,,ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე“

სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 360.060.000.22.023.012.048

საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის

ბრძანება №535

2008 წლის 14 ივლისი

ქ. თბილისი

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე

� დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ� საქართველოს კანონის (პარლამენტის უწყებანი 003, 27.03.96. გვ.27) მე-15 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, ამავე პუნქტით დადგენილი სამართლებრივი ნორმების შესრულების მიზნით, ვბრძანებ:

1. დამტკიცდეს თანდართული ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა.

2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული საქართველოს მხარის მიერ გასაწევი ხარჯების დაფინანსება განხორციელდეს საქართველოს საბიუჯეტო სისტემის შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსათვის განსაზღვრული მოცულობის ფარგლებში.

3. ეს ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე.

ი. ღვალაძე

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა

კარი I

დაცული ტერიტორიების აღწერა

თავი I

ზოგადი ინფორმაცია

��� მუხლი 1. ადგილმდებარეობა და საზღვრები

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები შედგება შემდეგი ოთხი ტერიტორიული ე რ თეულისგან: ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია. ამათგან პირველი სამი გაერთიანებულია საერთო ადმინისტრაციის ქვეშ და მათი საერთო ფართობია 10819.06 ჰა.

ა) ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობია 862,1 ჰა. იგი მდებარეობს აღმოსავლეთ (ე.წ. კახეთის) კავკასიონზე, კერძოდ, კავკასიონის მთავარი ქედის მერიდიანულ განშტოებაზე, მდ. შტორის მარჯვენა მხარეს, სოფლებს ლალისყურს, ბაბანეურსა და არგოხს შორის. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩადუნიანის სერი, აღმოსავლეთიდან � ტახტიგორის სერი, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან � მდ. მაღრაანისფშას ხეობები სოფლებამდე: მაღრაანი და არგოხი. ბაბანეურის ნაკრძალი თბილისდან დაახლოებით 140 კმ-ში, ხოლო ახმეტის ცენტრიდან � 19 კილომეტრში მდებარეობს;

ბ) ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის საერთო ფართობია 2 985,96 ჰა. იგი მდებარეობს მდ. ალაზნის სათავეებში ანუ პანკისის ხეობაში, ალაზნის მარჯვენა შენაკადის მდ. ბაწარის ხეობაში. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება საქისტოს მთა და მისი მიმდებარე მთის მასივი, აღმოსავლეთიდან � წინაგორის ქედი, რომელიც მდ. ალაზანს ებჯინება, სამხრეთიდან � მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ბაწარის წყალგამყოფი კეხურისგორის ქედი, დასავლეთიდან კი � წოვათას ქედი და მდ. ილტოს ხეობა. ბაწარის ნაკრძალის შესასვლელი ახმეტის რაიონის სოფ. ბირკიანიდან 1.5 კმ-ში, ახმეტის ცენტრიდან � 25 კმ-ში, ხოლო თბილისიდან � 147 კმ-ში მდებარეობს;

გ) ილტოს აღკვეთილის საერთო ფართობია 6 971 ჰა. იგი მდებარეობს მდ. ილტოს ზემო წელში. მას დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მდ. ილტოს და მდ. ივრის წყალგამყოფი კახეთის ქედი, სამხრეთიდან � მდ. კიტარისხევისა და მდ. მშრალიხევის წყალგამყოფი და მდ. ჭირისხევის სამხრეთით მდებარე წყალგამყოფი, აღმოსავლეთიდან კი � ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი. ილტოს აღკვეთილის შესასვლელი ახმეტის ცენტრიდან 30 კმ-მდე მანძილზეა, ხოლო თბილისიდან � 150 კმ-ზე.

��� მუხლი 2. ინსტიტუციური მოწყობა

1. � თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის მართვა ხორციელდება � დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ� საქართველოს კანონის შესაბამისად.

2. ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნული კანონის 45-მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სხვა სახელმწიფო უწყებები და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები დაცული ტერიტორიების მართვაში მონაწილეობენ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირთან � დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან (შემდგომში � სააგენტო) და საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსთან (შემდგომში � სამინისტრო) კოორდინირებული მოქმედებების საფუძველზე.

3. �დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ტერიტორიული ადმინისტრაციების ტიპური დებულების დამტკიცების შესახებ� საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის 2008 წლის 28 იანვრის №97 ბრძანებით დამტკიცებული � დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ტერიტორიული ადმინისტრაციების ტიპური დებულების� მე-3 მუხლის მე-14 პუნქტის თანახმად, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის ადგილზე მართვას ახორციელებს სააგენტოს გამგებლობაში მყოფი ტერიტორიული ადმინისტრაცია �ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრ ა ცია� (შემდგომში � ადმინისტრაცია).

��� მუხლი 3. ძირითადი საშუალებები და აღჭურვილობა

ადმინისტრაციის მფლობელობაშია:

ა) ადმინისტრაციული შენობა;

ბ) 1 კომპიუტერი;

გ) საოფისე ავეჯი;

დ) 1 ქსეროქსი;

ე) 2 ციფრული ფოტოაპარატი;

ვ) 2 ავტომობილი;

ზ) 2 მობილური ტელეფონი;

თ) 2 პერსონალური ნავიგატორი (GPS);

ი) უნიფორმები სრული ეკიპირებით.

თავი II

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება

��� მუხლი 4. კლიმატი

1. ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორია ზომიერად ცივი ზამთრითა და ცხელი ზაფხულით ხასიათდება. მხოლოდ ჰიფსომეტრულად ზედა ნაწილისთვის (ჩრდილოეთი ნაწილი) არის დამახასიათებელი ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 12.4⁰C. ყველაზე ცხელი თვის, ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 23.7⁰C, ხოლო ყველაზე ცივი თვისა (იანვარი) � (პლუს) 0.5⁰C. აბსოლუტური მაქსიმუმი 39⁰C-ია, ხოლო აბსოლუტური მინიმუმი � მინუს 24⁰C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 900-1000 მმ-ის ფარგლებშია.

2. ბაწარის ხეობა ყველა მხრიდან მთებითაა ჩაკეტილი, რის გამოც იგი თავისებური ადგილობრივი კლიმატით ხასიათდება და სუბტროპიკულ რბილ და ტენიან კლიმატს უახლოვდება. ხეობაში ზაფხული გრილია, ხოლო ზამთარი � შედარებით თბილი (პანკისის ხეობის ძირითად ნაწილთან შედარებით). სოფ. ჯოყოლოს მეტეოსადგურის მონაცემების მიხედვით (რაც გარკვეულ წარმოდგენას გვიქმნის ნაკრძალის ქვედა ნაწილის კლიმატზე), ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 10.8⁰C; აგვისტოს საშუალო ტემპერატურაა 21.5⁰C; ხოლო, იანვრის კი არის � 0.4⁰C. აბსოლუტური მაქსიმუმი 38⁰C-ია, ხოლო აბსოლუტური მინიმუმი � მინუს 26⁰C. სავეგეტაციო პერიოდი საშუალოდ 196 დღეს გრძელდება (აპრილის 15-დან ოქტომბრის ბოლომდე). დადებითი ტემპერატურის ჯამი ამ პერიოდში 3405⁰ აღწევს (წლიურად 3982⁰). უყინვო პერიოდი 222 დღეს გრძელდება (საშუალოდ, 3 აპრილიდან 12 ნოემბრამდე). ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1207 მმ-ია. აქედან სავეგეტაციო პერიოდზე 830 მმ მოდის. ყველაზე მეტი ნალექი მაისშია; ნალექების მეორე მაქსიმუმი ოქტომბერში აღინიშნება. თოვლის საფარი, ჩვეულებრივ, შუა დეკემბრიდან მარტის ბოლომდე ნარჩუნდება.

3. ილტოს აღკვეთილის ტყის ქვემო და შუა სარტყლებში ზომიერად ტენიანი კლიმატია ცივი ზამთრითა და ხანგრძლივი გრილი ზაფხულით. ყველაზე ცხელი თვის, ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 18-20⁰C, ხოლო ყველაზე ცივი თვის, იანვრის � მინუს 2 � 4⁰C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1200-1400 მმ-ს აღწევს. აღკვეთილის ტყის ზემო და სუბალპური სარტყლებისათვის ასევე დამახასიათებელია ზომიერად ნოტიო კლიმატი ცივი ზამთრით, თუმცა აქ ზაფხული შედარებით მოკლე და გრილია. ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 15-17⁰C, ხოლო იანვრისა � მინუს 4-6⁰C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1600-1800 მმ-ს აღწევს.

��� მუხლი 5. ჰიდროლოგია

1. ბაბანეურის ნაკრძალის აღმოსავლეთ საზღვარს მიუყვება პატარა მდინარე ბაბანეურის-ფშა. უშუალოდ ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდინარეები არ არის, თუმცა გვხვდება ნაკადულები და წყაროები.

2. ბაწარის ნაკრძალი ჰიდროლოგიური ქსელით მდიდარი არ არის. როგორც ხეობის მთავარი მდინარე � ბაწარა, ისე მისი შენაკადი ხევები მცირეწყლიანია. მეტნაკლებად მნიშვნელოვანი დებეტის ხევები მდ. ბაწარას მარჯვენა მხრიდან ერთვიან, ესენია: შავხევა, თეთრხევა, წაბიხევა და სხვ. გარდა ამისა, აქ მრავალი უსახელო მცირე ხევი და წყაროა. მიუხედავად ამისა, კახეთის კავკასიონის სხვა ხეობებთან შედარებით, ბაწარის ხეობა მცირეწყლიანია. ყველაზე უხვწყლიანი პერიოდი, რა თქმა უნდა, გაზაფხულია, როდესაც მაღალმთაში თოვლის დნობას წვიმებიც ემატება. თვით მდ. ბაწარა სათავეს მთა საქისტოს ალპურ სარტყელში იღებს და 14 კმ-ის შემდეგ მდ. ალაზანს ერთვის.

3. ბაწარისგან განსხვავებით, ილტოს აღკვეთილი კარგად განვითარებული ჰიდროგრაფიული ქსელით გამოირჩევა. მთავარ არტერიას მდ. ილტო წარმოადგენს. იგი ლაღის მთის სამხრეთ კალთაზე იწყება, გაედინება პანკისის ხეობის პარალელურად და ახმეტასთან ალაზანში ჩაედინება. მდინარე ილტოს მრავალი მუდმივწყლიანი ხევი ერთვის. კერძოდ, მარჯვენა შენაკადებიდან აღსანიშნავია ბოხევისხევი, ხოლო მარცხენა შენაკადებიდან � ჭირასხევი, საკანაფისხევი, ჯალამბრისხევი, ასუნისხევი, საყვავისხევი. მათ გარდა, არის რამდენიმე მშრალი ხევი, რომლებიც ნალექების დროს უხვწყლიანდებიან.

��� მუხლი 6. გეოლოგია და გეომორფოლოგია

1. ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორია ზღვის დონიდან 380-1100 მ-ის ფარგლებშია და მეტ-ნაკლებად რთული რელიეფით ხასიათდება. მის ქვედა, სამხრეთ ნაწილში წარმოდგენილია მცირე გავაკებები, მთისწინების გორაკ-ბორცვები და სერები. ნაკრძალის დანარჩენი ნაწილი ხევ-ხრამებით დანაწევრებული დაბალმთიანი რელიეფით ხასიათდება. დანაწევრების მიუხედავად, ნაკრძალის ტერიტორიაზე თითქმის არ ვხვდებით ძლიერ დაქანებულ, ციცაბო ფერდობებს. ფერდობების დაქანება, უმეტეს შემთხვევაში, 20-25⁰-ს არ აღემატება.

2. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მოქცეულია ზღვის დონიდან 700 მ-დან 2000 მ-მდე ვერტიკალურ პროფილში. ნაკრძალის რელიეფი მთაგორიანი და მორფოლოგიურად მეტად რთულია. მდ. ბაწარის ვიწრო ხეობის ფერდობები მრავალი მცირე და დიდი ხევითაა დასერილი. ხეობის მარცხენა, ანუ სამხრეთის ექსპოზიციის ფერდობები შედარებით ნაკლებდამრეცია (10-25⁰), ხოლო მარჯვენა, ანუ ჩრდილოეთის ფერდობი ძლიერადაა დაქანებული და ზოგიერთ ადგილას ფერდობთა დახრილობა 50-60⁰-მდეა. ასეთ ადგილებში ხშირია ლოკალური და საშუალო მასშტაბის ბუნებრივი კატასტროფული მოვლენები (ქარქცევა, თოვლქცევა, ღვარცოფი და სხვ.), რის შედეგადაც მრავალი ფლატე, ხევი, კლდოვანი წანასხლეტი (გაშიშვლებული დედაქანი), გამოტანის კონუსი და ხერგილია წარმოქმნილი. ყოველივე ეს ნაკრძალის რელიეფს მეტად ართულებს და ბევრ ადგილს ძნელადმისაღწევს ხდის.

3. ილტოს აღკვეთილი მოიცავს მდ. ილტოს ხეობის შუა და ზემო წელს. ჰიფსომეტრულად იგი 900-1000 მ-დან 2200-2300 მ-ის ფარგლებშია მოქცეული და მოიცავს ტყის ქვედა, შუა და ზემო სარტყლებსა და სუბალპურ ზონას. აღკვეთილის ტერიტორია მრავალრიცხოვანი ხევებითაა დასერილი და მეტ-ნაკლებად რთული მთიანი რელიეფით ხასიათდება. ტყის სარტყელში ძლიერ დახრილი (25-45⁰) ფერდობები სჭარბობს. სუბალპურ სარტყელში კი რელიეფის ფორმები შედარებით რბილია � აქ გვხვდება როგორც ძლიერ, ასევე სუსტად დაქანებული ფერდობები და გავაკებები. თვით მდ. ილტოს კალაპოტი საკმაოდ ციცაბოა და ხშირად კლდოვანი.

4. კავკასიის გეოტექტონიკური დარაიონების მიხედვით პანკისის ხეობა მოქცეულია კავკასიის ნაოჭა სისტემის ტერიტორიაზე, მესტია-თიანეთის ზონაში. ხეობა ძირითადად წარმოდგენილია იურული ნალექებით და მეოთხეული ალუვიური, ალუვიურ-პროლუვიური განფენებით.

��� მუხლი 7. ნიადაგები

1. ფართობის სიმცირის მიუხედავად, ბაბანეურის ნაკრძალის ნიადაგები მრავალფეროვნებით ხასითდება. ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში არსებულ გავაკებებზე გვხვდება ალუვიური კარბონატული ნიადაგები. მთისწინების გორაკ-ბორცვებსა და სერებზე წარმოდგენილია ტყის ყავისფერი ნიადაგები. აქვე გვხვდება კირქვებზე განვითარებული ხირხატიანი თხელი ნიადაგები. ზოგან კირქვები გაშიშვლებულია. ნაკრძალის უმეტეს ტერიტორიაზე � მთის ქვემო სარტყელში, გავრცელებულია საშუალო სისქისა და თხელი ტყის ყომრალი ნიადაგები.

2. ბაწარის ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ძირითადად, ტყის წაბლა ნიადაგებია განვითარებული. შედარებით დაბალ სიმაღლეებზე (700-1000 მ. ზღ. დ.) წარმოდგენილია მცირე და საშუალო სიძლიერის ტყის წაბლა ნიადაგები. ფერდობთა ძლიერი დაქანების გამო, ნიადაგის სისქე 40-70 სმ ფარგლებში მერყეობს. ამ ტიპის ნიადაგებში კარგადაა გამოხატული ჰუმუსიანი ჰორიზონტი. შედარებით მაღლა (1000-1500 მ. ზღ. დ.) განვითარებულია ტყის ზედა სარტყლის ღია და წაბლისფერი გაეწერებული ნიადაგები. ასევე გვხვდება კარბონატული და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგებიც. სუბალპურ სარტყელში, რომელიც ნაკრძალის ფარგლებში ტყის საზღვრის ზემოთ ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე ვრცელდება და ვიწრო ზოლის სახით არის წარმოდგენილი, გავრცელებულია მთა-მდელოს კორდიანი და კორდიან-ტორფიანი ნიადაგები.

3. ილტოს აღკვეთილის ტყიან ადგილებში, უმთავრესად, განვითარებულია საშუალო სიღრმისა და თხელი ტყის ყომრალი ნიადაგები. სუბალპურ სარტყელში წარმოდგენილია მთა-მდელოს ტიპის დაკორდებული ჰუმუსიანი ნიადაგები. უშუალოდ მდინარის გაყოლებაზე ტყის ქვემო და შუა სარტყლებში ქვიანლოდნარი რიყეებია, რომლებიც მოკლებულია ნამდვილ ნიადაგსაფარს. ამასთანავე, მდინარის გასწვრივ, ჭალის ტყეებში ვხვდებით ძლიერ დატენიანებულ ალუვიურ ნიადაგებს ლოდნარის შემცველობით. აღსანიშნავია, რომ წყალდიდობებისას ეს ტერიტორიები უხვად იფარება წყლით.

თავი III

ბიოლოგიური ინფორმაცია

��� მუხლი 8. ლანდშაფტები და ჰაბიტატები

1. ბაბანეურის ნაკრძალი ზღვის დონიდან 380-1100 მ-ის ფარგლებშია მოქცეული, ძირითადად, მთისწინებსა და მთის ქვემო სარტყელს მოიცავს და ნაკლებად რთული რელიეფის შედარებით ერთგვაროვანი ტყიანი ლანდშაფტითაა წარმოდგენილი, რომელშიც მცირე დოზით (დაახლ. 10%) ასევე გვხვდება ტყის ანთროპოგენური დეგრადაციის შედეგად წარმოქმნილი მეორადი ბუჩქნარები და მდელოები. შესაბამისად, ბაბანეურის ნაკრძალში მხოლოდ ტყის ჰაბიტატია წარმოდგენილი. თუმცა სტრუქტურისა და სახეობრივი შემადგენლობის კუთხით ეს ჰაბიტატი მაინც გარკვეული მრავალფეროვნებით ხასიათდება.

2. ბაწარის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი, ბევრად აღემატება ბაბანეურის ნაკრძალს როგორც ფართობის, ისე ჰიფსომეტრული დიაპაზონის მხრივ. ბაწარის ნაკრძალი ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 700 მ-დან ვიდრე 2000 მ-მდეა მოქცეული, ხოლო ილტოს აღკვეთილი 900-1000 მ-დან 2200-2300 მ-ის ფარგლებშია. შესაბამისად, ისინი მოიცავენ არამარტო ტყის, არამედ სუბალპურ ზონასაც. თუმცა ორივე შემთხვევაში სუბალპური ზონა მხოლოდ უმნიშვნელო პროპორციითაა წარმოდგენილი. შესაბამისად, ამ შემთხვევაშიც წამყვანია ტყით დაფარული, ზოგან საკმაოდ რთული და დანაწევრებული მთიანი ლანდშაფტი. ბაწარისა და ილტოს ტყის ჰაბიტატი, თავის მხრივ, მრავალფეროვანი მცენარეულობის ტიპებითაა წარმოდგენილი.

��� მუხლი 9. ფლორა და მცენარეულობა

1. ბაბანეურის ნაკრძალში აღწერილია 60-მდე ოჯახის 220 სახეობაზე მეტი ჭურჭლოვანი მცენარე, ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში კი � 98 ოჯახში გაერთიანებული 670-მდე სახეობა, რომელთაგან 50-მდე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს.

2. ბაბანეურის ნაკრძალის დენდროფლორა 60-მდე სახეობას ითვლის. მათგან, პირველ რიგში, აღსანიშნავია მესამეული პერიოდის რელიქტი ძელქვა (Zelkova carpinifolia). სხვა მნიშვნელოვანი სახეობებია: კაკალი (Juglans regia), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa), ბზა (Buxus colchica). საყურადღებოა, რომ ნაკრძალში ასევე გავრცელებულია ეგზოტიკური ინვაზიური სახეობა Gleditsia triacanthos.

3. ბაწარისა და ილტოს ფლორის სახეობებს შორის, უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს უთხოვარი (Taxus baccata), წაბლი (Castanea sativa), თელა (Ulmus minor), წიფელი (Fagus orientalis), რცხილა (Carpinus caucasica), მურყანი (Alnus barbata), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora) და სხვ.

4. შედარებით რბილი და ტენიანი კლიმატის გამო ბაწარის ნაკრძალის ფლორა შეიცავს აღმოსავლეთ საქართველოსთვის უჩვეულო, კოლხურ მცენარეებს, როგორიცაა: იელი (Rhododendron luteum), წყავი (Laurocerasus officinalis), ბაძგი ანუ ჭყორი (Ilex colchica), მელიქაური (Daphne pontica).

5. (ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებში გავრცელებულ მცენარეთა სახეობების სიები მოცემულია დანართში (დანართი №3. ქვემოთ მოკლედაა აღწერილი ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მცენარეულობის ძირითადი ტიპები ტერიტორიული ერთეულების მიხედვით (იხ. შესაბამისი თემატური რუკები მოცემულია 1-ლ დანართში).

6. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

ა) ბაბანეურის ნაკრძალის მცენარეულობა ტიპოლოგიური მრავალფეროვნებით არ გამოირჩევა. თუმცა ტყის მცენარეულობაში (რომელსაც ნაკრძალის ტერიტორიის 90% უკავია) რამდენიმე ფიტოცენოზი მაინც გამოიყოფა (იხ. ქვემოთ). ბუჩქნარი და ბალახოვანი მცენარეულობა ძირითადად, ნაკრძალის სამხრეთ, ქვემო ნაწილში, მთისწინების გორაკ-ბორცვებსა და სერებზეა გავრცელებული. ისინი მეორადი წარმოშობისაა და ტყეების, ძელქვნარებისა და მუხნარების, გაჩეხვის შედეგადაა წარმოქმნილი. ბუჩქნარი მცენარეულობა ძირითადად, ჯაგრცხილნარი (Carpineta; Carpinus orientalis) და ძეძვიანი (Paliureta; Paliurus spina-christi) ფორმაციების ფიტოცენოზებით არის წარმოდგენილი. ბალახოვან მცენარეულობას მეორადი წარმოშობის უროიანები (Bothriochloeta; Bothriochloa ischaemum) და მარცვლოვან-ნაირბალახოვანი (Graminoso-varioherbosum) ფიტოცენოზები ქმნიან. ბაბანეურის ნაკრძალის ტყის ცენოზებიდან, პირველ რიგში, აღსანიშნავია ძელქვნარი (Zelkoveta; Zelkova carpinifolia). ამ ცენოზის ფარგლებში გამოიყოფა სამი ძირითადი ვარიანტი:

ბ) ჯაგრცხილნარ-ძელქვნარი (Carpinuleto-Zelkovetum) განვითარებულია 15-20⁰ დაქანების სამხრეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე; საშუალო სიღრმის ხირხატიან, მომშრალო ნიადაგებზე. ხევნარის შეკრულობა 0,7-0,8 ფარგლებშია;

გ) რცხილნარ-ძელქვნარი ჯაგრცხილას ქვეტყით (Carpineto-Zelkovetum carpinulosum) გვხვდება სხვადასხვა ექსპოზიციის 15-20⁰ დაქანებულ ფერდობებზე; საშუალო სიღრმის ხირხატიან, მომშრალო ნიადაგებზე. ხევნარის კალთაშეკრულობა � 0,8-0,9;

დ) ძელქვნარი მარცვლოვან-ისლიანი საფარით (Zelkovetum mixtograminosao-caricosum) განვითარებულია სამხრეთის, სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის 10-20⁰ დაქანებულ ფერდობებზე. ტყის კალთაშეკრულობა 0,7-0,8-ის ფარგლებშია. მცირე რაოდენობით ერევა Carpinus orientalis. ქვეტყე არ არის განვითარებული;

ე) გარდა ძელქვნარისა, ბაბანეურის ნაკრძალში ვხვდებით წიფლნარებს (Fageta; Fagus orientalis), რომელიც მეტწილად ჩრდილოეთისა და დასავლეთის ექსპოზიციის 20-35⁰ დახრილობის ფერდობებზეა განვითარებული. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, მომშრალო. ტყის კალთაშეკრულობა 0,7-0,8 ფარგლებშია. ქვეტყე არა არის განვითარებული. ასევე გამოიყოფა ჭალის ტყის ცენოზი. იგი წარმოდგენილია ნიკონთხევის ყურეში სუსტად დახრილ, გავაკებულ რელიეფზე. ტყის წამყვანი სახეობაა ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora). ცენოზისათვის დამახასიათებელია სურო (Hedera helix; უფრო იშვიათად Hedera pastuchowii). ბუჩქებიდან დამახასიათებელია: Swida australis. საყურადღებოა, რომ გამწვანების მიზნით დარგული ეგზოტიკური სახეობა Gleditsia triacantha საკმაოდ იჭრება ცენოზში და არღვევს მის სტრუქტურას.

7. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი

ა) ბაწარის ნაკრძალში გავრცელებულია მცენარეულობის შემდეგი ძირითადი ტიპები: წიფლნარი, უთხოვრიანი, რცხილნარი, წაბლნარი, მურყნარი და სუბალპური ცენოზი;

ბ) უთხოვრიანის ცენოზი (Taxeta; Taxus baccata) გვხვდება მდ. ბაწარის მარჯვენა მხარეს ზღვის დონიდან 900-1300 მ-ის ფარგლებში, ჩრდოლოეთის და ჩრდილო-აღმოსავლეთის ექსპოზიციის 30-40⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე და თხემურ შემაღლებებზე. უთხოვარი ცენოზებს ქმნის, უმეტესად, წიფელთან ერთად. წმინდა უთხოვრიანი ცენოზი მეტად იშვიათია. უთხოვრიანები ტიპოლოგიურად არ არის მრავალფეროვანი. ნიადაგი ტყის ყომრალია, მოტენიანო. კალთაშეკრულობა 0.7-0.8-ს არ აღემატება. ერთეული სახით ერევა წიფელი (Fagus orientalis). ქვეტყის პროექციული დაფარულობა 20-35%-ია. ქვეტყეში დომინანტია სურო (Hedera pastuchowii). დამახასიათებელი სახეობებია: მაყვალი (Rubus caucasicus) და მელიქაური (Daphne pontica);

გ) სივრცული გავრცელების კუთხით, ბაწარის ნაკრძალში წამყვანი ადგილი წიფლნარებს (Fageta; Fagus orientalis) ენიჭება. წიფლნარები ხეობის ფსკერიდან სუბალპურ სარტყლამდეა გავრცელებული (700 � 2000 მ. ზღ. დ.) როგორც სამხრეთის, ისე ჩრდილოეთის ფერდობებზე. ეკოლოგიური და ფიზიკური პირობების მიხედვით ვხვდებით წიფლნარის მრავალ, ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავებულ ვარიანტს:

დ) წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Fagetum festucosum) გავრცელებულია ზღ. დ.-დან 900-1800 მ სიმაღლეზე. როგორც წესი, წარმოდგენილია სამხრეთის ფერდობებზე, ხოლო მცირე ფრაგმენტების სახით � სხვა ექსპოზიციის ფერდობებზეც, ასევე თხემებზე. ფერდობების დაქანება საკმაოდ დიდია (20-40⁰). ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, 20-50 სმ სიღრმის. კალთაშეკრულობა 0.6-0.8-ის ფარგლებშია. ქვეტყე არ არის დამახასიათებელი; ბალახეული საფარი კარგადაა განვითარებული;

ე) წიფლნარი ჩადუნას საფარით (Fagetum dryopteridosum) გვხვდება მცირე ფრაგმენტების სახით ზღვის დონიდან 1000-1800 მ-ის დიაპაზონში. განვითარებულია სხვადასხვა ექსპოზიციის, 20-35⁰-იან ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ტენიანი ან შედარებით ტენიანი, საშუალო სიღრმის ან თხელი, ხირხატიანი. ხევნარი მონოდომინანტურია. კალთაშეკრულობა 0.6-0.8 ფარგლებშია. არცთუ იშვიათია ქარქცევით გამოწვეული ბუნებრივი ფანჯრები. ქვეტყე არ არის განვითარებული;

ვ) წიფლნარი მაყვლის საფარით (Fagetum rubosum) გავრცელებულია ზღვის დონიდან 1200-1700 მ-ის ფარგლებში, 15-40⁰ დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, სხვადასხვა სიღრმის, ზომიერად დატენიანებული და ხირხატიანი. ხევნარი მონოდომინანტურია. ხშირია ქარქცევით შექმნილი მცირე და საშუალო ზომის ფანჯრები. ქვეტყეში დომინანტია მაყვალი (Rubus caucasicus);

ზ) წიფლნარი მაყვლიან-ჩადუნიანი (Fagetum ruboso-dryopteridosum): ეს ვარიანტი გარდამავალია წიფლნარ-ჩადუნიანი და წიფლნარ-მაყვლიან ცენოზის ვარიანტებს შორის. იგი გვხვდება ჩრდილოეთის, დასავლეთის, სამხრეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის 20-35⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ტენიანი ან ზომიერად დატენიანებული, ხირხატიანი. კალთაშეკრულობა 0.6-0.8-ს არ აღემატება. ხევნარი მონოდომინანტურია. მაყვლის ქვეტყე არათანაბრადაა განვითარებული � უკეთესადაა წარმოდგენილი მეჩხერ ადგილებსა და ფანჯრებში;

თ) რცხილნარ-წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Carpineto-Fagetum festucosum). წიფლნარის ცენოზის ეს ვარიანტი შედარებით იშვიათია და უმეტესად, განვითარებულია სამხრეთის ექსპოზიციის 25-40⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, თხელი ან საშუალო სიღრმის. კალთაშეკრულობა 0,6-0.8 ფარგლებშია. რცხილასა და წიფლის თანაფარდობა საშუალოდ 5-7/3-5-ზეა. ქვეტყე არ არის განვითარებული;

ი) უთხოვრიან-წიფლნარი სუროიანი საფარით (Taxeto-Fagetum hederosum) მომცრო ფრაგმენტების სახით გვხვდება ბაწარის ხეობის მარჯვენა მხარეს, კერძოდ, ზღვის დონიდან 1000-1200 მ-ის ფარგლებში, უმეტესად დასავლეთისა და აღმოსავლეთის ექსპოზიციის 25-35⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ზომიერად დატენიანებული, საშუალო სიღრმის, ხირხატიანი. ხევნარის პირველ ქვეიარუსს ქმნის წიფელი (Fagus orientalis). მისი კალთაშეკრულობა 0.5-0.7-ია. მეორე ქვეიარუსი შექმნილია უთხოვარის (Taxus baccata) მიერ. კალთაშეკრულობაა 0.4-0.5; სიმაღლე კი � 17-20 მ. ხევნარში შერეულია: რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia begoniifolia), ნეკერჩხალი (Acer laetum). ქვეტყეში ერთეული სახით გვხვდება: იელი (Rhododendron luteum), მელიქაური (Daphne pontica), მაყვალი (Rubus caucasicus) და სხვ. სუროს (Hedera pastuchowii) პროექციული დაფარულობა 25-40%-ია;

კ) უთხოვრიან-წიფლნარი ჭყორიან-სუროიანი საფარით (Taxeto-Fagetum ilexoso-hederosum). გვხვდება ძალიან იშვიათად. სტრუქტურით წინა ვარიანტის მსგავსია, მაგრამ განსხვავდება ქვეტყეში ჭყორის (Ilex colchica) ფართო მონაწილეობით;

ლ) წიფლნარი მკვდარსაფრიანი (Fagetum nudum) გავრცელებულია ზღვის დონიდან 900-1300 მ-ის დიაპაზონში, ოთხივე ექსპოზიციის ფერდობებზე (თუმცა შედარებით იშვიათია სამხრეთ კალთებზე). ფერდობთა დაქანება 10-30⁰-ს ფარგლებშია. ნიადაგი ტყის ყომრალია, საშუალო სიღრმის, ზომიერად დატენიანებული, სუსტად ხირხატიანი. კალთაშეკრულობა 0.8-0.9-ს აღწევს. წიფელს ერთეულად ერევა რცხილა (Carpinus caucasica) და ცაცხვი (Tilia begoniifolia). ქვეტყე და ბალახოვანი საფარი არ არის განვითარებული. მკვდარი საფარის სისქე 3-6 სმ-ის ფარგლებშია და მისი პროექციული დაფარულობა 100% შეადგენს;

მ) წაბლნარები (Castaneta; Castanea sativa) მეტწილად ფრაგმენტულად გვხვდება მდ. ბაწარის მარცხენა მხარეს ზღვის დონიდან 950 მ-დან 1200 მ-მდე ვერტიკალურ სარტყელში. წმინდა წაბლნარები არ არის განვითარებული (უთხოვრის მსგავსად, წაბლიც შერეულფოთლოვანი ტყეების დაქვემდებარებული კომპონენტია). გამოიყოფა წაბლნარის ცენოზის რამდენიმე ვარიანტი (თუმცა ყველა მათგანი მცირე ფრაგმენტების სახითაა წარმოდგენილი): წაბლნარი სუროს საფარით (Castanetum hederosum), რცხილნარ-წაბლნარი იელის ქვეტყით (Carpineto-Castanetum azaleosum), წაბლნარი მაყვლის საფარით ((Castanetum rubosum წიფლნარ-რცხილნარ-წაბლნარი მკვდარსაფრიანი (Fageto-Carpineto-Castanetum nudum);

ნ) რცხილნარი (Carpineta; Carpinus caucasica) ბაწარის ნაკრძალში საკმაოდ ფართოდაა გავრცელებული და სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის ფერდობებზე ნაირგვარ ცენოზებს ქმნის, უმეტესად, შერეული სახით. დამოუკიდებელ ცენოზებს უფრო სამხრეთის ფერდობებზე ვხვდებით. ვერტიკალური გავრცელების საზღვრებია ზღვის დონიდან 700-1800 მ. ამ ცენოზისთვის დამახასიათებელია ნაკლებტენიანი ხირხატიანი ნიადაგი. ქვეტყე ცუდადაა განვითარებული;

ო) მურყნარების (Alneta; Alnus barbata) ჭალის ტყე ვიწრო ზოლის სახით მდინარის ორივე მხარესაა განვითრებული ხეობის თითქმის მთელ გაყოლებაზე (სადამდეც მდინარის კალაპოტი და რელიეფი ამის საშუალებას იძლევა). ნაკრძალში ეს ცენოზი სამი ვარიანტითაა წარმოდგენილი: ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული მურყნარი შავი გვიმრის საფარით (Alnetum matteucciosum), ფრაგმენტების სახით გვხვდება მურყნარი შავი გვიმრისა და სუროს საფარით (Alnetum matteuccioso-hederosum), ხოლო იშვიათია მურყნარი ხახიას საფარით (Alnetum pachyphragmosum);

პ) სუბალპური ცენოზი (Prata subalpina) სუბალპური პარკული ტყისა და სუბალპური მდელოების ვიწრო ზოლის სახით წარმოდგენილია ნაკრძალის ზედა საზღვართან (ტბათანა, ზუროსგორის მასივი) ზღვის დონიდან 1800-1950 მ-დან 2000 მ-მდე. სუბალპური პარკული ტყე წიფლისა და მთის ნეკერჩხლისგან არის შექმნილი. უფრო მაღლა მხოლოდ მთის ნეკერჩხლის საკმაოდ დიდტანიანი გაფანტული ინდივიდები ვრცელდება. ჩაზნექილ რელიეფზე მარ-ცვლოვან-ნაირბალახოვანი (Graminoso-mixtoherbosum) მდელოების რამდენიმე სხვადასხვა ვარიანტია წარმოდგენილი, ხოლო შემაღლებულ გორებზე განვითარებულია ნაირბალახოვან-ძიგვიანი (Nardetum-mixtoherbosum) მდელოები, რომლებიც თხემებს თითქმის ტყის საზღვრამდე მიუყვება. სუბალპური ტყე-მდელოს კომპლექსში მცირე ფრაგმენტებად გვხვდება იელის (Rhododendron luteum) დაჯგუფებები.

