მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტი • თავისუფლების აღკვეთა • მომჩივნის წინააღმდეგ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისწარმოებისას მისი ადმინისტრაციული დაკავება არ გამორიცხავდა თვითნებურ გადაწყვეტილებას • არ იყო შეფასებული ზომის გამოყენების აუცილებლობა • მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტი (სისხლისსამართლებრივი ნაწილი) • მიუკერძოებელი სასამართლო • არ არსებობდა საფუძვლიანი ეჭვი პირველი ინსტანციის მოსამართლის ობიექტურ მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით ადმინისტრაციული პროცესის ხანმოკლე გადადების გამო იმისათვის რომ პოლიციას, რომელიც მოქმედებდა სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი ორგანოს ფუნქციით, მისცემოდა მომჩივნის წინააღმდეგ ბრალდების დასაბუთებისთვის საჭირო დამატებითი მტკიცებულებების შეგროვების შესაძლებლობა • მოსამართლის მიერ განხორციელებული ქმედებები იყო ნებადართული შესაბამისი ეროვნული კანონმდებლობის მიხედვით • მომჩივანს შესაძლებლობა ჰქონდა შეფერხების გარეშე, მტკიცებულებები გაეხადა სადავო • ბრალდება, ასევე ეყრდნობოდა სხვა მტკიცებულებებს •

მე-10 და მე-11 მუხლები • მანიფესტაციის ადგილზე შეშის წაღების აკრძალვის შესახებ პოლიციის ბრძანების შესრულებაზე უარის თქმა, კონვენციის თანახმად, არ სარგებლობდა ისეთივე განსაკუთრებული დაცვით, როგორც საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხებზე პოლიტიკური გამოსვლა ან დებატები, ან ასეთ საკითხებზე მოსაზრებების მშვიდობიანი გამოხატვა • მომჩივანს მანიფესტაციაში მონაწილეობის მიღება შეეძლო შეშის გარეშე • ეროვნულმა სასამართლოებმა გაითვალისწინეს განსხვავებული უფლებები და მოახდინეს მათი სამართლიანი დაბალანსება • დაკისრებული ჯარიმა, ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველაზე ნაკლებად მკაცრი სანქცია • არ დარღვეულა თავისუფალი შეფასების ფარგლები • აშკარად დაუსაბუთებელი

მომზადებულია სამდივნოს მიერ. სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის.

სტრასბურგი

2025 წლის 20 მაისი

ეს გადაწყვეტილება საბოლოო გახდება კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტში განსაზღვრული გარემოებების შემთხვევაში. ის შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციული ხასიათის შესწორებას.

საქმეზე „მაჭავარიანი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (მეოთხე სექცია), პალატის სახით, შემდეგი შემადგენლობით:

ჟულიენ შუკკინგი, თავმჯდომარე,ლადო ჭანტურია,ფარის ვეჰაბოვიჩი,ტიმ ეიკი,ლორენ შემბრი ორლანდი,ანნე ლუიზ ბორმანი,ანდრე იაკაბი, მოსამართლეები,და სიმეონ პეტროვსკი, განმწესრიგებლის მოადგილე,გაითვალისწინა რა:

საქართველოს მოქალაქის, ბ.-ნი ალექსი მაჭავარიანის (შემდგომში „მომჩივანი“) მიერ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად, 2021 წლის 15 სექტემბერს საქართველოს წინააღმდეგ სასამართლოში წარდგენილი საჩივარი (N46852/21);

გადაწყვეტილება საქართველოს მთავრობისთვის (შემდგომში „მთავრობა“) საჩივრის შესახებ შეტყობინებაზე;

მხარეთა მოსაზრებები;

2025 წლის 29 აპრილის დახურულ თათბირზე გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. საჩივარი ეხება აქციაზე შეშის მიტანის მცდელობისთვის მომჩივნის ადმინისტრაციულ დაკავებას და შემდგომში, ადმინისტრაციული საქმისწარმოებისას, მის ბრალდებას ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევაში. საჩივრის შეტანისას მომჩივანш დაეყრდნო კონვენციის მე-5, მე-6, მე-10 და მე-11 მუხლებს.

ფაქტობრივი გარემოებები

2. მომჩივანი არის სამოქალაქო საზოგადოების აქტივისტი და არასამთავრობო ორგანიზაცია „სირცხვილიას მოძრაობის“ დამფუძნებელი წევრი, ორგანიზაციისა, რომლის მიზნებიც, შესაბამისი სადამფუძნებლო დოკუმენტის მიხედვით, მოიცავს საქართველოს დემოკრატიულ განვითარებას, ადამიანის უფლებების დაცვასა და სამოქალაქო ჩართულობის ხელშეწყობას.

3. მომჩივანი დაიბადა 1977 წელს და ცხოვრობს თბილისში. მას წარმოადგენდა ბ.-ნი ი. ჩიტაშვილი, ადვოკატი, რომელიც საადვოკატო საქმიანობას ახორციელებს თბილისში.

4. მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ.-ნი ბ. ძამაშვილი.

5. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად:

ზოგადი ინფორმაცია

6. 2020 წლის 31 ოქტომბერს საქართველოში საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა.

7. 2020 წლის 8 ნოემბერს, თბილისში, საპარლამენტო არჩევნების შედეგების გასაპროტესტებლად მანიფესტაცია გაიმართა. მანიფესტაციის რამდენიმე ათასი მონაწილე შეიკრიბა პარლამენტის შენობის წინ და შემდეგ გადაინაცვლა ცენტრალური საარჩევნო კომისიის (შემდგომში „ცესკო“) შენობასთან. რამდენიმე დემონსტრანტმა დაიწყო ძალის გამოყენება, ქვების სროლა პოლიციის კორდონის მიმართულებით და სცადა მისი გარღვევა „ცესკოს“ შენობაში შეღწევის მიზნით. საბოლოო ჯამში, პოლიციამ დემონსტრაცია დაშალა.

8. 2020 წლის 9 ნოემბერს, COVID-19-ის გლობალური აფეთქების წინააღმდეგ ბრძოლის სპეციალური ღონისძიების სახით, მთავრობამ მიიღო დადგენილება №670 კომენდანტის საათის შემოღებასთან დაკავშირებით, საღამოს 10 საათიდან დილის 5 საათამდე პერიოდისთვის.

9. 2020 წლის 9 ნოემბერს, მანიფესტაციის მონაწილეები და ოპოზიციონერი პოლიტიკოსები, რომლებიც წინა დღიდან მოყოლებული პროტესტს განაგრძობდნენ (იხ., მე-7 პარაგრაფი ზემოთ), შეიკრიბნენ პარლამენტის შენობის წინ. ისინი ითხოვდნენ „ცესკოს“ თავმჯდომარის გადადგომას და ახალი საპარლამენტო არჩევნების ჩატარებას.

10. იმ დღეს გამართულ პრესკონფერენციაზე შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილემ გასცა გაფრთხილება, რომ კანონის ნებისმიერ დარღვევაზე რეაგირება მოხდებოდა დაუყოვნებლივ.

11. ზემოაღნიშნული მანიფესტაციის პარალელურად, „სირცხვილიას მოძრაობამ“ (იხ., მე-2 პარაგრაფი ზემოთ) გამოაცხადა, რომ არჩევნების შედეგების საწინააღმდეგოდ გაიმართებოდა სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის აქცია. ღონისძიების მიზანი იქნებოდა მთავრობის მიერ შემოღებული კომენდანტის საათის (იხ., მე-8 პარაგრაფი ზემოთ) დაგმობა, რადგან მიმდინარე პოლიტიკური პროტესტის ფონზე ის უსამართლო და გაუმართლებელი იყო. მისი მონაწილეები გეგმავდნენ პარლამენტის შენობის წინ ღამის გათენებას. ზოგმა პოლიტიკოსმა განაცხადა, რომ ისინიც მიიღებდნენ მონაწილეობას.

12. მომჩივანი მეორე აქციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი იყო. ის შეეცადა მიეღო მონაწილეობა ამ აქციაში, თუმცა ღონისძიების ოფიციალურად დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე იგი დააკავეს.

მომჩივნის დაკავება

13. 2020 წლის 9 ნოემბერს, საღამოს, დაახლოებით 9 საათზე, მომჩივანმა სცადა მისულიყო იმ ადგილას, სადაც მანიფესტაცია (იხ., მე-9 პარაგრაფი ზემოთ) იმართებოდა. მას თან მიჰქონდა შეშის რამდენიმე ნაჭერი. პოლიციელებმა ის 9 აპრილის ქუჩაზე გააჩერეს. პოლიციელებმა მომჩივანს უთხრეს, რომ რუსთაველის გამზირზე გამართულ აქციაზე შეშის შეტანა არ შეიძლებოდა.

14. მომჩივნის დაკავების ამსახველ აუდიოვიზუალურ ჩანაწერზე ჩანდა, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს (შემდგომში „შსს“) საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის უფროსთან, ვ.ს.-თან მომჩივანს სიტყვიერი შელაპარაკება ჰქონდა. ვ.ს.-მ მომჩივანს უთხრა, რომ ის ვერ შეძლებდა შეშით მანიფესტაციის ტერიტორიაზე შესვლას, ვინაიდან იყო შემთხვევები, როდესაც შეშის არამიზნობრივად გამოყენება ხდებოდა, კერძოდ, პოლიციაზე თავდასხმის მიზნით და რომ მომჩივანი უნდა დამორჩილებოდა კანონიერ ბრძანებას და არ უნდა შეეტანა მსგავსი საგანი აქციაზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში მას პატიმრობა დაემუქრებოდა. მომჩივანი იმეორებდა, რომ ბრძანება უკანონო იყო, ითხოვდა ინფორმაციის იმ სამართლებრივ ნორმაზე, რომელიც კრძალავდა შეშის აქციაზე შეტანას და აცხადებდა, რომ ის მსგავს უკანონო ბრძანებას არ დაემორჩილებოდა. როდესაც ვ.ს.-მ წასვლა დააპირა და მომჩივანს ზურგი აქცია, მომჩივანმა წარმოთქვა სიტყვები: „ჩვენ დაგამხობთ“, რის შემდეგაც ვ.ს. შემობრუნდა და მომჩივანმა გააგრძელა: „ჩვენ დავამხობთ ამ მთავრობას“; ვ.ს.-მ გასცა მომჩივნის დაკავების ბრძანება. შემდეგ მედიასაშუალებებმა აჩვენეს, თუ როგორ აცხადებდა ვ.ს., რომ შეშა მანამდე გამოყენებული იყო პოლიციის წინააღმდეგ ძალადობრივი ქმედებების დროს და რომ შეშას წვავდნენ პარლამენტის შენობის წინ, რაც იქ შეკრებილ ხალხს საფრთხეს უქმნიდა.

15. მომჩივნის ადმინისტრაციული დაკავების ოქმში აღნიშნული იყო, რომ ის პოლიციის კანონიერი ბრძანებების დაუმორჩილებლობისთვის დააკავეს 9 აპრილის ქუჩაზე, პარლამენტის შენობის გვერდით. ის, თუ რას ემსახურებოდა მისი ქმედება, არ იყო დაკონკრეტებული. დაკავების დროდ ოქმში მითითებული იყო საღამოს 9:27. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმი, რომელიც მომდევნო დილას შედგა, მსგავს ინფორმაციას შეიცავდა.

