეს |

| | | |მუხნარ-რცხილნარი | |აღკვეთილად |

|14. |Hippophaëë |ფოთოლმცვენი ბუჩქი, გამოიყენება სადურგლო |ფოთის მიდამოები; მდინარეთა |შემცირებულია. მიზეზები: |შეტანილია საქართველოს |

| |rhamnodesL |საქმესა და ხალხურ მედიცინაში. |ნაპირები, ჭალები, რიყეები. |ნადგურდება სარებისა და |წითელ წიგნში საჭიროებს |

| |ქაცვი | | |ჭიგოებისათვის, სამკურნალო |ნაკრძალის ან აღკვეთილის |

| | | | |მიზნებისთვის |გამოყოფას. |

|15. |Pterocarya pterocarpa (Michx.J) |ფოთოლმცვენი ხე, მესამეულის რელიქტი, |სენაკის რ-ნი, ფოთთან, |შემცირებულია. მიზეზი: ჭრა, |შეტანილია საქართველოს |

| |Kunth ლაფანი, ფრთიანნაყოფა |დეკორატიული და საღებავი მცენარე |ჭალადიდი, სოფ. ურეკი; |დაბლობისა და ჭალის ტყეების |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| |ლაფანი | |ქობულეთი, მდინარისპირა |ტერიტორიის ინტენსიური |ჭრის აკრძალვას |

| | | |ტენიანი ჭალების ტყეები |ათვისება. | |

|16. |Hibiscus ponticus Rupr. კანაფი |მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე, |ფოთის მიდამოები, |შემცირებულია. მიზეზი: ჭაობების|საჭიროებს საქართველოს |

| | |მესამეულის რელიქტი, დეკორატიული მცენარე |პალიასტომის ნაპირები, სოფ. |ამოშრობა. |წითელ წიგნში შეტანას, |

| | | |ურეკთან; ჭარბტენიანი | |ჰაბიტატის დაცვას |

| | | |სუბტრატი, ჭაობები. | | |

|17. |Kosteletzkya pentacarpa (L.) |მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე, |პალიასტომის ტბის ჭაობიანი |არ არის შესწავლილი |საჭიროებს საქართველოს |

| |Ledeb |დეკორატიული. |ნაპირები; ჭაობები. |(საქართველოში ცნობილია მხოლოდ |წითელ წიგნში შეტანას და |

| |კოსტელეცკია | | |ერთი ლოკუსი-პალიასტომისპირა |ჰაბიტატის დაცვას |

| | | | |ჭაობები) | |

|18. |Trapa colchica Albov კოლხური |მრავალწლოვანი წყლის მცენარე, კავკასიის |გრიგოლეთი, ზღვის სანაპირო |შემცირებულია. მიზეზი: ჭაობების|შეტანილია საქართველოს |

| |წყლის კაკალი |ენდემი და იშვიათი რელიქტური მცენარე |ზოლის ჭაობები, დამდგარი და |დაშრობა |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | | |მდორედ გამდინარე წყლები | |ჰაბიტატის დაცვას |

|19. |Pancratium maritimum L. ზღვის |მრავალწლოვანი ბოლქვიანი მცენარე, ხალხურ |ფოთის, ურეკის, ქობულეთის |შემცირებულია. მიზეზი: დიდი |შეტანილია საქართველოს |

| |შროშანი |მედიცინაში გამოყენებული დეკორატიული |მიდამოები; ზღვისპირა |რაოდენობით შეგროვება, როგორც |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | |მცენარე |დაბლობები, ქვიშნარი |სამკურნალო და ლამაზად |აღკვეთილის გამოყოფას. |

| | | |ნიადაგები |მოყვავილე მცენარისა. | |

|20. |Molinia litoralis Host |მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე, რელიქტი|ფოთის რ-ნი, პალიასტომისპირა|შემცირებულია. მიზეზი: |შეტანილია საქართველოს |

| |ისლი | |ჭაობები, ქობულეთი, სენაკი; |ტენიან-ჭაობიანი ადგილების |წითელ წიგნში, საჭიროებს |

| | | |სფაგნუმიანი ტორფიანი |ამოშრობა და მათი ათვისება |ჰაბიტატის დაცვას |

| | | |ჭაობები, მდინარეებისა და |სუბტროპიკული კულტურებისათვის. | |

| | | |ტბების | | |

|21. |Salvinia natans (L.) Ale. |მრავალწლოვანი ბალახოვანი წყლის მცენარე, |ფოთი-ჭალადიდი, გრიგოლეთი; |არ არის შესწავლილი |არ არის შეტანილი |

| |სალვინია |მესამეული თერმოფილური ფლორის რელიქტი |ტბები, მდორე წყლები, | |საქართველოს წითელ |

| | | |ლერწმიანები, ლელიანები, | |წიგნში, საჭიროებს |

| | | |ლელქაშიანები | |ჰაბიტატის დაცვას |

|22 |Vitis sylvestris Gmel. Uსურვაზი |მცოცავი ხვიარა ბუჩქია, ველური ვაზის |მურყნარებში |თანდათან მცირდება |შეტანილია საქართველოს |

| | |ერთ-ერთი იშვიათი სახეობაა | | |წითელ წიგნში |

1.3.1.3. კოლხეთის ეროვნული პარკის ფლორა

ა) გრიგოლეთის მასივი

42003′47N

41043′45E

ტბა ზღვასა და გრიგოლეთს შორის. ტბა თხელწყლიანია-1-3 მ. სანაპიროს უმეტეს ნაწილზე მურყნარი. ერთ მხარეს დასარევლიანებული მდელო ეწერზე. უფრო მეტად დაჭაობებულია სამხრეთული და ჩრდილოური სანაპირო. ტბის უმეტესი ნაწილი დაჭაობებული არ არის. ასეთი ადგილების უმეტესი ნაწილი დაფარულია წყლის მცენარეებით – Trapa colchica-ს დომინანტობით. დიდი სიმრავლით ერევა Lemna minor, Salvinia natans, Utricularia vulgaris, Myriophyllum spicatum, Potamogeton pectinatus და სხვ.

დაჭაობებულ სანაპიროზე საკმაოდ დიდი ფართობი უკავია ქვემოთ აღწერილ ასოციაციას – Sparganietum polyedris purum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით[9] |

|Sparganium erectum (S. polyedrum) |Soc |

|Lemna minor |Cop1 |

|Typha angustifolia |Sp1 |

|Iris pseudacorus |Sp1 |

|Trapa colchica |Sp1 |

|Salvinia natans |Sp1 |

|Sagittaria sagittifolia |Sol |

|Butomus umbellatus |Sol |

|Potamogeton pectinatus |Sp3 |

Potamogeton-ის ეს სახეობა ტბის სანაპიროზე ზოგან ქმნის დაჯგუფებას. ფლორისტიკულად და სტრუქტურულად ზემოაღწერილი ასოციაციის ანალოგიურია წმინდა ლაქაშიანი- Typhetum angustifoliae purum. მხოლოდ აქ ბალახნარი უფრო მაღალია და ხშირი (შეკრული). ლაქაშიანში ბალახნარის საერთო მასის საშუალო სიმაღლე 150 სმ-ს არ აღემატება. უფრო მაღალი ბალახნარით, მაგრამ ნაკლები შეკრულობით ხასიათდება კოკოზაჭილიანი- Schoenoplectetum lacustris purum. მისი ბალახნარის სიმაღლე 2 მ-ს აღემატება.

ჭაობიანის სანაპიროზე, ზოგან მცირე ნაკვეთებზე გვხვდება, აგრეთვე ეკალაჭილიანის დაჯგუფება –Juncetum acutae, Sagittaria-ს დაჯგუფების ფრაგმენტები და ზამბახიანის (Iris pseudacorus) მცირეფართობიანი რაყები.

ბ) იმნათის ტორფიანი მასივი. ბოკვერაძის ბაღის ზემოთ

42005′42

41043′45

მიკრორელიეფი თითქმის მოსწორებული, მცირე ბორცვიანი, რომელიც შექმნილია სფაგნუმით Molinia-ს ძირებთან. ალაგ-ალაგ ჩადაბლებებზე დგას წყლის თხელი ფენა.

Sphagnetum palustrae caricoso lasiocarpae-moliniosum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Sphagnum palustre |Soc |

|Molinia litoralis |Cop2 |

|Carex lasiocarpa |Cop2 |

|Hypericum mutilum |Sp1 |

|Rhynchospora alba |Sp1 |

|Rhododendron luteum |Sol |

|Osmunda regalis |Un |

|Athyrium filix-femina |Sol |

|Rhynchospora caucasica |Sol |

|Erechtites valerianifolia |Sol |

|Eupatorium cannabinum |Sol |

|Alnus barbata (დაბუჩქული) |Sol |

|Frangula alnus |Sol |

|Menyanthes trifoliata |Un |

|Bidens tripartita |Sol |

ტორფნარზე წყლის სამყურა აღნიშნულია აქა-იქ მეტად იშვიათად. აღწერილი ასოციაციის ზოგიერთ ნაკვეთთან კომპლექსში ფრაგმენტულად აღნიშნულია Sphagnetum palustris rhododendroso-herbosum, რომელიც ფლორისტულად ზემოაღწერილის ანალოგიურია.

გ) იმნათის ტორფიანი მასივი

42006′11

41048′39

დიდი ფართობი ირგვლივ მურყნარით არის შემოსაზღვრული. ტყე ძირითადად განვითარებულია მინერალურ გრუნტზე. მურყანი დაბუჩქული გვხვდება ყველგან ამა თუ იმ სიმრავლით.

Caricetum lasiocarpae purum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Carex lasiocarpa |Soc |

|Cladium mariscus |Sp3-Cop1 |

|Lycopus europaeus |Sp1 |

|Potentilla erecta |Sp1 |

|Alnus barbata |Sol |

|Centaurium erythraea (C. umbellatum) |Sol |

|Stachys palustris |Sol |

|Frangula alnus |Sol |

|Holcus lanatus |Sol |

|Molinia litoralis |Sol |

|Pycreus flavescens |Sp2 |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

|Carex acutiformis |Sol |

|Lysimachia vulgaris |Sp2 |

|Arthraxon langsdorffii |Sp1 |

მთავარი ცენოტოპი მაღალი სიცოცხლეობით ხასიათდება.

დ) მალთაყვას მიდამოები. კაპარჭინას სანაპირო

42005′44

41042′37

ტორფსილნარიანი სუბსტრატი დროებითი წყალდგომით.

Juncetum acutae purum

მიკრორელიეფი კოლბოხოვანი. კოლბოხებზე გუმბათისებურ ბალახნარს ქმნის მთავარი ცენოტიპი. აღნიშნული ცენოზი ემიჯნება მურყნარ ჯაგნარებს.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Juncus acutus |Soc |

|Typha angustifolia |Sol |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Scirpus lacustris (Schoenoplectus lacustris) |Sol |

|Echinochloa crusgalli (კოლბოხებზე) |Sol |

ზოგან ამგვარ ჭილიანს ემიჯნება ლაქაშიანი ან ლელიანი, იშვიათად კოკოზაჭილიანი ფრაგმენტები. ამგვარი ჭილიანები გავრცელებულია ისეთ ადგილებზე, სადაც ძლიერია ზღვის წყლის გავლენა. სხვაგვარ ზედაპირებზე იგი არ გვხვდება. ზღვის წყლის გავლენის შემცირების შემთხვევაში მათ ნაალაგარზე უფრო ხშირად ვითარდება ცენოზები Cladium maruscus-ის დომინანტობით.

აღწერილი ჭილიანები გავრცელებულია ზღვისპირა სველ ქვიშნარებზე, ზღვიურ ლაგუნებზე, არხებისა და მდინარეების სანაპიროზე, რომელთა წყლის დონე მერყეობს სეზონურად და წლით-წლობით.

ე) მალთაყვის ტორფიანი მასივი, მდ. გურინკას დასავლეთით

42005′12

41044′49

Molinietum litoralis purum

კოლბოხებს შორის დგას წყალი. შედარებით უფრო წყლიან ტორფნარებზე, განვითარებულია წმინდა ლელიანის ფრაგმენტები, ხოლო მცირე ნაკვეთებზე წმინდა ლაქაშიანი Typha angustifolia-ს დომინანტობით.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Molinia litoralis |Soc |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sp1-2 |

|Stachys palustris |Sol |

|Scrophularia nodosa |Sol |

|Lycopus europaeus |Sol |

|Galium palustre |Sp1 |

|Iris pseudacorus |Sp1 |

|Holcus lanatus |Sp1 |

|Typha angustifolia |Sol |

|Carex acutiformis |Sp3 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp1 |

|Angelica pachyptera |Sol |

აღწერილი ასოციაცია მოცემული ტორფიანი ჭაობის მასივზე დიდ ფართობზეა გავრცელებული. ყველა კომპონენტის სიცოცხლეობა მაღალია.

ვ) პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (I აღწერა)

42006′14

41044′04

მიკრორელიეფი ტალღისებრ-ბორცვიანი.

Sphagnetum palustrae caricoso-moliniosum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Sphagnum palustre |Soc |

|Molinia litoralis |Cop3 |

|Carex acutiformis |Cop2 |

|Holcus lanatus |Sp1 |

|Calamagrostis epigeios |Sp1 |

|Potentilla erecta |Sp1 |

|Menyanthes trifoliata |Sp2 |

|Alnus barbata |Sp1 |

|Drosera rotundifolia |Sp1 |

|Thelypteris palustris |Sol |

|Carex lasiocarpa |Sp3 |

|Juncus effusus |Sol |

ზ) პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (II აღწერა)

42006′14N

41044′04E

მიკრორელიეფი ტალღისებრ-ბორცვიანი.

Typhetum angustifoliae purum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Typha angustifolia |Soc |

|Lysimachia vulgaris |Sol |

|Lycopus europaeus |Sol |

|Sphagnum auriculatum |Sp3 |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sp1 |

|Iris pseudacorus |Sp1 |

|Carex acutiformis |Sp3 |

|Galium palustre |Sol |

|Scutellaria galericulata |Sol |

თ) პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (ტბის სანაპიროსთან)

42007′09

41045′25

Cladium mariscus-Carex acutiformis

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Carex acutiformis |Cop3 |

|Inula aspera |Sp2 |

|Stachys palustris |Sol |

|Hibiscus ponticus |Sol |

|Molinia litoralis |Sp3 |

|Lycopus europaeus |Sp1 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp1 |

|Juncus articulatus |Sp1 |

|Alnus barbata |Sol |

|Typha angustifolia |Sol |

|Mentha aquatica |Sol |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Carex lasiocarpa |Sp1 |

|Sphagnum palustre |Sp1 |

აღწერილ ასოციაციასთან ტოპოეკოლოგიურად დაკავშირებულია Cladietum mariscus purum, რომელიც განვითარებულია ანალოგიური ტიპის ადგილსამყოფელზე.

ი) ფიჩორის აუზი, საჯოლიოს ეწერი (ტყე-ნედართევი, საჯოლიო)

42009′08

41047′56

მიკრორელიეფი მცირეკოლბოხოვანი, რომელიც Molinia litoralis-ითაა შექმნილი. განვითარებულია ტორფიან სუბსტრატზე. დატენიანება გრუნტულ-ატმოსფერული. ცენოზი ძირეულია, განვითარებულია მცენარეულობის ბუნებრივი ცვლის პროცესში.

Molinia litoralis-Cladium mariscus

ტოპოეკოლოგიურად უშუალოდ დაკავშირებულია დასარევლიანებულ ისლიანთან (Caricetum acutiformis varioherbosum), რომელიც განვითარებულია წყლით უფრო მეტად უზრუნველყოფილ ტორფნარებზე. ამ ისლიანს ემიჯნება მურყნარი ბალახეული მცენარეების სინუზიის მძლავრი განვითარებით; თუმცა ბალახნარის სახეობრივი შედგენილობა მარტივია-ძირითადია Polygonum thunbergii. აღნიშნულ მურყნარში ქვეტყე თითქმის არ არის; უმთავრესად გვხვდება მაყვალი, ეკალღიჭი, შედარებით იშვიათად ხეჭრელი, კიდობანა და სხვ. ამ ასოციაციის ზოგ მონაკვეთზე მცირე სიმრავლით გვხვდება აგრეთვე წყლის სამყურა.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Molinia litoralis |Cop3 |

|Cladium mariscus |Cop1 |

|Carex acutiformis |Sp2 |

|Pycreus flavescens |Sp2 |

|Rhynchospora caucasica |Sol |

|Potentilla erecta |Sol |

|Osmunda regalis |Sol |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

|Centaurea oxylepis |Sol |

|Lycopus europaeus |Sol |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sol |

|Inula aspera |Sol |

|Alnus barbata (დაბუჩქული) |Sol |

|Juncus effusus |Sol |

|Mentha aquatica |Sol |

|Carex lasiocarpa |Sol |

|Sphagnum auriculatum |Sol |

|Sphagnum palustre |Sol |

|Lythrum salicaria |Sol |

კ) ყულევის ტორფიანი მასივი. ფართე ტბის სანაპირო

42013′33

41039′18

მიკრორელიეფი დაბალბორცვიან-ტალღისებური. კოლბოხთა შორის დგას წყალი.

Caricetum acutiformis varioherbosum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Carex acutiformis |Soc |

|Iris pseudacorus |Sp3 |

|Typha angustifolia |Sp1 |

|Hydrocotyle vulgaris |Sp3 |

|Galium palustre |Sol |

|Stachys palustris |Sp1 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp1 |

|Inula aspera |Sp1 |

|Lycopus europaeus |Sp1 |

|Mentha aquatica |Sol |

|Alisma plantago-aquatica |Sol |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Calamagrostis epigeios |Sp1 |

|Alnus barbata |Sp1 |

|Juncus effusus |Sol |

|Osmunda regalis |Sol |

|Hibiscus ponticus |Sol |

|Sphagnum auriculatum (კოლბოხებზე) |Sol |

ქასრა ძირითადად კოლბოხებზეა დასახლებული. წყლით უფრო კარგად უზრუნველყოფილი უხეშტორფიან სუბსტრატზე აღნიშნული ისლიანი დაკავშირებულია მურყნართან, რომელიც დაბუჩქებულია. ასოციაციის ზოგ ნაკვეთში აღნიშნული მცენარეების გარდა გვხვდება _ Carex lasiocarpa, Centaurium erythraea (C. umbellatum),Potentilla erecta, Rhynchospora caucasica და სხვ.

ლ) ყულევის ტორფიანი მასივი

42015′57

41039′15

Molinia litoralis+Carex lasiocarpa

ამ ასოციაციას უკავია რამდენიმე ათეული ჰექტარი.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Molinia litoralis |Cop3 |

|Carex lasiocarpa |Cop2 |

|Potentilla erecta |Cop1 |

|Osmunda regalis |Sp3 |

|Orchis palustris |Un |

|Succisa pratensis |Sol |

|Cladium mariscus |Sp1 |

|Rhynchospora caucasica |Sp1 |

|Holcus lanatus |Sp1 |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Alnus barbata (დაბუჩქებული) |Sol |

|Carex acutiformis |Sp1 |

|Sphagnum palustre |Cop2 |

|Sphagnum auriculatum |Cop2 |

|Hibiscus ponticus |Sol |

|Sphagnum auriculatum |Sol |

მ) ჭურიის ტორფიანი მასივი

41064'

42028'

მიკრორელიეფი მცირებორცვიან-ტალღისებური.

Sphagnetum (auriculatum, palustre) caricosum

ამ ასოციაციას ტორფიანის განაპირა მხარეს ემიჯნება კოლბოხოვანი ისლიანი – Caricetum acutiformis varioherbosum, რომელსაც მურყნარი ანდა Juncetum effusus virioherbosum საზღვრავს ტორფიანის განაპირა მხრიდან.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Sphagnum auriculatum |Soc |

|Sphagnum palustre |Soc |

|Carex acutiformis |Cop3 |

|Carex lasiocarpa |Cop2 |

|Rhynchospora alba |Sp1 |

|Potentilla erecta |Sp3 |

|Lycopus europaeus |Sp3 |

|Holcus lanatus |Sp2 |

|Scutellaria galericulata |Sol |

|Galium palustre |Sp2 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp3 |

|Succisella inflexa |Sol |

|Eupatorium cannabinum |Un |

|Centaurium erythraea (C. umbellatum) |Sol |

|Lysimachia vulgaris |Sp1 |

|Stachys palustris |Sp1 |

|Cladium mariscus |Sol |

|Thelypteris palustris |Sp1 |

|Hydrocotyle vulgaris |Sol |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

ნ) ჭურიის ქვიშიანი სანაპირო

41062'

42028'

სოფელ ყულევის ჩრდილოეთით არსებულ ვიწრო ლითორალურ ზოლში გვხვდება უძველესი ხმელთა-შუაზღვეთური ფლორის რელიქტური მცენარეულობა, რომელიც ძლიერი ანთროპოგენური პრესის გამო შავი ზღვის სანაპიროს საქართველოს მონაკვეთზე თითქმის მთლიანად არის განადგურებული. აქ გვხვდება საქარ-თველოს წითელი წიგნის სახეობა ზღვის შროშანი Pancratium maritimum, რომელიც მაღალდეკორატიულ მცენარეთა კატეგორიას განეკუთვნება და მესამეული ფლორის რელიქტს წარმოადგენს. ზღვის შროშანთან ასოცირებულია ისეთი ვიწრო ეკოლოგიური დიაპაზონის მცენარეთა სახეობები, როგორებიცაა რძიანა Euphorbia paralias, ყაყაჩურა Glaucium flavum, ზღვის ნარი Eryngium maritimum, დედაფუტკარა Stachys maritima, ქოთანა Silene euxina, და სხვ. აღნიშნულ ტაქსონთა გავრცელება კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში ძლიერ არის შეზღუდული და მხოლოდ შავი ზღვის სანაპიროს ვიწრო ლითორალური ზოლით შემოიფარგლება. E

1.3.2. faunisturi informacia

1.3.2.1. ფაუნისტური სია

კლასი _ მრგვალპირიანები _ Cyclostomata

1. უკრაინული სალამურა _ Lampetra mariae

თევზები - Pisces

გამსვლელი თევზები

კლასი - ხრტილოვანი თევზები _ Chondrichtes

1. სვია _ Huso huso

2.ჯარQQGGGGGGGGGGGYYღალა, ფორეჯი _ Acipenser nudiventris

3. ატლანტური ზუთხი _ Acipenser sturio

4. ტარაღანა _ Acipenser stellatus

კლასი _ ძვლოვანი თევზები _ Osteichtyes

5. ქაშაყი _ Alosa kessleri pontica

6. შავი ზღვის ქაშაყი _ Alosa caspia

7. ქარსალა _ Clupeonella delicatula

8. შავი ზღვის ორაგული _ Salmo trutta

9.დიდი ეკლურა, სამნემსა მახათა _ Gasterosteus aculeatus

10. ზღვის გველისებური მახათა _ Nerophis ophidion

11. შავი ზღვის მახათა _ Syngnathus nigrolineatus

12. შავი კეფალი _ Mugil cephalus

13. ოქროსფერი კეფალი _ Mugil auratus

14. პატარა კეფალი _ Mugil saliens

15. შავი ზღვის ათერინა _ Atherina mochon

16. ზღვის ფარგა _ Lucioperca marinum

17.მდინარის ქორჭილა _ Perca fluviatilis

18. ქვაქვეშია ღორჯო _ Neogobius ratan

19.წითური ღორჯო _ Neogobius cephalarges

20. მარმარილოსებრი ღორჯო – Pterorhinus marmoratus

21. ღორჯო-მექვიშია _NNNN Neogobius fluviatilis

22. კამბალა _ Platichtys flescus

23. მდინარის გველთევზა _ Anguila anguila

მტკნარი წყლის თევზები

კლასი-ძვლოვანი თევზები _ Osteichtyes

1. წერი _ Esox lucius

2.ჩვეულებრივი ნაფოტა _ Rutilus rutilus

3. მორევის ნაფოტა _Rutilus frisii

4. კავკასიური ქაშაპი _ Leuciscus cephalus orientalis

5. ჯუჯა ქაშაპი _ Leuciscus borysthenicus

6. ჭერეხი _ Aspius aspius

7. ჭანარი-ჭინკა _ Tinca tinca

8. კოლხური ტობი _ Chondrostoma colchicum

9. კოლხური წვერა _ Barbus tauricus escherchi

10. შამაია _ Chalcalburnus chalcoides

11. ჩვეულებრივი თაღლითა _ Alburnus alburnus

12. მარულა,ფრიტა _ Alburnoides bipunctatus

13. კაპარჭა _ Blicca bjeerkna

14. ჩვეულებრივი კაპარჭინა _ Abramis brama

15. ვიმბა _ Vimba vimba

16. ჩვეულებრივი ტაფელა _ Rhodeus sericeus

17. კობრი _ Cyprinus carprio

18. ანგორული გოჭალა _ Noemachilus angorae

19. ლოქო _ Silurus glanis

20. კავკასიური მდინარის ღორჯო _ Neogobius cepha-larges constructor

21.კასპიური მაცნე ღორჯო _ Gobius gymnotrachelus

შავი ზღვის თევზები

კლასი _ ხრტილოვანი თევზები _ Chondrichthyes

1. კატრანი _ Squalus blainvilli

2. ზღვის მელა _ Raja clavata

3. ზღვის კატა _Dasyatis pastinaca

კლასი _ ძვლოვანი თევზები _ Osteichtyes

4.შავი ზღვის შპროტი - Sparttus sprattus

5.ატლანტური სარდინა - Sardina pilchardus

6. ქარსალა - Clupeonella delicatula

7. ქამსა,ქაფშია - Engraulis encrasicholus

8. სარგანი - Belone belone

9. ხმელთაშუა ზღვის ღლაბუტა - Gaidropsarus mediterraneus

10. მერლანგი – Merlangius merlangus

11. გრძელდინგა მახათა - Syngnathus typhle

12. ზოლიანი მახათა - Syngnathus variegatus

13. წვრილდინგა maxaTa - Syngnathus tenuiristris

14. ქიცვიანი მახათა - Syngnathus schmidti

15. ცხენთევზა - Hippocampua ramuiosus

16. მზიურა - Zeus faber

17. ზღვის მგელი - Sphiraena sphiraena

18. ლუფარი - Pomatomis soltetrix

19. შავი ზღვის სტავრიდა - Trachurus mediterraneus

20.კუზანა, სციენა - Sciaena umbra

21. უმბრინაბაცი - Umbrina cirrosa

22. ზღვის კარჩხანა - Diplodus annularis

23.ზღვის კარჩხანა-პუნტაცო - Puntazzo puntazzo

24. ზღვის კარჩხანა-ბოპსი- Boops boops

25. კარჩხანა - Boops salpa

26. სპიკარა - Spicara meanea

27. ხონთქარა - Mullus barbatus

28. მერცხალა - Chromis chromis

29.მწვანულა - Ctenolabrus tinca

30. კოპლებიანი ტუჩოსანი - Ctenolabrus ocellatus

31.მწყერ-ტუჩოსანი - Ctenolarbus quinquemaculatus

32. ზღვის დრაკონი - Trachinus draco

33. ვარსკვლავთმრიცხველი - Uranoscopus scaber

34. ზღვის ფინია სფინქსი - Blennius sphinx

35. ზღვის ფინია ფარშევანგი - Blennius pavo

36.ოფიდიონი - Ophidion rochei

37. თუნუსი – Thunnus thunnus

38.ატლანტური პელამიდა - Sarda sarda

39.ატლანტური სკუმბრია - Scomber scombrus

40. მცირე სკორპენა - Scorpaena porkus

41. ზღვის ყვითელი მამალი - Trigla lucerna

42. ჩვეულებრივი ზღვის მამალი - Trigla girnogdus

43. შავი ზღვის კამბალა- Psetta maeotica

44. ზღვის ენა - Solea lascaris

კლასი ამფიბიები - Amphibia

1. ჩვეულებრივი ტრიტონი - Triturus vulgaris

2. მწვანე გომბეშო - Bufo viridis

3. ჩვეულებრივი ვასაკა - Hyla arborea

4. ტბის ბაყაყი - Rana ridibunda

კლასი ქვეწარმავლები - Reptilia

1. ჭაობის კუ - Emys orbicularis

2. ბოხმეჭა - Angius fragilis

3. მარდი ხვლიკი - Lacerta agilis

4. ჩვეულებრივი ანკარა - Natrix natrix

5. წყლის ანკარა - Natrix tesselata

6. ესკულაპის მცურავი - Elaphe longisima

კლასი - ფრინველები -Aves

მობინადრე ფრინველები

რიგი წეროსნაირები -Gruiformes

1. ღალღა - Crex crex

2. წყლის ქათამი - Gallinula chloropus

3. ქათამურა - Porzana porzana

4. მცირე ქათამურა - Porzana parva

რიგი - ლაკლაკისნაირნი - Ciconiiformes

5. რუხი ყანჩა - Ardea cinerea

6. მცირე ყარაულა - Ixobrychus minutus

რიგი კოკონასნაირნი - Podicipediformes

7.პატარა კოკონა - Podiceps ruficollis

რიგი მეჭვავიასნაირები - Charadriiformes

8. მცირე წინტალა - Charadrius dubius

9. მებორნე - Tringa hypoleucos

10.გარშნეპი - Lymoncryptes minima

11. ვერცხლისფერი თოლია - Larus argentatus

12. ჩვეულებრივი თოლია - Larus ridibundus

13. ჩვეულებრივი თევზიყლაპია - Sterna hirundo

რიგი შავარდნისნაირები - Falconiformes

14. მარჯანი - Falco subbuteo

15.ჩვეულებრივი კირკიტა - Falco tinnunculus

16. თეთრკუდა არწივი - Haliaeetus albicilla

17. შაკი - Pandion haliaetus

18. მიმინო - Accipiter nisus

19. ქორი - Accipiter gentilis

20. ჭაობის ძელქორი - Circus aeruginosus

რიგი ბუსნაირები - Strigiformes

21.ბაიყუში, ჭაობის ბუ - Asio flammeus

22. წყრომი - Otus sops

რიგი ბოლოკარკაზისნაირნი - Caprimulgiformes

23. ბოლოკარკაზი - Caprimulgus europaeus

რიგი ქათმისნაირები - Galliformes

24.კოლხური ხოხობი - Phasianus colchicus

25. მწყერი - Coturnix coturnix

რიგი კოდალასნაირები - Piciformes

26. მწვანე კოდალა - Picus viridis

27. საშუალო ჭრელი xeკოდა - Dendrocopus medius

28. მცირე ჭრელი xeკოდა - Dendrocopus minor

რიგი ყაპყაპისნაირები - Coraciiformes

29. ალკუნი - Alcedo atthis

29ა. ჭარლი - Alcedo alcedo

30. ოფოფი - Upupa epops

რიგი ბეღურასნაირები - Passeriformes

31. ქალაქის მერცხალი - Delichon urbica

32. სოფლის მერცხალი - Hirundo rustica

33. თეთრი როლოქანქალა,წყალწყალა - Motacilla alba

34. მთის მწყერჩიტა - Anthus spinoletta

35. ღაჟო - Lanius collurio

36. შავშუბლა ღაჟო - Lanius minor

37. ჭინჭრაქა,ღობემDძვრალა – Troglodytes troglodytes

38. სამხრეთული ბულბული - Luscinia megarhynchos

39. მდელოს ოვსადი - Saxicola rubetra

40. შაშვი - Turdus merula

41. მიმინოსებური ასპუჭაკა - Sylvia nisoria

42. შავთავა ასპუჭაკა - Sylvia atricapilla

43. ბაღის ასპუჭაკა - Sylvia borin

44. რუხი ასპუჭაკა - Sylvia communis

45. მგალობელი ასპუჭაკა - Sylvia hortensis

46. რუხი მემატლია - Muscicapa striata

47. თოხიტარა - Aegithalos caudatus

48.დიდი წივწივა - Parus major

49.ლურჯთავა წიწკანა - Parus coeruleus

50. ჩვეულებრივი ცოცია - Sitta europaea

51. ჩვეულებრივი მგლინავა - Certia familiaris

52. ლერწმის გრატა - Emberiza schoeniclus

53. სკვინჩა - Fringila coelebs

54. მწვანულა, კრუალა - Chloris chloris

55. ნარჩიტა - Carduelis carduelis

56. სახლის ბეღურა - Passer domesticus

57. შოშია,შროშანი - Sturnus vulgaris

58. მოლაღური - Oriolus oriolus

69. ჩხიკვი,ჯაფარა,ბოლობეჭედა - Garrulus glandarius

60. კაჭკაჭი - Pica pica

61. რუხი ყვავი - Corvus corone

რიგი გუგულისნაირები - Cuculiformes

62. გუგული - Cuculus canorus

მიმომფრენი ფრინველები

რიგი წეროსნაირები -Gruiformes

1. რუხი წერო-Grus grus

2. პაწაწა ქათმურა - Porzana pusilla

რიგი - ლაკლაკისნაირნი - Ciconiiformes

3.ყარყატი - Ciconia nigra

4.ლაკლაკი - Ciconia ciconia

5. დიდი ოყარი - Egretta alba

6. პატარა ოყარი - Egretta garzetta

7. წითელი ყანჩა - Ardea purpurea

რიგი ღერღეტისნაირნი - Anseriformes

8. მეკალოე ღერღეტი - Anser fabalis

9. თეთრშუბლა ღერღეტი - Anser albifrons

10. წრიპინა - Anser erythropus

11. რუხი ღერღეტი - Anser anser

12. წითელი იხვი – Tadorna ferruginea

13. იხვინჯა - Anas crecca

14. იხვინჯა ჭახჭახა - Anas querquedula

15. თეთრთვალა ყვინთია - Aythya nyroca

16. შავი გარიელი - Melanitta nigra

რიგი მეჭვავიასნაირები - Charadriiformes

17. ყელსახვევიანი წინტალა - Charadrius hiaticula

18. ოქროსფერი მეჭვავია - Charadrius apricarius

19. ზღვის წინტალა - Charadrius alexandrinus

20. მღრინავი - Eudromias morinelus

21. ველის პრანწია - Chettusia gregaria

22. ოჩოფეხა - Himantopus himantopus

23. სადგისნისკარტა - Recurvirostra avocetta

24. ზღვის კაჭკაჭი - Haematopus ostralegus

25. ფიფი - Tringa glareola

26. მსევანი - Tringa totanus

27. პრანჭა ჭოვილო - Tringa erythropus

28. მერუე - Tringa stagnatilis

29. რუხი კოკორინა - Terekia cinerea

30. კოკორინა ბეღურა - Calidris minuta

31. თეთრკუდა მექვიშია - Calidris temminckii

32. შავჩიჩახვა მექვიშია - Calidris alpina

33. მეტალახე - Limicola falcinellus

34. გოჭა - Gallinago media

35. დიდი კრონშნეპი - Numenius arquata

36. საშუალო კრონშნეპი - Numenius phaeopus

37. დიდი ლია - Limosa limosa

38. მცირე ლია - Limosa lappontica

39. მდელოს მერცხალა - Glareola pratincola

40. ველის მერცხალა - Glareola nordmanni

41. თეთრფრთიანი თევზიყლაპია - Chlidonias leucoptera

42. შავი თევზიყლაპია - Chlidonias nigra

43. თოლიანისკარტა თევზიყლაპია - Gelochelidon nilotica

44. მცირე მეთოვლია - Sterna hirundo

რიგი შავარდნისნაირები - Falconiformes

45. კრაზანაჭამია არწივი - Pernis apivorus

46. ველის კაკაჩა - Buteo rufinus

47. ჯუჯა არწივი - Aquila pennata

48. პატარა მYყივანი არწივი - Aquila pomarina

49. დიდი მყივანი არწივი - Aquila clanga

50. ბეგობის არწივი - Aquila heliaca

51. მდელოს ძელქორი - Circus pygargus

52. მინდვრის ძელქორი - Circus cyaneus

53. ველის ძელქორი - Circus macrourus

54. ველის კირკიტა - Falco naumanni

55. ალალი - Falco columbarius

56. თვალშავი - Falco vespertinus

რიგი ყაპყაპისნაირები - Coraciiformes

57. კვირიონი - Merops apiaster

58. ყაპყაპი - Coracias garrulus

რიგი ბეღურასნაირები - Passeriformes

59. რუხი ტოროლა - Calandrella rufescens

60. ტყის ტოროლა - Lullula arborea

61. მენაპირე მერცხალი - Riparia riparia

62. ბულბული - Luscinia luscinia

63.ჩვეულებრივი ცისფერგულა,იადონი - Cyanosilvia svecica

64. ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა - Phoenicurus phoenicurus

65. შავი ბოლოცეცხლა - Phoenicurus ochruros

66. შავთავა ოვსადი - Saxicola torquata

67. მელოტჩიტა - Oenanthe pleschanka

68. ჩვეულებრივი მეღორღია - Oenante oenante

69. ქაჩალა მეღორღია - Oenanthe hispanica

70. Bბუქნი მეღორღია - Oenanthe isabellina

71. ჭედია-ყარანა - Philoscopus collybitus

72. მცირე მემატლია - Siphia parva

73. თეთრყელა მემატლია - Fucedula semitorquata

74. ჩვეულებრივი გრატა - Emberiza citrinella

75. ბაღის გრატა - Emberiza hortulana

რიგი –ქარიშხალასნაირნი- Procellariiformes

76. პატარა ქარიშხალა - Puffinus puffinus

მოზამთრე სახეობები

რიგი წეროსნაირები -Gruiformes

1. ლიანა - Rallus aquatikus

რიგი - ლაკლაკისნაირნი - Ciconiiformes

2. წყლის ბუღა,ყარაულა - Botaurus stellaris

რიგი ღერღეტისნაირნი - Anseriformes

3. ამლაყი იხვი - Tadorna tadorna

4. რუხი იხვი - Anas strepera

5. თეთრშუბლა იხვი - anas penelope

6. გარეული იხვი - Anas platyrynchos

7. კუდსადგისა იხვი - Anas acuta

8. ფართოცხვირა იხვი - Anas clipaeta

9. წითელთავა ყურყუმელა - Aythya ferina

10. ქოჩორა ყვინთია- Aythya fuligula

11. ზღვის ყვინთია - Aythya marila

12. ამაყა - Bucephala clangula

13. პატარა ბატასინი - Mergus albellus

14. დიდი ბატასინი - Mergus merganser

15. გრძელნისკარტა ბატასინი - Mergus serrator

16. მყივანი გედი,ყვითელნისკარტა - Cygnus cygnus

რიგი ღორიხვასნაირები - Gaviiformes

17. შავგულა ღორიხვა - Gavia arctika

18. წითელგულა ღორიხვა - Gavia stellata

რიგი კოკონასნაირნი- Podicipediformes

19. შავკისერა კოკონა - Podiceps nigricollis

20. წითელყელა კოკონა - Podiceps auritus

21. დიდი კოკონა- Podiceps cristatus

რიგი მეჭვავიასნაირები - Charadriiformes

22. პრანწია - Vanellus vanellus

23. ტყის ქათამი,ვალდშნეპი - Scolopax rusticola

24. ჩიბუხა - Gallinago gallinago

25. ვეჟანი თოლია - Larus canus

26. კლუშა თოლია - Larus fuscus

27. შავთავა დიდთოლია - Larus ichthyaetus

28. ხმელთაშუაზღვისეული თოლია - Larus melanocephalus

29. პატარა თოლია - Larus minutus

რიგი ვარხვისნაირები - Pelecaniformes

30. ქოცჰორა ვარხვი - pelecanus crispus

31. დიდი ჩვამა - Phalacrocorax carbo

რიგი ბუსნაირები - Strigiformes

32. ჭოტი - Athene noctua

33.ბუ - Strix aluco

რიგი ბეღურასნაირები - Passeriformes

34. ველის ტოროლა - Melanocorypha calandra

35. ფრთათეთრი ტოროლა - Melanocorypha leucoptera

36. ქოჩორა ტოროლა - Galerida cristata

37. მინდვრის ტოროლა - Alauda arvensis

38. მთის ბოლოქანქალა -Motacilla cinerea

39. ყვითელი ბოლოქანქალა - Motacilla flava

40. ველის მწყერჩიტა - Anthus pratensis

41. ტყის მწყერჩიტა - Anthus trivialis

42. რუხი ღაჟო - Lanius excubitor

43. ტყის ჭვინტაკა - Prunella modularis

44. გულწითელა - Erithacus rubecula

45. ჩიჩხინაკი - Turdus iliacus

46. ჩხართვი - Turdus viscivorus

47. ჯიჯღი - Turdus philomelos

48. ყვითელთავა ღაბუაჩიტი - Regulus regulus

49. შავი წიწკანა - Parus ater

50. მთის გრატა - Emberiza cia

51. მთიულა - Fringilla montifringilla

52. ჭივჭავი - Spinus spinus

53. კულუმბური - Coccothraustes coccothraustes

54. სტვენია - Pyrrhula pyrrhula

55. მინდვრის ბეღურა - Passer montanus

56. ჭილყვავი - Corvus frugilegus

კლასი ძუძუმწოვრები - Mammalia

რიგი მწერიჭამიები - Insectivora

1. კავკასიური თხუნელა - Talpa caucasica

2. გრძელკუდა კბილთეთრა - Crocidura russula

3. რადეს ბიგა - Sorrex raddei

რიგი ხელფრთიანები - Chiroptera

4. დიდი ცხვირნალა - Rhinolophus ferrum-equinum

5. მეჰელისეული ცხვირნალა - Rhinolophus mehelyi

6. ბეხშტეინისეული მღამიობი - Myotis bechsteini

7. გრძელფრთიანი ღამურა - Miniopterus schreibersi

8. მცირე მეღამურა - Nyctalus leirslerii

9. ჩვეულებრივი ღამურა - Vespertilio murinus

რიგი მღრღნელები - Rodentia

10. ამიერკავკასიური ციყვი - Sciurus anomalus

11. ჩვეულებრივი ციყვი - Sciurus vulgaris

12. ჩვეულებრივი ძილგუდა - Glis glis

13. ღნავი (ტყის ძილგუდა) - Dryomys nitedula

14. სახლის თაგვი - Mus musculus

15. ტყის თაგვი - Silvimus silvaticus

16M.მინდვრის თაგვი - Apodemus agrarius

17. შავი ვირთაგვა - Rattus rattus

18. რუხი ვირთაგვა - Rattus norvegicus

19. ბუჩქნარის მემინდვრია - Pitymys major

20. ნუტრია - Myocastor coypus

რიგი ვეშაპისნაირები - Cetacea

20. ჩვეულებრივი დელფინი - Delphinus delphis

21. აფალინა - Turusiops turusiops

22. ზღვის ღორი - Phocaena phocaena

რიგი მტაცებლები - Carnivora

23. ტურა - Canis aureus

24. მელა - Vulpes vulpes

25. ტყის კატა - Felis silvestris

26.მურა დათვი - Ursus arctos

27. ტყის კვერნა - Martes martes

28. დედოფალა - Mustela nivalis

29. მაჩვი - Meles meles

30.ევროპული წავი - Lutreola lutreola

რიგი წყვილჩლიქიანისნაირნი - Artiodactyla

31. გარეული ღორი - Sus scrofa

32. ევროპული შველი - Capreolus capreolus

საქართველოს წითელი წიგნის სახეობები

თევზები

ატლანტური ზუთხი _ Acipenser sturio _ გამქრალი ან მიუვალ ადგილებში შემორჩენილი სახეობა.

რეპტილიები

ესკულაპის მცურავი _ Elaphe longisima _ იშვიათი სახეობა.

ფრინველები

შავი ყარყატი _ Ciconia nigra _ გამქრალი ან მიუვალ ადგილებში შემორჩენილი სახეობა.

თეთრკუდა არწივი _ Haliaeetus albicilla _ გამქრალი ან მიუვალ ადგილებში შემორჩენილი სახეობა.

ბეგობის არწივი _ Aquila heliaca _ გამქრალი ან მიუვალ ადგილებში შემორჩენილი სახეობა.

შაკი _ Pandion haliaëtus _ გადაშენების პირას მყოფი სახეობა.

რუხი წერო _ Grus grus _ გადაშენების პირას მყოფი სახეობა.

დიდი ოყარი _ Egretta alba _ იშვიათი სახეობა.

პატარა ოყარი _ egretta garzetta _ იშვიათი სახეობა.

მყივანი გედი,ყვითელნისკარტა _ Cygnus cignus _ იშვიათი სახეობა.

ძუძუმწოვრები

მდინარის წავი _ Lutra lutra _ გადაშენების პირას მყოფი სახეობა.

რადეს ბიგა _ Sorrex raddei _ იშვიათი სახეობა.

მეჰელისეული ცხვირნალა _ Rhinolophus mehelyi _ იშვიათი სახეობა.

ბეხშტეინისეული მღამიობი _ Myotis bechsteini _ იშვიათი სახეობა.

გრძელფრთიანი ღამურა _ Miniopterus schreibersi _ იშვიათი სახეობა.

მცირე მეღამურა _ Nyctalus leisleri _ იშვიათი სახეობა.

IUCN -ის წითელი ნუსხის სახეობები (1994 წ)

ფრინველები

ღალღა _ Crex crex - იშვიათი (R).

თეთრკუდა არწივი _ Haliaeetus albicilla _ მოწყვლადი (V).

ბეგობის არწივი _ Aquila heliaca _ იშვიათი (R).

ველის კირკიტა _ Falco naumanni _ იშვიათი (R).

ქოჩორა ვარხვი _ pelecanus crispus _ მოწყვლადი (V).

ძუძუმწოვრები

ჩვეულებრივი დელფინი _ Delphinus delphis _ შეუფასებელი (K).

აფალინა _ Turusiops turusiops _ შეუფასებელი (K).

1.3.2.2 კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე 2001 წლის ნოემბერში ნანახი ფრინველების სია

ცხრილი 1.3.1. 2001 წლის ნოემბერში ნანახი ფრინველების სია

| |ლათინური სახელი |ქართული სახელი |სტატუსი |

| |Accipiter gentilis |ქორი | |

| |Accipiter nisus |მიმინო | |

| |Alcedo atthis |ალკუნი | |

| |Anas acuta |კუდსადგისა იხვი | |

| |Anas crecca |ჭიკვარა | |

| |Anas penelope |თეთრშუბლა იხვი | |

| |Anas platyrhynchos |გარეული იხვი | |

| |Anas strepera |რუხი იხვი | |

| |Ardea cinerea |რუხი ყანჩა | |

| |Asio flammeus |ჭაობის ბუ,ბაიყუში | |

| |Aythya fuligula |ქოჩორა ყვინთია | |

| |Aythya ferina |წითელთავა ყურყუმელა | |

| |Buteo buteo |ჩვეულებრივი კაკაჩა | |

| |Calidris alba |ქვიშაქექია | |

| |Circus aeruginosus |ჭაობის ძელქორი | |

| |Circus cianeus |ველის ძელქორი | |

| |Corvus corone |ყვავი | |

| |Corvus frugilegos |ჭილყვავი | |

| |Egretta alba |დიდი ოყარი |საქ. წით. წიგნი |

| |Egretta garzetta |Mპატარა ოყარი |საქ. წით. წიგნი |

| |Emberiza schoeniclus |ჭაობის გრატა | |

| |Falco columbarius |ალალი | |

| |Fringilla coelebs |ნიბლია | |

| |Fulica atra |მელოტა | |

| |Gallinago gallinago |ჩიბუხა | |

| |Gallinago media |გოჭა |IUჩN-ის წით. ნუსხა |

| |Gallinula chloropus |წყლის ქათამი | |

| |Garrulus glandarius |ჩხიკვი | |

| |Haliaeetus albicilla |თეთრკუდა არწივი |საქ. წით. წიგნი, IUჩN-ის წით. ნუსხა |

| |Larus cachinnans |ყვითელფეხება თოლია | |

| |Larus minutus |პატარა თოლია | |

| |Lymnocryptes minimus |ჩიბუხელა | |

| |Miliaria calandra |მეფეტვია | |

| |Milvus migrans |ძერა | |

| |Motacilla alba |თეთრი ბოლოქანქალა | |

| |Oenanthe oenanthe |ჩვეულებრ. მეღორღია | |

| |Phalacrocorax carbo |დიდი ჩვამა | |

| |Pluvialis squatarola |ტულესი | |

|3 |Podiceps cristatus |დიდი კოკონა | |

| |Porzana porzana |ქათამურა | |

| |Scolopax rusticola |ტყის ქათამი | |

| |Sturnus vulgaris |შოშია,შროშანი | |

| | Podiceps ruficollis |Pპატარა კოკონა | |

| |Tadorna tadorna |ამლაყი იხვი | |

| |Turdus merula |შავი შაშვი | |

| |Vanellus vanellus |პრანწია | |

| |Erythacus rubecula |გულწითელა | |

| |Troglodytes troglodytes |ჭინჭრაქა | |

1.3.2.3. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე 2002 წლის თებერვალში ნანახი ფრინველების სია

ცხრილი 1.3.2. 2002 წლის თებერვალში ნანახი ფრინველების სია

|No |ქართული სახელწოდება[10] |ლათინური სახელწოდება |

| |პატარა კოკონა | Podiceps ruficollis |

| |კოკონა |Podiceps cristatus |

| |შავჩიჩახვა ღორიხვა |Gavia arctica |

| |დიდი ჩვამა |Phalacrocorax carbo |

| |რუხი ყანჩა |Ardea cinerea |

| |დიდი ოყარი |Egretta alba |

| |პატარა ოყარი |Egretta garzetta |

| |სისინა გედი |Cygnus olor |

| |რუხი ღერღეტი |Anser anser |

| |თეთრშუბლა ღერღეტი |Anser albifrons |

| |წითელი იხვი |Tadorna ferruginea |

| |ამლაყი იხვი |Tadorna tadorna |

| |გარეული იხვი |Anas platyrhynchos |

| |ჭიკვარა |Anas crecca |

| |რუხი იხვი |Anas strepera |

| |თეთრშუბლა იხვი |Anas penelope |

| |წითელთავა ყურყუმელა |Aythya ferina |

| |ქოჩორა ყვინთია |Aythya fuligula |

| |ჩვეულებრივი კოკონა |Bucephala clangula |

| |დიდი ბატასინი |Mergus merganser |

| |გრძელნისკარტა ბატასინი |Mergus serrator |

| |ძერა |Milvus milvus |

| |ქორი |Accipiter gentilis |

| |მიმინო |Accipiter nisus |

| |ჩვეულებრივი კაკაჩა |Buteo buteo |

| |თეთრკუდა ფსოვი |Haliaeetus albicilla |

| |მინდვრის ბოლობეჭედა |Circus cyaneus |

| |ჭაობის ბოლობეჭედა |Circus aeruginosus |

| |შავარდენი |Falco peregrinus |

| |ჩვეულებრივი კირკიტა |Falco tinnunculus |

| |ჩვეულებრივი ლაინა |Rallus aquaticus |

| |ქათამურა |Porzana spp. |

| |წყლის ქათამი |Gallinula chloropus |

| |მელოტა |Fulica atra |

| |პრანწია |Vanellus vanellus |

| |ტყის ქათამი |Scolopax rusticola |

| |ჩიბუხა |Gallinago gallinago |

| |ჩვეულებრივი თოლია |Larus ridibundus |

| |მცირე თოლია |Larus minutus |

| |ყვითელფეხება თოლია[11] |Larus cachinnans |

| |მდინარის მეთოვლია |Sterna hirundo |

| |ქედანი |Columba palumbus |

| |მწვანე ხეკოდა |Picus viridis |

| |დიდი ჭრელი ხეკოდა |Dendrocopos major |

| |წყალწყალა |Motacilla alba |

| |ჭინჭრაქა |Troglodytes troglodytes |

| |შავი შაშვი |Turdus merula |

| |ჩხართვი |Turdus viscivorus |

| |ბოლოშავა |Turdus pilaris |

| |გულწითელა |Erithacus rubecula |

| |დიდი წივწივა |Parus major |

| |წიწკანაP |Parus caeruleus |

| |ჩვეულებრივი სინეგოგა |Sitta europea |

| |მგლინავა |Certhia spp. |

| |ლელიანის გრატა |Emberiza schoeniculus |

| |მწვანულა |Carduelis chloris |

| |ჩიტბატონა |Carduelis carduelis |

| |სკვინჩა |Fringilla coelebs |

| |სახლის ბეღურა |Passer domesticus |

| |მინდვრის ბეღურა |Passer montanus |

| |ყორანი |Corvus corax |

| |რუხი ყვავი |Corvus coronix |

| | ყვავი |Corvus corone |

| |ჭილყვავი |Corvus frugilegus |

| |ჩხიკვი, ჯაფარა, ბოლობეჭედა |Garrulus glandarius |

1.3.2.4. პალიასტომის ტბაზე სხვადასხვა მკვლევარების მიერ აღრიცხული თევზების ნუსხა.