8. ილტოს აღკვეთილი

ა) ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე ძირითადად გამოიყოფა წიფლნარის, რცხილნარის, მურყნარის, სუბალპური ცენოზები (სუბალპური მდელო და სუბალპური მაღალბალახეულობა), რომლებიც ძირითადად ბაწარის ხეობის მსგავსია. ისევე, როგორც ბაწარის ნაკრძალში, ილტოს აღკვეთილში ყველაზე დამახასიათებელი მცენარეულობაა წიფლნარი. ეს ცენოზი აქაც მრავალი, ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავებული ვარიანტითაა წარმოდგენილი, რომლებიც ბაწარის ნაკრძალის ანალოგიური ცენოზების მსგავსია (იხ. ზემოთ). თუმცა ილტოს აღკვეთილში დამატებით გვხვდება წიფლნარის კიდევ რამდენიმე ძალზე საინტერესო ვარიანტიც:

ბ) წიფლნარი კავკასიური მოცვის ქვეტყით (Fagetum arctostaphylosum) � ეს ვარიანტი ილტოს აღკვე-თილში იშვიათია. იგი ტიპური კოლხური ცენოზია და კახეთის კავკასიონზე მცირე ფრაგმენტების სახითაა გავრცელებული. განვითარებულია ზღვის დონიდან 1400-1600 მ-ის დიაპაზონში როგორც თხემურ შემაღლებებზე, ასევე სხვადასხვა ექსპოზიციის 20-30⁰ დაქანებულ ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ზომიერად დატენიანებული, საშუალო სიღრმის ან თხელი, ხირხატიანი. ხევნარი მონოდომინანტურია; ერევა მხოლოდ ცაცხვი (Tilia begoniifolia). კალთაშეკრულობა � 0.7-0.8. ქვეტყეში დომინანტია მოცვი (Vaccinium arctostaphylos), შერეულია (ზოგჯერ დიდი რაოდენობით) იელი (Rhododendron luteum);

გ) წიფლნარი იელის ქვეტყით (Fagetum aza-leozum) � ცენოზის ეს ვარიანტიც კოლხური ტიპისაა და კახეთის კავკასიონზე შედარებით იშვიათად გვხვდება. იგი იშვიათია ილტოს აღკვეთილშიც, სადაც მხოლოდ ფრაგმენტულადაა განვითარებული. გვხვდება სხვადასხვა ექსპოზიციის ფერდობების ზედა და თხემურ ნაწილებში, ზღვის დონიდან 1400-1600 მ-ის დიაპაზონში. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, ზომიერად ტენიანი, ხირხატიანი. კალთაშეკრულობა 0.7-0.8 შეადგენს. შერეულია რცხილა (Carpinus caucasica) და ცაცხვი (Tilia begoniifolia). ქვეტყის დომინანტია იელი (Rhododendron luteum).

დ) წიფლნარი წყავის ქვეტყით (Fagetum lauroce-rasosum) � წიფლნარის ეს ვარიანტიც კოლხური ტიპისაა. კახეთის კავკასიონზე იშვითობაა (გვხვდება მაგ. ლაგოდეხის ნაკრძალში). ილტოს აღკვეთილში გავრცელებულია მხოლოდ საკანაფისხევში, რომელიც მეტად ვიწრო და ტენიანი ხეობაა. აქ ეს ცენოზი ორივე მხარეს, 30-45⁰ -ის ან უფრო მეტი დახრილობის ფერდობებზე, ზღვის დონიდან 1100 მ-ზე მაღლა გვხვდება. კალთაშეკრულობა 0.5-0.7-ს არ აღემატება. ქვეტყეში გაბატონებულია წყავი (Lauroce-rasus officinali).

��� მუხლი 10. ფაუნა

1. ბაბანეურის ნაკრძალის უხერხემლოთა ფაუნაზე ინფორმაცია ძალიან მწირია. ქვეწარმავლებიდან აღსანიშნავია ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ (Testudo graeca). ლიტერატურული მონაცემების მიხედვით გვხვდება ფრინველთა 40 სახეობაზე მეტი, რომელთაგან აღსანიშნავია ხოხობი (Phasianus colchicus). ტერიტორიის სიმცირის გამო ნაკრძალში არ ბინადრობენ მსხვილი ძუძუმწოვრები, თუმცა პერიოდულად შეიძლება შეგვხვდეს მგელი, დათვი და შველი. შედარებით მცირე ზომის ძუძუმწოვრებიდან გავრცელებულია: ტურა, მელა, გარეული კატა, კვერნა, მაჩვი, დედოფალა, კურდღელი და სხვ.

2. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის და ილტოს აღკვეთილის უხერხემლოთა შესახებ მონაცემები ამ შემთხვევაშიც ძალზედ მწირია. ხერხემლიანთა შესახებ კი ინფორმაცია შედარებით მეტია, თუმცა არასრული. მდ. ბაწარასა და მის შენაკადებში, ასევე მდ. ილტოში გავრცელებულია კალმახი (Salmo trutta). ამფიბიებიდან გვხვდება 7 სახეობა, მათ შორის: კოლხური გომბეშო (Bufo verrucosissimus), ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), მწვანე გომბეშო (Bufo viridis), მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) და სხვ. ქვეწარმავლებიდან გვხვდება 14-მდე სახეობა. მათ შორისაა: ხვლიკის სამი ენდემური სახეობა � კავკასიური ხვლიკი (Darevskia caucasica), მდელოს ხვლიკი (D. praticola) და ართვინის ხვლიკი (D. derjugini), თუმცა სავარაუდოა ქართული ხვლიკის (Darevskia rudis) არსებობაც. რეპტილიების სხვა სახეობებიდან აღსანიშნავია კავკასიური გველგესლა (Vipera dinniki). ორნითოფაუნის სრულფასოვანი ინვენტარიზაცია, სამწუხაროდ, არ ჩატარებულა და სახეობათა სია არ არსებობს (ზოგიერთი მონაცემით ფრინველთა 60-მდე სახეობაა გავრცელებული). აღსანიშნავია კავკასიის ენდემური სახეობა კავკასიური ყარანა (Phylloscopus lorenzii), ასევე მტაცებელი ფრინველები: ბატკანძერი (Gypaetus barbatus) , ორბი ( Gyps fulvus ) , სვავი (Aegipius monachus), კირკიტა (Falco tinnunculus), ქორი (Accipiter gentiles), მიმინო (Accipiter nisus), მთის არწივი (Aquila chrysaetos) და სხვ. ასევე დაზუსტებას მოითხოვს ამ დაცული ტერიტორიების წვრილ ძუძუმწოვართა სახეობრივი შემადგენლობა. არსებული მონაცემებით მათი რიცხვი 40-ს აღწევს. მათგან აღსანიშნავია კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalous), ასევე კავკასიის ენდემი რადეს ბიგა (Sorex raddei). საშუალო და მსხვილი ძუძუმწოვარებიდან კი ბაწარასა და ილტოში გავრცელებულია: შველი (Capreolus capreolus) არჩვი (Rupicapra rupicapra ), გარეული ღორი (Sus scrofa), მურა დათვი (Ursus arctos), მგელი (Canis lupus), ფოცხვერი (Lynx lynx), ტურა (Canis aureus), მელა (Vulpes vulpes), მაჩვი (Meles meles), ქვის კვერნა (Martes foina), ტყის კვერნა (Martes martes), გარეული კატა (Felis sylvestris), წავი (Lutra lutra) და სხვ. (ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებში გავრცელებულ ცხოველთა სახეობების სიები და მათი კონსერვაციული სტატუსი მოცემულია დანართში (დანართი №3).

თავი IV

სოციო-კულტურული ინფორმაცია

��� მუხლი 11. დასახლებები და მოსახლეობა

1. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის მახლობლად არსებულ სოფლებს შორის, პირველ რიგში, აღსანიშნავია თვით სოფელი ბაბანეური და სოფელი არგოხი, რადგან ეს სოფლები უშუალოდ ემიჯნებიან ნაკრძალს. ასევე ახლოსაა სოფელი ლალისყური, თუმცა ამ სოფელსა და ნაკრძალს შორის სატყეო მიწები მდებარეობს. შედარებით მოშორებითაა ისეთი დასახლებები, როგორიცაა: მაღრაანი, ფშაველი, ფიჩხოვანი, ქვემო ალვანი. სოფელ ბაბანეურის მოსახლეობის საერთო რაოდენობა 200-ზე ოდნავ მეტია. არგოხის მოსახლეობა კი 300-ის ფარგლებშია და ეთნიკურად თითქმის მთლიანად ოსი მოსახლეობითაა წარმოდგენილი.

2. ბაწარის ნაკრძალთან ყველაზე ახლოს სოფელი ბირკიანია. პანკისის ხეობის სხვა ახლომდებარე სოფლებია: ომალო, დუმასტური, ჯოყოლო და დუისი. ამ სოფლების მოსახლეობის საერთო რაოდენობა 7700 ადამიანს აღწევს, ხოლო ყველაზე დიდი სოფელია დუისი (4000-ზე მეტი მცხოვრები). ყველა მათგანში უმეტესად ქისტი მოსახლეობა ცხოვრობს, მხოლოდ დუმასტურია ძირითადად ოსური სოფელი. პანკისის ხეობაში ასევე იმყოფება 1000-მდე ჩეჩენი ლტოლვილი.

��� მუხლი 12. ადგილობრივი კულტურა და ტრადიციები

პანკისის ხეობა ეთნიკური და კულტურული მრავალფეროვნებით გმოირჩევა. ადგილობრივი მოსახლეობის დიდი ნაწილი ქისტია და მუსულმანურ აღმსარებლობას მიეკუთვნება. ქართველებიდან აქ ცხოვრობენ ძირითადად ფშაველები. მოსახლეობის გარკვეული პროცენტი კი ოსები არიან. ეთნიკური და რელიგიური და, ძირითადად აქედან გამომდინარე, გარკვეული კულტურული განსხვავებებისა და ტრადიციების თავისებურებების მიუხედავად, ადგილობრივ მოსახლეობაში არ შეინიშნება რაიმე სპეციფიკური ისეთი განსხვავებები, რომელთაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძლება მივანიჭოთ დაცული ტერიტორიების მართვის თვალსაზრისით. საერთო ფასეულობებს შორის კი აღსანიშნავია, მაგალითად, რომ უთხოვარს, რომელიც ბაწარის ნაკრძალის მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს, ერთნაირად პატივს სცემს როგორც ქრისტიანი, ისე მუსულმანი მოსახლეობა. ასევე აღსანიშნავია, რომ განურჩევლად ეთნიკური წარმოშობისა, ადგილობრივი მოსახლეობა თავისუფლად საუბრობს ქართულ ენაზე.

��� მუხლი 13. ეკონომიკური საქმიანობა

ზოგადად ახმეტის რაიონში ეკონომიკის წამყვანი დარგი სოფლის მეურნეობაა. განვითარებულია მევენახეობა, მეცხოველეობა, მეფრინველეობა და ა.შ. კერძო სექტორი სუსტადაა განვითარებული (თუმცა აღსანიშნავია ბოლოდროინდელი ინვესტიციები ღვინის წარმოების სფეროში, მაგ., კომპანია ბადაგონი). მოსახლეობის დაქირავებით დასაქმებულთა უდიდესი ნაწილი საბიუჯეტო სექტორშია (ადგილობრივი მმართველობა, განათლება და სხვ.) დასაქმებული. უშუალოდ პანკისის ხეობის მოსახლეობა მისდევს მეცხოველეობას, კერძოდ, მეძროხეობას და მიწათმოქმედებას. თითოეულ ოჯახს საშუალოდ 1-4 სული საქონელი ჰყავს. ოჯახების მცირე ნაწილი უფრო მსხვილი მესაკუთრეა და 10-15 სული საქონელი ჰყავს. მათი შემოსავლის ძირითად წყაროს რძის პროდუქტებით ვაჭრობა წარმოადგენს. ხეობის თითოეულ ოჯახს მიწის პრივატიზაციის პროცესში გადაეცა 0.5 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელსაც ისინი ძირითადად სიმინდის და ხორბლის მოსაყვანად იყენებენ. ბაბანეურის ნაკრძალის ახლომდებარე სოფლებიდან ქვემო ალვანი და ლალისყური თუშური სოფლებია. ამ სოფლების მოსახლეობის დიდი ნაწილი ზაფხულს თუშეთში ატარებს და ტრადიციულ მომთაბარე მეცხვარეობას მისდევს.

თავი V

დაცული ტერიტორიების ისტორიული მიმოხილვა

��� მუხლი 14. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ისტორია

1. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის, როგორც ოფიაციალური დაცული ტერიტორიის, ისტორია საკმაოდ უცნაური და საინტერესოა. იგი დაარსდა 1935 წელს, როცა ბაწარის ხეობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობებზე 400 ჰა ფართობის უთხოვრის კორომი ნაკრძალად გამოცხადდა. მაგრამ ამ ხეობის ტყეების დაცვის ოფიციალური გადაწყვეტილება ჯერ კიდევ 1928 წელს მიიღეს, როცა საქართველოს მთავრობამ აკრძალა აქ არსებული უთხოვრიანი ტყეების ჭრა. 1948 წელს ნაკრძალს მიემატა მიმდებარე ტყეები და მისი ფართობი მნიშვნელოვნად გაიზარდა, კერძოდ 3042 ჰა-მდე. 1950-იან წლებში ნაკრძალი სერთოდ გააუქმეს და მოგვიანებით მხოლოდ 800 ჰა ფართობზე აღადგინეს. 1967 წელს კი იგი ისევ გააფართოვეს 3042 ჰა-მდე. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი დაარსდა 1960 წელს. თავდაპირველად მისი ფართობი 2735 ჰა-ს შეადგენდა. ერთი წლის შემდეგ მისი ტერიტორია 770 ჰა-მდე შეამცირეს. 1970 წლიდან ბაბანეურისა და ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალები ერთიან ადმინისტრაციაში გაერთიანდა, ხოლო 1980 წელს, როცა დაარსდა თუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალი, სამივე დაცული ტერიტორია ახმეტის ნაკრძალის ერთიან ადმინისტრაციად ჩამოყალიბდა. 2003 წელს მიღებული იქნა კანონი �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ�, რომლის მე-5 მუხლის �ბ� ქვეპუნქტის თანახმად დაარსდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები, რომელშიც შედის: ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი, ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის სახელმწიფო ნაკრძალი. შესაბამისად, გაუქმდა ახმეტის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურისა და ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალები კვლავ გამოცალკევდა და, ამავე დროს, დაარსდა სრულიად ახალი დაცული ტერიტორიები � ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია.

2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში მოქცეული მიწისა და რესურსების მართვის ისტორიის კუთხით, პირველ რიგში, უნდა აღინიშნოს, რომ უთხოვარი უძველესი დროიდან პატივისცემის ობიექტს წარმოადგენდა და საკულტო მნიშვნელობა ჰქონდა. როგორც წარმართულ, ისე ქრისტიანულ ეპოქაში უთხოვარი წმინდა მცენარედ ითვლებოდა. ხოლო თამარის ეპოქაში ეს მცენარე განსაკუთრებული დაცვის ქვეშაც იყო სახელმწიფოს მხრიდან. არსებობს ლეგენდა, რომლის მიხედვითაც თამარ მეფეს სთხოვეს უთხოვარზე ჭრის ნებართვა, რაზეც მას სასტიკი უარი განუცხადებია. შესაძლოა აქედან მოდის სახელწოდება �უთხოვარი�. უთხოვრის მიმართ ასეთი განსაკუთრებული დამოკიდებულება, როგორც ჩანს, დაკავშირებულია თავად მცენარის ფიზიკურ და ფარმაკოლოგიურ ნიშან-თვისებებთან: მას ბუნებრივი დამცავი საშუალებები გააჩნია (მისი წიწვები და ყლორტები ალკალოიდებს შეიცავენ, რაც საქონლის ძლიერ მოწამვლას ან სიკვდილსაც კი იწვევს), უთხოვრის მერქანი საოცრად გამძლე და დიდი ხნის განმავლობაში ულპობელია; გარეგნულად კი ზრდასრული ხე ძლიერ შთამბეჭდავია. საუკუნეების განმავლობაში ბაწარის ხეობაში მოსახლეობა ცხოვრობდა. ადამიანის ბოლო განსახლება ხეობაში XIX და XX საუკუნეების მიჯნაზე მოხდა და 1918 წლამდე აქ 20 ოჯახი ცხოვრობდა. ისინი მეძროხეობით იყვნენ დაკავებულნი და ამ მოკლე პერიოდის განმავლობაში (დაახლ. 20 წ.) ბაწარის ტყეებისთვის სერიოზული ზიანი არ მიუყენებიათ. სახელმწიფო ნაკრძალის სტატუსი საბჭოთა ეპოქაში გულისხმობდა როგორც ფლორის, ისე ფაუნის სახეობების და, რაც მთავარია, ტყის მაქსიმალურ დაცვას. კანონის თანახმად, ადამიანის მხრიდან ჩარევა მხოლოდ სამეცნიერო-კვლევითი და საგანმანათლებლო საქმიანობით შემოიფარგლებოდა. თუმცა რეალურად კანონით გათვალისწინებული მკაცრი დაცვა სრულად არასოდეს ხერხდებოდა, მაგალითად, ადგილობრივი მოსახლეობა ნაკრძალებში ყოველთვის აგროვებდა ფიჩხს, ტყის ნობათსა თუ სამკურნალო მცენარეებს. საბჭოთა ეპოქაში მართვას ახორციელებდა ნაკრძალების სამმართველო, რომელიც სხვადასხვა დროს ფუნქციონირებდა დამოუკიდებლად ან შედიოდა რომელიმე სამინისტროს/ორგანიზაციის სტრუქტურულ შემადგენლობაში. 1997 წლიდან ნაკრძალების სამმართველო ჩამოყალიბდა როგორც დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტი, რომელიც დამოუკი-დებელი სტრუქტურა იყო საქართველოს მთავრობაში. 2004 წლიდან 2008 წლის 1 თებერვლამდე იგი წარმოადგენდა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებას � დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტს. 2008 წლის 1 თებერვლიდან კი საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება � დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტი რეორგანიზებულ იქნა და ჩამოყალიბდა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად � დაცული ტერიტორიების სააგენტოდ.

��� მუხლი 15. კვლევა და მონიტორინგი

1. მიუხედავად იმისა, რომ ბაწარის ნაკრძალს საკმაოდ დიდი ხნის ისტორია აქვს, სარწმუნო სამეცნიერო ინფორმაცია მისი ფლორისა და ფაუნის შესახებ მეტად მწირია. ცხადია, მკვლევართა ყურადღება იმთავითვე უთხოვრიანი (Taxus baccata) კორომებისკენ იყო მიპყრობილი და ამ ტერიტორიაზე განხორციელებული კვლევების უმეტესობაც ამ სახეობის ბიოეკოლოგიას, გავრცელების კანონზომიერებას და ტიპოლოგიური ნაირგვარობის გამორკვევას ეხებოდა.

2. ბაწარის ხეობის მეცნიერული კვლევა გასული საუკუნის 20-იანი წლებიდან იწყება და გარკვეული პაუზებით დღემდე მიმდინარეობს. ხეობაში სხვადასხვა დროს მუშაობდა მრავალი ცნობილი მკვლევარი: ვ. გულისაშვილი, ა. გროსგეიმი, ა. დოლუხანოვი და სხვ. ფლორისა და მცენარეულობის სხვა საკითხებთან ერთად, გამოკვლეულია ნაკრძალის მერქნიან მცენარეთა სახეობრივი შემადგენლობა, ტყის ფორმაციების ტიპოლოგიური ნაირგვარობა და განაწილების კანონზომიერებები, სუქცესიური პროცესები და, რაც მთავარია, უთხოვრის (Taxus baccata) სიცოცხლისუნარიანობისა და განახლების ტენდენციები. მიუხედავად ამისა, ბოლო დრომდე არ არსებობდა ნაკრძალის ბალახოვან მცენარეთა ფლორის სახეობრივი შემადგენლობის სია. ასეთი სია პირველად შეიქმნა 2003-2004 წლებში �დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის� ფარგლებში განხორციელებული საბაზო კვლევის შედეგად. ნაკრძალის ტერიტორიაზე მცირემასშტაბიანი ზოოლოგიური კვლევა ჩატარდა 1999-2001 წლებში (პროექტი �მგლის მონიტორინგი აღმოსავლეთ საქართველოს დაცულ ტერიტორიებში�, NACRES, WWF-ის ფინანსური მხარდაჭერით). 2003-2004 წლებში კი ზემოხსენებული საბაზო კვლევის დროს შეფასდა ძუძუმწოვართა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სახეობების (არჩვი, შველი, დათვი, მგელი, ფოცხვერი) პოპულაციები.

3. ბაბანეურის ნაკრძალის ფლორისა და მცენარეულობის შესახებ პირველი ნაშრომი გასული საუკუნის 40-იან წლებში ქვეყნდება. მაგალითად, ი. აბაშიძის შრომა �ძელქვა კახეთში�, რომელშიც ავტორი პირველად უთითებს კახეთში, კერძოდ ახლანდელი ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორიაზე ძელქვის (Zelkova carpinifolia) არსებობას, აღწერს ძელქვნარი ტყის კორომებს. ამ დროიდან მოყოლებული, ბაბანეურის მახლობლად არსებული ძელქვნარები, ბუნებრივია, მეცნიერთა ყურადღების ცენტრში მოექცა და შემდგომშიც არაერთი გამოკვლევა მიეძღვნა როგორც ქართველი, ისე სხვა საბჭოთა მეცნიერების მიერ. შესწავლილია ისეთი სკითხები, როგორიცაა: ბაბანეურის ნაკრძალში გავრცელებული ძელქვის სისტემატიკური საკითხები, ძელქვის გავრცელების პალეობოტანიკური ასპექტები, ძელქვნარი ტყეების ტიპოლოგია და ფლორისტული შემადგენლობა, ძელქვნარების ფართობების შემცირებაში ანთროპოგენური ფაქტორების როლი და სხვ. ზოგადად ბიომრავალფეროვნების შესწავლის კუთხით, აღსანიშნავია ბოლოდროინდელი შრომები ნაკრძალის ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების, მცენარეული საფარისა და ცხოველთა სამყაროს შესახებ.

4. ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე სამეცნიერო კვლევები ბიომრავალფეროვნების კუთხით პრაქტიკულად არასოდეს ჩატარებულა. ზემოხსენებული საბაზო კვლევის ფარგლებში პირველად ჩატარდა ფლორისა და მცენარეულობის, აგრეთვე ფაუნის საკვანძო სახეობების (კერძოდ, მსხვილი ძუძუმწოვრების) პოპულაციების შეფასება. აღსანიშნავია, რომ ნაკრძალების სამმართველო 1984 წ.მდე აწარმოებდა ცხოველთა მონიტორინგს საქართველოს ყველა ნაკრძალში ბაწარისა დ ბაბანეურის ჩათვლით. ამ მონიტორინგის შედეგები საკმაოდ მნიშვნელოვანია, რადგან ზოგჯერ ეს მონაცემთა ბაზა ზოგიერთი პოპულაციის დინამიკის შესახებ ინფორმაციის ერთადერთი წყაროა. თუმცა, ამ ინფორმაციის სანდოობა ხშირად ეჭვს იწვევს, ძირითადად, მონაცემების აღების საველე მეთოდების არასაიმედოობის გამო.

კარი II

შეფასება

თავი VI

ეკოლოგიური მნიშვნელობა

��� მუხლი 16. ზომა, ფორმა და ეკოლოგიური მდებარეობა

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების საერთო ფართობი 10819.06 ჰა-ია, თუმცა ბაბანეურის ნაკრძალი მის ცალკე, აბსოლუტურად იზოლირებულ ნაწილს წარმოადგენს. ბაბანეურის ნაკრძალი, რომელსაც მხოლოდ 862.1 ჰა ფართობი უკავია, ერთ-ერთი ყველაზე მცირე ზომის დაცული ტერიტორიაა საქართველოში. ზოგადი თვალსაზრისით, რა თქმა უნდა, შეუძლებელია მისი ეკოლოგიურად ეფექტურ დაცულ ტერიტორიად განხილვა. თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ ეს ნაკრძალი უნიკალური ძელქვნარი ტყეების დასაცავად შეიქმნა და ამ კონკრეტულ კონსერვაციულ ფუნქციას ბაბანეურის ნაკრძალი წარმატებით ასრულებს � ნაკრძალში შეინიშნება არამარტო ძელქვის ბუნებრივი განახლება, არამედ ძელქვნარი ტყეების თანდათანობითი აღდგენა ბუჩქნარი მცენარეულობის ადგილას. ბაბანეურის ნაკრძალის ფორმა, მნიშვნელოვანწილად, ისტორიულად ადამიანის ზეგავლენის პირობებში ჩამოყალიბებული ტყის კონტურითაა განპირობებული.

2. ბაწარის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი ერთმანეთის მომიჯნავე დაცული ტერიტორიებია და, განსხვავებული დაცვითი რეჟიმის მიუხედავად, უწყვეტ დაცულ ტერიტორიას ქმნის და გარკვეულწილად ერთიან ეკოლოგიურ სისტემას წარმოადგენს. ნაკრძალისა და აღკვეთილის საერთო ფართობია 9956.96 ჰა, რაც, რა თქმა უნდა, ვერ განიხილება დიდი ზომის დაცულ ტერიტორიად. მაგრამ ამგვარი გაფართოება (ანუ ილტოს აღკვეთილის დაარსება) უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო. ერთი მხრივ, ეს მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს ბაწარის ნაკრძალის თავდაპირველი ფუნქციის შესრულებას � უნიკალური უთხოვრიანების დაცვასა და შენარჩუნებას; მეორე მხრივ კი, ბაწარის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი ერთიანობაში იძენს ეკოლოგიურად ეფექტური დაცული ტერიტორიის ნიშნებს, რამდენადაც ისინი მოიცავენ ბუნებრივი ეკოსისტემის მნიშვნელოვან ნაწილს პოტენციურად შესაძლებელი სიცოცხლისუნარიანი კომპონენტებით, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრების პოპულაციებით.