16. დაკავების შემდეგ მომჩივანი გადაყვანილ იქნა პოლიციის განყოფილებაში და შემდეგ დროებითი მოთავსების იზოლატორში.

საქმისწარმოება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევაზე

17. 2020 წლის 10 ნოემბერს, 12:33 საათზე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ ერთი მოსამართლის შემადგენლობით დაიწყო მომჩივნის საქმის სასამართლო განხილვა.

18. სასამართლო სხდომაზე მომჩივანმა მოითხოვა ვ.ს.-ს (იხ., მე-14 პარაგრაფი ზემოთ) მოწმის სახით დაკითხვა. ის აცხადებდა, რომ ვ.ს.-ს ბრძანება, არ წაეღო შეშა მანიფესტაციაზე, უკანონო იყო, რამაც გამოიწვია მომჩივნის დაკავება სამართლებრივი საფუძვლების გარეშე, რის შედეგადაც მან მანიფესტაციაზე დასწრება ვერ შეძლო. მომჩივანი ასევე ჩიოდა, რომ ვ.ს.-მ მას პოლიციის შეურაცხყოფაში დასდო ბრალი. მოსამართლემ აღნიშნული საჩივარი არ დააკმაყოფილა, ვინაიდან საქმის მასალებში არსებული ვიდეომტკიცებულებით დასტურდებოდა მომჩივნის დაკავებასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები, რაც სამართალწარმოების არცერთი მხარის მიერ სადავო არ გამხდარა (იხ., მე-14 პარაგრაფი ზემოთ), და იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივანს ბრალად არ ედებოდა პოლიციის შეურაცხყოფა. შესაბამისად, მოსამართლემ დაადგინა, რომ ამ გარემოებებში მოწმის დაკითხვის საჭიროება არ იყო.

19. რაც შეეხება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევას, რისთვისაც მომჩივანი დააკავეს, შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლების პოზიცია იყო, რომ მანიფესტაციის ადგილზე შეშის მიტანის აკრძალვა გამართლებული იყო, ვინაიდან ის მიეკუთვნებოდა ადვილად აალებად საგანს („შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის (შემდგომში „კანონი“) მე-11(a) მუხლი). ისინი დავობდნენ, რომ იყო რისკი იმისა, რომ შეშა გამოყენებულ იქნებოდა პოლიციის წინააღმდეგ და აღნიშნავდნენ, რომ მანიფესტაციების დროს ადრე მსგავს შემთხვევებს ჰქონდა ადგილი. მანიფესტაციის ადგილზე შეშის მიტანა, შესაბამისად, აქციაზე შეკრებილი პირებისთვის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის შესაძლო რისკს ქმნიდა. შსს-ს წარმომადგენლები აღნიშნავდნენ, რომ მომჩივნის დაუმორჩილებლობა გამოიხატა იმაში, რომ აქციაზე შეშის მიტანის აკრძალვასთან დაკავშირებით პოლიციის ბრძანებას ის არ დაემორჩილა და მან ხმამაღლა გააჟღერა თავისი განზრახვა. მოსამართლემ დასვა კითხვა, რამდენად შეესაბამებოდა ზემოაღნიშნული კანონის მე-11(b) მუხლი შსს-ს პრეტენზიებს და შსს-ს მისცა საშუალება წარმოედგინა საკუთარი პოზიცია კანონის ამ დებულებასთან დაკავშირებით.

20. დაცვის მხარე დავობდა, რომ მომჩივნის დაკავება კანონიერ საფუძველს მოკლებული იყო და ეს მოხდა თვითნებური გადაწყვეტილების საფუძველზე. პირველი, მომჩივნის პოზიციის თანახმად, შეშა განკუთვნილი იყო ღამისთევის დროს, ცივ ღამეში გათბობის საშუალებად გამოყენებისთვის და პოლიციას არანაირი საფუძველი ჰქონდა ერწმუნა, რომ ის უკანონოდ და არამიზნობრივად იქნებოდა გამოყენებული. აღნიშნულთან დაკავშირებით მომჩივანმა კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის გარეშე აღნიშნა, რომ მისი ორგანიზებით ბევრი მანიფესტაცია ჩატარებულა, სადაც შეშა გასათბობად იყო გამოყენებული და ამას რაიმე პრობლემა არ მოჰყოლია. მეორე, მომჩივანი დავობდა, რომ ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობას ან წინააღმდეგობის გაწევას ადგილი არ ჰქონია. მას შემდეგ, რაც მას სიტყვიერი გაფრთხილება მისცეს, რომ აკრძალული იყო შეშის აქციაზე მიტანა, მან ეს უბრალოდ გააპროტესტა და პოლიციელებისგან განმარტების მიღება მოითხოვა. მომჩივანმა განაცხადა, რომ, მართალია, მან თავისი სურვილი გამოხატა შეშის მიტანასთან დაკავშირებით, საბოლოოდ, მას ეს ფიზიკურად არ განუხორციელებია. რეალურად მომჩივანი დააკავეს იმის გამო, რომ მისმა პროტესტმა ვ.ს.-ს გაღიზიანება გამოიწვია.

21. სასამართლო პროცესის დროს, საქმის განმხილველმა მოსამართლემ შსს-ს წარმომადგენელს მიმართა და მოსთხოვა წარედგინა მტკიცებულება, რომ არსებობდა წარსულში შეშის არამიზნობრივად გამოყენების პრაქტიკა ასეთი აქციების დროს, რათა დაესაბუთებინა პრეტენზია, რომ მსგავსი რისკი არსებობდა მომჩივნის შემთხვევაშიც. შსს-ს წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ მას თან არ ჰქონდა მსგავსი მტკიცებულება, თუმცა აქციაზე შეშის არამიზნობრივი გამოყენება, წინა დღის შემთხვევის ჩათვლით (იხ., მე-7 პარაგრაფი ზემოთ), ცნობილი იყო საზოგადოებისთვის, რადგან ასეთ შემთხვევებს მედიაც აშუქებდა და მსგავსი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეებს თბილისის საქალაქო სასამართლოც იხილავდა. მოსამართლემ უპასუხა, რომ მსგავსი პრეცედენტების შესახებ მისთვის არაფერი იყო ცნობილი და რომ პოლიციელი, კონკრეტული ფაქტობრივი ბრალდებების წარდგენისას, ვალდებული იყო დაესაბუთებინა მისი პოზიცია. აღნიშნულთან დაკავშირებით მოსამართლემ იკითხა, წარმოადგენდა თუ არა მომჩივანი მსგავს მტკიცებულებებს, თუ საქმის განხილვა მტკიცებულებების მოძიების მიზეზით გადაიდებოდა. შსს-ს წარმომადგენელმა უპასუხა, რომ მტკიცებულებების შეგროვებაში დრო უსაფუძვლოდ დაიხარჯებოდა. მოსამართლემ აუხსნა, რომ თუ პოლიციის ოფიცერი ამტკიცებდა პრეცენდენტის არსებობას, მას შესაბამისი შემთხვევები უნდა დაესახელებინა. რაც შეეხება იმის მტკიცებას, რომ მსგავსი შემთხვევები მედიასაშუალებების მიერ გადაიცემოდა, მოსამართლემ აღნიშნა, რომ მას „შეიძლება ენახა ბევრი რამ“, მაგრამ ის უნდა დაყრდნობოდა საქმის მასალებში არსებულ მტკიცებულებებს. შესაბამისად, მოსამართლემ პროცესი 3 საათით გადადო და შსს-ს წარმომადგენელს დაავალა წარმოედგინა მისი პრეტენზიების დამადასტურებელი მტკიცებულება. გადადებასთან დაკავშირებული განჩინება გასაჩივრებას არ დაექვემდებარა.

22. სანამ პროცესის გადადებასთან დაკავშირებით განჩინება ძალაში შევიდოდა დაცვის მხარემ მომჩივნის პატიმრობიდან გათავისუფლება მოითხოვა იმ მოტივით, რომ პროცესის წარმოებისას მისი იქ დაყოვნების მიზეზი არ არსებობდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ეს შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მას არ შეეძლო შეეფასებინა მომჩივნის დაკავების კანონიერება, საკითხისა, რომელიც ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 251-ე მუხლით რეგულირდებოდა (შემდგომში „ასკ“, იხ., 38-ე პარაგრაფი ქვემოთ), არამედ შეეძლო შეეფასებინა, იყო თუ არა დაცული „ასკ“-ის 247-ე მუხლით (იხ., 37-ე პარაგრაფი ქვემოთ) გათვალისწინებული ვადები. ამასთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ დაკავებული პირი უნდა დარჩენილიყო პატიმრობაში მანამ, სანამ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევაზე პროცესი მიმდინარეობდა და რომ სასამართლოს შეეძლო მისი გათავისუფლება იმ შემთხვევაში, თუ 48-საათიანი მაქსიმალური ვადა, რაც ზემოაღნიშნული კანონის იმ დებულებაშია გათვალისწინებული, ამოიწურებოდა.

23. პროცესი გადაიდო შუადღის 2:36 საათიდან საღამოს 6:02 საათამდე. ამ პერიოდის განმავლობაში მომჩივანი მოთავსებული იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს დაკავების საკანში.

24. პროცესის განახლების შემდეგ შსს-ს წარმომადგენელმა წარმოადგინა 3 ვიდეოჩანაწერი. პირველი ორი უკავშირდებოდა მოვლენებს, რომლებიც ცესკო-ს შენობის მიმდებარე ტერიტორიაზე, 2020 წლის 8 ნოემბერს მოხდა (იხ., მე-7 პარაგრაფი ზემოთ). მესამე ვიდეოში ასახული მოვლენების თარიღი და ადგილმდებარეობა უცნობი იყო. სამივე ჩანაწერში აღბეჭდილი იყო, რომ მანიფესტაციის რამდენიმე მონაწილემ პოლიციას სხვადასხვა ნივთი ესროლა, მათ შორის, ცეცხლმოკიდებული შეშა.

25. დაცვის მხარე ამტკიცებდა, რომ წარსულში უცნობი პირების მიერ იარაღის სახით შეშის გამოყენების უბრალო ფაქტი, რაც წარმოადგენდა კანონის დარღვევას, ვერ დაასაბუთებდა იმ სადავო რისკს, რაც შეიძლება მოჰყოლოდა მომჩივნის მიერ შეშის არამიზნობრივ გამოყენებას.

26. საღამოს 8:03 საათზე მოსამართლემ გამოიტანა გადაწყვეტილება და მომჩივანი დამნაშავედ ცნო „ასკ“-ის 173-ე მუხლით აკრძალულ ქმედებაში. მას დაევალა 1000 ლარის (იმ დროისთვის დაახლოებით 255 ევრო) ოდენობის ადმინისტრაციული სახდელის გადახდა. მომჩივანი შემდეგ პატიმრობიდან გაათავისუფლეს.