ცხრილი 1.3.3. თევზების ნუსხა

|## | |ზოოლოგიის |`ენირო~ |ი. |

| | |ინს-ტი |1974 წ. |პუზანოვი, |

| |თევზის სახეობა |1981-1985 წწ| |1940 წ. |

|1 |2 |3 |4 |5 |

|1. |შავი კეფალი _ Mugil cephalus |+ |+ |+ |

|2. |სინღილი _ Liza auratus |+ |+ |+ |

|3. |მახვილცხვირა _ Liza saliens |+ |_ |_ |

|4. |შ. ზ. ათერინა _ Atherina mochon |+ |+ |+ |

|5. |ქორჭილა _ Perca fluviatilis |+ |_ |+ |

|6. |ფარგა _ Lucioperca marinum |+ |+ |+ |

|7. |ლავრაკი _ Dicentrarchus labrax Morine labrax |_ |_ |+ |

|8. |შ.ზ. სტავრიდა _Trachurus mediterraneus ponticus |+ |+ |_ |

|9. |ნათელი სციენა –Umbrina cirrosa |_ |+ |+ |

|10. |შავი სციენა _ Sciaena umbra |_ |_ |+ |

|11. |ჩვ. ხონთქარა _ Mullus barbatus |_ |+ |_ |

|12. |სკუმბრია – Scomber scombrus |+ |_ |_ |

|13. |შავპირა ღორჯო_Neogobius melanostomus |+ |+ |+ |

|14. |ღორჯო-მექვიშია _ Neogobius fluviatilis |_ |+ |+ |

|15. |Kასპიური მაცნე ღორჯო _ Neogobius gumnotrachelus |_ |+ |_ |

|16. |კნიპოვიჩისეული გრძელკუდა ღორჯო_Knipowitschia longecaudata |_ |+ |_ |

|17. |კავკ. ღორჯო – Knipowitschia caucasica |+ |_ |_ |

|18. |გოჭა – Cyprinus carpio |+ |_ |+ |

|19. |ტარანი – Rutilus rutilus heckeli |+ |+ |+ |

|20. |კოლხური ნაფოტა - Rutilus rutilus |+ |_ |_ |

|21. |მორევის ნაფოტა – Rutilis frisii |_ |_ |+ |

|22. |ფარფლწითელა_ Scardinius erythrophthalmus |+ |_ |+ |

|23. |ჭერეხი – Aსპიუს ასპიუს |_ |_ |+ |

|24. |ბათუმის თრისა – Chalcalburnus chalcoides derjugini |_ |+ |+ |

|25. |ჩვეულებრივი თაღლითა – Alburnus alburnus |+ |_ |_ |

|26. |ჩრდილოკავკასიური თაღლითა _ Alburnus charusini |_ |_ |+ |

|27. |სამხრეთული ფრიტა – Alburnoides bipunctatus fasciatus |+ |_ |+ |

|28. |ჩვეულებრივი კაპარჭინა – Abramis brama |+ |+ |+ |

|29. |ბლიკა – Blica bjoerkna |_ |+ |+ |

|30. |მცირე ვიმბა – Vimba vimba tenella |+ |+ |+ |

|31. |გუწუ _ Tinca tinca |_ |_ |+ |

|32. |ტაფელა – Rodeus sericeus amarus |+ |_ |+ |

|33. |კარჩხანა – Carassius carassius |+ |_ |+ |

|34. |გველანა – Cobitis taenia |_ |_ |+ |

|35. |ღლავი – Silianus glanis |_ |_ |+ |

|36. |მდინარის გველთევზა – Anguilla anguilla |+ |_ |+ |

|37. |აღმ. გამბუზია- Gambusia holbrooki |+ |+ |_ |

|38. |ქარიყლაპია – ESox lucius |+ |_ |+ |

|39. |შავი ზღვის ქაშაყი – Alosa pontica |+ |+ |+ |

|40. |პალიასტომის ქაშაყი – Alosa caspia palaeostomi |+ |+ |+ |

|41. |ქარსალა – Clupeonella delicatula |+ |_ |_ |

|42. |ქამსა – Engraulis encrasicholus ponticus |+ |+ |+ |

|43. |გლოსა – Platichthys flesus luscus |+ |+ |+ |

|44. |შავი ზღვის მახათა – Syngnathus nigrolineatus |+ |+ |+ |

|45. |ზღის ცხენთევზა – Hippocampus ramulosus |_ |+ |_ |

|46. |შავი ზღვის კალკანი – Pgetta maeotica |_ |+ |_ |

|47. |სამეკალა მახათა _ Gasterosteus aculeatus |+ |_ |_ |

|48. |ზღვის კატა _ Dasyatis pastinaca |_ |_ |+ |

|49. |ტარაღანა – Acipenser stellatus |+ |_ |+ |

|50. |ატლანტური ზუთხი _ Acipenser sturio |_ |_ |+ |

|51. |კოლხური ზუთხი – Acipenser persicus colchicus |_ |_ |+ |

|52. |ფორეჯი – Acipenser nudiventris |_ |_ |+ |

1.4. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არსებული არქეოლოგიური ძეგლების ნუსხა

| | | | |ძეგლის ისტორიულ_კულტურული ღირებულება |ძეგლის ფიზიკური მდგომარეობა | |

|# | | | | | | |

| | | | | | | |

| | | | | | | |

| | | | | | | |

| | | | | | |ანოტაცია |

| | | | | | |(შენიშვნები) |

| |ძეგლის დასახელება |ძეგლის |ძეგლის სახეობა და | | | |

| | |ადგილმდება-რეობა |ტიპოლო-გია | | | |

| | | | | | | |

|ძეგლების ჯგუფები |ძეგლები | | | |

|_ რომაული; | | | | |

|ძეგლების საერთო | | | | |

|ნუმ. _ არაბული | | | | |

| |

|1. დარჩელის სატყეო |

|1. ხობის სატყეო |

|1. პატარა ფოთის სატყეო |

|1. სენაკის სატყეო |

|1. სირიაჩქონის სატყეო |

|1. სუფსის სატყეო |

|კოლხეთის სახელმწიფო |500 |338.6 |- |- |- |

|ნაკრძალი | | | | | |

|აბაშა |სირიაჩქონი |1 |1 |10,34 |ტყე |

|აბაშა |სირიაჩქონი |1 |2 |1,09 |გზა |

|აბაშა |სირიაჩქონი |1 |3 |52,55 |ტყე |

|აბაშა |სირიაჩქონი |1 |4 |0,12 |საძოვარი |

|აბაშა |სირიაჩქონი |1 |5 |0,66 |საძოვარი |

|აბაშა |სირიაჩქონი |1 |6 |0,46 |საძოვარი |

|სულ 1-ლი კვარტლის ფართობი |65,21 |  |

|აბაშა |სირიაჩქონი |2 |1 |0,08 |საძოვარი |

|აბაშა |სირიაჩქონი |2 |2 |1,11 |გზა |

|აბაშა |სირიაჩქონი |2 |3 |16,07 |ტყე |

|აბაშა |სირიაჩქონი |2 |4 |64,62 |ტყე |

|აბაშა |სირიაჩქონი |2 |5 |8,82 |ტყე |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |90,71 |  |

|სულ აბაშის სატყეო მეურნეობის ფართობი |155,93 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |1 |1 |91,50 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |1 |2 |0,41 |სახნავი |

|კოლხეთი |ფოთი |1 |3 |1,64 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |1 |4 |0,33 |ტყე |

|სულ 1-ლი კვარტლის ფართობი |93,89 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |2 |1 |43,56 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |2 |2 |1,11 |გზა |

|კოლხეთი |ფოთი |2 |3 |37,02 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |2 |4 |2,71 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |2 |5 |4,20 |ტყე |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |88,61 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |3 |1 |5,84 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |3 |2 |3,45 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |3 |3 |41,56 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |3 |4 |1,24 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |3 |5 |0,94 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |3 |6 |0,76 |საძოვარი |

|სულ მე-3 კვარტლის ფართობი |53,79 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |4 |1 |1,21 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |4 |2 |1,15 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |4 |3 |3,73 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |4 |4 |19,86 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |4 |5 |1,13 |გზა |

|კოლხეთი |ფოთი |4 |4 |19,86 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |4 |5 |1,13 |გზა |

|სულ მე-4 კვარტლის ფართობი |27,07 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |5 |1 |0,96 |გზა |

|კოლხეთი |ფოთი |5 |2 |205,18 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |5 |3 |0,27 |ველობი |

|კოლხეთი |ფოთი |5 |4 |2,56 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |5 |5 |0,82 |საძოვარი |

|სულ მე-5 კვარტლის ფართობი |209,80 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |6 |1 |137,81 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |6 |2 |2,34 |გზა |

|სულ მე-6 კვარტლის ფართობი |140,15 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |7 |1 |154,63 |ტყე |

|სულ მე-7 კვარტლის ფართობი |154,63 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |8 |1 |154,88 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |8 |2 |0,27 |საძოვარი |

|სულ მე-8 კვარტლის ფართობი |155,14 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |9 |1 |0,77 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |9 |2 |1,26 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |9 |3 |42,23 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |9 |4 |15,18 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |9 |5 |0,86 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |9 |6 |0,15 |ტყე |

|სულ მე-9 კვარტლის ფართობი |60,45 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |10 |1 |59,46 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |10 |2 |1,13 |გზა |

|სულ მე-10 კვარტლის ფართობი |60,60 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |11 |1 |5,64 |საკარმიდამო |

|კოლხეთი |ფოთი |11 |2 |0,93 |სახნავი |

|კოლხეთი |ფოთი |11 |3 |1,07 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |11 |4 |3,46 |სათიბი |

|კოლხეთი |ფოთი |11 |5 |22,36 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |11 |6 |0,66 |ტყე |

|სულ მე-11 კვარტლის ფართობი |33,47 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |12 |1 |0,27 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |12 |2 |0,32 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |12 |3 |14,92 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |12 |4 |0,20 |გზა |

|სულ მე-12 კვარტლის ფართობი |15,71 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |13 |1 |0,11 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |13 |2 |82,12 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |13 |3 |1,02 |გზა |

|სულ მე-13 კვარტლის ფართობი |83,25 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |14 |1 |27,26 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |14 |2 |0,78 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |14 |3 |99,66 |ტყე |

|სულ მე-14 კვარტლის ფართობი |127,71 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |15 |1 |96,51 |ტყე |

|სულ მე-15 კვარტლის ფართობი |96,51 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |16 |1 |127,43 |ტყე |

|სულ მე-16 კვარტლის ფართობი |127,43 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |17 |1 |127,54 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |17 |2 |2,03 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |17 |3 |0,80 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |17 |4 |0,45 |საძოვარი |

|სულ მე-17 კვარტლის ფართობი |130,83 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |18 |1 |93,77 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |18 |2 |0,28 |სახნავი |

|კოლხეთი |ფოთი |18 |3 |3,64 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |18 |4 |1,63 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |18 |5 |0,86 |გზა |

|სულ მე-18 კვარტლის ფართობი |100,19 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |19 |1 |66,61 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |19 |2 |0,44 |საძოვარი |

|სულ მე-19 კვარტლის ფართობი |67,04 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |20 |1 |0,66 |გზა |

|კოლხეთი |ფოთი |20 |2 |97,70 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |20 |3 |0,90 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |20 |4 |1,63 |საძოვარი |

|სულ მე-20 კვარტლის ფართობი |100,90 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |1 |185,48 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |2 |2,20 |ჭაობი |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |3 |6,17 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |4 |0,70 |ტყე კუნძულზე |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |5 |0,15 |ტყე კუნძულზე |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |6 |131,59 |ჭაობი |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |7 |5,15 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |8 |0,30 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |9 |1,02 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |26 |10 |2,98 |საძოვარი |

|სულ 26-ე კვარტლის ფართობი |335,74 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |27 |1 |42,74 |ტყე |

|სულ 27-ე კვარტლის ფართობი |42,74 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |1 |4,61 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |2 |0,47 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |3 |0,95 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |4 |123,54 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |5 |4,76 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |6 |2,77 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |7 |0,11 |ტყე კუნძულზე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |8 |0,05 |ტყე კუნძულზე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |9 |0,06 |ტყე კუნძულზე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |10 |0,41 |ტყე კუნძულზე |

|კოლხეთი |ფოთი |28 |11 |36,84 |ჭაობი |

|სულ 28-ე კვარტლის ფართობი |174,58 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |29 |1 |4,64 |ჭაობი |

|კოლხეთი |ფოთი |29 |2 |81,73 |ტყე |

|სულ 29-ე კვარტლის ფართობი |86,38 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |30 |1 |97,51 |ჭაობი |

|კოლხეთი |ფოთი |30 |2 |55,93 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |30 |3 |0,63 |საძოვარი |

|სულ 30-ე კვარტლის ფართობი |154,07 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |31 |1 |108,50 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |31 |2 |0,06 |ველობი |

|კოლხეთი |ფოთი |31 |3 |0,04 |ველობი |

|სულ 31-ე კვარტლის ფართობი |108,60 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |32 |1 |196,29 |ტყე |

|სულ 32-ე კვარტლის ფართობი |196,29 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |33 |1 |91,94 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |33 |2 |1,51 |გზა |

|სულ 33-ე კვარტლის ფართობი |93,45 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |34 |1 |55,12 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |34 |2 |1,73 |საძოვარი |

|სულ 34-ე კვარტლის ფართობი |56,85 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |35 |1 |0,64 |გზა |

|კოლხეთი |ფოთი |35 |2 |0,22 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |35 |3 |88,07 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |35 |4 |0,32 |საძოვარი |

|სულ 35-ე კვარტლის ფართობი |89,26 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |36 |1 |0,10 |გზა |

|კოლხეთი |ფოთი |36 |2 |17,03 |ტყე |

|სულ 36-ე კვარტლისფართობი |17,13 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |37 |1 |45,03 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |37 |2 |1,59 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |37 |3 |0,52 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |37 |4 |0,14 |საძოვარი |

|სულ 37-ე კვარტლისფართობი |47,27 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |38 |1 |45,58 |ტყე |

|სულ 38-ე კვარტლის ფართობი |45,58 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |39 |1 |220,65 |ტყე |

|სულ 39-ე კვარტლის ფართობი |220,65 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |40 |1 |44,71 |ტყე |

|სულ მე-40 კვარტლის ფართობი |44,71 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |41 |1 |0,42 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |41 |2 |108,52 |ტყე |

|სულ 41-ე კვარტლის ფართობი |108,94 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |42 |1 |137,16 |ტყე |

|სულ 42-ე კვარტლის ფართობი |137,16 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |43 |1 |94,35 |ტყე |

|სულ 43-ე კვარტლის ფართობი |94,35 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |44 |1 |41,77 |ტყე |

|სულ 44-ე კვარტლის ფართობი |41,77 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |45 |1 |60,38 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |45 |2 |1,10 |საძოვარი |

|სულ 45-ე კვარტლის ფართობი |61,48 |  |

|კოლხეთი |ფოთი |46 |1 |67,42 |ტყე |

|კოლხეთი |ფოთი |46 |2 |1,21 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ფოთი |46 |3 |1,25 |საძოვარი |

|სულ 46-ე კვარტლის ფართობი |69,88 |  |

|სულ ფოთის სატყეო უბნის ფართობი |4154,03 |  |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |1 |1 |129,98 |ტყე |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |1 |2 |0,33 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |1 |3 |0,38 |საძოვარი |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |1 |4 |0,10 |ველობი |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |1 |5 |0,06 |ველობი |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |1 |6 |0,16 |ველობი |

|სულ 1-ლი კვარტლის ფართობი |131,00 |  |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |2 |1 |91,68 |ტყე |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |91,68 |  |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |3 |1 |116,57 |ტყე |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |3 |2 |0,42 |ველობი |

|სულ მე-3 კვარტლის ფართობი |116,99 |  |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |4 |1 |102,31 |ჭაობი |

|სულ მე-4 კვარტლის ფართობი |0,00 |  |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |202 |1 |15,09 |ტყე |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |202 |2 |0,60 |გზა |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |202 |3 |4,54 |ველობი |

|კოლხეთი |ნაკრძალი |202 |4 |0,06 |ტყე |

|სულ 202-ე კვარტლის ფართობი |20,29 |  |

|სულ ნაკრძალის ფართობი |462,28 |  |

|სულ კოლხეთის სატყეო მეურნეობის ფართობი |4174,33 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |1 |1 |29,30 |მდ. ფიჩორა |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |1 |2 |11,97 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |1 |3 |173,81 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |1 |4 |0,05 |ველობი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |1 |5 |0,07 |არხი |

|სულ 1-ლი კვარტლის ფართობი |215,20 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |1 |0,07 |ტყე კუნძულზე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |2 |8,87 |მდ. ფიჩორა |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |3 |233,51 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |4 |0,78 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |5 |0,40 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |6 |1,94 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |7 |0,19 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |8 |0,29 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |9 |0,12 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |2 |10 |0,09 |საძოვარი |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |246,17 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |3 |1 |5,78 |მდ. ფიჩორა |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |3 |2 |0,57 |ტყე კუნძულზე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |3 |3 |0,08 |ტყე კუნძულზე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |3 |4 |157,45 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |3 |5 |0,16 |არხი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |3 |6 |0,38 |საძოვარი |

|სულ მე-3 კვარტლის ფართობი |164,43 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |4 |1 |9,13 |მდ. ფიჩორა |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |4 |2 |3,10 |ტყე კუნძულზე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |4 |3 |192,94 |ტყე |

|სულ მე-4 კვარტლის ფართობი |205,18 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |5 |1 |259,46 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |5 |2 |3,64 |საძოვარი |

|სულ მე-5 კვარტლის ფართობი |263,10 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |6 |1 |154,84 |ტყე |

|სულ მე-6 კვარტლის ფართობი |154,84 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |7 |1 |1,27 |მდ. ფიჩორა |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |7 |2 |245,63 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |7 |3 |2,43 |გზა |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |7 |4 |0,40 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |7 |5 |87,19 |ტყე |

|სულ მე-7 კვარტლის ფართობი |336,93 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |8 |1 |84,09 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |8 |2 |1,07 |გზა |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |8 |3 |126,19 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |8 |4 |0,32 |ჭაობი |

|სულ მე-8 კვარტლის ფართობი |211,67 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |9 |1 |303,18 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |9 |2 |9,92 |სახნავი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |9 |3 |1,86 |მდინარე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |9 |4 |1,00 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |9 |5 |8,79 |საძოვარი |

|სულ მე-9 კვარტლის ფართობი |324,75 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |10 |1 |105,55 |ტყე |

|სულ მე-10 კვარტლის ფართობი |105,55 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |13 |1 |9,49 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |13 |2 |26,15 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |13 |3 |1,25 |ტყე კუნძულზე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |13 |4 |3,38 |მდ. ფიჩორა |

|სულ მე-13 კვარტლის ფართობი |40,26 |  |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |14 |1 |133,27 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |14 |2 |3,51 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |14 |3 |1,25 |მდინარე |

|ლანჩხუთი |ჯუმათი |14 |4 |1,64 |ჭაობი |

|სულ მე-14 კვარტლის ფართობი |139,68 |  |

|სულ ჯუმათის სატყეო უბნის ფართობი |2407,76 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |1 |121,29 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |2 |0,30 |მდინარე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |3 |6,61 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |4 |2,48 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |5 |5,55 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |6 |2,07 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |7 |0,15 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |8 |0,19 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |1 |9 |0,13 |ტყე |

|სულ 1-ლი კვარტლის ფართობი |138,78 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |2 |1 |280,87 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |2 |2 |24,02 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |2 |3 |10,00 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |2 |4 |0,46 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |2 |5 |0,60 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |2 |6 |0,36 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |2 |7 |0,14 |საძოვარი |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |316,45 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |3 |1 |147,12 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |3 |2 |0,11 |ველობი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |3 |3 |1,66 |საძოვარი |

|სულ მე-3 კვარტლის ფართობი |148,89 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |4 |1 |240,23 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |4 |2 |0,17 |ველობი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |4 |3 |0,71 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |4 |4 |0,31 |საძოვარი |

|სულ მე-4 კვარტლის ფართობი |241,43 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |5 |1 |181,37 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |5 |2 |3,27 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |5 |3 |8,54 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |5 |4 |2,65 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |5 |5 |0,44 |ტყე |

|სულ მე-5 კვარტლის ფართობი |196,27 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |6 |1 |61,18 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |6 |2 |45,22 |ტყე |

|სულ მე-6 კვარტლის ფართობი |106,39 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |1 |56,30 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |2 |0,69 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |3 |4,31 |გზა |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |4 |5,29 |არხი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |5 |6,63 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |6 |41,24 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |7 |0,47 |ნდინარე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |8 |8 |38,26 |ტყე |

|სულ მე-8 კვარტლის ფართობი |153,20 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |9 |1 |121,62 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |9 |2 |4,37 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |9 |3 |0,12 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |9 |4 |2,82 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |9 |5 |2,49 |ტყე |

|სულ მე-9 კვარტლის ფართობი |131,42 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |10 |1 |77,93 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |10 |2 |0,25 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |10 |3 |4,69 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |10 |4 |0,53 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |10 |5 |24,20 |ტყე |

|სულ მე-10 კვარტლის ფართობი |107,60 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |11 |1 |6,32 |მდინარე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |11 |2 |191,69 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |11 |3 |0,40 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |11 |4 |0,82 |საძოვარი |

|სულ მე-11 კვარტლის ფართობი |199,24 |  |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |12 |1 |212,65 |ტყე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |12 |2 |0,74 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |12 |3 |3,79 |მდინარე |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |12 |4 |0,97 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |ლანჩხუთი |12 |5 |1,04 |საძოვარი |

|სულ მე-12 კვარტლის ფართობი |219,19 |  |

|სულ ლანჩხუთის სატყეო უბნის ფართობი |1958,87 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |1 |88,42 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |2 |0,08 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |3 |0,35 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |4 |27,26 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |5 |1,13 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |6 |0,59 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |7 |0,19 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |8 |4,59 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |1 |9 |0,54 |არხი |

|სულ 1 კვარტლის ფართობი |123,16 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |1 |1,70 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |2 |1,17 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |3 |0,51 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |4 |2,91 |ტბა |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |5 |6,17 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |6 |1,74 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |7 |5,70 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |8 |0,69 |ტბა |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |9 |1,50 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |10 |0,53 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |11 |34,84 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |12 |0,13 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |13 |0,37 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |2 |14 |1,54 |ჭაობი |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |59,51 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |1 |1,72 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |2 |0,14 |არხი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |3 |10,65 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |4 |1,08 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |5 |6,04 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |6 |6,10 |მდინარე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |7 |1,44 |არხი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |8 |8,60 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |9 |0,45 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |10 |1,15 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |3 |11 |100,36 |ტყე |

|სულ მე-3 კვარტლის ფართობი |137,73 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |4 |1 |1,00 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |4 |2 |1,18 |არხი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |4 |3 |35,96 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |4 |4 |5,06 |საძოვარი |

|სულ მე-4 კვარტლის ფართობი |43,20 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |1 |6,99 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |2 |23,87 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |3 |0,32 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |4 |0,40 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |5 |1,18 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |6 |0,89 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |7 |0,11 |არხი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |8 |0,30 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |5 |9 |3,19 |ჭაობი |

|სულ მე-5 კვარტლის ფართობი |37,26 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |7 |1 |2,63 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |7 |2 |11,18 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |7 |3 |1,46 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |7 |4 |0,58 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |7 |5 |0,08 |არხი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |7 |6 |3,69 |ტყე |

|სულ მე-7 კვარტლის ფართობი |19,61 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |1 |1,04 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |2 |6,72 | ტორფის კარიერი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |3 |1,03 |წყალი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |4 |5,74 |ტორფის კარიერი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |5 |0,82 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |6 |4,55 |წყალი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |7 |15,31 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |8 |3,59 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |9 |2,00 |არხი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |10 |22,33 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |11 |2,12 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |11 |12 |2,77 |ტყე |

|სულ მე-11 კვარტლის ფართობი |68,03 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |12 |1 |15,13 |მდ. კაპარჭინა |

|ლანჩხუთი |სუფსა |12 |2 |146,93 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |12 |3 |7,01 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |12 |4 |4,06 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |12 |5 |0,48 |არხი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |12 |6 |7,07 |ტყე |

|სულ მე-12 კვარტლის ფართობი |180,67 |  |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |1 |6,58 |მდ. კაპარჭინა |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |2 |3,44 |მდ. კაპარჭინა |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |3 |12,39 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |4 |76,91 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |5 |1,79 |ჭაობი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |6 |0,48 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |7 |9,78 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |8 |0,19 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |9 |0,39 |ტყე |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |10 |1,20 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |11 |16,41 |საძოვარი |

|ლანჩხუთი |სუფსა |13 |12 |13,96 |ტყე |

|სულ მე-13 კვარტლის ფართობი |143,50 |  |

|სულ სუფსის სატყეო უბნის ფართობი |812,66 |  |

|სულ ლანჩხუთის სატყეო მეურნობის ფართობი |5179,29 |  |

|სენაკი |სენაკი |22 |1 |7,45 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |22 |2 |11,84 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |22 |3 |0,62 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |22 |4 |17,72 |ტყე |

|სულ 22-ე კვარტლის ფართობი |37,62 |  |

|სენაკი |სენაკი |23 |1 |0,55 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |23 |2 |0,45 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |23 |3 |83,13 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |23 |4 |0,51 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |23 |5 |3,26 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |23 |6 |0,43 |საძოვარი |

|სულ 23-ე კვარტლის ფართობი |88,32 |  |

|სენაკი |სენაკი |24 |1 |49,01 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |24 |2 |0,35 |გზა |

|სულ 24-ე კვარტლის ფართობი |49,36 |  |

|სენაკი |სენაკი |25 |1 |91,50 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |25 |2 |0,63 |საძოვარი |

|სულ 25-ე კვარტლის ფართობი |92,13 |  |

|სენაკი |სენაკი |26 |1 |120,91 |ტყე |

|სულ 26-ე კვარტლის ფართობი |0,00 |  |

|სენაკი |სენაკი |27 |1 |96,66 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |27 |2 |0,33 |საძოვარი |

|სულ 27-ე კვარტლის ფართობი |97,00 |  |

|სენაკი |სენაკი |28 |1 |71,43 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |28 |2 |0,16 |ჭაობი |

|სენაკი |სენაკი |28 |3 |0,29 |ჭაობი |

|სენაკი |სენაკი |28 |4 |0,35 |ჭაობი |

|სენაკი |სენაკი |28 |5 |0,70 |ჭაობი |

|სენაკი |სენაკი |28 |6 |0,24 |ჭაობი |

|სენაკი |სენაკი |28 |7 |1,39 |არხი |

|სენაკი |სენაკი |28 |8 |0,22 |საძოვარი |

|სულ 28-ე კვარტლის ფართობი |74,78 |  |

|სენაკი |სენაკი |29 |1 |0,19 |ჭაობი |

|სენაკი |სენაკი |29 |2 |22,54 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |29 |3 |0,29 |არხი |

|სენაკი |სენაკი |29 |4 |1,52 |სახნავი |

|სენაკი |სენაკი |29 |5 |2,64 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|სენაკი |სენაკი |29 |6 |4,46 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |29 |7 |2,91 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|სენაკი |სენაკი |29 |8 |0,60 |სახნავი |

|სენაკი |სენაკი |29 |9 |2,19 |სახნავი |

|სენაკი |სენაკი |29 |10 |9,94 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |29 |11 |107,93 |ტყე |

|სულ 29-ე კვარტლის ფართობი |155,21 |  |

|სენაკი |სენაკი |30 |1 |145,09 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |30 |2 |1,95 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|სენაკი |სენაკი |30 |3 |3,04 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |30 |4 |2,05 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|სენაკი |სენაკი |30 |5 |2,21 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |30 |6 |0,21 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |30 |7 |0,21 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |30 |8 |0,14 |საძოვარი |

|სულ 30-ე კვარტლის ფართობი |154,92 |  |

|სენაკი |სენაკი |33 |1 |2,21 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |33 |2 |17,18 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |33 |3 |2,92 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |33 |4 |1,15 |სახნავი |

|სენაკი |სენაკი |33 |5 |0,63 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |33 |6 |0,60 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |33 |7 |1,31 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |33 |8 |8,21 |სახნავი |

|სენაკი |სენაკი |33 |9 |137,82 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |33 |10 |1,18 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |33 |11 |5,26 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |33 |12 |0,63 |საძოვარი |

|სულ 33-ე კვარტლის ფართობი |179,10 |  |

|სენაკი |სენაკი |34 |1 |0,53 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |34 |2 |180,73 |ტყე |

|სულ 34-ე კვარტლის ფართობი |181,26 |  |

|სენაკი |სენაკი |35 |1 |0,35 |სახნავი |

|სენაკი |სენაკი |35 |2 |149,17 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |35 |3 |0,08 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |35 |4 |0,27 |საძოვარი |

|სულ 35-ე კვარტლის ფართობი |149,87 |  |

|სენაკი |სენაკი |36 |1 |5,36 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |36 |2 |1,08 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |36 |3 |172,34 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |36 |4 |0,23 |საძოვარი |

|სულ 36-ე კვარტლის ფართობი |179,02 |  |

|სენაკი |სენაკი |37 |1 |1,08 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |37 |2 |65,34 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |37 |3 |1,67 |ტყე |

|სულ 37-ე კვარტლის ფართობი |68,09 |  |

|სენაკი |სენაკი |38 |1 |3,24 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |38 |2 |119,89 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |38 |3 |2,33 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |38 |4 |2,24 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |38 |5 |0,45 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |38 |6 |1,33 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |38 |7 |26,63 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |38 |8 |4,95 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |38 |9 |4,23 |საძოვარი |

|სულ 38-ე კვარტლის ფართობი |165,29 |  |

|სენაკი |სენაკი |39 |1 |2,77 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |39 |2 |1,77 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |39 |3 |28,58 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |39 |4 |48,75 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |39 |5 |0,47 |საძოვარი |

|სულ 39-ე კვარტლის ფართობი |82,34 |  |

|სენაკი |სენაკი |41 |1 |133,14 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |41 |2 |0,58 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |41 |3 |0,15 |საძოვარი |

|სულ 41-ე კვარტლის ფართობი |133,87 |  |

|სენაკი |სენაკი |42 |1 |0,52 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |42 |2 |153,35 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |42 |3 |2,91 |საძოვარი |

|სულ 42-ე კვარტლის ფართობი |153,87 |  |

|სენაკი |სენაკი |43 |1 |0,18 |ველობი |

|სენაკი |სენაკი |43 |2 |0,10 |ველობი |

|სენაკი |სენაკი |43 |3 |145,77 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |43 |4 |0,67 |საძოვარი |

|სულ 43-ე კვარტლის ფართობი |146,71 |  |

|სენაკი |სენაკი |44 |1 |1,99 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |44 |2 |74,04 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |44 |3 |1,32 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|სენაკი |სენაკი |44 |4 |2,07 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |44 |5 |0,93 |ელგაყვანილობის ხაზი |

|სულ 44-ე კვარტლის ფართობი |80,34 |  |

|სენაკი |სენაკი |45 |1 |228,17 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |45 |2 |0,70 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |45 |3 |2,54 |გზა |

|სულ 45-ე კვარტლის ფართობი |231,41 |  |

|სენაკი |სენაკი |46 |1 |1,34 |გზა |

|სენაკი |სენაკი |46 |2 |113,13 |ტყე |

|სულ 46-ე კვარტლის ფართობი |114,47 |  |

|სენაკი |სენაკი |47 |1 |123,55 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |47 |2 |1,03 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |47 |3 |0,12 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |47 |4 |1,34 |გზა |

|სულ 47-ე კვარტლის ფართობი |126,04 |  |

|სენაკი |სენაკი |48 |1 |0,19 |ველობი |

|სენაკი |სენაკი |48 |2 |0,14 |ველობი |

|სენაკი |სენაკი |48 |3 |175,05 |ტყე |

|სულ 48-ე კვარტლის ფართობი |175,38 |  |

|სენაკი |სენაკი |49 |1 |54,35 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |49 |2 |4,73 |საძოვარი |

|სულ 49-ე კვარტლის ფართობი |59,08 |  |

|სენაკი |სენაკი |50 |1 |1,34 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |50 |2 |0,52 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |50 |3 |0,52 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |50 |4 |148,10 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |50 |5 |4,74 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |50 |6 |8,00 |ტყე |

|სულ 50-ე კვარტლის ფართობი |163,22 |  |

|სენაკი |სენაკი |53 |1 |120,91 |ტყე |

|სულ 53-ე კვარტლის ფართობი |120,91 |  |

|სენაკი |სენაკი |54 |1 |144,89 |ტყე |

|სულ 54-ე კვარტლის ფართობი |144,89 |  |

|სენაკი |სენაკი |55 |1 |198,27 |ტყე |

|სულ 55-ე კვარტლის ფართობი |198,27 |  |

|სენაკი |სენაკი |56 |1 |154,29 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |56 |2 |0,25 |ველობი |

|სენაკი |სენაკი |56 |3 |0,44 |საძოვარი |

|სულ 56-ე კვარტლის ფართობი |154,98 |  |

|სენაკი |სენაკი |57 |1 |0,94 |საძოვარი |

|სენაკი |სენაკი |57 |2 |139,52 |ტყე |

|სენაკი |სენაკი |57 |3 |0,77 |საძოვარი |

|სულ 57-ე კვარტლის ფართობი |141,23 |  |

|სულ სენაკის სატყეო მეურნეობის ფართობი |4019,92 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |1 |1 |122,30 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |1 |2 |3,23 |საძოვარი |

|სულ 1 კვარტლის ფართობი |125,53 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |2 |1 |7,24 |საძოვარი |

|ხობი |ჭალადიდი |2 |2 |7,31 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |2 |3 |1,65 |არხი |

|ხობი |ჭალადიდი |2 |4 |48,86 |ტყე |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |65,05 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |3 |1 |16,88 |საძოვარი |

|ხობი |ჭალადიდი |3 |2 |2,58 |არხი |

|ხობი |ჭალადიდი |3 |3 |22,86 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |3 |4 |0,38 |ჭაობი |

|ხობი |ჭალადიდი |3 |5 |81,07 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |3 |6 |6,65 |ტყე |

|სულ მე-3 კვარტლის ფართობი |130,43 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |4 |1 |4,34 |საძოვარი |

|ხობი |ჭალადიდი |4 |2 |103,43 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |4 |3 |0,24 |ჭაობი |

|სულ მე-4 კვარტლის ფართობი |108,01 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |6 |1 |51,89 |ტყე |

|სულ მე-6 კვარტლის ფართობი |51,89 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |7 |1 |12,39 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |7 |2 |0,44 |ჭაობი |

|სულ მე-7 კვარტლის ფართობი |12,84 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |11 |1 |2,44 |არხი |

|ხობი |ჭალადიდი |11 |2 |50,25 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |11 |3 |19,31 |ჭაობი |

|ხობი |ჭალადიდი |11 |4 |1,06 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |11 |5 |2,86 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |11 |6 |3,68 |მდ. ცია |

|სულ მე-11 კვარტლის ფართობი |79,60 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |13 |1 |35,91 |ტყე |

|სულ მე-13 კვარტლის ფართობი |0,00 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |14 |1 |74,51 |ტყე |

|სულ მე-14 კვარტლის ფართობი |74,51 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |15 |1 |39,34 |ტყე |

|სულ მე-15 კვარტლის ფართობი |39,34 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |16 |1 |86,20 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |16 |2 |0,53 |საძოვარი |

|ხობი |ჭალადიდი |16 |3 |2,47 |საძოვარი |

|სულ მე-16 კვარტლის ფართობი |89,20 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |17 |1 |55,09 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |17 |2 |0,61 |ჭაობი |

|სულ მე-17 კვარტლის ფართობი |55,70 |  |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |1 |63,16 |ჭაობი |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |2 |144,26 |ტყე |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |3 |0,20 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |4 |0,55 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |5 |0,32 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |6 |0,07 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |7 |0,11 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |8 |0,72 |საძოვარი |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |9 |12,77 |ჭაობი |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |10 |0,81 |საძოვარი |

|ხობი |ჭალადიდი |30 |11 |0,65 |ტყე კუნძულზე |

|სულ 30-ე კვარტლის ფართობი |223,62 |  |

|სულ ჭალადიდის სატყეო უბნის ფართობი |1091,62 |  |

|ხობი |ხეთა |14 |1 |226,60 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |14 |2 |1,24 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |14 |3 |2,60 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |14 |4 |0,32 |ტბა |

|სულ მე-14 კვარტლის ფართობი |230,76 |  |

|ხობი |ხეთა |15 |1 |71,41 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |15 |2 |0,22 |საძოვარი |

|სულ მე-15 კვარტლის ფართობი |71,64 |  |

|ხობი |ხეთა |16 |1 |0,47 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |16 |2 |100,75 |ტყე |

|სულ მე-16 კვარტლის ფართობი |101,22 |  |

|ხობი |ხეთა |17 |1 |207,36 |ჭაობი |

|ხობი |ხეთა |17 |2 |0,12 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |3 |0,11 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |4 |0,07 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |5 |0,33 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |6 |0,09 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |7 |0,07 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |8 |0,48 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |9 |0,28 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |10 |0,22 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |11 |0,41 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |12 |0,42 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |13 |0,10 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხეთა |17 |14 |0,07 |ტყე კუნძულზე |

|სულ მე-17 კვარტლის ფართობი |210,14 |  |

|ხობი |ხეთა |41 |1 |83,82 |ნაკაფი ამოძირკული |

|ხობი |ხეთა |41 |2 |1,23 |არხი |

|ხობი |ხეთა |41 |3 |8,81 |ნაკაფი ამოძირკული |

|ხობი |ხეთა |41 |4 |0,97 |ნაკაფი ამოძირკული |

|ხობი |ხეთა |41 |5 |2,69 |ნაკაფი ამოძირკული |

|ხობი |ხეთა |41 |6 |5,36 |ტყე |

|სულ 41-ე კვარტლის ფართობი |102,88 |  |

|ხობი |ხეთა |42 |1 |87,09 |ნაკაფი ამოძირკული |

|ხობი |ხეთა |42 |2 |4,68 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |42 |3 |5,45 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |42 |4 |36,39 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |42 |5 |0,58 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |42 |6 |0,70 |არხი |

|ხობი |ხეთა |42 |7 |1,24 |ნაკაფი ამოძირკული |

|ხობი |ხეთა |42 |8 |10,70 |ტყე |

|სულ 42-ე კვარტლის ფართობი |146,83 |  |

|ხობი |ხეთა |43 |1 |0,36 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |43 |2 |28,47 |ტყე |

|სულ 43-ე კვარტლის ფართობი |28,83 |  |

|სულ 43-ე კვარტლის ფართობი |28,83 |  |

|ხობი |ხეთა |101 |1 |111,17 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |101 |2 |1,02 |ტბა |

|ხობი |ხეთა |101 |3 |5,43 |მდ. მუნჩია |

|ხობი |ხეთა |101 |4 |2,24 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |101 |5 |0,20 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |101 |6 |0,45 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |101 |7 |0,09 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |101 |8 |0,94 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |101 |9 |0,40 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |101 |10 |0,09 |საძოვარი |

|ხობი |ხეთა |101 |11 |231,77 |ტყე |

|ხობი |ხეთა |101 |12 |2,51 |ჭაობი |

|ხობი |ხეთა |101 |13 |1,10 |ჭაობი |

|ხობი |ხეთა |101 |14 |2,74 |ჭაობი |

|ხობი |ხეთა |101 |15 |0,77 |ჭაობი |

|ხობი |ხეთა |101 |16 |0,29 |ველობი |

|ხობი |ხეთა |101 |17 |1,80 |ტბა |

|სულ 101-ე კვარტლის ფართობი |363,00 |  |

|სულ ხეთის სატყეო უბნის ფართობი |1255,31 |  |

|ხობი |ხობი |1 |1 |12,43 |პლიაჟი |

|ხობი |ხობი |1 |2 |354,68 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |1 |3 |0,12 |ტყე კუნძულზე |

|სულ 1-ლი კვარტლის ფართობი |367,22 |  |

|ხობი |ხობი |2 |1 |99,43 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |2 |2 |0,34 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |2 |3 |0,17 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |2 |4 |0,10 |ტყე კუნძულზე |

|სულ მე-2 კვარტლის ფართობი |100,04 |  |

|ხობი |ხობი |3 |1 |23,51 |პლიაჟი |

|ხობი |ხობი |3 |2 |662,14 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |3 |3 |0,62 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |3 |4 |2,19 |ტყე კუნძულზე |

|სულ მე-3 კვარტლის ფართობი |688,45 |  |

|ხობი |ხობი |4 |1 |281,79 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |4 |2 |0,54 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |4 |3 |0,17 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |4 |4 |0,61 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |4 |5 |0,44 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |4 |6 |0,33 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |4 |7 |0,47 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |4 |8 |0,27 |ტყე კუნძულზე |

|ხობი |ხობი |4 |9 |8,20 |ტყე |

|სულ მე-4 კვარტლის ფართობი |292,83 |  |

|ხობი |ხობი |15 |1 |149,87 |ტყე |

|ხობი |ხობი |15 |2 |0,06 |ველობი |

|ხობი |ხობი |15 |3 |10,26 |ნაკაფი |

|ხობი |ხობი |15 |4 |0,83 |საძოვარი |

|ხობი |ხობი |15 |5 |0,08 |ველობი |

|ხობი |ხობი |15 |6 |0,79 |საძოვარი |

|სულ მე-15 კვარტლის ფართობი |161,90 |  |

|ხობი |ხობი |27 |1 |168,61 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |27 |2 |33,65 |ტყე |

|ხობი |ხობი |27 |3 |12,74 |ტერმინალი |

|სულ 27-ე კვარტლის ფართობი |214,99 |  |

|ხობი |ხობი |28 |1 |108,38 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |28 |2 |7,68 |ტყე |

|ხობი |ხობი |28 |3 |0,27 |ტყე |

|სულ 28-ე კვარტლის ფართობი |116,32 |  |

|ხობი |ხობი |29 |1 |88,21 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |29 |2 |0,66 |ტყე |

|ხობი |ხობი |29 |3 |12,33 |ტყე |

|ხობი |ხობი |29 |4 |1,00 |საძოვარი |

|ხობი |ხობი |29 |5 |0,42 |საძოვარი |

|სულ 29-ე კვარტლის ფართობი |102,62 |  |

|ხობი |ხობი |30 |1 |151,92 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |30 |2 |0,79 |ტყე |

|ხობი |ხობი |30 |3 |0,65 |ტყე |

|ხობი |ხობი |30 |4 |0,17 |ტყე |

|ხობი |ხობი |30 |5 |0,65 |ტყე |

|ხობი |ხობი |30 |6 |1,57 |ტყე |

|ხობი |ხობი |30 |7 |5,38 |ტყე |

|სულ 30-ე კვარტლის ფართობი |161,14 |  |

|ხობი |ხობი |31 |1 |65,16 |ტყე |

|ხობი |ხობი |31 |2 |7,34 |ჭაობი |

|სულ 31-ე კვარტლის ფართობი |72,50 |  |

|ხობი |ხობი |34 |1 |0,10 |ტყე |

|ხობი |ხობი |34 |2 |0,70 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |34 |3 |60,64 |ტყე |

|ხობი |ხობი |34 |4 |5,60 |ჭაობი |

|ხობი |ხობი |34 |5 |1,07 |არხი ცია |

|სულ 34-ე კვარტლის ფართობი |68,11 |  |

|სულ ხობის სატყეო უბნის ფართობი |2346,12 |  |

|სულ ხობის სატყეო მეურნეობის ფართობი |4693,05 |  |

|ზუგდიდი |დარჩელის |8 |1 |3,87 |ნაკაფი |

|ზუგდიდი |დარჩელის |8 |2 |60,24 |ტყე |

|ზუგდიდი |დარჩელის |8 |3 |0,87 |საძოვარი |

|ზუგდიდი |დარჩელის |8 |4 |22,97 |ჭაობი |

|სულ მე-8 კვარტლის ფართობი |87,96 |  |

|ზუგდიდი |დარჩელის |13 |1 |42,50 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |დარჩელის |13 |2 |80,03 |ტყე |

|ზუგდიდი |დარჩელის |13 |3 |11,31 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |დარჩელის |13 |4 |0,63 |მდინარე |

|სულ მე-13 კვარტლის ფართობი |134,47 |  |

|ზუგდიდი |დარჩელის |14 |1 |30,38 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |დარჩელის |14 |2 |3,40 |ტყე |

|ზუგდიდი |დარჩელის |14 |3 |1,47 |მდინარე |

|სულ მე-14 კვარტლის ფართობი |35,26 |  |

|სულ დარჩელის სატყეო უბნის ფართობი |257,68 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |9 |1 |91,00 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |9 |2 |9,83 |სახნავი |

|ზუგდიდი |ჭურია |9 |3 |11,89 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |9 |4 |3,41 |მდინარე |

|სულ მე-9 კვარტლის ფართობი |116,13 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |15 |1 |76,62 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |15 |2 |2,39 |მდინარე |

|ზუგდიდი |ჭურია |15 |3 |12,82 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |15 |4 |10,31 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |15 |5 |0,35 |ტყე |

|სულ მე-15 კვარტლის ფართობი |102,50 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |16 |1 |21,14 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |16 |2 |54,89 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |16 |3 |1,28 |მდინარე |

|სულ მე-16 კვარტლის ფართობი |77,30 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |20 |1 |70,02 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |20 |2 |1,84 |სახნავი |

|ზუგდიდი |ჭურია |20 |3 |18,44 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |20 |4 |1,88 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |20 |5 |0,42 |საძოვარი |

|ზუგდიდი |ჭურია |20 |6 |1,36 |საძოვარი |

|ზუგდიდი |ჭურია |20 |7 |0,73 |მდინარე |

|სულ მე-20 კვარტლის ფართობი |94,69 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |24 |1 |11,53 |პლიაჟი |

|ზუგდიდი |ჭურია |24 |2 |0,84 |ტბა |

|ზუგდიდი |ჭურია |24 |3 |0,69 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |24 |4 |1,19 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |24 |5 |0,81 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |24 |6 |83,91 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |24 |7 |24,93 |მდ. ჭურია |

|სულ 24-ე კვარტლის ფართობი |123,89 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |25 |1 |13,11 |მდ. ჭურია |

|ზუგდიდი |ჭურია |25 |2 |82,60 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |25 |3 |1,00 |ჭაობი |

|სულ 25-ე კვარტლის ფართობი |96,71 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |1 |20,43 |მდ. ჭურია |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |2 |49,84 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |3 |3,31 |საძოვარი |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |4 |5,25 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |5 |6,77 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |6 |9,13 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |7 |0,42 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |8 |5,10 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |9 |0,75 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |10 |4,10 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |11 |1,35 |ჭაობი |

|ზუგდიდი |ჭურია |26 |12 |8,60 |ტყე კუნძულზე |

|სულ 26-ე კვარტლის ფართობი |115,06 |  |

|ზუგდიდი |ჭურია |27 |1 |91,33 |ტყე |

|ზუგდიდი |ჭურია |27 |2 |0,26 |საძოვარი |

|ზუგდიდი |ჭურია |27 |3 |3,71 |საძოვარი |

|სულ 27-ე კვარტლის ფართობი |95,31 |  |

|სულ ჭურიის სატყეო უბნის ფართობი ფართობი |821,59 |  |

|სულ ზუგდიდის სატყეო მეურნეობის ფართობი |1079,28 |  |

|სულ სატყეო მეურნეობების ფართობი |19301,79 |  |

|2.2. ინფორმაცია კოლხეთის ეროვნულ პარკში მიწათსარგებლობის შესახებ |

| |

|ცხრილი 2.2.1. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ადმინისტრაციულ საზღვრებში ფართობების განაწილება ბუნებრივი გეოგრაფიული უბნებისა და სავარგულების მიხედვით |

|/ფართობი ჰა/ |

|# |დასახალება |

|1 |დარჩელის სატყეო |

|1 |ხობის სატყეო |

|1 |სათაფლია-კოლხეთის სახ. ნაკრძალი |

|1 |ლესის საკრებულო ნაკვეთი წიფნარი |

|1 |დარჩელის |

|1 |ჭურიის სატყეო |

|4 |სუფსის სტყეო |

|1 |სენაკის სატყეო |

1 |სირიაჭკონის სატყეო |16 |  |5 |  |  |192 |  |  |  |  |197 |  | |6 |ზღვის აკვატორია |  |  |  |  |  |  |  |  |  |15742 |15742 |  | |  |სულ კოლხეთის ეროვნული პარკის მიწები ადმინისტრაციული რაიონების მიხედვით |  |500 |15 |  |6370 |19789 |1768 |  |129 |15742 |44313 |  | |  |მათ შორის: |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |  |ა. ხმელეთის ფართობი |  |500 |15 |  |6370 |19789 |1768 |  |129 |  |28571 |  | |  |აქედან სპეც.დანიშნ.მიწები |  |  |  |  |2266 |1175 |18 |  |  |  |3459 |ამ კანონის მოქმედება მისი ამოქმედებიდან 10 წლის განმავლობაში არ ვრცელდება პარკის ტერიტორიის საზღვრების ფარგლებში მოქცეულ საქ. თავდაცვის სამინისტროს გამგებლობაში მოქცეულ ტერიტორიაზე | |  |ბ. ზღვის აკვატორია |  |  |  |  |  |  |  |  |  |15742 |15742 |  | |

-----------------------

[1]  იგივე პროცედურა შეიძლება დაინერგოს გამყოლის გარეშე შესული ვიზიტორისთვის.

[2] ადმინისტრაციის პროგრამაში მონიტორინგის წარმოებისთვის საჭირო წვრთნებისთვის ცალკე ბიუჯეტი გამოყოფილი არ არის, რადგანაც მცველები ამ წვრთნებს გაივლიან კვლევა-მონიტორინგის პროგრამის განხორციელების განმავლობაში.

[3] სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის პროექტის ფარგლებში განხორციელდა ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრების გამიჯვნა და მიღება-ჩაბარების პროცედურების უზრუნველყოფის” პროექტი.

[4] 16 სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის პროექტის ფარგლებში განხორციელდა ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრების გამიჯვნა და მიღება-ჩაბარების პროცედურების უზრუნველყოფის” პროექტი.

[5] განახლებულია: 18.07.03-ის ინფორმაციით.

[6] 2000 წლის 30 მაისის მდგომარეობით

[7] Lლიტერატურულ წყაროებზე დაყრდნობით (,,კოლხეთის ჭარბტე-ნიანი დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის სახელმძღვანელო დოკუმენტის~ მასალები)

( auzis farTobebi mocemulia wyalgamyofebis Secvlis gaTvalis-winebis gareSe melioraciuri samuSaoebis Sedegad.

[8] 4 ლიტერატურულ წყაროებზე დაყრდნობით (,,კოლხეთის ჭარბტენიანი დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის სახელმძღვანელო დოკუმენტის~ მასალები)

[9] L5 სახეობათა სიმრავლე აღირიცხა დრუდეს 9-ბალიანი სისტემით, რომელიც კლებადი თანმიმდევრობით ასეა წარმოდგენილი: Soc, Cop3, Cop2, Cop1, Sp, Sol, Un.

[10] ქართული სახელწოდებების წყარო – მ. კუტუბიძე ‘საქართველოს ფრინველების სარკვევი~ თბილისი, 1985.

[11] 7 ყვითელფეხება თოლია (Larus cachinans) როგორც სახეობა ვერცხლისფერი თოლიიდან (Larus argentatus) გამოყოფილ იქნა 1985 წლის შემდეგ, რის გამოც მ. კუტუბიძის ,,საქართველოს ფრინველების სარკვევ~-ში არ არის აღნიშნული.

დანართი 3.

საშტატო ერთეულთა ფუნქციები

ეროვნული პარკის დირექტორი[1]

პარკის დირექტორი წარმოადგენს კოლხეთის ეროვ-ნული პარკის მენეჯერს და მთლიანობაში პასუხისმგე-ბელია პარკის საქმიანობების დაგეგმვაზე, მენეჯმენტზე, ადმინისტრირებაზე, აგრეთვე დაფინანსების, კვლევის და მოსახლეობის განათლების და გათვითცნობიე-რების პროგრამის წარმართვაზე. სამუშაო აღწერი-ლობა დეტალურად ქვემოთ არის წარმოდგენილი.

პასუხისმგებელია ეროვნული პარკის საბოლოოდ დამტკიცებული სამენეჯმენტო გეგმის განხორციელე-ბაზე.

პასუხისმგებელია განავითაროს და შეინარჩუნოს პარტნიორული ურთიერთობები ადგილობრივი ხე-ლისუფლების ორგანოებთან, სათანადო სამთავრობო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან.

დირექტორი უზრუნველყოფს ეროვნული პარკის პოლიტიკისა და სამართლებრივი ნორმების მოთხოვ-ნების განხორციელებას, ევალება პარკის ტერიტო-რიაზე მიმდინარე არაკანონიერი ქმედებების მონიტო-რინგი; მჭიდროდ თანამშრომლობს კონსულტანტებ-თან (ექსპერტებთან) პარკის სამენეჯმენტო გეგმის შემუშავების პროცესში; უზრუნველყოფს ეროვნული პარკის დაგეგმვის პროცესში ძირითადი დაინტერსებუ-ლი ჯგუფების ჩართვას ადრეულ ეტაპებზე, მათ შორის ადგილობრივ დონეზე კონსულტაციების მე-ქანიზმების ჩამოყალიბებას.

შეიმუშავებს სახელმძღვანელო პრინციპებს პარკის მომსახურე პერსონალისთვის და განსაზღვრავს კვალი-ფიკაციის ამაღლების, ტრენინგების და ადამიანური რესურსების განვითარების საჭიროებებს; უხელმძღვა-ნელებს პარკის დამატებითი პერსონალის აყვანის პროცესს, სამუშაოზე დაქირავების და დათხოვნის პოლიტიკას და მართვისათვის საჭირო ადამიანური რესურსების საჭიროებებს; კოორდინირება გაუწიოს ეროვნული პარკის მენეჯმენტთან დაკავშირებულ სხვადასხვა საქმიანობებს ეკოსისტემების კონსერვა-ციის, აღდგენის და ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების მიმართულებით.

მოამზადებს ყოველკვარტალურ ანგარიშებს ბიუ-ჯეტით გათვალისწინებული თანხების განკარგვის შესახებ დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტა-მენტში წარსადგენად. იბარებს დირექტორის მოადგი-ლისა და სხვადასხვა სამსახურის უფროსებთან ერთობ-ლივად შემუშავებულ ეროვნული პარკის მართვის მოკლევადიან პერსპექტიულ გეგმას[2] , ეცნობა მას და მათთან ერთად განხილვის შემდეგ ამტკიცებს მას. ასეთი სახით მიღებული გეგმა წარმოადგენს სა-ხელმძღვანელო დოკუმენტს ყველა სამსახურის უფრო-სისათვის.

დირექტორს ნიშნავს და ათავისუფლებს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტი.