3. ბაწარის ხეობა, როგორც პანკისის ხეობისა და ზოგადად კახეთის ნაწილი მეტად საინტერესო და მრავალფეროვანია ბიოგეოგრაფიული თავალსაზრისით, რაც მისი გეოგრაფიული და ეკოლოგიური მდებარეობითაა განპირობებული. მკვლევართა უმეტესობა კავკასიის ფიტო-გეოგრაფიული დარაიონების დროს კახეთს დამოუკიდებელ ბოტანიკურ-გეოგრაფიულ ერთეულად მიიჩნევს, ვინაიდან კახეთი წარ-მოადგენს თანამედროვე იბერიული პროვინციის ყუის ფლორის ცენტრს, რომელიც ყველაზე ნაკლებად არის სახეცვლილი მესამეული პერიოდის დროიდან. კავკასიური და ევროპული ფლორის გარდა, აქ კარგად არის გამოხატული რელიქტური კოლხური და ჰირკანული ფლორის გავლენა. მაგალითად: ბაწარის ნაკრძალში ვხვდებით სხვადასხვა წარმოშობის მერქნიან მცენარეებს: კოლხური (მაგ. Vaccinium arctostaphylos), ჰირკანული (მაგ. Hedera pastuchowii), კოლხურ-ჰირკანული (Acer laetum), კავკასიური (Carpinus caucasica, Tilia begoniifolia, Ulmus minor, Pyrus caucasica, Malus orientalis, Acer trautvetteri, Betula litwinowii, Sorbus aucuparia); უძველესი აღმოსავ-ლეთშუაზღვეთურ-კოლხური (Fagus orientalis, Castanea sativa, Rhododendron luteum, Daphne pontica), ევროპული (Taxus baccata, Acer platanoides, Acer pseudoplatanus, Fraxinus excelsior, Cerasus avium, Ulmus glabra, Euonimus europaea, Euonimus latifolia) და სხვ. ტყის სარტყლის ბალახოვან მცენა-რეებში ასევე, ვხვდებით კოლხურ და ჰირკანულ ელემენტებს: Pachyphragma macrophyllum, Aristolochia iberica, Paris incomplete, Brunnera macrophylla და სხვ.

��� მუხლი 17. სახეობრივი მრავალფეროვნება

1. ტერიტორიის სიმცირის მიუხედავად ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები სახეობათა მნიშვნელოვანი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. ბაბანეურის ნაკრძალში აღწერილია 60-მდე ოჯახის 220 სახეობაზე მეტი ჭურჭლოვანი მცენარე, ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში კი � 98 ოჯახში გაერთიანებული 670-მდე სახეობა, რომელთაგან 50-მდე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს. დაცული ტერიტორიების მცენარეულობის ძირითადი ტიპი ტყეებია. თუმცა ეს ტყეები სტრუქტურისა და სახეობრივი შემადგენლობის მიხედვით საკმაოდ მრავალფეროვანია. მაგალითად, ილტოსა და ბაწარაში გვხვდება ტყის ხუთი განსხვავავებული ცენოზი, რომელთაგან თითოეული კიდევ სხვადასხვა ვარიანტებითა და ასოციაციებითაა წარმოდგენილი; კერძოდ, წიფლნარებში რვა მკვეთრად განსხვავებული ვარიანტი განირჩევა.

2. დაცული ტერიტორიები ასევე გამოირჩევა ფაუნის სახეობების მრავალფეროვნებით. აღსანიშნავია მსხვილ და საშუალო ზომის ძუძუმწოვართა ფაუნა, რომელიც შეიცავს ისეთ სახეობებს, როგორებიცაა: არჩვი (Rupicapra rupicapra ), შველი (Capreolus capreolus), გარეული ღორი (Sus scrofa), მურა დათვი (Ursus arctos), მგელი (Canis lupus), ფოცხვერი (Lynx lynx), ტურა ( Canis aureus ), მელა (Vulpes vulpes), მაჩვი (Meles meles), ქვის კვერნა (Martes foina), ტყის კვერნა (Martes martes), გარეული კატა (Felis sylvestris) და სხვ. ზოგადად პანკისის ხეობაში სავარაუდოა ასევე ჯიქის (Panthera pardus) არსებობაც. წვრილ ძუძუმწოვართა სახეობების ინვენტარიზაცია არ ჩატარებულა, თუმცა სავარაუდოა ზოგადად კახეთის კავკასიონისთვის დამახასიათებელი სახეობების არსებობა. შესაბამისად მათი რიცხვი შესაძლოა 40-მდე იყოს.

3. ასევე, აღსანიშნავია ბაწარისა და ილტოს ორნითოფაუნა. დაუზუსტებელი მონაცემებით აქ გავრცელებულია ფრინველთა 60-მდე სახეობა. მათ შორის, აქ შესაძლებელია ისეთი ლეშიჭამია და მტაცებელი ფრინველების ნახვა, როგორიცაა: ბატკანძერი (Gypaetus barbatus) , ორბი ( Gyps fulvus ) , სვავი (Aegipius monachus), მიმინო (Accipiter nisus), მთის არწივი (Aquila chrysaetos) და მრავალი სხვ. დაცული ტერიტორიების ჰერპეტოფაუნა შეიცავს 14-მდე სახეობის რეპტილიასა და 7 სახეობის ამფიბიას.

��� მუხლი 18. ბუნებრიობა

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ეკოსისტემების ბუნებრიობის ხარისხი ზოგადად საკმაოდ მაღალია � ტყეების უმეტესობა ბუნებრივთან ახლოს მდგომია.

2. ბაწარის ნაკრძალში, პირველ რიგში, ყურადღებას ბუნებრივი უთხოვრიანი ტყეები იპყრობს. მაგრამ არანაკლებ მნიშვნელოვანია კარგად შემონახული პირველადი წიფლნარები, რომელთა ანალოგი აღმოსავლეთ საქართველოში იშვიათია. ბაწარის ხეობის ბუნებრიობაზე ადამიანის ზეგავლენა განსაკუთრებით მასშტაბური, როგორც ჩანს, არასოდეს ყოფილა. მეძროხეობასა და მცირემასშტაბიან ტყის ჩეხვას მთლიანობაში სერიოზული ზიანი ხეობის ტყეებისთვის არ მოუტანია და ბაწარის ნაკრძალი ერთ-ერთ ყველაზე კარგად შემონახულ ბუნებრივ ხეობას წარმოადგენს საქართველოში. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ, მაგალითად, ხე-ტყის მოპოვება, შედარებით მასშტაბურია ილტოს ქვემო წელში. მისასვლელი გზების მძიმე მდგომარეობისა და გეოგრაფიული მდებარეობის წყალობით ამ ხეობის ზემო წელში კარგად შემონახული ბუნებრივი ტყეებია შემორჩენილი. როგორც ვიზუალურად, ისე რეალური ეკოლოგიური მდგომარების მხრივ, ილტოს აღკვეთილი ველური ბუნების ტერიტორიის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშს წარმოადგენს.

3. ბაბანეურის ნაკრძალის ტყეებიც მთლიანობაში ბუნებრიობის მაღალი ხარისხით ხასიათდება. რაც მთავარია, ნაკრძალში აღინიშნება ძელქვის ბუნებრივი განახლება და ძელქვნარი ტყეების თანდათანობითი აღდგენა ბუჩქნარი მცენარეულობის ადგილას. ტერიტორიაზე გვხვდება სხვადასხვა ასაკის ხეები, რაც პერსპექტივაში ტყის ბუნებრივი ფუნქციონირების გარკვეულ გარანტიას იძლევა. მაგრამ ისიც ცხადია, რომ ნაკრძალის ტერიტორიაზე ვხვდებით ანთროპოგენური ფაქტორების ზეგავლენის შედეგად წარმოშობილ ჰაბიტატებსაც, კერძოდ ესენია: ბუჩქნარი და ბალახოვანი მცენარეულობა, რაც ძირითადად, ნაკრძალის სამხრეთ, ქვემო ნაწილში, მთისწინების გორაკ-ბორცვებსა და სერებზეა გავრცელებული. ისინი ტყეების, კერძოდ ძელქვნარებისა და მუხნარების, გაჩეხვის შედეგადაა წარმოქმნილი.

4. უნდა აღინიშნოს, რომ ანთროპოგენური ზემოქმედების გამო, ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვე-თილში ძუძუმწოვართა მრავალი სახეობის, განსაკუთრებით კი მსხვილი ძუძუმწოვრების, რიცხოვნობა მნიშვნელოვნად დაბალია ამ ტყეების ბუნებრივ ტევადობასთან შედარებით, რაც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომ პერიოდში დაცვის რეჟიმის შესუსტებისა და პანკისის ხეობაში პრაქტიკულად უკონტროლო სიტუაციის პირობებში გაზრდილი უკანონო ნადირობის შედეგია.

��� მუხლი 19. იშვიათობა

1. ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში ვხვდებით მრავალ იშვიათ სახეობას, რომელთა ნაწილი განეკუთვნება საფრთხეში მყოფ სახეობათა რიცხვს როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო დონეზე. ზოგადად, საყურადღებოა მსხვილ ძუძუმწოვართა სახეობები: შველი, არჩვი, გარეული ღორი, ფოცხვერი, მგელი, დათვი. ამასთან, ფოცხვერი (Lynx lynx), წავი (Lutra lutra) და არჩვის კავკასიური ქვესახეობა (Rupicapra rupicapra caucasica) შეტანილია ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხაში, როგორც გლობალურ დონეზე საფრთხეში მყოფი სახეობები. სამივე მათგანი იშვიათ სახეობებს განეკუთვნება ქვეყნის მასშტაბით და შესულია საქართველოს წითელ ნუსხაში, ისევე როგორც მურა დათვი (Ursus arctos).

2. წვრილი ძუძუმწოვრებიდან საქართველოს წითელ ნუსხაში შესულია კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus), ევროპული მაჩქათელა (Barbastela barbastellus) და ნაცრისფერი ზაზუნელა (Cricetulus migratorius). დაცული ტერიტორიების ორნითოფაუნაც მრავალ იშვიათ სახეობას ითვლის. აქ გავრცელებული ფრინველებიდან მრავალი სახეობა იშვიათია, შეტანილია საქართველოსა და ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხებში ან დაცულია საერთაშორისო შეთანხმებებით. მათ შორისაა: ბატკანძერი (Gypaetus barbatus) , ორბი ( Gyps fulvus ) , სვავი (Aegipius monachus), მთის არწივი (Aquila chrysaetos) და სხვ.

3. ბაწარისა და ილტოს ხეობები, ისევე, როგორც, საერთოდ, კახეთის კავკასიონის ტყეები, საერთაშორისო დონეზე აღიარებულია როგორც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ადგილი ამფიბიებისთვის. აღსანიშნავია გლობალურ დონეზე საფრთხეში მყოფი ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), რომელიც შესულია ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხაში. რეპტილიებიდან ასევე საყურადღებოა კავკასიური გველგესლა (Vipera dinniki), რომელიც შეტანილია საქართველოსა და ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხებში.

4. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ფლორა შეიცავს მრავალ იშვიათ სახეობას. მერქნიანი სახეობებიდან საქართველოს წითელ ნუსხაში შესულია 9 მათგანი: უთხოვარი (Taxus baccata), წაბლი (Castanea sativa), კაკალი (Juglans regia), კოლხური ბზა (Buxus colchica), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora), თელა (Ulmus glabra), პატარა თელადუმა (Ulmus minor), ძელქვა (Zelkova carpinifolia), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa).

5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მთავარ ღირშესანიშნაობას, რა თქმა უნდა, იშვიათი და უნიკალური მცენარეულობა წარმოადგენს, რომელთა დასაცავადაც თავის დროზე ეს დაცული ტერიტორიები დაარსდა. ბაბანეურის ნაკრძალის ძელქვნარი ტყე იშვიათია იმ თვალსაზრისით, რომ კახეთის კავკასიონზე ძელქვა მხოლოდ ბაბანეურის ნაკრძალსა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზეა შემორჩენილი. ბაწარის ნაკრძალის ყველაზე იშვიათ კომპონენეტს კი უთხოვრის ტყე წარმოადგენს არამარტო ქვეყნის, არამედ ეკორეგიონის მასშტაბით. მთელ კავკასიაში უთხოვარი ერთეული ხეების ან მცირე კორომების სახით გვხვდება. მაგრამ ასეთი დიდი რაოდენობით, როგორც ბაწარის ხეობაში, იგი სხვაგან არსადაა. უთხოვარი უმეტესად სხვა სახეობებთან ერთად იზრდება და ნამდვილი უთხოვრიანები, ანუ ისეთი ტყეები, სადაც უთხოვარი დომინანტ სახეობას წარმოადგენს, დიდ იშვიათობას წრამოადგენს. ბაწარის ნაკრძალშიც კი ამგვარი უთხოვრიანები მხოლოდ 11 ჰა ფართობზე გვხდება. ამავე დროს ბაწარის ნაკრძალში არის უთხოვრის იშვიათი ეგზემპლარები, რომელთა ასაკი შესაძლოა 3000 წლამდეც იყოს.

��� მუხლი 20. ენდემიზმის დონე

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ფლორა და ფაუნა შეიცავს ენდემურ სახეობებს. ფრინველთა შორისაა კავკასიის ენდემი � კავკასიური ყარანა (Phylloscopus lorenzii), მსხვილ ძუძუმწოვართა შორის კი � არჩვის კავკასიური ქვესახეობა (Rupicapra rupicapra caucasica). წვრილ ძუძუმწოვართა ოთხი სახეობა ასევე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს, ესენია: Sorex raddei, Chionomys gud, Chionoys roberti, Microtus daghestanicus.

2. ენდემიზმის დონე საკმაოდ მაღალია (ენდემურ სახეობათა პროპორციული რაოდენობა) დაცული ტერიტორიების ჰერპეტოფაუნაში. სახეობების საერთო რაოდენობის მესამედი (21 სახეობიდან 7) კავკასიის ენდემია: კავკასიური ხვლიკი (Darevskia caucasica), მდელოს ხვლიკი (D. praticola) , ართვინის ხვლიკი (D. derjugini ), ქართული ხვლიკი (Darevskia rudis), კავკასიური გველგესლა (Vipera dinniki), კოლხური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) და კავკასიური ჯვრიანა (Pelodytes caucasicus). ენდემიზმის დონე ასევე მაღალია უმაღლეს მცენარეთა შორის. ბაწარა-ბაბანეურის მცენარეთა 780-მდე სახეობიდან 50-მდე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს.

��� მუხლი 21. ეკოსისტემისა და მისი კომპონენტების მოწყვლადობა

1. ეკოსისტემების დონეზე ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მოწყვლადობა აქ არსებული ტყეების ადამიანის ჩარევის მიმართ მოწყვლადობით განისაზღვრება. ცხადია ბაწარის ნაკრძალის უთხოვრიანები და ხელუხლებელი წიფლნარები განსაკუთრებით მოწყვლადია ადამიანის მხრიდან ნებისმიერი სახის ზემოქმედების მიმართ. (არ იგულისხმება, რომ წიფლნარები ადვილად შეიძლება განადგურდეს, მაგრამ საუკუნეების მანძილზე შემონახული ე.წ. ქალწულებრივი წიფლნარები ამ სტატუსს სწრაფადვე დაკარგავენ, თუ მოხდება რაიმე სერიოზული სახის ანთროპოგენური ზემოქმედება). რაც შეეხება უთხოვრიანებს, ამ ტყეების მოწყვლადობა პირდაპირ კავშირშია თვით უთხოვრის ბიოლოგიასთან � მესამუული პერიოდის ეს რელიქტი ბუნებრივად ძლიერ დაბალი განახლებით, ძლიერ დაბალი პროდუქტიულობით, აღმოცენების და ზრდის დაბალი ტემპით ხასიათდება. შესაბამისად, ნებისმიერი სახის უარყოფითი ზემოქმედება შესაძლოა სერიოზულ შემაფერხებელ ფაქტორად იქცეს უთხოვრიანების გრძელვადიანი შენარჩუნების საქმეში.

2. ცნობილია, რომ მსხვილ ძუძუმწოვართა ფაუნა ეკოსისტემის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მოწყვლადი კომპონენტია. ეს ცხოველები საჭიროებენ საბინადროდ ვარგის ვრცელ ტერიტორიებს და გამრავლების ბუნებრივად დაბალი ტემპით ხასიათდებიან. ამის გამო, ისინი მეტად მოწყვლადები არიან გადამეტებული ნადირობისა და ჰაბიტატის განადგურების მიმართ. ბაწარის ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის საერთო ტერიტორია მხოლოდ 10005 ჰექტარია, რაც რა თქმა უნდა, არ არის საკმარისი მსხვილ ძუძუმწოვართა (განსაკუთრებით მსხვილ მტაცებელთა) სიცოცხლისუნარიანი პოპულაციების შესანარჩუნებლად. მაგრამ მას შეუძლია ამ ცხოველებისთვის მნიშვნელოვანი თავშესაფრის ფუნქცია შეასრულოს. თუმცა ასეთი მცირე ზომის დაცული ტერიტორია ზოგადად სწრაფად კარგავს ამგვარ ფუნქციას ადამიანის მხრიდან სერიოზული ჩარევის შემთხვევაში.

��� მუხლი 22. გამოყენებითი ფასეულობები

დაცვის რეჟიმიდან გამომდინარე, გამორიცხულია ნებისმიერი სახის რესურსების პირდაპირი გამოყენება ბაწარისა და ბაბანეურის ნაკრძალების ტერიტორიაზე. ილტოს აღკვეთილის გამოყენებითი ფასეულობებიდან ყველაზე ყურადსაღებია მისი ტურისტული პოტენციალი. მაღალი ესთეტიკური ღირებულების ველური ბუნების მქონე ილტოს ხეობას მართლაც გააჩნია მნიშვნელოვანი ტურისტული პოტენციალი. ეს შესაძლებელია მოიცავდეს ტურიზმის ისეთ კერძო ფორმებს, როგორიცაა: ლაშქრობა, ფრინველებზე დაკვირვება, თევზაობა (კანონით დაშვებული ხერხებით და ადმინისტრაციის კონტროლის ქვეშ) და სხვ.

��� მუხლი 23. არაგამოყენებითი ფასეულობები

1. არაგამოყენებითი ფასეულობების მხრივ, უწინარესად აღსანიშნავია სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მნიშვნელობა. ბაწარისა და ილტოს ხეობების მრავალფეროვანი ფლორა, მცენარეულობა და ფაუნა, კარგად შემონახული ტყეები, პირველ რიგში, კი უთხოვრის უნიკალური ბუნებრივი კორომები, ასევე ბაბანეურის ნაკრძალის ძელქვნარი ტყეები ამ დაცულ ტერიტორიებს მიმზიდველ ადგილად აქცევენ სამეცნიერო კვლევისა და მოსწავლე-ახალგაზრდობის საველე განათლებისთვის. მაგალითად, ბაწარის ნაკრძალი უნიკალურ შესაძლებლობებს იძლევა (კანონმდებლობით დადგენილი წესების ფარგლებში) უთხოვრისა და სხვა სახეობების, ასევე მათი ცენოზების ეკოლოგიური კვლევებისთვის.

2. საერთაშორისო დონეზე იშვიათი და უნიკალური ბუნებრივი უთხოვრის კორომებს, მათ შორის რამდენიმე გოლიათ ეგზემპლარს, რომელთა ასაკი ორი ათას წელს აღემატება, პრაქტიკულად ხელუხლებელ ბაწარისა და ილტოს ხეობებს განსაკუთრებული ესთეტიკური და სარეკრეაციო ღირებულება აქვს და შეუფასებელ სიმდიდრეს წარმოადგენს ახლანდელი და მომავალი თაობებისთვის. ბაწარისა და ილტოს დაცული ტერიტორიების ტყეებს განსაკუთრებული როლი ენიჭებათ ეროზიისა და წყალდიდობების პრევენციის კუთხით.

თავი VII

საფრთხეები და შემაფერხებელი ფაქტორები

��� მუხლი 24. ბუნებრივი ფაქტორები

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიებისთვის არ არის დამახასიათებელი რაიმე განსაკუთრებული სახის ბუნებრივი შემაფერხებელი ფაქტორები. ბაწარის ხეობის მარჯვენა, ანუ ჩრდილოეთის ფერდობი საკმაოდ მკაცრი და დამრეცია. ზოგიერთ ადგილას ფერდობთა დახრილობა 50-60⁰-ს აღწევს და ხშირია ლოკალური და საშუალო მასშტაბის ბუნებრივი კატასტროფული მოვლენები: ქარქცევა, თოვლქცევა, ღვარცოფი და სხვ. ამის გამო მრავალი ფლატე, ხევი, კლდოვანი წანასხლეტი (გაშიშვლებული დედაქანი), გამოტანის კონუსი და ხერგილია წარმოქმნილი, რაც ნაკრძალის რელიეფს ართულებს და ბევრ ადგილს ძნელადმისაღწევს ხდის.

��� მუხლი 25. ანთროპოგენული ფაქტორები

1. დაცულ ტერიტორიებსა და მის ახლომახლოს მოქმედი სხვადასხვა უარყოფითი ანთროპოგენული ფაქტორი მნიშვნელოვნად ართულებს მენეჯმენტის ამოცანების შესრულებას. პირველ რიგში, საყურადღებოა თვით დაცულ ტერიტორიაზე არალეგალური, ხოლო მის ახლომდებარე ადგილებში არამდგრადი ფორმით სხვადასხვა რესურსების მოპოვება. რამდენიმე წლის წინ პანკისის ხეობაში შექმნილი რთული ვითარების ფონზე, რა თქმა უნდა, შეუძლებელი იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეფექტურად დაცვის უზრუნველყოფა. ამჟამად, ამ მხრივ, სიტუაცია მოგვარებულია, თუმცა სერიოზული პროგრესის მიუხედავად, ისევე, როგორც მთელ საქართველოში, კვლავ აქტუალური რჩება ხე-ტყის უკანონო მოპოვების და არალეგალური ნადირობის პრობლემა. ორივე ეს ფაქტორი, თუნდაც დაცული ტერიტორიის საზღვრებს გარეთ, მაინც მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს დაცულ ტერიტორიაზე და საფრთხეს უქმნის მის ბიომრავალფეროვნებას.

2. ბრაკონიერობა � რეგიონში ბრაკონიერობა განსაკუთრებით ინტენსიურ ხასიათს შემოდგომაზე იღებს. ბრაკონიერები ძირითადად შველზე და დათვზე ნადირობენ, რაც ამ სახეობების რიცხოვნობაზე მნიშვნელოვან უარყოფით გავლენას ახდენს. ჩეჩნეთში მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტის დროს ილტოსა და ბაწარის ხეობებში გარეული ღორი გადმოვიდა. თუმცა, ინტენსიური ნადირობის შედეგად ძალიან მალე გარეული ღორი თითქმის მთლიანად გაწყდა.

3. საქონლის ძოვება � საქონლის ძოვება განსაკუთრებით აქტუალურია დაცული ტერიტორიების განაპირა ადგილებში. ბაბანეურის შემთხვევაში ამას ხელს უწყობს ნაკრძალის მდებარეობა, ანუ ის ფაქტი, რომ იგი უშუალოდ ესაზღვრება სოფლებს. შესაბამისად, შინაური ცხოველების ძოვება განსაკუთრებით მასშტაბური სწორედ ბაბანეურშია. ბაწარის ტერიტორიაზე საქონლის გადასარეკი ბილიკებიც გვხვდება. საბაზისო კვლევების დროს ილტოს ხეობაში სამი მსხვილი საღორე იყო გამოვლენილი, ბაწარაში კი � ორი. საფიქრებელია, რომ პირუტყვის ძოვება მნიშვნელოვნად აფერხებს ტყის განახლებას და ბრაკონიერობის ფონზე შემაწუხებელი ფაქტორია დაცულ ტერიტორიაზე მობინადრე ჩლიქოსნებისთვისაც.

4. ხელოვნური ხანძრები � მენეჯმენტის კუთხით გასათვალისწინებელია, რომ ზოგადად პანკისის ხეობაში შემოდგომის მშრალ პერიოდში იზრდება ხანძრების საშიშროება (ხანძარი ადვილად ვრცელდება ამ ტყეებში არსებული გამხმარი ფოთლების სქელი ფენის გამო).

5. ხე-ტყის მოპოვება � ხე-ტყის მოპოვებას ბოლო დრომდე ადგილი ჰქონდა ილტოს ხეობაში როგორც ახლანდელი აღკვეთილის, ისე მის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ძირითადად მოიპოვებდნენ სხვადასხვა დანიშნულების (მაგ. საპარკეტე) ხის მასალას. თუმცა წარსული თუ ახლანდელი სატყეო საქმიანობის უარყოფითი შედეგები ბევრად თვალშისაცემია ხეობის ქვემო წელში. ხეობის ზედა ნაწილები, რომლებიც ახლა უკვე აღკვეთილის საზღვრებშია მოქცეული, ყოველთვის უფრო კარგად შემონახული და დაცული იყო გართულებული მიღწევადობის გამო. საყურადღებოა, რომ უახლოეს დასახლებულ პუნქტებში მცხოვრები მოსახლეობისთვის შეშა ენერგიის ერთადერთ წყაროს წარმოადგენს. მიუხედავად ამისა, ილტოს აღკვეთილში შეშის მოპოვებაზე მოთხოვნა ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან პრაქტიკულად არ არის, რადგან მოსახლეობას შეშის მოპოვება უფრო მახლობელ ტყეებშიც შეუძლია.

6. არამერქნული მცენარეული რესურსების მოპოვება � სანაკრძალო რეჟიმის მიუხედავად, ბაწარა-ბაბანეურში ადგილობრივი მოსახლეობა ყოველთვის მოიპოვებდა ტყის ნობათს. მაგალითად, შემოდგომაზე, ადგილობრივი მოსახლეობა შედის ბაწარის ნაკრძალში და წაბლს აგროვებს, მათ შორის, გასაყიდადაც. მოსახლეობა ასევე აგროვებს სოკოს, კენკრას და ტყის სხვა პროდუქტებს. ზოგადად, თუ ამ არამერქნული რესურსების მოპოვება გარკვეული ნორმის ფარგლებში იქნება და მოსახლეობა დაიცავს შესაბამის წესებს, მაშინ ამ საქმიანობას სერიოზული ზიანი შესაძლოა არ მოჰქონდეს ნაკრძალისთვის, თუმცა ნაკრძალის სტატუსი ნებისმიერი ფორმით კრძალავს ბაწარის ხეობაში რესურსების მოპოვებას.

არამერქნული რესურსების მოპოვების ერთ-ერთი გახმაურებული ფორმა, რომელიც სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს ბაწარის ნაკრძალისთვის არის უთხოვრის წიწვების მოპოვება. რამდენიმე წლის წინ ამ რესურსის მოპოვებაზე მრავალწლიანი ნებართავაც კი იყო გაცემული სატყეო დეპარტამენტის მიერ. რა თქმა უნდა, ეს ნებართვა ნაკრძალს არ ეხებოდა, მაგრამ შესუსტებული დაცვის პირობებში წიწვების არალეგალურ მოპოვებას ნაკრძალშიც ჰქონდა ადგილი.

7. მცენარეების ინვაზიური სახეობები � ბაბანეურის ნაკრძალის ტყის მცენარეულობას საფრთხე ემუქრება ინტროდუცირებული (უცხო) ლედიტსია ტრიაცანტჰოსის მხრიდან. მისი აღმონაცენები და ახალგაზრდა მოზარდი მრავლად შეინიშნება ნაკრძალის ტერიტორიაზე, განსაკუთრებით, მის ქვედა ზონაში. შესაძლოა ამ მცენარის გავრცელებას შინაური ცხოველებიც უწყობენ ხელს. თვით მცენარე, როგორც ჩანს, კარგად შეეგუა ადგილობრივ პირობებს და სწრაფად ვრცელდება. თუ ინვაზიის არსებული ტემპი შენარჩუნდა, ეს მცენარე, სავარაუდოდ, ახლო მომავალშივე სერიოზულ პრობლემას შეუქმნის ბუნებრივ მცენარეულობას. ეს საკითხი დამატებით შესწავლას მოითხოვს, სათანადო ზომების დასაგეგმად.

8. სხვა შემაფერხებელი ფაქტორები � სერიოზული სირთულეებია ბაწარისა და ილტოს დაცული ტერიტორიების ერთიანი მენეჯმენტის კუთხით, მიუხედავად იმისა, რომ ბაწარისა და ილტოს ხეობები ერთმანეთს ემიჯნებიან. ილტომდე მისასვლელი გზები მძიმე მდგომარეობაშია და მანძილიც საკმაოდ დიდია. ასევე სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს ის, რომ ილტოს აღკვეთილში პრაქტიკულად არ არის მობილური კავშირი.

��� მუხლი 26. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების კომპლექსურობა

ბაწარა-ბაბანეურის ეფექტური მართვის უზრუნველსაყოფად, ზემოთ აღწერილი საფრთხეებისა და შემაფერხებელი ფაქტორების გარდა, აუცილებელია დაცული ტერიტორიების თავისებურებების გათვალისწინებაც. პირველ რიგში, საყურადღებოა ტერიტორიული მოწყობის კომპლექსურობა. ბაბანეურის ნაკრძალი დანარჩენი ტერიტორიისგან იზოლირებული ერთეულია, რომელიც ბაწარის ნაკრძალისგან 45 კმ-ითაა დაშორებული (იხ რუკა, დანართი №1). ამავე დროს, ბაბანეურის ნაკრძალი, აღმოსავლეთის გარდა, ყველა მხრიდან უშუალოდ ესაზღვრება დასახლებულ პუნქტებს და მოსახლეობასა და ნაკრძალის ტყეს შორის არავითარი ფუნქციური �ბუფერული ზონა� არ არსებობს. ეს მნიშვნელოვან პრობლემებს ქმნის ნაკრძალის ფიზიკური დაცვის მხრივ. როგორც აღვნიშნეთ, ნაკრძალის სტატუსი, ბაბანეურსა და ბაწარაში სრულიად გამორიცხავს რესურსების მოპოვებას. თუმცა ტყის ნობათის შეგროვების რეალური აკრძალვა, სავარაუდოდ, საკმაოდ რთული იქნება და ადგილობრივ მოსახლეობასთან სერიოზული კონფლიქტის გაჩენას გამოიწვევს.

��� მუხლი 27. სამართლებრივი და პოლიტიკური ფაქტორები

1. პოზიტიური ფაქტორები

ა) �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხის და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის� შესახებ საქართველოს კანონის მიღება და ამ კანონის განხორციელებაში საქართველოს მთავრობისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების ერთობლივი და კოორდინირებული მონაწილეობა, ისევე როგორც ადგილობრივი ორგანოების მხრიდან აქტიური მხარდაჭერა, ნათლად გამოხატავს საქართველოს ხელისუფლების დადებით დამოკიდებულებას ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მიმართ;

ბ) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეფექტური მართვისათვის ხელსაყრელ სამართლებრივ და პოლიტიკურ ფონს ქმნის შესაბამისი საერთაშორისო კანონმდებლობაც, რომელზეც საქართველო მიერთებულია. ამ მხრივ, აღსანიშნავია კონვენცია ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ (რიოს კონვენცია), კონვენცია ცხოველთა მიგრირებადი სახეობების დაცვის შესახებ (ბონის კონვენცია) და სხვ.

2. ნეგატიური ფაქტორები

წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის განხორცილების საქმეში ერთ-ერთი შემაფერხებელი ფაქტორია ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მომიჯნავე და ახლომდებარე ტყეების არამდგრადი მართვა და ხე-ტყის უკანონო მოპოვება. �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეუ-ლის, ლაგოდეხის და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის� შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნის მიუხედავად, ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია, რომელიც სავარაუდოდ უნდა მოიცავდეს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე ტყეებსა და საძოვრებს, ოფიციალურად ჯერ არ დაარსებულა. მისი დაარსების შემთხვევაში, ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიაზე უზრუნველყოფილი იქნება ამ ტყეებისა და საძოვრების მდგრადი მართვა, რითაც იგი შეასრულებს �ბუფერული ზონის� ფუნქციას ბაწარის ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილისთვის.

თავი VIII

მენეჯმენტის კონცეფცია

��� მუხლი 28. ზოგადი მიზანი

1. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის მთავარი მიზანია ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე მართვის მოქნილი და ეფექტური სისტემის ჩამოყალიბება და ტერიტორტიაზე არსებული ლანდშაფტების, ჰაბიტატებისა და ბიომრავალფეროვნების გრძელვადიანი შენარჩუნებისთვის სათანადო ქმედებების განხორციელება.