27. გადაწყვეტილების თანახმად, მომჩივანი არ დაემორჩილა პოლიციელის, კერძოდ, ვ.ს.-ის კანონიერ ბრძანებას, არ მიეტანა შეშა პარლამენტის შენობის წინ მიმდინარე მანიფესტაციის ადგილზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მომჩივანს განემარტა, თუ რატომ არ იყო დაშვებული შეშის მიტანა აქციაზე, კერძოდ, იმ რისკის გამო, რომ ის შესაძლოა გამოყენებული ყოფილიყო პოლიციის წინააღმდეგ. მომჩივანმა ცალსახად განაცხადა, რასაც შესაბამისი აუდიოვიდეო ჩანაწერი ადასტურებდა, რომ ის არ დაემორჩილებოდა მის ბრძანებას და რომ აპირებდა შეშის თან წაღებას, მიუხედავად პოლიციელის მითითებებისა. აღნიშნულთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ მანიფესტაციის ადგილზე შეშის მიტანის ამკრძალავი ბრძანება იყო კანონიერი და მომჩივანი არ დაემორჩილა ამ ბრძანებას.

28. კერძოდ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ პოლიციის ორგანოების ვალდებულებაში შედიოდა დანაშაულის ჩადენის პრევენციისთვის ღონისძიებების გატარება და შეკრებებისა და მანიფესტაციების მონაწილეთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. ამ კონტექსტში სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონის მე-11 მუხლი შეიცავდა გარკვეული ნივთების მანიფესტაციაზე მიტანის აკრძალვას. სასამართლოს აზრით, „ა“ ქვეპუნქტი ეხებოდა საგნებს ან ნივთიერებებს, რომლებიც, გარემოებების მიუხედავად, გარკვეულ რისკებს ქმნიდა. რაც შეეხება „ბ“ ქვეპუნქტს, ის ეხებოდა ჩვეულებრივი გამოყენების ნივთებს, რომლებიც კონკრეტულ გარემოებებში შესაძლოა საშიშად ჩათვლილიყო. განსახილველი ქვეპუნქტი პოლიციას გარკვეულ დისკრეციულ ძალაუფლებას ანიჭებდა ადგილზე არსებულ კონკრეტულ გარემოებებზე დაყრდნობით განესაზღვრა, გარკვეულ ნივთს შეეძლო თუ არა მანიფესტაციის მონაწილეების ან სხვა პირების სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის საფრთხის შექმნა. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონის მე-11 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პოლიციელებს შეფასება უნდა გაეკეთებინათ მკაფიო კრიტერიუმისა და დადასტურებადი რისკის საფუძველზე. სასამართლოსთვის, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც რისკის არსებობა ერთ შემთხვევაში დადასტურებული იყო, პოლიციელებს ევალებოდათ ახალი შეფასების გაკეთება სხვა შემთხვევაში, რათა თავიდან აეცილებინათ განზოგადება და ერთი შემთხვევისთვის საჭირო მიდგომის კონკრეტულ შემთხვევასთან მისადაგება. სასამართლომ აღნიშნა, რომ შეშის არამიზნობრივად გამოყენების რისკი აშკარა იყო იმის გათვალისწინებით, რომ ასეთი ინციდენტი ერთი დღით ადრე მოხდა იმ მანიფესტაციამდე, რომელში მონაწილეობასაც მომჩივანი ცდილობდა. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო დაეყრდნო პოლიციის მიერ წარმოდგენილ ვიდეოჩანაწერს (იხ., 24-ე პარაგრაფი ზემოთ), სადაც ჩანდა, რომ მანიფესტაციის დროს ცეცხლმოკიდებული შეშა პოლიციის მიმართულებით ისროლეს. ვინაიდან ამ საქმეში განხილული მანიფესტაცია დაკავშირებული იყო 2020 წლის 8 ნოემბრის მანიფესტაციასთან, როდესაც სცადეს კომენდანტის საათის გაპროტესტება იმის გამო, რომ ეს ხელს უშლიდა საპარლამენტო არჩევნების შედეგების გაპროტესტებას, მასშიც მანიფესტაციის მონაწილეების მსგავსი ჯგუფი იქნებოდა ჩართული, რაც წინა დღის მოვლენების გამეორების უფრო მაღალ რისკს ქმნიდა. საქმის მასალებში არსებულ ვიდეომასალაზე დაყრდნობით სასამართლომ დაადგინა, რომ გარემოებები, ობიექტური დამკვირვებლის სტანდარტის თვალსაზრისით, ასაბუთებდნენ იმის რისკს, რომ აქციაზე, სადაც მომჩივანი მონაწილეობის მიღებას აპირებდა, შესაძლოა მომხდარიყო შეშის არამიზნობრივი გამოყენება. შესაბამისად, აღნიშნული კანონის მე‑11(ბ) მუხლის საფუძველზე, პოლიცია უფლებამოსილი იყო, რომ მომჩივნისთვის არ დაერთო შეშის აქციაზე მიტანის ნება. შესაბამისად, პოლიციის ბრძანება იყო კანონიერი „ასკ“-ის 173-ე მუხლის შესაბამისად. რაც შეეხება მომჩივნის დაუმორჩილებლობას, სასამართლო დაეყრდნო ვიდეომასალას, რომელზეც ჩანდა მისი დაკავება (იხ., მე-14 პარაგრაფი ზემოთ) და დაადგინა, რომ მისი დაუმორჩილებლობა აშკარა იყო. ამ მიმართულებით სასამართლომ განმარტა, რომ სამართალდარღვევა შესაძლოა ჩადენილი ყოფილიყო, აქტიურად თუ პასიურად, სიტყვიერი ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობის გამო, ფიზიკური ქმედებით, ან თუნდაც სიტყვიერად. ვინაიდან მომჩივანმა არაერთხელ გამოხატა მისი უარი დამორჩილებოდა პოლიციის ოფიცრის ბრძანებას, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ პოლიციის მიერ „მომჩივნის წინააღმდეგ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისწარმოების დაწყება“ გამართლებული იყო. შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანი დამნაშავე იყო „ასკ“-ის 173-ე მუხლით გათვალისწინებული დარღვევისთვის.

29. მომჩივანს გადაწყვეტილების ასლი გადაეცა 2021 წლის 19 თებერვალს.

30. 2021 წლის 22 თებერვალს მომჩივანმა შეიტანა სააპელაციო საჩივარი. სხვა სადავო საკითხებს შორის ის დავობდა, რომ პოლიციას გადაწყვეტილება უნდა მიეღო მომჩივნის გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების უფლების სასარგებლოდ და სხვა პირების მიერ შეშის არამიზნობრივი გამოყენება არ უნდა ყოფილიყო მის უფლებებში ჩარევის გამართლების საფუძველი; ყოველ შემთხვევაში, ბრძანება, არ მიეტანა შეშა აქციაზე, არ იყო მისი დაკავებისთვის საკმარისი საფუძველი, ვინაიდან თავისი პროტესტის გამოსახატად მას შეეძლო დარჩენილიყო იქ, სადაც იყო და ეს მისი მხოლოდ სიტყვიერი პროტესტი იყო, რომელმაც გააღიზიანა საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის უფროსი, რაც მისი დაკავების რეალური მიზეზი გახდა. მომჩივანი, ასევე, დავობდა, რომ მისი დაკავება არ იყო აუცილებელი ღონისძიება; ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 244-ე მუხლის თანახმად, ეს უნდა ყოფილიყო უკიდურესი ზომა, რომელიც გამოყენებული იქნებოდა მასში ჩამოთვლილი იმ შეზღუდული რაოდენობის მიზნებისთვის, რომლებიც გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის აღსაკვეთად; მიუხედავად ამისა, იგი პატიმრობაში იმყოფებოდა მის წინააღმდეგ აღძრული სამართალწარმოების დასრულებამდე. მომჩივანი ასევე დავობდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინება მისი გათავისუფლების ბრძანებაზე უართან დაკავშირებით, დასაბუთებული არ იყო. დამატებით, მომჩივანმა განაცხადა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ვ.ს.-ს დაკითხვაზე უარი დაუსაბუთებლად განაცხადა და მოსამართლე შსს-ს წარმომადგენლს დაეხმარა მის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდების ფაქტობრივი საფუძვლების ჩამოყალიბებაში, რაც ეწინააღმდეგება პროცესის დროს მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებს. მომჩივნის თანახმად, „მოსამართლემ კარგად მოირგო ბრალმდებლის ფუნქცია [პოლიციის მიერ] გამოხატული ინერციის გამო და აქტიურად მონაწილეობდა ... მტკიცებულებების შეგროვებაში, რომლებსაც შეეძლო [ბრალდების] გამყარება.“ მაგალითის სახით, მომჩივანმა მიუთითა, თუ როგორ მიმართა მოსამართლემ პოლიციის ოფიცერს და დაჟინებით როგორ მოსთხოვა მას, წარმოედგინა ვიდეოჩანაწერი, რომლითაც დადასტურდებოდა შეშის არამიზნობრივი გამოყენება. მომჩივანმა განაცხადა, რომ მისმა დაკავებამ, დაპატიმრებამ და ბრალდებამ გამოიწვია კონვენციის მე-5, მე-6, მე-10 და მე-11 მუხლების დარღვევა.

31. 2021 წლის 17 მარტს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, როგორც ბოლო ინსტანციამ, ერთი მოსამართლის შემადგენლობით, წერილობითი პროცედურით, მომჩივნის საჩივარი არ დააკმაყოფილა. მან სრულად ძალაში დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. სხვა საკითხებთან ერთად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეები არ შეედავნენ მომჩივნის დაკავებასთან დაკავშირებულ, ვიდეოჩანაწერით დადასტურებულ ფაქტობრივ გარემოებებს. აქედან გამომდინარე, სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტს ვ.ს.-ს დაკითხვაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ კანონის მე-11(ბ) მუხლში არსებული ფრაზა „შეიძლება გამოყენებულ იქნეს“ გამიზნული იყო ისეთი სიტუაციებისთვის, როგორიც იყო მომჩივნის შემთხვევა, სადაც არსებობდა საფუძვლიანი რისკი იმისა, რომ სხვა მხრივ ჩვეულებრივი საგანი შესაძლოა გამოყენებული ყოფილიყო ფიზიკური პირების დასაზიანებლად. ამ მხრივ, სასამართლოებს უნდა განეხილათ საქმის ყველა გარემოება უფრო ფართო კონტექსტში და არა მანიფესტაციის მხოლოდ ერთი მონაწილის ქცევა. დაეთანხმა რა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ 2020 წლის 8 ნოემბრის მოვლენებსა და იმ აქციას შორის კავშირის შეფასებას, რომელშიც მომჩივანი აპირებდა მონაწილეობას (იხ., 28-ე პარაგრაფი ზემოთ), სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ არსებობდა აქციაზე მყოფი პოლიციის ან სხვა პირთა დასაზიანებლად შეშის გამოყენების შესაძლო რისკი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლები არ იყო აბსოლუტური და ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ჩარევა აუცილებელი იყო სხვათა უფლებების დაცვის ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად.