ეროვნული პარკის დირექტორის მოადგილე

ეროვნული პარკის დირექტორის მოადგილე კოორ-დინაციას უწევს მენეჯმენტის პროგრამების განხორ-ციელებას. იბარებს სხვადასხვა სამსახურის უფროსის ანგარიშებს და მათთან ერთად შეიმუშავებს დაცული ტერიტორის მართვისა და განვითარების მოკლევადიან პერსპექტიული გეგმას, რომელსაც დასამტკიცებლად წარუდგენს დირექტორს.

იგი დირექტორთან ერთად განიხილავს ეროვნული პარკის საკადრო საკითხებს და მონაწილეობს მენეჯ-მენტის გეგმით გათვალისწინებული სემინარებისა და წრთვნების მოწყობაში. ასრულებს დირექტორის მოვალეობასა და ფუნქციებს მისი არყოფნის შემთხ-ვევაში. დირექტორის მოადგილე დირექტორთან წა-რადგენს კვარტალურ და საჭიროების შემთხვევაში, რიგგარეშე, საქმიანობის ანგარიშებს. დირექტორის მოადგილეს ნიშნავს და ათავისუფლებს დაცული ტერი-ტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეო-ბის სახელმწიფო დეპარტამენტი, დირექტორის წარდ-გინებით.

რესურსების მართვის/კვლევისა და მონიტო-რინგის

სამსახურის უფროსი

რესურსების მართვის, კვლევისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსი პასუხისმგებელია პარკის ტერი-ტორიაზე არსებული ბუნებრივ-კულტურული რესურ-სების აღდგენასა და შენარჩუნებაზე; ხელმძღვა-ნელობს მენეჯმენტის გეგმით შემუშავებულ სამეც-ნიერო-კვლევით და აღდგენით საქმიანობებს; აწარ-მოებს მონიტორინგს ეროვნუილი პარკის ეკოსისტე-მების, აგრეთვე ისტორიულ-კულტურული ძეგლების (არქეოლოგიური) მდგომარეობაზე, რაშიც მას ეხმა-რებიან მოწვეული სპეციალისტები და პარკის მცვე-ლები.

რესურსების მართვის, კვლევისა და მონიტორინ-გის სამსახურის უფროსი კანონიერების დაცვის სამ-სახურის და რესურსების მართვის სპეციალისტთან ერთად ადგენს იმ მცველების სამუშაო გეგმას, რომ-ლებიც პასუხს აგებენ კვლევისა და მონიტორინგისა-თვის მნიშვნელოვანი მასალების მოგროვებაზე. გარდა ამისა, რესურსების მართვის სპეციალისტთან ერთად, მოწვეული სპეციალისტების მიერ შემუშავებული რე-კომენდაციების საფუძველზე ხელმძღვანელობს მანიპუ-ლაციების ჩატარებას რესურსების აღდგენის და შენარჩუნების მიზნით. ამავე რეკომენდაციების საფუძ-ველზე შეიმუშავებს ტრადიციული გამოყენების ზონა-ში ბუნებრივი რესურსების მოპოვების კვოტებს სა-ხეობებისა და სეზონების მიხედვით (რომელიც შემდ-გომში დასამტკიცებლად წარადგენენ ზემდგომ ორგა-ნოებში). აღნიშნული საქმიანობის შედეგების ანალიზი საფუძვლად ედება ყოველთვიურ და წლიურ ანგა-რიშებს, რომელსაც რესურსების მართვის, კვლევისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსი წარუდგენს დირექტორს.

რესურსების მართვის, კვლევისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსი საჭიროებისამებრ ამყარებს კავშირს ეროვნულ პარკსა და სამეცნიერო ორგანიზა-ციებს შორის, როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთაც და უზრუნველყოფს მოწვეული სპეციალისტების შეუფერხებელ საქმიანობას, იბარებს მათ მიერ ჩატარებული კვლევების ანგარიშებსა და მასალებს, აკონტროლებს მათთან დადებული ხელშეკ-რულებების შესრულებას, პასუხს აგებს პროგრამაზე მიმაგრებულ მატერიალურ ფასეულობებზე.

რესურსების მართვის, კვლევისა და მონიტორინ-გის სამსახურის უფროსი ქმნის მონაცემთა ბაზას გეო-ინფორმაციული სისტემების (GIS) გამოყენებით, ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე ამზადებს რეკო-მენდაციებს პარკის სხვადასხვა სამსახურებისათვის, რომელიც განიხილება საერთო კრებებსა და სამეც-ნიერო საბჭოებზე, დირექტორთან წარადგენს კვარტა-ლურ და საჭიროების შემთხვევაში, საქმიანობის რიგგარეშე ანგარიშებს.

რესურსების მართვის, კვლევისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსს ნიშნავს და ათავისუფლებს და-ცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადი-რეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტი, დირექ-ტორის წარდგინებით.

რესურსების მართვის სპეციალისტი

რესურსების მართვის სპეციალისტი ეხმარება რე-სურსების მართვის, კვლევისა და მონიტორინგის სამსახურის უფროსს ეროვნული პარკის ბუნებრივ-კულტურული რესურსების მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის მოგროვებასა და ანალიზში. იგი აქ-ტიურად მონაწილეობს სამეცნიერო კვლევებისა და აღდგენითი მანიპულაციების ჩატარებაში, რომელსაც მოწვეული სპეციალისტები ატარებენ პარკის ტერი-ტორიაზე, აწვდის მათ საჭირო ინფორმაციას გამო-საკვლევ ობიექტზე, ეხმარება გზის გაკვლევაში და სხვადასხვა ორგანზაციული საკითხების მოგვარებაში; მცველების დახმარებით აკონტროლებს ლიცენზიებში დადგენილი პირობების შესრულებას, მათივე დახმა-რებით აგროვებს ინფორმაციას როგორც მათ მიერ წარმართული მონიტორინგის, ასევე რესურსების უკანონო მოპოვების ან ასეთი საფრთხის შექმნის შესახებ, აანალიზებს მას და თავის წინადადებებს მოახსენებს სამსახურის უფროსს.

რესურსების მართვის სპეციალისტს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურე-ბის დაცვით.

კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსი

კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსის მოვა-ლეობაა ეროვნულ პარკში, ტერიტორიულ-ფუნქციური მოწყობის შესაბამისად, დაიცვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული რეჟიმი; იგი პასუხს აგებს და-ცულ ტერიტორიებზე მიმდინარე ყველა პროფილაქ-ტიკური და დაცვითი ღონისძიებების განხორციე-ლებაზე, განიხილავს უბნებიდან შემოსულ გეგმა/პროექტებს და უბნის დაცვის უფროსებთან ერთად ადგენს სამუშაო გეგმას დაცვის სამსახურის პერსონა-ლისთვის, ხელმძღვანელობს მის შესრულებას; არჩევს კადრებს დაცვის სამსახურისათვის; დირექტორის მითითებით, სამუშაო გეგმის შესაბამისად, დაცვის პერსონალთან ერთად მონაწილეობს სხვა პროგრა-მების განხორციელებაშიც; პასუხს აგებს პროგრამაზე მიმაგრებულ მატერიალურ ფასეულობებზე.

კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსი ანგა-რიშვალდებულია დირექტორისა და დირექტორის მოადგილის წინაშე. დირექტორის მოადგილეს წარუდ-გენს კვარტალურ, წლიურ და საჭიროების შემთხვევა-ში, საქმიანობის რიგგარეშე ანგარიშებს. კანონიერების დაცვის სამსახურისსამსახურის უფროსს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურე-ბის დაცვით.

უბნის დაცვის უფროსი

უბნის დაცვის უფროსი ვალდებულია ეროვნულ პარკში მასზე გაპიროვნებულ ტერიტორიაზე (უბანზე) შეინარჩუნოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული რეჟიმი. პასუხს აგებს უბანში მიმდინარე ყველა პრო-ფილაქტიკური და დაცვითი ღონისძიებების განხორ-ციელებაზე, ადგენს სამუშაო გეგმა/პროექტს თანაშემ-წეებთან და მცველებთან ერთად რომელსაც წარუდ-გენს კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსს.

უბნის დაცვის უფროსი ანგარიშვალდებულია კანო-ნიერების დაცვის სამსახურის უფროსის წინაშე, წარუდგენს მას ყოველთვიურ ანგარიშებს, სადაც გაანალიზებულია განვლილ თვეში მომხდარი კანონ-დარღვევები, წარმოდგენილია დახარჯული მასალების ჩამონათვალი. სამსახურის უფროსის მითითებით მცვე-ლებთან ერთად მონაწილეობს სხვა მენეჯმენტის პროგრამების განხორციელებაშიც; პასუხს აგებს მასზე მიმაგრებულ მატერიალურ ფასეულობებზე.

უბნის დაცვის უფროსს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურების დაცვით.

უბნის დაცვის უფროსის თანაშემწე

უბნის დაცვის უფროსის თანაშემწე პასუხისმგებე-ლია მასზე გაპიროვნებულ დაცული ტერიტორიის მონაკვეთზე შეინარჩუნოს ტერიტორიულ-ფუნქციური მოწყობით გათვალისწინებული რეჟიმი. მცველებთან ერთად ასრულებს საპატრულო გასვლებს პარკის ტერიტორიაზე იმ კონკრეტულ მარშრუტზე, რომელსაც მიუთითებს უბნის დაცვის უფროსი.

უბნის დაცვის უფროსის თანაშემწე პასუხს აგებს მარშრუტის შესრულებაზე, საპატრულო გასვლაში მონაწილე მცველთა უსაფრთხოებაზე; საპატრულო მარშრუტის შემდეგ იგი ავსებს სპეციალურ ფორმას, რომელსაც გადასცემს უბნის დაცვის უფროსს. მისი მითითებით მონაწილეობს სხვა მენეჯმენტის პროგრა-მების განხორციელებაშიც. პასუხს აგებს მასზე მიმაგ-რებულ მატერიალურ ფასეულობებზე. დაცვის უბნის უფროსის თანაშემწეს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი, არსებული პროცედურების დაცვით.

მცველი

ეროვნული პარკის მცველი პასუხს აგებს საპატრუ-ლო გასვლის დროს დაცვითი და პროფილაქტიკური ღონიძიებების ჩატარებაზე, რაც გულისხმობს: ხანძ-რის კონტროლს, ბრაკონიერობის აღკვეთას, საგანმა-ნათლებლო და გამათვითცნობიერებელ საუბრებს როგორც ბრაკონიერებთან, ასევე პოტენციურ დამრღ-ვევებთან და დაინტერესებულ პირებთან. ასევე მას ევალება საჭიროების შემთხვევაში ვიზიტორების წინასწარ დაგეგმილ მარშრუტებზე გაძღოლა, მათი უსაფრთხოების დაცვა, სამაშველო ღონისძიებების გატარება. მისი უშუალო ხელმძღვანელის მითითე-ბით, იგი მონაწილეობს სხვა მენეჯმენტის პროგრამის განხორციელებაშიც, პასუხს აგებს მასზე მიმაგრებულ მატერიალურ ფასეულობებზე. ეროვნული პარკის მცველს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსე-ბული პროცედურების დაცვით.

კატარღის მძღოლი/მცველი

კატარღის მძღოლი/მცველი იმავე ფუნქციების მატარებელია როგორც მცველი. მისგან განსხვავებით მას აქვს სანაოსნო ტრანსპორტის მძღოლის კვალიფი-კაცია და პასუხისმგებელია მასზე გაპიროვნებული კატარღის მიმდინარე ტექნიკურ მომსახურებასა და ექსპლუატაციაზე.

გეოგრაფიულ/საინფორმაციო სისტემების ( GIS-ის) ექსპერტი

გეოგრაფიულ საინფორმაციო სისტემების ექსპერტი პასუხისმგებელია კომპიუტერული საინფორმაციო ბან-კის შექმნის ტექნიკურ შესრულებაზე. აღნიშნულ ინფორმაციას აწვდის დაცული ტერიტორიების ნაკრ-ძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის დეპარტა-მენტს, სადაც იქმნება ანალოგიური საინფორმაციო ბანკი მთელი დაცული ტერიტორიებისათვის. მას ევალება დაამყაროს ურთიერთკავშირი ადგილობრივი მიწის მართვის სამსახურებთან კოორდინირებული მოქმედებების უზრუნველსაყოფად. გეოგრაფიულ/საინ-ფორმაციო სისტემების ექსპერტს რესურსების მართ-ვის, კვლევისა და მონიტორინგის სამსახურის უფრო-სის წარდგინებით ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექ-ტორი.

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტა-ციის სამსახურის უფროსი

ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერპრეტაციის სამსახურის უფროსი ადგილობრივი მოსახლეობისა და დაცული ტერიტორიების ვიზიტორებისთვის უზრუნ-ველყოფს დიფერენცირებულ მომსახურებას ინტერესე-ბის მიხედვით. ქმნის ყველა საჭირო პირობას ვიზი-ტორთა ცენტრში, რათა მოსულმა სტუმრებმა წარ-მოდგენილი ინფორმაცია მაქსიმალურად კარგად აღიქ-ვან; აქვეყნებს სტატიებს ეროვნული პარკის საჭირ-ბოროტო საკითხების შესახებ, მონაწილეობს ეროვ-ნული პარკის პერსონალის წვრთნაში, პასუხისმგებე-ლია ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე შესასვლელი გადასახადის მოკრებაზე; პასუხს აგებს პროგრამაზე მიმაგრებულ მატერიალურ ფასეულობებზე.

ვიზიტორთა მომსახურების და ინტერპრეტაციის სამსახურის უფროსი ანგარიშვალდებულია დირექტო-რისა და დირექტორის მოადგილის წინაშე. დირექტო-რის მოადგილეს წარუდგენს კვარტალურ, წლიურ და საჭიროების შემთხვევაში, საქმიანობის რიგგარეშე ანგარიშებს. ვიზიტორთა მომსახურების და ინტერპრე-ტაციის სამსახურის უფროსს ნიშნავს და ათავისუფ-ლებს დირექტორი არსებული პროცედურების დაცვით.

ვიზიტორთა ცენტრის თანამშრომელი

ვიზიტორთა ცენტრის თანამშრომლის მოვალეობაა ეროვნული პარკის სტუმრებს, ვიზიტორთა ცენტრის ექსპოზიციებისა და სხვა მასალების (ბუკლეტები, გზამკვლევები, ვიდეოფირები, პლაკატები, კალენდრები და სხვა) მეშვეობით გააცნოს და ინფორმაცია მიაწო-დოს რეგიონის ბიოლოგიური მრავალფეროვნების, კულ-ტურულ-ისტორიული მემკვიდრეობისა და დამხმარე ზონაში ეროვნული პარკის მიერ გაწეული სამუშაოე-ბის შესახებ. არჩევს მათთვის შესაბამის მარშრუტებს. იგი ეხმარება ვიზიტორთა მომსახურებისა და ინტერ-პრეტაციის სამსახურის უფროსს მენეჯმენტის პროგრამებით გათვალისწინებული სემინარების მოწყობაში, ასევე ეროვნული პარკის შესახებ საინფორმაციო მასალების მომზადებაში. ვიზიტორთა ცენტრის თანამშრომელი მოქმედებს სამსახურის უფროსის მიერ შედგენილი სამუშაო გეგმის მიხედვით; პასუხს აგებს მასზე მიმაგრებულ მატერიალურ ფასეულობებზე.

ვიზიტორთა ცენტრის თანამშრომელს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი, არსებული პროცედურე-ბის დაცვით.

საინფორმაციო ცენტრის თანამშრომელი (ინტერპრეტატორი)

საინფორმაციო ცენტრის თანამშრომლის (ინტერ-პრეტატორის) მოვალეობაა: საინფორმაციო ცენტრის ექსპოზიციებისა და უშუალოდ ბუნებაში ნანახი ლანდ-შაფტის მეშვეობით გააცნოს ვიზიტორებს კოლხეთის ეროვნული პარკის ბიოლოგიური მრავალფეროვნება და ადგილობრივი მოსახლეობის კულტურულ-ისტო-რიული მემკვიდრეობა. მან უნდა მოახერხოს ადგი-ლობრივი სულიერი და კულტურული ფასეულობე-ბისა და ველური ბუნების მშვენიერების მნიშვნელობის ისეთი ფორმით წარმოჩენა, რომ მათი სახით დაცულ ტერიტორიას გაუჩნდეს მრავალი გულშემატკივარი და მოამაგე.

ინტერპრეტატორი ეხმარება პარკის ხელმძღვანე-ლობას, რომ განსაკუთრებულად პატივსაცემ სტუმ-რებს (მათ შორის, უცხოელ გამოჩენილ ადამიანებს, სახელოვან მეცნიერებს ან პოლიტიკოსებს), შეექმნათ შესაბამისი პირობები (იგულისხმება თარგმნა, ინტერპ-რეტირება და გამყოლის მომსახურება), რათა მათ სრულად აღიქვან კოლხეთის ეროვნული პარკის უნი-კალურობა და მნიშვნელობა.

საინფორმაციო ცენტრის თანამშრომელს/ინტერ-პრეტატორს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურების დაცვით.

იურისტ/ექსპერტი

იურისტ ექსპერტის მოვალეობაა განსაზღვროს დაცულ ტერიტორაზე წარმოშობილი კონფლიქტებისა და სადავო საკითხების საქართველოს კანონმდებლო-ბასთან მიმართება, დაეხმაროს ეროვნული პარკის დირექტორს დაიცვას კოლხეთის ეროვნული პარკის ინტერესები სასამართლოში, გაეცნოს პარკის ადმი-ნისტრაციის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებს და შესაბამისი კონსულტაცია გაუწიოს პარკის სხვადასხვა სამსახურებს; მოამზადოს ეროვნული პარკის სამსახუ-რების უფროსებთან ერთად წინადადებები კანონქვემ-დებარე აქტებში ცვლილებების შესახებ, რომელიც ხელს შეუწყობს პარკის უკეთესად მართვასა და ფუნქციონირებას; იურისტ/ექსპერტი ანგარიშვალდე-ბულია დირექტორის წინაშე. წარუდგენს მას კვარ-ტალურ, წლიურ და საჭიროების შემთხვევაში, საქმია-ნობის რიგგარეშე ანგარიშებს. იურისტ/ექსპერტს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი.

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებისა და საქმიან წრეებთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღ-ლებისა და საქმიან წრებთან ურთიერთობის სამსახუ-რის უფროსის მოვალეობაა კოორდინაცია გაუწიოს კოლხეთის ეროვნული პარკის მრავალმხრივი გამოყე-ნების ტერიტორიაზე მიმდინარე რესურსდამზოგველი პროექტების განხორციელებას; ხელი შეუწყოს ადგი-ლობრივ მოსახლეობაში ასეთი ტიპის მეურნეობრიო-ბის განვითარებას, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში აკონტროლოს ზონაში არსებული სამეურნეო და სამრეწველო საქმიანობა და ახალ საწარმოთა და ახალმოსახლეთა მშენებლობები; მოსახლეობასთან ან იურიდიულ პირებთან კონფლიქტურ სიტუაციებში ორმხრივი კომპრომისების (თუკი ეს შესაძლებელია) ხარჯზე გამონახოს პრობლემების გადაწყვეტის ისეთი გზები, რომელიც ნაკლებ ზიანს მიაყენებს ეროვნული პარკის ინტერესებს. ითანამშრომლოს მასზე გაპიროვ-ნებული რაიონის ხელისუფლების ადგილობრივ ორგა-ნოებთან, რათა მათი კომპეტენციის ფარგლებში მი-ღებული გადაწყვეტილებები არ ეწინააღმდეგებოდეს კოლხეთის ეროვნული პარკის ინტერესებს. იგი აქ-ტიურად თანამშრომლობს ადგილობრივი მოსახლეო-ბის იმ ნაწილთან, რომელიც დაინტერესებულია მცირე ბიზნესის განვითარებით (კვების ობიექტები, ცხენების გაქირავება, ნავების გაქირავება და ა.შ.) ეროვნულ პარკში და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე. იგი დაინტერესებულ ჯგუფებს აწვდის ინფორმაციას ბუნებისადმი მეგობრული ტურისტული აქტივობების (ეკოტურიზმის) განხორციელების შესაძლებლობების შესახებ; ხელს უწყობს მოსახლეობის გარემოსდაც-ვითი ცნობიერების ამღლებას, შეიმუშავებს საგან-მანათლებლო პროგრამებს, აწყობს სემინარებს სკო-ლის მასწავლებლებისა და მოსწავლეებისათვის; ამყა-რებს კავშირს საქმიან წრეებთან, რომლებმაც შეიძ-ლება ინვესტირება გაუწიონ პარკის მიერ შეთავა-ზებულ საქმიანობებს (ვიზიტორთა თავშესაფრების მშენებლობა, საკემპინგო ადგილების მოწყობა, საინ-ტერპრეტაციო მასალებისა და სუვენირების წარ-მოება).

მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღ-ლებისა და საქმიან წრებთან ურთიერთობის სამსახუ-რის უფროსი ანგარიშვალდებულია დირექტორის წინაშე. წარუდგენს მას კვარტალურ, წლიურ და საჭიროების შემთხვევაში, საქმიანობის რიგგარეშე ანგარიშებს. მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიე-რების ამაღლებისა და საქმიან წრებთან ურთიერთო-ბის სამსახურის უფროსს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურების დაცვით.

კონტრაქტ/მენეჯმენტის სპეციალისტი

კონტრაქტ/მენეჯმენტის სპეციალისტი პასუხისმ-გებელია საკონტრაქტო ურთიერთობების წარმართ-ვაზე (შესყიდვები, მომსახურება) კონცესიონერებთან, დაინტერესებულ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან, იგი ვალდებულია მოამზადოს კონტრაქტები პარკის ადმინისტრაციასა და ზემოაღნიშნულ სუბიექტებს შო-რის, რომლის დროსაც უნდა გაითვალისწინოს საქარ-თველოში არსებული კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები; კონტრაქტის მომზადების პერიოდში ვალდე-ბულია გაითვალისწინოს იმ სამსახურის ხელმძღვა-ნელის მითითებები, რომელსაც გააჩნია გარკვეული შეხება შეთანხმების ობიექტთან. კონრტრაქტ/მენეჯ-მენტის სპეციალისტი თვალყურს ადევნებს კონტრაქ-ტით გათვალისწინებული ფინანსური ვალდებულებე-ბის აუცილებელ და უპირობო შესრულებას, პასუ-ხისმგებელია კონტრაქტით გათვალისწინებული ვადე-ბის ზუსტ დაცვაზე. იგი მოქმედებს უშუალოდ დირექ-ტორის მითითებით, ანგარიშვალდებულია მის წინაშე. წარუდგენს მას კვარტალურ, წლიურ და, საჭიროების შემთხვევაში, საქმიანობის რიგგარეშე ანგარიშებს. კონტრაქტ/მენეჯმენტის სპეციალისტს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურე-ბის დაცვით.

ინფრასტრუქტურისა და სამეურნეო მომსახუ-რების სამსახურის უფროსი

ინფრასტრუქტურისა და სამეურნეო მომსახურების სამსახურის უფროსი პასუხს აგებს ეროვნული პარკის ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და კომუნალურ მომსახურებაზე (წყალმომარაგება, ელექტროენერგია, გათბობა და სხვა), კოორდინაციას უწევს საპროექტო, სამშენებლო და სხვა სახის ორგანიზაციებთან ურთიერ-თობას, პასუხს აგებს ეროვნული პარკის ნორმალური ფუნქციონირებისათვის საჭირო ტექნიკური და სხვა სახის მასალებით მომარაგებაზე, ინფრასტრუქტუ-რული ელემენტების სამშენებლო, სარეკონსტრუქციო და სარემონტო სამუშაოების შესრულებაზე, საზღვრე-ბის მარკირებასა და პარკის ადმინისტრაციული, ვიზიტორთა და საინფორმაციო ცენტრების, აგრეთვე სხვა ინფრასტრუქტურის ესთეტიკურ და სანიტარიულ ჰიგიენურ მდგომარეობაზე; პასუხს აგებს სამსახურზე მიმაგრებულ მატერიალურ ფასეულობებზე.

ინფრასტრუქტურისა და სამეურნეო მომსახურების სამსახურის უფროსი ანგარიშვალდებულია დირექტო-რის წინაშე. წარუდგენს მას კვარტალურ, წლიურ და, საჭიროების შემთხვევაში, საქმიანობის რიგგარეშე ანგარიშებს. ინფრასტრუქტურისა და სამეურნეო მომ-სახურების სამსახურის ხელმძღვანელს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედუ-რების დაცვით.

მთავარი ბუღალტერი

მთავარი ბუღალტერი წარმოადგენს დირექტორის თანაშემწეს ფინანსური მართვის საკითხებში. იგი ამზადებს შესაბამის საფინანსო დოკუმენტაციას, აწესრიგებს ურთიერთობებს საბანკო და სხვა საფინან-სო დაწესებულებებთან. თავისი კომპეტენციის ფარგ-ლებში პასუხისმგებელია თანამშრომელთა ხელფასე-ბის შეუფერხებელ დარიგებაზე, სამივლინებო თანხე-ბის ანაზღაურებაზე, ტექნიკური და სხვა მასალების შესაძენად გამოყოფილი თანხების საჭიროებისამებრ გადარიცხვასა და პარკის სპეცანგარიშზე შემოსული თანხების გადანაწილებაზე, რომელიც განსაზღვრულია შესაბამისი კანონმდებლობით.

ბუღალტერი ანგარიშვალდებულია დირექტორისა და დირექტორის მოადგილის წინაშე. დირექტორის მოადგილეს წარუდგენს კვარტალურ, წლიურ და, საჭიროების შემთხვევაში, საქმიანობისა და ფინანსურ რიგგარეშე ანგარიშებს. ბუღალტერს ნიშნავს და ათა-ვისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურების დაცვით.

მდივანი

მდივანი წარმოადგენს დირექტორის თანაშემწეს და ეხმარება მას სამუშაო დროის ოპტიმალურ გამო-ყენებაში, დირექტორის მითითებით აგროვებს მისთვის საჭირო დოკუმენტაციას, გადასცემს მას კორესპონ-დენციას, თანამშრომელთა განცხადებებს, ანგარიშებს. ამზადებს დირექტორისა და სხვა თანამშრომლების სამივლინებო და სხვა სახის დოკუმენტაციას. ხელმძღ-ვანელის მითითებით ამზადებს შეხვედრებს თანამშ-რომლებთან და სხვა პირებთან. აწარმოებს ორგანი-ზაციის არქივს. მდივანს ნიშნავს და ათავისუფლებს დირექტორი არსებული პროცედურების დაცვით.

სამეცნიერო საკონსულტაციო საბჭო

ეროვნული პარკის ფუნქციონირებას მეურვეობას უწევს სამეცნიერო საკონსულტაციო საბჭო, რომელიც დაკომპლექტებულია ცნობილი პიროვნებებით სამეც-ნიერო წრეებიდან, ხელისუფლების ადგილობრივი მმართველობისა და თვითმმართველობის ორგანოები-დან, მოსახლეობის დაინტერესებული ფენებიდან (არა-სამთავრობო ორგანიზაციები, ღვაწლმოსილი პიროვ-ნებები, ადგილობრივი გარემოსდაცვითი მიმართულე-ბის მქონე მაღალკვალიფიციური სპეციალისტები).

საბჭო ვალდებულია მონაწილეობა მიიღოს ეროვ-ნული პარკის წინაშე წამოჭრილი სხვადასხვა პრობ-ლემური საკითხების გადაწყვეტაში. აქტიურად თანამშ-რომლობს ადგილობრივ მიწათმოსარგებლე და მოსახ-ლეობის სხვა დაინტერესებულ ჯფგუფებთან, იძლევა რეკომენდაციებს პარკის სტრატეგიული საქმიანობისა და საკადრო პოლიტიკის განვითარების თვალსაზრი-სით.

სამეცნიერო საკონსულტაციო საბჭოს შემადგენ-ლობა:

• საბჭოს თავმჯდომარე ირჩევა საბჭოს შემად-გენლობიდან 3 წლის ვადით, საბჭოს სრული შემადგენლობის სრული უმრავლესობით.

• სამდივნო-დაკომპლექტებულია პარკის ადმინ-ისტრაციის ძირითადი ტექნიკური პერსონალით (3 წევ-რი).

• სამდივნოს ხელმძღვანელობს პარკის დირექტო-რი (აღმასრულებელი მდივნის სტატუსით).

წევრები:

• გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს პასუხისმგებელი პირი;

• დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენ-ტის პასუხისმგებელი პირი;

• გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების საპარლამენტო კომიტეტის პასუხისმგებელი პირი;

• ადგილობრივი სამეცნიერო წრეების წარმო-მადგენლები;

• ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენ-ლები (ქ. ფოთიდან, სამეგრელო-ზემო სვანეთისა და გურიის სამხარეო ადმინისტრაციებიდან და ხობის, ლანჩხუთის, სენაკის, ზუგდიდისა და აბაშის ადმინისტ-რაციული რაიონებიდან);

• ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციის წარმომადგენლები (,,შავი ზღვის ეკო-აკადემია” და საზღვაო ასოციაცია ,,პოსეიდონი”);

• ადგილობრივი საზოგადოების წარმომადგენლე-ბი (ქ. ფოთიდან, ხობის, ლანჩხუთის, სენაკის, ზუგდი-დისა და აბაშის ადმინისტრაციული რაიონებიდან).

საბჭო ირჩევა სამი წლის ვადით, საბჭოს ხელმძღ-ვანელობს მისი თავმჯდომარე, სხდომები იმართება კვარტალში ერთხელ და უფლებამოსილია წარმართოს თავის მუშაობა, თუ სხდომას ესწრება წევრთა 2/3. გადწყვეტილება მიიღება ხმების უბრალო უმრავლე-სობით.

დანართი 4.

კოლხეთის ეროვნული პარკის ინფრასტრუქტუ-რის ობიექტების ჩამონათვალი და ტურისტული მარშრუტების აღწერა

4.1. კოლხეთის ეროვნული პარკის ინფრასტ-რუქტურა

4.1.1. ადმინისტრაციის პროგრამის ინფრასტ-რუქტურა

4.1.1.1 ადმინისტრაციის ცენტრი

ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სტრუქტუ-რიდან გამომდინარე რეკომენდებული სათავსე-ბისა და ფართების საორიენტაციო ჩამონათვალი:

1. ვესტიბიული _ 25 მ2

2. დირექტორის ოთახი _ 25 მ2

3. დირექტორის მოადგილე _ 20 მ2

4. მისაღები _ 20 მ2

5. რესურსების მართვის და კვლევა/მონიტორინგის სამსახურის უფროსი _15 მ2

6. გის ( Iშ)-ის _ ექპსერტის ოთახი _15 მ2

7. კანონიერების დაცვის სამსახურის უფროსი _ 15 მ2

8. მოსახ. გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლე-ბის და საქ. წრეებთან ურთ.სამსახურის უფროსი _ 15 მ2

9. ინფრასტრუქტურის და სამეურნეო სამსახურის უფროსი _15 მ2

10. კონტრაქტ/მენეჯერი _10 მ2

11. სამუშაო ოთახები _ 15 მ2 X 3 =45 მ2 (სატყეო)

12. ბუღალტერია _ 15 მ2

13. რადიო საკომუნიკაციო სისტემის ოთახი (კო-მუტატორი) _ 10 მ2

14. სასადილო 36 ადგილზე _ 55 მ2

15. სამზარეული _ 30 მ2

16. სანკვანძები _ 20 მ2

17. დარაჯის ოთახი _ 6 მ2

საერთო ფართობი _ 356მ2

4.1.1.2 ავტოფარეხი და სახელოსნო

რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საორიენტაციო ჩამონათვალი:

1. ავტოფარეხი და სახელოსნო _ 150 მ2

2. საწყობი _ 20 მ2

3. სამუშაო ოთახი _ 12 მ2

4. გასახდელი _ 4 მ2

5. სანკვანძი _ 4 მ2

საერთო ფართობი _ 190 მ2

4.1.1.3 ნავსადგომები

იმნათის უბანი

რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საორიენტაციო ჩამონათვალი:

1. ელინგი _ 100 მ2

2. ნავმისადგომი _ 24 მ2

3. სამუშაო ოთახი _ 12 მ2

4. საწყობი _ 20 მ2

5. სანკვანძი _ 4 მ2

საერთო ფართობი _ 160 მ2

ანაკლია-ჭურიის უბანი

პატარა ნავსადგომისათვის რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საორიენტაციო ჩამო-ნათვალი:

1. ელინგი _ 50 მ მ2

2. ნავმისადგომი _ 12 მ2

3. სამუშაო ოთახი _ 8 მ2

4. საწყობი _ 8 მ2

5. სანკვანძი _ 2 მ2

საერთო ფართობი _ 80 მ2

4.1.2. დაცვის პროგრამის ინფრასტრუქტურა

4.1.2.1 მცველთა თავშესაფრები

რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საორიენტაციო ჩამონათვალი:

1. 1 ჰოლი _ 4 მ2

2. სამუშაო ოთახი _20 მ2

3. სამუშაო ოთახი _10 მ2

4. საძინებელი ოთახი _ 10 მ2

5. სასადილო-სამზარეულო _ 15 მ2

6. სანკვანძი _ 3 მ2

7. საკუჭნაო _ 5 მ2

საერთო ფართობი _ 67 მ2

4.1.2.2 მცველთა დროებითი თავშესაფრები

რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საორიენტაციო ჩამონათვალი:

1. დასასვენებელი და სასადილო ოთახი _ 25 მ2

2. სანკვანძი – 3 მ2

საერთო ფართობი _ 28 მ2

4.1.3. ვიზიტორთა პროგრამის ინფრასტრუქტურა

4.1.3.1 ვიზიტორთა ცენტრი

ვიზიტორთა ცენტრის დაგეგმარებისთვის რეკო-მენდებულია სათავსებისა და ფართების საო-რიენტაციო ჩამონათვალი:

1. ვესტიბიული _ 25მ2

2. საინფორმაციო დარბაზი (ვიდეო და კომპიუ-ტერები _ 30 მ2

3. საკონფერენიციო დარბაზი 100 ადგილზე ≈ 150 მ2

4. ინტერპრეტაციისა და ვიზიტორთა სამსახურის უფროსი _ 15 მ2.

5. პერსონალის ოთახი _ 10 მ2

6. ორი სასტუმრო ოთახი 2 ადგილზე 18 მ2 X 2 = 36 მ2

7. სუვენირების კიოსკი _ 5 მ2.

8. ინვენტარის გაქირავების პუნქტი და საწყობი _ 20 მ2

9. საწყობები _ 9 მ2.

10. დამხმარე სათავსო _ 5 მ2

11. სანკვანძები _ 20 მ2

საერთო ფართობი _ 325 მ2

4.1.3.2 შესასვლელები/საინფორმაციო ცენტ-რები

პირველი ტიპის (დიდი) შესასვლელის დაგეგმა-რებისთვის რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საორიენტაციო ჩამონათვალი:

1. ვესტიბიული, საინფორმაციო დარბაზი, ვიდეო კუთხე, მაღაზია _ 30 მ2

2. კაფე _ 20 მ2

3. სალარო _ 5 მ2

4. პერსონალის ოთახი _ 15 მ2

5. გასაქირავებელი ინვენტარის პუნქტი _ 15 მ2

6. დარაჯის ოთახი _ 6 მ2

7. სანკვანძი _ 10 მ2

8. ელ. ფარი (ავტ. წყაროს სათავსო) _ 5 მ2

9. საწყობი 5 მ2

10. ნაგვის ბუნკერი

საერთო ფართობი _ 110 მ2

მეორე ტიპის შესასვლელი/საინფორმაციო ცენტრის დაგეგმარებისთვის რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საორიენტაციო ჩამო-ნათვალი:

1. ვესტიბიული, საინფორმაცი, სუვენირების კიოს-კი _ 25 მ2

2. სალარო _ 4 მ2

3. გასაქირავებელი ინვენტარის პუნქტი _ 15 მ2

4. სანკვანძი _ 6 მ2

5. ელ. ფარი (ავტ. წყაროს სათავსო) _ 4 მ2

6. საწყობი _ 6 მ2

7. ნაგვის ბუნკერი

საერთო ფართობი 60 მ2

4.1.3.3 ვიზიტორთა თავშესაფარი

ვიზიტორთა თავშესაფრების დაგეგმარებისთვის რეკომენდებული სათავსებისა და ფართების საო-რიენტაციო ჩამონათვალი:

1. ვესტიბიული _ 15 მ2

2. საძინებელი 2 ადგილიანი 5 X 10 მ2-50 მ2

3. სველი წერტილები _2 X 6 მ2 =12 მ2

4. სასადილო _ 20 მ2

5. სამზარეულო _ 15 მ2

6. პერსონალის ოთახი _ 10 მ2

7. საწყობი – 2 X 5 მ2 10 მ2

8. ელ. ფარი (ავტ. წყაროს სათავსო) _ 6 მ2

9. სანკვანძი _ 12 მ2

საერთო ფართობი _ 150 მ2

4.2. ტურისტული მარშრუტები

იმნათის უბანი

მარშრუტი #1 სანაოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,პალიასტომი” _ პალიასტომის ტბის სამხრეთ, აღმოსავლეთ, ჩრდი-ლოეთ ნაპირების გასწვრივ _ შესასვლელი ,,პალიას-ტომი”.

სიგრძე:18 კმ

ხანგრძლივობა:1 დღე

მარშრუტი წრიული

მარშრუტის თავისებურება: პალიასტომის ტბის და მისი დაჭაობებული ნაპირების ულამაზესი პეიზა-ჟებით. ტბის სამხრეთი და აღმოსავლეთი ნაპირების გასწვრივ ისლის მძლავრი კოლბოხები, სამეფო გვიმ-რების ხშირი საფარი, პატარა პალიასტომის ტბის შესასვლელთან ლელისა და ლაქაშის მაღალი, გაუვა-ლი რაყები, მდ. ფიჩორის შესართავის რაიონის თვალწარმტაცი ხედი, აღმოსავლეთ სანაპიროზე განვი-თარებულია მეორადი ნოტიო მდელოები.

ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე და მდ. ფიჩორის შესასვლელთან მოწყობილი ნავმისადგომი და შესასვე-ნებელი აღნიშნულ შესართავთან, ვიზიტორებს საშუა-ლებას მისცემს ადგილზე უშუალოდ მოიხილონ პა-ლიასტომის ტბის ნაპირის გასწვრივ განვითარებული იმნათის სფაგნუმიან-ბალახოვანი ტორფიანი ჭაობის ზედაპირი და ამ ჭაობის ჩრდილო კიდეზე არსებული დაჭაობებული მურყნარის ტყე.

აღნიშნული მარშრუტის სიგრძისა და ხანგრძლივო-ბის გათვალისწინებით შესაძლოა მისი ორჯერ და-გეგმვა დღეში. ამასთან ერთად, ტბისა და მისი ნაპირების ეკოსისტემების უსაფრთხოების მიზნით ვიზიტორების გადაადგილება უნდა მოხდეს მხოლოდ ელექტროძრავიანი ნავებით. ვიზიტორთა ერთჯერადი რაოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს ათ ადამიანს (ტბის ნაპირების ჭარბტენიანი ეკოსისტემების ერთ-დროული ძლიერი გადატვირთვის თავიდან ასაცილებ-ლად).

მარშრუტი №2 სანაოსნო-საფეხმავლო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,პალიასტომი” _ მდ. დედაბერა _ მდ. ბუკისღელის მარჯვენა მხარე – ვიზიტიორთა თავშესაფარი ,,წყავა” _ მდ. ფიჩორი _ პალიასტომის ტბა _ შესასვლელი ,,პალიასტომი”.

სიგრძე: 39 კმ

საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 6კმ

სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 33კმ

ხანგრძლივობა: 2 დღე

მარშრუტი წრიული

მარშრუტის თავისებურება: მარშრუტი გადის იმნათის ვრცელი ტორფიანი ჭაობის პერიფერიულ ზოლში და პალიასტომის ტბაზე. ვიზიტორებს ეძლე-ვათ საშუალება იხილონ სფაგნუმიანი ჭაობების, აგრეთვე ხშირი დაჭაობებული ტყეების ულამაზესი პეიზაჟები, წყლისა და ჭაობის იშვიათი მცენარეული სახეობები (თეთრი და ყვითელი დუმფარები, წყლის კაკალი), მდ. ფიჩორის გასწვრივ გაუვალი ძლიერ დაჭაობებული კოლხური ტყე წყალში მდგომი ჰართ-ვისის მუხებით, ლაფანით, ლეღვით და ა.შ.

,,პალიასტომის” შესასვლელიდან მდ. კაპარჭინაზე და დედაბერაზე ნავებით 8კმ-ის გავლის შემდეგ ვიზიტორები მიდიან ,,ბოგვერაძის კუნძულზე”. მდ. დე-დაბერაზე მოწყობილი ნავმისადგომით ვიზიტორები გადადიან ,,ბოგვერაძის კუნძულზე”, საიდანაც ულა-მაზესი ხედი იშლება ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე იმნათის ტორფიანი ჭაობი-საკენ. ვიზიტორები ხანმოკლე შესვენების შემდეგ აგრძელებენ ნავებით მოგზაურობას, სადაც ახალსოფ-ლის მოპირდაპირე მხარეზე ნავმისადგომის გამოყენე-ბით გადადიან მდინარის მარჯვენა ნაპირზე. აქედან იწყება მარშრუტის საფეხმავლო მონაკვეთი, რომელიც დაბურულ ტყეში მდ. ბუკისღელეს მიუყვება და მდ. დე-დაბერას აკავშირებს მდ.ფიჩორთან. ვიზიტორები სა-ფეხმავლო ბილიკით მივლენ ,,წყავას” ვიზიტორთა თავშესაფარში, რომელიც მდებარეობს იმ ადგილზე, სადაც მდ. ბუკისღელე უერთდება მდ. ფიჩორს. ვიზიტორები ღამეს გაათევენ თავშესაფარში და მეორე დღეს აქ მოწყობილი ნავმისადგომის გამოყენებით სხდებიან ნავებში და აგრძელებენ მგზავრობას ჯერ ფიჩორის ულამაზეს ხეობაში, ხოლო შემდეგ პალიას-ტომის ტბაზე და ბრუნდებიან შესასვლელ ,,პალიას-ტომში”.

მარშრუტების გასწვრივ არსებული ჭარბტენიანი ეკოსისტემების უსაფრთხოების მიზნით მდინარეებზე მოგზაურობა უნდა განხორციელდეს მხოლოდ ელექტ-როძრავიანი ნავებით. ერთჯერად გასვლაში ვიზიტორ-თა რაოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 10 ადამიანს. მდ. ფიჩორზე, მდ. დედაბერაზე და ამ უკანასკნელის აღმოსავლეთ გაგრძელებაზე _ კუკანზე და ორპირზე ნიჩბიანი ნავებით მოგზაურობის შესანიშნავი პირობე-ბია. ამ პირობების გამოყენება თავისუფლად შეიძლება ვიზიტორთა ცალკეულ მცირერიცხოვან ჯგუფებს.

მარშრუტი №3 სანაოსნო _ საფეხმავლო _ საცხენოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,პალიასტომი” _ მდ. ფიჩორი_ვიზიტორთა თავშესაფარი ,,წყავა” _ შესასვლელი ,,ჩიბათი”_ ადგილმდებარეობა ,,წიფნა-რი” _ ვიზიტორთა თავშესაფარი ,,წყავა” _ მდ. ბუ-კისღელის მარჯვენა მხარე _ მდ. დედაბერა _ მდ. კა-პარჭინა _ შესასვლელი ,,პალიასტომი”.

სიგრძე: 65 კმ

სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 43კმ

საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 6კმ

საცხენოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 16კმ

ხანგრძლივობა: 3 დღე

მარშრუტის თავისებურება: მარშრუტი იწყება ,,პალიასტომის” შესასვლელიდან, მიუყვება პალიას-ტომის ტბის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაპირებს. აღმოსავლეთ ნაპირთან მოწყობილი ნავმისადგომით ვიზიტორები მოიხილავენ იმნათის ტორფიანი ჭაობის ტბისპირა უბანს, შეისვენებენ მდ. ფიჩორის შესარ-თავთან მოწყობილ შესასვენებელთან, რისთვისაც ნაპირზე გადასასვლელად გამოიყენებენ ნავმისადგომს. ხანმოკლე შესვენების შემდეგ გააგრძელებენ მოგზაუ-რობას მდ. ფიჩორის ხეობაში. ფოტომოყვარულებს შესაძლებლობა ექნებათ ფირზე აღბეჭდონ ტროპიკუ-ლი ჯუნგლების მიმზგავსებული პეიზაჟები_ლიანებით გადახლართული მაყვალი, ტოტებამდე, წყალში მდგო-მი ტყეები და მდინარის ზედაპირზე ყვითელი და თეთრი დუმფარების ზეწრები. მდ. ფიჩორის შესართა-ვიდან 7 კმ გავლის შემდეგ, ვიზიტორები მიადგებიან ,,წყავას” ვიზიტორთა თავშესაფარს, სადაც დაისვენე-ბენ, გაათევენ ღამეს. მეორე დღეს ნავებით გააგრძე-ლებენ სვლას შესასვლელ ,,ჩიბათამდე”. ამ შესასვ-ლელიდან ვიზიტორები ცხენებით გაემგზავრებიან მდ. ფიჩორისა და რიონის შორის მდებარე ტე-ნიანი ტყეების მოსახილველად და დაბრუნდებიან ვიზიტორთა თავშესაფარ ,,წყავაში”, აქ გაათევენ ღამეს და დილით გაემგზავრებიან ფეხით მდ. დედაბე-რასაკენ, სადაც მდინარეზე არსებული ნავმისადგომის გამოყენებით ჩასხდებიან ნავებში და დაეშვებიან ,,ბოგვერაძის კუნძულამდე”. ხანმოკლე შესვენების შემდეგ გაგრძელებენ მარშრუტს მდ. დედაბერაზე და დაბრუნდებიან შესასვლელ ,,პალიასტომთან”.

მარშრუტი №4 სანაოსნო _ საფეხმავლო _ საცხენოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ჩიბათი” _ ადგილ-მდებარეობა ,,წიფნარი“ _ ვიზიტორთა თავშესაფარი ,,წყავა”_ მდ. ბუკისღელის მარჯვენა მხარე _ მდ. დე-დაბერა _ მდ. კაპარჭინა _ შესასვლელი ,,პალიასტო-მი”. _ მდ. ფიჩორი _ ვიზიტორთა თავშესაფარი ,,წყავა” _ მდ. ფიჩორი _ შესასვლელი ,,ჩიბათი”.

სიგრძე: 65 კმ

საცხენოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 16 კმ

სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 43 კმ

საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 6 კმ.

ხანგრძლივობა: 3 დღე

მარშრუტის თავისებურება: აღნიშნული მარშ-რუტი, 3 მარშრუტის შებრუნებული ვარიანტია. იგი იწყება იმნათის უბნის უკიდურესი აღმოსავლეთი ნაწილიდან-შესასვლელ ,,ჩიბათიდან”. დასაწყისში მარშრუტი საცხენოსნოა, იგი გადის მდ. ფიჩორის მარჯვენა მხარეზე და ადგილმდებარეობა ,,წიფნარის” გავლით მიემართება ვიზიტორთა ცენტრ ,,წყავასაკენ”. ღამისთევის შემდეგ ვიზიტორები ფეხით მიემართებიან მდ.ბუკისღელის გასწვრივ მდ. დედაბერასაკენ, სადაც ნავებით ამ მდინარეზე მოგზაურობენ შესასვლელ ,,პალიასტომამდე”. ღამისთევის შემდეგ ვიზიტორები პალიასტომის ტბაზე გავლით შედიან მდ.ფიჩორში და ვიზიტორთა ცენტრ ,,წყავას” გავლით მიდიან ,,ჩიბათის” შესასვლელამდე.

მარშრუტი №5 საცხენოსნო _ სანაოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ჩიბათი” _ ადგილ-მდებარეობა ,,წიფნარი”_ ვიზიტორთა თავშესაფარი ,,წყავა~_ მდ. ფიჩორი _ შესასვლელი ,,ჩიბათი”

სიგრძე: 26 კმ

საცხენოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 16კმ

სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 10 კმ

ხანგრძლივობა: 1 დღე

მარშრუტის თავისებურება: მარშრუტი იწყება შესასვლელ ,,ჩიბათიდან”. ვიზიტორები ცხენებით მოგზაურობენ ადგილმდებარეობა ,,წიფნარისაკენ”, საიდანაც აგრძელებენ სვლას ვიზიტორთა თავშესაფარ ,,წყავამდე”. ხანმოკლე შესვენების შემდეგ ,,წყავადან” მდ.ფიჩორაზე ნავებით გაემგზავრებიან შესასვლელ ,,ჩიბათამდე”. აღნიშნული მარშრუტის გავლა ვიზი-ტორებს საშუალებას აძლევს იხილონ კოლხური ტენიანი ტყეების ულამაზესი პეიზაჟები და ტყეებში ცალკეული ფრაგმენტების სახით ჩართული მეორადი ნოტიო მდელოები, რომლებიც გაზაფხულზე და ზაფ-ხულის პირველ ნახევარში სხვადასხვა ფერის ყვავი-ლებით შემკობილ ხალიჩებს მოგვაგონებს.

ნაბადას უბანი

მარშრუტი №6 საფეხმავლო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ნაბადა” _ ვიზი-ტორთა თავშესაფარი ,,ფიჭვნარი” _ შესასვლელი ,,ნაბადა”.

სიგრძე: 13 კმ

ხანგრძლივობა: 1 დღე

მარშრუტის თავისებურება: მარშრუტი გადის ნაბადას ტორფიანი ჭაობისა და ზღვის სანაპიროს ქვიშიანი დიუნების შეხების ზოლში. ვიზიტორებს საშუალება ეძლევათ მოიხილონ ნაბადას ჭაობის ლამაზი, ისლითა და ჭილით დაფარული ზედაპირი, ამავე ზედაპირზე მოთავსებული ფართოწყალის ტბა და ტყით დაფარული დიუნები. შესასვლელ ,,ნაბადა-დან” ვიზიტორები იმოძრავებენ გრუნტის გზაზე, რომელიც უშუალოდ ჭაობის ზღვისპირა კიდეს მიუყ-ვება. ვიზიტორთა თავშესაფარ ,,ფიჭვნარში” შესვე-ნების დროს ვიზიტორებს თბილ სეზონში შეუძლიათ ისარგებლონ შესანიშნავი პლაჟით და ზღვით. აქვე თავშესაფრიდან 2 კმ.-ს დაშორებით, სამხრეთის მიმართულებით მოეწყობა კემპინგი. ვიზიტორთა თავშესაფარში შესვენების შემდეგ ვიზიტორები შესასვლელ ,,ნაბადასკენ” დაბრუნდებიან მეორე გზით, რომელიც გადის ზღვის სანაპიროს გასწვრივ.

მარშრუტი №7 საფეხმავლო _ სანაოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ნაბადა” _ ვიზიტორ-თა ცენტრი ,,ფიჭვნარი” _ ციას არხი _ რკინიგზის ხიდი მდ. რიონზე _ შესასვლელი ,,ნაბადა”.

სიგრძე: 18 კმ

საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 10 კმ

სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 8 კმ

ხანგრძლივობა: 2 დღე

მარშრუტის თავისებურება: მარშრუტი იწყება ნაბადას შესასვლელიდან. იგი გადის ნაბადას ტორფია-ნი ჭაობისა და ზღვის სანაპიროს ქვიშიანი დიუნების შეხების ზოლში. ამ მარშრუტზე ვიზიტორებს საშუა-ლება ექნებათ მოიხილონ ნაბადას ჭაობის ისლითა და ჭილით დაფარული ზედაპირი, ფართოწყალის ტბა და ტყით დაფარული დიუნები, აწარმოონ დაკ-ვირვება ადგილობრივ და გადამფრენ ფრინველებზე. ვიზიტორები ჩერდებიან ზღვის ნაპირზე მოწყობილ ვიზიტორთა თავშესაფარ ,,ფიჭვნარში”. ხელსაყრელი ამინდის პირობებში დასასვენებლად გამოიყენებენ საუცხოო პლაჟსა და ზღვას, ღამეს გაათევენ აღნიშ-ნულ თავშესაფარში და მეორე დღეს მდ. ცივაზე მოწყობილი ნავმისადგომით ჩასხდებიან ნავებში და მდ. ცივას კალაპოტით მიემართებიან ამ მდინარის სათავის რაიონისაკენ, სადაც ნავებიდან გადავლენ მდ.რიონის სანაპიროზე (რკინიგზის ხიდის რაიონში) და ამ მდინარის მარჯვენა ნაპირის გასწვრივ დაბ-რუნდებიან ,,ნაბადას” შესასვლელში.

მარშრუტი №8 სანაოსნო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ნაბადა” _ ვიზიტორ-თა ცენტრი ,,ფიჭვნარი” _ მდ. ცივა _ კემპინგი მდ. ცივაზე _ ვიზიტორთა ცენტრი ,,ფიჭვნარი” _ შე-სასვლელი ,,ნაბადა”.