2. ამ ზოგადი მიზნის მისაღწევად ცხოველთა და მცენარეთა პოპულაციების კონსერვაცია მოხდება ბუნებრივ და პრაქტიკულად ხელუხლებელ გარემოში; ბუნებრივი რესურსების გამოყენება აღიკვეთება ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალების ტერიტორიაზე, ხოლო ილტოს აღკვეთილში ყველა საქმიანობა წარიმართება კონსერვაციული ინტერესებიდან და მდგრადი გამოყენების პრინციპებიდან გამომდინარე, ადგილობრივი მოსახლეობისა და, ზოგადად, საზოგადოების აუცილებელი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად; ეკოსისტემის მთლიანობისა და სტაბილურობის შენარჩუნების პარალელურად, ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე, კანონმდებლობის შესაბამისად, ყველა პირობა იქნება შექმნილი სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობისა და მდგრადი ეკოტურიზმისათვის.

��� მუხლი 29. სტრატეგიული პრინციპები

1. მენეჯმენტის გეგმის ზემოაღწერილი ზოგადი მიზანი და ამ დოკუმენტის �სტრატეგიული ხედვა� გამოსახავს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების იდეალურ მდგომარეობას. ამ მდგომარეობის მისაღწევად მენჯმენტის გეგმა ითვალისწინებს კონკრეტული ღონისძიებების განხორციელებას, რომლებიც, თავის მხრივ, შემდეგ ძირითად სტრატეგიულ პრინციპებს ეფუძნებიან.

2. დაცვა

ბუნებრივი ეკოსისტემების დაცვა � ტყეების, სუბალპური ჰაბიტატების, აგრეთვე, ბუნებრივი ეკოსისტემის ყველა კომპონენტის დაცვა უზრუნველყოფს ამ უნიკალური ეკოსისტემების ბუნებრივ დინამიკურ მდგომარეობაში შენარჩუნებას.

3. აღდგენა

დეგრადირებული ჰაბიტატების აღდგენა ბუნებრივთან მაქსიმალურად მიახლოებულ მდგომარეობამდე და იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი ცხოველებისა და მცენარეების პოპულაციების აღდგენა ხელს შეუწყობს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეკოსისტემების მდგრადობას.

4. არსებული ცოდნის გაუმჯობესება

ეკოსისტემაში მიმდინარე პროცესების შესახებ ყოველი ახალი ინფორმაცია გააუმჯობესებს დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტს და, ამავდროულად, გაზრდის ჩვენ ცოდნას საქართველოს ბუნების შესახებ.

5. მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება

როგორც ადგილობრივი, ისე, ზოგადად, ქვეყნის მოსახლეობა უფრო მეტს გაიგებს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების სილამაზის, ეკოლოგიური, სამეცნიერო და კონსერვაციული მნიშვნელობის, აგრეთვე, პრობლემების შესახებ, რაც მათი მხრიდან მხარდაჭერის საწინდარი იქნება.

6. ვიზიტორთა კმაყოფილება

ქართველ და უცხოელ ვიზიტორებს საშუალება ექნებათ დატკბნენ ულამაზესი ბუნებრივი ლანდშაფტით, უნიკალური ველური ბუნებითა და დაცული ტერიტორიების სხვა ღირსშესანიშნაობებით.

7. ტრადიციული ბუნებათსარგებლობა და რესურსების მდგრადი გამოყენება

რეგიონში ეკოლოგიურად გამართლებული, ტრადიციული და რესურსების დამზოგავი საქმიანობების/ტექნოლოგიების აღდგენა/განვითარება თანაბრად სასიკეთო იქნება როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, ისე დაცული ტერიტორიებისთვის.

8. საკუთარი შემოსავლების ზრდა

დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობა მოიტანს შემოსავალს, რომელიც გარკვეულწილად დაფარავს მენეჯმენტის ხარჯებს.

9. ადგილობრივი მოსახლეობის კეთილდღეობა

დაცული ტერიტორიის შიგნით და მის დამხმარე ზონაში განხორციელებული საქმიანობა ხელს შეუწყობს ადგილობრივი მოსახლეობისთვის შემოსავლის ახალი წყაროების გაჩენას.

10. გამოცდილების გაზიარება და რეპლიკაცია

გამოცდილებისა და ცოდნის გაზიარება საქართველოს თუ მეზობელი ქვეყნების სხვა დაცულ ტერიტორიებთან წარმატებული გამოცდილების რეპლიკაციის (გამეორების) საშუალებს მოგვცემს.

11. ალიანსების ჩამოყალიბება

თანამშრომლობისა და ურთიერთობების მჭიდრო ქსელის შექმნა საზოგადოებრივი და პოლიტიკური მხარდაჭერის მოპოვების/შენარჩუნების საშუალებაა.

��� მუხლი 30. პრიორიტეტები

1. ბოლო ათი-თხუთმეტი წლის განმავლობაში მსხვილი ძუძუმწოვრების პოპულაციების შესამჩნევი შემცირება და მოქმედი თუ პოტენციური საფრთხეები ტყეების, კერძოდ კი უთხოვრის მიმართ, თვალნათლივ მიუთითებს, რომ დაცვითი რეჟიმის გაუმჯობესება ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების უპირველეს პრიორიტეტს უნდა წარმოადგენდეს. ეს, თავის მხრივ, პირდაპირ კავშირშია მძლავრი, სათანადოდ აღჭურვილი და კვალიფიციური ადმინისტრაციის ჩამოყალიბებასთან, რომელსაც უნარი ექნება სახელმწიფო ნაკრძალები და აღკვეთილი ეფექტურად დაიცვას ბრაკონიერებისგან და, ასევე, აღკვეთოს რესურსების უკანონო მოპოვების სხვა ფორმები. შესაბამისად, �სტრატეგიული პრინციპი I � დაცვა� ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების უმთავრეს პრიორიტეტს წარმოადგენს. თუმცა სტრატეგიული პრინციპები III, IV, VI და X (შესაბამისად არსებული ცოდნის გაუმჯობესება, მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება, რესურსების მდგრადი გამოყენება და ალიანსების ჩამოყალიბება) ასევე გულისხმობს ზოგიერთ ისეთ ქმედებას, რომელთა გარეშეც დაცული ტერიტორიის ეფექტური დაცვა წარმოუდგენელია. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების რთული ტერიტორიული მოწყობისა და სხვა თავისებურებების გათვალისწინებით, ადმინისტრაციის წარმატებული საქმიანობის უმთავრესი წინაპირობაა მჭიდრო თანამშრომლობა და მძლავრი საგანმანათლებლო მუშაობა ყველა დაინტერესებულ მხარესთან, განსაკუთრებით კი, ადგილობრივ მოსახლეობასთან. ასევე მნიშვნელოვანია მხარდაჭერა გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს, განსაკუთრებით კი, დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მხრიდან.

2. მეორე რიგის პრიორიტეტად უნდა მივიჩნიოთ ეკოტურიზმის განვითარება ილტოს ხეობაში. ეს საკითხი უშუალო კავშირშია დამატებითი შემოსავლების მიღებასთან (სტრატეგიული პრინციპი VII) და თან ხელს შეუწყობს მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლებას (სტრატეგიული პრინციპი IV) და ვიზიტორთა მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას (სტრატეგიული პრინციპი V). თუმცა რეალური სიტუაციიდან გამომდინარე, ცხადია, რომ ამ მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდში სტრატეგიული მიზანი V -ის სრულად რეალიზება შეუძლებელი იქნება.

3. ყველა დანარჩენი საქმიანობა მომდევნო რიგის პრიორიტეტად უნდა ჩაითვალოს, ამიტომ რესურსების ნაკლებობის შემთხვევაში ან სხვადასხვა ქმედებას შორის კონფლიქტის გაჩენისას ადმინისტრაცია მოქმედებს აქ წარმოდგენილი პრიორიტეტების შესაბამისად.

��� მუხლი 31. ტერიტორიული დაგეგმარება და დაცვის რეჟიმები

1. საქართველოს 2003 წლის კანონით �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ�, ოფიციალურად დაფუძნდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები: ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი, ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია.

2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ტერიტორიული დაგეგმვა დაეფუძნა მეცნიერული კვლევის შედეგებს, კონსულტაციებს, ექსპერტულ შეფასებასა და დაცული ტერიტორიების მართვის მრავალწლიან გამოცდილებას. ილტოს აღკვეთილის დაარსება უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების განვითარების თვალსაზრისით. ტერიტორიული ერთეულების გარდა, მენეჯმენტის გეგმა, ასევე, განსაზღვრავს ადმინისტრაციულ ზონას, რომელიც მხოლოდ ფუნქციონალურ ზონას წარმოადგენს (დაცული ტერირტორიების ზოგადი რუკა მოცემულია 1-ლ დანართში; ტერიტორიული ერთეულების საზღვრები კი აღწერილია მე-2 დანართში).

3. ამ გეგმის განხორციელების პროცესში შესაძლებელია გამოვლინდეს არსებული ტერიტორიული მოწყობის გადასინჯვის მიზანშეწონილობა, რაც შესაძლოა გათვალისწინებული იყოს შემდგომი სამენეჯმენტო პერიოდის (განახლებულ) მენეჯმენტის გეგმაში.

4. ქვემოთ მოცემულია ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის მოკლე აღწერა (კერძოდ, აღწერილია დაცული ტერიტორიების საზღვრები, შესაბამისი დაცვის რეჟიმი და განაწესი, რაც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისადაა ჩამოყალიბებული).

��� მუხლი 32. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

1. განმარტება:

სახელმწიფო ნაკრძალი წარმოადგენს უმნიშვნელოდ სახეცვლილ უნიკალურ ეკოსისტემას, რომელიც განსაკუთრებული ღირებულების მქონე ობიექტია როგორც კონსერვაციული, ისე სამეცნიერო თვალსაზრისით. დაცვის რეჟიმი შეესაბამება IUCN-ის დაცული ტერიტორიის I კატეგორიას.

2. ზოგადი მიზანი:

სახელმწიფო ნაკრძალში არსებული ფლორისა და ფაუნის დაცვა; ეკოსისტემის თვითრეგულირებადი და სრულყოფილი ფუნქციონირების, მისი დღევანდელი სახის შენარჩუნება; მეცნიერული კვლევა; საგანმანათლებლო საქმიანობა.

3. ადგილმდებარეობა:

ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. შტორის მარჯვენა მხარეს, სოფლებს �ლალისყურს, ბაბანეურსა და არგოხს შორის. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩადუნიანის სერი, აღმოსავლეთიდან � ტახტიგორის სერი, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან � მდ. მაღრაანისფშას ხეობები სოფლებამდე: მაღრაანი და არგოხი. ბაბანეურის ნაკრძალის ფართობია 862.1 ჰა.

4. აღწერა-დასაბუთება:

ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის დაარსების მთავარი მიზანი 1960 წელს იყო იშვიათი რელიქტური ხემცენარის ძელქვის (Zelkova carpinifolia) ტყის კონსერვაცია.

5. რეგულირება:

სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 30-ე მუხლის თანახმად, დაშვებულია:

ა) �არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა;

გ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-, მოტო- და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;

დ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება;

ე) საკადასტრო სამუშაოების განხორციელება;

ვ) სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისთვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (სახელმწიფო ნაკრძალის ფიზიკური დაცვა);

ზ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება სამენეჯმენტო გეგმით გათვალისწინებული შეზღუდვებით�.

6. შესაბამისად, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე:

ა) ვიზიტორთა შესვლა დასაშვებია მხოლოდ სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მიზნებით;

ბ) სამეცნიერო კვლევა, სამეცნიერო მიზნით ბიოლოგიური მონაცემებისა და ნიმუშების შეგროვება ხორციელდება მკაცრი კონტროლის ქვეშ და საჭიროებს ადმინისტრაციის თანხმობას;

გ) კანონით დაშვებული საქმიანობების განხორციელებისთვის აუცილებელი მუდმივი ან დროებითი კონსტრუქციებისა და ნიშნების განთავსება შესაძლებელია ადმინისტრაციის ოფიციალური თანხმობის შემდეგ;

დ) საგანმანათლებლო მიზნის მქონე ვიზიტორთა გადაადგილება დასაშვებია მხოლოდ სპეციალურად გამოყოფილ ბილიკებზე, უმოტორო ტრანსპორტით ან ფეხით.

7. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა ზემოაღწერილის გარდა. ქვემოთ ჩამოთვლილია აკრძალული ქმედებების ის კატეგორიები, რომლებიც განსაკუთრებით სერიოზულ საფრთხეს უქმნიან სახელმწიფო ნაკრძალს:

ა) ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის სახელმწიფო საკუთრების შეცვლა ან სარგებლობაში გადაცემა;

ბ) ეკოსისტემის და მისი ცალკეული კომპონენტების მოდიფიცირება (მათ შორის, არაადგილობრივი სახეობების მიზანმიმართული ინტროდუქცია); განახლებადი და, მით უმეტეს, არაგანახლებადი ბუნებრივი რესურსების ნებისმიერი სახით ხელყოფა (რღვევა, დაზიანება, ამოღება, შეშფოთება � მათ შორის, ნადირობა, თევზაობა, საქონლის ძოვება, თიბვა, მერქნის მოპოვება);

გ) გარემოს დაბინძურება (ნიადაგის, წყლისა და ჰაერის დაბინძურება ქიმიური, ბაქტერიოლოგიური, რადიოაქტიური ან ნებისმიერი სხვა სახის დამბინძურებლებით; ასევე ხმოვანი და ვიზუალური შეწუხება);

დ) არასაგანმანათლებლო და არასამეცნიერო მიზნით ვიზიტორთა დაშვება;

ე) ტერიტორიაზე ვიზიტორთა მიერ საბრძოლო და სანადირო იარაღისა და მოწყობილობების შეტანა.

��� მუხლი 33. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი

1. განმარტება:

სახელმწიფო ნაკრძალი წარმოადგენს უმნიშვნელოდ სახეცვლილ უნიკალურ ეკოსისტემას, რომელიც განსაკუთრებული ღირებულების მქონე ობიექტია როგორც კონსერვაციული, ისე სამეცნიერო თვალსაზრისით. დაცვის რეჟიმი შეესაბამება IUCN-ის დაცული ტერიტორიის I კატეგორიას.

2. ზოგადი მიზანი:

სახელმწიფო ნაკრძალში არსებული ფლორისა და ფაუნის დაცვა; ეკოსისტემის თვითრეგულირებადი და სრულყოფილი ფუნქციონირების, მისი დღევანდელი სახის შენარჩუნება; მეცნიერული კვლევა; საგანმანათლებლო საქმიანობა.

3. ადგილმდებარეობა:

ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. ბაწარის ხეობაში, ახმეტის რაიონის სოფ. ბირკიანიდან 1.5 კმ-ზე. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება საქისტოს მთა და მისი მიმდებარე მთის მასივი, აღმოსავლეთიდან � წინაგორის ქედი, რომელიც მდ. ალაზანს ებჯინება, სამხრეთიდან � მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ბაწარის წყალგამყოფი კეხურისგორის ქედი, დასავლეთიდან კი � წოვათის ქედი, მდ. ილტოს ხეობა. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობია 2985.1 ჰა.

4. აღწერა-დასაბუთება:

ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის დაარსების მთავარი მიზანი იყო მესამეული პერიოდის რელიქტური ხემცენარის უთხოვარის (Taxus baccata) ბუნებრივი ტყის კონსერვაცია, რაც გლობალური მასშტაბით იშვიათობას წარმოადგენს. უთხოვრის უნიკალური ბუნებრივი კორომების გარდა, ბაწარის ნაკრძალში არის კარგად შემონახული წიფლნარები, მათ შორის, პრაქტიკულად ხელუხლებელი, ე.წ. ქალწულებრივი კორომები. ამავე დროს, ბაწარის ხეობა ხასიათდება მრავალფეროვანი ფლორით, რომლის შემადგენლობაში შედის სხვადასხვა წარმოშობის სახეობები: კოლხური, ჰირკანული, კავკასიური და ევროპული. ტერიტორიის სიმცირის მიუხედავად, ხეობა მნიშვნელოვან საბინადროსა და თავშესაფარს წარმოადგენს ფაუნის მრავალი სახეობისთვის, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრებისთვის, როგორიცაა: დათვი, მგელი, ფოცხვერი, შველი და სხვ. ხეობაში გვხვდება მრავალფეროვანი ორნითოფაუნა, მათ შორის, იშვიათი ლეშიჭამია და მტაცებელი ფრინველები: ორბი, სვავი, ბატკანძერი, მთის არწივი და სხვ.

5. რეგულირება:

ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის თანახმად, დაშვებულია:

ა) �არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა;

გ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-, მოტო- და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;

დ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება;

ე) საკადასტრო სამუშაოების განხორციელება;

ვ) სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისთვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (სახელმწიფო ნაკრძალის ფიზიკური დაცვა);

ზ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება სამენეჯმენტო გეგმით გათვალისწინებული შეზღუდვებით�.

6. შესაბამისად, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე

ა) ვიზიტორთა შესვლა დასაშვებია მხოლოდ სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მიზნებით (ვიზიტორთან წინასწარ ფორმდება შესაბამისი ხელშეკრულება);

ბ) სამეცნიერო კვლევა, სამეცნიერო მიზნით ბიოლოგიური მონაცემებისა და ნიმუშების შეგროვება ხორციელდება მკაცრი კონტროლის ქვეშ და საჭიროებს ადმინისტრაციის თანხმობას;

გ) მუდმივი ან დროებითი კონსტრუქციებისა და ნიშნების განთავსება შესაძლებელია ადმინისტრაციის ოფიციალური თანხმობის შემდეგ;

დ) გადაადგილება დასაშვებია სპეციალურად გამოყოფილ ბილიკებზე მხოლოდ უმოტორო ტრანსპორტით ან ფეხით.

7. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა ზემოაღწერილის გარდა. ქვემოთ ჩამოთვლილია აკრძალული ქმედებების ის კატეგორიები, რომლებიც განსაკუთრებით სერიოზულ საფრთხეს უქმნიან სახელმწიფო ნაკრძალსა და მის ბიომრავალფეროვნებას:

ა) ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის სახელწიფო საკუთრების შეცვლა ან სარგებლობაში გადაცემა;

ბ) ეკოსისტემის და მისი ცალკეული კომპონენტების მოდიფიცირება;

გ) განახლებადი და, მით უმეტეს, არაგანახლებადი ბუნებრივი რესურსების ნებისმიერი სახით ხელყოფა (რღვევა, დაზიანება, ამოღება, შეშფოთება � მათ შორის, ნადირობა, თევზაობა, საქონლის ძოვება, თიბვა, მერქნის მოპოვება);

დ) გარემოს დაბინძურება (ნიადაგის, წყლისა და ჰაერის დაბინძურება ქიმიური, ბაქტერიოლოგიური, რადიოაქტიური ან ნებისმიერი სხვა სახის დამბინძურებლებით; ასევე ხმოვანი და ვიზუალური შეწუხება);

ე) არასაგანმანათლებლო და არასამეცნიერო მიზნით ვიზიტორთა დაშვება; ტერიტორიაზე ვიზიტორთა მიერ საბრძოლო, სათევზაო და სანადირო იარაღისა და მოწყობილობების შეტანა;

ვ) საგანმანათლებლო მიზნით ვიზიტორთა ღამისთევა და ტერიტორიაზე მათი ყოფნა სპეციალურად გამოყოფილი დროისა და ადგილების (საგანმანათლებლო ბილიკების) გარდა.

��� მუხლი 34. ილტოს აღკვეთილი

1. განმარტება:

აღკვეთილი მოიცავს ნაკლებად დაზიანებულ ბუნებრივ ტერიტორიას, სადაც ინფრასტრუქტურის განვითარება უკავშირდება მხოლოდ საგანმანათლებლო და რეკრეაციულ საქმიანობებს და ბუნებრივი პირობების შენარჩუნება მოითხოვს სპეციალურ კონსერვაციულ ღონისძიებებს. დაცვის რეჟიმი შეესაბამება IUCN-ის დაცული ტერიტორიის IV კატეგორიას.

2. ზოგადი მიზანი:

აღკვეთილი მიზნად ისახავს ბუნების კონსერვაციას გარკვეული დაშვებული საქმიანობების პარალელურად, როგორიცაა: მდგრადი რეკრეაცია და ტურიზმი (ვიზიტორების მიერ ბუნებრივი ლანდშაფტების, ფლორისა და ფაუნის გაცნობას ეკოსისტემაზე ზიანის მიყენების გარეშე), ზოგიერთი განახლებადი ბუნებრივი რესურსის გამოყენება მკაცრი კონტროლის პირობებ-ში ადგილობრივი მოსახლეობის აუცილებელი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილების მიზნით.

3. ადგილმდებარეობა:

ილტოს აღკვეთილი მდებარეობს მდ. ილტოს ზემო წელში. მას დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მდ. ილტოს და მდ. ივრის წყალგამყოფი კახეთის ქედი, სამხრეთიდან � მდ. კიტარისხევისა და მდ. მშრალიხევის წყალგამყოფი და მდ. ჭირის-ხევის სამხრეთით მდებარე წყალგამყოფი, აღმოსავლეთიდან კი � ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი. აღკვეთილის საერთო ფართობია 6971 ჰა.

4. აღწერა-დასაბუთება:

ილტოს ხეობის ზემო წელი ხასიათდება მაღალი ესთეტიკური და კონსერვაციული ღირებულების ველური ბუნებით. გარკვეული ანთროპოგენული ზემოქმედების მიუხედავად, ხეობაში შემორჩენილია მდიდარი და მრავალფეროვანი ფლორა და მცენარეულობა. სათანადო ჰაბიტატის არსებობისა და, როგორც ჩანს, ტერიტორიის ძნელადმისაღწევობის გამო, ხეობა წარმოადგენს საბინადროსა და თავშესაფარს ფაუნის მრავალი სახეობისთვის, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრებისთვის (დათვი, მგელი, ფოცხვერი, შველი და სხვ.), ასევე გვხვდებიან იშვიათი ლეშიჭამია და მტაცებელი ფრინველები (ორბი, სვავი, ბატკანძერი, მთის არწივი და სხვ). ილტოს აღკვეთილის დაარსებით, ბაწარის ნაკრძალთან ერთიანობაში შეიქმნა შედარებით ვრცელი, ეკოლოგიურად ბევრად უფრო ეფექტური დაცული ტერიტორია, რითაც უკეთესი პირობები იქმნება სიცოცხლისუნარიანი კომპონენტების, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრების პოპულა-ციების შენარჩუნების და თვით ბაწარის ნაკრძალის ეფექტური მენეჯმენტისთვის.

5. რეგულირება:

ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 31-ე მუხლის თანახმად, დაშვებულია:

ა) სამეცნიერო კვლევა;

ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა;

გ) ეკოტურიზმი;

დ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება;

ე) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო-, მოტო- და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;

ვ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება;

ზ) საკადასტრო სამუშაოების განხორციელება;

თ) აღკვეთილის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისთვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (აღკვეთილის ფიზიკური დაცვა);

ი) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება სამენეჯმენტო გეგმით გათვალისწინებული შეზღუდვებით;

მკაცრი კონტროლის პირობებში ცალკეული განახლებადი რესურსების მოხმარება.

6. კანონმდებლობით დაშვებული საქმიანობების განხორციელების მიზნით ილტოს აღკვეთილში დაშვებულია შემდეგი კონკრეტული ქმედებები:

ა) ტურისტული და დაცვის ინფრასტრუქტურის � ლანდშაფტთან შეხამებული ბილიკების, თავშესაფრების, გადასახედი პლატფორმების, დასასვენებელი ადგილების, ხიდებისა და გზების მოწყობა;

ბ) ადგილობრივი მოსახლეობის აუცილებელი და სასიცოცხლო ინტერესებიდან გამომდინარე, ცალკეული განახლებადი ბუნებრივი რესურსების (მაგ., შეშა და ტყის ნობათი) გამოყენება ადმინისტრაციის მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ;

გ) სამოყვარულო თევზაობა სპეციალურად გამოყოფილ ადგილებში ადმინისტრაციის მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ;

დ) სამეცნიერო კვლევა და ინფორმაციის მოპოვება, ასევე სამეცნიერო მიზნით ბიოლოგიური მონაცემებისა და ნიმუშების შეგროვება ადმინისტრაციის თანხმობით; მუდმივი ან დროებითი კონსტრუქციებისა და ნიშნების განთავსება ადმინისტრაციის ოფიციალური თანხმობის შემდეგ;

ე) ვიზიტორების დაშვება საგანმანათლებლო, რეკრეაციული და ტურისტული მიზნით მხოლოდ სპეციალურად გამოყოფილ ადგილებში (სპეციალური ბილიკები, ღამისთევის ადგილები, თავშესაფრები);

ვ) ვიზიტორთა გადაადგილება ფეხითა და ცხენით;

ზ) ვიზიტორებს შეუძლიათ ფოტოებისა და ფილმების გადაღება, ასევე ბიომრავალფეროვნების ობიექტებზე ვიზუალური დაკვირვება მყუდროების დარღვევის გარეშე;

თ) აუცილებელი ხანძარსაწინააღმდეგო და პრევენციული ღონისძიებების გატარება.

7. ილტოს აღკვეთილში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა ზემოაღწერილის გარდა. ქვემოთ ჩამოთვლილია აკრძალული ქმედებების ის კატეგორიები, რომლებიც განსაკუთრებით სერიოზულ საფრთხეს უქმნიან აღკვეთილსა და მის ბიომრავალფეროვნებას:

ა) არაგანახლებადი რესურსების ხელყოფა (რღვევა, დაზიანება);

ბ) გარემოს დაბინძურება (ნიადაგის, წყლისა და ჰაერის დაბინძურება ქიმიური, ბაქტერიოლოგიური, რადიოაქტიური და სხვ. დამბინძურებლებით); ცეცხლის დანთება და ნაგვის გადაყრა, გარდა სპეციალურად მოწყობილი ადგილებისა;

გ) სატრანსპორტო საშუალებებით მოძრაობა ადმინისტრაციასთან წინასწარი შეთანხმების გარეშე და გარდა �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონით გათვალისწინებული შემთხვევისა;

დ) ჭარბი რაოდენობით ვიზიტორების დაშვება;

ე) ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის სახელმწიფო საკუთრების შეცვლა და სარგებლობაში გადაცემა.

��� მუხლი 35. ადმინისტრაციის ზონა

1. განმარტება:

ზონა მოიცავს ტერიტორიებს, სადაც განლაგებულია დაცვის, კონტროლისა და უსაფრთხოებისთვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურა.

2. მიზანი:

ნაკრძალისა და აღკვეთილის ეფექტური დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ინფრასტრუქტურის უზრუნველყოფა.

3. ადგილმდებარეობა:

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციული ცენტრი ამჟამად მდებარეობს ქ. ახმეტაში. მცველების (რეინჯერთა) მუდმივი საგუშაგოები ბაწარის და ილტოს შესავლელებში მოეწყობა, ხოლო დროებითი თავშესაფრები კი � ბაწარისა და ილტოს საზღვარზე (კერძოდ, ტბათანასთან ახლოს, საიდანაც ორივე დაცული ტერიტორიის გაკონტროლება იქნება შესაძლებელი) და ილტოს აღკვეთილის ჩრდილო-დასავლეთით (კერძოდ, სახბორის გორაზე).

4. რეგულირება:

ა) ადმინისტრაციული ინფრასტრუქტურისთვის ადგილების შერჩევა ხდება გარემოსადმი მინიმალური ზიანის მიყენების პრინციპის გათვალისწინებით;

ბ) დასაშვებია მხოლოდ ბუნებრივ გარემოსთან ჰარმონიაში მყოფი შენობა-ნაგებობებისა და ტერიტორიების მოწყობა;

გ) ხორციელდება ხანძარსაწინააღმდეგო კონტროლი.

��� მუხლი 36. დამხმარე ზონა

1. განმარტება:

ეს ზონა არ წარმოადგენს კანონით განსაზღვრულ დაცვის კატეგორიას და მოცემული მენეჯმენტის გეგმის მიზნებიდან გამომდინარე, განისაზღვრება როგორც ერთ-ერთი ფუქციონალური ზონა, ანუ დაცული ტერიტორიის უშუალო სიახლოვეში ადგილობრივ მოსახლეობასა და ხელისუფლებასთან მჭიდრო თანამშრომლობის არაფორმალური ზონა. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას უფლება აქვს მოითხოვოს სახელმწიფო ნაკრძალების და აღკვეთილის ფარგლებს გარეთ ისეთი საქმიანობის შეჩერება, რომელსაც ზიანი მოაქვს დაცული ტერიტორიებისთვის.

2. მიზანი:

დამხმარე ზონის ძირითადი მიზანია გარემოს დაცვისა და ეკონომიკური განვითარების ინტერესების ინტეგრაცია, რათა დაცული ტერიტორიების ფარგლებს გარეთ არ განხორციელდეს ისეთი საქმიანობა, რომელიც პირდაპირ თუ არაპირდაპირ უარყოფით ზეგავლენას მოახდენს დაცულ ტერიტორიებზე ან მათ ეფექტურ მართვაზე. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ისეთი ქმედებები, როგორიცაა: მიწათსარგებლობის ოპტიმალური სისტემის ჩამოყალიბება, განახლებადი რესურსების რაციონალური გამოყენებისა და გარემოსდაცვითი კუთხით გამართლებული საქმიანობების წახალისება, გარემოზე ზემოქმედების მონიტორინგი და სხვ.

3. ადგილმდებარეობა:

ა) ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის აღმოსავლეთით მდებარე ტყის მასივები და მახლობლად მდებარე სოფლების: ბაბანეური, არგოხი, ლალისყური, მაღრაანი, ფშაველი, ფიჩხოვანი, ქვემო ალვანი;

ბ) ბაწარის ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის მიმდებარე ტყის მასივები და საძოვრები, პანკისის ხეობის სოფლები: ბირკიანი, ომალო, დუმასტური, ჯოყოლო, დუისი და სხვ.

4. საქმიანობის ძირითადი სფეროები:

ა) უპირველესი პრიორიტეტია თანამშრომლობა ადგილობრივ ხელისუფლებასთან (განსაკუთრებით, განვითარების გენერალური გეგმისა და რეგიონალური გეგმის შემუშავების სფეროში);

ბ) დამხმარე ზონაში ეკონომიკური საქმიანობის (განსაკუთრებით რესურსების მოპოვების) დაგეგმვასა და განხორციელების პროცესში დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მონაწილეობის უზრუნველყოფა;

გ) ეკოსისტემებისა და ბუნებრივი რესურსების მონიტორინგის ხელშეწყობა;

ტურიზმის განვითარების ხეშეწყობა;

დ) ადგილობრივი მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლებისა და საგანმანათლებლო საქმიანობა.

თავი IX

მართვის სფეროები

��� მუხლი 37. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის განვითარება

1. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ჩამოყალიბებისა და ფუნქციონირების იურიდიული ბაზა განსაზღვრულია ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობით, დებულებით, მენეჯმენტის გეგმით, საოპერაციო რეგულაციებითა და ყოველწლიური სამოქმედო გეგმებით.

2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას აქვს შესაბამისი ორგანიზაციული სტრუქტურა. იგი შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება: ადმინისტრაციული, ფინანსური მართვის და დაცვის. თანამშრომელთა უფლება-მოვალეობანი და საკვალიფიკაციო მოთხოვნები განსაზღვრულია ამ მენეჯმენტის გეგმით.