32. რაც შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოში პროცესის ჩატარების ფორმას, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ „არ ყოფილა მნიშვნელოვანი პროცედურული ხარვეზი“ და საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა მოხდა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

33. ბოლოს, რაც შეეხება დაკავების საკითხს, სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა მომჩივნის არგუმენტებს, რომ მისი პატიმრობაში დაყოვნების საფუძვლები არ არსებობდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს წინაშე სასამართლო პროცესის მიმდინარეობის დროს და, რომ სასამართლოს უნდა გაეცა განკარგულება მის გათავისუფლებაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ „ასკ“-ის 247-ე მუხლით გათვალისწინებული მაქსიმალური ვადა მსგავსი ტიპის დაკავებისთვის არ იყო ამოწურული და ადმინისტრაციული პროცესი ჯერ კიდევ მიმდინარეობდა. დამატებით, „ასკ“-ის 173-ე მუხლის მხედველობაში მიღებით, რომელიც სანქციის სახით ითვალისწინებდა თავისუფლების აღკვეთას, პროცესის მიმდინარეობისას მომჩივნის დაკავება მიზნად ისახავდა პოტენციური სანქციის აღსრულების უზრუნველყოფას. სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მომჩივანი არ დარჩენილა პატიმრობაში ადმინისტრაციული დაკავებისთვის დაშვებული მაქსიმალური ვადის განმავლობაში, ამ დაკავების პერიოდი მეტ-ნაკლებად ემთხვეოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართულ ზეპირ მოსმენებს. შესაბამისად, მისი საჩივარი დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო

34. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლი, იმდროინდელი ფორმულირების მიხედვით, ითვალისწინებდა, რომ „სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლის ... კანონიერი განკარგულებისადმი ან მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა, ან ამ პირის სიტყვიერი შეურაცხყოფა“ ისჯება ჯარიმით, მინიმალური 1000 ლარის და მაქსიმალური 4000 ლარის, ან მეტის ოდენობით, ან ადმინისტრაციული პატიმრობით 15 დღემდე ვადით.

35. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 244-ე მუხლის 1-ელი ნაწილი („ადმინისტრაციულ‑სამართალდარღვევათა საქმეების წარმოების უზრუნველყოფის ზომები“) იკითხება შემდეგნაირად:

„საქართველოს საკანონმდებლო აქტებით უშუალოდ გათვალისწინებულ შემთხვევებში ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის აღსაკვეთად, როდესაც ამოწურულია ზემოქმედების სხვა ზომები, პიროვნების დასადგენად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შესადგენად, თუ ოქმის შედგენა აუცილებელია, მაგრამ მისი ადგილზე შედგენა შეუძლებელია, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის დროულად და სწორად განხილვისა და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე მიღებული დადგენილების აღსრულების უზრუნველსაყოფად, აგრეთვე სამართალდამრღვევის სასამართლოში დროულად წარდგენისა და საქმის გაჭიანურების თავიდან აცილების, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების პროცესში მონაწილეობისთვის თავის არიდების, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის განმეორებით ჩადენის პრევენციის მიზნით დასაშვებია პირის ადმინისტრაციული დაკავება, პირადი გასინჯვა, მისი ნივთების გასინჯვა და მისთვის ნივთებისა და დოკუმენტების ჩამორთმევა.“

36. 246-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი უფლებამოსილებას ანიჭებდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამდებობის პირებს, მათ შორის, პოლიციელებს, ადმინისტრაციულად დაეკავებინათ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩამდენი პირი ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 244-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის შესაბამისად (იხილეთ წინა პარაგრაფი), დანაშაულების კონკრეტულ ჩამონათვალთან დაკავშირებით. ჩამონათვალი მოიცავს პოლიციის ოფიცრის კანონიერი მითითებების ან ბრძანებებისადმი დაუმორჩილებლობას (იხ. 34-ე პარაგრაფი ზემოთ).

37. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 247-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის იმ დროს მოქმედი რედაქციით, „ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩამდენი პირის ადმინისტრაციული დაკავების ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 12 საათს.“ 247-ე მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა, რომ „პირი, რომლის ადმინისტრაციული დაკავების ვადა არასამუშაო დროს ემთხვევა, შეიძლება ... მოთავსდეს დროებითი მოთავსების იზოლატორში უფლებამოსილი ორგანოს მიერ საქმის განხილვამდე. აღნიშნულ შემთხვევაში პირის ადმინისტრაციული დაკავების საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 48 საათს.“

38. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 251-ე მუხლი ითვალისწინებს, რომ „ადმინისტრაციული დაკავება, პირადი გასინჯვა, ნივთების გასინჯვა, ნივთებისა და დოკუმენტების ჩამორთმევა დაინტერესებულმა პირებმა შეიძლება გაასაჩივრონ ზემდგომ ორგანოში (თანამდებობის პირთან) ან პროკურორთან.“ ის არ განსაზღვრავს ვადებს საჩივრის წარდგენისთვის ან განხილვისთვის.

39. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის („შეჯიბრებითობა და საქმის გარემოებების გამოკვლევა სასამართლოს მიერ“) თანახმად:

„ადმინისტრაციული საქმის განხილვისას მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, ამასთან, სასამართლო უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად.“

40. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის („შეჯიბრებითობის პრინციპი“) თანახმად:

„1. სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

2. საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს.“

41. შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ კანონის (შემდგომში „კანონი“) მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტი, იმ დროს მოქმედი შესაბამისი რედაქციით, ითვალისწინებდა შემდეგს:

„2. შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ:

ა) იქონიონ ცეცხლსასროლი იარაღი[;], ფეთქებადი, ადვილაალებადი, რადიოაქტიური ნივთიერება ან ცივი იარაღი;

ბ) იქონიონ ისეთი საგანი ან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით;

...“

42. უფრო შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო შეჯამებულ იქნა საქმეში „მაქარაშვილი და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ (NN 23158/20 და 2 სხვა, §§ 30-44, 2022 წლის 1 სექტემბერი) და საქმეში „ძერყორაშვილი და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ (N70572/16, §§ 40-52 და 54, 2023 წლის 2 მარტი).

კანონმდებლობა

კონვენციის მე-5 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

43. მომჩივანი დავობდა, რომ მისი დაკავება და დაპატიმრება იყო თვითნებური და უკანონო მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოების ფონზე. ის ეყრდნობოდა კონვენციის მე-5 მუხლის პირველ პუნქტს, რომლის შესაბამისი ნაწილი შემდეგნაირად იკითხება:

„1. ყველას აქვს თავისუფლებისა და პირადი უსაფრთხოების უფლება. არავის შეიძლება აღეკვეთოს თავისუფლება, თუ არა კანონით დადგენილი პროცედურის შესაბამისად და გარდა შემდეგი შემთხვევებისა: ...

(c) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად, როდესაც არსებობს ამ პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი, ან საფუძვლიანად არის მიჩნეული პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის თუ მისი ჩადენის შემდეგ მიმალვის აღკვეთის საჭიროება;...“

მისაღებობა

მხარეთა არგუმენტები

44. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივანს არ ამოუწურავს დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებები. მთავრობამ აღნიშნა, რომ მას (a) ეროვნულ დონეზე უნდა დაეწყო სამოქალაქო/ადმინისტრაციული პროცესი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით; და (b) წარედგინა საჩივარი შსს-ს გენერალურ ინსპექციაში მისი „თავისუფლების სავარაუდო უკანონო აღკვეთასთან“ დაკავშირებით, რათა ამ უკანასკნელს რეაგირება მოეხდინა მისი თანამშრომლების მიერ სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებისას დაშვებულ ნებისმიერ პოტენციურ გადაცდომაზე ან/და უკანონო ქმედებებზე.

45. ალტერნატიულად, მთავრობა დავობდა, რომ მომჩივნის დაკავება და პატიმრობა იყო კანონიერი, აუცილებელი და კონვენციის მე-5 მუხლთან შესაბამისი. ამდენად, მისი საჩივარი იყო აშკარად დაუსაბუთებელი.

46. მომჩივანმა განაცხადა, რომ მისი საჩივარი უკვე წარდგენილი და შეფასებული იყო მის წინააღმდეგ წარმოებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისწარმოების ფარგლებში. შესაბამისად, მას არ მოეთხოვებოდა, რომ წამოეწყო ცალკე წარმოება.

სასამართლოს შეფასება

47. შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვასთან დაკავშირებით ზოგადი პრინციპები შეჯამებულია საქმეში Communauté genevoise d’action syndicale (CGAS) v. Switzerland [GC], N21881/20, §§ 138-46, 2023 წლის 27 ნოემბერი).

48. უბრუნდება რა წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2020 წლის 9 ნოემბერს მომჩივანი დააკავეს იმ მოტივით, რომ ის არ დაემორჩილა პოლიციის კანონიერ ბრძანებებს. ის გადაიყვანეს პოლიციის განყოფილებაში და შემდეგ სასამართლოს შენობაში, სანამ გაათავისუფლებდნენ. ეროვნული კანონმდებლობა და პროცედურა ითვალისწინებდა ადმინისტრაციული დაკავებისა და პატიმრობის კანონიერების გასაჩივრების გზებს და ერთ-ერთი ასეთი გზა მის წინააღმდეგ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის წარმოება იყო (იხ., საქმე „კაკაბაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, N1484/07, § 54, 2012 წლის 2 ოქტომბერი; იხ., ასევე, საქმე „ძერყორაშვილი და სხვები“, ზემოთ ციტირებული, §§ 54 და 77).

49. იმ გარემოებებში, როდესაც მომჩივანმა საკითხი წამოჭრა მის წინააღმდეგ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისწარმოების ფარგლებში და სააპელაციო სასამართლო საბოლოო გადაწყვეტილებაში შეეხო ამ საკითხს, სადაც აღნიშნავდა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობა იყო კანონმდებლობასთან შესაბამისი და მიზნად ისახავდა მის შემთხვევაში ნებისმიერი პოტენციური სანქციის აღსრულებას (იხ., 33-ე პარაგრაფი ზემოთ), მომჩივანს არ მოეთხოვებოდა, რომ სხვა სამართლებრივი დაცვის საშუალებაც გამოეყენებინა. აქედან გამომდინარე, მთავრობის პოზიცია შიდასამართლებრივი საშუალებების ბოლომდე ამოწურვასთან დაკავშირებით არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

50. სასამართლო, ასევე, აღნიშნავს, რომ საჩივარი არც აშკარად დაუსაბუთებელია და არც მიუღებელია კონვენციის 35-ე მუხლში ჩამოთვლილი რომელიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, საჩივარი უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

არსებითი მხარე

მხარეთა არგუმენტები

51. მომჩივანი დავობდა, რომ მისი დაკავება და წინასწარი პატიმრობა ადმინისტრაციული წარმოების მიმდინარეობისას იყო თვითნებური და უკანონო. ის აღნიშნავდა, რომ მისი ქმედება არ წარმოადგენდა ისეთ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევას, რომელიც თავიდანვე მოითხოვდა მის დაპატიმრებას. ნებისმიერ შემთხვევაში, არც მისი დაკავება და არც პატიმრობა იყო აუცილებელი. გარდა ამისა, თბილისის საქალაქო სასამართლოში პროცესის მიმდინარეობისას მისი პატიმრობაში დატოვების სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობდა. ბოლოს, პატიმრობიდან მის გათავისუფლებასთან დაკავშირებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს უარი ასევე არ შეესაბამებოდა კონვენციის მე-5 მუხლს.

52. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივანი დააკავეს 2020 წლის 9 ნოემბერს, დილის 9:27 საათზე ასკ-ის 173-ე მუხლით გათვალისწინებული სავარაუდო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის; დაკავება განხორციელდა იმ მიზნით, რომ ის შესაბამისი ეროვნული სასამართლოს წინაშე წამდგარიყო. მისი ადმინისტრაციული დაკავებისთვის პოლიციისთვის უფლებამოსილების მინიჭების სამართლებრივი საფუძველი ნათლად იყო მითითებული ადმინისტრაციული დაკავების ოქმში და დასტურდებოდა შესაბამისი ეროვნული სასამართლოების მიერ. ის დაუყოვნებლივ წარედგინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, თავისუფლების აღკვეთის ნებისმიერი დაუფიქსირებელი ან დაუდასტურებელი პერიოდის გარეშე. როდესაც მომჩივნის გათავისუფლებაზე შუამდგომლობა იქნა დაყენებული, სასამართლო პროცესი მიმდინარეობდა და „ასკ“-ის 247-ე მუხლით დაშვებული ადმინისტრაციული დაკავების მაქსიმალური ვადა არ იყო ამოწურული. გარდა ამისა, მომჩივნის დაკავების ვადა ძირითადად დაემთხვა საქმის ზეპირ მოსმენას. მთავრობა დავობდა, რომ ამ გარემოებების გათვალისწინებით, მომჩივნის დაკავებისას ან შემდგომ, პირველი ინსტანციის სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისწარმოების დროს მომჩივნის პატიმრობისას პროცესუალურ დარღვევებს, ხარვეზებს ან თვითნებობას ადგილი არ ჰქონია.

სასამართლოს შეფასება

ზოგადი პრინციპები

53. ნებისმიერი თავისუფლების აღკვეთა, მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის (a) და (f) ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ერთ-ერთი გამონაკლისის გარდა, უნდა იყოს „კანონიერი“. როდესაც საკითხი ეხება დაკავების „კანონიერებას“, მათ შორის, ისეთ საკითხს, თუ რამდენად „კანონით დადგენილი პროცედურის“ შესაბამისად განხორციელდა დაკავება, კონვენცია ცალსახად მიუთითებს ეროვნულ კანონმდებლობაზე და ადგენს ვალდებულებას, რომ დაცული იყოს შესაბამისი კანონის მატერიალური და პროცესუალური ნორმები. 62819/17 და 63921/17, § 125, 2021 წლის 1 ივნისი).

54. იმის დადგენისას, რომ თავისუფლების ნებისმიერი აღკვეთა უნდა განხორციელდეს „კანონით დადგენილი პროცედურის შესაბამისად“, მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტი, უპირველეს ყოვლისა, მოითხოვს, რომ ნებისმიერ დაპატიმრებას ან დაკავებას ეროვნულ კანონმდებლობაში უნდა ჰქონდეს კანონიერი საფუძველი. თუმცა, ეს სიტყვები მხოლოდ ეროვნულ კანონმდებლობას არ ეხება. ისინი ასევე ეხება კანონის სიმკაცრის ხარისხს, რომელიც მოითხოვს მის თავსებადობას კანონის უზენაესობასთან, რაც წარმოადგენს კონვენციის ყველა მუხლისთვის დამახასიათებელ კონცეფციას. ამ უკანასკნელ საკითხთან დაკავშირებით, სასამართლო ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ როდესაც საქმე ეხება თავისუფლების აღკვეთას, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის, რომ დაცული იყოს სამართლებრივი განსაზღვრულობის ზოგადი პრინციპი. ამიტომ, მნიშვნელოვანია, რომ თავისუფლების აღკვეთის პირობები მკაფიოდ იყოს განსაზღვრული ეროვნული კანონმდებლობით და რომ მისი გამოყენებისას თავად კანონი იყოს განჭვრეტადი, რათა ის აკმაყოფილებდეს კონვენციით დადგენილ „კანონიერების“ იმ სტანდარტს, რომელიც მოითხოვს, რომ ყველა კანონი იყოს საკმარისად ზუსტი იმისათვის, რომ პირმა, საჭიროების შემთხვევაში, შესაბამისი რჩევის საფუძველზე და არსებულ გარემოებებში გონივრული ხარისხით განჭვრიტოს ის შედეგები, რომლებიც შეიძლება გამოიწვიოს მოცემულმა ქმედებამ (იხ., საქმე Khlaifia and Others v. Italy [GC], N16483/12, §§ 91‑92, 2016 წლის 15 დეკემბერი და საქმე Del Río Prada v. Spain [GC], N42750/09, § 125, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2013 და ზემოთ ციტირებული Denis and Irvine-ის საქმე, §128).

55. ეროვნულ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის გარდა, მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტი მოითხოვს, რომ თავისუფლების ნებისმიერი აღკვეთა უნდა შეესაბამებოდეს პირის თვითნებური გადაწვეტილების შედეგებისგან დაცვის მიზანს (იხ., ბოლო წყაროებს შორის, საქმე Rooman v. Belgium [GC], N18052/11, § 190, 2019 წლის 31 იანვარი და Denis and Irvine-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 129).

56. დაკავება, რომელზეც გადაწყვეტილება მიღებულია თვითნებურად, არ შეიძლება შეესაბამებოდეს მე-5 მუხლის 1-ელ პუნქტს, რადგან „თვითნებობის“ ცნება ამ კონტექსტში სცილდება ეროვნულ კანონმდებლობასთან შეუსაბამობის ფარგლებს. შესაბამისად, თავისუფლების აღკვეთა, რომელიც ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად კანონიერია, შესაძლოა მაინც ჩაითვალოს თვითნებურად და, შესაბამისად, ეწინააღმდეგებოდეს კონვენციას (იხ., საქმე Mooren v. Germany [GC], N11364/03, § 77, 2009 წლის 9 ივლისი და საქმე Saadi v. the United Kingdom [GC], N13229/03, § 67, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2008).

57. იმის განსაზღვრისთვის, თუ რა სახის ქცევები შეიძლება წარმოადგენდეს ხელისუფლების მხრიდან „თვითნებობას“ მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის მიზნებისთვის, ძირითადი პრინციპები შემუშავებულია ყოველი კონკრეტული საქმისთვის, ინდივიდუალური განხილვის საფუძველზე. გარდა ამისა, პრეცედენტული სამართლით ცხადი ხდება, რომ თვითნებობის ცნება, მე-5 მუხლის კონტექსტში, გარკვეულწილად განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ როგორია გამოყენებული დაკავების ზომა (იხ., საქმე S., V. and A. v. Denmark [GC], NN 35553/12 და 2 სხვა, § 75, 2018 წლის 22 ოქტომბერი).

58. პრეცედენტულ სამართალში დამკვიდრებული ზოგადი პრინციპი არის ის, რომ დაკავება „თვითნებურია“ იმ შემთხვევაში, თუ ეროვნულ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის მიუხედავად, ორგანოების მხრიდან არსებობს არაკეთილსინდისიერების ან მოტყუების ელემენტი, ან იმ შემთხვევაში, თუ ხელისუფლების ორგანომ უგულებელყო შესაბამისი კანონმდებლობის სწორად გამოყენება (იქვე, § 76, დამატებითი მითითებებით).

59. იმისათვის, რომ თვითნებობა გამოირიცხოს, დაცული უნდა იყოს მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის შესაბამისი ქვეპუნქტით დაშვებული შეზღუდვების მიზნებთან შესაბამისობა როგორც ბრძანების, ასევე იმ ღონისძიებების აღსრულებისას, რომლებიც თავისუფლების აღკვეთას მოიცავს. დამატებით, უნდა არსებობდეს გარკვეული კავშირი თავისუფლების აღკვეთის დასაშვებ საფუძველსა და დაკავების ადგილსა და გარემოებებს შორის (იხ., საქმე Rooman, § 190 და საქმე Saadi, § 69, ორივე ციტირებულია ზემოთ).

60. მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის (c) ქვეპუნქტის (სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი) პირველი ასპექტის კონტექსტში, სასამართლოს დადგენილების მიხედვით, „იმისათვის, რომ თავისუფლების აღკვეთა არ ჩაითვალოს თვითნებურად, საკმარისი არ არის ეს ღონისძიება განხორციელდეს ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად; ის, ასევე, აუცილებელი ზომა უნდა იყოს მოცემულ გარემოებებში. მსგავსად ამისა, (b), (d) და (e) ქვეპუნქტების შემთხვევებშიც სასამართლომ დაადგინა, რომ თვითნებობის ცნება ასევე მოიცავს შეფასებას, თუ რამდენად აუცილებელი იყო დაკავება დასახული მიზნის მისაღწევად. პირის დაკავება იმდენად მნიშვნელოვანი ღონისძიებაა, რომ ის გამართლებულია მხოლოდ როგორც უკიდურესი საშუალება მაშინ, როდესაც სხვა, უფრო მსუბუქი ღონისძიების გამოყენება განიხილება და დგინდება, რომ ეს არ არის საკმარისი პირადი ან საზოგადოების ინტერესის დასაცავად, რაც მოითხოვს, რომ პირი, ვისაც ეს ეხება, იყოს დაკავებული (იხ., საქმე S., V. and A. v. Denmark, § 77; საქმე Saadi, § 70; და საქმე Denis and Irvine, § 130, ყველა ციტირებულია ზემოთ).

აღნიშნული პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

61. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის დაკავების ოფიციალური ოქმის მიხედვით, მისი ადმინისტრაციული დაკავება და პატიმრობა განხორციელდა პოლიციის კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობის გამო. აღნიშნული სამართალდარღვევა ადმინისტრაციული პატიმრობის საფუძველს იძლეოდა (შედარებისთვის, იხ., 34-ე და 36-37-ე პარაგრაფები ზემოთ). პოლიციის ბრძანებების შეუსრულებლობაზე მომჩივნის აშკარა უარის გათვალისწინებით, როგორც აღბეჭდილია ვიდეოზე (იხ., მე-14 პარაგრაფი ზემოთ), სასამართლოს მიაჩნია, რომ პოლიციის ოფიცრებმა მომჩივანი დააკავეს „საფუძვლიანი ეჭვის“ საფუძველზე, კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის (c) ქვეპუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში, რადგან მან ჩაიდინა „ასკ“-ის 173-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევა.

62. თუმცა, სასამართლო იმეორებს, რომ კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის შესაბამისად, თავისუფლების აღკვეთა რომ განხორციელებულიყო თვითნებობის გარეშე, მაინც არ იარსებებდა საკმარისი საფუძველი, რომ ის შერჩეული და გამოყენებული ზომა ეროვნულ კანონმდებლობასთან იქნებოდა შესაბამისი; ის ასევე აუცილებელი უნდა ყოფილიყო შესაბამის გარემოებებში (იხ., საქმე „ძერყორაშვილი და სხვები“, ზემოთ ციტირებული, § 102). აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო მხედველობაში იღებს მთავრობის პოზიციას, რომ მომჩივნის ადმინისტრაციული დაკავება აუცილებელი იყო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისა და ადმინისტრაციული დაკავების ოქმების შესადგენად და იმის უზრუნველსაყოფად, რომ საქმე სათანადოდ განხილულიყო სასამართლოს მიერ (იხ., 52-ე პარაგრაფი ზემოთ).