სიგრძე _ 20 კმ

საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 12კმ

სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 8 კმ

ხანგრძლივობა _ 2 დღე

მარშრუტის თავისებურება: მარშრუტი იწყება ,,ნაბადას” შესასვლელიდან, მიუყვება დასაწყისში ხელოვნური და ნაწილობრივ ბუნებრივი ტყით დაფა-რულ სანაპირო დიუნას, რომელიც უშუალოდ ეკვრის ნაბადას ტორფიან ჭაობს. ვიზიტორებს საშუალება ეძლევათ დაკვირვება აწარმოონ როგორც ტყით დაფა-რულ დიუნურ ლანდშაფტზე, ასევე ვრცელ ტორფიან ჭაობზე. განსაკუთრებით, ყურადღებას იპყრობს დიუ-ნასთან ახლოს ჭაობის ზედაპირზე მოთავსებული ფართოწყლის ულამაზესი ტბა, რომელსაც დრო-დადრო წყლის ფრინველები იყენებენ დასასვენებლად. ნაბადას შესასვლელიდან 3კმ-ის გავლის შემდეგ მთავრდება ტყით დაფარული დიუნის ზედაპირი და შემდეგ იშლება ქვიშიანი დიუნისა და ზღვისპირა ჭაობის ზედაპირის ერთიანი ლამაზი პანორამა. აქვე, ზღვის სანაპირო ხაზიდან 250-300მ დაშორებით მოწყობილია ვიზიტორთა ცენტრი ,,ფიჭვნარი”, სადაც ვიზიტორები შეისვენებენ და ისადილებენ. აქ მათ შეუძლიათ ხელსაყრელი ამინდის პირობებში გამოი-ყენონ პლაჟი და ზღვა დასასვენებლად და ღამისგასა-თევად დარჩნენ ვიზიტორთა ცენტრში. მეორე დღეს ვიზიტორები გააგრძელებენ მარშრუტს ნავებით მდ.ცივაზე, აუყვებიან ამ მდინარეს 2-3კმ მანძილზე, სადაც არის საკემპინგე ადგილი, შეისვენებენ აღნიშ-ნულ ადგილზე და შემდეგ ნავებითვე დაბრუნდებიან ,,ფიჭვნარში”. აქ მცირე შესვენების შემდეგ ვიზიტო-რები ფეხით გააგრძელებენ მარშრუტს სანაპირო ქვიშიან დიუნაზე ,,ნაბადას” შესასვლელამდე.

ანაკლია _ ჭურიის უბანი

მარშრუტი № 9 სანაოსნო _ საფეხმავლო

მარშრუტის აღწერა:

მიმართულება: შესასვლელი ,,ჭურია” _ მდ. ჭუ-რიის შესართავი _ მდ. ჭურიის სათავის რაიონი _ კემპინგი მდ. ხობისწყლის მარჯვენა მხარეზე _ მდ. ხო-ბისწყლის შესართავი _ სანაპირო დიუნა _ შესასვ-ლელი ,,ჭურია”.

სიგრძე: 24 კმ

სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე _ 6 კმ

საფეხმავლო მონაკვეთის სიგრძე _ 20კმ

ხანგრძლივობა: 2 დღე

მარშრუტი წრიული

მარშრუტის თავისებურება: ვიზიტორთა ჯგუფი ნავებით მოძრაობას იწყებს ,,ჭურიის” შესასვლელიდან მდ.ჭურიის შესართავისაკენ და შემდეგ შედის ამ მდინარეში და 6კმ-ის გავლის შემდეგ მიადგება საკმაოდ მოზრდილ კუნძულს, რომლის მარჯვენა ნაპირზე განლაგებულია მწყემსების დროებითი დასახლება ,,ანაკლია”. მარშრუტის ამ მონაკვეთზე ვიზიტორები მოიხილავენ ჭურიის ყურის და ზღვისპირა ჭაობის ულამაზეს ლანდშაფტებს – ქვიშიანი დიუნების და ტორფიანი ჭაობების მცენარეულ დაჯგუფებებს, ჭაო-ბისა და წყლის ფრინველებს, ჭაობზე გამდინარე ნაკადების დაკლაკნილ კალაპოტებს, მდ.ჭურიის კალა-პოტის გასწვრივ ვიზიტორებს საშუალება ექნებათ იხილონ ნოტიო და დაჭაობებული ტყის ლანდშაფტი.

აღნიშნულ კუნძულთან მოწყობილი ნავმისადგო-მით ვიზიტორები გადავლენ მდინარის მარცხენა ნა-პირზე და ფეხით გააგრძელებენ მარშრუტს სამხრეთის მიმართულებით მდ.ხობისწყლის ხეობისაკენ. მარშრუ-ტის ამ მონაკვეთზე ვიზიტორები მოიხილავენ ჭურიის ტორფიანი ჭაობის აღმოსავლეთ ნაწილს და დაჭაო-ბებულ მასივებს. მდ. ხობისწყლის მარჯვენა ნაპირთან კემპინგში ათევენ ღამეს. აქედან ვიზიტორები მიემარ-თებიან ზღვისაკენ და შემდეგ, ამ უკანასკნელის გასწვ-რივ არსებულ ქვიშიანი დიუნაზე გავლით ბრუნდებიან ,,ჭურიის” შესასვლელთან.

დანართი 5. ადმინისტრაციული პროგრამა[3]0

5.1. სახელფასო ფონდები

ცხრილი.5.1 კოლხეთის ეროვნული პარკის თანამშრომელთა ხელფასები[4]

|სახ. ბიუჯეტით დაფინანსებული საშტატო ერთეულები |წლები/პერსონალის რაოდენობა/სახელფასო განაკვეთები (აშშ $) |

| |

|საკუთარი შემოსავლებით დაფინანსებული საშტატო ერთეულები |წლები/პერსონალის რაოდენობა/სახელფასო განაკვეთები (აშშ $) |

| |

|ტრანსპორტი/აღჭურვ-ობა /მასალები |წლები/რაოდენობა/საქონლის ღირებულება/ხარჯები დანერგვის ეტაპზე (აშშ $) |ჯამი |

| |

| | | |

| |I |ერთ. ფასი |

| |I |ერთ. ფასი |

| |

|  |  |  |

| |I |

|ტრანსპორტი/აღჭურვ-ობა /მასალები |წლები/რაოდენობა/საქონლის ღირებულება/ხარჯები დანერგვის ეტაპზე (აშშ $) |ჯამი |

| |I |ერთ. ფასი |

| |I |ერთ. ფასი |ღირ _ ბა. |II |ერთ. ფასი |ღირ _ ბა. |ჯამი |III |

| |

| |

| |

| |

| |

| |

| |

| |

|ცხრილი 5.2.8. აღჭურვილობის, სატრანსპორტო საშუალებების, მასალების და მიმდინარე ხარჯების ჯამური ცხრილი |

|  |  |  |

|რესურს. მართვა და კვლევა/მონიტორინგი |

|უფერულ უჯრებში წარმოდგენილი ხარჯები უზრუნველყოფილი იქნება სახელმწიფო ბიუჯეტით. |

|აგურისფრად შეფერილ უჯრებში წარმოდგენილი ხარჯები უზრუნველყოფილი იქნება პროექტიდან გამოყოფილი სახსრებით. |

ცხრილი 5.2.9. 2002 წლამდე სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის ცენტრის მიერ კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის შეძენილი აღჭურვილობის ნუსხა[5]

|# |აღწერა |ფირმა/ მოდელი |სერიული ნომერი |რაოდ. |ერთეულის ფასი |მთლიანი ფასი |შეძენის /მიღების |შენიშვნა |

| | | | | | | |თარიღი | |

|1 |დენის გენერატორი |HONDA 2900 |7159404/EM/ |1 ცალი |1245 ლარი |1245 ლარი |36888 |შეძენილია ახალი, გან.ბარ#041/2000, საგ.დავ#180, |

| | | | | | | | |12/28/2000წ. გადაეცა კეპ-ს. აქტი#040 |

|2 |ლამინირებული ფოტოსურათები |- |- |26 სურათი |სხვადასხვა |68-00 ლარი |36943 |შპს `საქართველოს მარკის~ გასავლის ზედდებული#6, |

| | | | | | | | |21/02/01წ. გადაეცა კეპ-ს. |

|3 |დენის გენერატორი |Honda |SH1000DX |1 ცალი |820 ლარი |820 ლარი |36926 |შპს `ვეგას~ (ჯიხურიდან ელიავას ბაზრობაზე) |

| | | | | | | | |გასავლის ზედდებული, 04/02/01წ. გადაეცა კეპ-ს. |

|4 |გამათბობელი ნავთის |Turbo 37a |RCA-37A |1 ცალი |260 ლარი |260 ლარი |36926 |შპს `ვეგას~ (ჯიხურიდან ელიავას ბაზრობაზე) |

| | | | | | | | |გასავლის ზედდებული, 04/02/01წ. გადაეცა კეპ-ს. |

|5 |გამათბობელი ნავთის |Turbo 37 |TSK-36YSE |1 ცალი |240 ლარი |240 ლარი |36926 |შპს `ვეგას~ (ჯიხურიდან ელიავას ბაზრობაზე) |

| | | | | | | | |გასავლის ზედდებული, 04/02/01წ. გადაეცა კეპ-ს. |

|6 |ბეჭდის ბუდე კეპ-სთვის |- |- |1 ცალი |22 ლარი |22 ლარი |36946 |შპს `ფაქსიმილეს~ ქვითარი, 24.02.2001წ. გადაეცა |

| | | | | | | | |კეპ-ს. |

|7 |მობილური ტელეფონი |Sony CMD-Z5 |3-046-951-01 |1 ცალი |870 ლარი |870 ლარი |36924 |შპს `მმ~-ს ა/ფ, 02/02/2001წ. და საგ.დავ.#007, |

| | | | | | | | |03.02.2001წ. გადაეცა კეპ-ს, აქტით 04.02.2001წ. |

|8 |მობილური ტელეფონი |Samsung |R4YNA66215W |1 ცალი |515 ლარი |515 ლარი |36924 |შპს `მმ~-ს ა/ფ, 02/02/2001წ. და საგ.დავ.#007, |

| | | | | | | | |03.02.2001წ. გადაეცა კეპ-ს, აქტით 04.02.2001წ. |

|9 |საოფისე ტელეფონი |Casio 1020 |1020 |1 ცალი |114 ლარი |114 ლარი |36952 |შპს `მარგის~ ა/ფ#70, 03/02/2001წ. და |

| | | | | | | | |საგ.დავ.#008, 03.02.2001წ. გადაეცა კეპ-ს, აქტით |

| | | | | | | | |04.02.2001წ. |

|10 |საოფისე ტელეფონი |Sony IT-B9 |382832 |1 ცალი |120 ლარი |120 ლარი |36952 |შპს `მარგის~ ა/ფ#70, 03/02/2001წ. და |

| | | | | | | | |საგ.დავ.#008, 03.02.2001წ. გადაეცა კეპ-ს, აქტით |

| | | | | | | | |04.02.2001წ. |

|11 |მობილური ტელეფონ. SIM ბარათი |შპს `მაგთიკომი~ |- |2 ცალი |75 ლარი |150 ლარი |36952 |შპს `მარგის~ ა/ფ#389356, 03/02/2001წ. და |

| | | | | | | | |საგ.დავ.#018, 03.02.2001წ. გადაეცა კეპ-ს, აქტით |

| | | | | | | | |03.02.2001წ. |

|12 |ოფისის ტელეფონის ნომერი |ფოთი |- |2 ცალი |260 ლარი |520 ლარი |36935 |სს `საქართველოს ელექტროკავშირის~ ა/ფ#348281, |

| | |`ელექტრო-კავშირი~ | | | | | |07/02/2001წ. და საგ.დავ.#019, 13.02.2001წ.; |

| | | | | | | | |კეპ-ისთვის, გადაეცემა დაფიქსირდა აქტით |

| | | | | | | | |04.02.2001წ. |

|13 |ტელეფონების: 2-30-55, 2-30-65,|ფოთი |- |- |100 ლარი |100 ლარი |36926 |ტელეფონი 2-30-55, 2-30-65, ჩართვის ავანსი ფოთი |

| |ჩართვის ავანსი |`ელექტრო-კავშირი~ | | | | | |ელექტროკავშირი;ა/ფ N348281. სერია აა-99, |

| | | | | | | | |07.02.2001 |

|14 |გენერატორის ბენზინი |- |- |20 ლიტრი |0.95 ლარი |19 ლარი |36926 |კოლხეთის ეროვნულ პარკის ადმინისტრაციაში 2-10 |

| | | | | | | | |თებერვალი, 2001 მივლინებისას გამოყენებული |

| | | | | | | | |გენერატორის ბენზინი; შპს ~უჩა~-ის ქვითარი. |

|15 |ბენზინი |- |- |100 ლიტრი |0.95 ლარი |95 ლარი |36926 |ბენზინი მდინარე ჭურიის დასათვალიერებლად |

| | | | | | | | |ვიზიტისას; შპს ~უჩა~-ის ქვითარი. |

|16 |საწერი მაგიდა |- |- |1 ცალი |442.80 ლარი |442.80 ლარი |36935 |ინდ.მეწარმე `ჭანტურია რაისა~ სასაქონლო ზედნადები |

| | | | | | | | |#001142, 09/02/2001წ. და საგ.დავ.#020, |

| | | | | | | | |13.02.2001წ.; კეპ-ისთვის, გადაეცემა დაფიქსირდა |

| | | | | | | | |აქტით 04.02.2001წ. |

|17 |სამაგიდო კომპლექტი |- |- |1 ცალი |1850 ლარი |1850 ლარი |36935 |ინდ.მეწარმე `გოგია ლუიზას~ სასაქონლო ზედნადები |

| | | | | | | | |#001137, 09/02/2001წ. და საგ.დავ.#021, |

| | | | | | | | |13.02.2001წ.; კეპ-ისთვის, გადაეცემა დაფიქსირდა |

| | | | | | | | |აქტით 04.02.2001წ. |

|18 |დენის სტაბილიზატორი |5 კილოვატიანი JACOBS |- |1 ცალი |654 ლარი |654 ლარი |36935 |შპს `ელიტა-XXI~ ა/ფ#17, 08/02/2001წ. და |

| | | | | | | | |საგ.დავ.#023, 13.02.2001წ.; კეპ-ისთვის, გადაეცემა|

| | | | | | | | |დაფიქსირდა აქტით 04.02.2001წ. |

|19 |საკანცელარიო და საოფისე |- |- |სხვადასხვა |360.05 ლარი |360.05 ლარი |36946 |ა/ფ სერია აა-05, #022920; სასაქონლოზედნადების |

| |საქონელი | | | | | | |დანართი #1; |

|20 |ცხენი |მეგრული ჯიშის |- |3 სული |სხვადასხვა |2130 ლარი |36947 |შესყიდვის აქტები 24/02/2001წ და 25/02/2001წ. |

| | |ადგილ.მაცხ. | | | | | |საგ.დავ.#028, 23.02.2001წ.; კეპ-ისთვის, გადაეცემა|

| | | | | | | | |დაფიქსირდა აქტით 25.02.2001წ. |

|21 |ველოსიპედი |უკრაინული წარმოების |- |3 ცალი |220 ლარი |660 ლარი |36947 |შესყიდვის აქტი ჯანჯღავა გრიგოლისგან ქ.ფოთი; |

| | | | | | | | |24/02/2001წ საგ.დავ.#028, 23.02.2001წ.; |

| | | | | | | | |კეპ-ისთვის, გადაეცემა დაფიქსირდა აქტით |

| | | | | | | | |25.02.2001წ. |

|22 |ბაინდერი `MANU 2030~ |- |- |20 ცალი |3.60 ლარი |72 ლარი |36978 |შ.პ.ს. `ფორმატი~ |

|23 |მაგიდის საქაღალდე `MANU~ |- |- |17 ცალი |1.80 ლარი |30.60 ლარი |36978 |შ.პ.ს. `ფორმატი~ |

|24 |საკანცელარიო წიგნი; |- |- |6 ცალი |1.00 ლარი |6 ლარი |36978 |შ.პ.ს. `ფორმატი~ |

|25 |დისკეტა SONY (10MFD-2HDCF) |- |- |2 ყუთი |8 ლარი |16 ლარი |36978 |შ.პ.ს. `ფორმატი~ |

|26 |ვიდეოკამერა და კასეტები |Panasonic |NV-SV 5 |1 ცალი და 10 ცალი |1580 ლარი და 12 ლარი |1580 ლარი და 120 |36964 |ინდ.მეწარმე `მზია მახარაძე~-ს ა/ფ #28, |

| | | | |კასეტა | |ლარი | |14.03.2001წ.; საგ.დავ.#046, 14.03.2001წ.; |

| | | | | | | | |კეპ-ისთვის, გადაეცემა დაფიქსირდა აქტით |

| | | | | | | | |14.03.2001წ. |

|27 |პერსონალური კომპიუტ. USB -LPT |- |- |1 ცალი |60.05 ლარი |60.05 ლარი |36981 |შპს `CmplexPro~-ს ასასაქონლო ზედნადები#042160, |

| |ადაპტორი | | | | | | |29.03.2001წ.; საგ.დავ.#052, 29.03.2001წ.; |

| | | | | | | | |კეპ-ისთვის გადაეცემა დაფიქსირდა აქტით#5, |

| | | | | | | | |31.03.2001 |

|28 |ფერადი ჭავლური პრინტერი |Epson Stylus 500; |3BTO074918 |1 ცალი |200 ლარი |200 ლარი |36981 |ს.ზ.ი.მ. ცემტრის კუთვნილი ნახმარი ფერადი ჭავლური |

| | |P880A | | | | | |პრინტერი Epson Stylus 500, მუშა მდგომარეობაში. |

| | | | | | | | |კომპლექტაციაში შედის CD პროგრამული უზრუნველყოფით,|

| | | | | | | | |20 ცალი ქაღალდი 720 DPI ბეჭდვისათვის, კვების |

| | | | | | | | |კაბელი, მომხმარებლის ინსტრუქცია. |

|29 |აბრა |- |- |3 ცალი |571.80ლარი; |615 ლარი |3/30/2001და |შპს `არადანი~-ს სასაქონლო ზედნადები#033317, |

| | | | | |21.60ლარი; 21.60ლარი | |4/11/2001 |23.04.2001წ.; საგ.დავ.#053, 30.03.2001წ და |

| | | | | | | | |საგ.დავ.#065 10.04.2001წ.; გადაეცა კეპ-ს |

| | | | | | | | |აქტით#007, 11.04.2001წ. |

|30 |პერსონალური კომპიუტერი |IBM Netvista X40 |FK01DAX |1 ცალი |2305 USD |2305 USD |36983 |Purchased new; Contract #GICMP-IS-01-1with G&G |

| | |All-in-one | | | | | |Co., dd.12/04/2000, PC moicavs: klaviaturas |

| | | | | | | | |misadgmeliT, Tagvs da el.kvebis kabels; gadaeca |

| | | | | | | | |kep-s, aqti04/02/2001w. |

|31 |მუდმივი კვების წყარო |APC SU 700 |GS0047008047 |7 ცალი |306 USD |306 USD |36983 |Purchased new; Contract #GICMP-IS-01-1 with G&G |

| | | | | | | | |Co., dd.12/04/2000 UPS moicavs: kabels PC-UPS da |

| | | | | | | | |COM-COM tipis kabels; gadaeca kep-s, |

| | | | | | | | |aqti04/02/2001w. |

|32 |დისკეტა SONY (10MFD-2HDCF) |- |- |2 ყუთი |8 ლარი |16 ლარი |36985 |შ.პ.ს. `ფორმატი~ |

|33 |ქსეროქსი |Canon PC860 |s/n F13814 |1 ცალი |620 |620 |36945 |Purchased new;Contract #GICMP-IS-01-1 with G&G |

| | | | | | | | |Co., dd.12/04/2000; გადაეცა კეპ-ს, აქტი#3, |

| | | | | | | | |23/02/2001წ. |

|34 |ლაზერული პრინტერი |HP LJ 3100 |s/n NLB063017 |1 ცალი |489 USD |489 USD |36945 |Purchased new;Contract #GICMP-IS-01-1 with G&G |

| | | | | | | | |Co., dd.12/04/2000; გადაეცა კეპ-ს, აქტი#3, |

| | | | | | | | |23/02/2001წ. |

|35 |შიდა ფაქს მოდემი |56kbps PCI d/f/v |- |1 ცალი |36 USD |36 USD |36983 |Purchased new; Contract #GICMP-IS-01-1 with G&G |

| | |modem | | | | | |Co., dd.12/04/2001; ერთი ცალი გადაეცა კეპ-ს, |

| | | | | | | | |აქტი04/02/2001წ; |

|36 |კარტრიჯი, ფერადი |Epson S020097 |- |1 ცალი |60 ლარი |60 ლარი |36992 |შ.პ.ს. `კომპლექს-პრო~; |

|37 |კარტრიჯი, შავ-თეთრი |Epson S020093 |- |1 ცალი |40 ლარი |40 ლარი |36992 |შ.პ.ს. `კომპლექს-პრო~; |

|38 |ავტომანქანა ტოიოტა `პრადო~ |ტოიოტა |JTEBZ99J0-10831 |1 ცალი |USD 27220.00; USD |USD 27,220.00; USD |37032 |მომწოდებელი: Oestergaard Group (დანია), კონტრაქტი|

| |სათადარიგო ნაწილებით | | | |1311.46; 12227.35 |1,311.46; 12,227.35 | |#GICMP-IS-03. გადაეცა კეპ-ს მიღება-ჩაბარების |

| | | | | |ლარი განბაჟება |ლარი განბაჟება | |აქტით#11 23/05/2001წ. და განბაჟების დეკლარაციები.|

|39 |ავტომანქანა ტოიოტა `პიკაპი~ |ტოიოტა |JTFDP6262-36023 |1 ცალი |USD 26,033.00+USD |USD 26,033.00; USD |37032 |მომწოდებელი: Oestergaard Group (დანია), კონტრაქტი|

| |სათადარიგო ნაწილებით | | | |1,107.29+ 11,775.04 |1,107.29; 11,775.04 | |#GICMP-IS-03. გადაეცა კეპ-ს მიღება-ჩაბარების |

| | | | | |ლარი განბაჟება |ლარი განბაჟება | |აქტით#11 23/05/2001წ. და განბაჟების დეკლარაციები.|

|39 |ავტომანქანა ტოიოტა `პიკაპი~ |ტოიოტა |JTFDP6262-36023 |1 ცალი |USD 26,033.00+USD |USD 26,033.00; USD |37032 |მომწოდებელი: Oestergaard Group (დანია), კონტრაქტი |

| |სათადარიგო ნაწილებით | | | |1,107.29+ 11,775.04 |1,107.29; 11,775.04 | |#GICMP-IS-03. გადაეცა კეპ-ს მიღება-ჩაბარების |

| | | | | |ლარი განბაჟება |ლარი განბაჟება | |აქტით#11 23/05/2001წ. და განბაჟების დეკლარაციები. |

|40 |ნახმარი პერსონალური კომპიუტერი |- |- |- |- |- |37032 | |

| | | | | | | | |ს.ზ.ი.მ. ცენტრის კუთვნ. ნახმარი პერსონალ. |

| | | | | | | | |კომპიუტერი, შეძენილი იქნა მუნიციპალური |

| | | | | | | | |ინფრასტრუქტ. რეაბილ. პროექტის ჩარჩოებში, GEF-ის |

| | | | | | | | |გრანტით დაფინანსებული ს.ზ.ი.მ. კომპონ. ფარგლებში |

| | | | | | | | |1997 წელს. გადაეცა კეპ-ის ადმინისტრაციას |

|41 |კარტრიჯი, ფერადი |- |- |1 ცალი |58.98 ლარი |58.98 ლარი |37025 |შ.პ.ს. `ჯეოსექ~-ი. |

|42 |პერსონალური კომპიუტერის |  |  |  |86.40 ლარი |86.40 ლარი |37042 |ა) კომპიუტერის პორტის შეკეთება, ბ) `MultiCard |

| |შეკეთება | | | | | | |LPT~; შ.პ.ს. `კამარა კომპიუტერი~KOPL |

|43 |კარტრიჯი, ფერადი |EPS SO20097 |- |1 ცალი |58.98 ლარი |58.98 ლარი |37053 |შ.პ.ს. `ჯეოსექ~-ი. |

|44 |შავ-თეთრი კარტრიჯი |EPS SO20097 |- |1 ცალი |42 ლარი |42 ლარი |37054 |მაღაზია `საუნჯე~ |

|45 |ჯიბის ფერადი კალენდარი |- |- |2000 ცალი |0.21 ლარი |412 ლარი |37054 |შ.პ.ს. `ფაუნტეინ ჯორჯია~KOL |

|46 |დიზელის საწვავი |- |- |70 ლიტრი |1 ლარი |70 ლარი |37421 |- |

|47 |ტელევიზორი |- |- |1 ცალი |850.00 ლარი |850.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; შპს `ფავორიტის~- ა/ფ#65, |

| | | | | | | | |12/06/2001წ; საგ.დავ.#126; გადაეცა ეროვნულ პარკს; |

| | | | | | | | |მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|48 |საოფისე მაგიდა |- |- |2 ცალი |270 ლარი |540.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#127; გადაეცა ეროვნულ |

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|49 |საოფისე მაგიდა |- |- |2 ცალი |200 ლარი |400.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#127; გადაეცა ეროვნულ |

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|50 |სავარძელი |- |- |6 ცალი |80 ლარი |480.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#127; გადაეცა ეროვნულ|

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|51 |სკამი |- |- |12 ცალი |55 ლარი |660.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#128; გადაეცა ეროვნულ|

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|52 |ტელევიზორის მაგიდა |- |- |1 ცალი |320 ლარი |320.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#128; გადაეცა ეროვნულ|

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|53 |საოფისე მაგიდა |- |- |2 ცალი |210 ლარი |420.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#129; გადაეცა ეროვნულ|

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|54 |სეიფი |- |- |1 ცალი |240 ლარი |240.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#129; გადაეცა ეროვნულ|

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|55 |სეიფი |- |- |1 ცალი |100 ლარი |100.00 ლარი |37079 |შეძენილია ქ. ფოთში; საგ.დავ.#129; გადაეცა ეროვნულ|

| | | | | | | | |პარკს; მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|56 |ვიდეოკამერის აკუმულატორი |Panasonic |CGRV-610 |1 ცალი |107 ლარი |107.00 ლარი |37095 |მაღაზია `Panasonic~-ის ა/ფ #61, |

| | | | | | | | |19/07/2001წ.საგ.დავ.#136; გადაეცა ეროვნულ პარკს; |

| | | | | | | | |მიღება-ჩაბარების აქტი #017, 08/08/2001წ. |

|57 |ავტ. ტოიოტა PRADO–ს შეკეთების |- |- |- |330 ლარი |330.00 ლარი |37111 |შპს `უჩა~. |

| |ხარჯები | | | | | | | |

|58 |მობილური ტელეფონი ლაი-ლაი |- |e-mail-ის ნომრ. |7 ცალი |259 ლარი |1813 ლარი |37118 |საგ.დავ.#164; გადაეცა ეროვნულ პარკს; |

| |ბარათით | |თანდართ. სათან. | | | | |მიღება-ჩაბარების აქტი #018, 15/08/2001წ. |

| | | |ა/ფ-ზე. | | | | | |

|59 |GPS |- |- |1 ცალი |350 USD |350 USD |37134 |Hand-size GPS GARMIN eMap Deluxe(12 Channel GPS |

| | | | | | | | |with Electronic Mapping)kompiteris kabeli |

| | | | | | | | |(Computer Cable)8 MB Memory Card |

|60 |დასატენი ელემენტები |- |- |4 ცალი | 7 ლარი | 28 ლარი |37134 |- |

|61 |დასატენი მოწყობილობა |unomat CH500 |- |1 ცალი |20 ლარი |20 ლარი |37134 |- |

|62 |ავტომანქანის რეზინის ხალიჩა |- |- |2 კომპლექტი |50 ლარი |100 ლარი |37229 |საგ.დავ.#230; გადაეცა ეროვნულ პარკს; |

| | | | | | | | |მიღება-ჩაბარების აქტით. |

|63 |მონიტორი 21” |Compaq p1220 |205FD21EB063 |1 ცალი |940 USD |940 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 14 |

| | | | | | | | |10.06.2002 |

|64 | გრაფიკული კომპიუტერი |Compaq EVO Worksation|8217JFTZ1000 |1ცალი |5190 USD |5190 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | |W8000 | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 14 |

| | | | | | | | |10.06.2002 |

|65 | |Net Vista X 40 |AG044594 |1 ცალი |2305 USD |2305 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| |პერსონალური კომპიუტერი მონიტორით| | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| |15” | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 020 |

| | | | | | | | |20.09.2001 |

|66 |ასლების გადამღEბი |Canon PC 860 |UDA01602 |1 ცალი |489 USD |489 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 020 |

| | | | | | | | |20.09.2001 |

|67 |ლაზერული პრინტერი/ფაქსი |HPHHHP Laserjet 3100 |NLBB062143 |1 ცალი |620 USD |620 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 020 |

| | | | | | | | |20.09.2001 |

|68 |პლოტერი A 0 |HP Design Jet 800 |SG21L3204X |1 ცალი |5690 USD |5690 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 15 |

| | | | | | | | |28.06.2002 |

|69 |ციფრული ფოტო კამერა |HP photosmart715 |NY1BV000S0 |1 ცალი |420 USD |420 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N14 |

| | | | | | | | |10.06.2002 |

|70 |უწყვეტი კვების წყარო |APC Smart UPS 700 |GS0046004096 |1 ცალი |306 USD |306 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 020 |

| | | | | | | | |20.09.2001 |

|69 |ციფრული ფოტო კამერა |HP photosmart715 |NY1BV000S0 |1 ცალი |420 USD |420 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N14 |

| | | | | | | | |10.06.2002 |

|70 |უწყვეტი კვების წყარო |APC Smart UPS 700 |GS0046004096 |1 ცალი |306 USD |306 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N 020 |

| | | | | | | | |20.09.2001 |

|71 |უწყვეტი კვების წყარო |APC Back-UPS Pro |991181 |1 ცალი |285 USD |285 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | |1000VA | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N14 |

| | | | | | | | |10.06.2002 |

|72 |პროგრამული უზრუნველყიფა |Esri ArcView GIS 3.2a|84318 |1 ცალი |1246 USD |1246 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | | | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N14 |

| | | | | | | | |10.06.2002 |

|73 |პროგრამული უზრუნველყიფა |Esri ArcView Image |83213 |1 ცალი |3250 USD |3250 USD | |გადაცემულია საქართველოს დაცული ტერიტორიების |

| | |Analyzis 1.1 | | | | | |პროგრამისთვის, დროებით სარგებლობაში, სამუშაოს |

| | | | | | | | |დასრულებამდე. მიღება-ჩაბარების აქტი N14 |

| | | | | | | | |10.06.2002 |

|  |სულ ჯამი: |  |  |  |  |45209.25 ლარი და |  |  |

| | | | | | |80 518.75 USD | | |

დანართი. 6. საზღვრების აღწერა[6]

ჭურიის უბნის ზუგდიდის რაიონის ფარგლებში საზღვარი კ.ე.პ.-ის ტერიტორიაზე ზღვის ნაპირიდან სამხრეთით მიუყვება მდინარე ჭურიის მარჯვენა სანაპიროს 8546. 3 მეტრში, კვეთს მდ. ჭურიას და რკალის სახით მიუყვება მდ. ჭურიის ჩრდილოეთით 467. 6 მეტრში, უხვევს ჩრდილო-დასავლეთით და მიუყვება ბილიკს მდ. ჭურიის ერთ-ერთ მარცხენა შენაკადამდე. ამ მონაკვეთზე საზღვრის სიგრძე შეადგენს 1377.9 მეტრს, ამის შემდეგ საზღვარი მიუყვება მდ. ჭურიის მარცხენა შენაკადს, სადაც საზღვრის სიგრძე შეადგენს 1359.8 მეტრს, რომლის შემდეგ საზღვარი ისევ მიუყვება მდ. ჭურიის მარცხენა სანაპიროს 615,15 მეტრის მანძილზე და უხვევს ჩრდილოეთით და გასდევს კერძო საკუთრების დასავ-ლეთ და ჩრდილოეთ საზღვარს. აღნიშნულ მონაკვეთ-ზე საზღვრის სიგრძე შეადგენს 724,5 მეტრს, რის შემდეგაც საზღვარი მიუყვება ჩრდილოეთით, ტყის გზას, რომლის სიგრძეც შეადგენს 503,3 მეტრს, უხვევს დასავლეთით და ისევ მიუყვება ტყის გზას, სადაც საზღვრის სიგრძე შეადგენს 1106,5 მეტრს, აკეთებს რკალს და საზღვარი გასდევს ტყის ბილიკს ჩრდილოეთით მდ. ჭურიის მარცხენა შენაკადის სათა-ვესთან 639,6 მეტრის მანძილზე და მიუყვება მდინარე ჭურიის მარცხენა შენაკადის მარცხენა ნაპირს 263,9 მეტრის მანძილზე, საიდანაც საზღვარი პირდაპირ კვეთს ტყის მასივს კერძო საკუთრებამდე, საზღვრის სიგრძე ამ მონაკვეთზე შეადგენს 380,7 მეტრს, რომლის შემდეგ საზღვარი მიუყვება ხარჩილავა გე-ხოს კერძო საკუთრებას დასავლეთიდან 274, 3 მეტ-რის მანძილზე და უერთდება გრუნტის გზას, რომელ-საც ის გასდევს ჭურიის მარცხენა შენაკადამდე 313,8 მეტრის მანძილზე, კვეთს მდ. ჭურიის მარცხენა შენაკადს, უხვევს ჩრდილოეთით, მიუყვება სასოფლო-სამეურნეო მიწების კერძო საკუთრების მიწებს პატარა ღელემდე, ამ მონაკვეთზე საზღვრის სიგრძე შეადგენს 618,5 მეტრს, აქედან საზღვარი აკეთებს ერთგვარ რკალს, მიუყვება ღელის მარჯვენა სანაპიროს და 559,4 მეტრში უხვევვს ჩრდილოეთით და მიუყვება არხსა და სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების დასავ-ლეთ საზღვარს 1528,4 მეტრში უერთდება გრუნტის გზას, რომლის შემდეგ აკეთებს სამკუთხედს და მიუყვება უსახელო მდინარის მარცხენა სანაპიროს შესართავამდე, ამ მონაკვეთზე საზღვრის სიგრძე შეად-გენს 1684,7 მეტრს, რომლის შემდეგ საზღვარი მიუყ-ვება ჩრდილოეთის მიმართულებით, კვეთს ტყიან მასივს, გადადის ტყის ბილიკზე და უერთდება ტყის გრუნტის გზას 801,4 მეტრში, რის შემდეგაც საზღ-ვარი მიუყვება ტყის გრუნტის გზას 900,3 მეტრზე დასავლეთით, უვლის კერძო საკუთრების ნაკვეთებს სამხრეთიდან და გრძელდება 976 მეტრზე შავი ზღვის სანაპიროს მიმართულებით. ზემოთ აღნიშნული მონაკვეთიდან კ.ე.პ.-ის საზღარი მიუყვება შავი ზღვის პლაჟის აღმოსავლეთ და ტორფის ნათხარების დასავ-ლეთ საზღვარს 2734,4 მ-ზე და უხვევს ზღვის სანაპიროსკენ, მიუყვება სანაპიროს 1837,15 მეტრის მანძილზე და უერთდება ზუგდიდის და ხობის ადმი-ნისტრაციულ საზღვარს (მდ. ჭურიის შესართავი).

საერთო ჯამში კ.ე.პ.-ის საზღვრის სიგრძე ზუგდი-დის რაიონში ჭურიის უბანზე შეადგენს 19687,2 მ-ს ზღვის სანაპიროს ჩათვლით და 17850, 05 ზღვის სანაპიროს გარეშე, ხოლო ფართობი 1058,4 ჰექტარს.

ჭურიის უბნის ხობის რაიონის ფარგლებში საზღვ-რის ჩრდილოეთი მონაკვეთი მიუყვება ზუგდიდისა და ხობის ადმინისტრაციულ საზღვარს 8546.3 მ-ზე, აღმოსავლეთით მდ. ჭურიას და ხობის რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვარს, რომლის შემდეგ საზღვარი მიუყვება ისევ მდ. ჭურიის მარჯვენა სა-ნაპიროს არხამდე 1833,3 მ-ზე, უხვევს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და მიუყვება არხს 656 მ-ზე, უხვევს აღმოსავლეთით და მიუყვება ღელეს სამხრეთის მი-მართულებით 598,6 მ-ზე ტყის ბილიკამდე და გრძელდება ისევ სამხრეთის მიმართულებით აღნიშ-ნულ ტყის ბილიკზე 587, 2 მ-ზე და გრძელდება ხევზე ჯერ სამხრეთის და შედეგ აღმოსავლეთის მიმართულებით 3907,4 მ-ზე და შემდეგ კვეთს ტყის მასივს აღმოსავლეთის მიმართულებით, უვლის კერძო საკუთრების საზღვარს ჩრდილოეთიდან, უხვევს სამხ-რეთის მიმართულებით მდ. ხობისწყლამდე, ამ მონაკ-ვეთზე საზღვრის სიგრძე შეადგენს 1369მ-ს და შემდეგ მიუყვება მდ. ხობისწყლის ხეობის მარჯვენა სანაპი-როს ტყის მასივის გასწვრივ 1425 მეტრში უხვევს ჩრთილოეთით და მიუყვება ტყის გრუნტის გზას და 341 მეტრში მვეთრად უხვევს სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით, კვეთს ტყის მასივს 1796,9 მეტრში, რის შემდეგაც საზღვარი მიუყვება ტყიანი და ბალა-ხიან ჭაობის გამყოფ ხაზს და მიდის მდინარე ხობის-წყლის შესართავამდე. ამ მონაკვეთზე საზღვრის სიგრძე შეადგენს 2334.9 მეტრს, რის შემდეგ საზღვარი გადის უკვე შავი ზღვის სანაპიროზე ზუგდიდის ადმინისტრაციულ საზღვრამდე 6430 მეტრი.

ხობის რაიონში ჭურიის უბნის საზღვრის სიგრძე შეადგენს 14849.3 მ-ს ზღვის სანაპიროს გარეშე და 21279.3 მ-ს ზღვის სანაპიროს ჩათვლით, ხოლო ფართობი 3053.55 ჰექტარია. ზემოთ აღწერილი საზღვრის მთელი პერიმეტრი შეთანხმებული და ხელ-მოწერილია ყველა დაინტერესებული სახელმწიფო ორგანიზაციების მიერ.

ნაბადის უბნის (ხობის რაიონი) კ.ე.პ.-ის საზღვარი ჩრდილოეთ ნაწილში იწყება შავი ზღვის სანაპირო-დან და გასდევს შპს ,,ოქროს ვერძის” კერძო საკუთრების ნაკვეთებს, კვეთს მდ. ცივას და 562.1 მ-ში უხვევს ჩრთილოეთის მიმართულებით, მიუყვება მდ. ცივას მარჯვენა სანაპიროს 1654.2 მეტრი მკვეთრად უხვევს აღმოსავლეთის მიმართულებით 127.2 მეტრი და მუყვება ჩრთილოეთის მიმართულებით ბალახიან ჭაობის კიდეს და შემდეგ არხს 827.3 მეტრი, რის შემდეგაც საზღვარი გასდევს სოფელ ყულევის კერძო საკუთრების ნაკვეთებს 1159.4 მეტრი ტყის გრუნტის გზამდე და გასდევს მას სამხრეთის მიმართულებით 251.1 მეტრი, რის შენდეგაც საზღვარი გადის ტყიანი და ბალახიანი წაობის გამყოფ კიდეზე 1256.7 მეტრი და კვეთის ტყის მასივს 2276.5 მეტრში უხვევს სამხ-რეთის მიმართულებით მიუყვება ტყის ბილიკს 1372 მეტრი არხამდე უხვევს აღმოსავლეთით გასდევს არხის მარჯვენა სანაპიროს და 4722 მეტრი გადაკვეთს არხს და ტყის მასივს სამხრეთის მიმართულებით და 1215.2 მეტრში უერთდება ტყის გრუნტის გზას, მიუყვება მას ისევ სამხრეთის, შემდეგ კი სამხრეთ დასავლეთის მიმართულებით 1905.3 მეტრი მდინა-რემდე მიუყვება მას ისევ სამხეთ დასავლეთის მიმარ-თულებით 5451.9 მეტრი და არხთან უხვევს სამხრე-თის მიმართულებით, მიყვება მის მარცხენა სანაპიროს გადადის ციას გრუნტის გზაზე უხვევს სამხრეთ-დასვლეთით და 3180 მეტრში რიონზე მდებარე რკი-ნიგზის ხიდთთან უხვევს დასავლეთის მიმართულებით მიუყვება ტყის გზის მარჯვენა ნაპირს და 3357 მეტრში ქ. ფოთისა და ე.წ. სპირტის ქარხნის დამაკავ-შირებელ ხიდდთან უხვევს ჩრდილოეთის მიმართუ-ლებით და მიუყვება ტყის გზას 4088 მეტრი და მკვეთ-რად უხვევს დასავლეთის მიმრთულებით და 849 მეტრში საზღვარი მიდის შავი ზღვის სანაპირომდე, რის შემდეგაც საზღვარი მიუყვება შავი ზღვის სანა-პიროს ნაბადის უბნის ჩრდილოეთ საზღვრის წერ-ტილამდე 1737.3 მ[7].

ნაბადის უბნის საზღვრის სიგრძე შეადგენს 34 254.9მ-ს ზღვის სანაპიროს გარეშე და 35 992.2 მ-ს ზღვის სანაპიროს ჩათვლით, ხოლო ფართობი _ 4540.2 ჰექტარს.

იმნათის უბანზე ხობის რაიონის ფარგლებში კ.ე.პ.-ის საზღვარი იწყება ხობისა და ლანჩხუთის ადმინისტრაციული საზღვრიდან, _ პალიასტომის ტბიდან, ჭრის ტბას მდინარე პატარა ფიჩორის შესარ-თავამდე, სადაც საზღვრის სიგრძე 5474,7 მ-ია, შემდეგ საზღვარი მიუყვება მდ. პატარა ფიჩორის მარცხენა ნაპირს სენაკის ადმინისტრაციულ საზღვ-რამდე 13146,4 მეტრის მანძილზე, მიუყვება სენაკის და ხობის ადმინისტრაციულ საზღვარს ჩრდილოეთით 4106.2 მეტრზე, შემდეგ უხვევს დასავლეთით და მიუყვება ტყის მასივს და სასოფლო-სამურნეო სავარ-გულების გამყოფ ხაზს, გვერდს უვლის ყველა კერძო საკუთრების და იჯარის ნაკვეთებს, რომელიც განლა-გებულია მდ. რიონის მარცხენა სანაპიროზე, 14568,4 მეტრის შემდეგ აჭარლების დასახლებამდე მიუყვება მდ. რიონის მარცხენა ნაპირის გრუნტის გზას, კვეთს მიტოვებულ სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებს. 1652 მეტრში გადადის ტყის გრუნტის გზაზე, მიუყვება სამხერთით და გვერდს უვლის აჭარლების დასახ-ლების სასოფლო-სამეურნეო მიწების კერძო და იჯა-რის მიწებს, 2156,9 მეტრში უხვევს დასავლეთისაკენ და მიუყვება მინდვრის გზას არხის გასწვრივ, 3499,7 მეტრში ისევ უხვევს სამხრეთის მიმართულებით, მიუყვება ღელეს პალიასტომის ტბამდე 2175,4 მეტ-რის მანძილზე, რომლის შემდეგაც საზღვარი მიუყვება ტბა პალიასტომის სანაპიროს ჯერ დასავლეთის მი-მართულებით, შემდეგ სამხრეთის მიმართულებით გაუვ-ლის კუნძულ კოლიმბარს და უერთდება ლანჩხუთისა და ხობის ადმინისტრაციულ საზღვარს. საზღვრის სიგრძე ამ მონაკვეთზე შეადგენს 9356,5 მეტრს.

ხობის რაიონში იმნათის უბნის საზღვრის სიგრძე შეადგენს 33408 მ-ს, ხოლო ფართობი _ 6976.5 ჰექტარს.

იმნათის უბანზე სენაკის რაიონის ფარგლებში კ.ე.პ.-ის საზღვარი იწყება ხობის და ზუგდიდის ადმი-ნისტრაციული საზღვრიდან, მიემართება აღმოსავლე-თით, ჭრის ტყის მასივს, 228 მეტრში უერთდება ადგილობრივი ტყის გრუნტის გზას და გრძელდება ისევ აღმოსავლეთით აღნიშნულ გრუნტის გზაზე და 2113,3 მეტრში უვლის კერძო და სახელმწიფო სა-კუთრების სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთებს და გრძელ-დება ჯერ სამხრეთის, ხოლო შემდეგ აღმოსავლეთის მიმართულებით 3254,6 მეტრში კვეთს ტყის მასივს, გადაკვეთს ელექტროგადამცემის ხაზს, გვერდს უვლის სოფელ ჭალადიდის კერძო და სახელმწიფო ნაკვეთებს, მიუყვება ტყის მასივის სანაპიროს და 2379,8 მეტრში გრძელდება ადგილობრივ სოფლის გზაზე აღმოსავლე-თის მიმართულებით და 1490,8 მეტრში უხვევს სამხ-რეთ-აღმოსავლეთით და მიუყვება სოფელ ჭალადიდის სასოფლო-სამეურნეო მიწებს და 2119,7 მეტრში ისევ უერთდება სოფლის გზას და მიუყვება მას სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით გადადის ტყის გზაზე და 770,3 მეტრში უხვევს აღმოსავლეთით და მიუყვება სოფელ ჭალადიდის იჯარის და კერძო საკუთრების სასოფლო-სამეურნეო მიწებს სამხრეთიდან და 2301,5 მეტრში უერთდება ხობისა და აბაშის ადმინისტრა-ციულ საზღვარს, რომლის შემდეგ საზღვარი მდინარე ფიჩორამდე მიუყვება ადმინისტრაციულ საზღვარს და გრძელდება მდინარე ფიჩორზე (სენაკისა და ლანჩ-ხუთის ადმინისტრაციული საზღვარი) ხობისა და სენაკის ადმინისტრაციულ საზღვრამდე. საზღვრის სიგრძე ამ მონაკვეთზე შეადგენს 16811,7 მეტრს და უხვევს ჩრდილოეთით და ხობის და სენაკის ადმი-ნისტრაციული საზღვრის ხაზით 4106,2 მეტრში უერთდება კ.ე.პ.-ის სენაკის რაიონის სარეგისტრაციო ზონის პირვანდელ წერტილს.

სენაკის რაიონში იმნათის უბნის საზღვრის სიგრძე შეადგენს 14 658 მ-ს, ხოლო ფართობი _ 3413,8 ჰექტარს.

იმნათის უბანზე აბაშის რაიონის ფარგლებში კ.ე.პ.-ის საზღვარი იწყება აბაშის და სენაკის ადმი-ნისტრაციული საზღვრიდან, მიუყვება ტყის ნაპირს აღმოსავლეთის მიმართულბით და 249 მეტრში უხვევს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და გასდევს არხს და 942,4 მეტრში არხიდან უხვევს აღმოსავლეთით და გასდევს სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების ჩრდილოეთ საზღ-ვარს 1315,7 მეტრში, მკვეთრად უხვევს სამხრეთის მიმართულებით და 91,7 მეტრში საზღვარი უხვევს სამხრეთ-დასავლეთით და შემდეგ სამხრეთით მიუყ-ვება ტყის მასივს და ხოლო შემდეგ ადგილობრივ შარაგზას ლანჩხუთისა და აბაშის ადმინისტრაციულ საზღვრამდე. საზღვრის სიგრძე ამ მონაკვეთზე შეად-გენს 1756 მეტრს, რომლის შემდეგაც ის მიუყვება ლანჩხუთის და აბაშის ადმინისტრაციულ საზღვარს და შემდეგ სენაკისა და აბაშის ადმინისტრაციულ საზღვარს კ.ე.პ.-ის აბაშის რაიონის სარეგისტრაციო ზონის პირვანდელ წერტილამდე.

აბაშის რაიონში იმნათის უბნის საზღვრის სიგრძე შეადგენს 4 354.8 მ-ს, ხოლო ფართობი _ 175,6 ჰექტარს.

იმნათის უბანზე ლანჩხუთის რაიონის ფარგლებ-ში კ.ე.პ.-ის საზღვარი იწყება ტბა პალიასტომთან ლანჩხუთისა და ხობის რაიონების ადმინისტრაციუ-ლი საზღვრიდან მალთაყვის ხიდიდან 961 მეტრში, მიუყვება პალიასტომის ყელს, მალთაყვის ხიდდთან კვეთს მას და მიუყვება კაპარჭას მარჯვენა სანაპიროს 150-200 მ-ის დაშორებით და 2747,9 მეტრში კვეთს მდინარე კაპარჭას და მიუყვება სამხრეთის მიმართუ-ლებით მის მარცხენა სანაპიროს, ამის შემდეგ საზღ-ვარი მიუყვება არხის ნაპირს, სოფელ მალთაყვას აღმოსავლთი მხრიდან უვლის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს და 3167,2 მეტრში უხვევს აღმოსავლე-თით და მიუყვება ჭაობიანი ტყის ნაპირს და 411,1 მეტრში მიდის ჩრთილოეთის მიმართულებით, მიუყვე-ბა სუფსის საკრებულოს სასოფლო-სამეურნეო სავარ-გულებს და მეცხოველეობის ფერმებს და 4686,6 მეტრში მიტოვებულ ფერმასთან მკვეთრად უხვევს ჩრდილო-დასავლეთით, მიუყვება ტყის გზას და მიდის მდ. კაპარჭამდე 824,8 მეტრის მანძილზე, რომლის შემდეგ მისდევს მდ. კაპარჭას და 821,5 მეტრში უხვევს აღმოსავლეთით და მიუყვება დედაბერას არხის მარცხენა ნაპირს, შემდეგ მდ. კუკანის არხის მარც-ხენა ნაპირს 14049,3 მეტრში კვეთს კუკანის არხს, უხვევს ჩრდილოეთის მიმართულებით, გვერდს უვ-ლის კერძო ფერმას და მიმდებარე მდელოებს, აკეთებს რკალს და მიემართება აღმოსავლეთის მიმართულებით 4773,2 მეტრში კვეთს მდ. აშანთის წყალს და მიუ-ყვება მის მარცხენა სანაპიროს 1067,3 მეტრზე და უხვევს აღმოსავლეთით მდელოს გასწვრივ მიყვება ტყის გრუნტის გზას და 1563.3 მეტრში ყოფილ ფერმასთან კვეთავს არხს, რომელიც მდ. ფიჩორს უერთდება, ამის შემდეგ საზღვარი აკეთებს რკალს, გვერდს უვლის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს, რომელიც სახელმწიფო საკუთრებაა და უკვე ჩრდი-ლოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 3186,8 მეტრ-ში კვეთს აღნიშნულ არხს და მიუყვება მის მარცხენა ნაპირს აღმოსავლეთის მიმართულებით და 3584,4 მეტრში ისევ გადაკვეთს მას, მიუყვება ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით ტყისა და სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს და 5020,6 მეტრში უერთ-დება აბაშის ადმინისტრაციულ საზღვარს. საზღვრის დანარჩენი მონაკვეთი გადის აბაშის, სენაკის და ხობის ადმინისტრაციული საზღვრების მიხედვით, რომლე-ბიც ზემოთ არის აღწერილი.

ლანჩხუთის რაიონში იმნათის უბნის კ.ე.პ.-ის საზღვრის სიგრძე შეადგენს 49 047 მეტრი. ფართობი 10 209 ჰექტარს[8].

დანართი.7. თემატური სქემები

7.1. კოლხეთის ეროვნული პარკი და ქობულეთის აღკვეთილი საქართველოს დაცული ტერიტორიე-ბის სისტემაში. მ. 1:1 500 000

7.2. მცენარეული საფარი. მ. 1: 50 000

7.3. ფაუნა. მ. 1: 50 000

7.4. ტყის ფონდი. მ. 1: 50 000

7.5. პრობლემები და საფრთხეები მ. 1 : 50 000

7.6. მიწათსარგებლობა. მ. 1: 50 000

7.7. ლანდშაფტები. მ. 1: 50 000

7.8. ისტორიულ-კულტურული ძეგლები. მ. 1:100 000

7.9. ტერიტორიულ-ფუნქციური ზონირება. მ. 1: 50 000

7.10. ინფრასტრუქტურა. მ. 1: 50 000

იურიდიული და ფინანსური ანგარიში კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის

1. შესავალი

1.1. ანგარიშის მიზანი

მენეჯმენტის გეგმა მიმოიხილავს და გამოყოფს კოლ-ხეთის ეროვნული პარკის მართვის სამართლებრივ სისუსტეებს. ეს ძირითადად შეეხება ეროვნული პარ-კის ფინანსურ სტრატეგიასა და სამართლებრივ სტა-ტუსს, რაც განსაზღვრულია ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით. ზემოთ ხსენებული ასპექტები წარმოადგენს ეროვნული პარკისა და მისი ადმინისტ-რაციის ფუნქციონირებისათვის აუცილებელ მექანიზმს, რომლებიც დღევანდელი მდგომარეობიდან გამომდინა-რე მოითხოვენ ცვლილებებს საქართველოს არსებულ კანონმდებლობაში.

წარმოდგენილი ანგარიში აღწერს არსებულ მდგო-მარეობას და მასზე დაყრდნობით გვთავაზობს გარკვეულ ცვლილებებს.

1.2. ანგარიშის შინაარსი და სტრუქტურა

მე-2 თავი შეეხება კოლხეთის ეროვნული პარკის ფინანსურ სტრატეგიას; მე-3 თავში განხილულია პარ-კის იურიდიული სტატუსი; თავი მე-4 განსაზღვრავს იმ წინააღმდეგობებს, რომლებიც გამოაშკარავდა ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის მოქმედების პერიოდ-ში; თავი მე-5 აჯამებს მდგომარეობას და გვთავაზობს რეკომენდაციებს.

2. კოლხეთის ეროვნული პარკის ფინანსური სტრატეგია

2.1. არსებული მდგომარეობა

ეროვნული პარკის დაფინანსება ხდება ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” საქართვე-ლოს კანონის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტის გ, დ და ე ქვეპუნქტების შესაბამისად. ეროვნული პარკის მართვის უშუალო ორგანოა ეროვნული პარკის ადმი-ნისტრაცია, ხოლო მის სახელმწიფო კონტროლს ახორ-ციელებს საქართველოს გაერმოს დაცვისა და ბუნებ-რივი რესურსების სამინისტრო.