3. ეფექტურად ფუნქციონირებისთვის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას, ისევე როგორც ცალკეულ პროგრამებს, ესაჭიროება შესაბამისი აღჭურვილობა. გარდა სპეციფიკური აღჭურვილობისა, ადმინისტრაციის სამსახურებს სჭირდებათ საერთო სარგებლობის საოფისე ტექნიკა და საშუალებები.

4. ადმინისტრაცია უფლებამოსილია მართოს სახელმწიფო ნაკრძალების და აღკვეთილის ტერიტორიაზე არსებული რესურსები მოც. ტერიტორიის დაცვითი კატეგორიის შესაბამისად.

5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ახორციელებს სახელმწიფო ნაკრძალებისა და აღკვეთილის ტერიტორიაზე კანონდარღვევათა აღკვეთას.

6. დაცულ ტერიტორიებზე ადმინისტრაცია უფლებამოსილია აწარმოოს ტერიტორიის დაცვასთან დაკავშირებული შემოვლები და სხვა საქმიანობა, აღკვეთოს დარღვევები, შეაფასოს მიყენებული ზარალი და, შესაბამისი ნორმების მიხედვით, საქმე გადასცეს სასამართლო ან საგამოძიებო სამსახურებს.

7. ვიზიტორებს ემსახურებათ ადმინისტრაციის შესაბამისი თანამშრომლები და, მომავალში შესაძ-ლოა სპეციალური განყოფილების ჩამოყალიბებაც, ასევე, ვიზიტორთა მომსახურებასთან დაკავშირებული კონცესიონერების ჩართვა.

8. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, გრანტებიდან და საკუთარი შემოსავლებიდან. სახელმწიფო-საბიუჯეტო დაფინანსების მექანიზმი გათვალისწინებულია კანონმდებლობით. სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსების წილი განისაზღვრება ყოველწლიურად ბიუჯეტის კანონის მიხედვით.

9. დებულებით გათვალისწინებულია ტურისტული მომსახურებით და სხვა სახის საკუთარი შემოსავლების განკარგვა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

10. ადმინისტრაცია ეყრდნობა არსებულ ადამიანურ რესურსს (კადრებს), კვალიფიკაციის ასამაღლებლად კი ატარებს ტრენინგებს და სასწავლო ტურებს.

��� მუხლი 38. თვითმონიტორინგი და განხილვები

1. მენეჯმენტის ეფექტურობის რეგულარული განხილვა ადაპტური მართვის მთავარი წინაპირობაა. დაცული ტერიტორიების მართვის პროცესში განხორციელებული თითოეული ქმედება თუ ღონისძიება კრიტიკულად უნდა შეფასდეს მართვის შემდგომი გაუმჯობესების მიზნით. მენეჯმენტის ეფექტურობის ობიექტური შეფასებისთვის რეგულარულად განხორ-ციელდება შემდეგი სამი პროცედურა:

2. მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების მექანიზმი

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია გამოიყენებს �მსოფლიო ბანკისა და WWF-ის ალიანსის� მიერ მომზადებულ �მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების მექანიზმს� ¹  , რომელიც სპეციალურად დაცული ტერიტორიებისთვისაა შექმნილი. ეს მეთოდი საშუალებას იძლევა შედარებით მარტივად და სწრაფად მოგროვდეს საჭირო ინფორმაცია მართვის ეფექტურობისა და მიღწეული პროგრესის შესაფასებლად. ამ მეთოდით მართვის ეფექტურობის შეფასება ტარდება წელიწადში ერთხელ.

3. სოციალურ-ეკონომიკური კვლევები

ეფექტური მენეჯმენტის მნიშვნელოვანი ასპექტია სოციალურ-ეკონომიკური და ადგილობრივი მოსახლეობის დამოკიდებულების მუდმივი მონიტორინგი, დაცული ტერიტორიების განვითარების პროგრამის ფარგლებში ამგვარი მონიტორინგის დეტალური გეგმა და შესაბამისი კითხვარი.

4. ყოველწლიური დეტალური განხილვები

მენეჯმენტის ეფექტურობის მონიტორინგის სტანდარტული პროგრამის დეტალები შემუშავდება წლიურ სამუშაო გეგმასთან ერთად. წლიური სამუშაო გეგმა განსაზღვრავს მართვის პროცესში განხორციელებული საქმიანობის უმთავრეს პუნქტებსა და საკითხებს. თითოეული საქმიანობის შეფასება მოხდება მიღწეული შედეგების მიხედვით. საჭიროებისამებრ მომზადდება შენიშვნები.

��� მუხლი 39. დაფინანსება

1. სახელმწიფო ბიუჯეტი

მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით (�საქართველოს კანონი დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ�), ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების დაფინანსება ხდება საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.

2. დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი

2003-2007 წწ.-ში ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ჩამოყალიბებისა და მართვის კუთხით განხორციელებულ ქმედებათა დიდი ნაწილი დაფინანსდა დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტით.

3. საკუთარი შემოსავლები

სახელმწიფო ბიუჯეტის გარდა, კანონით დაშვებულია დაცული ტერიტორიის მიერ საკუთარი შემოსავლების გენერირება, რომელთა პოტენციური წყაროებია:

ა) ეკოტურიზმთან და საგანმანათლებლო საქმიანობასთან დაკავშირებული მომსახურებით მიღებული შემოსავალი (ღამისთევის, გიდის მომსახურების და სხვ. ღირებულება);

ბ) კონცესიები.

4. შემოსავლის სხვა წყაროები

დამატებითი დაფინანსების მოზიდვა შესაძლებელია სხვადასხვა დონორი ორგანიზაციისა და საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებისგან (მაგ. WWF, USAID და სხვ.). აგრეთვე სახელმწიფო შეკვეთისა და სხვა მხარეებთან დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების სახით; საქართველოს კანონმდებლობით ნებადართული სხვა შემოსავლებით.

��� მუხლი 40. ინფრასტრუქტურა

1. მართვის ეს სფერო გულისხმობს დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მუშაობისთვის, ტერიტორიის დაცვისა და ვიზიტორთა მომსახურებისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის განვითარებას. აუცილებელი ინფრასტრუქტურა მოიცავს მცველთა საგუშაგოებს, საგანმანათლებლო ბილიკებს, ტერიტორიის საზღვრების აღმნიშვნელ ნიშნებს და სხვ.

2. ჩატარებულია ბაწარა-ბაბნეურის დაცული ტერიტორიების დემარკაცია. საზღვრის აღმნიშვნელი ნიშნულები ასიმეტრიულადაა განლაგებული დაცული ტერიტორიების პერიმეტრის გასწვრივ. ნიშნულების განლაგების სიმჭიდროვე გეოგრაფიულად გამოკვეთილ საზღვრებში (ხეობა, მდინარის ნაპირი, ქედი და ა.შ.) მცირდება, დაცვის თვალსაზრისით კრიტიკულ ადგილებში კი � იზრდება (ასეთ ადგილებში მნიშვნელოვანია, რომ საზღვარი ადვილად გამოსაცნობი იყოს). სასაზღვრო ნიშნულს წაკვეთილი ტრაპეციის ფორმა აქვს. მასში ჩამონტაჟებულია ოთხკუთხა ფირფიტა, რომელზეც ამოტვიფრულია დაცული ტერიტორიის აღმნიშვნელი ქართულ-ინგლისური წარწერა და სასაზღვრო წერტილის რიგითი ნომერი. სასაზღვრო ნიშნულები შეტანილია მიწის კადასტრში. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი შემოსაზღვრულია 98 ნიშნულით, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი � 57, ილტოს აღკვეთილი კი � 77 ნიშნულით; ბაწარის ნაკრძალის 3 ნიშნული ბაწარასა და ილტოს შორის საზღვარზე მდებარეობს.

��� მუხლი 41. შესაძლებლობების გაძლიერება და ტრენინგი

საჭიროა მუდმივმოქმედი ტრენინგის პროგრამა, რომელიც ხელს შეუწყობს თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლებას. ტრენინგის პროგრამა მოიცავს დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის ყველა ასპექტს, როგორიცაა:

1. კომპიუტერის გამოყენება;

2. მცველების ტრენინგი (ფიზიკური დაცვის ღონისძიებები, კანონაღსრულება და სხვ.);

3. ხანძარსაწინააღმდეგო საქმიანობა, სამაშველო ოპერაციები;

4. ინგლისური ენის შესწავლა;

5. ბიომრავალფეროვნების და სოციალური მონიტორინგი;

6. კომუნიკაციის უნარ-ჩვევები;

7. ინტერპრეტაცია, ბუნებათმცოდნეობის პედაგოგიკა, საგანმანათლებლო საქმიანობა;

8. ჯგუფური მუშაობის უნარ-ჩვევები;

9. დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტი;

10. ადმინისტრაციული უნარ-ჩვევები, ბუღალტერია, შესყიდვები.

თავი X

საზოგადოებასთან ურთიერთობა და განათლება

��� მუხლი 42. საზოგადოებასთან ურთიერთობა

1. საზოგადოებრივი ურთიერთობები მოიცავს დაცულ ტერიტორიებთან პირდაპირ თუ არაპირდაპირ დაკავშირებული მოსახლეობის ყველა ფენას, მათ შორის, ადგილობრივ, ეროვნულსა და საერთაშორისო დონეზე. საზოგადოებასთან ურთიერთობა მოიცავს რამდენიმე ძირითად ასპექტს.

2. ინფორმაციის გავრცელება

ფართო საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება ინფორმაციის გავრცელების სხვადასხვა საშუალებით, რიგორიცაა: რეკლამირება, დაცული ტერიტორიების და კონსერვაციის თემაზე საინფორმაციო და სამეცნიერო ინფორმაციის გავრცელება მასმედიით (რადიო, ტელევიზია და პრესა), ასევე, ვებგვერდის პერიოდული განახლება.

3. სპეციალური ვიზიტების ორგანიზება

დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია პერიოდულად მოიწვევს მთავრობისა და პარლამენტის წევრებს, ასევე უცხო ქვეყნების წარმომადგენლობებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების მაღალჩინოსნებს, ცნობილ ადამიანებს ისეთ ღონისძიებებზე, როგორებიცაა: დაცული ტერიტორიის გახსნა, ევროპის პარკების (დაცული ტერიტორიების) დღე, ტრადიციული დღესასწაულები და ა.შ. ურთიერთობების გასაღრმავებლად ორგანიზება გაუკეთდება საქართველოში აკრედიტებული საელჩოების მაღალჩინოსნების ვიზიტებს.

4. სპეციალური ღონისძიებების ორგანიზება

ა) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების დაარსების აღსანიშნავად ყოველწლიურად გაიმართება ღონისძიებები;

ბ) სკოლის მოსწავლეთა, ზოგადად, ახალგაზრდების მონაწილეობით ჩატარდება გარემოსდაცვითი აქციები, მაგ., ხეების დარგვა, დასუფთავების აქციები და სხვ;

გ) ადმინისტრაცია მონაწილეობას მიიღებს თბილისისა და საერთაშორისო ტურისტულ გამოფენებსა და ბაზრობებში;

დ) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების და, ზოგადად, ველური ბუნების პოპულარიზაციის მიზნით კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი ჩაატარებს შეხვედრებსა და ეკო-გაკვეთილებს ახმეტის რაიონის სკოლებში. ექსკურსიაზე მოსულ მოსწავლეებს, აგრეთვე, გააცნობენ დაცული ტერიტორიის ბუნებრივი მემკვიდრეობის მნიშვნელობას, ტერიტორიაზე მოქცევის წესებს და სხვ.

5. პარტნიორული ურთიერთობები

ჩამოყალიბდება გრძელვადიანი პარტნიორული ურთიერთობები სხვადასხვა უწყებასა თუ ორგანიზაციასთან. ეს, ძირითადად, გულისხმობს შემდეგს:

ა) შეთანხმებებისა და მემორანდუმების გაფორმება თანამშრომლობის შესახებ (მაგ., ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებთან, სასოფლო-სამეურნეო, სატყეო და კერძო სექტორებთან, განსაკუთრებით ტურისტულ და სამოგზაურო ბიზნესის წარმომადგენლებთან);

ბ) დამყარდება თანამშრომლობა სხვადასხვა უნივერსიტეტთან, რაც გულისხმობს ისეთ ერთობლივ ქმედებებს, როგორიცაა: ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე სტუდენტებისთვის საველე პრაქტიკის ჩატარება, სამაგისტრო და სადოქტორო სამეცნიერო კვლევების ჩატარება და სხვ.;

გ) ერთობლივი პროექტების განხორციელება (დონორთა მოზიდვა, კონსერვაციული და საგანმანათლებ-ლო პროექტების განხორციელება პარტნიორ საგანმანათლებლო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან ერთად).

��� მუხლი 43. ინტერპრეტაცია და საგანმანათლებლო საქმიანობა

1. ინტერპრეტაციისა და საგანმანათლებლო საქმიანობის მთავარი მიზანია დაცული ტერიტორიების როლისა და მნიშვნელობის წარმოჩენა ბიომრავალფეროვნების დაცვის საქმეში. გათვალისწინებულია ინტერპრეტაციის სხვადასხვა მეთოდის გამოყენება. ეს მიმართულება მხარს დაუჭერს სკოლებსა და უნივერსიტეტებში მიმდინარე გარემოსდაცვით საგანმანათლებლო პროგრამებს. ამავე დროს, მიზნობრივი ინფორმაცია გავრცელდება ვიზიტორთა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის.

2. მასმედია, ადგილობრივი და ცენტრალური პრესა, რადიო და ტელევიზია რეგიონისა და ქვეყნის მოსახლეობას მიაწოდებს ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების, მათი მიზნებისა და ამოცანების და იქ მიმდინარე საქმიანობის შესახებ. ეს ხელს შეუწყობს საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების არსისა და დანიშნულების შესახებ; სტიმულს მისცემს საზოგადოების გააქტიურებას ბუნების დაცვის ადგილობრივი და რეგიონალური პრობლემების გადაწყვეტაში.

3. ფართო საზოგადოებამდე ინფორმაციის მიტანა ხდება ისეთი თემატური საინფორმაციო მასალების გავრცელებითაც, როგორიცაა: ბროშურები, ბუკლეტები, კალენდრები და სხვ.

4. დაცულ ტერიტორიებზე ექსკურსიების მოწყობა ბავშვებში ბუნებისდაცვითი ცნობიერების ამაღლების საუკეთესო ხერხია. ამიტომ ყოველმხრივ წახალისდება სკოლების მიერ საგანმანათლებლო ექსკურსიების მოწყობა ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე. ახალგაზრდა სტუმრები გაეცნობიან საინფორმაციო დაფებსა და ნიშნებს და მოისმენენ საკუთარი ქვეყნის ბუნების შესახებ. ადმინისტრაციის თანამშრომლები ბავშვებს მიაწვდიან ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების როლის შესახებ და გააცნობენ ბუნებაში მოქცევის წესებს.

5. დაცული ტერიტორიების რეკლამირება ტურიზმის განვითარების საერთო სტრატეგიის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია. ვიზიტორთა მოსაზიდად რეკლამირების/ინფორმაციის გავრცელების შემდეგი საშუალებებია გათვალისწინებული: ტურისტული გზამკვლევების, ბუკლეტების, ვიდეო და აუდიო მასალის, ასევე ფოტოებისა და სხვა პროდუქციის გავრცელება სასტუმროებსა და ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრებში, ასევე, სხვა დაცული ტერიტორიების საინფორმაციო და ვიზიტორთა ცენტრებში; რეგიონულ და ეროვნული მასშტაბით რეკლამირება ადგილობრივ თუ ცენტრალურ სატელევიზიო არხებზე, თემატურ და პოპულარულ გაზეთებსა და ჟურნალებში; ვებგვერდის შექმნა; ეროვნული და საერთაშორისო ტურისტულ გამოფენებსა და ბაზრობებში მონაწილება; რეკლამირება ტურიზმის ეროვნულსა და საერთაშორისო კატალოგებში.

��� მუხლი 44. დამხმარე ზონის განვითარება

1. მართვის ეს მიმართულება მიზნად ისახავს ამ მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრული დამხმარე ზონის მდგრადი განვითარების ხელშეწყობას. იგი შემდეგ საკითხებს ითვალისწინებს:

2. მონაწილეობა რაიონული დაგეგმარების პროცესში

დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია აქტიურად თანამშრომლობს ადგილობრივ ხელისუფლებასთან და მონაწილეობს რაიონული დაგეგმარების პროცესში. იგი შესაბამის რეკომენდაციებს სთავაზობს ადგილობრივ ხელისუფლებას რაიონის მდგრადი განვითარების და გარემოსდაცვითი პრობლემების მოგვარების კუთხით. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ყურადღებას ამახვილებს ბუნების დაცვასთან დაკავშირებულ საკითხებზე და მჭიდროდ თანამშრომლობს დაგეგმვის ადგილობრივ სპეციალისტებთან. ამ მიმართულებით ადმინისტრაციას ყველანაირად ეხმარება სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭო.

3. შემოსავლების გამომუშავება

სპეციალური საგრანტო პროგრამა, ე. წ. მცირე გრანტების პროგრამა, განხორციელდა დამხმარე ზონის მოსახლეობის, ადგილობრივი მცირე ბიზნესისა და სხვა ჯგუფების მიერ ეკოლოგიურად გამართლებული საქმიანობის განხორციელებაში მხარდასაჭერად. მცირე გრანტების პროგრამა ამ გზით დაეხმარა არა მარტო მოსახლეობას, არამედ თვით დაცულ ტერიტორიებს.

მცირე გრანტების პროგრამის პრიორიტეტები იყო:

ა) ბუნებრივი და კულტურული ლანდშაფტების აღდგენა და კონსერვაცია;

ბ) რეგიონში ეკოტურიზმის ინფრასტრუქტურის განვითარების ხელშეწყობა;

გ) ეკოლოგიურად გამართლებული კერძო ბიზნესის განვითარება.

��� მუხლი 45. ვიზიტორთა მომსახურება და ეკოტურიზმის განვითარება

1. ამ მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების განმავლობაში აქტიური მუშაობა უნდა წარიმართოს ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ვიზიტორთა მომსახურების ერთიანი სისტემის შექმნისთვის სათანადო საფუძვლების ჩამოსაყალიბებლად.

შედარებით გრძელვადიანი მიზანია ისეთი სისტემის დაფუძნება, რომელიც ვიზიტორებს საშუალებას მისცემს მიიღონ მაღალი დონის მომსახურება, არა მარტო უშუალოდ ვიზიტის დროს, არამედ იმ მომენტიდანვე, როცა ისინი ამ დაცულ ტერიტორიებზე ჩამოსვლას გადაწყვეტენ. ამისათვის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მჭიდროდ ითანამშრომლობს ტურისტულ კომპანიებთან, რომლებიც დაკავებულნი არიან უცხოელი ტურისტების მოზიდვითა და შიდა ტურიზმით. როგორც პარტნიორი სააგენტოების, ისე თვით ადმინისტრაციისგან პოტენციური ვიზიტორები შეუფერხებლად მიიღებენ ამომწურავ ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების და შემოთავაზებული მომსახურეობების შესახებ.

2. ვიზიტორთა მომსახურების სისტემის ძირითადი მოთხოვნები:

ა) გარემოზე ზეგავლენის შეფასების ანგარიშით შემუშავებული რეკომენდაციების დაცვა;

ბ) ვიზიტორთა უსაფრთხოების მაღალი დონე;

გ) სრული შესაბამისობა გაყიდულ და რეალურ მომსახურებას შორის (ვიზიტორი სრულად იღებს იმას, რისთვისაც ფული გადაიხადა).

3. პოტენციურ ვიზიტორთა ძირითადი ჯგუფები:

ა) ასაკობრივი ჯგუფები:

ა.ა) ახალგაზრდები � სკოლის მოსწავლეები და სტუდენტები;

ა.ბ) უფროსები და ბავშვები � ოჯახები;

ა.გ) ასაკოვანი ადამიანები (მაგ., პენსიონერები).

ბ) ვიზიტორთა ჯგუფები ინტერესების მიხედვით:

ბ.ა) ვიზიტორები შემოქმედებითი ინტერესით (პროფესიონალი და მოყვარული მხატვრები, ფოტოგრაფები და სხვ.);

ბ.ბ) საგანმანათლებლო ინტერესის მქონე ვიზიტორები (უმაღლესი სასწავლებლების სტუდენტები, სკოლის მოსწავლეები);

ბ.გ) სამეცნიერო კვლევების ჩატარებით დაინტერესებული ვიზიტორები (უნივერსიტეტების, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების და სამეცნიერო არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები, დამოუკიდებელი ექსპერტები);

ბ.დ) მცენარეების მოყვარულები ან ფრინველებზე და სხვა ცხოველებზე დაკვირვებით დაინტერესებული ვიზიტორები;

ბ.ე) თევზაობის მოყვარულები (ანკესით თევზაობა, ე.წ. ხელაობა).

გ) ვიზიტორთა ჯგუფები მოქალაქეობის მიხედვით:

გ.ა) უცხოელი მოქალაქეები (უცხოელი ტურისტები, საერთაშორისო ან ადგილობრივი ორგანიზაციების უცხოელი თანამშრომლები);

გ.ბ) საქართველოს მოქალაქეები.

დ) ვიზიტორთა ჯგუფები ფიზიკური შესაძლებლობების მიხედვით:

დ.ა) შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ვიზიტორები (მოხუცები, ინვალიდები, მცირეწლოვანი ბავშვები);

დ.ბ) ვიზიტორები გაზრდილი შესაძლებლობებით (გამოცდილი საველე მეცნიერები, საველე პირობებს მიჩვეული მოგზაურები, სპორტსმენები და ა.შ.).

ე) პოტენციური შემოთავაზებები და მომსახურება:

ე.ა) საფეხმავლო ბილიკები (ტურები);

ე.ბ) საკემპინგო ტერიტორიები;

ე.გ) საცხენოსნო ტურები;

ე.დ) ფრინველებზე და სხვა ცხოველებზე დაკვირვების ტურები;

ე.ვ) ტური მცენარეების მოყვარულთათვის;

ე.ზ) კომბინირებული ტურები;

ე.თ) ხატვა ველურ ბუნებაში;

ე.ი) ფოტო და ვიდეო გადაღებები;

ე.კ) თევზაობა (ანკესით, ბადით, �ხელაობა� _ აღკვეთილში);

ე.ლ) საგანმანათლებლო საქმიანობის განხორციელება (საგანმანათლებლო მასალა, ეკოლოგიური ბანაკები, ექსკურსიები, სემინარები);

ე.მ) სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოები.

ვ) მომსახურების სახეები:

ვ.ა) უსაფრთხოება/სამაშველო მომსახურება;

ვ.ბ) გიდის მომსახურება;

ვ.გ) საკვებით მომარაგება;

ვ.დ) ღამისთევა;

ვ.ე) საველე აღჭურვილობისა და ინვენტარის გაქირავება (კარვები, საძილე ტომრები და სხვ.).

ზ) ვიზიტორთა მომსახურების სფეროში თანამშრომლობა:

ზ.ა) თანამშრომლობა დამხმარე ზონის მოსახლეობასთან;

ზ.ბ) თანამშრომლობა ეროვნულ და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან (ტუროპერატორებთან, სამეცნიერო ინსტიტუტებთან, სხვა საკითხებით დაინტერესებულ კომპანიებთან).

��� მუხლი 46. ჰაბიტატებისა და სახეობების მენეჯმენტი

1. სახეობების მართვა კონსერვაციისთვის

ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალების ტერიტორიაზე დაცვის რეჟიმი გამორიცხავს რაიმე სახის აქტიური მენეჯმენტის განხორციელებას. ამიტომ ამ ტერიტორიებზე ჰაბიტატებისა და სახეობების მართვა (ტერმინის ფართო გაგებით) მათი ფიზიკური დაცვით, კვლევითა და მონიტორინგით შემოიფარგლება (იხ. აგრეთვე ქვეთავები 5.8 და 5.9). ილტოს აღკვეთილში კი კანონმდებლობა იძლევა ჰაბიტატებისა და სახეობების აქტიური მენეჯმენტის გზით კონსერვაციის საშუალებას. 2003-2004 წლებში �დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის� ფარგლებში განხორციელებული საბაზო კვლევის მიხედვით, ზოგიერთი მსხვილი ძუძუმწოვრის სიმჭიდროვე ილტოს აღკვეთილში ბუნებრივ ტევადობასთან შედარებით ბევრად ნაკლებია ²  . სათანადო სახეობათსპეციფიკური სამენეჯმენტო ღონისძიებების განხორციელების შემთხვევაში ილტოს ხეობაში შესაძლებელი იქნება გარკვეული სახეობების მომრავლების ხელშეწყობა და მათი რიცხოვნობის აღდგენა. ამ კუთხით პრიორიტეტულ სახეობებს წარმოადგენს არჩვი და შველი. სათანადო დაცვის პირობებში, ილტოს ხეობაში ამ ჩლიქოსნების სიმჭიდროვის მატების შემთხვევაში, ცხოველები ბაწარის ხეობაში გადავლენ, რაც გამოიწვევს მათი რიცხოვნობის მომატებას ბაწარის ხეობაშიც.

2. ბიოლოგიური რესურსების გამოყენება

ა) არამერქნული რესურსების გამოყენება: ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნის შემთხვევაში დასაშვებია ტყის ნობათის შეგროვება. ამ ეტაპზე არამერქნული რესურსების პროდუქტიულობის შეფასება და მათი გამოყენების რეგულირებაზე ადმინისტრაციული რესურსების დაკავება არ არის მიზანშეწონილი. თუმცა არამერქნული რესურსების შეფასება და მათი უტილიზაციის ნორმების დადგენა ილტოს ხეობაში სამეცნიერო კვლევის პრიორიტეტადაა მიჩნეული (იხ. დანართი №4). ეს გარეშე დაინტერესების და დაფინანსების არსებობის შემთხვევაში, ამ საკითხის გამოკვლევისთვის საუკეთესო პირობებს ქმნის;

ბ) თევზაობა: ილტოს აღკვეთილში დაშვებულია სამოყვარულო თევზჭერა (ანკესით, ბადით, ხელით). თევზჭერას მცველთა სამსახური გააკონტროლებს ადმინისტრაციის მიერ განსაზღვრული წესების მიხედვით; ფასები შემუშავდება დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ. ამ ეტაპზე თევზის პოპულაციის შეფასება და მონიტორინგი დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შესაძლებლობებს სცილდება. თუმცა, იხთიოფაუნის კვლევა დაცული ტერიტორიების პრიორიტეტად რჩება (იხ. დანართი №4 და ადმინისტრაცია მიესალმება ამ საკითხის გამოკვლევას სამეცნიერო ორგანიზაციების მიერ.

��� მუხლი 47. დაცვა (დაცვითი ღონისძიებები, საძიებო და სამაშველო საქმიანობა)

1. დაცვის ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა

დაცვის სამსახურის სრულყოფილად მოქმედებისთვის საჭიროა დაცვის ინფრასტრუქტურა. ბაბანეურის ნაკრძალი სოფლებითაა გარშემორტყმული და მცირე ზომისა და თავისებური ფორმის გამო, მის დასაცავად მხოლოდ მინიმალური დაცვითი ინფრასტრუქტურის მოწყობაა საჭირო. მაგალითად, არ არის აუცილებელი მცველთა სადგურის მოწყობა, რადგან მცველები თავის მოვალეობას (ტერიტორიის კონტროლი და შემოვლები) პირდაპირ სახლებიდან ახორციელებენ, ხოლო ბაწარასა და ილტოში მცველთა მუდმივი სადგურები საჭიროა ამ დაცული ტერიტორიების ქვედა საზღვართან (ხეობების შესასვლელებთან). დროებითი თავშესაფრები გაკეთდება დაცული ტერიტორიების ზედა საზღვრებზე (ერთი ბაწარასა და ილტოს საზღვარზე, მეორე კი � ილტოს ჩრდილო-დასვლეთ საზღვართან ე.წ სახბორის გორაზე). იმის გამო, რომ ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე არ არის სამანქანო გზები, ამკრძალავ-გამაფრთხილებელი ნიშნებისა და ბაწარასა და ილტოში შესასვლელი ჭიშკრების გარდა, სხვა ტიპის შემზღუდველი ინფრასტრუქტურის (ხერგილების) მოწყობა საჭირო არ არის. დაცვის ინფრასტრუქტურის დიზაინი და არქიტექტურა დაიგეგმება გარემოსთან ჰარმონიული შესაბამისობის პრინციპით. დაცვის სამსახურის აღჭურვილობა მოიცავს: გადაადგილების საშუალებებს (ავტომანქანები), საკომუნიკაციო, ნავიგაციის, საველე, ხანძარსაწინააღმდეგო და სამაშველო აღჭურვილობას, სრულ საზამთრო და საზაფხულო ეკიპირებას და სხვა საველე ინვენტარს.

2. დაცვის სამსახურის პერსონალის უფლება-მოვალეობები

მცველის უფლება-მოვალეობებში შედის დარღვევის ფაქტების არამხოლოდ გამოვლენა, არამედ აღკვეთა შესაბამისი კანონმდებლობის ფარგლებში. მცველები ინარჩუნებენ კავშირს დაცვის სამსახურის უფროსთან და, საჭიროებისამებრ, სხვა მცველებთან. სამართალდარღვევის აღკვეთის ზომები დაცულ ტერიტორიაზე ხორციელდება მცველის მიერ ან, დარღვევის მასშტაბისა და დამრღვევთა რაოდენობის მიხედვით, ან მათი მხრიდან დაუმორჩილებლობის შემთხვევაში, მცველების ჯგუფის მიერ. დარღვევათა აღკვეთის ღონისძიებები ოპერატიულად იმართება სამსახურის უფროსის მიერ.

3. საგანმანათლებლო მუშაობა

რესურსების მომხმარებლებთან დაცვის რეჟიმის დარღვევების პრევენციის საუკეთესო საშუალებაა რესურსების არალეგალურად მომხმარებლებთან (ზოგადად მოსახლეობა, იურიდიული და ფიზიკური პირები) საგანმანათლებლო და ცნობიერების ასამაღლებელი მუშაობის განხორციელება. ამგვარი საქმიანობა გულისხმობს: მოსახლეობის ინფორმირებას მასმედიის საშუალებებით, დისკუსიებს და შეხვედრებს. აქცენტი გაკეთდება ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა: დაცული ტერიტორიების რეჟიმის დარღვევისთვის კანონით გათვალისწინებული ზომები, დაცულ ტერიტორიაზე აკრძალული და ნებადართული საქმიანობები, ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელობა, აღმოჩენილი და აღმოფხვრილი დარღვევების სტატისტიკა.

4. საძიებო და სამაშველო ოპერაციები, საგანგებო სიტუაციები

საძიებო და სამაშველო სამუშაოები ხორციელდება მცველების მიერ. მცველები ადეკვატურად რეაგირებენ ბუნებრივ კატასტროფებზეც (ხანძრის ლიკვიდაცია, ფლორის და ფაუნის დაავადებათა კერების გამოვლენა და სხვ.) საჭიროების შემთხვევაში, კერძოდ, საძიებო და სამაშველო სამუშაოების უფრო ეფექტურად განხორციელების მიზნით, ადმინისტრაცია დახმარებისთვის მიმართავს შესაბამის სახელმწიფო თუ საზოგადოებრივ სამსახურებს.