63. თუმცაღა, ოფიციალურად, პოლიციამ მხოლოდ კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა გამოიყენა მომჩივნის დაკავების გამამართლებელ საფუძვლად, ასკ-ის 244-ე მუხლის 1-ელ პუნქტში გათვალისწინებულ სხვა მიზნებზე მითითების გარეშე (იხ., მე-15 და 35-ე პარაგრაფები ზემოთ). რაც შეეხება სასამართლო პროცესებს, პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ მას შეეძლო მხოლოდ იმის შეფასება, თუ მომჩივნის დაკავების შემთხვევაში რამდენად ამოიწურა 48-საათიანი მაქსიმალური ვადა და დაედგინა, რომ მას არ ჰქონდა უფლება გაეთავისუფლებინა მომჩივანი მანამ, სანამ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის პროცესი მიმდინარეობდა (იხ., 22-ე პარაგრაფი ზემოთ).

64. რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს, მან აღნიშნა, რომ მომჩივნის დაკავება არ აღემატებოდა „ასკ“-ით დაკავებისთვის დადგენილ მაქსიმალურ ვადას, რითაც არსებითად დაადასტურა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომ დაკავება, როგორც წესი, პირველი 48-საათის განმავლობაში კანონიერად ითვლებოდა. შესაბამისი კანონმდებლობის მსგავსი განმარტების მიღების შემთხვევაში შესაძლოა ვარაუდი იმისა, რომ ნებისმიერი წინასწარი პატიმრობა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისწარმოების დროს იქნება გამართლებული იმ შემთხვევაში, თუ ის მოექცევა შესაბამის მაქსიმალურ ვადებში, თუმცა ეს იქნება შეუსაბამო ამ საკითხთან დაკავშირებულ სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან (იხ., მე- 60 პარაგრაფი ზემოთ).

65. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ მომჩივნის დაკავება მიზნად ისახავდა მოსალოდნელი საპატიმრო სანქციის აღსრულების უზრუნველყოფას (იხ., 33-ე პარაგრაფი ზემოთ), თუმცა სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ საპატიმრო სანქციის გამოყენებაზე უბრალო მითითება, განსაკუთრებით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისწარმოების კონტექსტში, რომელიც გულისხმობს მომჩივნის არაძალადობრივ ქმედებას და დაკავშირებულია მანიფესტაციაში მონაწილეობასთან, არ შეიძლება იყოს საკმარისი გამართლება წინასწარი პატიმრობის ზომის გამოყენებისთვის, რომელიც, ნებისმიერ შემთხვევაში, უნდა გამოყენებულიყო როგორც საგამონაკლისო გარემოება (იხ., მე-60 პარაგრაფი ზემოთ; იხ., ასევე, mutatis mutandis, საქმე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, N13237/17, § 212, 2018 წლის 20 მარტი).

66. შესაბამისად, სასამართლოს არ შეუძლია უგულებელყოს ის ფაქტი, რომ ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებები არ შეიცავდა ინდივიდუალურ შეფასებას, რომელიც, თავის მხრივ, აბალანსებდა გათავისუფლების გამამართლებელ და საწინააღმდეგო არგუმენტებს, თუ რამდენად იყო პატიმრობა, რომელიც 22 საათზე მეტი დროით გაგრძელდა, უკიდურესი აუცილებლობის გამო გამოყენებული პროპორციული ზომა მომჩივნის საქმის კონკრეტულ გარემოებებში (იხ., ასევე, საქმე Taran v. Ukraine, N31898/06, § 68, 2013 წლის 17 ოქტომბერი და საქმე „ძერყორაშვილი და სხვები“, ციტირებული ზემოთ, § 104).

67. ზემოაღნიშნული მოსაზრებები საკმარისია იმის დასადგენად, რომ მომჩივნის ადმინისტრაციული პატიმრობა იყო თვითნებური გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოყენებული ზომა იმდენად, რამდენადაც შესაბამისმა ორგანოებმა ვერ დაამტკიცეს მოცემულ გარემოებებში მომჩივნის დაკავების აუცილებლობა.

68. შესაბამისად, დარღვეულია კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტი.

კონვენციის მე-6 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

69. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელ და მე-3 (d) პუნქტებზე დაყრდნობით მომჩივანი ჩიოდა, რომ მას არ მიეცა შესაძლებლობა სხდომას დასწრებოდნენ მისი დაცვის მოწმეები ისეთ პირობებში, როგორც მისი ბრალდების მოწმეების შემთხვევაში იყო. ის ასევე ჩიოდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლო აქტიურად ეხმარებოდა პოლიციას მის წინააღმდეგ საქმის მასალების წარდგენასა და დასაბუთებაში, რითაც ირღვეოდა თანასწორობის პრინციპი და შესაბამისი დებულებით გათვალისწინებული ობიექტური მიუკერძოებლობის კრიტერიუმი. როგორც საქმის განხილვისას დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შემფასებელი (იხ., საქმე Radomilja and Others v. Croatia [GC], NN 37685/10 და 22768/12, § 114, 2018 წლის 20 მარტი), სასამართლო წინამდებარე საჩივარს აფასებს მხოლოდ მიუკერძოებლობის მოთხოვნის პერსპექტივიდან. კონვენციის მე-6 მუხლი, რამდენადაც ეს განსახილველ საკითხს ეხება, შემდეგნაირად იკითხება:

„1. ყოველი ადამიანი, ... მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია ... მისი საქმის სამართლიანი ... განხილვის უფლებით. დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.

3. ყოველ ბრალდებულს აქვს, სულ მცირე, შემდეგი უფლებები:

...

(d) თვითონ დაკითხოს ან დააკითხვინოს მისი ბრალდების მოწმეები, და, გამოაძახებინოს და დააკითხვინოს მისი დაცვის მოწმეები ბრალდების მოწმეების თანაბარ პირობებში; ...“.

მხარეთა არგუმენტები

მთავრობა

70. რაც შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოს უარს ვ.ს.-ის მოწმედ დაბარებასთან დაკავშირებით, მთავრობამ განაცხადა, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოებმა სათანადოდ დაასაბუთეს მათი გადაწყვეტილები (იხ., მე-18 პარაგრაფი ზემოთ).

71. რაც შეეხება პირველი ინსტანციის მოსამართლის ობიექტურ მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებულ საჩივარს, მთავრობამ განაცხადა, რომ მსგავსი საჩივარი სასამართლოს მიერ უკვე განხილული იყო საქმეში „მაქაშვილი და სხვები“ (ზემოთ ციტირებული) და რომ აღნიშნული ნორმის დარღვევა არ დამტკიცებულა. გარდა ამისა, მთავრობამ აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი (იხ., 39-ე პარაგრაფი ზემოთ) ითვალისწინებდა შესაძლებლობას, რომ ეროვნულ სასამართლოებს, საკუთარი ინიციატივით, მხარეებისგან მოეთხოვათ დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულებების წარდგენა. ეს იყო მომჩივნის საქმეში პირველი ინსტანციის სასამართლოს ქმედების სამართლებრივი საფუძვლები. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მთავრობამ აღნიშნა, რომ მომჩივნის საქმეში თბილისის საქალაქო სასამართლომ პოლიციელების მიერ პირდაპირ თუ ირიბად წარდგენილი მტკიცებულებები არ მიიჩნია საკმარისად სანდო მტკიცებულებებად, და რომ შესაბამისი გადაწყვეტილებები მრავალ მტკიცებულებას ეყრდნობოდა.

72. მთავრობამ დასძინა, რომ მომჩივანს წარმოადგენდა მის მიერ არჩეული ადვოკატი და მას ჰქონდა შესაძლებლობა (ა) წარედგინა მტკიცებულებები და დაესაბუთებინა მისი პოზიცია; (ბ) ჯვარედინად დაეკითხა მოწმეები; (გ) წარედგინა შუამდგომლობები; და (დ) შეემოწმებინა საქმის მასალებში არსებული ვიდეომტკიცებულებები. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებები საკმარისად დასაბუთებული იყო მომჩივნის ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის დასამტკიცებლად.

მომჩივანი

73. მომჩივანმა განაცხადა, რომ ვ.ს. მის საქმეში მნიშვნელოვანი მოწმე იქნებოდა, ვინაიდან ის იყო მომჩივნის დაკავების ბრძანების გაცემაზე პასუხისმგებელი პირი და მას შეეძლო ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე ღირებული ინფორმაციის მიწოდება.

74. მომჩივანმა ასევე განაცხადა, რომ პირველი ინსტანციის მოსამართლე შსს-ს წარმომადგენლებს მის წინააღმდეგ ბრალდების სწორად ფორმულირებასა და მტკიცებულებების შეგროვებაში დაეხმარა, რათა გაემყარებინა მის წინააღმდეგ შსს-ს ბრალდება. მოსამართლემ დაჟინებით მოსთხოვა შსს-ს, რომ წარედგინა მტკიცებულება, რომელზეც შემდეგ სასამართლომ მიუთითა მაშინ, როდესაც მომჩივანი ცნო დამნაშავედ. ასევე, პირველი ინსტანციის მოსამართლე შსს-ს დაეხმარა განემარტა ის საფუძვლები, რის გამოც აქციაზე შეშის მიტანა იკრძალებოდა. მომჩივნის თქმით, სასამართლო პროცესის დროს მოსამართლის ქცევამ გადამწყვეტი გავლენა იქონია საქმის საბოლოო შედეგზე. ამ მიდგომამ საფრთხე შეუქმნა როგორც მიუკერძოებლობის მოთხოვნას, ისე სასამართლო პროცესის სამართლიანობას.

სასამართლოს შეფასება

მისაღებობა

75. სასამართლო თავიდანვე აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების მიმართ მე-6 მუხლის გამოყენება სადავო არ არის, თუმცა სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ საკითხზე თავისი ინიციატივით მსჯელობა მაინც საჭიროა. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს დაეკისრა სახდელი ასკ-ის 173-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივანს დაეკისრა ადმინისტრაციული ჯარიმის გადახდა, პოლიციელის კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა ითვალისწინებდა ადმინისტრაციულ დაკავებასაც (იხ., 36-ე პარაგრაფი ზემოთ) და შეეძლო გამოეწვია ადმინისტრაციული პატიმრობის – თავისუფლების აღკვეთის ზომის გამოყენება, რომელიც წმინდა სადამსჯელო ხასიათის იყო (იხ., 34-ე პარაგრაფი ზემოთ). ამდენად, კარგად დამკვიდრებულ პრეცედენტულ სამართალზე მითითებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში სამართალწარმოება უნდა კვალიფიცირდეს, როგორც მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი ბრალდების განმსაზღვრელი წარმოება, მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი ბრალდებები საქართველოს კანონმდებლობით „ადმინისტრაციულ“ ხასიათს ატარებს (იხ., მაგალითად, საქმე Huseynli and Others v. Azerbaijan, NN 67360/11 და 2 სხვა, § 103, 2016 წლის 11 თებერვალი).