ყველა ის აუცილებელი ღონისძიება, რომელიც განაპირობებს ეროვნული პარკის სრულყოფილ არსე-ბობას მოითხოვს მნიშვნელოვან ფულად სახსრებს, ისევე როგორც იმ ვალდებულებების შესრულება, რაც ქართულმა მხარემ იკისრა მსოფლიო ბანკისა და გარემოსდაცვითი გლობალური ფონდის პროექტის განხორციელებისათვის.

2.2. არსებული მდგომარეობის შეფასება

საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძა-ლებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2001 წლის 23 ივლი-სის №5ა/12 ბრძანების მე-5 მუხლის მიხედვით სა-ქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად ეროვნულ პარკს უფლება აქვს მიიღოს გრანტები და სხვა არასაბიუჯეტო დაფინანსება, რაც დაეხმარება საქარ-თველოს მხარეს აღნიშნულ სექტორში რეფორმების გატარებაში. ხელს შეუწყობს ბუნებრივი რესურსების დაცვისა და რაციონალური გამოყენების აუცილებ-ლობის შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღ-ლებას; გაზრდის საზოგადოების მხარდაჭერასა და მონაწილეობას ეროვნული პარკის მართვაში; ხელს შეუწყობს ეკოტურიზმის თვალსაზრისით არსებული პოტენციალის განვითარებას ლანდშაფტებზე და მის ბიომრავალფეროვნებაზე მინიმალური ზიანის მიყენე-ბით; გაზრდის ეროვნული პარკის პერსონალის მუშაო-ბის ეფექტურობას, რაც თავისთავად დაეხმარება ეროვ-ნული პარკის ადმინისტრაციას გაატაროს ეროვნული პოლიტიკა პარკის დაცვისა და მდგრადი გამოყენების უზრუნველსაყოფად.

აღსანიშნავია, რომ გრანტები (ამ შემთხვევაში მსოფ-ლიო ბანკისა და გარემოს დაცვის გლობალური ფონ-დის ფინანსური მხარდაჭერა) არ ითვალისწინებს პარ-კის ადმინისტრაციის თანამშრომლების დაფინანსებას. ორმხრივი საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძ-ველზე, რომელიც დაიდო ამ პროექტის განსახორციე-ლებლად, თანამშრომლების შრომითი ანაზღაურება განსაზღვრულია გრანტის თანადაფინანსების ასპექტ-ში, რაც საქართველოს ბიუჯეტის ნაწილია და იმას ნიშნავს, რომ თანამშრომლების ხელფასი იქნება გაცილებით დაბალი იმ შესასრულებელ სამუშაოსთან შედარებით, რასაც ითვალისწინებს პროექტი. გარდა ამისა, პროექტის დასრულების შემდეგ ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია დარჩება ისევ ცენტრალური ბიუჯეტიდან გამოყოფილი გადმორიცხვების იმედზე, რაც რეალურად არ ეყოფა პროექტით გათვალისწი-ნებული, ეროვნული პარკის ფუნქციონირებისათვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარებას.

2.3. შემოთავაზებული ცვლილებები და სამართ-ლებრივი შედეგები

,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის მიხედვით ასე-თი პირის დაფინანსების წყარო შეიძლება იყოს როგორც შესაბამისი ბიუჯეტიდან გამოყოფილი მიზ-ნობრივი სახსრები და ხელშეკრულების საფუძველზე შესრულებული სამუშაოდან მიღებული შემოსავალი, ასევე საქართველოს კანონმდებლობით ნებადართული სხვა შემოსავლები. ამავე მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად _ ,,მიღებული სახსრები და შემოსავ-ლები მთლიანად ხმარდება .. ..საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიზნებისა და ფუნქციების განხორციელებას.” ამდენად, მიღებული შემოსავ-ლები სრულად მოხმარდება ეროვნული პარკის გან-ვითარებას, ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებასა და მომსახურე პერსონალის შრომით ანაზღაურებასა და ინვენტარიზაციას.

ეროვნული პარკის მიერ შემოსავლების მიღება ძირითადად დამოკიდებული იქნება პარკის ადმი-ნისტრაციასა და კონტრაქტორებს შორის საქართვე-ლოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ხელშეკ-რულებების დადებაზე, ასევე, მომავალში მიღებულ ახალ გრანტებსა და შემოწირულობებზე. კონტრაქტო-რების ანუ კონცესიონერების საქმიანობა ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე დაცული იქნება შემდეგი საკა-ნონმდებლო აქტებით: საქ. კანონი ,,მეწარმეთა შესა-ხებ” და საქ. კანონი ,,სამეწარმეო საქმიანობის კონტ-როლის შესახებ” და სხვა კანონებით. 2001 წლის ,,სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის მეორე პუნქტი განმარტავს _ რომ მაკონტროლებელი ორგანო უფლებამოსილია კონტროლი გაუწიოს სამეწარმეო საქმიანობას მხოლოდ მოსამართლის ბრძანების საფუძველზე. ამავე კანონის მე-4 მუხლის მეორე პუნქტი კი გან-საზღვრავს, რომ მაკონტროლებელი ორგანო ვალ-დებულია კონტროლის განხორციელებამდე მეწარ-მეს გადასცეს მისი უფლებებისა და მოვალეობების ჩამონათვალი. რა თქმა უნდა, ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობებზე და საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ ქმედებებზე.

3. კოლხეთის ეროვნული პარკის იურიდიული სტატუსი

3.1. არსებული მდგომარეობა

,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად კოლხეთის ეროვნული პარკი არის საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამი-ნისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი და მასზე დაკისრებული მოვალეობების შესრულებისათვის ანგარიშვალდებუ-ლია სამინისტროს წინაშე.

3.2. კოლხეთის ეროვნული პარკის არსებული მდგომარეობის აღწერა

ამდენად, მსოფლიო ბანკის პროექტის განხორციე-ლების წარმატებისათვის და მომავალი საკუთარი შემოსავლების გაზრდისა და მათი მოხმარების უფლე-ბის მოპოვების მიზნით, საჭიროა, ერთი მხრივ, შემოსავლიანი და ეკოლოგიურად მდგრადი საქმიანო-ბების განვითარება, ხოლო მეორე მხრივ, საქართვე-ლოს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად შეიცვა-ლოს კოლხეთის ეროვნული პარკის სამართლებრივი სტატუსი. ეროვნული პარკის სტატუსის შეცვლა უნდა მოხდეს ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით და მას უნდა მიენიჭოს საჯარო სამართლის იურიდიუ-ლი პირის სტატუსი. სამართლებრივი გარემოს ამგვა-რი ცვლილება ბუნებრივია მოითხოვს მთელ რიგ საკანონმდებლო ცვლილებებს საქართველოს საკანონმ-დებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებში.

3.3. შემოთავაზებული ცვლილებები და სა-მართლებრივი შედეგები

უპირველეს ყოვლისა, ცვლილებები უნდა შევიდეს საქ. კანონში ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ”. იმდენად რამდენადაც, ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მესამე პუნქტის შესაბამისად _ სა-ხელმწიფო კონტროლისა და ზედამხედველობის უფლების საჯარო სამართლის იურიდიული პირი-სათვის გადაცემა დაიშვება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. ამდენად, შეიძ-ლება გამოყენებულ იქნეს საქართველოს ტყის კოდექ-სის მოდელი, კოდექსის მე-16 მუხლის თანახმად საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რე-სურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება _ სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტს უფლება აქვს შექმნას საჯარო სამართლის იურიდიუ-ლი პირი. ამგვარად, ჩარჩო კანონში ,,დაცული ტე-რიტორიების სისტემის შესახებ” უნდა დაფიქსირდეს მსგავსი ცვლილება იმის თაობაზე, რომ დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტს უფლება აქვს ჩარჩო კანონისა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო აქტების შესაბამისად მასზე დაკისრებული ამოცანების განსახორციელებლად შექმნას საჯარო სამართლის იურიდიული პირი.

აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილების პროექ-ტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ მოხდება მისი ლეგალიზება, გაჩნდება საკანონმდებლო გარანტია, რომ კოლხეთის ეროვნული პარკის საჯარო სამართ-ლის იურიდიულ პირად ჩამოყალიბება არ გამოიწვევს კანონმდებლობასთან წინააღმდეგობას.

,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესა-ხებ” საქართველოს კანონის მიხედვით _ საჯარო სამართლის იურიდიული პირი არის სახელმწიფო მმართველობის ორგანოებისაგან განცალკევებული ორგანიზაცია, რომელიც სახელმწიფო კონტრო-ლით დამოუკიდებლად ახორციელებს პოლიტიკურ, სახელმწიფოებრივ, სოციალურ, საგანმანათლებ-ლო, კულტურულ და სხვა საჯარო საქმიანო-ბებს. ამავე კანონის მე-11 მუხლი ითვალისწინებს სახელმწიფო კონტროლს საჯარო სამართლის იური-დიულ პირებზე და განსაზღვრავს, რომ _ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სახელმწიფო კონტ-როლს ახორციელებს კანონით ან საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით განსაზღვრული სა-ხელმწიფო მმართველობის ორგანოები.

ამგვარად, კოლხეთის ეროვნული პარკი გადაკეთდა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად და იგი არის საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სისტემაში შემავალი ორგა-ნიზაცია, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი. ეროვნული პარკის ტერიტორია და მის ფარგლებ-ში მოქცეული ყველა ბუნებრივი რესურსი (მიწების ჩათვლით) იქნება მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრება. ეროვნული პარკის ფარგლებში მოქცეული მიწა, წყალი, წიაღი, მცენარეული საფარი და ცხოველთა სამყარო გადაეცემა უვადო სარგებლობაში და მფლო-ბელობაში ეროვნულ პარკს, როგორც საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამი-ნისტროს სისტემაში შემავალ ორგანიზაციას, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული უფლებებით.

4. სამართლებრივი ჩარჩო

4.1. საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობა, კონვენციები, ოქმები

კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნასა და მართვასთან დაკავშირებული ურთიერთობების მოწეს-რიგების სფეროში საქართველოს სახელმწიფო ხელი-სუფლების უმაღლეს ორგანოთა, აჭარის ავტონო-მიური რესპუბლიკის სახელმწიფო ხელისუფლების და საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველო-ბისა და მმართველობის ორგანოთა კომპეტენცია განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით, მათ შორის ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონით, ,,კოლხეთის ეროვნული პარ-კის შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონით. ამ სფეროში საქართველოს კანონმდებლობა ეფუძნება საქართველოს კონსტიტუციას, ბიომრავალ-ფეროვნების კონვენციას, რამსარის კონვენციას და სხვა საერთაშორისო ხელშეკრულებებს და შეთანხმე-ბებს, რომელთაც მიუერთდა საქართველო, საქართვე-ლოს კანონებს ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ”, ,,გარემოს დაცვის შესახებ”, ,,ცხოველთა სამყაროს შესახებ”, ,,წყლის შესახებ”, ,,გარემოსდაც-ვითი ნებართვების შესახებ”, ,,წიაღის შესახებ”, ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შესახებ” და სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს.

უკანასკნელ წლებში მიღებულმა კანონებმა საფუძ-ველი ჩაუყარა საქართველოს კანონმდებლობას გარე-მოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით რაციონა-ლური სარგებლობის სფეროში.

როცა დგება დაცული ტერიტორიების მიწების მართვის საკითხი, უნდა ვხემძღვანელობდეთ საქარ-თველოს კანონმდებლობით, რომლის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს საერთაშორისო ხელშეკრუ-ლებები და შეთანხმებები, ისეთი, როგორიცაა ,,რამ-სარის” კონვენცია. ამდენად, საქართველოს მთავრობამ მთელი ძალისხმევით უნდა იზრუნოს საერთაშორისო გარემოსდაცვითი ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდე-ბულებების შესრულებაზე. როგორც ცნობილია, სა-ქართველო ბოლო წლებში შეუერთდა არაერთ საერ-თაშორისო კონვენციას ბიომრავალფეროვნების დაც-ვის სფეროში: 1994 წელს კონვენციას ,,ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ” (რიო-დე-ჟანეირო, 1992), 1996 წელს კონვენციებს ,,საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი, განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი ტერიტორიების შესახებ” (რამსარი, 1971) და ,,გადაშენების პირას მყოფი ველური ფაუნითა და ფლორით საერთაშორი-სო ვაჭრობის შესახებ” (GITES, ვაშინგტონი, 1973), რამაც შექმნა ბიომრავალფეროვნების სფეროში მოქმედებათა გააქტიურებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის გაფართოების საფუძვლები.

4.2. არსებული მდგომარეობის შეფასება კოლხეთის ეროვნული პარკის სტატუსის გათვა-ლისწინებით

4.2.1. სამართლებრივი ჩარჩო

,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის მიხედვით, კოლხეთის დაცულ ტერიტო-რიებზე საქმიანობის განვითარების პროგრამები დგება ნებადართული საქმიანობების განვითარების ინტეგრა-ლური პროგრამების სახით, რომლებიც წარმოადგენენ დაცული ტერიტორიების სამენეჯმენტო გეგმის ნა-წილს. ზემოაღნიშნული კანონის მიღების შემდეგ დაიწყო კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის შემუშავება და გარკვეულწილად თავი იჩინა წანააღმდეგობებმა კოლხეთის დაბლობის მოსახ-ლეობას, ადგილობრივ თვითმმართველობასა და სხვა დაინტერესებულ უწყებებს შორის ამ ტერიტორიების მართვასთან დაკავშირებით. დღეისათვის კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების ბოლო სტადიაზე ნათელი გახდა, რომ საჭიროა საკანონმდებლო ცვლილებები ზემოაღნიშნულ კანონ-ში, რათა მენეჯმენტის გეგმის არსებული შედეგების შესაბამისად მოხდეს კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიულ-ფუნქციონალური რეჟიმის ზუსტი განსაზღვრა.

როგორც ცნობილია, დაცული ტერიტორიების დაარსება გულისხმობს გარკვეული ტერიტორიების (მიწის) გარემოს დაცვისა და კონსერვაციის მიზნით გამოყოფას, მასზე დაცვის გარკვეული რეჟიმის დამ-ყარებას და სხვადასხვა საქმიანობის შეზღუდვასა თუ აკრძალვას.

ამასთანავე, მიწათსარგებლობისა და მიწის საკუთ-რების შესახებ სწორი ინფორმაციის ფლობის საკით-ხი განსაკუთრებული სიმწვავით იჩენს თავს დაცული ტერიტორიების დაარსებისას. მიწის რეფორმის პირველ ეტაპზე შესრულებული მიწის სპონტანური პრივატიზაციისა და სრულყოფილი საკადასტრო სის-ტემების არარსებობის შედეგად, დაცული ტერიტო-რიების შექმნისას ხშირად გვხვდება სიტუაცია, როცა დაცული ტერიტორიების ფარგლებში აღმოჩნდება ფიზიკური და იურიდიული პირების საკუთრებაში მყოფი ან იჯარით გაცემული მიწის ნაკვეთები. ამგვარი სიტუაცია ხშირად წარმოადგენს ადგილობ-რივ მოსახლეობასთან კონფლიქტის გაღვივების წყაროს, რის ნათელ მაგალითს წარმოადგენს ქვემოთ მოყვანილი შემთხვევები:

• კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის სფეროში ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის გატარების მიზნით საქართველოში მოქმედებს დაცული ტერიტორიების მართვის ერთიანი სახელმწიფო სისტემა, რომელიც მოიცავს დაცული ტერიტორიების ფუნქციონირებისა და განვითარების ურთიერთობათა რეგულირების ნორმებს. ამჟამად, დაცული ტერიტორიების სახელმწიფო მართვა ხორ-ციელდება საქართველოს ორგანული კანონით ,,ადგი-ლობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ”, საქართველოს კანონებით ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” და ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შესახებ.” იმის გამო, რომ საქართველოს ორგანული კანონი ,,ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართვე-ლობის შესახებ” საკანონმდებლო იერარქიის მიხედ-ვით უფრო მაღლა დგას, ვიდრე ზემოთ აღნიშნული საქართველოს კანონები, ხშირად საქმე გვაქვს ერთგვარ გაუგებრობებთან. მაგალითად, საქართველოს ორგანული კანონის მიხედვით ,,ადგილობრივი თვითმ-მართველობისა და მმართველობის შესახებ”, ადგი-ლობრივი თვითმმართველობის კომპეტენციას განე-კუთვნება დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე მიწათ-სარგებლობის საკითხების გადაწყვეტა, ხოლო ადგი-ლობრივი მმართველობის კომპეტენციას — დაქვემდე-ბარებულ ტერიტორიაზე ბუნებათსარგებლობა, გარემოს დაცვა და ეკოლოგიური უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, ასევე საქართველოს კანონმდებლო-ბით დადგენილი წესით ადგილობრივი თთვით-მმართველობის ქონების ფლობა, სარგებლობა და განკარგვა; მიწათსარგებლობის საკითხების გადაწყვეტა (და სხვა).

ზემოთ მოყვანილი მაგალითიდან ნათლად ჩანს, რომ საუბარია ზოგადად მიწათსარგებლობის საკით-ხების გადაწყვეტაზე. როცა საუბარია დაცულ ტერი-ტორიებზე, მაშინ უნდა ამოქმედდეს საქართველოს კანონები ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესა-ხებ” და ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შესახებ,” სადაც ზუსტად არის გან-საზღვრული დაცულ ტერიტორიებზე მიწის საკუთ-რებისა და განკარგვის ფორმები და იმგვარი საქმია-ნობა, რომელიც დასაშვებია აღნიშნული ტერიტო-რიების ამა თუ იმ კატეგორიებში. შესაბამისად, წარმოუდგენელია ადგილობრივი თვითმმართველო-ბისა და მმართველობის ორგანოების მიერ დაცული ტერიტორიების კერძო საკუთრებაში თუ იჯარით მფლობელობაში გადაცემა გარემოს დაცვისა და ბუ-ნებრივი რესურსების სამინისტროსთან შეუთანხმებ-ლად.

• საქართველოს კანონი ,,სახელმწიფო საკუთრე-ბაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნუ-ლების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” განსაზღვრავს, რომ ,,გადაწყვეტილებას სახელმწიფო მიწის სარგებლობაში ან საკუთრებაში გაცემის შე-სახებ იღებენ ადგილობრივი მმართველობის ორგა-ნოები” (მუხლი 3), შემდეგ, ,,. . . დაცულ ტერიტო-რიებში . . . სახელმწიფო მიწა იჯარით გაიცემა გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამი-ნისტროს . . . თანხმობით” (მუხლი 9). შესაბამისად, წარმოუდგენელია დაცულ ტერიტორიებზე მიწის სა-კუთრებაში გაცემა სამინისტროსთან შეუთანხმებლად, თუმცა აღნიშნული კანონი ამას არ ითვალისწინებს, რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებს მიწის კანონმდებ-ლობის სისუსტეზე.

• ასევე, ,,ტყის კოდექსი”, რომლის თანახმადაც —— ,,სახელმწიფო ტყისა და სახელმწიფო ტყის ფონდის სატყეო მიწების ფართობის შემცირებისაკენ მიმართული ყველა ცვლილება უნდა იყოს არგუ-მენტირუბული და შეიძლება განხორციელდეს მხო-ლოდ გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს ნებართვით” (მუხლი 31).

• საქართველოს კანონი ,,დაცული ტერიტო-რიების სისტემის შესახებ” ნათლად განსაზღვრავს დაცულ ტერიტორიებზე ბუნებრივი რესურსების ფლობის, განკარგვისა და სარგებლობის დაშვებულ ფორმებს, რომელიც განისაზღვრება მათი კატეგო-რიებისა და ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ზონების მიხედვით (მუხლი 12). ასევე, კანონი სრულ ინფორ-მაციას იძლევა დაცული ტერიტორიების მართვის მთელ სისტემაზე (მუხლი 18).

4.2.2. კანონის აღსრულება

კოლხეთის ეროვნული პარკის რეჟიმის დაცვის უზრუნველყოფას განახორციელებენ ეროვნული პარ-კის დაცვის მუშაკები: ეროვნული პარკის დირექტორი, დირექტორის მოადგილე, დაცვის სამსახურის უფრო-სი, მთავარი/უფროსი მცველები და მცველები. ეროვნული პარკის მცველების ფუნქცია იქნება: ეროვნული პარკის რეჟიმის დაცვის უშუალო უზრუნ-ველყოფა (მათ შორის ეროვნული პარკის ტერიტო-რიაზე სისუფთავის დაცვა) და ეროვნული პარკის ინფრასტრუქტურის (მათ შორის _ ვიზიტორთა და კვლევა-მონიტორინგის პროგრამებით გათვალისწი-ნებული) ელემენტების მოვლა-პატრონობა. ამდენად, საჭიროა პარკის ადმინისტრაციის, როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირის, ფუნქციებისა და კომპეტენციის სათანადო გამიჯვნა და გამკაცრება უშუალოდ ადმინისტრაციის ახალი დებულების სა-შუალებით. აუცილებელია ისეთი ახალი მექანიზმის შემუშავება, რომელიც არ მისცემს საშუალებას სხვა მაკონტროლებელ ორგანოს, პარკის ადმინისტრა-ციასთან წინასწარი შეთანხმების გარეშე პარკის ტერი-ტორიაზე თავისი კომპეტენციის ფარგლებში გაატაროს ისეთი აღმკვეთი ღონისძიებანი. რა თქმა უნდა, ეს პირობა არ გავრცელდება ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობაზე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ ქმედებებზე და საგანგებო და სამაშველო ღონისძიებების გან-ხორციელებისას (წყალდიდობები, ხანძრები და ა.შ.).

4.3. ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმ-ნისა და მართვის შესახებ საქართველოს კანონში” შემოთავაზებული ცვლილებებისა და დამატე-ბების მომოხილვა

4.3.1.ზონირება და საზღვრები

მენეჯმენტის გეგმა და შემდგომი საკანონმდებლო ცვლილება აწესრიგებს ტერიტორიულ-სივრცითი განვითარების დაგეგმვის სფეროში არსებულ იმ უზუს-ტობებს და ნაკლოვანებებს, რომლებიც გამოვლენილი იქნა ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის 4 წლის მოქმედების პერიოდში. ეს ძირითადად განპირობე-ბული იყო კანონის მიღების პერიოდში კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ფუნქციონალურ-გეგმარე-ბითი ორგანიზაციისა და ეკონომიკური დაგეგმვის ზუსტი დოკუმენტური მონაცემების არქონით, რაც თავისთავად გამოწვეულ იქნა ქვეყნის სივრცითი გან-ვითარების დაგეგმვის ფაქტიურად მოშლილი სისტე-მით. ამგვარად, იქმნება სიტუაცია, როდესაც სხვა-დასხვა უწყებას ან დაინტერესებულ მხარეს აქვს სხვადასხვა მოსაზრება კოლხეთის დაცული ტერიტო-რიების ერთი და იმავე ტერიტორიული ერთეულის განვითარების მომავალზე. ამგვარ აზრთა სხვადა-სხვაობა უწყებათშორისი ან მხარეთაშორისი დაპი-რისპირების მიზეზი ხდება.

ამასთანავე, საყურადღებოა, რომ კოლხეთის და-ცული ტერიტორიებიის დაარსებისას განსაკუთრებუ-ლი სიმწვავით იჩინა თავი მიწათსარგებლობისა და მიწის საკუთრების შესახებ სწორი ინფორმაციის ფლობის საკითხმა. მიწის რეფორმის პირველ ეტაპზე ჩატარებული მიწის სპონტანური პრივატიზაციისა და სრულყოფილი საკადასტრო სისტემების არარსე-ბობის შედეგად, ხშირად გვხვდება სიტუაცია, როცა დაცული ტერიტორიების ფარგლებში აღმოჩნდება ფიზიკური და იურიდიული პირების საკუთრებაში მყოფი ან იჯარით გაცემული მიწის ნაკვეთები, რამაც თავისთავად კონფლიქტური სიტუაცია წარმოშვა. ამდენად, მენეჯმენტის გეგმა (წარმოდგენილმა კანონ-პროექტმა) ზუსტად მიჯნავს ამ ტერიტორიული ერთეულებისა და ეროვნული პარკის საზღვრებს. აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს კა-ნონს ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” არა აქვს უკუმოქმედების ძა-ლა კოლხეთის იმ დაცულ ტერიტორიებზე, რომლე-ბიც ამ კანონის ამოქმედებამდე კანონმდებლობით დადგენილი საზღვრების ფარგლებში უკვე გადაცემუ-ლი იყო კერძო სამართლის ფიზიკური და იური-დიული პირების სარგებლობაში და, შესაბამისად, ამ, მიწებზე არ ვრცელდება ამ კანონით დადგენილი ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ზონების რეჟიმი.

4.3.2. კანონის განხორციელება და საერთა-შორისო ხელშეკრულებები

სამწუხაროდ, ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ზემო-აღნიშნული კანონის ამოქმედების შემდეგაც ადგილი ჰქონდა ისეთ შემთხვევას, როდესაც დაინტერესებული ჯგუფებისათვის მიზანშეწონილი იყო, მაგალითად, კოლხეთის დაბლობზე ნავთობტერმინალის აშენება ან ჭაობიდან ტორფის ამოღება, იმის და მიუხედავად, რომ კანონი ითვალისწინებს კოლხეთის ჭარბტენიანი ტერიტორიების დაცვას დაცული ტერიტორიების ჩამოყალიბების გზით. ამის მიზეზად, ზოგ შემთხვევაში ადგილობრივი მოსახლეობის მცირედ ინფორმირე-ბულობა, ხოლო ზოგჯერ, კანონის მიმართ გულგ-რილი დამოკიდებულება გვევლინებოდა. რაც შეეხება ყულევის ნავთობტერმინალის მშენებლობას, მას საქართველოს პრეზიდენტის მიერ სახელმწიფო მნიშვ-ნელობის პროექტის სტატუსი მიენიჭა და გადაწყდა, რომ კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგ-მის დასრულების შემდეგ მოხდებოდა ამ ტერიტო-რიის ჩასანაცვლებელი ტერიტორიის განსაზღვრა, რამეთუ იგი არა მხოლოდ ეროვნულ პარკს ემიჯნება და გარკვეულ მონაკვეთზე კვეთს მას, არამედ 1996 წლის ,,საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი, განსა-კუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი ტერიტორიების შესახებ” (რამსარი, 1971) საერთაშო-რისო ხელშეკრულებით არის განსაზღვრული.

ამდენად, ყურადსაღებია კოლხეთის ეროვნულ პარკის გლობალური მნიშვნელობაც. როგორც აღი-ნიშნა, კოლხეთის დაბლობს საერთაშორისო მნიშვნე-ლობის ჭარბტენიანი ტერიტორიის სტატუსი აქვს მინიჭებული და, შესაბამისად, უნდა იქნეს შესრუ-ლებული საქართველოს მთავრობის მიერ ნაკისრი ვალდებულება აღნიშნული ტერიტორის სათანადო დაცვის შესახებ.

4.3.3. ტრადიციული გამოყენების ტერიტორია

კოლხეთის ეროვნული პარკის მიმდებარე ტერიტო-რიაზე შესრულებულმა სოციალურმა კვლევებმა და ეროვნულ პარკში მოსახლეობის ყოფის მდგრადობის ანალიზმა ცხადყო, რომ ადგილობრივი მოსახლეობა, თავისი სასიცოცხლო მოთხოვნილების დასაკმაყო-ფილებლად გარკვეულწილად დამოკიდებულია სოფ-ლის მეურნეობაზე, ხის ჭრაზე, თევზჭერაზე და სხვა. მათ თითქმის არ გააჩნიათ ფულადი შემოსავლები და სწორედ ამიტომ ნაწილობრივ არიან დამოკი-დებული ბუნებრივი რესურსების მოხმარებაზე. ,,კოლ-ხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შე-სახებ” საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდეგ გაუარესდა მთლიანად საქართველოს და, მათ შორის, კოლხეთის დაბლობის ადგილობრივი მოსახლეობის ეკონომიკური მდგომარეობა, შემოსავლის ალტერნა-ტიული წყაროს არქონასთან ერთად, გაუარესდა მათი ცხოვრების დონეც, რამაც პარკისადმი მტრული დამოკიდებულების ატმოსფერო შექმნა. ამდენად, გართულდა აღნიშნული კანონის სრული ამოქმე-დებაც, რამეთუ მის მიხედვით ზემოთ ჩამოთვლილი საქმიანობა იზღუდება ან იკრძალება. გამოსავალი კი აღნიშნული მდგომარეობიდან, როგორც გაირკვა მხოლოდ საკანონმდებლო ცვლილებებია, რათა ზუს-ტად განისაზღვროს მოსახლეობის ყოფის მდგრადო-ბის პროგრამა როგორც მდგრადი მიწათსარგებლო-ბის, ასევე ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენების მხრივ. კოლხეთის დაბლობის ბიომრა-ვალფეროვნების კონსერვაციისა და განვითარების ქმედითი და ეფექტური ინტეგრირების მიზნით, მენეჯ-მენტის გეგმა დაეყრდნო რა პარკის ადმინისტრაციის, ადგილობრივი მოსახლეობისა და სხვა დაინტერესე-ბულ მხარეთა მოსაზრებებს, გარკვეულწილად შექმნა ისეთი ინსტიტუციური ჩარჩო, რომელიც უხელმძღვა-ნელებს ბუნებრივი რესურსების რაციონალურ მართ-ვას.

მდგომარეობის გამოსწორების მიზნით მენეჯმენტის გეგმა ითვალისწინებს ტრადიციული გამოყენების ტერიტორიის შექმნას კოლხეთის ეროვნული პარკის ფარგლებში, რაც თავისთავად მეტ შესაძლებლობას იძლევა იმ განახლებადი ეკონომიკური საქმიანობის განსახორციელებლად, რომლიც პასუხობს გარემოს-დაცვით მოთხოვნებს.

,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის შექმნის პერიოდში, ტრადიციული გამოყენების ზონა მიზან-მიმართულად არ მოეწყო კოლხეთის დაბლობზე. ექსპერტების აზრით ის მიწა, სადაც მოეწყობოდა ეროვნული პარკი, იყო ის მინიმალური ტერიტორია, რომელზედაც ბუნებრივი რესურსების კონსერვაციისა და განახლების მიზნით უკვე აღარ შეიძლებოდა ტრადიციული გამოყენების ზონის მოწყობა ანუ სა-მეურნეო საქმიანობის განხორციელება. ხოლო მეორეს მხრივ, ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად (რომლის სამართლებრივ ნორმებს ემყარება საქარ-თველოს კანონი ,,კოლხეთის დაცული ტერიტო-რიების შექმნისა და მართვის შესახებ”), განახლებადი ბუნებრივი რესურსების მოპოვება ნებადართულია ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონა-ში. იმდენად, რამდენადაც როგორც უკვე აღინიშნა, კოლხეთის ეროვნულ პარკში პარკის ბუნებრივ-გეოგრაფიული პირობების გათვალისწინებით არ მოეწყო ტრადიციული გამოყენების ზონა, თავისთავად გამოირიცხა კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტო-რიულ-ფუნქციონალურ ზონებში ბუნებრივი რესურ-სების მოპოვება, რამაც მწვავედ დააყენა აღნიშნული ტერიტორიების ფარგლებში საქმიანობათა განხორ-ციელების შეზღუდული რეჟიმის სანაცვლოდ ადგი-ლობრივი მოსახლეობის ალტერნატიული რესურსე-ბით უზრუნველყოფის საკითხი, რაც ამ ეტაპზე ქვეყნის საერთო ეკონომიური მდგომარეობიდან გა-მომდინარე ფაქტიურად განუხორციელებელია.

აღნიშნული კანონის ამოქმედებამ ცხადყო, რომ კოლხეთის დაბლობის ადგილობრივი მოსახლეობის ნაწილი და თვით პარკის ადმინისტრაციაც უკმაყო-ფილოა როგორც კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრების კანონით დადგენილი ამჟამინდელი მონა-ცემებით, ასევე ამ საზღვრების შიგნით ნებადართული საქმიანობების ლიმიტით. თუმცა აქვე უნდა აღინიშ-ნოს ის გარემოებაც, რომ ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად, ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონი-სათვის დადგენილ რეჟიმთან შედარებით, გარემოს დაცვის მოთხოვნების გათვალისწინებით, ორგანიზებუ-ლი და განახლებადი ბუნებრივი რესურსების გა-მოყენებაზე ორიენტირებული სამეურნეო საქმიანობის განვითარების უფრო ფართო შესაძლებლობას იძლევა მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია, რომლის მართვის სისტემისა და ამ სისტემაში გურიისა და სამეგრელოს ადგილობრივი მმართველობისა და თვითმ-მართველობის შესაბამისი ორგანოების მონაწილეო-ბის წესი, ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის 27-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, უნდა განი-საზღვროს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებუ-ლებით. აღნიშნული გარემოების მიუხედავად, გუ-რიისა და სამეგრელოს ადგილობრივი მმართველო-ბისა და თვითმმართველობის შესაბამისი ორგანოების დაჟინებული მოთხოვნით, ადგილობრივი მოსახლეო-ბის მწვავე ეკონომიკური მდგომარეობიდან გამომდი-ნარე, მენეჯმენტის გეგმის (წარმოდგენილი კანონ-პროექტის) შესაბამისად ზოგ შემთხვევაში ნებადარ-თულ ფარგლებში იცვლება კოლხეთის ეროვნული პარკის ფუნქციონალურ-ტერიტორიული რეჟიმი.

,,რამსარის” კონვენციაც და კანონი ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” დასაშვებს ხდის აღნიშნულ ტერიტორიებზე მოსახლეობის საჭიროე-ბით და ბუნებრივი პროდუქტიულობით ლიმიტირე-ბულ თიბვას, ძოვებას და სხვ. ხოლო კატეგორიულად კრძალავენ ხვნა-თესვას და სასოფლო-სამეურნეო ნაგებობების განთავსებას. სწორედ ამიტომ მენეჯმენ-ტის გეგმა საქართველოს საერთაშორისო და ადგი-ლობრივი კანონმდებლობის მოთხოვნების გათვა-ლისწინებით მკაცრად განსაზღვრავს კოლხეთის ეროვნული პარკის ახლად დადგენილ საზღვრებს და ამ საზღვრებს შიგნით ზღვრულად ნებადართულ საქმიანობას.

4.3.4. შემოთავაზებული ცვლილებები

ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით აღსანიშნავია, რომ კანონპროექტით, ერთი მხრივ, ზუსტად განი-საზღვრება კოლხეთის ეროვნულ პარკში ნებადარ-თული საქმიანობის განვითარების ინტეგრალური პროგრამები, რომლებიც (,,კოლხეთის დაცული ტერი-ტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართვე-ლოს კანონის 22-ე მუხლის მესამე პუნქტი) წარ-მოადგენენ დაცული ტერიტორიის სამენეჯმენტო გეგ-მის ნაწილს, (ანუ კოლხეთის დაცული ტერიტორიის ცალკეულ ზონებს ენიჭება შესაბამისი ზუსტი სტა-ტუსი მათზე დასაშვები საქმიანობების გათვალის-წინებით), ხოლო, მეორე მხრივ, დაცული ტერიტო-რიის სტატუსი უუქმდება იმ ტერიტორიებს, რომლე-ბიც ბუნებრივი რესურსების ამჟამინდელი მდგო-მარეობიდან გამომდინარე აღარ უპასუხებს ,,და-ცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართვე-ლოს კანონის და საქართველოში მოქმედი საერთაშო-რისო სამართლის ნორმების მოთხოვნებს.

ამასთანავე, ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მესამე პუნქტის შესაბამისად, კანონპროექტი ითვალისწინებს კოლხეთის დაცულ ტერიტორიებზე აქამდე არარსებუ-ლი ტრადიციული გამოყენების ზონების მოწყობას, სადაც დასაშვები იქნება ადგილობრივი მოსახლეობის პირადი ან სასიცოცხლო საჭიროებით და ბუნებრივი პროდუქტიულობით ლიმიტირებული თიბვა, ძოვება, საშეშე მერქნის მოპოვება, მეთევზეობა და სხვა. დაუშვებელი იქნება ხვნა-თესვა, სასოფლო-სამეურნეო ნაგებობების განთავსება და რესურსებით სარგებლობა ფინანსური მოგების მიზნით.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, მენეჯმენტის გეგმის მონაცენებზე დაყრდნობილი საკანონმდებლო ინიცია-ტივა საქართველოს კანონში ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” ზო-გადად შეეხება შემდეგს:

• კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების შედეგად (რომელიც დამტკიცდება საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით), ,,კოლ-ხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის საფუძველზე გამოიყო შესაბამისად: ბუნების მკაცრი დაცვის, ბუნების მართ-ვადი დაცვის, აღდგენის, ტრადიციული გამოყენების, ვიზიტორთა, ისტორიულ-კულტურული და ადმი-ნისტრაციის ზონები. ეროვნული პარკის ტერიტო-რიულ-ფუნქციონალური ორგანიზაცია დაეფუძნა ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქარ-თველოს კანონით დადგენილ დაცული ტერიტო-რიების პრინციპებს.

შემუშავდა კოლხეთის ეროვნული პარკის დაცვის, მოვლა-პატრონობისა და ბუნებრივი რესურსების მართვის ერთიანი სტრატეგია.

• არსებულ ზონირებაზე ტრადიციული გამოყენების ზონის დამატებით, ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) სტანდარტების შესაბამისად, კოლხეთის დაცულ ტერიტორიებზე, კანონმდებლო-ბით მკაცრად ლიმიტირებულ ფარგლებში, ნებადარ-თული გახდება ადგილობრივი მოსახლეობის საჭი-როებისათვის ზოგიერთი განახლებადი ბუნებრივი რესურსის ისეთი ტრადიციული გამოყენება (ფიჩხისა და საშეშე მასალის შეგროვება, თიბვა-ძოვება და საარსებო მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებელი თევზჭერა), რომელიც მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს გარემოზე და რომლის კონტროლირებაც ადვილად ხერხდება.

პალიასტომის ტბის ნაწილი შეიძენს ტრადიციუ-ლი გამოყენების აკვატორიის სტატუსს (მოსახლეობას მიეცემა შესაძლებლობა თევზჭერა განახორციელოს კანონით დადგენილ ფარგლებში).

ზუგდიდის რაიონში, მდინარე ჭურიის მიმდებარე ტერიტორიამ ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის ნაცვ-ლად შეიძინა ტრადიციული გამოყენების ზონის სტა-ტუსი. ადგილობრივი მოსახლეობა ამ ტერიტორიებზე აქტიურად მისდევს მეჯოგეობას.

არსებობს მაგალითები, როცა დაცული ტერიტო-რიების მიმდებარე ზოლში მცხოვრები მოსახლეობა, საუკუნეების განმავლობაში შესამჩნევი ეკოლოგიური ცვლილებების გამოუწვევლად სარგებლობს დაცული ტერიტორიების გარკვეული უბნებით.

ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების, რეგიონის ეკოსისტემის, უნიკალური და ცალკეული სახეობების დაცვის მიზნით და ადგილობრივი მოსახლეობის სასიცოცხლო მოთხოვნებიდან გამომდინარე განი-საზღვრა ის ტერიტორიები, სადაც ზღვრულად და-საშვები იქნება მდგრადი განვითარების პრინციპებზე დაფუძნებული და მკაცრად ლიმიტირებული სამეურ-ნეო საქმიანობა.

• კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ორგანიზაციის სრულყოფის მიზ-ნით, დაცული ტერიტორიების სტატუსი გაუუქმდა იმ ტერიტორიულ ერთეულებს, რომლებიც ამჟამად აღარ პასუხობენ ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის მოთხოვნებს. მაგალითად, ყულევის ნავ-თობტერმინალის მიმდებარე და იმ ტერიტორიებს, რომლებიც ესაზღვრებიან და რაღაც ნაწილზე კვეთენ ეროვნულ პარკს, მოეხსნათ ეროვნული პარკის სტატუსი. რაც შეეხება ნავთობტერმინალის მომიჯნავე აკვატორიას, მან ეროვნული პარკის ბუნების მართვადი ზონის სტატუსი შეიძინა.

• კანონპროექტის თანახმად, იმისათვის რომ მოხდეს კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ჩანაცვ-ლება, ეროვნული პარკის საზღვრებში შევიდა კოლ-ხეთის დაბლობის ის ტერიტორიები, რომლებიც აკმაყოფილებენ საქართველოს გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის მოთხოვნებს როგორც დაცული ტერიტორიები.

• ამასთან, აღსანიშნავია, რომ მენეჯმენტის გეგ-მის შემუშავების პერიოდში ექსპერტები შეეცადნენ დაცული ტერიტორიების საერთო საზღვრები დაემთხ-ვიათ ბუნებრივი საზღვრებისათვის, რაც თავისთავად ორიენტაციის და საზღვრების მარკირების უკეთეს შესაძლებლობას იძლევა.

5. ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმ-ნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაობაზე[9]

მუხლი 1. ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონში (საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, 1998 წელი, №7) შეტანილ იქნეს შემდეგი ცვლი-ლებები და დამატებები:

1. მე -12 მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქ-ციით:

,,მუხლი 12. კოლხეთის ეროვნული პარკის ზო-ნირება

1. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ეწყობა შემდეგი ტერიტორიულ- ფუნქციონალური ზონები:

ა) ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა;

ბ) ბუნების მართვადი დაცვის ზონა;

გ) აღდგენის ზონა;

დ) ტრადიციული გამოყენების ზონა;

ე) ვიზიტორთა ზონა;

ვ) ისტორიულ-კულტურული ზონა;

ზ) ადმინისტრაციის ზონა.

2. კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნების მკაცრი დაცვის, ბუნების მართვადი დაცვის, აღდგენის, ტრადიციული გამოყენების, ვიზიტორთა, ისტორიულ-კულტურული და ადმინისტრაციის ზონების ფართობი და მათ ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული სამართ-ლებრივი საკითხები განისაზღვრება ამ კანონის მე-11-18 მუხლების შესაბამისად.”

2. კანონს დაემატოს შემდეგი შინაარსის მე-151 მუხლი:

,,მუხლი 151. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტრა-დიციული გამოყენების ზონა

1. კოლხეთის ეროვნულ პარკში ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონა ეწყობა ტრადიციული სამეურნეო საქმიანობის დაცვისა და თვითმყოფადი გარემოს შესანარჩუნებლად.

2. ტრადიციული გამოყენების ზონა კოლხეთის ეროვნული პარკის ამ კანონის მე-8 მუხლით დადგე-ნილი ბუნებრივ-გეოგრაფიული უბნების მიხედვით მოიცავს:

ა) იმნათის უბანზე – მდ. რიონის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ წყვეტილი ზოლის სახით არსებულ მეორად დაჭაობებულ და ტენიან მურყნარებსა და ნოტიო მეორად მდელოებს ეროვნული პარკის საზღ-ვარსა და მართვადი ზონის საზღვარს შორის. აგ-რეთვე, იმნათის უბნის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავ-ლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ საზღვრებთან უშუა-ლოდ მდებარე მეორად ტყე-ბუჩქნარებს და მდე-ლოებს; მდინარეების სამეგრელოს სკურდას და ხო-ფერიას სკურდას კალაპოტების გასწვრივ მდებარე ნოტიო მეორად ტყე-ბუჩქნარებს და მეორად მდელო-ბუჩქნარებს; იმნათის ჭაობის აღმოსავლეთით, ეროვ-ნული პარკის სამხრეთ საზღვარსა და იმნათის უბნის მკაცრი და მართვადი დაცვის ზონების სამხრეთ საზღვრებს შორის მდებარე მეორად ნოტიო ტყეებს და მდელოებს. იმნათის ჭაობის სამხრეთ-დასავლეთ კიდესა და ეროვნული პარკის საზღვარს შორის მოქცეულ ტერიტორიას – მეორადი ნოტიო ტყით და მდელოს ფრაგმენტებით და მალთაყვის ჭაობის სამხრეთით – მდ. დედაბერას მარცხენა მხარეზე მდებარე მეორად ნოტიო ტყე-ბუჩქნარებს და მდელოს უბნებს; პალისტომის ტბას – მისი აღმოსავლეთი ვიწრო ზოლის გამოკლებით; იჯარით გაცემული ტერიტორიები – ,,წყავა” და ,,წიფლნარი”.

ბ) ნაბადას უბანზე – ხელოვნური ტყით (ნაწი-ლობრივ ბუნებრივი მურყნარით) დაფარული ქვი-შიანი დიუნების ზოლი მდ. რიონის შესართავიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით 5,5 კმ მანძილზე (გარდა უშუალოდ მდ. რიონის მარჯვენა ნაპირის გასწვრივ მდებარე დაახლოებით 1 კმ სიგანის ტერიტორიისა – გამწმენდი ნაგებობების განლაგების ადგილი); აგრეთვე დაჭაობებული და ტენიანი მურყ-ნარების და მეორადი ნოტიო მდელოების ფრაგმენტები ნაბადას უბნის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვრებთან (ხობის სატყეოს ჭალადიდის უბანი), აგრეთვე სოფ. ყულევის და ნაბადას ტორფიანი ჭაობის ჩრდილო-დასავლეთ საზღვარს შორის.

გ) ანაკლია-ჭურიის უბანზე – ანაკლიის ჭაობის სამხრეთი ნაწილის მკაცრი ზონის ჩრდილო-აღმო-სავლეთ საზღვართან მიმდებარე მეორადი ტენიანი ტყე-ბუჩქნარების და ტენიანი მდელოების მასივი, რომელიც განვრცობილია სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ და გრძელდება მდ. ჭურიის მარჯვენა სანაპირომ-დე – ადგილმდებარეობა ,,ანაკლიის” რაიონამდე; მეორადი ტყებუჩქნარების და ნოტიო მდელოების მასივი მდ. მუნჩიის მარცხენა ნაპირზე, მასთან მდ. უთუორის შეერთების მოპირდაპირე მხარეზე; ჭურიის ჭაობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდესა და მდ. ხობისწყლის მარჯვენა ნაპირს შორის.

3. ტრადიციული გამოყენების ზონის ძირითადი მიზანია განახლებადი ბუნებრივი რესურსების კონტ-როლირებადი და მდგრადი გამოყენება ეკოსისტემების დაცვის და მონიტორინგის აუცილებელი განხორ-ციელებით.

4. ტრადიციული გამოყენების ზონაში დაშვებულია მხოლოდ:

ა) ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნილების და ბუნებრივი პროდუქტიულობის გათვალისწინებით ლიმიტირებული ძოვება, თიბვა, თევზჭერა და საშეშე მერქნის დამზადება;

ბ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეც-ნიერო გამოკვლევები;

გ) საგანმანათლებლო საქმიანობა;

დ) ეკოტურიზმი;

ე) ვიზიტიორთა გადაადგილება განსაზღვრული წესით დადგენილ საზღვრებში (ქვეითად, ცხენით, ნიჩბიანი ან ელექტროძრავიანი ნავით);

ვ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება;

ზ) მონიტორინგი;

თ) საკადასტრო სამუშაოები;

ი) საგანგებო მდგომარეობის დროს (სტიქიური მოვლენები და სხვა) და აღდგენითი სამუშაოების შესრულების შემთხვევაში ავტო-მოტო, სანაოსნო და საჰაერო ტრანსპორტით გადაადგილება;

კ) ზონის ფიზიკური დაცვის მიზნით აუცილებელი ღონისძიებების განხორციელება

5. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზუსტი მდებარეობა, ფართობი და საზღვრები ,,დაცული ტერიტორიების სისტერმის შეასხებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად დგინ-დება ამავე დაცული ტერიტორიის მენეჯმენტის გეგმის მიხედვით.

მუხლი 2. ეს კანონი ამოქმედდეს ……— — —

საქართველოს პრეზიდენტი

თბილისი,

2005 წლის — — —-

6. განმარტებითი ბარათი კანონპროექტზე

,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაო-ბაზე”

1999 წელს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ”, რომელიც წარმოადგენს საკა-ნონმდებლო საფუძველს დასავლეთ საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის განვითარებისა-თვის. როგორც ცნობილია, დაცული ტერიტორიების დაარსება გულისხმობს გარკვეული ტერიტორიების (მიწის) გარემოს დაცვისა და კონსერვაციის მიზნით გამოყოფას, მასზე დაცვის გარკვეული რეჟიმის დამ-ყარებას და სხვადასხვა საქმიანობის შეზღუდვასა თუ აკრძალვას. კანონის ამოქმედებამ ცხადყო, რომ კოლხეთის დაბლობის ადგილობრივი მოსახლეობის ნაწილი და თვით პარკის ადმინისტრაციაც უკმაყოფი-ლოა როგორც კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვ-რების მონაცემებით, ასევე, ამ საზღვრების შიგნით დაშვებული საქმიანობების ლიმიტით.

იმდენად, რამდენადაც კოლხეთის ეროვნულ პარკში პარკის ბუნებრივ-გეოგრაფიული პირობების გათვა-ლისწინებით არ მოეწყო ტრადიციული გამოყენების ზონა, თავისთავად გამოირიცხა კოლხეთის ეროვ-ნული პარკის ტერიტორიულ-ფუნქციონალურ ზო-ნებში ბუნებრივი რესურსების მოპოვება, რამაც მწვა-ვედ დააყენა აღნიშნული ტერიტორიების ფარგლებში საქმიანობათა განხორციელების შეზღუდული რეჟიმის სანაცვლოდ ადგილობრივი მოსახლეობის ალტერნა-ტიული რესურსებით უზრუნველყოფის საკითხი, რაც ამ ეტაპზე ქვეყნის საერთო ეკონომიური მდგომარეო-ბიდან გამომდინარე ფაქტიურად განუხორციელებელია.

კოლხეთის ეროვნული პარკის მიმდებარე ტერიტო-რიაზე ჩატარებულმა სოციალურმა კვლევებმა და ეროვნულ პარკში მოსახლეობის ყოფის მდგრადობის ანალიზმა ცხადყო, რომ ადგილობრივი მოსახლეობა, თავისი სასიცოცხლო მოთხოვნილებების დასაკმაყო-ფილებლად, სულ უფრო და უფრო მეტად ხდება დამოკიდებული სოფლის მეურნეობაზე, ხის ჭრაზე და თევზჭერაზე. მათ თითქმის არ გააჩნიათ ფულადი შემოსავლები და მათი არსებობა ძლიერად არის დამოკიდებული ბუნებრივ რესურსებზე. ,,კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის ამოქმედებამ ნაწილობრივ უარყოფითად იმოქმედა ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრების სტანდარტებსა და კეთილდღეობაზე, რა-მეთუ ამ კანონის მიხედვით ზემოთ ჩამოთვლილი საქმიანობა იზღუდება ან იკრძალება. შემოსავლის ალტერნატიული წყაროს არქონასთან ერთად, გაუა-რესდა ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრების დო-ნეც, რამაც პარკისადმი მტრული დამოკიდებულების ატმოსფერო შექმნა. გამოსავალი კი აღნიშნული მდგომარეობიდან, როგორც გაირკვა, მხოლოდ საკა-ნონმდებლო ცვლილებებია.

წარმოდგენილი კანონპროექტი აწესრიგებს ტე-რიტორიულ-სივრცითი განვითარების დაგეგმვის სფეროში არსებულ იმ უზუსტობებს და ნაკლოვა-ნებებს, რომლებიც გამოვლენილ იქნა ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის 4 წლის მოქმედების პერიოდში. კანონპროექტის მიღება მნიშვნელოვნად მოაწესრიგებს სამართლებრივ ურთიერთობებს ამ სფეროში და უზრუნველყოფს როგორც კოლხეთის დაბლობის მოსახლეობის ინტერესების დაკმაყოფი-ლებას, ასევე ბუნებრივი რესურსების მდგრად და რაციონალურ გამოყენებას და გარემოს დაცვის სფე-როში საქართველოს ხელისუფლების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას, რამეთუ კოლხეთის დაბლობს საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტე-ნიანი ტერიტორიის სტატუსი აქვს მინიჭებული სა-ქართველოს პარლამენტის 1996 წლის 30 აპრილის დადგენილებით, როცა საქართველომ მოახდინა ,,კონ-ვენცია საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი, განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარ-გისი, ტერიტორიებიას შესახებ” (რამსარი, 02.02.1971) კონვენციის რატიფიცირება.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკანონმდებლო ინიციატივა ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონ-ში ცვლილებებისა და დამატებების თაობაზე” ეყრდ-ნობა რა კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის შედეგებს (რომელიც დამტკიცდება საქართვე-ლოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით), ქ. ფოთის, სენაკის, ხობის, ზუგდიდის, აბაშის და ლანჩხუთის ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესების მაქსიმა-ლური გათვალისწინებით ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხ-ლის მესამე პუნქტის შესაბამისმად, ითვალისწინებს კოლხეთის დაცულ ტერიტორიებზე აქამდე არარსე-ბული ტრადიციული გამოყენების ზონების მოწყობას, სადაც დასაშვები იქნება ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებით და ბუნებრივი პროდუქტიულობით ლი-მიტირებული თიბვა, ძოვება, საშეშე მერქნის მო-პოვება, თევზჭერა. დაუშვებელი იქნება ხვნა-თესვა, სასოფლო-სამეურნეო ნაგებობების განთავსება და რესურსებით სარგებლობა ფინანსური მოგების მიზნით.

კანონპროექტის მიღება არ გამოიწვევს დამატებითი ხარჯების აუცილებლობას საქართველოს ბიუჯეტი-დან.

კანონპროექტის ავტორია საქართველოს პარლა-მენტის გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების კომიტეტი.