5. შესაძლებლობების გაზრდა და ტრენინგები

დაცვის სამსახურის პროფესიული დონის ასამაღლებლად დაცვის სამსახურის თანამშრომლები ესწრებიან შიდა, ადგილობრივ და, შეძლებისდაგვარად, საერთაშორისო სასწავლო კურსებს. აღნიშნული ტრენინგები ეძღვნება ისეთ საკითხებს, როგორიცაა: იარაღის გამოყენება, დარღვევათა პრევენციისა და აღკვეთის ზომების გატარება, ტერიტორიის შემოვლები, საველე ტექნიკის ათვისება, მონაცემების შეგროვება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის, დაცულ ტერიტორიაზე ბიომრავალფეროვნების და ბუნებრივი რესურსების გამოყენების მონიტორინგი, გადაუდებელი სამედიცინო დახმარება და სამაშველო უნარ-ჩვევების ამაღლება და ინგლისური ენის შესწავლა.

��� მუხლი 48. სამეცნიერო კვლევა, მონიტორინგი და სოციო-ეკონომიკური კვლევა

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე სამეცნიერო კვლევის მიზანია მიმდინარე ბუნებრივი პროცესების შესწავლა, ეკოსისტემისა და მისი კომპონენტების მეცნიერული აღწერა და სათანადო სამეცნიერო ბაზის შექმნა, რაც ხელს შეუწყობს ეფექტური მენეჯმენტის განხორციელებას. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ყველანაირად ხელს უწყობს სამეცნიერო საქმიანობას ეროვნული და საერთაშორისო სამეცნიერო პოტენციალის გამოყენებით. თვით ადმინისტრაცია კი საკუთარ ადამიანურ და ფინანსურ რესურსებს მთლიანად სამონიტორინგო საქმიანობისკენ მიმართავს.

2. აუცილებლობის შემთხვევაში ადმინისტრაცია შესაბამის სპეციალისტებს მოიწვევს კონკრეტული კვლევის განსახორციელებლად, თუ ამისათვის სათანადო თანხებს ფლობს ან მოიძიებს (მაგ., როცა ესა თუ ის კონკრეტული სახის სამეცნიერო კვლევა აუცილებელია ეფექტური და/ან ადაპტური მენეჯმენტისთვის). ადმინისტრაცია ამავე დროს განსაზღვრავს სამეცნიერო კვლევის პრიორიტეტებს (იხ. დანართი №4) და ყოველმხრივ მიესალმება მათ ჩატარებას სხვადასხვა სამეცნიერო ორგანიზაციების ან კერძო მეცნიერების მიერ, რომლებიც მზად არიან საკუთარი ფინანსებით განახორციელონ ეს კვლევები. ამას გარდა, დაცულ ტერიტორიებზე დაშვებულია ისეთი სამეცნიერო კვლევებიც, რომლებიც არ არის ადმინისტრაციის პრიორიტეტებს შორის.

3. დაცულ ტერიტორიებზე სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობის განხორციელების ნებისმიერი მსურველი მიმართავს ადმინისტრაციას შესაბამისი თანხმობის მისაღებად (გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კვლევა თავად ადმინისტრაციის დაკვეთით ხორციელდება), რაც შემდეგ პროცედურას ითვალისწინებს:

განმცხადებელი წარმოადგენს პროექტს, რომელშიც აღწერილი უნდა იყოს საქმიანობის ადგილი, დრო, თემა, კვლევის მეთოდოლოგია (კვლევის მეთოდები, სამუშაოს განრიგი, სინჯების აღება), მოსალოდნელი ზეგავლენისა და რისკების შეფასება, კავშირი და-ცული ტერიტორიის ან, ზოგადად, ბუნების დაცვის პრიორიტეტებთან; განცხადებას თან უნდა ერთოდეს მოკლე ინფორმაცია განმცხადებლის შესახებ.

4. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია პროექტის მიღებიდან 10 დღის ვადაში განიხილავს პროექტს და განსაზღვრავს შემდგომ პროცედურას:

ა) თუ შემოსული პროექტი ეთანხმება დაცული ტერიტორიების პრიორიტეტებს და მისი ზეგავლენა მინიმალურია, ადმინისტრაცია ამზადებს სტანდარტულ კონტრაქტს, რომელიც სრულად განსაზღვრავს მხარეების უფლება-მოვალეობებს. კონტრაქტი და განაცხადი (პროექტი) გადაეგზავნება დაცული ტერიტორიების სააგენტოს დადასტურებისთვის. ამ ტიპის კვლევების ჩატარება იქნება უფასო;

ბ) თუ პროექტი არ იძლევა ნათელ წარმოდგენას დაცული ტერიტორიების პრიორიტეტებთან შესაბამისობის თვალსაზრისით და/ან შეიცავს გაურკვეველ საკითხებს (განსაკუთრებით ბიომრავალფეროვნებაზე ზემოქმედების კუთხით), ადმინისტრაცია განმცხადებლისგან მოითხოვს შესაბამის ცვლილებებსა და დამატებით განმარტებებს. გადაწყვეტილების მიღებაში, საჭიროებისამებრ, ჩაერთვება დაცული ტერიტორიების სააგენტო და დამოუკიდებელი ექსპერტები. იმ შემთხვევაში, თუ განმცხადებელთან შეთანხმების მიღწევა ვერ მოხერხდება, ადმინისტრაცია მოცემული კვლევების ჩატარებაზე თნხმობას არ გასცემს. თუ ადმინისტრაციასა და განმცხადებელს შორის შეთანხმება შედგება, ადმინისტრაცია ამზადებს შესაბამის კონტრაქტს, რომელიც სრულად განსაზღვრავს მხარეების უფლება-მოვალეობებს. კონტრაქტი და განაცხადი (პროექტი) გადაეგზავნება დაცული ტერიტორიების სააგენტოს დადასტურებისთვის. თუ პროექტის საბოლოო შეთანხმებული ვარიანტის მიხედვით მოცემული კვლევა არ შედის ამ მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრულ პრიორიტეტებში, შესაბამისი თანხმობა იქნება ფასიანი;

გ) თუ წარმოდგენილი პროექტი მიუღებელია (თემა საერთოდ არ ეხმიანება პრიორიტეტებს, პროექტი შედგენილია არადამაკმაყოფილებელ დონეზე, პოტენციურად გამოიწვევს სერიოზულ ზეგავლენას ბიომრავალფეროვნებაზე), ადმინისტრაცია წერილობითი არგუმენტაციით მიმართავს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და აღძრავს შუამდგომლობას, რათა განმცხადებელს უარი ეთქვას მოცემული პროექტის განხორციელებაზე. დაცული ტერიტორიების სააგენტო ოფიციალურ უარს ეუბნება (წერილობითი ფორმით) განმცხადებელს.

5. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის პროგრამა

ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის ძირითადი მიზანია მცენარეთა და ცხოველთა თანასაზოგადოებებსა და საკვანძო სახეობებზე ინფორმაციის სისტემატური მოგროვება, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს საკვანძო სახეობების პოპულაციების სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნება გრძელვადიან პერსპექტივაში. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი ტარდება რესურსების მართვის სპეციალისტის ხელმძღვანელობით, ხოლო საველე მონაცემებს აგროვებენ მცველები. განსაკუთრებულ შემთხვევებში, მონიტორინგის მიზნებიდან გამომდინარე, მონიტორინგში შეიძლება ჩაერთონ მოწვეული ექსპერტები და მოხალისეები (სტუდენტები, დამოუკიდებელი ექსპერტები, არასამთავრობო და სამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები). ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი მოიცავს ან მჭიდროდ უკავშირდება ისეთ საქმიანობებს, როგორებიცაა:

ა) დაცული ტერიტორიის შესაძლებლობების განვითარება (მონიტორინგის მეთოდებისა და სათანადო ტექნიკისა და პროგრამული უზრუნველყოფის, მაგ., GPS, GIS ათვისება);

ბ) მონიტორინგის წლიური გეგმების შემუშავება;

გ) მონიტორინგისთვის ინფორმაციის შეგროვება (საველე სამუშაო);

დ) მონიტორინგის შედეგების შეფასება და შესაბამისი ანგარიშების მომზადება;

ე) მონიტორინგის შედეგების მიხედვით რეკომენდაციების მომზადება მენეჯმენტის გასაუმჯობესებლად;

ვ) მონაცემთა ბაზის წარმოება და განახლება;

ზ) თანამშრომლობა სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებთან, უნივერსიტეტებთან, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან.

კარი III

2003-2007 წლებში განხორციელებული ღონისძიებები

თავი XI

ადმინისტრაციის პროგრამა

��� მუხლი 49. პროგრამების განხორციელებისთვის აუცილებელი აღჭურვილობის შესყიდვა

1. ამ პროგრამის ფარგლებში მოხდა ადმინისტრაციის შეუფერხებელი ფუნქციონირებისთვის და სამენეჯმენტო პროგრამების განსახორციელებლად საჭირო გარკვეული აღჭურვილობის შეძენა. შეძენილი აღჭურვილობა მიეკუთვნება შემდეგ კატეგორიებს:

ა) სატრანსპორტო საშუალებები;

ბ) საოფისე აღჭურვილობა;

გ) კვლევისა და მონიტორინგის აღჭურვილობა;

დ) აუდიო-ვიდეო აღჭურვილობა ვიზიტორთა ცენტრისთვის;

ე) დაცვის სამსახურის აღჭურვილობა.

ბიუჯეტი: 39760 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

��� მუხლი 50. ზოგადი ადმინისტრირება

1. ხორციელდებოდა ადმინისტრაციის გამართულად ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული მიმდინარე საქმიანობები, როგორიცაა:

ა) ოფისის ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;

ბ) ინფრასტრუქტურის მოვლა და შენარჩუნება;

გ) ტრანსპორტის მოვლა და საწვავით უზრუნველყოფა;

დ) საველე გასვლების (შემოვლები, მონიტორინგი), რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა;

ე) საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა.

2. შესაბამისად, ამ ქვეპროგრამის ბიუჯეტი მოიცავდა დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საოპერაციო ხარჯებს: ოფისის მომარაგება და კომუნალური გადასახადები, საწვავით მომარაგება, დღიური ხარჯები საველე საქმიანობების დროს, გარეშე საექსპერტო და ტექნიკური მომსახურება, გაუთვალისწინებელი ხარჯები და ა. შ.

ბიუჯეტი: 24560 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყაროები: 2003-07 წწ. საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი � 23960 აშშ დოლარი, 2007 წ. სახელმწიფო ბიუჯეტი � 600 აშშ დოლარი.

��� მუხლი 51. სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგი

სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბების მიზნით, დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის დაკვეთით ორგანიზაცია �GORBI-მ� შეიმუშავა სოციოეკონომიკური მონიტორინგისა და შეფასების მეთოდი და კითხვარი. იგი გულისხმობს სოციოლოგიურ კვლევას და მიზნად ისახავს, გამოავლინოს დაცული ტერიტორიების რეორგანიზაციის შემდეგ, ან მისი ახლებურად მართვის პროცესში მომხდარი ცვლილებები ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრებაში. კვლევის შედეგად ასევე ვლინდება მოსახლეობის დამოკიდებულება დაცული ტერიტორიების და მისი ადმინისტრაციის მიმართ. ეს მეთოდი გულისხმობს კვლევის ჩატარებას წელიწადში ერთხელ. კითხვარები შესავსებად ეგზავნება 200-მდე შემთხვევით შერჩეულ ოჯახს. 2007 წელს ასეთი კვლევა �GORBI�-ის დახმარებით განხორციელდა, რაც დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანამშრომლებისთვის მნიშვნელოვანი ტრენინგი იყო.

��� მუხლი 52. ინფრასტრუქტურის განვითარების პროგრამა

1. დემარკაცია

2006 წ.-ს განხორციელდა ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალების და ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიების საზღვრების დემარკაცია და საჯარო რეესტრში მონაცემთა რეგისტრაცია. აღნიშნული ღონისძიება ემსახურებოდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ზუსტი საზღვრების დადგენასა და აღნიშვნას მათი ერთმანეთისგან და მიმდებარე ტერიტორიებისგან გამოცალკევების მიზნით. ორთორექტიფიცირებული კოსმოსური ფოტოების გამოყენებით (რეზოლუცია � 1 მ) შესაძლებელი გახდა დაცული ტერიტორიებისთვის მაქსიმალურად ზუსტი მსხვილმასშტაბიანი ორთორუკების მომზადება და დაცული ტერიტორიების საზღვრების დაზუსტება. ამჟამად ზუსტი სასაზღვრო ნიშნულები განთავსებუ-ლია მთელ პერიმეტრზე. მათი განლაგება ასიმეტრიულია. განლაგების სიმჭიდროვე გეოგრაფიულად გამოკვეთილ საზღვრებში (ხეობა, მდინარის ნაპირი, ქედი და ა.შ.) მცირდება, დაცვის თვალსაზრისით კრიტიკულ ადგილებში კი � იზრდება (ასეთ ადგილებში ნიშნულები ვიზუალურად ადვილად უნდა აღიქმებოდეს). ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი შემოსაზღვრულია 98 ნიშნულით, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი � 57, ილტოს აღკვეთილი კი � 77 ნიშნულით (ბაწარის ნაკრძალის 3 ნიშნული ბაწარასა და ილტოს შორის საზღვარზე მდებარეობს). სასაზღვრო ნიშნული ბეტონის წაკვეთილი პირამიდაა, რომელშიც ჩამონტაჟებულია ალუმინის ოთხკუთხა ფირფიტა (პირამიდის პარამეტრებია: სიგრძე 40 სმ, სიგანე 40 სმ, სიმაღლე 25 სმ). ფირფიტაზე ამოტვიფრულია დაცული ტერიტორიის აღმნიშვნელი ქართულ-ინგლისური წარწერა და სასაზღვრო წერტილის რიგითი ნომერი, აგრეთვე, ისარი, რომელიც მიუთითებს დაცული ტერიტორიის მიმართულებას. თითოეული ნიშნული დატანილია რუკაზე.

ბიუჯეტი: 79200 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

2. ფიზიკური დაცვის ინფრასტრუქტურა

დაცვის სამსახურის ეფექტური ფუნქციონირებისთვის აუცილებელი იყო დაცვის სპეციალური ინფრასტრუქტურის განვითარება. ამ მხრივ უმთავრეს პრიორიტეტს წარმოადგენდა ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში მცველთა საგუშაგოს მოწყობა. შესაბამისად, 2007 წ. ბაწარის ნაკრძალის შესასვლელთან მოეწყო სრულად აღჭურვილი მცველთა საგუშაგო და ნაკრძალში შესასვლელი. ამ ინფრასტრუქტურის დიზაინი, ასევე მშენებლობა განხორციელდა გარემოსდაცვით მოთხოვნებთან სრულ შესაბამისობაში. არქიტექტურა ჰარმონიზებულია ბუნებრივ გარემოსთან. მშენებლობისთვის გამოყენებული იყო ბუნებრივი მასალები (ხე, ქვა).

ბიუჯეტი: 80000 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი და სახელმწიფო ბიუჯეტის 15%-იანი თანადაფინანსება.

��� მუხლი 53. შესაძლებლობების გაზრდა და ტრენინგი

1. სპეციალიზებული ტრენინგი მცველებისთვის

მცველებმა გაიარეს კვალიფიციური სპეციალისტების მიერ მომზადებული სპეციალური კურსები ტერიტორიის ფიზიკური დაცვის სფეროში. ეს კურსები, საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების ცენტრის მოწვევით, აშშ-ის ეროვნული პარკების სამსახურმა ჩაატარა 2003 წლის ივნისში. ეს კურსები მიზნად ისახავდა მცველთა პროფესიული დონის ამაღლებას და მისი თემები იყო:

ა) სამართალდარღვევების აღმკვეთი ღონისძიებები (დამრღვევთა დაკავება, ძებნა, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაცია, დარღვევებზე შესაბამისი დოკუმენტაციის შედგენა);

ბ) მოკვლევა (დაცული ტერიტორიების რეჟიმის დარღვევის ადგილის ინსპექტირება, მტკიცებულებების შეგროვება, გამოძიებისთვის შესაბამისი დოკუმენტაციის მომზადება);

გ) ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენების და შენახვის საკითხები;

შესაბამისი აღჭურვილობის გამოყენება (დაცვითი საქმიანობისთვის აუცილებელი კომუნიკაციის საშუალებების გამოყენების უნარ-ჩვევები � სატელიტური ნავიგაციიის სისტემის GPS, აუდიო-ვიდეო ტექნიკისა და სხვა საველე აღჭურვილობის გამოყენება).

ბიუჯეტი: 27450 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

2. ტრენინგი სამუშაოდან მოუწყვეტლად

ტრენინგის სპეციალური პროგრამა შემუშავდა და მიესადაგა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტო-რიების საჭიროებებს. იგი ძირითადად მოიცავდა ისეთ სფეროებს და საკითხებს როგორიცაა: კომპიუტერის ცოდნა, ინგლისური ენა, კომუნიკაციის უნარ-ჩვევები, გუნდური მუშაობის პრინციპები, ცნობიერების ამაღლება, პედაგოგიური უნარ-ჩვევები და სხვ.

ბიუჯეტი: 27450 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

3. ტრენინგი საძიებო-სამაშველო ოპერაციებში

ეს ტრენინგი ემსახურებოდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა უნარ-ჩვევების გაუმჯობესებას საძიებო-სამაშველო საქმეში. თანამშრომელთა გარკვეული ნაწილი დროის მნიშვნელოვან ნაწილს ველზე ატარებს. ამიტომ, მათ ესაჭიროებათ საძიებო და სამაშველო ოპერაციების ჩატარების უნარ-ჩვევების განვითარება, კერძოდ ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: დაკარგულთა ძებნა, პირველადი დახმარების გაწევა, დაზარალებულთა სამედიცინო დაწესებულებამდე უსაფრთხო ტრანსპორტირება. ეს უნარ-ჩვევები განსაკუთრებით სჭირდებათ მცველებსა და იმ თანამშრომლებს, რომლებსაც ხშირი ურთიერთობა უწევთ ვიზიტორებთან. სატრენინგო კურსებზე განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილდა დაცულ ტერიტორიებზე არსებულ სპეციფიკურ ფაქტორებსა და მათთან დაკავშირებულ რისკებზე, მაგ., მდინარეში ან ხევში გადავარდნილი ადამიანის გადარჩენა. ტრენინგი განხორციელდა აშშ-ის ეროვნული პარკების სამსახურის მხარდაჭერით.

ბიუჯეტი: 27450 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყაროები: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

4. ტრენინგი ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის წარმოებაში

ტრენინგის მიზანი იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა (კერძოდ, კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, რეინჯერთა სამსახურის თანამშრომლები) კვალიფიკაციის ამაღლება ველური ბუნების აღრიცხვისა და მიღებული მასალის ანალიზის საკითხებში. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომლებმა 2006-07 წწ. გაიარეს სპეციალური ტრენინგი, რომელიც ჩაატარა მოწვეულმა ორგანიზაციამ (NACRES). ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის თეორიული და პრაქტიკული კურსი მოიცავდა შემდეგ საკითხებს:

ა) ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის დაგეგმვა და მისი წარმოების ზოგადი ასპექტები;

ბ) ველზე ინფორმაციის მოპოვების ზოგადი უნარ-ჩვევები;

გ) ველზე ინფორმაციის მოპოვების დაგეგმვა;

დ) საკვანძო სახეობების შერჩევის მეთოდიკა;

ე) შემთხვევითი სინჯები და მონაცემთა აღება მუდმივ ნაკვეთებზე/მარშრუტებზე;

ვ) სტრატიფიკაციის პრინციპები;

ზ) რაოდენობრივი აღრიცხვის საველე მეთოდები (მსხვილი ძუძუმწოვრები, ფრინველები, მცენარეები);

თ) ფოტოხაფანგების გამოყენება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგში;

გარეულ ცხოველთა კვალისა და სხვა ნიშნების იდენტიფიკაცია;

ი) ჰაბიტატის და მცენარეთა თანასაზოგადოებების მდგომარეობის შეფასება;

კ) მცენარეთა პოპულაციების შეფასება;

ლ) გარემოს მახასიათებლებისა და ანთროპოგენული ფაქტორების მონიტორინგი;

მ) მონაცემთა დამუშავება და ველური ბუნების მონაცემთა ბაზის წარმოება;

ნ) გეოგრაფიული ინფორმაციული სისტემების გამოყენება ველური ბუნების მენეჯმენტში.

ბიუჯეტი: 6000 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

5. ტრენინგი სოციო-ეკონომიკურ მონიტორინგში

ტრენინგის მიზანი იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლება სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგის წარმოებაში. 2007 წ. მოწვეულმა ორგანიზაციამ (GORBI) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომლებს ჩაუტარა ტრენინგი სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგისა და შეფასების მეთოდისა და კითხვარის გამოყენებაში.

ბიუჯეტი: 500 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

��� მუხლი 54. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა

1. საზოგადოებასთან ურთიერთობა მასმედიის საშუალებით

ამ ქვეპროგრამის მთავარი მიზანი იყო რეგიონისა და ქვეყნის მოსახლეობის ინფორმირება დაცულ ტერიტორიებზე მიმდინარე საქმიანობის, მისი მიზნებისა და ამოცანების შესახებ. ეს ხელს უწყობს: (ა) საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების შესახებ და (ბ) მოსახლეობის ჩართვას გარემოს დაცვის რეგიონული პრობლემების გადაწყვეტაში.

დამყარდა თანამშრომლობა ადგილობრივ გაზეთებთან, კახეთისა და ცენტრალურ სამაუწყებლო კომპანიებთან, რათა უზრუნველყოფილი ყოფილიყო მოსახლეობის მაქსმიმალურად ინფორმირება სხვადასხვა საშუალებებით. მასმედიის საშუალებით, კერძოდ ადგილობრივი რადიოსა და გაზეთების მეშვეობით, მოხდა დამხმარე ზონაში მცირე გრანტების პროგრამის პოპულარიზაცია.

ბიუჯეტი: 28960 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

2. საგანმანათლებლო მასალების მომზადება და გავრცელება

ეს ქმედება მიზნად ისახავდა ცნობიერების ასამაღლებელი/საგანმანათლებლო მასალების გამოშვებასა და გავრცელებას. მომზადდა და გავრცელდა ბროშურები, ბუკლეტები, კალენდრები (2004, 2005, 2006 და 2007 წლებისთვის), ღია ბარათები, ილუსტრირებული საველე სარკვევები, საველე მეგზურები. ამან მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ვიზიტორებსა და ადგილობრივ მოსახლეობაში ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ბიოლოგიური სიმდიდრისა და ღირშესანიშნაობების შესახებ ცოდნის გაღრმავებას.

ბიუჯეტი: 28960 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

��� მუხლი 55. დამხმარე ზონის პროგრამა

1. მცირე გრანტების პროგრამა � ეკოლოგიურად გამართლებული საქმიანობების წახალისება. მცირე გრანტების პროგრამა განხორციელდა 2003-06 წლებში. მცირე გრანტები გადაეცა ინდივიდუალურ მეწარმეებს, ბიზნეს-ჯგუფებსა და ორგანიზაციებს, რომლებიც თავიათი საქმიანობით იცავენ ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენების პრინციპებს და ამგვარად წარმოადგენენ მაგალითს მოსახლეობისთვის ეკოლოგიურად გამართლებული საქმიანობის დასაწყებად. მცირე გრანტების პროგრამის წარმატებით განსახორციელებლად:

ა) ჩატარდა მარკეტინგული კონსულტაციები;

(ბ) მოხდა ბაზრის პოტენციალის გამოკვლევა;

გ) ჩამოყალიბდა ყოველწლიური მცირე გრანტების ფონდი, რომელიც ღია საკონკურსო წესით გასცემდა მცირე მოცულობის გრანტებს.

ბიუჯეტი: 129520 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

��� მუხლი 56. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი

1. საბაზისო კვლევა (ჰაბიტატები და სახეობები, საფრთხეები) 2003-04 წლებში განხორციელდა ფლორისა და ფაუნის სახეობების, ჰაბიტატების და მათზე მოქმედი საფრთხეების კუთხით არსებული (საბაზისო) მდგომარეობის შეფასება ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალებსა და ილტოს აღკვეთილში. კვლევა ჩატარდა მოწვეული ორგანიზაციის მიერ (სახეობათა კონსერვაციის ცენტრი � NACRES). საბაზისო კვლევა მოიცავდა: მცენარეთა და ცხოველთა საკვანძო სახეობებზე მონაცემების შეგროვებას, მცენარეულობის აღწერას, ძირითადი ფიტოცენოზების სტრუქტურისა და განაწილების დადგენას, არსებული საფრთხეების გამოვლენას და შეფასებას, თემატური რუკების შედგენას, მიღებული მასალების საფუძველზე მონაცემთა ბაზის შექმნას, ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის ზოგადი გეგმის შემუშავებას. საბაზისო კვლევების შედეგებმა შექმნა საფუძველი ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის სისტემისთვის.

ბიუჯეტი: 35750 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

2. მონიტორინგის სახელმძღვანელო და საველე ცნობარი 2006-07 წწ. მომზადდა და გამოიცა ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის პრაქტიკული სახელმძღვანელო და მცირე საველე (ჯიბის) ცნობარი. მონიტორინგის სახელმძღვანელოში მოცემულია დეტალური მითითებები ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის დაგეგმვისა და წარმოების, საველე მონაცემთა შეგროვების, მონაცემთა ანალიზისა და ინტერპრეტაციის შესახებ. სახელმძღვანელო აღწერს რეკო-მენდებულ საველე მეთოდებს, მონაცემთა შენახვისა და დამუშავების პროცედურებს და მეთოდებს. მცირე საველე (ჯიბის) ცნობარი კი რეინჯერებისთვისაა გამიზნული. იგი მათ დაეხმარება GPS-ხელსაწყოს გამოყენებასა და ცხოველთა კვალის გამოცნობა-აღრიცხვაში საველე პირობებში.

ბიუჯეტი: 19000 აშშ დოლარი

დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.

თავი XII

მენეჯმენტის პროგრამები

��� მუხლი 57. ადმინისტრაციის პროგრამა

1. ზოგადი ადმინისტრირება, შედეგი: ადმინისტრაციის გამართულად ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული მიმდინარე საქმიანობების განხორციელება.

აღწერა: ამ მიმართულებით გარკვეული საქმიანობები გაგრძელდება ისევე, როგორც წინა სამენეჯმენტო პერიოდში (2003-07 წწ.).

ზოგადი ადმინისტრირება გულისხმობს შემდეგ ძირითად მიმდინარე საქმიანობებს:

ა) ოფისის ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;

ბ) ინფრასტრუქტურის მოვლა და შენარჩუნება;

გ) ტრანსპორტის მოვლა და საწვავით უზრუნველყოფა;

დ) საველე გასვლების (შემოვლები, მონიტორინგი) რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა;

ე) საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა;

ვ) პუბლიკაციების (მაგ., წლიური ანგარიშის) მომზადება და გამოქვეყნება.

ამ ქვეპროგრამის ბიუჯეტი მოიცავს დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საოპერაციო ხარჯებს: ოფისის მომარაგება და კომუნალური გადასახადები, საწვავით მომარაგება, დღიური ხარჯები საველე საქმიანობების დროს, გარეშე საექსპერტო და ტექნიკური მომსახურება, გაუთვალისწინებელი ხარჯები და ა. შ.

პერიოდი: 2008-10 წწ.

შემსრულებელი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია.

2. წლიური სამუშაო გეგმები, შედეგი: წლიური საოპერაციო გეგმების მომზადება ყოველი მომდევნო წლისთვის

ა) აღწერა: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ვალდებულია, ყოველწლიურად მოამზადოს საოპერაციო გეგმა. საოპერაციო გეგმა მომზადდება ყოველწლიური შეფასების საფუძველზე (ეს უკანასკნელი მოიცავს დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის ეფექტურობის ყოველწლიურ მიმოხილვას, სოციალურ-ეკონომიკურ მონიტორინგს, გარემოსა და ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგს, დაცული ტერიტორიის მენჯმენტის ეფექტურობის მონიტორინგს, ბიუჯეტს). ეს ქმედება ხორციელდება თანამშრომელთა უშუალო უფლება-მოვალეობების ფარგლებში.

პერიოდი/სიხშირე: 2008-10; ყოველი წლის ბოლოს

შემსრულებელი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების დირექტორი

3. წლიური ანგარიშები, შედეგი: ადმინისტრაციის მიღწევების, დაცულ ტერიტორიაზე განხორციელებული სამეცნიერო კვლევისა და მონიტორინგის, ასევე სხვა მნიშვნელოვანი ღონიძიებების შესახებ წლიური ანგარიშების მომზადება და საზოგადოებისთვის წარდგენა.

ა) აღწერა: წლიური ანგარიში წარმოადგენს ადმინისტრაციის საქმიანობის და დაცულ ტერიტორიებზე განხორციელებული/მიმდინარე ქმედებებისა თუ პროცესების დოკუმენტირებისა და საზოგადოებისადმი (ასევე დონორებისა და პარტნიორებისადმი) ანგარიშგების მექანიზმს. წლიური ანგარიშები ხელს შეუწყობს მენეჯმენტის გამჭვირვალობას და საზოგადოების მხრიდან ნდობის მოპოვებას. წლიური ანგარიშები შეიცავს ადმინისტრაციის თუ გარეშე პირების მიერ განხორციელებული ყველა საქმიანობის მოკლე აღწერას, კერძოდ, ინფორმაციას ვიზიტორების რაოდენობის, დარღვევების, ღირსშესანიშნავი მოვლენების, ძირითადი საბიუჯეტო ხარჯების, კვლევა და მონიტორინგის, სამომავლო გეგმების, ასევე, დაცული ტერიტორიების ფარგლებს გარეთ მიმდინარე ნებისმიერი მოვლენის შესახებ, რომელიც გავლენას ახდენს დაცულ ტერიტორიებზე. წლიური ანგარიში წარმოადგენს საჯარო, ყველასათვის ხელმისაწვდომ დოკუმენტს, რომელიც იწერება პოპულარული ენით და გამდიდრებულია ვიზუალური მასალით მაგ., ფოტოებით, გრაფიკებით, ცხრილებით და სხვ. წლიური ანგარიშები გამოქვეყნდება ბეჭდვითი სახით და/ან დაცული ტერიტორიების ვებგვერდზე.

პერიოდი/სიხშირე: 2008-10 წწ.; ყოველწლიურად

შემსრულებელი: კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის სხვა თანამშრომლები.

4. მართვის მონიტორინგი და შეფასება, ბაწარა-ბაბნეურის დაცული ტერიტორიების მართვის მონიტორიგი და მისი ეფექტურობის შეფასება ეფუძნება ოთხ რეგულარულ პროცესს. ესენია:

ა) დეტალური წლიური ანგარიშის მომზადება;

ბ) სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგი;

გ) მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასება სპეციალური მეთოდით;

დ) ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი.

ა.ა) ყოველწლიური დეტალური განხილვები

შედეგი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ ყოველწლიური მონიტორინგისა და შეფასების სტანდარტული მექანიზმის დანერგვა მართვის ეფექტურობის შესაფასებლად.

აღწერა: განხორციელდება თითოეული საქმიანობის მონიტორინგი დასახული მიზნების, მოსალოდნელი შედეგებისა და მიღწეული შედეგების ერთმანეთთან შედარების გზით. აუცილებლობის შემთხვევაში გაკეთდება კომენტარები და მომზადდება შეფასებითი მოხსენებები. შეფასებითი მოხსენება გააერთიანებს მონიტორინგისა და შეფასების ოთხივე რეგულარული პროცესის შედეგებს. მასზე დაყრდნობით შემუშავდება მომდევნო წლის სამუშაო გეგმა.