76. რაც შეეხება კონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის (d) ქვეპუნქტთან დაკავშირებულ საჩივარს, რომელიც ეხება ეროვნული სასამართლოების უარს ვ.ს.-ის მოწმის სახით დაკითხვაზე (იხ., მე-18და 30-31-ე პარაგრაფები ზემოთ), სასამართლო, მის ხელთ არსებული ყველა მასალის გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ საჩივარში არ ვლინდება კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების რაიმე დარღვევა. აქედან გამომდინარე, საჩივრის ეს ნაწილი არ დაკმაყოფილდა, როგორც აშკარად უსაფუძვლო კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 (a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

77. რაც შეეხება მიუკერძოებლობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის ფარგლებში წარდგენილ საჩივარს, ის არც აშკარად დაუსაბუთებელია და არც მიუღებელი კონვენციის 35-ე მუხლით გათვალისწინებული რაიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, საჩივარი მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

არსებითი მხარე

ზოგადი პრინციპები

78. სასამართლო იმეორებს, რომ მიუკერძოებლობა, ჩვეულებრივ, აღნიშნავს წინასწარ განწყობის ან ტენდენციურობის არარსებობას და მისი არსებობა შეიძლება შემოწმდეს სხვადასხვა გზით. სასამართლოს დადგენილი პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მიუკერძოებლობის არსებობა მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის მიზნებისთვის უნდა განისაზღვროს სუბიექტურობის ტესტის მიხედვით, როდესაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული კონკრეტული მოსამართლის პირადი მრწამსი და ქცევა, ანუ, მოსამართლემ გამოხატა თუ არა კონკრეტულ საქმეში პერსონალური წინასწარგანწყობა ან ტენდენციურობა; ამასთანავე, ობიექტურობის ტესტის მიხედვით ირკვევა, თუ რამდენად გვთავაზობდა სასამართლო და, სხვა ასპექტებთან ერთად, მისი შემადგენლობა საკმარის გარანტიებს მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით ნებისმიერი ლეგიტიმური ეჭვის გამოსარიცხად (იხ., მაგალითად, საქმე Kyprianou v. Cyprus [GC], N 73797/01, § 118, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2005-XIII; საქმე Micallef v. Malta [GC], N17056/06, § 93, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2009; საქმე Morice v. France [GC], N29369/10, § 73, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2015; და საქმე Ilnseher v. Germany [GC], NN 10211/12 და 27505/14, § 287, 2018 წლის 4 დეკემბერი).

79. სუბიექტურობის ტესტთან დაკავშირებით პრინციპი, რომ სასამართლო ითვლება თავისუფალ ორგანოდ პირადი წინასწარგანწყობისა თუ ტენდენციურობის გარეშე, დიდი ხანია დამკვიდრებულია სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში (იხ., საქმე Kyprianou, § 119; საქმე Micallef, § 94, და საქმე Morice, § 74, ყველა ციტირებული ზემოთ). მოსამართლე პერსონალურად მიუკერძოებლად ითვლება მანამ, სანამ არ დამტკიცდება საპირისპირო (იხ., საქმე Hauschildt v. Denmark, 1989 წლის 24 მაისი, § 47, სერია A N154). რაც შეეხება საჭირო მტკიცებულების სახეობას, სასამართლომ, მაგალითად, საჭიროდ მიიჩნია დაედგინა, თუ რამდენად გამოამჟღავნა მოსამართლემ დაპირისპირებული ან არაკეთილგანწყობილი დამოკიდებულება პირადი მიზეზების გამო (იხ., საქმე De Cubber v. Belgium, 1984 წლის 26 ოქტომბერი, § 25, სერია A N86, და საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 74).

80. საქმეების უმრავლესობაში, სადაც წამოჭრილია მიუკერძოებლობის საკითხი, სასამართლო აქცენტს აკეთებს ობიექტურობის ტესტზე (იხ., საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 95), თუმცა, ნათელი ზღვარი სუბიექტურ და ობიექტურ მიუკერძოებლობას შორის არ არსებობს, რადგანაც მოსამართლის ქმედება შესაძლებელია გავლენას ახდენდეს არა მარტო ობიექტური გავლენით მიუკერძოებლობაზე, გარე დამკვირვებლის აზრით (ობიექტურობის ტესტი), არამედ შესაძლებელია გამომდინარეობდეს მისი პირადი მრწამსიდანაც (სუბიექტურობის ტესტი) (იხ., საქმე Kyprianou, ციტირებული ზემოთ, § 119). შესაბამისად, რიგ საქმეებში, სადაც შესაძლებელია რთული აღმოჩნდეს მტკიცებულების მოპოვება, რომლითაც შესაძლებელი იქნება გაქარწყლდეს მოსამართლის სუბიექტური მიუკერძოებლობის რწმენა, ობიექტური მიუკერძოებლობის მოთხოვნა აწესებს კიდევ უფრო მნიშვნელოვან გარანტიებს (იხ., საქმე Pullar v. the United Kingdom, 1996 წლის 10 ივნისი, § 32, ანგარიშები 1996-III, და საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 75).

81. რაც შეეხება ობიექტურობის ტესტს, უნდა დადგინდეს, არსებობს თუ არა დადასტურებადი ფაქტები, მოსამართლის ქცევის გარდა, რომლებმაც შეიძლება გააჩინოს ეჭვი მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით. ეს გულისხმობს იმას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას იმასთან დაკავშირებით, არსებობს თუ არა მოცემულ შემთხვევაში ლეგიტიმური საფუძველი საშიშროებისთვის, რომ კონკრეტული მოსამართლე ან სასამართლო კოლეგია არ არის მიუკერძოებელი, შესაბამისი პირის პოზიცია მნიშვნელოვანია, თუმცა არა გადამწყვეტი. გადამწყვეტი არის ის, შეიძლება თუ არა ეს საშიშროება ჩაითვალოს ობიექტურად გამართლებულად (იხ., საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 96).

82. ობიექტურობის ტესტი ძირითადად ეხება იერარქიულ ან სხვაგვარ კავშირებს მოსამართლესა და პროცესის სხვა მთავარ მონაწილეებს შორის. ამიტომ თითოეულ ცალკეულ შემთხვევაში უნდა გადაწყდეს, არის თუ არა განსახილველი ურთიერთობა ისეთი ხასიათისა და ხარისხის, რომ მიუთითებდეს სასამართლოს მიუკერძოებლობის არარსებობაზე (იხ., საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 77).

83. ამასთან დაკავშირებით გარეგნულ მხარესაც კი შეიძლება გარკვეული მნიშვნელობა ჰქონდეს ან, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, „მართლმსაჯულება არა მხოლოდ უნდა აღსრულდეს, არამედ, ასევე დანახული უნდა იქნეს, რომ აღსრულდა“ (იხ., საქმე De Cubber, ციტირებული ზემოთ, § 26). აქ საქმე ეხება ნდობას, რომლითაც სარგებლობენ სასამართლოები დემოკრატიული საზოგადოებაში. შესაბამისად, ნებისმიერი მოსამართლე, რომელთან დაკავშირებითაც არსებობს ლეგიტიმური საფუძველი, შეტანილ იქნეს ეჭვი მის მიუკერძოებლობაში, უნდა ჩამოცილდეს საქმეს (იხ., საქმე Castillo Algar v. Spain, 1998 წელი 28 ოქტომბერი, § 45, ანგარიშები,1998-VIII; საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 98; და საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 78).

84. გარდა იმისა, რომ სასამართლოებმა საზოგადოებაში უნდა აღძრან ნდობა, რომელიც მათ მიმართ განუყოფელია, გასათვალისწინებელია შიდა ორგანიზების საკითხიც (იხ., საქმე Piersack v. Belgium, 1982 წლის 1 ოქტომბერი, § 30 (d), სერია A N53). მიუკერძოებლობის უზრუნველყოფისთვის მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ეროვნული პროცედურების არსებობა, კერძოდ, მოსამართლეთა აცილების მარეგულირებელი წესები. ამგვარი წესები ადასტურებენ ეროვნული კანონმდებლის სურვილს, რომ ჩამოცილებულ იქნეს ყველა გონივრული ეჭვი მოსამართლისა თუ სასამართლოს მიკერძოების ირგვლივ და წარმოადგენენ მცდელობას, უზრუნველყოფილ იქნეს მიუკერძოებლობა ეჭვების გაქარწყლების გზით (იხ., საქმე Zahirović, ციტირებული ზემოთ, § 35). რეალური ტენდენციურობის არარსებობის უზრუნველყოფის გარდა, ისინი გამიზნულია ტენდენციურობის ყოველგვარი გამოვლინების აღმოფხვრისთვის და ამგვარად ემსახურება იმ ნდობის გაძლიერებას, რომელიც სასამართლოებმა უნდა აღძრან დემოკრატიულ საზოგადოებაში. სასამართლო ითვალისწინებს ამ წესებს იმის შეფასებისას, არის თუ არა სასამართლო ტენდენციური და, კერძოდ, რამდენად არის მომჩივნის შიში ობიექტურად გამართლებული (იხ., საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 99).

აღნიშნული პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

85. სასამართლო თავიდანვე აღნიშნავს, რომ მომჩივანს სადავოდ არ გაუხდია არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლეების ტენდენციურობა. გარდა ამისა, არ არსებობს მტკიცებულება, რომ შესაბამისი მოსამართლეები მოქმედებდნენ რაიმე პირადი მიკერძოების საფუძველზე. შესაბამისად, სუბიექტურობის ტესტის ფარგლებში მოცემულ საქმეში ეჭვის საფუძველი არ არსებობს.

86. საწინააღმდეგოდ ამისა, სასამართლოს ეთხოვა დაედგინა ის, თუ მომჩივნის კონკრეტული ბრალდებები, რომლებიც შეეხებოდა პირველი ინსტანციის მოსამართლის მიერ პროცესის წარმართვის ფორმას, რამდენად წარმოშობდა ლეგიტიმურ ეჭვებს პირველი ინსტანციის მოსამართლის ობიექტურ მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით.

87. სასამართლომ უკვე დადგინა, რომ იმ ფორმის გამო, რომლითაც ეს საკითხი რეგულირდება საქართველოში, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის სამართალწარმოებაში პროკურორის ჩაურევლობა, თავისთავად, ზიანს არ მიაყენებს კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული ობიექტური მიუკერძოებლობის მოთხოვნას (იხ., საქმე „მაქარაშვილი და სხვები“, ციტირებული ზემოთ, § 59). სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის წინააღმდეგ არსებულ საქმეში პოლიცია იყო ბრალმდებელი მხარე.

88. რაც შეეხება სამართალწარმოებისას პირველი ინსტანციის მოსამართლის როლს, რომელიც მას ჰქონდა მოცემულ საქმეში, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის (იხ., 39-ე პარაგრაფი ზემოთ) მიხედვით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის სამართალწარმოებაში სასამართლომ შეიძლება მოითხოვოს მხარეებისგან დამატებითი ინფორმაციისა და მტკიცებულებების წარდგენა. სასამართლო, ასევე შენიშნავს იმ ფაქტს, რომ მოცემულ საქმეში პროცესების დროს დადგინდა მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი ბრალდება (იხ., 75-ე პარაგრაფი ზემოთ). აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ, ვინაიდან სახელმწიფო ბრალდების შემთხვევაში სახელმწიფო ორგანოს ამოცანაა წარადგინოს და დაასაბუთოს სისხლისსამართლებრივი ბრალდება ისეთი სასამართლო განხილვის მიზნით, რომელიც მეორე მხარესთან ან მხარეებთან შეჯიბრობითობის პრინციპზე იქნება დაფუძნებული (იხ., საქმე Karelin, ციტირებული ზემოთ, § 77), არ არის აუცილებელი, რომ სისხლისსამართლებრივი ნაწილის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მათი სრული სიმკაცრით ვრცელდებოდეს ყველა იმ კატეგორიის საქმეზე, რომლებიც ამ ნაწილის ფარგლებში ექცევა (იხ., საქმე Jussila v. Finland [GC], N73053/01, § 43, 2006 წლის 23 ნოემბერი, მასზე შემდგომი მითითებებით).