7. რეზიუმე

7.1. ფინანსური სტრატეგია იხ. 2.3.

,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესა-ხებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის მიხედვით ასეთი პირის დაფინანსების წყარო შეიძლება იყოს როგორც შესაბამისი ბიუჯეტიდან გამოყოფილი მიზნობრივი სახსრები და ხელშეკრულების საფუძ-ველზე შესრულებული სამუშაოდან მიღებული შე-მოსავალი, ასევე საქართველოს კანონმდებლობით ნებადართული სხვა შემოსავალი. ამავე მუხლის მეო-რე პუნქტის შესაბამისად _ ,,მიღებული სახსრები და შემოსავალი მთლიანად ხმარდება .. .. საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიზნებისა და ფუნქციების განხორციელებას.” ამდენად, მიღებული შემოსავალი სრულად მოხმარდება ეროვნული პარკის განვითარებას, ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებასა და მომსახურე პერსონალის შრომით ანაზღაურებასა და ინვენტარიზაციას.

7.2. სამართლებრივი სტატუსი იხ. 3.3.

შესაძლებელი გახდა, რომ კოლხეთის ეროვნული პარკი გადაკეთდა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად და იგი არის საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სისტემაში შემავალი ორგანიზაცია, საჯარო სამართლის იური-დიული პირი. ეროვნული პარკის ტერიტორია და მის ფარგლებში მოქცეული ყველა ბუნებრივი რე-სურსი (მიწების ჩათვლით) იქნება მხოლოდ სახელ-მწიფო საკუთრება. ეროვნული პარკის ფარგლებში მოქცეული მიწა, წყალი, წიაღი, მცენარეული საფარი და ცხოველთა სამყარო გადაეცემა უვადო სარგებ-ლობაში და მფლობელობაში ეროვნულ პარკს, რო-გორც საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სისტემაში შემავალ ორგა-ნიზაციას, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალის-წინებული უფლებებით.

7.3. შემოთავაზებული ცვლილებები იხ. 4.3.

• კოლხეთის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის მიხედვით პარკის ტერიტორიულ-ფუნქციონა-ლური ორგანიზაცია დაეფუძნა რა ,,დაცული ტე-რიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანო-ნით დადგენილ დაცული ტერიტორიების პრინციპებს, ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონის საფუძ-ველზე გამოიყო შესაბამისი ზონები _ ბუნების მკაცრი დაცვის, ბუნების მართვადი დაცვის, აღდგენის, ტრა-დიციული გამოყენების, ვიზიტორთა, ისტორიულ-კულტურული და ადმინისტრაციის. შემუშავდა კოლ-ხეთის ეროვნული პარკის დაცვის, მოვლა-პატრონო-ბისა და ბუნებრივი რესურსების მართვის ერთიანი სტრატეგია.

• ამდენად, ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) სტანდარტების მიხედვით, კოლ-ხეთის დაცულ ტერიტორიებზე დასაშვები გახდება ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებისათვის ზო-გიერთი განახლებადი ბუნებრივი რესურსის ისეთი ტრადიციული გამოყენება, რომელიც მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს გარემოზე და რომლის კონტ-როლირებაც ადვილად ხერხდება.

• კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ორგანიზაციის სრულყოფის მიზ-ნით, დაცული ტერიტორიების სტატუსი გაუუქმდა იმ ტერიტორიულ ერთეულებს, რომლებიც ამჟამად აღარ პასუხობენ ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის მოთხოვნებს.

კანონპროექტის თანახმად, იმისათვის რომ მოხდეს კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ჩანაცვლება, ეროვნული პარკის საზღვრებში შევიდა კოლხეთის დაბლობის ის ტერიტორიები, რომლებიც აკმაყოფი-ლებენ საქართველოს გარემოსდაცვითი კანონმდებ-ლობის მოთხოვნებს როგორც დაცული ტერიტო-რიები.

თავი I კოლხეთის ეროვნული პარკის ფლორისა და მცენარეულობის წინასწარი შესწავლის ანგარიში

[pic]

ავტორები: მარიამ ქიმერიძე

დავით ჭელიძე

დავით ქიქოძე

2001 წელი

1.1. შესავალი

2001 წლის ნოემბერში განხორციელდა კოლხეთის დაცული ტერიტორიების სამენეჯმენტო გეგმის ბოტანიკური კომპონენტის წინასწარი შესწავლა, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს ქართველმა ექსპერტებმა დავით ქიქოძემ, ბიოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატმა მარიამ ქიმერიძემ და დავით ჭელიძემ. აღნიშნული მოკლევადიანი საველე სამუშაოს ძირითადი მიზნები იყო:

• კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში არსებული სხვადასხვა მნიშვნელოვანი მცენარეული თანასაზოგადოებების თანამედროვე მდგომარეობის ვიზუალური შეფასება;

• ამავე ტერიტორიებზე არსებული იშვიათი მცენარეული თანასაზოგადოებების გეოგრაფიული განვრ-ცობის დინამიკა და ტენდენციები;

• ამავე ტერიტორიებზე არსებული მსხვილი სინტაქსონომიური ერთეულების საზღვრების შეძლე-ბისდაგვარი დადგენა მათი შემდგომი დარუკების მიზნით;

• საკვლევ ტერიტორიაზე მოზარდი საქართველოს წითელი წიგნისა და ენდემური სახეობების პოპუ-ლაციების მდგომარეობის ვიზუალური შეფასება მათი თანამედროვე მდგომარეობის დასადგენად;

• იშვიათი, ენდემური და გადაშენების პირას მდგომი მცენარეთა სახეობების კონცენტრაციის ადგილების შეძლებისდაგვარი ლოკალიზაცია მათი შემდგომი დარუკების მიზნით;

• ბუნებრივი და ანთროპოგენული ზეგავლენის სახეების შეძლებისდაგვარი დადგენა და ეკოსისტემების სამომავლო მდგომარეობის პროგნოზირება;

• მნიშვნელოვან და რეპრეზენტატიულ ბოტანიკურ ერთეულთა ფოტოდოკუმენტაცია;

• არსებული ფონური მასალის შედარება ეკოსისტემების თანამედროვე მდგომარეობასთან

არახელსაყრელი ბოტანიკური სეზონის გამო, ბუნებრივია, ვერ მოხერხდა ტერიტორიის მცენარეული საფარის სრულყოფილი გამოკვლევა, თუმცა შეგროვილ იქნა საკმაოდ დეტალური ინფორმაცია ზოგიერთი რეპრეზენტატიული მონაკვეთის ფლორისა და მცენარეულობის შესახებ.

1.2. ნეგატიური ზემოქმედება ეკოსისტემებზე

კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ეკოსისტემები განიცდის სხვადასხვა სახის ნეგატიურ ანთროპოგენულ ზემოქმედებას. დაუშვებლად მიგვაჩნია კოლხეთის დაბლობზე ტორფის ამოღება, რადგან ამ დროს მნიშვ-ნელოვნად მატულობს ზედაპირულწყლიანი სივრცე და ასეთი ტერიტორია სამუდამოდ აკლდება სასარგებლო მიწების ფონდს. მართალია ამგვარ ზედაპირულწყლიან ეკოტოპებზე ხელახლა ვითარდება წყალ-ჭაობის მცე-ნარეულობა და იწყება ტორფდაგროვება, მაგრამ ორგანული მასით ასეთი ღრმულების ამოვსებისათვის ათასწლეულებია საჭირო.

კოლხეთის დაბლობის ბუნებრივი მცენარეული საფარის სტრუქტურა და ფუნქციონირება მნიშვნე-ლოვნადაა დარღვეული ხანგრძლივი და ჭარბი ანთრო-პოგენური ზემოქმედების შედეგად. ბუნებრივ ფიტო-ლანდშაფტში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა ტყის მცენარეულობას. კერძოდ, ფართოდ იყო გავრცე-ლებული მურყნარები, პოლიდომინანტური ფოთლო-ვანი ტყეები, მურყნარ-ლაფნარები, რცხილნარ-მუხნა-რები და კოლხეთის მუხნარები (იმერეთის ან ჰართვი-სის მუხის დომინანტობით). ამჟამად ამგვარი ტყეები შემორჩენილია მცირე ფართობებზე, დანარჩენ ტერი-ტორიაზე ტყეები გაიჩეხა და ნატყევარი მიწების უმეტესი ნაწილი გამოყენებულია ჩაისა და ციტრუსო-ვანი მცენარეების, აგრეთვე სხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსაყვანად. მნიშვნელოვან ფართობზეა განვითარებული მეორეული მცენარეულობა აღნიშ-ნული ტიპის ტყეების დერივატების და ზოგიერთი ადვენტური ბალახოვანი მცენარის დომინანტობით.

მიგვაჩნია, რომ ხმელეთისა და წყლის ეკოსისტემე-ბის დეგრადაცია და სრული განადგურება უმნიშვნე-ლოვანეს საფრთხეს უქმნის კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნებას. აღნიშნული პროცესები საკვლევი ტერიტორიის მთელ ფართობზე არის დაფიქსირებული და გამოწვეულია ადამიანის ისეთი საქმიანობის სახეებით, როგორიცაა ტყის ჩეხვა, ჭაობების ამოშრობა, ტორფის მოპოვება, რაც იწვევდა და იწვევს უნიკალური ტორფიანი ჭაობების პრაქტიკულად სრულ მოსპობას, ხელოვნური არხე-ბის გაჭრა და შესაბამისად, ჭარბტენიანი ტერიტორიე-ბის განადგურება, ბუნებრივი ეკოსისტემების ტერი-ტორიების გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო და სხვა სახის საქმიანობისათვის, არასრულყოფილი და, გა-რემოსდაცვითი თვალსაზრისით, სრულიად გაუმართ-ლებელი განვითარების პროექტების განხორციელება, საქონლის უსისტემო ძოვება, რის გამოც შეფერხე-ბულია ბუნებრივი რეგენერაცია ტყეებში, და ა.შ. არასრულყოფილი საკანალიზაციო სისტემებისა (ხშირ შემთხვევაში, მათი სრული არარსებობის პირობებში) და სხვადასხვა სახის ნარჩენების განთავსება-განეიტრა-ლების თანამედროვე სტრუქტურებისა და მოწყობი-ლობა-დანადგარების, ასევე გარემოსდაცვითი თვალ-საზრისით მისაღები ნაგავსაყრელების არარსებობის პირობებში ადგილი აქვს ბუნებრივი გარემოს ინტენ-სიურ დაბინძურებას, რაც უკიდურესად ნეგატიურად აისახება ეკოსისტემებზე და იწვევს მათი ფუნქციო-ნირების სრულ პარალიზებას. ამ პროცესების შედეგად ადგილი აქვს ჭაობების ევტროფიკაციას და ჭაობებთან ასოცირებული უნიკალური ფიტოლანდშაფტების სრულ განადგურებას. კოლხეთის დაბლობის ავთოქთონურ ფლორასა და მცენარეულობას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის ინვაზიური სახეობები, რომლებსაც გამრავ-ლებას სწრაფი ტემპი და მაღალი კონკურენტუ-ნარიანობა ახასიათებთ, რის გამოც მათი მონოდომი-ნანტური დაჯგუფებები დიდ ფართობებზე ვითარდება. ამის კარგი მაგალითია მდინარე ფიჩორის პალიას-ტომთან შეერთების ზონაში განვითარებული ტუნბერ-გის მატიტელას (Polygonum thunbergii) პრიმიტიუ-ლი ცენოზები.

ჩვენს მიერ მოპოვებულ ინფორმაციასა და ფონურ მასალებზე დაყრდნობით ვასკვნით, რომ განსაკუთ-რებით ინტენსიური ნეგატიური ზემოქმედების ქვეშ არის შემდეგი ტერიტორიები:

• პალიასტომის ტბა და მისი სანაპირო ზონის ეკოსისტემები;

• შავი ზღვის სანაპიროს ლითორალური ზონა;

• იმნათისა და ქობულეთის (ისპანის) ჭაობების ეკოსისტემები.

სამწუხაროდ, დღეისათვის კოლხეთის დაბლობის ფლორისა და მცენარეულობის შესახებ არასრულყო-ფილი ინფორმაცია მოგვეპოვება. ვთვლით რომ კოლ-ხეთის დაბლობის ძირითადი სინტაქსონების გამო-სავლენად, მათი ცენოტიკური და სინეკოლოგიური დახასიათებისათვის შემდგომი ბოტანიკური კვლევებია საჭირო, რადგან კოლხეთის დაბლობის მცენარეული სამყაროს გამოყენებისა და დაცვა-შენარჩუნების სა-კითხი კომპლექსური პრობლემაა და მისი მართებული გადაწყვეტა შესაძლებელია ფუნდამენტური ეკოლო-გიურ-ბიოლოგიური და საერთოდ ეკოსისტემური კვლევა-ძიების საფუძველზე.

1.3. ბოტანიკურად მნიშვნელოვანი მონაკვეთები

საექსპედიციო მასალისა და ფონური ინფორმაციის შეჯერების შედეგად დადგენილ იქნა ის მონაკვეთები, რომელთაც მაღალი საკონსერვაციო ღირებულება აქვთ შემდეგი კრიტერიუმების მიხედვით:

• იშვიათ, ენდემურ და საქართველოს წითელი წიგნის სახეობათა მაღალი კონცენტრაცია;

• საერთაშორისო მნიშვნელობის, ნაციონალურ და რეგიონალურ დონეზე იშვიათი (უნიკალური) მცე-ნარეული თანასაზოგადოებები;

• იშვიათი თანასაზოგადოებები, რომელთაც მოს-პობის ან დეგრადაციის საფრთხე ემუქრებათ.

ზემოაღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინე-ბით ჩვენს მიერ შერჩეული იქნა შემდეგი მონაკვეთები, რომლებიც დაცვის სპეციალურ სტატუსს საჭიროებს:

• პალიასტომის ტბა და მისი სანაპირო ზონის ეკოსისტემები;

• შავი ზღვის სანაპიროს ლითორალური ზონა;

• იმნათისა და ქობულეთის (ისპანის) ჭაობების ეკოსისტემები;

• ჭურიის ჭარბტენიანი ტერიტორია.

1.4. საკვლევი ტერიტორიის ბოტანიკური დახა-სიათება

კოლხეთის დაბლობზე დიდ ფართობზეა გავრცე-ლებული ჭაობის მცენარეულობის კომპლექსები, რომ-ლებიც შედგება სფაგნუმიან-ბალახნარიანი და ჭაობიანი მურყნარების საკმაოდ ნაირგვარი ფიტოცენოზებისაგან. ისინი განვითარებულია სხვადასხვა სიმძლავრის ტორფიან ნაფენებზე, რომელთა სიღრმე ზოგან 10-12 მ-ია. აუცილებელია ამ ტიპის ეკოსისტემის რაციონალური გამოყენების და დაცვა-შენარჩუნების მეცნიერულად დასაბუთებული ღონისძიებების შემუშავება.

კოლხეთის ტორფიანი ჭაობები უნიკალური ბიოგეოგრაფიული მოვლენაა მთელი ევრაზიის კონტინენტზე როგორც ჭაობგანვითარების პირობებით და თავისებურებებით, ისე თანამედროვე მცენარეულობის გეობო-ტანიკური შინაარსით. მას აქვს დიდი მეცნიერული ღირებულება და პრაქტიკული მნიშვნელობა, სწორედ ამ საკითხებს ეხება კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ბოტანიკური კომპონენტების წინასწარი შესწავლა.

კოლხეთის ტორფიან ჭაობებში იზრდება ბევრი იშვიათი და რელიქტური სახეობა, რომელთაც გადაშე-ნების რეალური საფრთხე ემუქრებათ. ესენია Drosera rotundifolia, Molinia litoralis, Osmunda regalis, Trapa colchica, Pterocarya pterocarpa, Quercus imeretina და სხვ. მათი ნაწილი უკვე შეტანილია სა-ქართველოს წითელ წიგნში, ხოლო მეორე ნაწილი უეჭველად უნდა იქნეს შეტანილი შემდგომ გამოშვებაში. კონკრეტული ფიტოგენოფონდის შენარჩუნება თავისთავად აუცილებელს ხდის შესატყვისი ფიტოცენოზური გარემოს დაცვას, მაშასადამე იმ ჭაობების შენარჩუნებას, რომლებშიც იზრდება იშვიათი სახეობა.

1.4.1. გრიგოლეთის მასივი

42003′47N

41043′45E

ტბა ზღვასა და გრიგოლეთს შორის. ტბა თხელწყლიანია-1-3 მ. სანაპიროს უმეტეს ნაწილზე მურყნარი. ერთ მხარეს დასარევლიანებული მდელო ეწერზე. უფრო მეტად დაჭაობებულია სამხრეთული და ჩრდილოური სანაპირო. ტბის უმეტესი ნაწილი დაჭაობებული არ არის. ასეთი ადგილების უმეტესი ნაწილი დაფარულია წყლის მცენარეებით – Trapa colchica-ს დომინანტობით. დიდი სიმრავლით ერევა Lemna minor, Salvinia natans, Utricularia vulgaris, Myriophyllum spicatum, Potamogeton pectinatus და სხვ.

[pic]

ფოტო 1. გრიგოლეთის მასივი

დაჭაობებულ სანაპიროზე საკმაოდ დიდი ფართობი უკავია ქვემოთ აღწერილ ასოციაციას – Sparganietum polyedris purum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით[10] |

|Sparganium erectum (S. polyedrum) |Soc |

|Lemna minor |Cop1 |

|Typha angustifolia |Sp1 |

|Iris pseudacorus |Sp1 |

|Trapa colchica |Sp1 |

|Salvinia natans |Sp1 |

|Sagittaria sagittifolia |Sol |

|Butomus umbellatus |Sol |

|Potamogeton pectinatus |Sp3 |

Potamogeton-ის ეს სახეობა ტბის სანაპიროზე ზოგან ქმნის დაჯგუფებას. ფლორისტიკულად და სტრუქ-ტურულად ზემოაღწერილი ასოციაციის ანალოგიურია წმინდა ლაქაშიანი- Typhetum angustifoliae purum. მხოლოდ აქ ბალახნარი უფრო მაღალია და ხშირი (შეკრული). ლაქაშიანში ბალახნარის საერთო მასის საშუალო სიმაღლე 150 სმ-ს არ აღემატება. უფრო მაღალი ბალახნარით, მაგრამ ნაკლები შეკრულობით ხასიათდება კოკოზაჭილიანი- Schoenoplectetum lacustris purum. მისი ბალახნარის სიმაღლე 2 მ-ს აღე-მატება.

ჭაობიანის სანაპიროზე, ზოგან მცირე ნაკვეთებზე გვხვდება აგრეთვე ეკალაჭილიანის დაჯგუფება – Juncetum acutae, Sagittaria-ს დაჯგუფების ფრაგმენტები და ზამბახიანის (Iris pseudacorus) მცი-რეფართობიანი რაყები.

1.4.2 იმნათის ტორფიანი მასივი. ბოკვერაძის ბაღის ზემოთ

42005′42

41043′45

მიკრორელიეფი თითქმის მოსწორებული, მცირე ბორცვიანი, რომელიც შექმნილია სფაგნუმით Molinia-ს ძირებთან. ალაგ-ალაგ ჩადაბლებებზე დგას წყლის თხელი ფენა.

[pic]

ფოტო 2. იმნათის ტორფიანი მასივი. ბოკვერაძის ბაღის ზემოთ

Sphagnetum palustrae caricoso lasiocarpae-moliniosum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Sphagnum palustre |Soc |

|Molinia litoralis |Cop2 |

|Carex lasiocarpa |Cop2 |

|Hypericum mutilum |Sp1 |

|Rhynchospora alba |Sp1 |

|Rhododendron luteum |Sol |

|Osmunda regalis |Un |

|Athyrium filix-femina |Sol |

|Rhynchospora caucasica |Sol |

|Erechtites valerianifolia |Sol |

|Eupatorium cannabinum |Sol |

|Alnus barbata (დაბუჩქული) |Sol |

|Frangula alnus |Sol |

|Menyanthes trifoliata |Un |

|Bidens tripartita |Sol |

ტორფნარზე წყლის სამყურა აღნიშნულია აქა-იქ მეტად იშვიათად. აღწერილი ასოციაციის ზოგიერთ ნაკვეთთან კომპლექსში ფრაგმენტულად აღნიშნულია Sphagnetum palustris rhododendroso-herbosum, რომელიც ფლორისტულად ზემოაღწერილის ანალოგიურია.

1.4.3. იმნათის ტორფიანი მასივი

42006′11

41048′39

დიდი ფართობი ირგვლივ მურყნარით არის შემოსაზღვრული. ტყე ძირითადად განვითარებულია მინე-რალურ გრუნტზე. მურყანი დაბუჩქული გვხვდება ყველგან ამა თუ იმ სიმრავლით.

[pic]

ფოტო 3. იმნათის ტორფიანი მასივი

Caricetum lasiocarpae purum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Carex lasiocarpa |Soc |

|Cladium mariscus |Sp3-Cop1 |

|Lycopus europaeus |Sp1 |

|Potentilla erecta |Sp1 |

|Alnus barbata |Sol |

|Centaurium erythraea (C. umbellatum) |Sol |

|Stachys palustris |Sol |

|Frangula alnus |Sol |

|Holcus lanatus |Sol |

|Molinia litoralis |Sol |

|Pycreus flavescens |Sp2 |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

|Carex acutiformis |Sol |

|Lysimachia vulgaris |Sp2 |

|Arthraxon langsdorffii |Sp1 |

მთავარი ცენოტოპი მაღალი სიცოცხლეობით ხასიათდება.

1.4.4. მალთაყვის მიდამოები. კაპარჭინას სანაპირო

42005′44

41042′37

[pic]

ფოტო 4. მალთაყვის მიდამოები. კაპარჭინას სანაპირო

ტორფსილნარიანი სუბსტრატი დროებითი წყალდგომით.

Juncetum acutae purum

მიკრორელიეფი კოლბოხოვანი. კოლბოხებზე გუმბათისებურ ბალახნარს ქმნის მთავარი ცენოტიპი. აღ-ნიშნული ცენოზი ემიჯნება მურყნარ ჯაგნარებს.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Juncus acutus |Soc |

|Typha angustifolia |Sol |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Scirpus lacustris (Schoenoplectus lacustris) |Sol |

|Echinochloa crusgalli (კოლბოხებზე) |Sol |

ზოგან ამგვარ ჭილიანს ემიჯნება ლაქაშიანი ან ლელიანი, იშვიათად კოკოზაჭილიანი ფრაგმენტები. ამგვარი ჭილიანები გავრცელებულია ისეთ ადგილებზე, სადაც ძლიერია ზღვის წყლის გავლენა. სხვაგვარ ზედაპირებზე იგი არ გვხვდება. ზღვის წყლის გავლენის შემცირების შემთხვევაში მათ ნაალაგარზე უფრო ხშირად ვითარდება ცენოზები Cladium maruscus-ის დომინანტობით.

აღწერილი ჭილიანები გავრცელებულია ზღვისპირა სველ ქვიშნარებზე, ზღვიურ ლაგუნებზე, არხებისა და მდინარეების სანაპიროზე, რომელთა წყლის დონე მერყეობს სეზონურად და წლით-წლობით.

1.4.5 მალთაყვის ტორფიანი მასივი, მდ. გურინკას დასავლეთით

42005′12

41044′49

[pic]

ფოტო 5. მალთაყვის ტორფიანი მასივი, მდ. გურინკას დასავლეთით

Molinietum litoralis purum

კოლბოხებს შორის დგას წყალი. შედარებით უფრო წყლიან ტორფნარებზე განვითარებულია წმინდა ლელიანის ფრაგმენტები, ხოლო მცირე ნაკვეთებზე წმინდა ლაქაშიანი Typha angustifolia-ს დომინანტობით.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Molinia litoralis |Soc |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sp1-2 |

|Stachys palustris |Sol |

|Scrophularia nodosa |Sol |

|Lycopus europaeus |Sol |

|Galium palustre |Sp1 |

|Iris pseudacorus |Sp1 |

|Holcus lanatus |Sp1 |

|Typha angustifolia |Sol |

|Carex acutiformis |Sp3 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp1 |

|Angelica pachyptera |Sol |

აღწერილი ასოციაცია მოცემული ტორფიანი ჭაობის მასივზე დიდ ფართობზეა გავრცელებული. ყველა კომპონენტის სიცოცხლეობა მაღალია.

1.4.6. პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (I აღწერა)

42006′14

41044′04

მიკრორელიეფი ტალღისებრ-ბორცვიანი.

[pic]

ფოტო 6. პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი

ჭაობი (I აღწერა)

Sphagnetum palustrae caricoso-moliniosum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Sphagnum palustre |Soc |

|Molinia litoralis |Cop3 |

|Carex acutiformis |Cop2 |

|Holcus lanatus |Sp1 |

|Calamagrostis epigeios |Sp1 |

|Potentilla erecta |Sp1 |

|Menyanthes trifoliata |Sp2 |

|Alnus barbata |Sp1 |

|Drosera rotundifolia |Sp1 |

|Thelypteris palustris |Sol |

|Carex lasiocarpa |Sp3 |

|Juncus effusus |Sol |

1.4.7. პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (II აღწერა)

42006′14N

41044′04E

მიკრორელიეფი ტალღისებრ-ბორცვიანი.

[pic]

ფოტო 7. პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (II აღწერა)

Typhetum angustifoliae purum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Typha angustifolia |Soc |

|Lysimachia vulgaris |Sol |

|Lycopus europaeus |Sol |

|Sphagnum auriculatum |Sp3 |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sp1 |

|Iris pseudacorus |Sp1 |

|Carex acutiformis |Sp3 |

|Galium palustre |Sol |

|Scutellaria galericulata |Sol |

1.4.8. პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (ტბის სანაპიროსთან)

42007′09

41045′25

[pic]

ფოტო 8. პალიასტომის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ტორფიანი ჭაობი (ტბის სანაპიროსთან)

Cladium mariscus-Carex acutiformis

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Carex acutiformis |Cop3 |

|Inula aspera |Sp2 |

|Stachys palustris |Sol |

|Hibiscus ponticus |Sol |

|Molinia litoralis |Sp3 |

|Lycopus europaeus |Sp1 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp1 |

|Juncus articulatus |Sp1 |

|Alnus barbata |Sol |

|Typha angustifolia |Sol |

|Mentha aquatica |Sol |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Carex lasiocarpa |Sp1 |

|Sphagnum palustre |Sp1 |

აღწერილ ასოციაციასთან ტოპოეკოლოგიურად დაკავშირებულია Cladietum mariscus purum, რომელიც განვითარებულია ანალოგიური ტიპის ადგილსამყოფელზე.

1.4.9. ფიჩორის აუზი, საჯოლიოს ეწერი (ტყე-ნედართევი, საჯოლიო)

42009′08

41047′56

მიკრორელიეფი მცირეკოლბოხოვანი, რომელიც Molinia litoralis-ითაა შექმნილი. განვითარებულია ტორფიან სუბსტრატზე. დატენიანება გრუნტულ-ატმოსფერული. ცენოზი ძირეულია, განვითარებულია მცენარეულობის ბუნებრივი ცვლის პროცესში.

[pic]

ფოტო 9. ფიჩორის აუზი, საჯოლიოს ეწერი (ტყე-ნედართევი, საჯოლიო)

Molinia litoralis-Cladium mariscus

ტოპოეკოლოგიურად უშუალოდ დაკავშირებულია დასარევლიანებულ ისლიანთან (Caricetum acutiformis varioherbosum), რომელიც განვითარებულია წყლით უფრო მეტად უზრუნველყოფილ ტორფნარებზე. ამ ისლიანს ემიჯნება მურყნარი ბალახეული მცენარეების სინუზიის მძლავრი განვითარებით; თუმცა ბალახნარის სახეობრივი შედგენილობა მარტივია, ძირითადია Polygonum thunbergii. აღნიშნულ მურყნარში ქვეტყე თითქმის არ არის; უმთავრესად გვხვდება მაყვალი, ეკალღიჭი, შედარებით იშვიათად ხეჭრელი, კიდობანა და სხვ. ამ ასოციაციის ზოგ მონაკვეთზე მცირე სიმრავლით გვხვდება აგრეთვე წყლის სამყურა.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Molinia litoralis |Cop3 |

|Cladium mariscus |Cop1 |

|Carex acutiformis |Sp2 |

|Pycreus flavescens |Sp2 |

|Rhynchospora caucasica |Sol |

|Potentilla erecta |Sol |

|Osmunda regalis |Sol |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

|Centaurea oxylepis |Sol |

|Lycopus europaeus |Sol |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sol |

|Inula aspera |Sol |

|Alnus barbata (დაბუჩქული) |Sol |

|Juncus effusus |Sol |

|Mentha aquatica |Sol |

|Carex lasiocarpa |Sol |

|Sphagnum auriculatum |Sol |

|Sphagnum palustre |Sol |

|Lythrum salicaria |Sol |

1.4.10. ყულევის ტორფიანი მასივი. ფართ ტბის სანაპირო

42013′33

41039′18

მიკრორელიეფი დაბალბორცვიან-ტალღისებური. კოლბოხთა შორის დგას წყალი.

[pic]

ფოტო 10. ყულევის ტორფიანი მასივი. ფართე ტბის სანაპირო

Caricetum acutiformis varioherbosum

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Carex acutiformis |Soc |

|Iris pseudacorus |Sp3 |

|Typha angustifolia |Sp1 |

|Hydrocotyle vulgaris |Sp3 |

|Galium palustre |Sol |

|Stachys palustris |Sp1 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp1 |

|Inula aspera |Sp1 |

|Lycopus europaeus |Sp1 |

|Mentha aquatica |Sol |

|Alisma plantago-aquatica |Sol |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Calamagrostis epigeios |Sp1 |

|Alnus barbata |Sp1 |

|Juncus effusus |Sol |

|Osmunda regalis |Sol |

|Hibiscus ponticus |Sol |

|Sphagnum auriculatum (კოლბოხებზე) |Sol |

ქასრა ძირითადად კოლბოხებზეა დასახლებული. წყლით უფრო კარგად უზრუნველყოფილ უხეშტორფიან სუბსტრატზე აღნიშნული ისლიანი დაკავშირებულია მურყნართან, რომელიც დაბუჩქებულია. ასოციაციის ზოგ ნაკვეთში აღნიშნული მცენარეების გარდა გვხვდება, Carex lasiocarpa, Centaurium erythraea (C. umbellatum),Potentilla erecta, Rhynchospora caucasica და სხვ.

1.4.11 ყულევის ტორფიანი მასივი

42015′57

41039′15

[pic]

ფოტო 11. ყულევის ტორფიანი მასივი

Molinia litoralis+Carex lasiocarpa

ამ ასოციაციას უკავია რამდენიმე ათეული ჰექტარი.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Molinia litoralis |Cop3 |

|Carex lasiocarpa |Cop2 |

|Potentilla erecta |Cop1 |

|Osmunda regalis |Sp3 |

|Orchis palustris |Un |

|Succisa pratensis |Sol |

|Cladium mariscus |Sp1 |

|Rhynchospora caucasica |Sp1 |

|Holcus lanatus |Sp1 |

|Phragmites australis (Ph. communis) |Sol |

|Alnus barbata (დაბუჩქებული) |Sol |

|Carex acutiformis |Sp1 |

|Sphagnum palustre |Cop2 |

|Sphagnum auriculatum |Cop2 |

|Hibiscus ponticus |Sol |

|Sphagnum auriculatum |Sol |

1.4.12. ჭურიის ტორფიანი მასივი

41064'

42028'

[pic]

ფოტო 12. ჭურიის ტორფიანი მასივი

მიკრორელიეფი მცირებორცვიან-ტალღისებური.

Sphagnetum (auriculatum, palustre) caricosum

ამ ასოციაციას ტორფიანის განაპირა მხარეს ემიჯნება კოლბოხოვანი ისლიანი – Caricetum acutiformis varioherbosum, რომელსაც მურყნარი ანდა Juncetum effusus virioherbosum საზღვრავს ტორფიანის განაპირა მხრიდან.

|სახეობათა ლათინური სახელწოდება |სიმრავლე დრუდეს შკალის მიხედვით |

|Sphagnum auriculatum |Soc |

|Sphagnum palustre |Soc |

|Carex acutiformis |Cop3 |

|Carex lasiocarpa |Cop2 |

|Rhynchospora alba |Sp1 |

|Potentilla erecta |Sp3 |

|Lycopus europaeus |Sp3 |

|Holcus lanatus |Sp2 |

|Scutellaria galericulata |Sol |

|Galium palustre |Sp2 |

|Calystegia silvatica (C. sylvestris) |Sp3 |

|Succisella inflexa |Sol |

|Eupatorium cannabinum |Un |

|Centaurium erythraea (C. umbellatum) |Sol |

|Lysimachia vulgaris |Sp1 |

|Stachys palustris |Sp1 |

|Cladium mariscus |Sol |

|Thelypteris palustris |Sp1 |

|Hydrocotyle vulgaris |Sol |

|Hypericum tetrapterum (H. acutum) |Sol |

1.4.13. ჭურიის ქვიშიანი სანაპირო

41062'

42028'

[pic]

ფოტო 13. რძიანა (Euphorbia paralias) ჭურიის ქვიშიან სანაპიროზე

სოფელ ყულევის ჩრდილოეთით არსებულ ვიწრო ლითორალურ ზოლში გვხვდება უძველესი ხმელ-თაშუაზღვეთური ფლორის რელიქტური მცენარეულობა, რომელიც ძლიერი ანთროპოგენური პრესის გა-მო შავი ზღვის სანაპიროს საქართველოს მონაკვეთზე თითქმის მთლიანად არის განადგურებული. აქ გვხვ-დება საქართველოს წითელი წიგნის სახეობა ზღვის შროშანი – Pancratium maritimum, რომელიც მა-ღალდეკორატიულ მცენარეთა კატეგორიას განეკუთვნება და მესამეული ფლორის რელიქტს წარმოადგენს. ზღვის შროშანთან ასოცირებულია ისეთი ვიწრო ეკოლოგიური დიაპაზონის მცენარეთა სახეობები, რო-გორებიცაა რძიანა – Euphorbia paralias, ყაყაჩურა – Glaucium flavum, ზღვის ნარი – Eryngium maritimum, დედაფუტკარა – Stachys maritima, ქოთანა – Silene euxina, და სხვ. აღნიშნულ ტაქსონთა გავრცელება კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში ძლიერ არის შეზღუდული და მხოლოდ შავი ზღვის სანაპიროს ვიწრო ლითორალური ზოლით შემოიფარგლება.

1.4.14. ქობულეთის დიდი ტორფიანი ჭაობი, ისპანი

41052′093

41048′193

ამ ჭაობზე საკმაოდაა გავრცელებული იმერულისლიანი. მას ქმნის მაღალმოზარდი მარცვლოვანი მცე-ნარე-Molinia litoralis. ეს ფორმაცია ტიპოლოგიურად საკმაოდ ნაირგვარია და ხშირად ასოცირდება ტორ-ფის ხავსებთან. შედარებით მცირე ფართობზეა გავრცელებული ისლიანი Carex lasiocarpa-დომონანტობით. ეს ისლიანი ქობულეთის ჭაობზე ტიპოლოგიურად ერთგვაროვანია. აღწერილ ფორმაციაში საკმაო სიმრავლით მონაწილეობს ობლიგატი ჰელოფიტები – Rhynchospora caucasica, Rhynchospora alba, ტორფის ხავსის ზოგიერთი სახეობა და სხვა. ქობულეთის ტორფიან ჭაობზე სფაგნუმიანებს ძირითადად ქმნის Sphagnum imbricatum და Sphagnum palustre, იშვიათად გვხვდება ზოგი სხვა სახეობაც, მაგრამ მათი ცენოტიკური მნიშვნელობა შედარებით შეზღუდულია. სფაგნუმებით შექმნილ მთლიან საფარზე უმეტესწილად განვი-თარებულია ბალახოვან მცენარეთა სინუზიები. ამ სინუზიის ძირითადი კომპონენტებია Molinia litoralis, Rhynchospora caucasica, Carex lasiocarpa და სხვა. შედარებით იშვიათად გვხვდება Drosera rotundifolia, Osmunda regalis, Menyanthes trifoliata, Rhynchospora alba და სხვა. ზოგან გვხვდება ბუჩქები, როგორიცაა იელი Rhododendron luteum, შქერი Rhododendron ponticum, ხეჭრელი Frangula alnus, დაბუჩქული მურყანი – Alnus barbata და სხვა. ბუჩქნარიანი-სფაგნუმიანები მცირეფართიან ნაკვეთებზეა წარმოდგენილი და განვითარებულია ტორფიანის ამობურცულ ზედაპირებზე.

[pic]

ფოტო 14. ქობულეთის დიდი ტორფიანი ჭაობი, ისპანი

აღნიშნული მცენარეულობის კომპლექსში უფრო დიდ ფართობზე განვითარებული იყო ტყიანი ჭაობები. ამჟამად ამ ტყეების მხოლოდ ნაშთებია შემორჩენილი მცირე ფართობზე. ამ ტიპის ტყეებში გაბატონებულია მურყანი ანუ თხმელა-Alnus barbata. ხემცენარეებიდან მასთან ერთად ხშირად გვხვდება ლაფანი- Pterocarya pterocarpa, ხოლო შედარებით მშრალ ადგილებზე-რცხილა (Carpinus caucasica) და იმერული მუხა- Quercus imeretina. ქვეტყეში ჩვეულებრივ მონაწილეობს ხეჭრელი-Frangula alnus, კუნელი-Crataegus microphylla, ძახველი-Viburnum opulus და სხვა. ზოგან, განსაკუთრებით გამეჩხერებულ ადგილებზე ამნაირი ტყე გადაბარდულია მაყვლით და ზოგი ლიანა მცენარით, როგორიცაა ეკალღიჯი-Smilax excelsa, Rved-keci-Periploca graeca, კრიკინა-Vitis sylvestris, სურო-Hedera colchica და სხვა.

მურყნარები ძირითადად ვითარდება ჭარბი გრუნტული დატენიანების პირობებში, მაგრამ უკიდურესად ჭაობიან ადგილსამყოფელზე მურ-ყანი სუსტი ზრდა-განვითარებით ხასიათდება. ასეთ მურყნარებში ბალახოვან მცენარეთა სინუზია შექმნილია ჭაობის მცენარეულობის ტიპური კომპონენტებით, როგორიცაა. Molinia litoralis, Iris pseudacorus, Carex lasiocarpa, Carex riparia, Carex acutiformis, Juncus effusus და სხვა. შედარებით მცირე ფართობზე განვითარებულია გვიმრიანი, შერეულბალახნარიანი და ხავსიანი მურყნარები, ხოლო იშვიათად, ჩვეულებრივ ნაკლებად ტენიან ნიადაგებზე - შქერიანი მურყნარი.

თავი II. ფაუნისტური ინფორმაცია

ზურაბ გურიელიზე

ზურაბ ჯავახიშვილი

გიორგი დარჩიაშვილი

2.1. კოლხეთის ეროვნულ პარკში ჩატარებული ორნითოლოგიური კვლევის ანგარიში

კვლევა კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერი-ტორიაზე მიმდინარეობდა 2001 წლის 2-დან 7 ნოემბ-რამდე. იგი წარმოებდა სამი ერთმანეთისგან განსხვა-ვებული კვლევის მეთოდით:

ხაზობრივი ტრანსექტი

ხაზობრივი ტრანსექტის გამოყენება ხდებოდა ჭაო-ბებში, მაღალი ბალახით დაფარულ ადგილებზე, სა-დაც ფრინველთა ვიზუალური აღმოჩენა შეუძლებე-ლია. ასეთი ტრანსექტები გამოყენებულ იქნა ეწერის (გრიგოლეთის), იმნათის, ნაბადასა და ჭურიის ჭაო-ბებში.

წერტილოვანი ტრანსექტი

წერტილოვანი ტრანსექტის გამოყენება ხდებოდა ტბებზე და ჭაობების ისეთ ფართობებზე, სადაც არის ღია წყლის მონაკვეთები და შესაძლებელია ფრინველებზე ვიზუალური დაკვირვება, აგრეთვე მათი დათვლა ბინოკლის ან ტელესკოპის საშუალებით. თვლის ასეთი მეთოდი გამოყენებულ იქნა იმნათის, დიდი და პატარა პალიასტომის და ფართოწყლის ტბებზე.

ნავიდან წარმოებული აღრიცხვები

ნავიდან ფრინველთა აღრიცხვა გამოიყენება ისეთი ადგილებისთვის სადაც შეუძლებელია ფეხით ან სხვა ტრანსპორტით გადაადგილება. თვლის ასეთი მეთოდი გამოყენებულ იქნა დიდი და პატარა პალიასტომის ტბებზე და მდ. ფიჩორზე.

ექსპედიციების განმავლობაში გამოკვლეულ იქნა: სოფელ გრიგოლეთთან არსებული ჭაობები, ჭურიის და ნაბადას ჭაობები, დიდი და მცირე პალიასტომის ტბა, ზღის სანაპირო ზოლი ჭურიის ჭაობებთან, ასევე იმნათის და ფართოწყლის ტბები.

ექსპედიციის შედეგად შეიძლება ითქვას, რომ ოქტომბრის ბოლოს კოლხეთის ეროვნული პარკი წყალმცურავი ფრინველების მიგრაციისთვის შედარე-ბით ნაკლებად მნიშვნელოვანია. მცირერიცხოვანი იხვების გუნდები დაფიქსირებულ იქნა იმნათის (130-მდე ფრინველი), და პატარა პალიასტომის ტბებ-ზე (90-მდე ფრინველი) და მათ შორის არსებულ ტორფის კარიერის ტერიტორიაზე (ერთეული ინდივი-დები). წყალმცურავი ფრინველების სიუხვით არც ზღვის სანაპირო გამოირჩეოდა, რომელსაც არსებულ მონაცემებზე დაყრდნობით ძალზე დიდი მნიშვნელობა აქვს სხვადასხვა გვარის იხვების (Anas, Aythya....) კოკონასნაირების (Podicipedidae) და სხვა ფრინველე-ბის ზამთრობისთვის. უშუალოდ ზღვის ნაპირზე ნანახი იქნა მეჭვავიასნაირთა რიგის რამდენიმე წარ-მომადგენელი, როგორიცაა: ტულესი (Pluvialis squa-tarola), ქვიშაქექია (Calidris alba), ყვითელფეხება თოლია (Larus cachnans), და პატარა თოლია (Larus minutus). როგორც მოსალოდნელი იყო ყველაზე დიდი რაოდენობით წყალმცურავი ფრინველი შეგვხვდა პალიასტომის ტბაზე, სადაც ნანახი იქნა დაახლოებით 4000-მდე ფრინველისგან შემდგარი გუნდი, რომელშიც გარეული იხვები (Anas platyrhynchos) ჭარბობდნენ.

შემოდგომაზე ეროვნულ პარკს შედარებით დიდი მნიშვნელობა აქვს მეჭვავიასნაირთა, ქათმისნაირთა და შევარდნისნაირთა მიგრაციისთვის. უნდა აღინიშ-ნოს რომ არსებული და ადგილობრივი მოსახლეობის ინფორმაციით ამ ფრინველების მიგრაცია უფრო ინტენსიურია შემოდგომის პირველ ნახევარში, რის გამოც უკეთესი იქნება საშემოდგომო მიგრაციაზე დაკვირვების ჩატარება შემოდგომის პირველ ნახევარ-ში.

აღსანიშნავია აგრეთვე, რომ სოფელ გრიგო-ლეთთან არსებულ ჭაობებში საკმაოდ დიდი რაოდე-ნობით (40 ფრინველი დაახლ. 2 კილომეტრიან მარშ-რუტზე) დაფიქსირდა მეჭვავიასნაირთა რიგის ისეთი წარმომადგენლები, როგორიცაა: გოჭა (Gallinago media), ჩიბუხა (Gallinago gallinago) და ჩიბუხელა (Lymnocryptes minimus). ამათგან გოჭა IUCN-ის წითელ ნუსხაშია შეტანილი. ყველა დანარჩენ ჭაობში (ნაბადა, ჭურია) ეს ფრინველები ერთეულების სა-ხით გვხვდებოდნენ.

როგორც ცნობილია კოლხეთის ეროვნულ პარკის ტერიტორია ძალზე მნიშვნელოვანია მტაცებელი ფრინველებისთვისაც და მიუხედავად იმისა, რომ მათი საშემოდგომო მიგრაცია ნოემბრის დასაწყისისთვის უკვე დასასრულს უახლოვდება, ისინი თითქმის ყველგან გვხვდებოდნენ. განსაკუთრებით აღსანიშნავია თეთრკუდა არწივის (Haliaeetus albicilla), ნახვის რამდენიმე შემთხვევა, რომელთაც ადგილი ჰქონდა იმნათის ტბის მახლობლად. ეს ფრინველი შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში და IUCN-ის წითელ ნუსხაში. ზამთრობით ამ ფრინველის რამდენიმე ინდივიდი რეგულარულად გვხვდება კოლხეთის ეროვნულ პარკში და შესაძლებელია ბუდობდეს კიდეც აქ.

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ფრინველთა მონიტორინგის სამოქმედო გეგმის შემუშავებისთვის ჩვენი აზრით საჭირო იქნება ჩატარდეს გამოკვლევები ფრინველთა ზამთრობის, საგაზაფხულო მიგრაციების და ბუდობის დროს, რის შედეგადაც მომზადდება ფრინველთა მონიტორინგის სამოქმედო გეგმა. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი ზამთრის აღრიცხვებია, ვინაიდან ამ პერიოდში აღნიშნულ ტერიტორიაზე ფრინველთა მაქსიმალური რაოდენობა იყრის თავს (ეს განსაკუთრებით პალიასტომის ტბას და ზღვის სანაპიროს ეხება). ზამთარში წყალმცურავ ფრინველთა აღრიცხვის ყველაზე ხელსაყრელი დროა იანვარის მეორე ნახევარი, რომლის დროსაც მათი დათვლა წარმოებს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე წყალმცურავი ფრინველების მონიტორინგის განსახორციელებლად აუცილებელი იქნება რამდენიმე ადგილობრივი მცხოვრების შერჩევა და მომზადება, რომლებიც შემდგომ მოახდენენ აღნიშნულ ტერიტორიაზე ფრინველთა დათვლებს. ტრეინინგის დროს შერჩეულ პირებს უნდა ჩაუტარდეთ თეორიული და საველე სწავლება ფრინველთა ბიოლოგიასა და მათი რკვევის და დათვლის მეთოდებში. კარგი იქნე-ბოდა კოლხეთის ეროვნულ პარკში წყალმცურავ ფრინველთა დარგოლვის ცენტრი ჩამოყალიბებულიყო, რაც მნიშვნელოვან ინფორმაციას მოგვცემდა აქ მოზამთრე თუ გადამფრენი ფრინველების მიგრაციების შესახებ.

ცხრილი 2.11. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ნანახი ფრინველების სია

| |ლათინური სახელი |ქართული სახელი |სტატუსი |

| |Accipiter gentilis |ქორი | |

| |Accipiter nisus |მიმინო | |

| |Alcedo atthis |ალკუნი | |

| |Anas acuta |კუდსადგისა იხვი | |

| |Anas crecca |ჭიკვარა | |

| |Anas penelope |თეთრშუბლა იხვი | |

| |Anas platyrhynchos |გარეული იხვი | |

| |Anas strepera |რუხი იხვი | |

| |Ardea cinerea |რუხი ყანჩა | |

| |Asio flammeus |ჭაობის ბუ,ბაიყუში | |

| |Aythya fuligula |ქოჩორა ყვინთია | |

| |Aythya ferina |წითელთავა ყურყუმელა | |

| |Buteo buteo |ჩვეულებრივი კაკაჩა | |

| |Calidris alba |ქვიშაქექია | |

| |Circus aeruginosus |ჭაობის ძელქორი | |

| |Circus cianeus |ველის ძელქორი | |

| |Corvus corone |ყვავი | |

| |Corvus frugilegos |ჭილყვავი | |

| |Egretta alba |დიდი ოყარი |საქ. წით. წიგნი |

| |Egretta garzetta |Mპატარა ოყარი |საქ. წით. წიგნი |

| |Emberiza schoeniclus |ჭაობის გრატა | |

| |Falco columbarius |ალალი | |

| |Fringilla coelebs |ნიბლია | |

| |Fulica atra |მელოტა | |

| |Gallinago gallinago |ჩიბუხა | |

| |Gallinago media |გოჭა |IUCN-ის წით. ნუსხა |

| |Gallinula chloropus |წყლის ქათამი | |

| |Garrulus glandarius |ჩხიკვი | |

| |Haliaeetus albicilla |თეთრკუდა არწივი |საქ. წით. წიგნი, IUCN-ის წით. |

| | | |ნუსხა |

| |Larus cachinnans |ყვითელფეხება თოლია | |

| |Larus minutus |პატარა თოლია | |

| |Lymnocryptes minimus |ჩიბუხელა | |

| |Miliaria calandra |მეფეტვია | |

| |Milvus migrans |ძერა | |

| |Motacilla alba |თეთრი ბოლოქანქალა | |

| |Oenanthe oenanthe |ჩვეულებრ. მეღორღია | |

| |Phalacrocorax carbo |დიდი ჩვამა | |

| |Pluvialis squatarola |ტულესი | |

| |Podiceps cristatus |დიდი კოკონა | |

| |Porzana porzana |ქათამურა | |

| |Scolopax rusticola |ტყის ქათამი | |

| |Sturnus vulgaris |შოშია,შროშანი | |

| | Podiceps ruficollis |Pპატარა კოკონა | |

| |Tadorna tadorna |ამლაყი იხვი | |

| |Turdus merula |შავი შაშვი | |

| |Vanellus vanellus |პრანწია | |

| |Erythacus rubecula |გულწითელა | |

| |Troglodytes troglodytes |ჭინჭრაქა | |

კვლევა კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა 2002 წლის 9-დან 16 თებერვლამდე. იგი წარმოებდა სამი ერთმანეთისგან განსხვავებული კვლევის მეთოდით:

ხაზობრივი ტრანსექტი

ხაზობრივი ტრანსექტის გამოყენება ხდებოდა ჭაობებში, მაღალი ბალახით დაფარულ ადგილებზე, სადაც ფრინველთა ვიზუალური აღმოჩენა შეუძლებელია. ასეთი ტრანსექტები გამოყენებული იქნა ეწერის (გრიგოლეთის), ნაბადასა და ჭურიის ჭაობებში.

წერტილოვანი ტრანსექტი

წერტილოვანი ტრანსექტის გამოყენება ხდებოდა ტბებზე და ჭაობების ისეთ ფართობებზე, სადაც არის ღია წყლის მონაკვეთები და შესაძლებელია ფრინველებზე ვიზუალური დაკვირვება, აგრეთვე მათი დათვლა ბინოკლის ან ტელესკოპის საშუალებით. თვლის ასეთი მეთოდი გამოყენებულ იქნა დიდი და პატარა პა-ლიასტომის და ფართოწყლის ტბებზე.

ნავიდან წარმოებული აღრიცხვები

ნავიდან ფრინველთა აღრიცხვა გამოიყენება ისეთი ადგილებისთვის, სადაც შეუძლებელია ფეხით ან სხვა ტრანსპორტით გადაადგილება. თვლის ასეთი მეთოდი გამოყენებულ იქნა დიდი და პატარა პალიასტომის ტბებზე და მდ. ფიჩორზე.

ექსპედიციების განმავლობაში გამოკვლეულ იქნა: სოფელ გრიგოლეთთან არსებული ჭაობები, ჭურიის და ნაბადას ჭაობები, დიდი და მცირე პალიასტომის ტბა, ზღის სანაპირო ზოლი ჭურიის ჭაობებთან და ფართოწყლის ტბა. იმნათის ჭაობის გამოკვლევა ვერ მოხერხდა, ვინაიდან აწეული წყლის დონის გამო აქ შესვლა ფეხით შეუძლებელი იყო, კატერი კი ჩახერგილი არხების გამო ვერ შედის.

ექსპედიციის შედეგად შეიძლება ითქვას, რომ ზამთარში კოლხეთის ეროვნული პარკი წყალმცურავი ფრინველების ზამთრობისათვის ფრიად მნიშვნელოვანია. მრავალრიცხოვანი იხვების გუნდები დაფიქსირებულ იქნა ფართოწყალის ტბაზე (990-მდე ფრინველი). წყალმცურავი ფრინველების სიუხვით ჭურია-ნაბადის ჭაობები და ზღვის სანაპიროც გამოირჩეოდა, რომელსაც ძალზე დიდი მნიშვნელობა აქვს სხვადასხვა გვარის იხვების (Anas, Aythya,Tadorna....) მურტალების (Podicipedidae), ჩვამების (Phalacrocoracidae) და სხვა ფრინველების ზამთრობისთვის. ზღვის ნაპირზე ნანახი იქნა ისეთი ფრინველები, როგორიცაა: ყვითელფეხება თოლია (Larus cachinnans), ტბის თოლია (Larus ridibundus), ძერა (Milvus migrans), მინდვრის ძელქორი (Circus cianeus), ჭაობის ძელქორი (Circus aeroginosus) და თეთრკუდა არწივი, ანუ ფსოვი (Haliaetus albicilla). სულ, ჭურია-ნაბადის ჭაობებსა და ზღვის სანაპიროზე წარმოებული ტრანსექტის დროს დაფიქსირდსა 1200-მდე ფრინველი. აგრეთვე დათვლილ იქნა საღამოს გადმოფრენაზე იხვების რაოდენობა ზღვასა და სოფ. გრიგოლეთის ეწერს შორის. დათვლილ იქნა დაახლოებით 2120 ფრინველი. როგორც მოსალოდნელი იყო ყველაზე დიდი რაოდენობით წყალმცურავი ფრინველი შეგვხვდა დიდ და პატარა პალიასტომის ტბაზე და მათ გარშემო მდებარე არხებსა და ტორფის კარიერის ტერი-ტორიაზე, სადაც ნანახი იქნა დაახლოებით 12950 ფრინველი, რომელშიც გარეული იხვები (Anas platyrhynchos), სტვენია იხვინჯები (Anas crecca), ქოჩორა ყვინთიები (Aythya fuligula) წითელთავა ყვინთიები (Aythya ferina) და ჩვეულებრივი კოკონები (Bucephala clangula) წარმოადგენდნენ ძირითად ნაწილს.