პერიოდი/სიხშირე: 2008-10; წელიწადში ერთხელ

შემსრულებელი: დირექტორი

ა.ბ) სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგი

შედეგი: სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგის წარმოება

აღწერა: სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგს ადმინისტრაცია განახორციელებს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის ფარგლებში, ორგანიზაცია GORBI-ს მიერ შეიმუშავებული სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგისა და შეფასების მეთოდისა და კითხვარის გამოყენებით.

პერიოდი/სიხშირე: 2008-10; წელიწადში ერთხელ

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია

ა.გ) მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების ინსტრუმენტი

შედეგი: მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასება მსოფლიო ბანკისა და WWF-ის ალიანსის მიერ შემუშავებული სპეციალური სტანდარტული მეთოდის საშუალებით.

აღწერა: მსოფლიო ბანკისა და WWF-ის ალიანსის მიერ შემუშავებული მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების ინსტრუმენტი წარმოადგენს მიღწეული პროგრესის შესაფასებლად ინფორმაციის შეგროვების მოსახერხებელ საშუალებას. დაცული ტერიტორიების თანამშრომლები სწრაფად და მარტივად შეავსებენ შესაბამის კითხვარს. ამ ინსტრუმენტის საშუალებით ასევე შესაძლებელია უნიფიცირებული საანგარიშგებო სისტემის ჩამოყალიბება ქვეყანაში არსებული ყველა დაცული ტერიტორიისთვის.

პერიოდი/სიხშირე: ყოველწლიურად

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების დირექტორი და სხვა თანამშრომლები

5. მენეჯმენტის გეგმის განხილვა და განახლება

შედეგი: მენეჯმენტის გეგმის ყველა ასპექტის დეტალური განხილვისა და ცლილებების მომზადების შედეგად განახლებული მენეჯმენტის გეგმის შემუშავება.

აღწერა: განხილვა ტარდება მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდის ბოლოს. იგი მოიცავს სრულ შეფასებას (ყველა საქმიანობის შეფასებას უკანასკნელი 3 წლის მანძილზე) და იკვლევს სამენეჯმენტო მიზნებისა და სტრატეგიების კორექტირების საჭიროებებს. შეფასების საბოლოო შედეგი იქნება მენეჯმენტის გეგმის შემდგომი დახვეწა; საჭიროების შემთხვევაში, ახალი სამენეჯმენტო პროგრამების ჩამოყალიბება მომდევნო სამენეჯმენტო პერიოდისთვის (სავარაუდოდ მომდევნო 6 წლისთვის) და განახლებული მენეჯმენტის გეგმის შემუშავება.

პერიოდი/სიხშირე: მენეჯმენტის გეგმის განხილვა � 2010 წლის პირველი ნახევარი; ახალი მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცება � 2010 წლის მეორე ნახევარი.

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.

��� მუხლი 58. ინფრასტრუქტურის განვითარების პროგრამა

1. ფიზიკური დაცვის ინფრასტრუქტურა

შედეგი: დაცვის ინფრასტრუქტურის შემდგომი განვითარება.

აღწერა: დაცვის სამსახურის ეფექტური ფუნქციონირებისთვის აუცილებელია დაცვის სპეციალური ინფრასტრუქტურის შემდგომი განვითარება. ბაწარის შესასვლელთან არსებული საგუშაგოს გარდა, საჭიროა მცველთათვის სხვა მუდმივი და დროებით თავშესაფრების მოწყობა. კერძოდ, მცველთა საგუშაგო უნდა აშენდეს ილტოს აღკევეთილის შესასვლელთანაც (იხ. რუკა 1-ლ დანართში). გარდა ამისა, საჭიროა მცველთა 2 მარტივი თავშესაფრის მოეწყობაც ტბათანაზე და სახბორეზე, რაც გულისხმობს მცირე სადგურებს 3-4 თანამშრომლისთვის ღამისთევის და სამორიგეო სათავსებით.

სადგურები და თავშესაფრები დაპროექტდება და აშენდება გარემოსდაცვით მოთხოვნებთან სრულ შესაბამისობაში. არქიტექტურა ჰარმონიზებული იქნება ბუნებრივ გარემოსთან. მშენებლობისთვის სასურველია გამოყენებული იყოს ბუნებრივი მასალები (ხე, ქვა).

პერიოდი: 2008-09 წწ.

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.

2. საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურა

შედეგი: საგანმანათლებლო ბილიკის დაპროექტება და მოწყობა ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში.

აღწერა: ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში მოეწყობა წრიული ბილიკი (არსებული ბილიკის ბაზაზე), რომელიც საგანმანათლებლო მიზნით შემოსულ ვიზიტორებს საშუალებას მისცემს გაეცნონ ხეობის ფლორასა და ფაუნას, მრავალფეროვან ცენოზებს უთხოვრიანებისა და წაბლნარების ჩათვლით. მოეწყობა შესაბამისი საინფორმაციო დაფები.

პერიოდი: 2008 წ.

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.

��� მუხლი 59. შესაძლებლობების გაზრდა და ტრენინგი

1. ტრენინგი სამუშაოდან მოუწყვეტლად

შედეგი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისთვის ტრენინგის პროგრამის შემუშავება და განხორციელება

აღწერა: ტრენინგის სპეციალური პროგრამა შემუშავდება და მიესადაგება ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების საჭიროებებს. იგი ძირითადად მოიცავს ისეთ სფეროებს და საკითხებს როგორიცაა: კომპიუტერის ცოდნა, ინგლისური ენა, კომუნიკაციის უნარ-ჩვევები, გუნდური მუშაობის პრინციპები, ცნობიერების ამაღლება, პედაგოგიური უნარ-ჩვევები და სხვ.

პერიოდი: 2008-10 წწ.

2. ტრენინგის სპეციალურ კურსებზე დასწრება

შედეგი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა (კერძოდ, კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, რეინჯერთა სამსახურის თანამშრომლები) კვალიფიკაციის ამაღლება დაცული ტერიტორიის მართვის სხვადასხვა საკითხებში.

აღწერა: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომლები დაესწრებიან სპეციალურ კურსებს მუდმივმოქმედი წვრთნის ცენტრის³ საწვრთნელი პროგრამების ფარგლებში, კერძოდ ისეთ სფეროებში, როგორიცაა:

ა) ვიზიტორთა მომსახურება;

ბ) კანონის აღსრულება: რესურსების დაცვა და რეინჯერთა უფლება-მოვალეობები და კომპეტენცია;

გ) დაცული ტერიტორიის ეფექტური მართვა;

დ) პარტნიორობა კონსერვარციის სფეროში;

ე) ეფექტური ადმინისტრირება;

ვ) გეოგრაფიული ინფორმაციული სისტემების გამოყენება.

პერიოდი: 2008-10 წწ.

��� მუხლი 60. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა

1. ინფორმაციის გავრცელება

შედეგი: ფართო საზოგადოების ინფორმირება.

აღწერა: ძირითადი მიზანია რეგიონისა და ქვეყნის მოსახლეობის ინფორმირება დაცულ ტერიტორიებზე მიმდინარე საქმიანობის, მისი მიზნებისა და ამოცანების შესახებ. ეს ქვეპროგრამა ხელს შეუწყობს: (ა) საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების შესახებ და (ბ) მოსახლეობის ჩართვას გარემოს დაცვის რეგიონული პრობლემების გადაწყვეტაში. დამყარდება თანამშრომლობა ადგილობრივ გაზეთებთან, კახეთისა და ცენტრალურ სამაუწყებლო კომპანიებთან, რათა უზრუნველყოფილი იყოს მოსახლეობის მაქსიმალურად ინფორმირება სხვადასხვა საშუალებებით (მაგ., რადიო და სატელევიზიო გადაცემები, საგაზეთო სტატიები).

პერიოდი: 2008-10 წწ.

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.

2. შეხვედრებისა და ვიზიტების მოწყობა

შედეგი: შესაბამისი ჯგუფების/პირების შერჩევა; შეხვედრების/ვიზიტებისა და ტურების მოწყობა.

აღწერა: მოეწყობა სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირების, ადგილობრივი მმართველობისა და თვითმმართველობის, საერთაშორისო ფონდებისა და საელჩოების წარმომადგენელთა და პოპულარული ადამიანების ვიზიტები ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე. ეს ინიციატივა ხელს შეუწყობს მოწვეული პიროვნებების ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობის და იქ არსებული პრობლემატური საკითხების შესახებ, დაცული ტერიტორიების მიმართ დადებითი დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას და მათგან პოტენციურ მხარდაჭერას.

პერიოდი: 2008-10 წწ.

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია.

3. პარტნიორული ურთიერთობების დამყარება

შედეგი: კერძო სექტორის დაინტერესებულ წარმომადგენელთა გამოვლენა და მათთან ორმხრივი ურთიერთობების დამყარება.

აღწერა: მოეწყობა შეხვედრები და/ან სემინარები კერძო სექტორის წარმომადგენლებთან მათთან ორმხრივად სასარგებლო თანამშრომლობის დასამყარებლად. მაგალითად, ადმინისტრაცია წაახალისებს ბიზნესის სექტორის მხრიდან ისეთი ეკონომიკური საქმიანობის წამოწყებას, რომელიც შეავსებს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ გაწეულ მომსახურებას. სამომავლოდ (მაგ., მომდევნო მენეჯმენტის გეგმის ფარგლებში), შესაძლებელია დღის წესრიგში დადგეს ილტოს აღკვეთილში ტურისტების მომსახურებაზე კონცესიის გაცემა საკონკურსო წესით.

პერიოდი/სიხშირე: 2008-10 წწ.

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია.

��� მუხლი 61. ვიზიტორთა მომსახურება და ეკოტურიზმის განვითარება

1. ილტოს აღკვეთილში ეკოტურიზმის განვითარების პროგრამა

შედეგი: ილტოს ხეობაში ეკოტურიზმის განვითარების პროგრამის შემუშავება და განხორციელების დაწყება.

აღწერა: პროგრამა მოიცავს ილტოს აღკვეთილში ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგიასა და მისი დანერგვისთვის საჭირო სამოქმედო გეგმას. ამ უკანასკნელში დეტალურად იქნება აღწერილი განსახორციელებელი კონკრეტული საქმიანობები, შესაბამისი მეთოდოლოგია და დროში განაწილება. ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგია, თავის მხრივ, მოიცავს ისეთ ასპექტებს, როგორიცაა: რეკლამირების სტრატეგია, საჭირო ინფრასტრუქტურის განვითარების საკითხები, ფასების პოლიტიკა, ტურიზმის პრიორიტეტული ფორმები, დასაშვები დატვირთვა, შეთავაზებული მომსახურების ფორმები და ა.შ. პროგრამის განხორციელება დაიწყება მომდევნო (განახლებული) სამენეჯმენტო გეგმის პერიოდში.

პერიოდი: 2008-10 წწ.

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო, მოწვეული სპეციალისტები.

��� მუხლი 62. ჰაბიტატებისა და სახეობების მენეჯმენტი

1. ველური ჩლიქოსნების აღდგენის პროგრამა

შედეგი: შვლისა და არჩვის პოპულაციების რიცხოვნობის გაზრდა ილტოს აღკვეთილში.

აღწერა: გათვალისწინებულია შედარებით იაფი და მარტივად განსახორციელებელი ბიოტექნიკური ღონისძიებების გატარება არჩვისა და შვლის რიცხოვნობის გაზრდის მიზნით. კერძოდ, დაგეგმილია ხელოვნური სამარილეებისა და საკვებურების მოწყობა. ამ ღონისძიებების გატარებას წინ უნდა უსწრებდეს მოცემული ტერიტორიების მკაცრად დაცვის უზრუნველყოფა, რათა გამოირიცხოს ბრაკონიერობა სამარილეებსა და საკვებურებზე. სამარილეები და საკვებურები, ისევე, როგორც აღდგენის პროგრამის განხორციელებისთვის აუცილებელი ნებისმიერი სხვა კონსტრუქცია, უნდა იყოს მარტივი დიზაინის და კარგად უნდა ეხამებოდეს გარემოს.

პერიოდი/სიხშირე: 2008-10 წწ.

შემსრულებელი: კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, მცველთა სამსახური, მოწვეული სპეციალისტები

��� მუხლი 63. ტერიტორიების ფიზიკური დაცვა

1. შემოვლები (პატრულირება)

შედეგი: დაცული ტერიტორიების დაცვის ეფექტური სისტემის დანერგვა.

აღწერა: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეფექტური დაცვისთვის ტერიტორია დაყოფილია სამ უბნად. დაცულ ტერიტორიაზე მცველთა 2 მუდმივი საგუშაგოა. დაცვით საქმიანობას მართავს დაცვის სამსახურის უფროსი. დაცვითი საქმიანობის მიზანმიმართული და ეფექტური წარმართვისათვის ის შეიმუშავებს დაცვის საოპერაციო გეგმას, რომელიც განსაზღვრავს სამივე უბნის პატრულირების მონაკვეთებსა და პატრულირების განრიგს. უფროსი მცველი უძღვება უბნის დასაცავად მიმართულ საქმიანობას. საოპერაციო გეგმაში შეტანილ ცვლილებებს უფროსი მცველი უთანხმებს დაცვის სამსახურის უფროსს.

შემსრულებელი: დაცვის სამსახურის თანამშრომლები

2. დარღვევების პრევენცია

შედეგი: დაცვის რეჟიმის პოტენციური დამრღვევებისა და რესურსის მომხმარებელთა ინფორმირება სპეციალური საინფორმაციო კამპანიის საშუალებით.

აღწერა: დაცვის სამსახურის მოვალეობაში შედის დარღვევათა (უკანონო ძოვება, ტყის ჭრა, ნადირობა, არამერქნული რესურსების მოპოვება და სხვ.) პრევენცია. ამისათვის, ადგილობრივი მოსახლეობა და ახლომდებარე ტერიტორიებით მოსარგებლეები � მოიჯარეები და მწყემსები, ინფორმირებულნი უნდა იყვნენ დაცული ტერიტორიებზე აკრძალული და დაშვებული საქმიანობების თაობაზე, საჯარიმო სანქციებზე დაცვის რეჟიმის დარღვევის შემთხვევაში და დაცული ტერიტორიის საზღვრების შესახებ.

შემსრულებელი: დაცვის სამსახურისა და ადმინისტრაციის სხვა თანამშრომლები.

3. საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირება და პრევენცია

შედეგი: საგანგებო სიტუაციის მართვის სისტემის ჩამოყალიბება � საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მომზადება.

აღწერა: ამ კომპონენტის მიზნია საგანგებო სიტუაციის მართვის მოქნილი და ეფექტური სისტემის ჩამოყალიბება, რაც საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მომზადებას გულისხმობს. მოსალოდნელი საგანგებო სიტუაციებია: ხანძრები, ზვავები, ეპიდემიები, წყალდიდობები, ღვარცოფები, მეწყერები და სხვ. როგორც დაცული ტერიტორიის თანამშრომლები, ისე რესურსებით მოსარგებლეები და, რა თქმა უნდა ვიზიტორები, კარგად უნდა იყვნენ გათვითცნობი ე რებული უსაფრთხოების ნორმებისა და საგანგებო სიტუაციებში მოქმედების წესების შესახებ. ვიზიტორთა შემთხვევაში ყოველთვის არსებობს გაუთვა-ლისწინებელი გარემოების, ტრამვის, გზის აბნევის ან სხვა საგანგებო სიტუაციების რისკი, რისთვისაც საჭიროა საძიებო და სამაშველო საქმიანობის განხორციელება, საგანგებო სიტუაციაზე რეაგირების შესაბამისი გეგმის მიხედვით. საჭიროების შემთხვევაში, კერძოდ, სპეციფიკური ან განსაკუთრებით დიდი მასშტაბის საგანგებო სიტუაციის დროს, ადმინისტრაცია დახმარებისთვის მიმართავს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებს ან საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს.

შემსრულებელი: ადმინისტრაციის ხელმძღვანელობა, დაცვის სამსახურის თანამშრომლები

��� მუხლი 64. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი

1. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის წლიური გეგმა

შედეგი: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის წლიური გეგმის (როგორც წლიური სამუშაო გეგმის ნაწილის) შედგენა.

აღწერა: სამონიტორინგო საქმიანობები განხორციელდება მონიტორინგის წლიური გეგმის მიხედვით. ამ სამონიტორინგო გეგმის საფუძველს წარმოადგენს მონიტორინგის სახელმძღვანელო. მონიტორინგის წლიური გეგმა მოიცავს ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგთან დაკავშირებულ ყველა საქმიანობას მონაცემთა შეგროვების გეგმის და განრიგის ჩათვლით. ამავე დროს, იგი ეფუძნება ადამიანური და ფინანსური რესურსების რეალისტურ შეფასებას.

პერიოდი: 2008-10 წწ. (ყოველწლიურად)

შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი.

2. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის განხორციელება

შედეგი: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბება და განხორციელება.

აღწერა: მონიტორინგის სახელმძღვანელოს მიხედვით რესურსების მართვის სპეციალისტის ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდება ბიომრავალფეროვნებისა და გარემოს სხვადასხვა მახასითებლებისა და ანთროპოგენული ფაქტორების მონიტორინგის სისტემა; განხორციელდება მონაცემთა შეგროვება და ანალიზი. შემუშავდება სათანადო რეკომენდაციები დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გასაუმჯობესებლად.

პერიოდი: 2008-10 წწ. (ყოველწლიურად)

შემსრულებელი: რესურსების მართვის სპეციალისტი, მცველები.

თავი VIII

გარემოზე ზემოქმედების შეფასება

��� მუხლი 65. ინფრასტრუქტურის მშენებლობის/მოწყობის ზეგავლენა გარემოზე

1. დაგეგმილი ინფრასტრუქტურა:

დაგეგმილი დამატებითი ინფრასტრუქტურის ჩამოყალიბება აუცილებელია ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების და, ზოგადად, დაცული ტერიტორიების ეფექტური მართვისთვის. ასეთ აუცილებელ ინფრასტრუქტურას განეკუთვნება: მცველთა და ვიზიტორთა თავშესაფრები, შესასვლელები, საინფორმაციო ნიშნულები, აბრები და ნიშნები. ამ ინფრასტრუქტურის განლაგება მოცემულია დანართი №1-ში მცირე მასშტაბების გამო, დაგეგმილი ინფრასტრუქტურა არ მოახდენს რამდენადმე მნიშვნელოვან ზემოქმედებას დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნებაზე, თუმცა აუცილებელი იქნება გარკვეული შემამსუბუქებელი ზომების მიღება.

2. ზეგავლენის შემამსუბუქებელი ზომები:

მშენებლობისა და მასთან დაკავშირებული საქმიანობის გარემოზე ზემოქმედების შესამცირებლად ინფრასტრუქტურის ადგილმდებარეობა შეირჩევა ბიომრავალფეროვნების საბაზისო კვლევების შედეგების საფუძველზე.

დაგეგმარების პროცესში გათვალისწინებული იქნება ინფრასტუქტურის ლანდშაფტთან ჰარმონიულად შერწყმის პრინციპი. ადგილობრივი მოსახლეობა წინასწარ იქნება ინფორმირებული ნებისმიერი მშენებლობის შესახებ, როცა საქმე შეეხება ინფრასტრუქტურის მოწყობას დასახლებული პუნქტების მახლობლად.

��� მუხლი 66. ტურიზმის, რეკრეაციისა და საგანმანათლებლო საქმიანობის ზემოქმედება გარემოზე

დაცული ტერიტორიების მდგრადობის შენარჩუნების ერთ-ერთი გზაა რეგულირებადი ტურიზმი; იგი ხელს შეუწყობს საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებასა და განათლებას, ასევე, დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასა და ადგილობრივ მოსახლეობას საშუალებას მისცემს, განავითარონ შემოსავლის გამომუშავების პოტენციალი.

1. არსებული მდგომარეობა და გარემოზე ზემოქმედების შეფასება:

დღესდღეობით, ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე, კერძოდ კი ილტოს აღკვეთილში, პრაქტიკულად არავითარი ტურიზმი არ არის. ამ გეგმით გათვალისწინებულია აღკვეთილის ტურისტული პოტენციალის სრულად გამოყენებისთვის სათანადო საფუძვლის ჩაყრა და ნაწილობრივ ტურისტული საქმიანობის დაწყებაც, რამდენადაც ეს შესაძლებელი იქნება. ჩამოყალიბდება მდგრადი ეკოტურიზმის განვითარების პროგრამა, რომელიც უზრუნველყოფს გარემოზე მინიმალურ ზემოქმედებას.

2. ასევე მინიმალურ ზემოქმედებას მოახდენენ საგანმანათლებლო მიზნით შემოსული ვიზიტორები. მოეწყობა სპეციალური საინტერპრეტაციო ბილიკები და თითოეულ ჯგუფს მიეცემა ინსტრუქტაჟი, დაემორჩილონ განაწესს, მაგ., არ გადავიდნენ ბილიკიდან, არ გ ა მოიწვიონ გარემოს დაზიანება ან რამდენადმე მნიშვნელოვანი შეწუხება. თითოეული ჯგუფი დაცულ ტერიტორიაზე გადაადგილდება მხოლოდ ადმინისტრაციის წარმომადგენლის თანხლებით. ამავე დროს, რეგულირებას დაექვემდებარება საგანმანათლებლო მიზნის მქონე ვიზიტორების რაოდენობა.

��� მუხლი 67. სოციო-ეკონომიკური ზემოქმედება

�თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� 2003 წლის საქართველოს კანონის თანახმად, ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიებიდან ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი და ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მანამდე არსებული ნაკრძალების ბაზაზე შეიქმნა. შესაბამისად, სოციო- ეკონომიკური ზემოქმედების კუთხით, ზემოხსენებულ კანონს ამ ტერიტორიებზე არავითარი ცვლილებები არ მოჰყოლია. ხოლო ილტოს აღკვეთილის სახით სრულიად ახალი დაცული ტერიტორია შეიქმნა და, ბუნებრივია, ეს გარკვეულ ცვლილებებს გამოიწვევს მიწათსარგებლობის კუთხით, რადგან კანონმდებლობის თანახმად, აღკვეთილის ტერიტორიაზე დაშვებულია მხოლოდ ცალკეული განახლებადი რესურსების მოხმარება მკაცრი კონტროლის პირობებში. ეს კი რესურსების მოპოვების მხრივ სერიოზულ შეზღუდვებს ნიშნავს. აღკვეთილის ტერიტორიაზე არ არის გათვალისწინებული ტყის მერქნული რესურსების მოპოვება. თუმცა ეს შეზღუდვა არავითარ სერიოზულ ზეგავლენას არ მოახდენს ადგილობრივ მოსახლეობაზე, რადგან ადგილობრივი მოსახლეობა პრაქტიკულად არასოდეს ყოფილა დამოკიდებული აღკვეთილის ტერიტორიაზე არსებულ ტყეებზე საშეშე მასალის მოპოვების მხრივ (უახლოეს დასახლებამდე ტყის საკმაო მასივებია, რომლებიც მოსახლეობასა და აღკვეთილს შორის ბუფერის ფუნქციას ასრულებს). რაც შეეხება ტყის ნობათის შეგროვებას, თუკი ამის მოთხოვნა იქნება ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან, აღკვეთილის რეჟიმი და წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა ითვალისწინებს ამ რესურსების მოხმარებას ადმინისტრაციის მხრიდან გარკვეული ზედამხედველობის პირობებში. აღკვეთილის რეჟიმი, რა თქმა უნდა, სრულიად გამორიცხავს ნადირობას. მაგრამ ამ კუთხითაც არამიზანშეწონ ი ლია რაიმე სახის სოციო-ეკონომიკურ ზეგავლენაზე საუბარი ორი ძირითადი მიზეზის გამო: ილტოს ხეობაში ნადირობა აღკვეთილის დაარსებამდეც უკანონო იყო და, ისევე როგორც მთელ ქვეყანაში, ნადირობას გართობის ხასიათი აქვს და არ წარმოადგენს ადგილობრივი მოსახლეობის სასიცოცხლო მნიშვნელობის ინტერესს.

��� მუხლი 68. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების და დამატებების შეტანის წესი

მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

 

 

 

 

 

 

დანართი №1 � რუკები

 

რუკა № 1: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა, საზღვრები, დასახლებული პუნქტები და ტოპოგრაფია

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

რუკა №2:

მცენარეულობა

დანართი № 2 - ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების საზღვრების აღწერა

ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

1. საწყისი წერტილი №001 (კოორდინატი X-532693, Y-4662373) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდი-ლოეთით მდებარე 592.3 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.29კმ-ზე სოფ. არგოხიდან ჩრდილოეთით ბაბანეურის ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე, მდ. მაღრაანის-ფშას ხევში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.24კმ-ზე №002 წერტილამდე.

2. წერტილი №002 (X-532765, Y-4662177) მდებარეობს 650 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.12კმ-ზე ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.24კმ-ზე №003 წერტილამდე.

3. წერტილი №003 (X-532665, Y-4661988) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ჩრდილოეთით ბაბანეურის ნაკრძალისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით 0.29კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.5კმ-ზე №004 წერტილამდე.

4. წერტილი №004 (X-532878, Y-4661686) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ დასავლეთით 0.45კმ-ზე №005 წერტილამდე.

5. წერტილი №005 (X-532453, Y-4661744) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.18კმ-ზე №006 წერტილამდე.

6. წერტილი №006 (X-532339, Y-4661626) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.41კმ-ზე №007 წერტილამდე.

7. წერტილი №007 (X-532213, Y-4661247) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.03კმ-ზე №008 წერტილამდე.

8. წერტილი №008 (X-532234, Y-4661234) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.04კმ-ზე №009 წერტილამდე.

9. წერტილი №009 (X-532263, Y-4661228) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.14კმ-ზე №010 წერტილამდე.

10. წერტილი №010 (X-532173, Y-4661137) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე ტყის პირას მდებარე ეკლესიასთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.29კმ-ზე №011 წერტილამდე.

11. წერტილი №011 (X-532372, Y-4660960) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე №012 წერტილამდე.

12. წერტილი №012 (X-532700, Y-4661005) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთით 675 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით 0.08კმ-ზე №013 წერტილამდე.

13. წერტილი №013 (X- 532719, Y-4660926) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.22კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით 0.14კმ-ზე №014 წერტილამდე.

14. წერტილი №014 (X-532739, Y-4660827) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.1კმ-ზე №015 წერტილამდე.

15. წერტილი №015 (X-532776, Y-4660704) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.15კმ-ზე №016 წერტილამდე.

16. წერტილი №016 (X-532884, Y-4660765) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.15კმ-ზე №017 წერტილამდე.

17. წერტილი №017 (X-532779, Y-4660625) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.47კმ-ზე №018 წერტილამდე.

18. წერტილი №018 (X-533119, Y-4660393) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალ გზის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.36კმ-ზე №019 წერტილამდე.

19. წერტილი №019 (X-533340, Y-4660603) მდებარეობს 612.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.29კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე №020 წერტილამდე.

20. წერტილი №020 (X-533481, Y-4660364 ) მდებარეობს 612.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალ გზას და მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.43კმ-ზე №021 წერტილამდე.

21. წერტილი №021 (X-533215, Y-4660063) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის დასავლეთით 567 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.21კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.52კმ-ზე №022 წერტილამდე.

22. წერტილი №022 (X-532770, Y-4660257) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზასთან ტყის პირას წყაროსთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.4კმ-ზე №023 წერტილამდე.

23. წერტილი №023 (X-532517, Y-4660465) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზასთან მდებარე 513.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.16კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.8კმ-ზე №024 წერტილამდე.

24. წერტილი №024 (X-532098, Y-4660612) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.14კმ-ზე №025 წერტილამდე.

25. წერტილი №025 (X-532041, Y-4660518) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე №026 წერტილამდე.

26. წერტილი №026 (X-532053, Y-4660643) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალი გზისა და ტყის პირას გამდინარე წყაროს გადაკვეთასთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილოეთით 0.17კმ-ზე №027 წერტილამდე.

27. წერტილი №027 (X-531896, Y-4660658) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.28კმ-ზე №028 წერტილამდე.

28. წერტილი №028 (X-531642, Y-4660739) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთით 0.28კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.08კმ-ზე №029 წერტილამდე.

29. წერტილი №029 (X-531568, Y-4660722) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთით 0.32კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.04კმ-ზე №030 წერტილამდე.

30. წერტილი №030 (X-531531, Y-4660697) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთით. აქედან საზღ-ვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №031 წერტილამდე.

31. წერტილი №031 (X-531479, Y-4660625) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთ-დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.51კმ-ზე №032 წერტილამდე.

32. წერტილი №032 (X-531145, Y-4660498) მდებარეობს 470 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.16კმ-ზე №033 წერტილამდე.

33. წერტილი №033 (X-530999, Y-4660442) მდებარეობს 470 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზას და მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.54კმ-ზე №034 წერტილამდე.

34. წერტილი №034 (X-530539, Y-4660194) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთით 0.07კმ-ზე №035 წერტილამდე.

35. წერტილი №035 (X-530522, Y-4660131) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლე-თით 0.23კმ-ზე №036 წერტილამდე.

36. წერტილი №036 (X-530751, Y-4660193) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.27კმ-ზე №037 წერტილამდე.

37. წერტილი №037 (X-530796, Y-4659951) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №038 წერტილამდე.

38. წერტილი №038 (X-530756, Y-4659889) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.26კმ-ზე №039 წერტილამდე.

39. წერტილი №039 (X-530698, Y-4659638) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ დასავლეთით 0.54კმ-ზე №040 წერტილამდე.

40. წერტილი №040 (X-530182, Y-4659634) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ დასავლეთით 0.28კმ-ზე №041 წერტილამდე.

41. წერტილი №041 (X-529922, Y-4659600) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.26კმ-ზე №042 წერტილამდე.

42. წერტილი №042 (X-529836, Y-4659370) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.12კმ-ზე №043 წერტილამდე.

43. წერტილი №043 (X-529929, Y-4659298) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით სოფ. არგოხისაკენ გადასახვევთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.43კმ-ზე №044 წერტილამდე.

44. წერტილი №044 (X-530100, Y-4658985) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.12კმ-ზე №045 წერტილამდე.

45. წერტილი №045 (X-529996, Y-4658948) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.13კმ-ზე №046 წერტილამდე.

46. წერტილი №046 (X-530053, Y-4658857) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.19კმ-ზე №047 წერტილამდე.

47. წერტილი №047 (X-530221, Y-4658875) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.46კმ-ზე №048 წერტილამდე.

48. წერტილი №048 (X-530266, Y-4658496) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის სამხრეთით 0.12კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.29კმ-ზე №049 წერტილამდე.

49. წერტილი №049 (X-530224, Y-4658232) მდებარეობს მდ. მაღნაარის-ფშას და მდ. ბაბანეურის-ფშას შესართავთან. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.26კმ-ზე №050 წერტილამდე.

50. წერტილი №050 (X-530447, Y-4658310) მდებარეობს 461.2 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალ გზას და მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.26კმ-ზე №051 წერტილამდე.

51. წერტილი №051 (X-530494, Y-4658564) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.04კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.3კმ-ზე №052 წერტილამდე.

52. წერტილი №052 (X-530588, Y-4658840) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.28კმ-ზე ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.36კმ-ზე №053 წერტილამდე.