89. ამ კონტექსტში, სასამართლოს ამოცანა არ არის შეამოწმოს შესაბამისი კანონმდებლობა ან თეორიულად განიხილოს სადავო პრაქტიკა. არამედ, რამდენადაც ეს შესაძლებელია და ზოგადი კონტექსტის გათვალისწინებით, სასამართლო მაქსიმალურად უნდა შემოიფარგლოს მის წინაშე არსებული საქმის ფარგლებში წამოჭრილი საკითხების განხილვით (იხ., საქმე N.C. v. Italy [GC], N24952/94, § 56, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2002-X). რაც შეეხება იმ კონკრეტულ ფორმას, რომლითაც სამართლებრივი ნორმა იქნა გამოყენებული მომჩივნის საქმეში, მხარეებს სადაოდ არ გაუხდიათ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ პოლიციას მოსთხოვა მტკიცებულებების წარდგენა იმ არგუმენტის დასასაბუთებლად, რომლის თანახმად შეშა არამიზნობრივად იქნა გამოყენებული წარსულში მანიფესტაციების დროს (იხ., 21-ე პარაგრაფი ზემოთ), ხოლო შემდეგ მცირე პერიოდით სხდომა გადადო, საკუთარი ინიციატივით, რათა პოლიციისთვის მიეცა დრო ასეთი მტკიცებულებების შეგროვებისთვის. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის მოსამართლე დაჟინებით მოითხოვდა სხდომის გადადებას მიუხედავად შსს-ს წარმომადგენლის შეპასუხებისა, რომ ეს ამ გარემოებებში გაუმართლებელი იქნებოდა (იხ., 21-ე პარაგრაფი ზემოთ).

90. თუმცა მოსამართლის ქცევა არ უნდა შეფასდეს საქმისწარმოების მთლიან კონტექსტთან მიმართებით. ერთი მხრივ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოთხოვნილი მტკიცებულება მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო მომჩივნის წინააღმდეგ ბრალდების დასამტკიცებლად იმ თვალსაზრისით, რომ მომჩივნის ბრალდება, უფრო კონკრეტულად, ეროვნული სასამართლოების დასკვნები, რომ პოლიციის ბრძანება, რომელსაც მომჩივანი არ დაემორჩილა იყო კანონიერი, ეყრდნობოდა იმ მტკიცებულებებს, რომლებიც პოლიციამ წარადგინა პირველი ინსტანციის მოსამართლის ჩარევის შემდეგ (იხ., 28-ე და 31-ე პარაგრაფები ზემოთ). მეორე მხრივ, სასამართლო არ ტოვებს მხედველობის მიღმა იმ ფაქტს, რომ შეშის მანიფესტაციაზე მიტანით გამოწვეული რისკი ასევე აშკარა იყო. კერძოდ, უდავო იყო, რომ 2020 წლის 8 ნოემბრის მანიფესტაცია დაძაბულობით გამოირჩეოდა, რადგან მანიფესტაციის მონაწილეები პოლიციელებს სხვადასხვა საგნებს ესროდნენ (იხ., მე-7 პარაგრაფი ზემოთ). ობიექტურ დამკვირვებელს, ამ გარემოებებში, შეეძლო განეჭვრიტა მომდევნო დღის აქციის დროს მოვლენების მსგავსი განვითარების რისკი.

91. მნიშვნელოვანია, იმ გარემოებებში, სადაც მომჩივნის წინააღმდეგ პროცესები არ მიმდინარეობდა ბრალდების მხარის დაუსწრებლად (იხ., 87-ე პარაგრაფი ზემოთ), ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის გამოყენებით საკითხის განხილვა, რაც სავარაუდოდ საზოგადოებისთვის ცნობილი იყო (იხ., 21-ე პარაგრაფი ზემოთ), ეჭვქვეშ ვერ დააყენებდა მოსამართლის მიუკერძოებლობას ობიექტური დამკვირვებლის თვალში (იხ., მაგალითად, საქმე Fey v. Austria, 1993 წლის 24 თებერვალი, §§ 32-36, სერია A N255-A). გარდა ამისა, სასამართლო აღნიშნავს, რომ პოლიციის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებზე მომჩივანს შედავების შესაძლებლობა ჰქონდა ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე. ბოლოს, მომჩივნის ბრალდება ასევე ეყრდნობოდა სხვა მტკიცებულებებსაც, აუდიოვიდეო ჩანაწერის ჩათვლით, რაც აჩვენებდა მის აშკარა წინააღმდეგობას დამორჩილებოდა პოლიციის ბრძანებებს (იხ., 27-ე პარაგრაფი ზემოთ).

92. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის მოსამართლის მიერ ჩატარებული პროცესების ფორმა არ შეიძლება წარმოშობდეს ლეგიტიმურ ეჭვებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ობიექტურ მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით.

93. ზემოაღნიშნული მოსაზრებები საკმარისია სასამართლოსთვის დაადგინოს, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას, მიუკერძოებლობის კრიტერიუმთან დაკავშირებით, ადგილი არ აქვს.

კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლების სავარაუდო დარღვევა

94. მომჩივანი დავობდა, რომ მისი დაკავება და ბრალდება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევაში წარმოადგენდა კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლებით გათვალისწინებულ უფლებებში გაუმართლებელ ჩარევას.

95. მთავრობამ განაცხადა, რომ აღნიშნული დებულება არ დარღვეულა. სხვა საკითხებს შორის, სასამართლოებმა მხედველობაში მიიღეს კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლებით გათვალისწინებული უფლებები და დაადგინეს, რომ ამ უფლებებში ჩარევა აუცილებელი იყო სხვათა უფლებების დაცვის ლეგიტიმური მიზნების უზრუნველსაყოფად. მომჩივნის დაკავებასა და მასზე დაკისრებულ სახდელს, შესაბამისად, არ შეიძლება ჰქონოდა „მსუსხავი ეფექტი“, განსაკუთრებით იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოებმა ყველაზე ნაკლებად მკაცრი სანქცია გამოიყენეს.

96. უბრუნდება რა კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლების ფარგლებში მომჩივნის კონკრეტულ საჩივრებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ის მანიფესტაციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი იყო. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო იმეორებს, რომ მანიფესტაციის ორგანიზატორებისთვის, როგორც დემოკრატიული პროცესის მონაწილეებისთვის, მნიშვნელოვანია დაემორჩილონ მოქმედი რეგულაციების დაცვით იმ წესებს, რაც პროცესს არეგულირებს (იხ., საქმე Kudrevičius and Others v. Lithuania [GC], N37553/05, § 155, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2015). ამ კონტექსტში, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს ხელს არაფერი უშლიდა, რომ შეერთებოდა მანიფესტაციას იმ შეშის გარეშე, რაც მას თან ჰქონდა. მიუხედავად ამისა, ის დაჟინებით მოითხოვდა მანიფესტაციის ადგილზე შეშის მიტანას და იმუქრებოდა, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით პოლიციის ბრძანებას არ დაემორჩილებოდა. ამ გარემოებებში, მისი აშკარა უარი დამორჩილებოდა ბრძანებას, რომლითაც მას აეკრძალა შეშის მანიფესტაციაზე წაღება, კონვენციის თანახმად, ვერ ისარგებლებს დაცვის იმავე უპირატესობით, როგორც პოლიტიკური გამოსვლა ან დებატები საზოგადოებისთვის საინტერესო საკითხებზე, ან იმავე უპირატესობით, როგორც მსგავს საკითხებზე შეხედულებების მშვიდობიანი გამოხატვა. აღნიშნულთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია ხაზი გაესვას, რომ მომჩივანს შეეძლო გამოეხატა თავისი უკმაყოფილება მთავრობის მიერ კომენდანტის საათის შემოღებასთან დაკავშირებით, თუ ის დაემორჩილებოდა პოლიციის მითითებას, არ წაეღო შეშა მანიფესტაციაზე.

97. გარდა ამისა, სასამართლო არ უგულებელყოფს იმ ფაქტს, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა სათანადოდ განიხილეს კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლებით დაცულ მომჩივნის უფლებებსა და სხვათა უფლებებს შორის არსებული ბალანსი იმ რისკის გათვალისწინებით, რომელიც შეშას, რომელიც მომჩივანს თან ჰქონდა, შესაძლოა წარმოეშვა იმ გარემოებებში. რაც შეეხება მომჩივანზე დაკისრებული სანქციის მასშტაბს, ეროვნულმა სასამართლოებმა მას დააკისრეს ყველაზე მსუბუქი სახდელი, რასაც კანონი ითვალისწინებდა: ადმინისტრაციული ჯარიმა 1000 ლარის (დაახლოებით 255 ევრო იმ დროს მოქმედი კურსით; იხ., 34-ე პარაგრაფი ზემოთ) ოდენობით; შესაბამისად, პოლიციის კანონიერი ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობის გამო მომჩივანზე სახდელის დაკისრებით ეროვნულმა ორგანოებმა არ გადააბიჯეს თავისუფალი შეფასების ფარგლებს.

98. შესაბამისად, მომჩივნის ეს საჩივარი აშკარად უსაფუძვლოა და კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების შესაბამისად უნდა გამოცხადდეს მიუღებლად.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

99. კონვენციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“

100. მომჩივანი ითხოვდა 6 000 ევროს მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

101. მთავრობამ განაცხადა, რომ მოთხოვნა გადაჭარბებული იყო.

102. დადგენილი დარღვევის გათვალისწინებით და სამართლიანობის საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილებით, სასამართლო აკუთვნებს მომჩივნის სასარგებლოდ 1 800 ევროს გადახდას მორალური ზიანის სახით, აღნიშნულ თანხას უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს.

ამ მოტივით, სასამართლო, ერთხმად,აცხადებს კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ელ პუნქტსა და მე-6 მუხლის 1-ელ პუნქტთან დაკავშირებულ საჩივრებს მისაღებად და საჩივრის დანარჩენ ნაწილს მიუღებლად;

ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას;

ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას მიუკერძოებლობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით;

ადგენს,რომ კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის ვადაში მოპასუხე სახელმწიფომ უნდა გადაუხდის მომჩივანს 1 800 ევრო (ათას რვაასი ევრო) მორალური ზიანის სახით, რასაც უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს, რომელიც უნდა დაკონვერტირდეს მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღეს არსებული კურსით;

რომ ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის ამოწურვიდან თანხების სრულად გადახდამდე, ზემოთ აღნიშნულ გადასახდელ თანხას დაერიცხება მარტივი პროცენტი იმ განაკვეთით, რომელიც შეესაბამება გადახდის გადავადების პერიოდში მოქმედ ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრულ სასესხო განაკვეთს, რომელსაც დაემატება სამი საპროცენტო პუნქტი;

არ დააკმაყოფილოს მომჩივნის საჩივარი სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2025 წლის 20 მაისს სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

სიმეონ პეტროვსკი ჟოლიენ შუკინგი
განმწესრიგებლის მოადგილე თავმჯდომარე