ზამთარში ეროვნულ პარკს დიდი მნიშვნელობა აქვს მრავალი სახეობის ფრინველთათვის. უნდა აღი-ნიშნოს რომ არსებული მონაცემებზე დაყრდნობით MID WINTER BIRD COUNTS IN KOLKHETI, Alexander Gavashelishvili, Giorgi Darchiashvili, Zura Javakhishvili. 1998), რასაც ადგილობრივი მოსახლეობიდან მიღებული ინფორმაციაც ადასტურებს, ფრინველთა რაოდენობა უფრო დიდია ზამთრის შუა რიცხვებში, რის გამოც უკეთესი იქნება ზამთრობის თვლების ჩატარება იანვარში.

როგორც ცნობილია კოლხეთის ეროვნულ პარკის ტერიტორია ძალზე მნიშვნელოვანია მტაცებელი ფრინველებისთვისაც, რომლებიც თითქმის ყველგან გვხვდებოდნენ. განსაკუთრებით აღსანიშნავია თეთრკუდა არწივის (Haliaeetus albicilla), ნახვის რამდენიმე შემთხვევა, რომელთაც ადგილი ჰქონდა ფართო წყლის ტბის და ჭურია-ნაბადას ჭაობების, აგრეთვე პალიასტომის მიდამოებში. ეს ფრინველი შეტანილია საქარ-თველოს წითელ წიგნში და IUCN-ის წითელ ნუსხაში. ზამთრობით ამ ფრინველის რამდენიმე ინდივიდი რეგულარულად გვხვდება კოლხეთის ეროვნულ პარკში და შესაძლებელია ბუდობდეს კიდეც აქ.

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ფრინველთა მონიტორინგის სამოქმედო გეგმის შემუშავებისთვის ჩვენი აზრით საჭირო იქნება ჩატარდეს გამოკვლევები ფრინველთა საგაზაფხულო მიგრაციების და ბუდობის დროს, რის შედეგადაც მომზადდება ფრინველთა მონიტორინგის სამოქმედო გეგმა. მათგან ყველაზე მნიშვ-ნელოვანი ზამთრის აღრიცხვებია, ვინაიდან ამ პერიოდში აღნიშნულ ტერიტორიაზე ფრინველთა მაქსიმალური რაოდენობა იყრის თავს (ეს განსაკუთრებით პალიასტომის ტბას და ზღვის სანაპიროს ეხება). ზამთარში წყალმცურავ ფრინველთა აღრიცხვის ყველაზე ხელსაყრელი დროა იანვარის მეორე ნახევარი, რომლის დროსაც მათი დათვლა წარმოებს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე წყალ-მცურავი ფრინველების მონიტორინგის განსახორციელებლად აუცილებელი იქნება რამდენიმე ადგილობრივი მცხოვრების შერჩევა და მომზადება, რომლებიც შემდგომ მოახდენენ აღნიშნულ ტერიტორიაზე ფრინველთა დათვლებს. ტრეინინგის დროს შერჩეულ პირებს უნდა ჩაუტარდეთ თეორიული და საველე სწავლება ფრინველთა ბიოლოგიასა და მათი რკვევის და დათვლის მეთოდებში. კარგი იქნებოდა კოლხეთის ეროვ-ნულ პარკში წყალმცურავ ფრინველთა შემსწავლელი ცენტრი ჩამოყალიბებულიყო, რაც მნიშვნელოვან ინფორმაციას მოგვცემდა აქ მოზამთრე თუ გადამფრენი ფრინველების მიგრაციების შესახებ.

ცხრილი 2.12. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ნანახი ფრინველების სია

|No |ქართული სახელწოდება[11] |ლათინური სახელწოდება |

| |პატარა კოკონა | Podiceps ruficollis |

| |კოკონა |Podiceps cristatus |

| |შავჩიჩახვა ღორიხვა |Gavia arctica |

| |დიდი ჩვამა |Phalacrocorax carbo |

| |რუხი ყანჩა |Ardea cinerea |

| |დიდი ოყარი |Egretta alba |

| |პატარა ოყარი |Egretta garzetta |

| |სისინა გედი |Cygnus olor |

| |რუხი ღერღეტი |Anser anser |

| |თეთრშუბლა ღერღეტი |Anser albifrons |

| |წითელი იხვი |Tadorna ferruginea |

| |ამლაყი იხვი |Tadorna tadorna |

| |გარეული იხვი |Anas platyrhynchos |

| |ჭიკვარა |Anas crecca |

| |რუხი იხვი |Anas strepera |

| |თეთრშუბლა იხვი |Anas penelope |

| |წითელთავა ყურყუმელა |Aythya ferina |

| |ქოჩორა ყვინთია |Aythya fuligula |

| |ჩვეულებრივი კოკონა |Bucephala clangula |

| |დიდი ბატასინი |Mergus merganser |

| |გრძელნისკარტა ბატასინი |Mergus serrator |

| |ძერა |Milvus milvus |

| |ქორი |Accipiter gentilis |

| |მიმინო |Accipiter nisus |

| |ჩვეულებრივი კაკაჩა |Buteo buteo |

| |თეთრკუდა ფსოვი |Haliaeetus albicilla |

| |მინდვრის ბოლობეჭედა |Circus cyaneus |

| |ჭაობის ბოლობეჭედა |Circus aeroginosus |

| |შავარდენი |Falco peregrinus |

| |ჩვეულებრივი კირკიტა |Falco tinnunculus |

| |ჩვეულებრივი ლაინა |Rallus aquaticus |

| |ქათამურა |Porzana spp. |

| |წყლის ქათამი |Gallinula chloropus |

| |მელოტა |Fulica atra |

| |პრანწია |Vanellus vanellus |

| |ტყის ქათამი |Scolopax rusticola |

| |ჩიბუხა |Gallinago gallinago |

| |ჩვეულებრივი თოლია |Larus ridibundus |

| |მცირე თოლია |Larus minutus |

| |ყვითელფეხება თოლია[12] |Larus cachinnans |

| |მდინარის მეთოვლია |Sterna hirundo |

| |ქედანი |Columba palumbus |

| |მწვანე ხეკოდა |Picus viridis |

| |დიდი ჭრელი ხეკოდა |Dendrocopos major |

| |წყალწყალა |Motacilla alba |

| |ჭინჭრაქა |Troglodytes troglodytes |

| |შავი შაშვი |Turdus merula |

| |ჩხართვი |Turdus viscivorus |

| |ბოლოშავა |Turdus pilaris |

| |გულწითელა |Erithacus rubecula |

| |დიდი წივწივა |Parus major |

| |წიწკანაP |Parus caeruleus |

| |ჩვეულებრივი სინეგოგა |Sitta europea |

| |მგლინავა |Certhia spp. |

| |ლელიანის გრატა |Emberiza schoeniculus |

| |მწვანულა |Carduelis chloris |

| |ჩიტბატონა |Carduelis carduelis |

| |სკვინჩა |Fringilla coelebs |

| |სახლის ბეღურა |Passer domesticus |

| |მინდვრის ბეღურა |Passer montanus |

| |ყორანი |Corvus corax |

| |რუხი ყვავი |Corvus cornix |

| | ყვავი |Corvus corone |

| |ჭილყვავი |Corvus frugilegus |

| |ჩხიკვი, ჯაფარა, ბოლობეჭედა |Garrulus glandarius |

2.1.2. ფრინველთა კონსერვაცია კოლხეთის ეროვ-ნულ პარკში

2.1.2.1. კოლხეთის ეროვნული პარკის ორნითო-ლოგიური ჯგუფის დაარსება

გამომდინარე იქიდან, რომ მოზამთრე და მიგრანტი ფრინველების რიცხოვნობა კოლხეთის ეროვნულ პარკ-ში სხვადასხვა წელს და წლის პერიოდებში განსხვავე-ბულია (როგორც ჩანს დამოკიდებულია კლიმატურ პირობებზე), მიზანშეწონილად მიგვაჩნია შეიქმნას კოლხეთის ეროვნული პარკის ორნითოლოგიური ჯგუ-ფი, რომელიც განახორციელებს ყველა ორნითოლო-გიურ სამუშაოს, რომალიც წარიმართება კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.

ჯგუფის ჩამოსაყალიბებლად საჭიროა იმ პერსონა-ლის შერჩევა, რომელიც გაივლის სათანადო ტრეი-ნინგს ფრინველთა ბიოლოგიაში, რკვევაში, საველე შესწავლის მეთოდიკაში, ორნითოლოგიური აღჭურვი-ლობის გამოყენებაში, კომპიუტერულ მონაცემთა ბა-ზების შექმნის მეთოდიკაში, და ა.შ. ადგილობრივ ჯგუფს მეტი შესაძლებლობა ექნება მუდმივად გააკონტროლოს ფრინველების მდგომარეობა ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მათ მონაცემებზე დაყრდნობით უფრო მარ-ტივი გახდება შეირჩეს ყველაზე ხელსაყრელი პერიო-დები შემოდგომის და ზამთრის აღრიცხვებისთვის, აგრეთვე აწარმოოს იშვიათ და საკვანძო სახეობათა პოპულაციების მონიტორინგი.

2.1.2.2. საგანმანათლებლო საქმიანობა

აუცილებელია შეიქმნას კოლხეთის ეროვნული პარ-კის ფრინველთა სარკვევი, რომელიც ორნითოლო-გიურ ჯგუფს დაეხმარება ორნითოლოგიური სამუ-შაოების წარმართვაში, ფრინველთა მოყვარულებს დაეხმარება უკეთ შეიცნონ ეროვნული პარკის ორნი-თოფაუნა, აგრეთვე კარგი იქნება საგანმანათლებლო საქმიანობის წარმართვისათვის და ეკოტურიზმის (ბერ-დვოჩინგის) განსავითარებლად.

საჭიროა მომზადდეს სატელევიზიო გადაცემები ეროვნული პარკის ორნითოფაუნის შესახებ, რაც ხელს შეუწყობს ადგილობრივი მოსაახლეობის გარემოს-დაცვითი განათლების ამაღლებას.

ადგილობრივი მოსაახლეობის გარემოსდაცვითი განათლების ასამაღლებლად უნდა გამოიცეს ბროშუ-რები, ლიფლეტები, არაპერიოდული გამოცემები, ჟურნალ-გაზეთები და სხვა საგანმანათლებლო ლიტე-რატურა.

უნდა შეიქმნას საგანმანათლებლო პროგრამები ადგი-ლობრივი მოსახლეობისთვის, სასკოლო ჯგუფების-თვის, საკვირაო პროგრამები და სხვა.

2.1.2.3. მონაცემთა ბაზების შექმნა

უნდა შეიქმნას კომპიუტერული ფრინველების მონა-ცემთა ბაზები, რომლებშიც შევა ყველა ინფორმაცია ეროვნული პარკის ფრინველთა გავრცელებაზე, მიგრა-ციებზე, ბუდობებზე, რაოდენობებზე და სივრცესა და დროში მათ განაწილებაზე. მონაცემთა ბაზები უნდა შეიქმნას გეოინფორმაციული სისტემების (Iშ) გამოყენებით. მონაცემთა ბაზების განახლება მოხ-დება მუდმივად.

2.1.2.4. სამეცნიერო საქმიანობა

სამეცნიერო საქმიანობებში იგულისხმება მობუ-დარ, მიგრანტ და მოზამთრე ფრინველთა მონიტორინ-გი, საკვანძო და იშვიათი სახეობების შერჩევა და მათი მონიტორინგი, აგრეთვე ფრინველთა დარგოლვის პროგრამის განხორციელება.

2.1.2.5. ეკოტურიზმის განვითარება

უნდა მოხდეს ფრინველებზე სათვალთვალო ტურე-ბის დაგეგმვა, ადგილების შერჩევა, ინფრასტრუქტურის მომზადება, ტურისტული კომპანიების იმფორ-მირება.

2.2. კოლხეთის ეროვნულ პარკში ჩატარებული იქთიოლოგიური კვლევის ანგარიში

2.2.1. პალიასტომის ტბის აუზი

კოლხეთის დაბლობის მშვენება, პალიასტომის ტბა, მდებარეობს ქ. ფოთის მახლობლად მდ. რიონის მარცხენა მხარეს და შავი ზღვიდან დაშორებულია 2-კმ-ის მანძილზე. იგი მიეკუთვნება რელიქტური წყალსატევების ტიპს და წარმოადგენს წარსულში არსე-ბული ზღვის ვრცელი ყურის ნარჩენს, რომელშიც ჩაედინებოდნენ მდინარეები რიონი, ხობი, ენგური და სხვა. აღნიშნულ მდინარეებს ზღვაში ჩამოჰქონდათ დიდძალი ინერტული ნატანი, რომელიც ილექებოდა ყურის ფსკერზე და დროთა განმავლობაში ამცირებდა მის სიღრმეს, ავიწროებდა სანაპიროებს და კრავდა მას. აღნიშნულ მოვლენას ხელს უწყობდა ზღვის მიქცევა-მოქცევის პროცესებიც. მდინარეებისა და ზღვების აქტიური მოქმედების შედეგად, ვრცელი ყურის კომპაქტურად ფორმირებული მცირე ნაწილი გამოეყო ზღვას, ყურის სათავესთან წარმოქმნილი ქვიშიანი ზოლით და ჩამოყალიბდა ტბა _ ლაგუნად, რომელიც თანდათან ჩამოყალიბდა მტკნარწყლიან წყალსატევად, ტბად. ტბის რეალური ფართობი შემ-ცირებულია სანაპირო ზოლის მცენარეულობით და ძლიერი დაჭაობებით. ტბა სამი მხრიდან შემოსაზღვ-რულია დაბალი, ტორფიანი ნაპირებით, მხოლოდ დასავლეთ ნაპირია ქვიშიანი. ტბის ფსკერის გრუნტი თითქმის ერთგვაროვანია, შედგება ძირითადად რუხი და მურა შლამისა და წვრილფრაქციული ქვიშისაგან, ზღვა დაკავშირებულია ზღვასთან, მისგან გამომდინარე მდინარე კაპარჭათი. დაწყებული ტბის ჩრდილო-და-სავლეთი კუთხიდან, იგი მიედინება ტბის დასავლეთი სანაპიროს პარალელურად და სათავიდან დაახლოე-ბით მე-9 კმ-ზე ჩაედინება ზღვაში. ტბაში ჩაედინება სამი მოზრდილი და ერთი მცირე მოცულობის მდი-ნარე _ ფიჩორა, თხორინა, შავღელე /შავწყალა/ და გურინკა. მათგან ყველაზე გრძელი და წყალუხვია ფიჩორა.

ტბის სიგრძე 4, 7 კმ-ია, სიგანე – 3, 8 კმ-ი, წყლის სარკის ფართობი შეადგენს 1786 ჰა-ს. საშუალო სიღრმეა 2-2.2 მ., მაქსიმალური – 4 მეტრი.

1993 წლის დეკემბერში, ტბაში მოჭარბებულმა წყალმა გაარღვია წყალგამყოფი მდ. კაპარჭასა და ზღვას შორის იმ გარღვევის საპირისპიროდ, რომელიც მანამდე მოხდა ტბასა და მდ. კაპარჭას შორის. ყოველივე ამან, ტბის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან ჩამოაყალიბა საკმაოდ განიერი / 140-160 მ / და ღრმა /3, 2 მ / ე.წ. ,,მალთაყვის არხი”, რომლის საშუალებითაც ტბა უშუალოდ დაუკავშირდა ზღვას.

წარსულში ტბის წყლის მარილიანობა ხასიათდებოდა მაღალი ცვალებადობებით. ამგვარი მოვლენები უშუალოდ უკავშირდება სეზონურობას. გაზაფხულზე, ძლიერი წყალდიდობების დროს, ტბა თითქმის მთლიანად მტკნარდებოდა, ხოლო შემოდგომით ზღვიდან მომქროლავი ქარების საშუალებით, ზღვის წყალი აღწევდა ტბაში და იწვევდა მისი ცალკეული უბნის გადამლაშებას. ამჟამინდელი მონაცემებით ზღვა შეიძლება მივაკუთვნოთ ზღვის მლაშობწყლიან ლაგუნას, რომლის წყალი ქლორიდული ხასიათისაა.

პალიასტომის ტბა, წარსულში მიეკუთვნებოდა საქართველოს უმნიშვნელოვანეს სამრეწველო ტბებს, როგორც დაჭერილი თევზების საერთო რაოდენობით, ასევე რეწვის მაღალი პროდუქტიულობით და რენტაბელობით. პალიასტომის ტბის სარეწაო თევზპროდუქტიულობა 30-იან წლებში აღწევდა 100 კგ/ჰა-ზე. კიდევ უფრო მაღალი იყო თევზპროდუქტიულობის მაჩვენებლი XIX-ე საუკუნის ბილოს და XX საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ტბაში მარტო კეფალების მოპოვება აღწევდა 300 კგ-ზე მეტს. XX საუკუნის 30-იანი წლებიდან მოყოლებული, ტბის თევზპროდუქტიულობა მკვეთრად მცირდება და აშკარად გამოხატულ პროგრესირებად ხასიათს ატარებს. უკანასკნელი, 1981-1985 წლების მონაცემებით, ტბის თევზპროდუქტიუ-ლობა განიცდიდა სეზონურ მერყეობას და შეადგენდა:

გაზაფხულზე /IV-V – 26კგ/ჰა;

ზაფხულში /VIII/ _ 22 კგ/ჰა;

შემოდგომით / X-XI/ _ 16.5 კგ/ჰა;

ზამთარში /XII/ _ 17.5 კგ/ჰა.

პალიასტომის ტბის იქთიოფაუნა, ადრეული გამოკვლევების თანახმად /ი. პუზანოვი, 1940/, შედგებოდა თევზის 39 სახეობისა და ქვესახეობისაგან და ატარებდა შერეულ ხასიათს; ეკოლოგიური პირობების არსებითმა ცვლილებებმა, რამაც საკვები ბაზის შეშფოთება და მკვეთრი გაღარიბება გამოიწვია, განაპირობა, თავის მხრივ, იქთიოფაუნის რიცხოვნული და ხარისხობრივი მაჩვენებლიების მკვეთრი შემცირება /თითქ-მის 13-ჯერ, ბარაჩი, 1940/.

ტბის იქთიოფაუნის რაოდენობრივ და ხარისხობრივ გაღარიბებაზე მიუთითებდნენ ო. ბურჭულაძე და რ. ჩხაიძე 1974 წელს თავიანთ გამოკვლევებშიც. მათ მიერ ტბაში დაფიქსირებული იყო 26 სახეობისა და ქვესახეობის თევზი.

1981-1985 წლებში ზოოლოგიის ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული იქტიოფაუნისტური გამოკვლევების საფუძველზე, პალიასტომის ტბის იქთიოფაუნა წარმოდგენილი იყო 29 სახეობის და ქვესახეობის თევზით, რომლებიც მიეკუთვნებიან 10 რიგს, 16 ოჯახს და 25 გვარს.

ცხრილი 2.2.1. პალიასტომის ტბაზე სხვადასხვა მკვლევარების მიერ აღრიცხული თევზების ნუსხა

|## | |ზოოლოგიის |`ენირო~ |ი. |

| | |ინს-ტი |1974 წ. |პუზანოვი, |

| |თევზის სახეობა |1981-1985 წწ | |1940 წ. |

|1 |2 |3 |4 |5 |

|1. |შავი კეფალი _ Mugil cephalus |+ |+ |+ |

|2. |სინღილი _ Liza auratus |+ |+ |+ |

|3. |მახვილცხვირა _ Liza saliens |+ |_ |_ |

|4. |შ. ზ. ათერინა _ Atherina mochon |+ |+ |+ |

|5. |ქორჭილა _ Perca fluviatilis |+ |_ |+ |

|6. |ფარგა _ Lucioperca marinum |+ |+ |+ |

|7. |ლავრაკი _ Dicentrarchus labrax Morine labrax |_ |_ |+ |

|8. |შ.ზ. სტავრიდა _Trachurus mediterraneus ponticus |+ |+ |_ |

|9. |ნათელი სციენა –Umbrina cirrosa |_ |+ |+ |

|10. |შავი სციენა _ Sciaena umbra |_ |_ |+ |

|11. |ჩვ. ხონთქარა _ Mullus barbatus |_ |+ |_ |

|12. |სკუმბრია – Scomber scombrus |+ |_ |_ |

|13. |შავპირა ღორჯო_Neogobius melanostomus |+ |+ |+ |

|14. |ღორჯო-მექვიშია _ Neogobius fluviatilis |_ |+ |+ |

|15. |Kასპიური მაცნე ღორჯო _ Neogobius gumnotrachelus |_ |+ |_ |

|16. |კნიპოვიჩისეული გრძელკუდა ღორჯო_Knipowitschia longecaudata |_ |+ |_ |

|17. |კავკ. ღორჯო – Knipowitschia caucasica |+ |_ |_ |

|18. |გოჭა – Cyprinus carpio |+ |_ |+ |

|19. |ტარანი – Rutilus rutilus heckeli |+ |+ |+ |

|20. |კოლხური ნაფოტა - Rutilus rutilus |+ |_ |_ |

|21. |მორევის ნაფოტა – Rutilis frisii |_ |_ |+ |

|22. |ფარფლწითელა_ Scardinius erythrophthalmus |+ |_ |+ |

|23. |ჭერეხი – Aსპიუს ასპიუს |_ |_ |+ |

|24. |ბათუმის თრისა – Chalcalburnus chalcoides derjugini |_ |+ |+ |

|25. |ჩვეულებრივი თაღლითა – Alburnus alburnus |+ |_ |_ |

|26. |ჩრდილოკავკასიური თაღლითა _ Alburnus charusini |_ |_ |+ |

|27. |სამხრეთული ფრიტა –Alburnoides bipunctatus fasciatus |+ |_ |+ |

|28. |ჩვეულებრივი კაპარჭინა – Abramis brama |+ |+ |+ |

|29. |ბლიკა – Blica bjoerkna |_ |+ |+ |

|30. |მცირე ვიმბა – Vimba vimba tenella |+ |+ |+ |

|31. |გუწუ _ Tinca tinca |_ |_ |+ |

|32. |ტაფელა – Rodeus sericeus amarus |+ |_ |+ |

|33. |კარჩხანა – Carassius carassius |+ |_ |+ |

|34. |გველანა – Cobitis taenia |_ |_ |+ |

|35. |ღლავი – Silianus glanis |_ |_ |+ |

|36. |მდინარის გველთევზა – Anguilla anguilla |+ |_ |+ |

|37. |აღმ. გამბუზია- Gambusia holbrooki |+ |+ |_ |

|38. |ქარიყლაპია – ESox lucius |+ |_ |+ |

|39. |შავი ზღვის ქაშაყი – Alosa pontica |+ |+ |+ |

|40. |პალიასტომის ქაშაყი – Alosa caspia palaeostomi |+ |+ |+ |

|41. |ქარსალა – Clupeonella delicatula |+ |_ |_ |

|42. |ქამსა – Engraulis encrasicholus ponticus |+ |+ |+ |

|43. |გლოსა – Platichthys flesus luscus |+ |+ |+ |

|44. |შავი ზღვის მახათა – Syngnathus nigrolineatus |+ |+ |+ |

|45. |ზღის ცხენთევზა – Hippocampus ramulosus |_ |+ |_ |

|46. |შავი ზღვის კალკანი – Pgetta maeotica |_ |+ |_ |

|47. |სამეკალა მახათა _ Gasterosteus aculeatus |+ |_ |_ |

|48. |ზღვის კატა _ Dasyatis pastinaca |_ |_ |+ |

|49. |ტარაღანა – Acipenser stellatus |+ |_ |+ |

|50. |ატლანტური ზუთხი _ Acipenser sturio |_ |_ |+ |

|51. |კოლხური ზუთხი – Acipenser persicus colchicus |_ |_ |+ |

|52. |ფორეჯი – Acipenser nudiventris |_ |_ |+ |

უნდა აღინიშნოს, რომ 1981-1985 წლებში აღრიცხული პალიასტომის ტბის თევზების ნუსხა შეიძლება იყოს არასრული, რამეთუ ზოგიერთი სახეობა ტბაში შეიძლება არსებობდეს უმნიშვნელო რაოდენობით ან გამოყენებული ჭერის იარაღებით არ იქნენ გამოვლენილნი.

პალიასტომის ტბაში აღრიცხული თევზების სახეობრივი სტრუქტურა და რიცხოვნობა სეზონურ მერ-ყეობას განიცდის. ტბის ღია უბნებში, ზამთრის პერიოდში წარმოებულ თევზჭერაში დომინირებს ფარგა /80%/, რაც ჰექტარზე საშუალოდ 40-50 ერთეულს შეადგენს. შედარებით ნაკლებია კაპარჭინა /18%/, ჰექ-ტარზე 10-15 ეგზემპლარი. ქორჭილამ, ქარიყლაპიამ, ტარანმა, გოჭამ, და მცირე ვიმბამ ერთად შეადგინა 2%. რაც შეეხება კეფალებს, მათი მთლიანი მასა ამ პერიოდისათვის ზღვაშია გასული გამოსაზამთრებლად.

სქემა. 2.2.1. პალიასტომის ტბის თევზპროდუქტიულობა /1930-1983 წწ/ სარეწაო თევზპროდუქ-ტიულობა

[pic]

შემოდგომით, ტბის იქთიოფაუნაში დომინირებს ფარგა – 80%, ჰექტარზე 30-35 ეგზემპლარი; კეფალებმა /ლობანი/ შეადგინა 18-19%, ჰექტარზე 10-15 ეგზემპლარი; 1-2%-ს შეადგენს ქორჭილა, ქარიყლაპია, პა-ლიასტომის ქაშაყი, კაპარჭინა, ტარანი, გოჭა.

განსხვავებით, ფარგას რეწვის მაჩვენებლები წარსულ წლებთან შედარებით ხასიათდება მაღალი მაჩ-ვენებლით, რაც ნათლად ჩანს ქვემოთ მოყვანილ გრაფიკებზეც.

ამრიგად, შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში წარმოებულ სარეწაო ჭერებში მკაფიოდ გამოიკვეთა ფარგას მაღალი ხვედრითი წილი.

გაზაფხულზე /IV-V/ წარმოებულ სარეწაო ჭერებში, ტბის ყოველ ჰექტარზე მოდიოდა საშუალოდ 72 ეგზ. ფარგა და 18 ეგზ. კეფალი, ხოლო ზაფხულზე, შესაბამისად 41 და 26 ეგზემპლარი. აღსანიშნავია, რომ ამ პერიოდებში წარმოებულ ჭერებში 80-90% სწორედ ამ ორ სახეობაზე მოდის.

სქემა. 2.2.2. პალიასტომის ტბის ფარგას სარეწაო თევზპროდუქტიულობა /1957-1980 წწ/

[pic]

უკანასკნელი 1981-1985 წლების მონაცემებით, პალიასტომის ტბაში კეფალების საერთო მარაგი /სა-რეწაო ხასითის/ შეადგენს 46 ტონას, ზაფხულში 40 ტონას, შემოდგომით 30 ტონას, ხოლო ზამთარში, როგორც აღვნიშნეთ, მოზრდილი თევზების მთლიანი მასა გადის ზღვაში.

ამჟამინდელი მონაცემებით, ტბის იქთიოკომპლექსში ფარგას გაბატონებული ადგილი უჭირავს. იგი გავრცელებულია ტბის ყველა უბანში და თითქმის ყველგან, რაოდენობრივი თვალსაზრისით აჭარბებს და-ნარჩენ სახეობებს. პალიასტომის ტბა შეიძლება ჩაითვალოს საქართველოში მისი მასიური გავრცელების ერთადერთ უმნიშვნელოვანეს ბუნებრივ წყალსატევად. პალიასტომის ტბაში ფარგას საერთო მარაგი აღ-წევს საშულოდ 40-50 ტონას. ფარგას ყოველთვის მაღალი ხვედრითი წილი გააჩნია პალიასტომის ტბის საერთო თევზპროდუქტიულობაში. კეფალებისაგან

სქემა 2.2.3. პალიასტომის ტბის კეფალის სარეწაო თევზპროდუქტიულობა /1957-1980 წწ/.

[pic] ცხრილი 3.1. ტყის ფონდის ფართობები

|1. |ზუგდიდის სატყეო მეურნეობა |1090 ჰა |

|2. |ხობის სატყეო მეურნეობა |5116 ჰა |

|3. |კოლხეთის სატყეო მეურნეობა |5741 ჰა |

|4. |სენაკის სატყეო მეურნეობა |3789 ჰა |

|5. |აბაშის სატყეო მეურნეობა |197 ჰა |

|6. |ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობა |5412 ჰა |

|7. |კოლხეთის ნაკრძალი |500 |

| |სულ |20304 ჰა |

სამუშაოები განხორციელდა 2001 წლის დეკემბრიდან 2002 წლის ივნისამდე პერიოდში (საველე ექსპედიცია – 2001 წლის დეკემბერი, 2002 წლის იანვარი) სამ ეტაპად:

პირველი ეტაპი:

− კოლხეთის ეროვნულ პარკთან დაკავშირებული დკუმენტაციის (ტყეთმოწყობის და მიწათ-მოწყობის მასალები, სტატისტიკური და საცნობარო მონაცემები, სამეურნეო საქმიანობის ანგარიშები, სამეცნიერო და სხვა წყაროები) შეგროვება, სისტემაში მოყვანა და დამუშავება;

− 1:50000 ტოპოგრაფიულ რუკებზე ეროვნული პარკის შემადგენლობაში შემავალი ტე-რიტორიების საზღვრების გადატანა და დაზუსტება;

− აეროფოტოსურათებზე ეროვნული პარკის, სატყეო მეურნეობების, სატყეო უბნების, კვარტ-ლების და მომიჯნავე მოწათმოსარგებლეთა საზღვრების დატანა, სურათების კონტურული დეშიფრირება;

− ტყისა და ტყის ფონდის მიწების (სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები, სპეციალური და-ნიშნულების მიწები, გამოუყენებელი მიწები) საზღვრების დატანა, მათი შედარება ტყეთ-მოწყობისა და მიწათმოწყობის მასალებთან.

გამოყენებული იყო 2000 წლის მაისში გადაღებული 1:12000 – 1:15000 მასშტაბის შავ-თეთრი აეროფოტოსურათები.

მეორე ეტაპი:

საველე სამუშაოები განხორციელდა 2001 წლის დეკემბერში და 2002 წლის იანვარში.

საველე ექსპედიციის დროს ჯგუფს აქტიურ დახმარებას უწევდა როგორც ეროვნული პარკის, ასევე სატყეო მეურნეობების სპეციალისტები და თანამშრომლები. მათგან მოწოდებულ იქნა ეროვ-ნულ პარკთან დაკავშირებული საჭირო დოკუმენტაცია და ცნობები. ხდებოდა გასაუბრება მო-სახლეობასთან სოციალურ, სამეურნეო და სხვა საკითხებზე. მათგან მიღებულ იქნა საინტერესო ინფორმაცია ტყეების, მათში წარსულში განხორციელებული ღონისძიებების, იქ არსებული ფლო-რისა და ფაუნის, ტრადიციული საქმიანობის შესახებ.

საველე სამუშაოების დროს განხორციელდა მარშრუტები ეროვნულო პარკის საზღვრების თითქმის ყველა მონაკვეთზე – როგორც ხმელეთზე, ასევე- მდინარეებსა და არხებზე (მდ. ჭურია, ფიჩორი შენაკადებით, ციას და ლანჩხუთის დიდი არხები). ხმელეთზე დათვალიერებულ იქნა თითქ-მის ყველა საკონფლიქტო თუ ისეთი ადგილი, რომლებიც განიცდის აქტიურ ანთროპოგენურ დატ-ვირთვას (მერქნის მოპოვება, ძოვება, თევზაობა), დასახლებული პუნქტების მიმდებარე ტერი-ტორიები (ყულევი, ქარიატა, აჭარელთა დასახლება, საგვიჩიო, სირიაჩქონი, გრიგოლეთი, ჭალა-დიდი და სხვა), მწყემსების მუდმივი დგომის ადგილები (,,კარე~), ,,ენგურქაღალდკომბინატიდან,~ ,,ოქროს საწმისიდან~ და ყოფილი საკოლმეურნეო ტყეებიდან გადმოცემული ტერიტორიები. გან-საკუთრებული ყურადღება მიექცა იმ ტერიტორიების დათვალიერებას, რომლებმაც არ განიცადა, ან ნაკლებად განიცადა წარსულში სამეურნეო საქმიანობა (ჭრები). ეს ის ადგილებია, რომელთაც ყველაზე მეტად აქვთ შენარჩუნებული კოლხეთის დაბლობის ტყეების ბუნებრივი მდგომარეობა. დათვალიერებულ იქნა ის ტერიტორტიები, სადაც კომპაქტურად არის წარმოდგენული რელიქტურ სახეობათა კორომები (,,ოლიფონე~ (ხობის სატყეოს მე-4-ე კვარტალში), რაც ნიშნავს ,,ლაფნის ადგილს~, ,,ოზაკლე~ (კოლხეთის სატყეო მეურნეობის პატარა ფოთის სატყეო უბანზე და სენაკის სატყეო მეურნეობის სენაკის სატყეო უბანზე), რაც ნიშნავს ,,ბზის ადგილს~. ყურადღება მიექცა ისეთი ადგილების დათვალიერებას, სადაც ერთეულად ან ჯგუფურად არის წარმოდგენილი რელიქ-ტური ან იშვიათი სახეობები (იმერული ან კოლხური მუხა, იფანი და სხვ.), აღნიშნულ იქნა წიფლის 2 ხე: ერთი – სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიაზე სოფ. ერგეტასთან (ზუგდიდის რაიონი), ერთი – ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის ლანჩხუთის სატყეო უბნის კვარტალ #1-ში მდ. პიჩორის ნაპირზე.

ინფორმაცია ყოველივე ზემოაღნიშნულის შესახებ მოწოდებულ იქნა სატყეო მეურნეობების სპეციალისტებისა და მოსახლეობის მიერ. ტყეთმოწყობის მასალებში მსგავსი ინფორმაცია ნაკლე-ბადაა, რაც გამოწვეულია იმით, რომ წარსულში კოლხეთის დაბლობის ტყეების ძირითადი დანიშნუ-ლება იყო მერქნის მოპოვება და ტყეთმოწყობაც ამ მიმართულებით ტარდებოდა.

პარკის ტერიტორიერზე უმნიშვნელო რაოდენობით არის წარმოდგენილი ხელოვნური ტყეები (ძირითადად, ყოფილ სახელმწიფო დაცვით ზოლებში). მიზანშეწონილად მიგვაჩნია ამ კორომების შენარჩუნება და მათზე მონიტორინგის განხორციელება (როგორც წარსული საქმიანობის მოწმე).

მესამე ეტაპი:

აეროფოტოსურათების საბოლოო დამუშავება კომპიუტერზე რუკების შესადგენად. ტყის ფონდის სატაქსაციო აღწერის შედგენა, კომპიუტერიდან მიღებული რუკების და ფართობების კორექტირება, ტყის ფონდის მიწის კატეგორიებად (სატყეო მეურნეობების, სატყეო უბნების, კვარტლების ფარგლებში) განაწილების უწყისის შედგენა.

ამ ეტაპზე გაანალიზებულ იქნა ადგილებზე და ველზე მოპოვებული ინფორმაცია და ეროვნული პარკის მიზნობრივი დანიშნულების, ტერიტორიების მდგომარეობის, პარკის მიმდებარე მოსახლეობის მოთხოვნილებებისა და ტრადიციების გათვალისწინებით გაკეთდა დასკვნები და შემუშავებულ იქნა სათანადო რეკომენდაციები. ამ რეკომენდაციებში გათვალისწინებულია კოლხეთის ეროვნული პარკის თანამშრომელთა მოსაზრებები. რეკომენდაციები ექვემდებარება შემდგომ განხილვას სხვადასხვა დონეზე.

დასკვნები:

ეროვნული პარკის ტყის ფონდმა შეადგინა 19804ჰა, სხვაობამ შეადგინა 522 ჰა-თი ნაკლები კანონით გათვალისწინებულ ფართობთან (20304 ჰა) შედარებით.

აღნიშნული სხვაობა გამოწვეულია შემდეგით:

_ ტყეთმოწყობის მონაცემებით არასწორად იყო განსაზღვრული ხობის სატყეო მეურნეობის ხობის სატყეოს 1-4 კვარტლების (ნაბადის ჭაობი) ფართობი, აქ სხვაობამ შეადგინა 280 ჰა ნაკლებობით;

_ 137 ჰა-თი ნაკლები გამოვიდა ხობის სატყეო მეურნეობაში ენგურქაღალდკომბინატიდან მიღებული მიწები, ხოლო კოოპერატივ ,,ოქროს საწმისიდან~ მიღებული მიწები – 32 ჰა-თი ნაკლები.

დანარჩენი სხვაობები (მეტობით ან ნაკლებობით) გამოწვეულია რუკების შედგენის და ფართობების გამოთვლის განსხვავებული ტექნოლოგიებით:

ტყეთმოწყობის რუკები, რის საფუძველზეც იქნა ფართობები განსაზღვრული კანონით, შედგენილი იყო მხაზველების მიერ მარტივი ტექნოლოგიით და ფართობები გამოთვლილ იყო პლანიმეტრით. ახალი რუკები შედგენილ იქნა და ფართობები გამოთვლილ იქნა კომ-პიუტერზე. როგორც ზემოთ ითქვა, ამჟამად რუკის შედგენის საფუძვლად გამოყენებულ იყო 1:50000 მასშტაბის ტოპოგრაფიული რუკები, რომელზეც ინფორმაცია დატანილ იქნა აეროფოტოსურათებიდან, რელიეფის და ადგილმდებარეობის იდენტური ელემენტების შე-თავსებით. ამ მეთოდით მიღებული რუკები და ფართობები უფრო ზუსტია, მაგრამ ის მაინც გარკვეული უზუსტობისგან დაზღვეული არ არის და საჭიროებს მომავალში დაზუსტებას, ზუსტი ტექნიკური საფუძვლებისა და ტექნოლოგიების გამოყენებით.

ეროვნული პარკის ტერიტორიის განაწილება ტყედ და ტყის ფონდის მიწებად სატყეო მეურნეობების, სატყეო უბნებისა და კვარტლების მიხედვით, მოცემულია დანართ #1-ში, ხოლო სატაქსაციო უბნების (ტერიტორიის ერთგვაროვანი მინიმალური ნაწილი) მოკლე დახასიათება – დანართ #2-ში. სატაქსაციო უბანი არის როგორც სააღრიცხვო, ასევე სამეურნეო ერთეული, რომელიც შენახულ იქნება მონაცემთა ბანკში და საჭიროების შემთხვევაში ნებისმიერ დროს შეიძლება ცვლილებების შეტანა.

ეროვნული პარკის 79% (15618 ჰა) უკავია ტყეს, აქედან, უმნიშვნელო ნაწილი, 30 ჰა – ხე-ლოვნური წარმოშობისაა, მაგ. ჭადარი (Platanus orientalis) – 20…ჰა, კანადური ვერხვი (Populus Canadensis) – 6 ჰა, ძირითადად სახელმწიფო დაცვითი ტყის ზოლებშია. ტყების უმეტესი ნაწილი – 95%-მდე, წარმოდგენილია რამდენიმე გენერაციის ამონაყრითი წარმოშობის თხმელის (Alnus barbata) ტყეებით, მხოლოდ მცირე ნაწილი მიუდგომლობის გამო წარმოდგენილია ბუნებრივი ან ნაკლებად სახეცვლილი ტყეებით, რომელთა ასაკი 70-80 წელია. ასეთი ტყეები განლაგებულია ხობის, სენაკის, კოლხეთის, ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობებსა და კოლხეთის ნაკრძალში.

ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, თხმელნარები კოლხეთის დაბლობზე მიჩნეულია მეორად მოვლე-ნად. სინამდვილეში, ჭარბტენიან და დაჭაობებულ ნიადაგებზე თხმელნარები არის პირველადი, მხოლოდ ძირიდან ამონაყრით, ხოლო შერეულ ტყეებში პირწმინდა ჭრების შედეგად ჩამოყალი-ბებულია მეორადი ხმელნარები, რომელთა შემადგენლობაში სხვა მერქნიანი მცენარეები ერთეულ ხეებად ან მცირე ჯგუფებად არის წარმოდგენილი.

ტყეების ძირითადი ნაწილის ასაკი მერყეობს 1-დან 40 წლამდე. ასაკის მიხედვით ტყეები არათანაბრადაა განაწილებული, ტყეების საშუალო ხნოვანება შეადგენს 25 წელს. ასევე არა-თანაბრადაა განწილებული ტყეები სიხშირის მიხედვით, საშუალო სიხშირე 0,7-ია. კორომების საერთო მარაგი შეადგენს 1326,6 ათას მ3. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ერთეულ ხეებად ან მცირე ზომის კონტურებით წარმოდგენილია ლაფანი (Pterocaria pterocarpa), კოლხური მუხა (Quercus hartvissana), იმერეთის მუხა (Quercus imeretina), რცხილა (Carpinus caucasica), თელა (Ulmus carpinifolia), იფანი (Fraxinus excelsior), თუთა (Morus alba), ნეკერჩხალი (Acer campestra), ცაცხვი (Tilia cordata), ხვალო (Populus hibrida), ოფი (Populus nigra). განსაკუთრებული მრავალფეროვნებით ხასითდება მდინარეთა ნაპირების ვიწრო ზოლი, სადაც ტენიანობის რეჟიმი მდინარის ნაპირის წყლის დონესთან შედარებით მაღლა მდებარეობის გამო განსხვავებულია მიმდებარე ტერიტორიებისგან (აქ პერიოდულად ადგილი აქვს დრენაჟს ან დატბორვას). ამ ადგილებში მცირე ტერიტორიებზე თავს იყრის კოლხეთის დაბლობზე არსებული თითქმის ყველა ხე და ბუჩქი. ინვენტარიზაციის დროს ამ ფაქტს უნდა მიექცეს განსაკუთრებული ყურადღება.

განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ქვეტყეში ბზის საკმაოდ დიდი კონტურებით არსებობა (სენაკის სატყეო მეურნეობის სანეკის სატყეო უბნის კვარტალი 44,45, კოლხეთის სატყეო მეურნეობის პატარა ფოთის სატყეო უბნის კვარტალი 3,4,9 ). ბზა ქმნის საკმაოდ ხშირ კორომებს, მათი სიმაღლე ხშირად 3-5 მ-ს აღწევს. ქვეტყეში გვხვდება წყავი (Laurocerasus officinალის), ჭყორი (Ilex colchica), იელი (Rododendron leteum), შავი კუნელი (Crataegus pentagina), წითელი კუნელი (Crataegus microphilla).

აქვე წარმოდგენილია რამოდენიმე სახის ლიანები: ღვედკეცი (Periploca graeca), ეკალღიჭი (Smilax excelsa), სურო (Hedera colchica), სვია (Humulus eupulus).

ბზის და აგრეთვე სხვა მნიშვნელოვანი ქვეტყის და ლიანების სახეობების გავრცელების არეალის დასადგენად განსაკუთრებული ყურადღებაა საჭირო, ვინაიდან ისინი აეროფოტოსურათებზე არ ჩანს. სასარგებლოა ამ მიზნით სპეციალისტების, მოსახლეობის, მწყემსების გამოკითხვა.

ასევე განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ჭაობებში არსებულ მცირე კუნძულებზე გან-ლაგებული ტყეები, რომლებიც აქამდე არცერთ საინვენტარიზაციო მასალებში არ დაფიქ-სირებულა. საინტერესოა მათი გენეზისი, თანამედროვე მდგომარეობა. თავიანთი მდგომარეობის გამო ისინი ნაკლებად სახეცვლილია. მათ შესწავლას გარკვეული სამეცნიერო დანიშნულებაც აქვს. კუნძულებზე განლაგებული ტყეების საერთო ფართობი შეადგენს 50-მდე ჰა-ს. ისინი რუკებზე და სატაქსაციო აღწერებში დაფიქსირებულია ცალკეულ სატაქსაციო უბნებად.

დეტალურად იქნა დათვალიერებული ,,ოქროს საწმისიდან~ (სამეურნეო კომპლექსი) გად-მოცემული ტერიტორია – 311 ჰა. აღნიშნული ტერიტორია წარსულში წარმოდგენილი იყო ტყეებით, შემდგომ ის გადაეცა ,,ოქროს საწმისს~ სხვადასხვა სამეურნეო კომპლექსის ჩამოსაყალიბებლად. ამჟამად ეს უწყება არ ფუნქციონირებს, ტერიტორია დაუბრუნდა ტყის ფონდს. ტერიტორია თავის დროზე ამოიძირკვა, მისი სამეურნეო დანიშნულებით დამუშავება ვერ მოხერხდა. ამჟამად ტერიტორიის 90%-ზე მეტი მაღალბალახეულობით და ბარდ-ეკალითაა დაფარული.

ძვირადღირებული ღონისძიებების გარეშე აქ ტყის აღდგენა თითქმის შეუძლებელია. ამ ტერიტორიის მიმდებარე ფართობები გამოიყენება სახნავად და საძოვრებად. ეს ტერიტორია ეროვნული პარკისთვის არანაირ ფუნქცის არ ასრულებს, საკმაოდ რთულია დასაცავად.

ეროვნული პარკის ტერიტორიის 17% (3413….ჰა) ჭაობებს უკავია. ისინი სხვადასხვა დროს ზოგჯერ იყო შეყვანილი ტყის ფონდში, ზოგჯერ – არა. მომავალი ინვენტარიზაციის შედეგად დიდი ზომის, ტყის ფონდის პერიფერიულ ნაწილში მდებარე ჭაობები შეიძლება ამოღებულ იქნას ტყის ფონდიდან და ირიცხებოდეს ეროვნული პარკის შემადგენლობაში დამოუკიდებელი სტატუსით.

ფართობის…1,6…% (315 ჰა) უჭირავს საძოვრებს სარგებლობის სხვადასხვა ფორმით (იჯარით, ხელშეკრულებით, არსებული ტრადიციით). საძოვრების გარკვეული ნაწილი სხვადასხვა დროს გამოიყენებოდა სხვა დანიშნულებითაც (სახნავი, მცირე ზომის ნაგებობები, საქონლის შესარეკი და სხვა). საძოვრებად გამოყენებულია ხშირად დასახლებული პუნქტების, გზების და არხების მიმდებარე ღია ადგილები (გასარეკი, გასადევარი). საძოვრებად გამოყენებულია ეროვნული პარკის ტყით დაფარული ფართობების უმეტესი ნაწილი და ჭაობები, გარდა ძნელად მისადგომი, ჭარბტენიანი ტერიტორიებისა.

წყლებს (არხები, მდინარეები, ტბები) პარკის ტერიტორიაზე უკავია …202 ჰა. 30…ჰა წარმოდგენილია საკარმიდამო მიწებით; 46…ჰა ფართობი უჭირავს გზებს. ეს არის უმთავრესად ყოფილი ტყესაზიდი გრუნტის გზები და ვიწრო ლიანდაგიანი რკინიგზების მიწის ვაკისი. გრუნტის გზების უმეტესობა წვიმიან ამინდსა და ზამთარში გაუვალია. ისინი გამოიყენება საძოვრებზე მისასვლელად ან ხე-ტყის ტრანსპორტირებისთვის.

უნდა აღინიშნოს, რომ თუ უტყეო ტერიტორიები არსებული დანიშნულებით გარკვეული დროის განმავლობაში არ იქნება გამოყენებული, ადვილად დაიფარება ტყით. საერთოდ, აქ ტყეები მცირე ხელშეწყობით სწრაფად და ადვილად აღდგენადია.

განსაკუთრებული ყურადღების ღირსია დიუნებზე არსებული მცენარეულობა. აქ მცირე ტერიტორიებზე გვხვდება გვალვაგამძლე, სიმლაშის ამტანი და ტენისმოყვარული მერქნიანი მცენარეები (ძეძვი, იალღუნი, ჩიტავაშლა, თხმელა).

პარკის ტერიტორიის შიგნით არის რამდენიმე ნაკვეთი, რომლებიც ან კერძო საკუთრებაშია, ან იჯარით არის გაცემული (ყოფილი საკოლმეურნეო და საბჭოთა მეურნეობის მიწები).

ეროვნული პარკის ტერიტორიის შიგნით მდებარეობს ყოფილი კოლხეთის ნაკრძალი, რომლის ფართობი კანონის მიხედვით განსაზღვრულია…500 ჰა-თი, ახალი მონაცემებით ეს ფართობი შეადგენს …500 ჰა-ს. საერთო ფართობიდან …339ჰა წარმოადგენს ტყეებს, 160…ჰა –ჭაობს, …0.7 ჰა – საძოვარს, …0.7 ჰა – ველობს.

პარკის ტერიტორიაზე (განსაკუთრებით დასახლებული პუნქტების მიმდებარედ და გზების გასწვრივ) არის გამეჩხერებული, დეგრადირებული, ეკალ-ბარდით დაფარული ტერიტორიები, რომლებიც საჭიროებენ აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელებას. ყოველივე ეს გასათვა-ლისწინებელია ინვენტარიზაციის დროს.

განსაკუთრებით უარყოფით ზეგავლენას ახდენს ტყის განვითარებაზე ამორფა (Amorpha fruticosa,), ეს კოლხეთის დაბლობზე შემოტანილ იქნა არხების და მდინარეების ნაპირების გასამაგრებლად. ის ქმნის საკმაოდ ხშირ და გაუვალ ადგილებს, სადაც თითქმის შეუთავსე-ბელია და სხვა სახეობის მცენარეთა განახლება. ამჟამად ტყის ფონდში მდინარეებისა და არხების ნაპირებზე საკმაო რაოდენობითაა ქვეტყეში ამორფა. საჭიროა რადიკალური ღონისძიებების განხორციელება ტერიტორიების ამორფისაგან გასაწმენდად და გავრცელების საწინააღმდეგოდ.

ზემოაღნიშნული დასკვნების, ადგილობრივი პირობების და ეროვნული პარკის დანიშნულების გათვალისწინებით შემუშავებული რეკომენდაციები მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული მომავალი დეტალური ინვენტარიზაციის და ეროვნული პარკში საქმიანობის განხორციელების დროს.

ეს რეკომენდაციები შემდეგია:

− დეტალურად შესწავლილ იქნას ეროვნული პარკის საზღვრები. ტყის ფონდის ფარგლებში და სხვადასხვა პირობების გათვალისწინებით მოხდეს მასში კორექტივების შეტანა, ნატურაში გამიჯვნისა და სასაზღვრე ნიშნების დასმით. სასურველია აგრეთვე პარკის საზღვარი არ იყოს ადვილად გადასალახი, საჭიროების შემთხვევაში მოეწყოს ხერგილები, ბარიერები.

− მოხდეს ახალი საკვარტლე ქსელის შექმნა, კვარტლების გამსხვილება იმ პრინციპით, რომ მათი საზღვრები გადიოდეს მხოლოდ ბუნებრივ და მყარ მიჯნებზე;

− დაისვას საკითხი სენაკის, კოლხეთის და აბაშის სატყეო მეურნეობების მიმდებარედ არსებული წყლის ფონდში (მდ.რიონის აუზი) არსებული ტყეების ეროვნული პარკისთვის გადაცემის მიზანშეწონილობის შესახებ;

− კორომის სიმწიფის ხნოვანებად მიღებულ იქნას ბუნებრივი სიმწიფის ხნოვანება;

− საჭიროდ ჩაითვალოს ხე-ტყის აუცილებლად მოპოვების ადგილებში შეშისა და წვრილი სორტიმენტების მისაღებად (სარი, ჭიგო, წნელი) ტექნიკური სიმწიფის შემცირება (5-10 წელი) ან ამ მიზნით პლანტაციების ჩამოყალიბებას;

− განისაზღვროს პარკის ტერიტორიაზე არსებული სხვა მოსარგებლეთა კუთვნილებაში მყოფო სავარგულების სტატუსი;

− დაფიქსირდეს, რომ საქონლის ტყეში ძოვება დიდი ზიანს არ აყენებს ტყეს (თუ არ მოხდება საკვებად ხეების მოჭრა). ეს ტერიტორია არსებობს საუკუნეების განმავლობაში.

− შემუშავებულ იქნეს კონკრეტული ღონისძიებები ამორფის ლიკვიდაციისათვის და მათი გავრცელების საწინააღმდეგოდ.

− შეყვანილ იქნეს პარკის ტერიტორიაში (ტრადიციული გამოყენების ზონის სტატუსით) სენაკის სატყეოს კვ. #22-ის მიმდებარედ არსებული ტყეები). საჭიროების შემთხვევაში განისაზღვროს ის ადგილები, სადაც ძოვება აკრძალული იქნება მუდმივად ან გარკვეული დროით;

− ტყეებში საძოვრების დატოვების შემთხვევაში მწყემსების მუდმივი დგომის ადგილების (,,კარე~) მიმდებარედ გათვალისწინებულ იქნას ტერიტორიის გამოყოფა შეშისა და სხვა წვრილი სორტიმენტების მისაღებად;

− კანონში საზღვრების შესახებ ცვლილების შეტანის შემთხვევებში გაკეთდეს შენიშვნა, რომ საზღვრების საბოლოო ვარიანტად მოღებულ იქნას საბოლოო გამიჯვნისა და მარკირების შედეგები, რომლის დროსაც შეიძლება მოხდეს გარკვეული კორექტივები და ამის გამო საჭირო არ შეიქნეს კანონში შემდგომი ცვლილებების შეტანა;

ეროვნული პარკის დანიშნულებასთან და ფუნქციებთან შეუთავსებლობის, დაცვის ღო-ნისძიებების განხორციელების სირთულის, ფრაგმეტულად და მცირე ზომის ფართობებად გაადგილების გამო მიზანშეწონილად ჩაითვალოს:

ა) კოლხეთის ეროვნული პარკის შემადგენლობიდან შემდეგი ტერიტორიების ამოღება:

_ ხობის სატყეო მეურნეობის ხობის სატყეოს შემდეგი ტერიტორიების ამოღება: კვარტალ #4 და კვარტალ #21-ში არსებული სახელმწიფო დაცვითი ტყის ზოლები, კვარტალ #27-დან ყულევის ტერმინალისათვის გადაცემული ტერიტორია; ხეთის სატყეოს კვარტლები #41-43.

_ ზუგდიდის სატყეო მეურნეობის ჭურიის სატყეოს კვარტალ #9-ში არსებული სახნავი;

_ ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის ლანჩხუთის სატყეოს #6 და #10 კვარტლებში არსებული ფრაგმენტულად განლაგებული ტყის უბნები;

ბ) გათვალისწინებული იქნეს მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე მდებარე ეროვნული პარკის მთელ სიგრძეზე, სოფ. ყულევის მიმდებარედ და ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის ტერიტორიაზე პარკის სამხრეთ საზღვრის მთელ სიგრძეზე ტრადიციული გამოყენების ზონის გამოყოფა.

ამ ტერიტორიებს უშუალოდ ესაზღვრება დასახლებული პუნქტები, ნასოფლარები, ფერმები, სასოფლო სამეურნეო სავარგულები, ტრადიციულად ისინი წარმოადგენენ აქტიურ სამეურნეო მოქმედების ზონას, მომავალშიც აქ იგივეა მოსალოდნელი.

− ასეთივე ზონები უნდა გამოიყოს აგრეთვე პარკის ტერიტორიის შიგნით არსებულ მწყემსების ნებადართული მუდმივი სადგომების ირგვლივ.

− ყოველივე ზემოთ აღნიშნულის რეალიზაციისათვის საჭიროა უახლოეს პერიოდში ეროვ-ნული პარკის მთელ ტერიტორიაზე განხორციელდეს დეტალური კომპლექსური ინვენტარიზაცია ლანდშაფტურ-ეკოლოგიურ საფუძვლებზე, ინფორმაციის დამუშავება GIS-ის ტექნოლოგიების გამოიყენებით და მოხდეს ეროვნული პარკის მართვის გეგმის შედგენა. მხოლოდ დეტალური ინვენტარიზაციის შედეგები შეიძლება იყოს ეროვნული პარკის საინფორმაციო და მართვის გეგმის შედგენის საფუძველი. ინვენტარიზაციის განხორციელების გარეშე შეუძლებელია პარკის მიზან-მიმართული ფუნქციონირება, ვინაიდან დღეისათვის არ არსებობს სხვა რაიმე შესაბამისი ინფორ-მაცია, რის საფუძველზეც შეიძლება განხორციელდეს პარკში საჭირო აღდგენის, რეკონსტ-რუქციის, დაცვის და კონსერვაციის ღონისძიებები.

დეტალური ინვენტარიზაციის შედეგად უნდა დადგინდეს პარკის ზუსტი და რეალური მდგომა-რეობა, რელიქტური, ენდემური სახეობების ნაკლებად სახეშეცვლილი კორომების არეალების განსაზღვრა, შეიქმნას ერთიანი კარტოგრაფიული და საინფორმაციო დოკუმენტაცია. მხოლოდ დეტალური ინვენტარიზაციის მონაცემები შეიძლება იყოს სარწმუნო მონიტორინგის წარმოების საფუძველი.

ეროვნული პარკის ინვენტარიზაციისათვის უნდა შემუშავდეს სპეციალური მეთოდოლოგია, რომელიც გაითვალისწინებს ეროვნული პარკის განსაკუთრებულ მოთხოვნებს, თანამედროვე მდგომარეობას, ადგილობრივ პირობებსა და მოწინავე უცხოურ და ადგილობრივ გამოცდილებას.

ინვენტარიზაციის ტექნიკური საფუძველი უნდა იყოს ზაფხულში გადაღებული ფერადი და აგრეთვე ზამთარში ან ადრე გაზაფხულზე გადაღებული შავ-თეთრი აეროფოტოსურათები. ზამთრის ან ადრე გაზაფხულის აეროფოტოსურათები აუცილებელია ტყის საბურველ ქვეშ არსებული მეტად მნიშვნელოვანი ბუჩქების, ლიანების და სხვა საინტერესო ობიექტების არეალის დასადგენად. ამ პერიოდში ძირითად იარუსს ფოთლები არ აქვს და აეროფოტოსურათებზე კარგად იშიფრება საბურველქვეშ არსებული სიტუაცია.

წინამდებარე ანგარიშთან ერთად წარმოდგენილია ეროვნული პარკის რუკა, რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მახასითებლები (დანართი #1 და #2).

ცხრილი 3.2. მერქნიანი სახეობები

| |თხმელა (მურყანი) |Alnus barbata |

| |ვერხვი (ხვალო) |Populus hibrida |

| |ვერხვი (ოფი) |Populus nigra |

| |იალღუნი |Tamarix ramosissima |

| |ლაფანი |Pterocaria pterocarpa |

| |მუხა(იმერული) |Quercus imeretina |

| |მუხა(კოლხური, ჰართვისის) |Quercus hartvissiana |

| |ბზა |Buxsus colchica |

| |ჭანჭყატი |Evonimus europaca, verucosa |

| |ძეძვი |Poleiurus spina-christi |

| |კუნელი(წითელი) |Crataegus microphilla |

| |კუნელი(შავი) |Crataegus pentagina |

| |ტირიფი |Salix excelsa |

| |ხურმა(კავკასიური) |Diopsirus lotus |

| |სურო |Hedera colchica |

| |მაყვალი |Rubus tomentosus |

| |რცხილა |Carpinus caucasica |

| |სვია |Humulus peupulus |

| |იფანი |Fraxinus excelsior |

| |ძმერხლი |Ruscus hypophyllum, colchica |

| |ცაცხვი |Tilia cordata |

| |კვიდო |Ligystrum vulgare |

| |ლეღვი |Ficus carica |

| |თელა |Ulmus carpinifolia |

| |წყავი |Laurocerasus officinalis |

| |ღვედკეცი |Periploca graeca |

| |ჭყორი |Ilex colchica |

| |შქერი |Rododendron ponticum |

| |ფითრი |Viscum album |

| |ეკალღიჭი |Smileax excelsa |

| |წიფელი |Fagus orientalis |

| |წაბლი |Castanea sativa |

| |თელამუშა |Ulmus globra |

| |ჩვეულებრივი ნეკერჩხალი |Acer compestre |

| |ჯონჯოლი |Staphilea pinnata |

| |მაჟალო |Malus orientalis |

| |პანტა |Pirus caucasuca |

| |ბალამწარა |Cerasus avium |

| |ზღმარტლი |Mespilus germanica |

| |ტყემალი |Prunus divaricata |

| |ასკილი |Rosa canina |

| |დიდგულა |Sambucus nigra |

| |შინდანწლა |Swmida australis |

| |მოცვი(მაღალი) |Vaccinium arctostaphyluos |

| |მოცვი(დაბალი) |Vaccinium metrillus |

| |კატაბარდა |Clematis vitallba |

| |იელი |Rododendron leteum |

| |მაჯაღვერი |Daphne merezeum |

| |ამორფა |Amorpha fruticosa |

ცხრილი 3.3.საერთო ფართობების განაწილება ტყის კატეგორიებისა და მიწის ძირითადი კატეგორიების მიხედვით

|სატყეოების |ტყის |ტყე |ტ ყ ი ს ფ ო ნ დ ი ს მ ი წ ე ბ ი (ფართობი, ჰა) |კორომებ|

|დასახელება |ფონდის | | |ის |

| |საერთო | | |საერთო |

| |ფართობი | | |მარაგი,|

| | | | | |

| | | | |ათას |

| | | | |კბმ |

| |

|1. დარჩელის სატყეო |

|1. ხობის სატყეო |

|1. პატარა ფოთის სატყეო |

|1. სენაკის სატყეო |

|1. სენაკის სატყეო |

|1. სირიაჩქონის სატყეო |

|1. სუფსის სატყეო |

|კოლხ|500 |338.6 |- |- |- |- |- |0.7 |0.7 |- |

|ეთის| | | | | | | | | | |

|სახე| | | | | | | | | | |

|ლმწი| | | | | | | | | | |

|ფო | | | | | | | | | | |

|ნაკრ| | | | | | | | | | |

|ძალი| | | | | | | | | | |

|1 |ანაკლია-ჭურიის უბანი |  |  |  |  |4404 |  |49 |9260 |13713 |

|2 |ნაბადას უბანი |6482 |  |  |2315 |1802 |18 |80 |  |10697 |

|  |მათ შორის სპეც.დანიშნ. |  |  |  |2266 |1175 |14 |  |  |3455 |

| |მიწები | | | | | | | | | |

|3 |იმნათის უბანი |500 |15 |  |4055 |13583 |1750 |  |  |19903 |

|  |მათ შორის სხვა |  |30 |33 |2 |22 |  |  |  |87 |

| |მიწათმოსარგებ-ლეთა | | | | | | | | | |

| |მიწები | | | | | | | | | |

|4 |სულ ფართობი პარკის |500 |45 |33 |6372 |19811 |1768 |129 |15742 |44400 |

| |ტერიტორიის | | | | | | | | | |

| |ადმინისტრაციულ | | | | | | | | | |

| |საზღვრებში | | | | | | | | | |

|  |მათ შორის, სხვა |  |30 |33 |2 |22 |  |  |  |87 |

| |მიწათმოსარგებ-ლეთა | | | | | | | | | |

| |მიწები | | | | | | | | | |

|  |კოლხეთის ეროვნული |500 |15 |  |6370 |19789 |1768 |129 |15742 |44313 |

| |პარკის სარგებლობაში | | | | | | | | | |

| |მყოფი მიწები | | | | | | | | | |

კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობაში მყოფი 44313 ჰა-დან ანაკლია-ჭურიის უბანს 13713 ჰა , ანუ კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობაში მყოფი მიწების 30,9% უკავია. მათ შორის: 4404 ჰა სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწებია, ანუ ანაკლია-ჭურიის უბნის საერთო ფართობის 32,1%, დიუნებსა და პლიაჟებს – 49 ჰა, ანუ 0,4% და ზუგდიდისა და ხობის ადმინისტრაციული რაიონების მიმდებარე ზღვის აკვატორიას 9260 ჰა, ანუ 67,5%;

♣ ნაბადას უბანს უკავია 10697 ჰა, ანუ კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობაში მყოფი მიწების 24,2%. აქედან, 21,6% (2315 ჰა) ზამთრის საძოვრებია, 16,8% (1802 ჰა) – სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწები; 0,2% (18 ჰა) – ტბები, 0,7 % (80 ჰა) – დიუნები და პლაჟები და 60,7% (6482 ჰა) – ხობის ადმინისტრაციული რაიონის მიმდებარე ზღვის აკვატორიის. ნაბადის უბნის ტერიტორიაზე განლაგებულია სპეციალური დანიშნულების მიწები, რომელსაც ნაბადას უბნის მთელი ტერიტო-რიის (10687 ჰა) 32,3% (3455 ჰა) უკავია. მათ შორის, ნაბადას უბნის ზამთრის საძოვრების 65,2% (2315 ჰა), ტბების 77,8% (14 ჰა) საქართველოს 1998 წლის 9 დეკემბრის კანონის მოქმედება მისი ამოქმედებიდან 10 წლის განმავლობაში არ ვრცელდება პარკის ტერიტორიის საზღვრების ფარგლებში მოქცეულ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გამგებლობაში მყოფ ტერიტორიაზე.

♣ იმნათის უბანი შეადგენს 19903 ჰა მიწის ფართობს, ანუ კოლხეთის ეროვნული პარკის სარ-გებლობაში მყოფი მიწების 44,9%. აქედან; 0,1% (15 ჰა) სახნავი, 20,4% (4055 ჰა) ზამთრის საძოვრებია, 68,2% (13583 ჰა) სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწებია, 8,8% (1750 ჰა) ტბები და 2,5% (500 ჰა) სათაფლია-კოლხეთის სახელმწიფო ნაკრძალი.

იმნათის უბნის საზღვრებში ლანჩხუთის რაიონის ჯუმათის სატყეო ტერიტორიაზე განლა-გებულია სოფ. ლესის და ჩიბათის საკრებულოს გამგებლობაში მყოფი მიწები ხუთ ნაკვეთად, რომე-ლიც შეადგენს სულ 87 ჰა-ს, მათ შორის: 30 ჰა ანუ მთელი ტერიტორიის 34,5% სახნავია, 33 ჰა, ანუ 38% საძოვარი და 24 ჰა ანუ 27,6% ზამთრის საძოვრები და ერთეული ხეებით დაკავებული ფარ-თობი. აღნიშნული 87 ჰა მიწის ფართობი ლანჩხუთის რაიონის გამგეობის მიერ გაცემულია იჯარით.

სულ ფართობი კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ადმინისტრაციულ საზღვრებში შეადგენს 44400 ჰა-ს, აქედან: კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობაშია 44313 ჰა, მათ შორის: ხმელეთის ფართობს უკავია 28571 ჰა, ანუ კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობის 64,4% და ზღვის აკვატორიას 15742 ჰა, ანუ 35,5%.

4.2. კოლხეთის ეროვნული პარკის მიწათსარგებლობა ადმინისტრაციული რაიონების მიხედვით

კოლხეთის ეროვნული პარკი განთავსებულია ზუგდიდის, ხობის, ლანჩხუთის, სენაკისა და აბაშის ადმინისტრაციული რაიონების ტერიტორიებზე.

ა. ზუგდიდის რაიონი

კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრის სიგრძე ზუგდიდის რაიონში დაახლოებით შეადგენს 12 კმ-ს. საზღვარი იწყება შავი ზღვის სანაპიროდან და სამხრეთიდან ჩრდილოეთით მიყვება დარჩელის სატყეოსა და ანაკლიის საკრებულოებს შორის გამყოფ გზას, უხვევს სამხრეთით და მიყვება დარჩელის და ჭურიის სატყეო უბნების კვარტლების საზღვარს ხობის რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვრამდე, უხვევს სამხრეთ-დასავლეთით და მიყვება მდ. ჭურიას ზღვის სანაპირომდე, სამხრეთიდან ჩრდილოეთით საზღვარი მიჰყვება ზღვის სანაპიროს 500 მ მანძილზე. კოლხეთის ეროვნული პარკის ფართობი ზუგდიდის ადმინისტრაციულ რაიონში შეადგენს 802 ჰა-ს და შედის ანაკლია-ჭურიის უბანში.

ცხრილი 4.2. ზუგდიდის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის ფართობების განაწილება მიწათმოსარგებლეებისა და სავარგულების მიხედვით

/ფართობი ჰა/

|# | დასახელება |სახელმწიფო ტყის ფონდი |სახელმწიფო მიწის ფონდი |სულ |

|1 |ზუგდიდის სატყეო მეურნეობა |753 |  |753 |

|  | დარჩელის სატყეო |258 |  |  |

|  | ჭურიის სატყეო |495 |  |  |

|2 |დიუნები |  |49 |49 |

|  |სულ ზუგდიდის რაიონში |  |  |802 |

ზუგდიდის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრებში დარჩელის სატყეო სარგებლობს 258 ჰა მიწის ფართობით ანუ ზუგდიდის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარ-კის მთელი ფართობის 32,2%-ით, ჭურიის სატყეო 495 ჰა-ით, ანუ 61,7%-ით და დიუნები და პლაჟები 49 ჰა-ით, ანუ 6,1%-ით.

ა. ხობის რაიონი

კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია ხობის ადმინიტრაციულ საზღვრებში განლაგებულია სამ ნაკვეთად. პირველი ნაკვეთი მდებარეობს ანაკლია-ჭურიის უბანში მდ. ჭურიისა და მდ. ხობს შორის და მოიცავს ჭურიის, ხობის და ხეთის სატყეოების მიწებს. საზღვრის მანძილი დაახლოებით შეადგენს 26,5 კმ-ს. ამ ნაკვეთის საზღვარი იწყება შავ ზღვასთან მდინარე ჭურიის შესართავთან. აღმოსავლეთით მიყვება მდ. ჭურიისა და ზუგდიდის ადმინისტრაციულ საზღვარს ხეთის სატყეო უბნის და ზუგდიდის ადმინისტრაციული რაიონის საზღვრის გადაკვეთამდე. შემდეგ საზღვარი მიყვება აღმოსავლეთით და შემდგომ სამხრეთ მიმართულებით ხეთის და ხობის სატყეო უბნების კვარტლების საზღვარი შავი ზღვის სანაპირომდე. შავი ზღვის სანაპიროდან საზღვარი სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ მიყვება შავი ზღვის სანაპიროს მდ. ჭურიას შავ ზღვასთან შესართავამდე (ზუგდიდის რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვრამდე).

ხობის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის მე-2 ნაკვეთი მდებარეობს ნაბადას უბანში მდ. ხობისა და მდ. რიონს შორის, საზღვრის მანძილი დაახლოებით შეადგენს 31,5 კმ-ს.

ნაბადას უბნის საზღვარი ჩრდილოეთით იწყება შავი ზღვის სანაპიროდან მიყვება აღმოსავლე-თით ,,ტერმინალ 2000~-ის საზღვარსა და ხობის სატყეოს გამყოფ ზოლს. ჩრდილოეთის საზღვარი მიყვება ხობის სატყეოს და სოფ. ყულევის საკრებულოს, ხოლო შემდეგ ჭალადიდის სატყეოს და სოფ. ქარიატის საკრებულოს შორის გამყოფ ზოლს. აღმოსავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით საზღვრის ხაზი გადის ჭალადიდის სატყეოს კვარტლების საზღვრებზე ფოთი-საბაჟოს რკინიგზის ხაზამდე, შემდეგ საზღვარი მიყვება მდ. რიონის მარჯვენა ნაპირს ფოთი-ყულევი გზამდე. დასავლეთით საზღვარი მიყვება ფოთი-ყულევის გზას და შემდგომ ზღვის სანაპიროს _ ,,ტერმინალ 2000~-ის საზღვრამდე.

ხობის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის მე-3 ნაკვეთი მდებარეობს იმნათის უბანში მდ. რიონსა და ხობის ადმინისტრაციულ საზღვარს შორის. საზღვრის მანძილი დაახლოებით შეადგენს 27 კმ-ს.

მე-3 ნაკვეთის ჩრდილოეთი საზღვრის ხაზი გადის პალისტომის ტბის ჩრდილოეთი მაპირის შემ-დეგ კი მდ. რიონის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ. აღმოსავლეთით და სამხრეთით საზღვარი მიყვება ხობის რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვარს. სამხრეთ-დასავლეთით საზღვარი მიყვება ხობის და ლანჩხუთის ადმინისტრაციულ საზღვარს პალიასტომის ტბამდე.

ცხრილი 4.3. ხობის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ფართობის განაწილება სავარგულების და მიწათმოსარგებლეების მიხედვით

/ფართობი ჰა/

|# | დასახელება |სახელმწიფო ტყის |სახელმწიფო მიწის |სახელმწიფო წყლის ფონდი|სულ |

| | |ფონდი |ფონდი | | |

|1 |სატყეო მეურნეობები |10153 |  |  |  |

|1 |ზუგდიდის სატყეო მეურნეობა |337 |  |  |  |

|  | ჭურიის სატყეო |337 |  |  |  |

|1 |ხობის სატყეო მეურნეობა |5116 |  |  |  |

|  | ხეთის სატყეო |1454 |  |  |  |

|  | ხობის სატყეო |2581 |  |  |  |

|  | ჭალადიდის სატყეო |1081 |  |  |  |

|1 |კოლხეთის სატყეო მეურნეობა |4700 |  |  |  |

|  | პატარა ფოთის სატყეო |4200 |  |  |  |

|  | სათაფლია-კოლხეთის სახ. ნაკრძალი |500 |  |  |  |

|2 |დიუნები |  |80 |  |  |

|3 |ტორფიანი ჭაობები |  |2632 |  |  |

|4 |ტბები |  |  |1098 |  |

|  | ტბა პატარა წყალი |  |  |18 |  |

|  | პალიასტომის ტბა |  |  |1080 |  |

|  |სულ ხობის რაიონში |  |  |  |13963 |

|აქედან: |

|  |სპეც. დანიშნ. მიწები |  |  |  |3455 |

|  | ტბები |  |  |14 |  |

|  | ტორფიანი ჭაობები |  |2266 |  |  |

|  | ტყეები |1175 |  |  |  |

ხობის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკი სარგებლობს 13963 ჰა მიწის ფართობით, მათ შორის: სახელმწიფო ტყის ფონდის (ჭურიის, ხეთის, ხობის, ჭალადიდის, პატარა ფოთის სატყეოები და სათაფლია-კოლხეთის სახელმწიფო ნაკრძალი) მოიცავს 10153 ჰა მიწის ფართობს ანუ ხობის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობის 72,7% ზამთრის საძოვრებს _ 2632 ჰა ანუ 18,8%, დიუნებსა და პლაჟებს _ 80 ჰა ანუ 0,6%, ტბა პატარა წყალს _ 18 ჰა ანუ 0,1%, პალიასტომის ტბას 1080 ჰა ანუ 7,8%.

გ. ლანჩხუთის რაიონი

ლანჩხუთის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია მდებარეობს ომნათის უბანში, საზღვრის სიგრძე დაახლოებით მოიცავს 52 კმ-ს. საზღვარი იწყება პალიასტომის ტბის და მდ. პი-ჩორის შესართავთან. აღმოსავლეთის საზღვარი მიყვება მდ. პიჩორს, შემდგომ კი _ ლანჩხუთის რაიონისა და ხობის, სენაკის და აბაშის ადმინისტრაციული რაიონების საზღვარს. შემდგომ საზღ-ვარი უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისკენ და მიყვება ლანჩხუთის სატყეო კვარტლების და სოფ. აცანის და მამათის საკრებულოების ნაკვეთების გამყოფ ზოლს. დასავლეთის საზღვარი მიყვება ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობის ლანჩხუთის, ჯუმათის და სუფსის სატყეო უბნების კვარტლების საზღვარს. შემდგომ საზღვარი უხვევს დასავლეთით და მიყვება სუფსის სატყეო უბნის და ს\ოფ. ხიდმაღალის და ღრმაღელის საკრებულოების გამყოფ ზოლს. დასავლეთიდან საზღვრის ხაზი გადის მდ. კაპარჭინას მარცხენა ნაპირის გასწვრივ, პალიასტომის ტბის შესაყარამდე.

ცხრილი 4.4. ლანჩხუთის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის ფართობების განაწილება მიწათმოსარგებლეებისა და სავარგულების მიხედვით

/ფართობი ჰა/

|# | დასახელება |სახელმწიფო ტყის ფონდი|სახელმწიფო მიწის |სახელმწიფო წყლის ფონდი |სულ |

| | | |ფონდი | | |

|1 |ლანჩხუთის სატყეო მეურნეობა |5402 |  |  |  |

|  | სუფსის სატყეო |954 |  |  |  |

|  | ჯუმათის სატყეო |2374 |  |  |  |

|  | ლანჩხუთის სატყეო |2074 |  |  |  |

|2 |იჯარით გაცემული მიწები |10 |  |  |  |

|3 |ტორფიანი ჭაობები |  |3738 |  |  |

|4 |პალიასტომის ტბა |  | |650 |  |

|  |სულ ლანჩხუთის რაიონში |  |  |  |9800 |

ლანჩხუთის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკი სარგებლობს 9820 ჰა მიწის ფართობით, მათ შორის: სახელმწიფო ტყის ფონდი (სუფსის, ჯუმათის და ლანჩხუთის სატყეოები) მოიცავს 5402 ჰა-ს ანუ ლანჩხუთის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობის 55%-ს, ზამთრის საძოვრები 3738 ჰა ანუ 38,1%-ს, პალისტომის ტბა – 650 ჰა ანუ 6,8%-ს და სახნავი მიწები 10 ჰა ანუ 0,1%-ს, რომელიც ლანჩხუთის გამგეობის მიერ გაცემულია იჯარით.

დ. სენაკის რაიონი

სენაკის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია მდებარეობს იმნათის უბანში. საზღვრის სიგრძე მოიცავს 11,5 კმ-ს. საზღვარი იწყება ხობის და სენაკის ადმინისტრაციულ რაიო-ნებს შორის და სენაკის სატყეო მეურნეობის და სოფ. ზემო ჭალადიდის საკრებულოს მიწების გამ-ყოფ ზოლს, აბაშის რაიონის საზღვრამდე, არმოსავლეთიდან დასავლეთით საზღვარი მიყვება ლანჩხუთის და სენაკის ადმინისტრაციულ რაიონებს შორის საზღვარს.

სენაკის ადმინისტრაციულ რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკი სარგებლობს 3789 ჰა მიწის ფართობით, რომელიც წარმოადგენს სენაკის სატყო მეურნეობის ტყის ფონდის მიწებს.

ე. აბაშის რაიონი

აბაშის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორია მდებარეობს იმნათის უბანში. საზღვრის სიგრძე დაახლოებით შეადგენს 3,2 კმ-ს. სამხრეთ-აღმოსავლეთით საზღვარი იწყება სენაკის და ლანჩხუთის ადმინისტრაციული რაიონებისა და სირიაჭკონის სატყეოს საზღვრების გადაკვეთაზე, სამხრეთიდან ჩრდილოეთით საზღვარი მიყვება სენაკის და აბაშის რაიონებს შორის საზღვარს სირიაჭკონის საზღვრის გადაკვეთამდე, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით საზღვარი მიყვება სირიაჭკონის სატყეოს და წყლის ფონდის სოფ. სუჯუნის, მერიის და ნორიოს საკრებუ-ლოების მიწების გამყოფ ზოლს, სამხრეთით საზღვარი მიყვება ლანჩხუთის და აბაშის რაიონებს შორის საზღვარს.

აბაშის რაიონში კოლხეთის ეროვნული პარკი სარგებლობს 197 ჰა მიწის ფართობით, რომელიც წარმოადგენს სირიაჭკონის სატყეოს. აქედან 192 ჰა ტყის ფონდის მიწებია, ხოლო 5 ჰა _ სახნავი.

დაწვრილებითი მონაცემები კოლხეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციულ საზღვრებში ფარ-თობების განაწილების შესახებ ბუნებრივ-გეოგრაფიული უბნების, ადმინისტრაციული რაიონების, მიწათ-მოსარგებლეების და სავარგულების მიხედვით იხილეთ 2.4.5 და #2.4.6 ცხრილებში.

| |

|ცხრილი 4.5. კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ადმინისტრაციულ საზღვრებში ფართობების განაწილება ბუნებრივ გეოგრაფიული უბნებისა და სავარგულების მიხედვით |

|/ფართობი ჰა/ |

|# |დასახალება |

|1 |დარჩელის სატყეო |

|1 |ხობის სატყეო |

|1 |სათაფლია-კოლხეთის სახ. ნაკრძალი |

|1 |ლესის საკრებულო ნაკვეთი წიფნარი |

|# |ადმინისტრაციული რაიონების დასახალება |

|1 |დარჩელის |

|1 |ჭურიის სატყეო |

|4 |სუფსის სტყეო |

|1 |სენაკის სატყეო |

1 |სირიაჭკონის სატყეო |16 |  |5 |  |  |192 |  |  |  |  |197 |  | |6 |ზღვის აკვატორია |  |  |  |  |  |  |  |  |  |15742 |15742 |  | |  |სულ კოლხეთის ეროვნული პარკის მიწები ადმინისტრაციული რაიონების მიხედვით |  |500 |15 |  |6370 |19789 |1768 |  |129 |15742 |44313 |  | |  |მათ შორის: |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |  |ა. ხმელეთის ფართობი |  |500 |15 |  |6370 |19789 |1768 |  |129 |  |28571 |  | |  |აქედან სპეც.დანიშნ.მიწები |  |  |  |  |2266 |1175 |18 |  |  |  |3459 |ამ კანონის მოქმედება მისი ამოქმედებიდან 10 წლის განმავლობაში არ ვრცელდება პარკის ტერიტორიის საზღვრების ფარგლებში მოქცეულ საქ. თავდაცვის სამინისტროს გამგებლობაში მოქცეულ ტერიტორიაზე | |  |ბ. ზღვის აკვატორია |  |  |  |  |  |  |  |  |  |15742 |15742 |  | |

4.3. ეროვნული პარკისათვის მიწათსარგებლობის მოწესრიგების ღონისძიებები

,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ~ საქართველოს 1998 წლის 9 დეკემბრის კანონის 490-ე მუხლის თანახმად, უნდა ჩატარდეს ,,საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტში შემავალი კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის ზუგდიდის, ხობის, ლანჩხუთის, სენაკის და აბაშის რაიონების ტერიტორიიდან გამოყოფილი მიწის ფართობის საზღვრის საბოლოო დაზუსტების, ნა-ტურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის სამუშაოები.

ზემოთ აღნიშნული სამუშაოები უნდა ჩატარდეს ,,ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ~ საქართველოს 1997 წლის 16 ოქტომბრის #929-1 ორგანული კანონის (პარლამენტის უწყებანი, საკანონმდებლო დამატება – საქართველოს კანონები, 11 ნოემბერი, 1997 წ. #44) მე-8, მე-14 და 23-ე მუხლებით დადგენილი სამართლებრივი ნორმებით და ,,საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტში შემავალი ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობის საზღვრის საბოლოო დაზუსტების, მარკირების, ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების აქტის დამუ-შავებისას ჩატარებული სამუშაოების გამოცდილების საფუძველზე.

ზემოთ აღნიშნული სამუშაოები უნდა ჩატარდეს შემდეგი თანმიმდევრობით:

საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელ-მწიფო დეპარტამენტმა უნდა აღძრას შუამდგომლობა ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმ-ნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 9 დეკემბრის კანონის საფუძველზე ზუგდიდის, ხობის, ლანჩხუთის, სენაკის და აბაშის რაიონების საკრებულოების წინაშე ზემოთ აღნიშნული კანონის XI თავის 46-ე მუხლის თანახმად ,,კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობის საზღვრის საბოლოო დაზუსტების, მარკირების, ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების კომისიის (გამმიჯნავი კომისიის) შექმნის შესახებ~. პარალელურად უნდა შეიქმნას სამუ-შაო ჯგუფი, რომელიც უშუალოდ რაიონებში ჩაატარებს ყველა საველე და კამერალურ სამუშაოებს, საზღვრებს შეათახმებს ადგილებზე ყველა დაწესებულება-ორგანიზაციებს და მოსაზღვრე მიწათ-მოსარგებლეებს და შეადგენს კარტოგრაფიულ მასალას და საზღვრის მიღება-ჩაბარების პროექტს.

• რაიონის საკრებულოები არანორმატიული აქტით (განკარგულებით) ავალებს რაიონების გამგეობას შექმნას კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობის საზღვრის საბოლოო დაზუსტების მარკირების, ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების (გამმიჯნავი კომისია) კომისია.

• რაიონების გამგეობები მიმართავენ კომპეტენტურ ორგანიზაციებს (საქართველოს მიწის მართვის, დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის, საქართველოს სატყეო მეურნეობის, კურორტებისა და ტურიზმის სახელმწიფო დეპარტამენტებს, საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის და ურბანიზაციისა და მშენებლობის, თავდაცვის, სოფლის მეურნეობისა და სურსათის, ტრანსპორტის, კავშირგაბმულობის სამინისტროებს და სხვა დაწესებულება-ორგანიზაციებს. აგრეთვე რაიონებში კოლხეთის ეროვნული პარკის მოსაზღვრე მიწათმოსარგებლეებს) კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობის საზღვ-რის საბოლოო დაზუსტების, მარკირების, ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების (გამმიჯნავი კომისიის) კომისიაში მათი წარმომადგენლების მონაწილეობის მისაღებად.

• გამმიჯნავი კომისია იხილავს კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფარ-თობის საზღვრის საბოლოო დაზუსტების, მარკირების, ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბა-რების აქტის პროექტს, რომელსაც წარმოადგენს ზემოთ აღნიშნული სამუშაო ჯგუფი, ითანხმებს მიღება-ჩაბარების აქტს, აწერს ხელს და უგზავნის შესაბამისი რაიონების გამგეობებს განსახილ-ველად.

• რაიონების გამგეობები განიხილავენ გამმიჯნავი კომისიის მიღება-ჩაბარების აქტს, იწონებენ და იღებენ განკარგულებას (არანორმატიული აქტით) აღნიშნულ საკითხზე და უგზავნიან რაიონის საკრებულოს დასამტკიცებლად.

• რაიონების საკრებულოები გადაწყვეტილებით ამტკიცებენ მთელ დოკუმენტაციას და აგზავნიან საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში რეგისტრაციისათვის.

• საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში რეგისტრაციის შემდეგ მთელი დოკუმენტაცია, 1997 წლის 1 თებერვალს ,,ნორმატიული აქტის შესახებ~ საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის თანახმად, ქვეყნდება რაიონების ოფიციალურ ბეჭდვით ორგანოში.

საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელ-მწიფო დეპარტამენტმა ,,მიწის რეგისტრაციის შესახებ~ საქართველოს 1996 წლის 14 ნოემბრის კანონის თანახმად, კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრის საბოლოო დაზუსტების, მარკირების, ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების დამტკიცებული აქტი, თავისივე დანართებით (კარ-ტოგრაფიული მასალა) უნდა წარადგინოს შესაბამისი რაიონების მიწის მართვის სამმართველოში (ზონის რეგისტრატურას) სავალდებულო სახელმწიფო რეგისტრაციაში გასატარებლად. რეგისტ-რაციის შემდგომი რაიონების მიწის ბალანსებში, რომელსაც იხილავს საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტი და ამტკიცებს საქართველოს მიწის გამოყენებისა და დაცვის სახელ-მწიფო კომისია, ასახული იქნება კოლხეთის ეროვნული პარკის სარგებლობაში მყოფი ყველა სავარ-გული.

კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობის სახელმწიფო რეგისტ-რაციის შემდგომ უნდა მოხდეს შესაბამისი რაიონების ფარგლებში ეროვნული პარკის საზღვრებზე ნატურაში სამიჯნე ბოძების დასმა – შესაბამისი რაიონების საკრებულოების გადაწყვეტილებით დამტკიცებული გამმიჯნავი კომისიის აქტზე თანდართული ეროვნული პარკის საბოლოოდ დაზუსტებული საზღვრის გეგმაზე (ტოპოგრაფიული რუკა) დატანილი სამიჯნე ნიშნებისა და ამავე აქტზე თანდართული დეტალური აღწერილობის საფუძველზე _ რაც დადასტურებული უნდა იყოს საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწი-ფო დეპარტამენტისა და უშუალო მიწათმოსარგებლის (კოლთის ეროვნული პარკის) წარმომად-გენლის მიერ დადგენილი წესით შედგენილი აქტით შესრულებული სამუშაოს მიღება-ჩაბარების შესახებ. აღნიშნული აქტის ეგზემპლარები წარდგენილი უნდა იქნეს შესაბამისად საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტსა და შესაბამისი რაიონების მიწის მართვის სამმართვე-ლოებში.

ზემოთ აღნიშნული სამუშაოების ჩატარების შემდგომ ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ~ 1998 წლის 9 დეკემბრის საქართველოს კანონის 49-ე მუხლის თანახმად, უნდა ჩატარდეს დადგენილი საზღვრის ფარგლებში მიწების ინვენტარიზაცია, რის შემ-დეგ შევა კორექტირება შესაბამისი რაიონების მიწის ბალანსებში.

ყოველივე ზემოთ ჩატარებული სამუშაოები მოაწესრიგებს კოლხეთის ეროვნული პარკისა და მოსაზღვრე მიწათმოსარგებლეების ურთიერთობას და საბოლოოდ დაზუსტებული იქნება ეროვ-ნული პარკის მიწის ბალანსი მიწათმოსარგებლეებისა და სავარგულების მიხედვით.

(იხილეთ ნახაზი #1 – კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობის საზღვ-რის საბოლოო დაზუსტების, მარკირების ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების აქტის დამუ-შავების პროცედურები).

სქემა. 4.1.კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობის საზღვრის საბოლოო დაზუსტების მარკირების, ნატურაში გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების აქტის დამუშვების პროცედურები

[pic]

თავი V. გეოინფორმაციული სისტემებისა და დისტანციური ზონდირების ტექნოლოგიების გამოყენება კოლხეთის ჭარბტენიანი დაცული ტერიტორიების სამენეჯმენტო გეგმების შემუშავებაში

ნ. სულხანიშვილი

2002 წლის აგვისტო

აღნიშნული კომპონენტის ფარგლებში შესრულებული სამუშაოები მოიცავს როგორც გეოინფორმაციული სისტემების შექმნას, ასევე აერო და კოსმოსური სურათების დამუშავებას. სამუშაოები შესრულდა პროგრამა ArcView 3.2-სა და მის სპეციალურ მოდულ Image Analysis-ში. გეოინფორმაციული სისტემა შედგენილია 1:50000-იანი მასშტაბის ტოპოგრაფიული რუკების, 2000 წლის 1:12000-იანი აეროფოტოებისა და 2002 წლის 15-მეტრიანი გარჩევადობის TERRA-ASTER–ის სატელიტური სურათების საფუძველზე, რომლებიც მიბმულია 1:50 000-იანი მასშტაბის ტოპოგრაფიულ რუკებზე.

კოლხეთის ჭარბტენიანი დაცული ტერიტორიების სამენეჯმენტო გეგმების შემუშავების დროს აღნიშნული ტექნოლოგიების გამოყენების აუცილებლობა განპირობებულია შემდეგი ძირითადი ფაქტორებით:

• დაცულ ტერიტორიებთან დაკავშირებული დიდი მოცულობის მონაცემთა ბაზების არსებობა, რომლებიც მუდმივ განახლებას საჭიროებენ;

• სხვადასხვაგვარი ინფორმაციის არსებობა, რომელიც საჭიროებს კომპლექსურ ანალიზს და სინთეზს;

• საზღვრების მარკირებისა და დაცული ტერიტორიების ზონირების დროს მაქსიმალური სიზუსტის უზრუნველყოფა;

• ინფორმაციის სარწმუნოობის უზრუნველყოფა;

• მონაცემთა სივრცული ანალიზი;

• მოვლენებისა და პროცესების დინამიკაში განხილვა;

• მოდელირება და პროგნოზირება;

• გრძელვადიანი მონიტორინგის სისტემის შექმნა და წარმოება.

ამ სამუშაოების ჩატარების პროცესში შეიძლება გამოიყოს შემდეგი პრიორიტეტები:

1. შეძლებისდაგვარად სრულყოფილი გეოინფორმაციული სისტემის შექმნა კოლხეთის ჭარბტებიანი დაცული ტერიტორიებისათვის;

2. შესაბამისი მასშტაბისა და ფუნქციური დანიშნულების აერო და კოსმოსური გამოსახულებების დამუშავება;

3. დაინტერესებული საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომი საინფორმაციო სისტემის შექმნა.

პროექტის პირველი ანუ საწყისი ეტაპის დამთავრების შემდეგ შეიქმნა 1:50000-იანი მასშტაბის ცალკეული გეოინფორმაციული სისტემა სხვადასხვა სახის ფონური ინფორმაციის საფუძველზე, რომელიც შემდეგ ელექტრონულ ფენებს მოიცავს:

• გეოლოგია;

• გეომორფოლოგია,

• კლიმატი;

• ნიადაგური საფარი;

• ლანდშაფტები;

• მცენარეული საფარი;

• ზოოლოგია;

• არქეოლოგია;

• სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა და ინფრასტრუქტურა.

ასევე გაკეთდა სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობისა და ინფრასტრუქტურის განახლებული გეოინფორმაციული სისტემა, რომლის მონაცემები დაზუსტდა და შეივსო კონსულტანტის მიერ ადგილზე, შესაბამისი უწყებებიდან მიღებული ახალი ინფორმაციის საფუძველზე.

ამის შემდეგ, მოხდა სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის ცენტრის (ICZM) მიერ, სდტპ-ისათვის (GPAP) გადმოცემული 2000 წლის 1:12000-იანი მასშტაბის შავთეთრი აერო ფოტოების კრასოვსკის კოორდინატთა სისტემაში დარეგისტრირება. აღნიშნული აერო ფოტოების კოორდინატებზე მიბმა განხორციელდა ეროვნული პარკის მთელი ტერიტორიისათვის. ამ აერო ფოტომასალის საფუძველზე მოხდა პარკის ტერიტორიაზე არსებული სიტუაცის დადგენა, რაც არაერთ ადგილზე გადამოწმდა ექსპედიციების შედეგად. ამის შემდეგ, მოხდა საწყის ეტაპზე გამოვლენილი იმ ძირითადი პრობლემების გეოინფორმაციულ სისტემაში ასახვა, რომელთაც ადგილი აქვთ პარკის ტერიტორიაზე.

ამ პრობლემათა შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ბუნებრივი რესურსების უკონტროლო მოხმარება, რაც გულისხმობს ტყის ჩეხვას და არალეგალურ თევზჭერას, ასევე დიდ პრობლემას წარმოადგენს დაცული ტერიტორიებისთვის სრულიად შეუსაბამო ინიციატივების განვითარება. საგულისხმოა ის ფაქტი, რომ დღეს არსებული სიტუაცია ზოგ ადგილას სრულიად არ შეესაბამება 2000 წლის აერო ფოტოზე აღბეჭდილ სიტუაციას, რაც ასევე ადგილზე ექსპედიციის შედეგად დაზუსტდა. გამომდინარე იმ რეალური საშიშროებიდან, რომ მომავალშიც მოსალოდნელია პარკის ტერიტორიის არა მხოლოდ კონსერვაციის მიზნით გამოყენების მცდელობა (სარკინიგზო და საგზაო ინფრასტრუქტურის განვითარება, ტორფის ამოღება და სხვ.), პერიოდულად აუცილებელია ახალი, მაღალი დაშვების სატელიტური გამოსახულებების შეძენა და დამუშავება, რაც უზრუნველყოფს პარკის ტერიტორიებზე გრძელვადიანი მონიტორინგის წარმოებას.

ასევე პრობლემებთან არის დაკავშირებული დაცული ტერიტორიების საზღვრების მარკირება. კოლხეთის დაბლობის მეტნაკლებად ჰომოგენური ლანდშაფტების გამო ზოგ ადგილებში გართულებულია საზღვრის გატარება მყარ გეოგრაფიულ ორიენტირებზე. ასევე გადასამოწმებელი და დასაზუსტებელია საზღვრის შედარებით ზუსტი მონაკვეთები, რომლებიც სატყეო კვარტლებს მიუყვება, რადგან დღეისათვის თვით სატყეო კვარტლების სქემაც მნიშვნელოვნად შეცვლილია. საზღვრების დაზუსტების სამუშაოები უნდა განხორციელდეს საველე გეოდეზიური სამუშაობის საფუძველზე, საქართველოს მიწის რეგისტრაციისა და კადასტრის პროექტთან კოორდინაციაში, ახალ მიწათსარგებლობის სქემებთან და საკადასტრო რუკებთან შესაბამისად[13].

პროექტის მეორე, ანუ გეგმარებით ეტაპზე დასრულდა როგორც ფონური, ასევე საველე კვლევების შედეგად მოპოვებული ინფორმაციის მოგროვება და დაიწყო ამ მონაცემთა გეოინფორმაციული სისტემაში კონსოლიდირება.

თავდაპირველად შეიქმნა გეოინფორმაციული სისტემა ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არსებული ტყეებისათვის. სატყეო დარგის კონსულტანტების მიერ ადგილზე ჩატარებული ექსპედიციების შედეგად, 2000 წლის აერო ფოტოების საფუძველზე, გაკეთდა პარკის ტერიტორიაზე არსებული სატყეო კვარტლების განახლებული სქემა. სატყეო გეოინფორმაციული სისტემაში ასახულია პარკის ფარგლებში არსებული უმცირესი კორომიც კი თავისი ინფორმაციით. გრაფიკულ ობიექტებზე მიბმულია ინფორმაცია სატყეო მეურნეობის, სატყეო უბნის, სატყეო კვარტლის და სატაქსაციო უბნის შესახებ. აღნიშნულ გეოინფორმაციული სისტემას აკლია მხოლოდ ლიტერში შემავალი ინფორმაცია (ტყის ჯიშები, ხნოვანობა და ა.შ.), რომელიც მხოლოდ დეტალური ინვენტარიზაციის შედეგად მიიღება. სამწუხაროდ აღნიშნულ ტერიტორიაზე ახალი დეტალური ინვენტარიზაცია ჯერ არ ჩატარებულა. ამგვარი სამუშაოების ჩატარების შემდეგ შესაძლებელი გახდება ლიტერების შესახებ დაზუსტებული ინფორმაციის დამატება არსებულ გეოინფორმაციული სისტემაში.

მიწათსარგებლობის კომპონენტის კონსულტანტების მიერ, ეროვნული პარკის ტერიტორიისათვის, შედგა მიწათსარგებლობის განახლებული სქემა დღეს არსებული სიტუაციის გათვალისწინებით, რომელიც ასევე აისახა გეოინფორმაციული სისტემაში ცალკე ფენის სახით.

ასევე შეიქმნა მცენარეული საფარის გეოინფორმაციული სისტემა, რომელიც ორი ელექტრონული ფენისაგან შედგება. პირველი – წერტილოვანი ფენა ასახავს დაკვირვების ადგილებს რეპრეზენტატულ უბნებზე. აღნიშნულ ფენას გააჩნია შემდეგი სახის ინფორმაცია: დაკვირვების წერტილის ნომერი, უბნის დასახელება და გეოგრაფიული კოორდინატები. მეორე – პოლიგონალურ ფენაზე მოხაზულია მცენარეთა ასოციაციების გავრცელების არეალები, რომლებზედაც მიბმულია ინფორმაცია მცენარეთა ასოციაციის დასახელების, დომინანტი სახეობებისა და კონსერვაციის ხარისხის შესახებ. ამ გეოინფორმაციულ სისტემაში შემავალ ყველა არეალზე სპეციალური მოდულის, ე.წ. Hot Link-ის საშუალებით ასევე მიბმულია კონსულტანტების მიერ გადაღებული ფოტოები, რომლებიც ასახავს მცენარეთა შესაბამისი ასოციაციის პეიზაჟებს.

შეიქმნა სპეციალური გეოინფორმაციული სისტემა ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობის კომპონენტისათვის. ამ სისტემაში თავმოყრილია ეროვნულ პარკში და დამხმარე ზონაში არსებული არქეოლოგიისა და არქიტექტურის, სხვადასხვა მნიშვნელობისა და ისტორიული ღირებულების ასსამოცამდე ძეგლი. ობიექტებზე მიბმული ცხრილები შეიცავს ძეგლის შესახებ ისეთ დეტალურ ინფორმაციას, როგორიცაა დასახელება, ნომერი რეესტრში, თარიღი, რეგიონული მნიშვნელობა, ისტორიული მნიშვნელობა, უნიკალობა, კომპლექსურობა, ფიზიკური მდგომარეობა, ტიპოლოგია და ძეგლზე დამატებითი მხატვრული ღირებულების ობიექტების არსებობა. ისევე როგორც მცენარეული საფარის გეოინფორმაციული სისტემაში, ამ სისტემის გრაფიკულ ობიექტებზეც მიბმულია კონსულტანტების მიერ გადაღებული, შესაბამისი ძეგლის ფასადებისა და ინტერიერების ამსახველი ფოტოები.

ზემოთ ჩამოთვლილი ყველა კომპონენტის გეოინფორმაციულ სისტემაში თავმოყრის შემდეგ, ანუ მას შემდეგ, რაც მოხდა მონაცემთა ინფორმაციად გარდაქმნა დაიწყო პარკის ინფრასტრუქტურისა და ზონირების გეოინფორმაციული სისტემის შექმნა.

კოლხეთის ჭარბტენიანი დაცული ტერიტორიების ერთიანი გეოინფორმაციული სისტემა თავის თავში აერთიანებს ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ კომპონენტს. მისი სადემონსტრაციო ვერსიის საფუძველს წარმოადგენს 2002 წლის 15-მეტრიანი გარჩევადობის TERRA-ASTER–ის ფერადი სატელიტური სურათები, რომლებიც ასევე კრასოვსკის კოორდინატთა სისტემაში დარეგისტრირდა და ფარავს მთლიან დაცულ ტერიტორიებს, დამხმარე ზონის ჩათვლით. რაც შეეხება გეოინფორმაციული სისტემის სამუშაო ვერსიას, მის საფუძვლად TERRA-ASTER–ის სატელიტურ სურათებთან ერთად, კონკრეტული სამუშაოს მიზნებიდან და ამოცანებიდან გამომდინარე, გამოიყენება ტოპოგრაფიული რუკები და 2000 წლის 1:12000-იანი მასშტაბის აეროფოტოები.

აღნიშნულ გეოინფორმაციულ სისტემაში შემავალმა მონაცემებმა საბოოლოდ თავი უნდა მოიყაროს ერთიან საინფორმაციო სისტემაში, სადაც ინფორმაცია შევა არა მხოლოდ სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის ცენტრიდან, მისი ცალცული კომპონენტიდან და პარკის ადმინისტრაციიდან, არამედ გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროდან, დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის დეპარტამენტიდან, სატყეო დეპარტამენტიდან, სხვა სახელმწიფო და არასამთავრობო ორგანიზაციებიდან, დაინტერესებული საზოგადოებიდან, ადგილობრივი მოსახლეობიდან და სხვ. ამასთანავე შესაძლებელი უნდა იყოს ამ სისტემიდან ინფორმაციის შეუზღუდავად მიღებაც.

-----------------------

[1] გამოყენებული იქნა კოლხეთის ეროვნული პარკის დირექტორის სამუშაოს აღწერილობა (პროექტი, 20001016)

[2] იგულისხმება პარკის ადმინისტრაციის მიერ შემუშავებული ერთთვიანი ოპერატიული სამოქმედო გეგმა, რომელიც არ უნდა ეწინაამდეგებოდეს მენეჯმენტის გეგმაში ჩამოყალიბებულ სტრატეგიულ მიმართულებებს.

[3] მთელი საბიუჯეტო თანხა კონვენტირებულია აშშ დოლარად, 21.01.06 წლის საქართველოს ეროვნული ბანკის კურსით 1 აშშ $=1.8075 ლარს.

[4] მთელი საბიუჯეტო თანხა კონვენტირებულია აშშ დოლარად, 21.01.06 წლის საქართველოს ეროვნული ბანკის კურსით 1 აშშ $=1.8075 ლარს.

11 მეორე-მეექვსე წლებში წარმოდგენილი ხელფასების მატება რეკომენდირებულია ეროვნული პარკის სრულყოფილი მართვის უზრუნველსაყოფად და ეხმაურება საქართველოს მთავრობის მიერ აღებულ ვალდებულებას ყოველწლიურად შეძლებისდაგვარად მოახდინოს ხელფასების მატება იმ ორგანიზაციებში, რომლებიც ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტით.

[5] 13 აღსანიშნავია რომ ამ აღჭურვილობის ტექნიკური საექსპლოატაციო პერიოდი ლიმიტირებულია და მათი საბალანსო ღირებულება შესაბამისად იცვლება.

[6]  საზღვრების აღწერისათვის გამოყენებულ იქნა ს.ი.მ. ცენტრის ფარგლებში გეიონფორმაციული სისტემების და დისტანციური ზონდირების საკონსულტაციო ცენტრ ,,გეოგრაფიკის” მიერ განხორციელებული პროექტის, ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების საზღვრების გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების პროცედურების უზრუნველყოფა”, მასალები.

[7]  დღეისათვის რეგისტრაციას დაექვემდებარება დაახლოებით 1617.5 ჰექტარი ნაბადის მონაკვეთიდან, ხოლო დანარჩენი მიწები სამხედრო პოლიგონის ტერიტორიის გადაცემის შემდეგ. ზემოთ აღწერილი საზღვრის მთელი პერიმეტრი შეთანხმებული და ხელმოწერილია ყველა დაინტერესებული სახელმწიფო ორგანიზაციების მიერ.

[8] იმნათის უბნის საზღვარი ლანჩხუთის რაიონის ფარგლებში დარეგისტრირებული არ არის

[9] ,,კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ” საქართველოს კანონში შეტანილ იქნა ცვლილებები და დამატებები 2005 წლის 1 ივლისს

[10] 1 სახეობათა სიმრავლე აღირიცხა დრუდეს 9-ბალიანი სისტემით, რომელიც კლებადი თანმიმდევრობით ასეა წარ-მოდგენილი: Soc, Cop3, Cop2, Cop1, Sp, Sol, Un.

[11] 2 ქართული სახელწოდებების წყარო – მ. კუტუბიძე ,,საქართველოს ფრინველების სარკვევი~ თბილისი, 1985.

[12] 3 ყვითელფეხება თოლია (Larus cachinans) როგორც სახეობა ვერცხლისფერი თოლიიდან (Larus argentatus) გამოყოფილ იქნა 1985 წლის შემდეგ რის გამოც მ. კუტუბიძის ,,საქართველოს ფრინველების სარკვევი “ არ არის აღნიშნული.

[13]  ი.ს.ზ.მ. ცენტრის ფარგლებში მიმდინარეობს პროექტი: კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრების გამიჯვნა და მიღება-ჩაბარების პროცედურების უზრუნველყოფა.