53. წერტილი №053 (X-530876, Y-4658658) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით გზის გასწვრივ 0.11კმ-ზე №054 წერტილამდე.

54. წერტილი №054 (X-530974, Y-4658703) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზაზე 427.2 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.36კმ-ზე №055 წერტილამდე.

55. წერტილი №055 (X-530959, Y-4659045) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასავლეთით 0.22კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.16კმ-ზე №056 წერტილამდე.

56. წერტილი №056 (X-530969, Y-4659201) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-დასავლეთით 0.25კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.14კმ-ზე №057 წერ-ტილამდე.

57. წერტილი №057 (X-531102, Y-4659213) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-დასავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.23კმ-ზე №058 წერტილამდე.

58. წერტილი №058 (X-531299, Y-4659298) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილოეთით 0.25კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.03კმ-ზე №059 წერტილამდე.

59. წერტილი №059 (X-531273, Y-4659311) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილოეთით 0.26კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.28კმ-ზე №060 წერტილამდე.

60. წერტილი №060 (X-531383, Y-4659565) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან ჩრდილოეთით ნაკრ-ძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.37კმ-ზე №061 წერტილამდე.

61. წერტილი №061 (X-531752, Y-4659489) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილოეთით 0.4კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.14კმ-ზე №062 წერტილამდე.

62. წერტილი №062 (X-531870, Y-4659438) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.4კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.35კმ-ზე №063 წერტილამდე.

63. წერტილი №063 (X-532132, Y-4659221) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.4კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.4კმ-ზე №064 წერტილამდე.

64. წერტილი №064 (X-531852, Y-4658958) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.18კმ-ზე №065 წერტილამდე.

65. წერტილი №065 (X-531851, Y-4658803) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.08კმ-ზე №066 წერტილამდე.

66. წერტილი №066 (X-531778, Y-4658782) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.18კმ-ზე №067 წერტილამდე.

67. წერტილი №067 (X-531677, Y-4658638) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.11კმ-ზე №068 წერტილამდე.

68. წერტილი №068 (X-531660, Y-4658534) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.16კმ-ზე №069 წერტილამდე.

69. წერტილი №69 (X-531836, Y-4658386) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.17კმ-ზე №070 წერტილამდე.

70. წერტილი №070 (X-531851, Y-4658233) მდებარეობს 512.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.23კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.21კმ-ზე №071 წერტილამდე.

71. წერტილი №071 (X-531656, Y-4658166) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.5კმ-ზე №072 წერტილამდე.

72. წერტილი №072 (X-531551, Y-4657698) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე მდ. ბაბანეურის-ფშასთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.15კმ-ზე ტყის ზოლის გასწვრივ, შემდეგ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.23კმ-ზე №073 წერტილამდე.

73. წერტილი №073 (X-531806, Y-4657742) მდებარეობს 469 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.14კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.17კმ-ზე ტყის ზოლის გასწვრივ მდ. ბაბანეურისფშის პარალელურად №074 წერტილამდე.

74. წერტილი №074 (X-531963, Y-4657806) მდებარეობს მდ. ბაბანეურის-ფშის ჩრდილოეთით 0.16კმ-ზე სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.39კმ-ზე მდ. ბაბანეურის-ფშის პარალელურად №075 წერტილამდე.

75. წერტილი №075 (X-532342, Y-4657733) მდებარეობს მდ. ბაბანეურის-ფშის აღმოსავლეთით 0.08კმ-ზე სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.48კმ-ზე მდ. ბაბანეურის-ფშის პარალელურად №076 წერტილამდე.

76. წერტილი №76 (X-532751, Y-4657494) მდებარეობს მდ. ბაბანეურის-ფშის აღმოსავლეთით 0.13კმ-ზე სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.54კმ-ზე მდ. ბაბანეურის-ფშის პარალელურად №077 წერტილამდე.

77. წერტილი №077 (X-533055, Y-4657090) მდებარეობს სოფ. ქვემო ალვანიდან სოფ. ლალისყურისაკენ მიმავალ გზატკეცილთან 430.3 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.1კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე №078 წერტილამდე.

78. წერტილი №078 (X-533442, Y-4657095) მდებარეობს სოფ. ქვემო ალვანიდან სოფ. ლალისყურისაკენ მიმავალ გზატკეცილთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.37კმ-ზე №079 წერტილამდე.

79. წერტილი №079 (X-533310, Y-4657421) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის სამხრეთ ნაწილში მდებარე 560.2 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.34კმ-ზე №080 წერტილამდე.

80. წერტილი №080 (X-533519, Y-4657637) ემთხვევა ბაბანეურის ნაკრძალის სამხრეთ ნაწილში მდებარე 574.6 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ სამკუთხედს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.82კმ-ზე №081 წერტილამდე.

81. წერტილი №081 (X-533203, Y-4658413) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის სამხრეთ ნაწილში მდებარე 542.7 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.48კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.088კმ-ზე №082 წერტილამდე.

82. წერტილი №082 (X-532847, Y-4659742) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის აღმოსავლეთით მდებარე 705.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით 0.33კმ-ზე №083 წერტილამდე.

83. წერტილი №083 (X-532755, Y-4659097) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით 0.23კმ-ზე №084 წერტილამდე.

84. წერტილი №084 (X-532759, Y-4659419) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში ტყეში გამავალ გზასთან. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.15კმ-ზე №085 წერტილამდე.

85. წერტილი №085 (X-532739, Y-4659649) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში ტყეში გამავალ გზასთან მდებარე 737 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ი ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით 0.21კმ-ზე №086 წერტილამდე.

86. წერტილი №086 (X-533050, Y-4659755) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით 0.2კმ-ზე №087 წერტილამდე.

87. წერტილი №087 (X-533239, Y-4659771) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. არგოხიდან სოფ. ლალისყურისაკენ მიმავალ გზას და მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.57კმ-ზე №088 წერტილამდე.

88. წერტილი №088 (X-533554, Y-4660234) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე 612.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ი ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.25კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.23კმ-ზე №089 წერტილამდე.

89. წერტილი №089 (X-533771, Y-4660310) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე 668 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ი ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.29კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.11კმ-ზე №090 წერტილამდე.

90. წერტილი №090 (X-533869, Y-4660314) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე 668 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ი ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.28კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.43კმ-ზე №091 წერტილამდე.

91. წერტილი №091 (X-533795, Y-4660664) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.31კმ-ზე №092 წერტილამდე.

92. წ ერტილი №092 (X-533626, Y-4660919) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №093 წერტილამდე.

93. წერტილი №093 (X-533417, Y-4661346) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილოეთით 0.51კმ-ზე №094 წერტილამდე.

94. წერტილი №094 (X-533410, Y-4661857) ) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილოეთით 0.87კმ-ზე №095 წერტილამდე.

95. წერტილი №095 (X-533360, Y-4662717) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე 974 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ი ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.35კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 1.37კმ-ზე №096 წერტილამდე.

96. წერტილი №096 (X-532482, Y-4663694) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.3კმ-ზე №097 წერტილამდე.

97. წერტილი №097 (X-532256, Y-4663511) მდებარეობს მდ. მაღრაანის-ფშას სათავეში. აქედან საზღვარი მიემართება ხევის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.01კმ-ზე №098 წერტილამდე.

98. წერტილი №098 (X-532731, Y-4662765) მდებარეობს მდ. მაღრაანის-ფშას ხევში სოფ. არგოხის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ხევის გასწვრივ სამხრეთით 0.44კმ-ზე №001 წერტილამდე.

 

ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი

 

1. საწყისი წერტილი №001 (კოორდინატი X-525840, Y-4673917) მდებარეობს მდ. ბაწარას და მდ. ალაზნის შესართავთან 744.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.12კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით მდ. ბაწარას გასწვრივ დინების საწინააღმდეგო მიმართულებით 0.49კმ-ზე №002 წერტილამდე.

2. წერტილი №002 (X-525469, Y-4674205) მდებარეობს მდ. ბაწარაზე მდებარე ფონთან. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით მდ. ბაწარას გასწვრივ დინების საწინააღმდეგო მიმართულებით 0.4კმ-ზე №003 წერტილამდე.

3. წერტილი №003 (X-525128, Y-4674292) მდ. ბაწარაზე მდებარე 768 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულთან. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით 0.48კმ-ზე №004 წერტილამდე.

4. წერტილი №004 (X-525139, Y-4674702) მდებარეობს მდ. ბაწარას და მდ. ალაზნის შესართავიდან წინაგორის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.76კმ-ზე №005 წერტილამდე.

5. წერტილი №005 (X-524814, Y-4675304) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.51კმ-ზე №006 წერტილამდე.

6. წერტილი №006 (X-524412, Y-4675605) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.31კმ-ზე №007 წერტილამდე.

7. წერტილი №007 (X-524143, Y-7573046) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.32კმ-ზე №8 წერტილამდე.

8. წერტილი №008 (X-523942, Y-4675972) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.38კმ-ზე №009 წერტილამდე.

9. წერტილი №009 (X-523662, Y-4676148) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.55კმ-ზე №10 წერტილამდე.

10. წერტილი №010 (X-523254, Y-4676484) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.43კმ-ზე №011 წერტილამდე.

11. წერტილი №011 (X-522926, Y-4676716) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.55კმ-ზე №012 წერტილამდე.

12. წერტილი №012 (X-522560, Y-4677045) ) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე 1524 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.8კმ-ზე №013 წერტილამდე.

13. წერტილი №013 (X-522094, Y-4677610) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.67კმ-ზე №014 წერტილამდე.

14. წერტილი №014 (X-521718, Y-4678117) ემთხვევა წინაგორის ქედზე მდებარე 1716.4 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება წინაგორის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.09კმ-ზე №015 წერტილამდე.

15. წერტილი №015 (X-521667, Y-4678045) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.48კმ-ზე №016 წერტილამდე.

16. წერტილი №016 (X-521516, Y-4678477) ) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.16კმ-ზე №017 წერტილამდე.

17. წერტილი №017 (X-521407, Y-4678567) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.4კმ-ზე №018 წერტილამდე.

18. წერტილი №018 (X-521365, Y-4678929) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.12კმ-ზე №019 წერტილამდე.

19. წერტილი №019 (X-521274, Y-4679012) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მდებარე 1967.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.16კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.3კმ-ზე №020 წერტილამდე.

20. წერტილი №020 (X-521185, Y-4679264) მდებარეობს წინაგორის ქედზე გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.23კმ-ზე №021 წერტილამდე.

21. წერტილი №021 (X-521134, Y-4679382) მდებარეობს წინაგორის ქედზე გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.19კმ-ზე №22 წერტილამდე.

22. წერტილი №022 (X-520972, Y-4679461) მდებარეობს წინაგორის ქედზე გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.49კმ-ზე №023 წერტილამდე.

23. წერტილი №023 (X-521085, Y-4679822) ემთხვევა წინაგორის ქედზე მდებარე 1945 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.71კმ-ზე №024 წერტილამდე.

24. წერტილი №024 (X-520573, Y-4680049) მდებარეობს ტბათანის სერზე. აქედან საზღვარი მიე-მართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.33კმ-ზე №025 წერტილამდე.

25. წერტილი №025 (X-520662, Y-4680362) მდებარეობს ტბათანის სერზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.35კმ-ზე №026 წერტილამდე.

26. წერტილი №026 (X-520523, Y-4680675) მდებარეობს ტბათანის სერზე მდებარე 2039 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.15კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.31კმ-ზე №027 წერტილამდე.

27. წერტილი №027 (X-520340, Y-4680879) მდებარეობს ტბათანის სერზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.6კმ-ზე №028 წერტილამდე.

28. წერტილი №028 (X-519926, Y-4681249) მდებარეობს ტბათანის სერზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.37კმ-ზე №029 წერტილამდე.

29. წერტილი №29 (X-519304, Y-4681378) მდებარეობს მდ. ბაწარას სათავეში გამავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება დასავლეთით 0.32კმ-ზე №30 წერტილამდე.

30. წერტილი №030 (X-519122, Y-4681161) მდებარეობს ზუროს გორის სერზე მეცხოველეობის ზაფხულის ბინებთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.39კმ-ზე №031 წერტილამდე.

31. წერტილი №031 (X-518971, Y-4680811) მდებარეობს ზუროს გორის სერზე მეცხოველეობის ზაფხულის ბინებთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.17კმ-ზე №032 წერტილამდე.

32. წერტილი №032 (X-518928, Y-4680644) მდებარეობს ზუროს გორის სერზე მდებარე 1968.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.12კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.0.54კმ-ზე №033 წერტილამდე.

33. წერტილი №033 (X-518556, Y-4680332) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალი გზის აღმო-სავლეთით 0.15კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.19კმ-ზე №034 წერტილამდე.

34. წერტილი №034 (X-519602, Y-4681413) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №35 წერტილამდე.

35. წერტილი №035 (X-518149, Y-4679747) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით 0.26კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.92კმ-ზე №036 წერტილამდე.

36. წერტილი №036 (X-518344, Y-4678907) ემთხვევა წოვათის ქედზე გამავალ გზასთან მდებარე 1729.5 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.59კმ-ზე №037 წერტილამდე.

37. წერტილი №037 (X-518525, Y-4677636) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთით 3.2კმ-ზე №038 წერტილამდე.

38. წერტილი №038 (X-518121, Y-4674984) მდებარეობს საკანაფოს მთის (1856.2 მ.ზ.დ.) აღმო-სავლეთით 0.37კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.13კმ-ზე №039 წერტილამდე.

39. წერტილი №039 (X-518934, Y-4674262) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.5კმ-ზე №040 წერტილამდე.

40. წერტილი №040 (X-520113, Y-4673664) ) ემთხვევა წოვათის ქედზე მდებარე 1702 მ.ზ.დ. სიმაღ-ლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.27კმ-ზე №041 წერტილამდე.

41. წერტილი №041 (X-520205, Y-4673407) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხის სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.73კმ-ზე №042 წერტილამდე.

42. წერტილი №042 (X-520676, Y-4673205) მდებარეობს 1642 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.26კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.69კმ-ზე №043 წერტილამდე.

43. წერტილი №043 (X-521305, Y-4673465) მდებარეობს 1424 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.58კმ-ზე №044 წერტილამდე.

44. წერტილი №044 (X-521808, Y-4673205) მდებარეობს კეხურისგორის ქედის დასავლეთით. აქე-დან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით 0.34კმ-ზე №045 წერტილამდე.

44. წერტილი №045 (X-522140, Y-4673187) ემთხვევა კეხურისგორის ქედზე მდებარე 1537 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.25კმ-ზე №046 წერტილამდე.

45. წერტილი №046 (X-522229, Y-4673414) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.35კმ-ზე №047 წერტილამდე.

46. წერტილი №047 (X-522515, Y-4673617) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.39კმ-ზე №048 წერტილამდე.

47. წერტილი №048 (X-522822, Y-4673818) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.18კმ-ზე №049 წერტილამდე.

49. წერტილი №049 (X-522853, Y-4673984) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.09კმ-ზე №050 წერტილამდე.

50. წერტილი №050 (X-522920, Y-4674045) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.3კმ-ზე №051 წერტილამდე.

51. წერტილი №051 (X-523172, Y-4674191) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.35კმ-ზე №052 წერტილამდე.

52. წერტილი №052 (X-523512, Y-4674141) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.68კმ-ზე №053 წერტილამდე.

53. წერტილი №053 (X-524158, Y-4674221) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე მდებარე 1124 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.08კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხ-რეთ-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.81კმ-ზე №054 წერტილამდე.

54. წერტილი №054 (X-524855, Y-4673889) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.33კმ-ზე №055 წერტილამდე.

55. წერტილი №055 (X-525079, Y-4673700) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე მდებარე 1024 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.21კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.19კმ-ზე №056 წერტილამდე.

56. წერტილი №056 (X-525260, Y-4673738) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.23კმ-ზე №057 წერტილამდე.

57. წერტილი №057 (X-525354, Y-4673943) ) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ მდ. ალაზნის ხეობისაკენ 0.49კმ-ზე №001 წერტილამდე.

 

ილტოს აღკვეთილი

 

1. საწყისი წერტილი №001 (X-514035, Y-4674356) მდებარეობს მდ. ილტოს და მდ. კიტარისხევის შესართავის სამხრეთ-დასავლეთით 0.27კმ-ზე, მდ. ილტოზე მდებარე 976.3 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.28კმ-ზე №002 წერტილამდე.

2. წერტილი №002 (X-513844, Y-4674165) მდებარეობს მდ. ილტოს დასავლეთით 1181 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.2კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №003 წერტილამდე.

3. წერტილი №003 (X-513423, Y-4673833) მდებარეობს მდ. ილტოს დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება მუხათგორის მთისკენ სამხრეთ-დასავლეთით 0.5კმ-ზე №005 წერტილამდე.

4. წერტილი №005 (X-512950, Y-4673729) მდებარეობს 1419 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.1კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება მუხათგორის მთისკენ დასავლეთით 0.61კმ-ზე №008 წერტილამდე.

5. წერტილი №008 (X-512349, Y-4673702) მდებარეობს მუხათგორის მთის 1553.8 მ.ზ.დ-ან სამხრეთით 0.17კმ-ზე მდ. ილტოს ხეობიდან მომავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.32კმ-ზე №010 წერტილამდე.

6. წერტილი №010 (X-512271, Y-4674008) მდებარეობს მუხათგორის მთის ჩრდილოეთით მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე, მდ. ილტოს ხეობიდან მომავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.44კმ-ზე №012 წერტილამდე.

7. წერტილი №012 (X-512027, Y-4674377) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალ გზაზე მდებარე 1486 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.14კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 1.08კმ-ზე №013 წერტილამდე.

8. წერტილი №013 (X-511462, Y-4675280) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.44კმ-ზე №004 წერტილამდე.

9. წერტილი №004 (X-511199, Y-4675632) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.35კმ-ზე №014 წერტილამდე.

10. წერტილი №014 (X-510961, Y-4675865) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალ გზაზე მდებარე 1562 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.33კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.77კმ-ზე №015 წერტილამდე.

11. წერტილი №015 (X-510563, Y-4676501) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად სამხრეთ-დასავლეთით 0.45კმ-ზე №031 წერტილამდე.

12. წერტილი №031 (X-510129, Y-4676373) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად სამხრეთ-დასავლეთით 0.84კმ-ზე №032 წერტილამდე.

13. წერტილი №032 (X-509427, Y-4675938) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.61კმ-ზე №033 წერტილამდე.

14. წერტილი №033 (X-509335, Y-4676533) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილოეთით 0.41კმ-ზე №034 წერტილამდე.

15. წერტილი №034 (X-509309, Y-4676945) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილოეთით 1.05კმ-ზე №035 წერტილამდე.

16. წერტილი №035 (X-509319, Y-4677990) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.81კმ-ზე №036 წერტილამდე.

17. წერტილი №036 (X-509970, Y-4678463) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1კმ-ზე №037 წერტილამდე.

18. წერტილი №037 (X-510762, Y-4679064) მდებარეობს კახეთის ქედის სამხრეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.35კმ-ზე №038 წერტილამდე.

19. წერტილი №038 (X-511092, Y-4678956) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში მდ. მშრალი-ხევის სათავეებისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.36კმ-ზე №039 წერტილამდე.

20. წერტილი №039 (X-511415, Y-4678785) მდებარეობს მდ. კიტარის-ხევის სათავეებში მდ. მშრალი-ხევის სათავეებისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.54კმ-ზე №040 წერტილამდე.

21. წერტილი №040 (X-511889, Y-4678595) მდებარეობს მდ. კიტარის-ხევის სათავეებში მდ. მშრა-ლი-ხევის სათავეებისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.48კმ-ზე №041 წერტილამდე.

22. წერტილი №041 (X-512299, Y-4678405) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.36კმ-ზე №042 წერტილამდე.

23. წერტილი №042 (X-512170, Y-4678736) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრი ვტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №043 წერტილამდე.

24. წერტილი №043 (X-511760, Y-4679105) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე მდებარე 1962 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულთან. აქედან საზღვარი მიე-მართება გზის გასწვრივ ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.51კმ-ზე №044 წერტილამდე.

25. წერტილი №044 (X-511328, Y-4679363) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.12კმ-ზე №045 წერტილამდე.

26. წერტილი №045 (X-511355, Y-4679471) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.23კმ-ზე №046 წერტილამდე.

27. წერტილი №046 (X-511192, Y-4679633) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.16კმ-ზე №047 წერტილამდე.

28. წერტილი №047 (X-511101, Y-4679759) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.24კმ-ზე №048 წერტილამდე.

29. წერტილი №048 (X-510865, Y-4679723) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2280.4 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.22კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.41კმ-ზე №049 წერტილამდე.

30. წერტილი №049 (X-510683, Y-4680092) მდებარეობს კახეთის ქედზე გამავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.47კმ-ზე №050 წერტილამდე.

31. წერტილი №050 (X-510591, Y-4680552) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2225 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.16კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილოეთით 0.52კმ-ზე №051 წერტილამდე.

32. წერტილი №051 (X-510563, Y-4681058) მდებარეობს კახეთის ქედზე გამავალი გზის აღმოსავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.36კმ-ზე №052 წერტილამდე.

33. წერტილი №052 (X-511621, Y-4681837) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2257.5 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.41კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.35კმ-ზე, შემდეგ ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.1კმ-ზე №053 წერტილამდე.

34. წერტილი №053 (X-512744, Y-4681921) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2216 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ აღმოსავლეთით 1.4კმ-ზე №054 წერტილამდე.

35. წერტილი №054 (X-514094, Y-4681978) მდებარეობს მდ. ბოხევისხევის სათავეში მეცხოველეობის ზაფხულის ბინასთან მდებარე 1972.4 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთით 0.08კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.57კმ-ზე, შემდეგ ჩრდილო-დასავლეთით 1.82კმ-ზე №055 წერტილამდე.

36. წერტილი №055 (X-513564, Y-4682880) მდებარეობს კახეთის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილოეთით 1.84კმ-ზე №056 წერტილამდე.

37. წერტილი №056 (X-513572, Y-4683917) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2358.6 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.37კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.23კმ-ზე №057 წერ-ტილამდე.

38. წერტილი №057 (X-514559, Y-4684344) მდებარეობს კახეთის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.56კმ-ზე №058 წერტილამდე.

39. წერტილი №058 (X-515010, Y-4684643) მდებარეობს კახეთის ქედზე მეცხოველეობის ზაფხუ-ლის ბინასთან. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.59კმ-ზე №059 წერტილამდე.

40. წერტილი №059 (X-515046, Y-4685158) მდებარეობს კახეთის ქედზე. აქედან საზღვარი მიე-მართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.56კმ-ზე №060 წერტილამდე.

41. წერტილი №060 (X-515458, Y-4684899) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეში მდებარე 1851 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემარ-თება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.56კმ-ზე №061 წერტილამდე.

42. წერტილი №061 (X-515861, Y-4685241) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეში მდებარე 2294 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.19კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.36კმ-ზე №062 წერტილამდე.

43. წერტილი №062 (X-515862, Y-4684952) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.32კმ-ზე №063 წერტილამდე.

44. წერტილი №063 (X-515917, Y-4684774) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.45კმ-ზე №064 წერტილამდე.

45. წერტილი №064 (X-515845, Y-4684330) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეში მდებარე 1917 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ აღმოსავლეთით 0.69კმ-ზე №065 წერტილამდე.

46. წერტილი №065 (X-516398, Y-4684304) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.22კმ-ზე №066 წერტილამდე.

47. წერტილი №066 (X-517267, Y-4684559) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.76კმ-ზე №067 წერტილამდე.

48. წერტილი №067 (X-517069, Y-4683891) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.91კმ-ზე №068 წერტილამდე.

49. წერტილი №068 (X-516509, Y-4683519) მდებარეობს 1841 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.49კმ-ზე №069 წერტილამდე.

50. წერტილი №069 (X-516835, Y-4683276) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან წოვათის ქედისკენ მიმავალი გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.44კმ-ზე №070 წერტილამდე.

51. წერტილი №070 (X-516831, Y-4682962) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან წოვათის ქედისკენ მიმავალ გზაზე მეცხოველეობის ზაფხულის ბინასთან მდებარე 1998 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.06კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთით 0.21კმ-ზე №071 წერტილამდე.

52. წერტილი №071 (X-516855, Y-4682753) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან წოვათის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.43კმ-ზე №072 წერტილამდე.

53. წერტილი №072 (X-517878, Y-4682900) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან ტბათანის-მთისკენ მიმავალი გზის სამხრეთით. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება აღმოსავლეთით 0.7კმ-ზე №073 წერტილამდე.

54. წერტილი №073 (X-518558, Y-4682829) მდებარეობს წოვათის ქედის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №074 წერტილამდე.

55. წერტილი №074 (X-518459, Y-4682305) მდებარეობს წოვათის ქედის დასავლეთით ტბათანის-მთის (2457.1 მ.ზ.დ.) დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 1.13კმ-ზე №075 წერტილამდე.

56. წერტილი №075 (X-518644, Y-4681639) მდებარეობს წოვათის ქედზე მდებარე 2102 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 1.14კმ-ზე №076 წერტილამდე.

57. წერტილი №076 (X-518734, Y-4681106) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზაზე 2085 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.66კმ-ზე №077 წერტილამდე.

58. წერტილი №077 (X-518600, Y-4680528) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 6.71კმ-ზე №030 წერტილამდე.

 

ილტოს აღკვეთილს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი

 

1. წერტილი №030 (X-518014, Y-4675062) მდებარეობს საკანაფოს მთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.23კმ-ზე №029 წერტილამდე.

2. წერტილი №029 (X-517791, Y-4674995) მდებარეობს საკანაფოს მთასთან 1856.2 მ.ზ.დ-ან. აქედან საზღვარი მიემართება დასავლეთით 0.27კმ-ზე №028 წერტილამდე.

3. წერტილი №028 (X-517373, Y-4675050) მდებარეობს საკანაფოს მთის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.2კმ-ზე №027 წერტილამდე.

4. წერტილი №027 (X-517551, Y-4674967) მდებარეობს 1822 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.21კმ-ზე №026 წერტილამდე.

5. წერტილი №026 (X-517179, Y-4675115) მდებარეობს 1822 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.04კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.19კმ-ზე №006 წერტილამდე.

6. წერტილი №006 (X-517020, Y-4675025) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №007 წერტილამდე.

7. წერტილი №007 (X-516944, Y-4674974) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.09კმ-ზე №009 წერტილამდე.

8. წერტილი №009 (X-516749, Y-4674656) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.3კმ-ზე №011 წერტილამდე.

9. წერტილი №011 (X-516489, Y-4674534) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე მდებარე 1615 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.2კმ-ზე №025 წერტილამდე.

10. წერტილი №025 (X-516873, Y-4674921) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №024 წერტილამდე.

11. წერტილი №024 (X-516563, Y-4674599) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წუალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე №023 წერტილამდე.

12. წერტილი №023 (X-516389, Y-4674458) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე მდებარე 1662 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.08კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.21კმ-ზე №022 წერტილამდე.

13. წერტილი №022 (X-516267, Y-4674294) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.46კმ-ზე №021 წერტილამდე.

14. წერტილი №021 (X-515850, Y-4674120) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.29კმ-ზე №020 წერტილამდე.

15. წერტილი №020 (X-515640, Y-4673934) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.19კმ-ზე №019 წერტილამდე.

16. წერტილი №019 (X-515307, Y-4673810) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე №016 წერტილამდე.

17. წერტილი №016 (X-515471, Y-4673867) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ დასავლეთით 0.47კმ-ზე №018 წერტილამდე.

18. წერტილი №018 (X-514833, Y-4673818) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.59კმ-ზე №017 წერტილამდე.

19. წერტილი №017 (X-514355, Y-4674096) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.44კმ-ზე, კვეთს მდ. ილტოს და უერთდება საწყის №001 წერტილს.

დანართი№ 3 ფლორა და ფაუნა �

 

ა) საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილ მერქნიან მცენარეთა სახეობები

 

 

ბ) მცენარეთა ენდემური სახეობები:

 

გ) ფლორის სახეობების სია

 

ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

 

PTERIDOPHITA

Aspleniaceae

Asplenium adiantum-nigrum

Asplenium trichomanes

GYMNOSPERMAE

Taxaceae

Taxus baccata

ANGIOSPERMAE

DICOTILEDONES

Aceraceae

Acer campestre

Acer laetum

Anacardiaceae

Cotinus coggygria

Rhus coriaria

Apiaceae

Anthriscus nemorosa

Eryngium campestre

Laser trilobum

Sanicula europaea

Smyrnium perfoliatum

Apocynaceae

Vinca herbacea

Araliaceae

Hedera helix

Hedera pastuchowii

Asclepiadaceae

Periploca graeca

Aristolochiaceae

Aristolochia iberica .

Asteraceae

Ambrosia artemisiifolia

Cichorium intybus

Erigeron canadensis

Hieracium polosella

Lapsana communis

Lapsana grandiflora

Pterotheca saneta

Serratula quinquefolia

Solidago virgaurea

Tragopogon pusillus

Xeranthemum cylindraceum

Betulaceae

Alnus barbata

Boraginaceae

Aegonychon purpureo-caeruleum

Anchusa italica

Cynoglosum creticum

Brassicaceae

Alliaria petiolata

Dentaria balbifera

Dentaria quinquefolia

Hesperis matronalis

Pachyphragma macrophyllum

Turritis glabra

Buxaceae

Buxus colchica

Campanulaceae

Campanula hohenakerii

Campanula rapunculoides

Caprifoliaceae

Lonicera caprifolium

Lonicera caucasica

Sambucus ebulus

Sambucus nigra

Caryophyllaceae

Cerastium ruderale

Dianthus armeria

Petrorhagia saxifraga

Silene italica

Celastraceae

Euonymus europaea

Euonymus latifolia

Celtidaceae

Celtis caucasica

Eunymus verucosa

Convolvulaceae

Convolvulus cantabrica

Cornaceae

Cornus mas

Swida australis

Corylaceae

Carpinus caucasica

Carpinus orientalis

Corylus avellana

Dioscoreaceae

Tamus communis

Ebenaceae

Diospyros lotus

Equisetaceae

Equisetum arvense

Euphorbiaceae

Euphorbia falcata

Euphorbia iberica

Fabaceae

Astragalus brachycarpus

Astragalus glycyphylos

Coronilla varia

Gleditsia triacanthos

Lathyrus afaca

Lathyrus pratensis

Lathyrus roseus

Medicago hemicycla

Medicago minima

Melilotus officinalis

Robinia pseudoacacia

Trifolium campestre

Trifolium echinatum

Trifolium medium

Trifolium repens

Vicia lutea

Vicia crocea

Vicia nabonensis

Vicia truncatula

Fagaceae

Fagus orientalis

Quercus iberica

Quercus pedunculiflora

Fumariaceae

Corydalis caucasica

Gentianaceae

Centaurium meyeri

Geraniaceae

Geranium palustre

Helleboraceae

Erodium cicutatum

Geranium albanum

Geranium robertianum

Geranium sylvaticum

Helleborus caucasicus

Hypericaceae

Hypericum perforatum

Juglandaceae

Juglans regia

Pterocaria pterocarpa

Lamiaceae

Ajuga orientalis

Ajuga reptans

Calamintha menthifolia

Clinopodium vulgare

Clinopodium umbrosum

Glechoma hederacea

Origanum vulgare

Salvia verticillata

Sideritis montana

Teucrium polium

Thymus tiflisiensis

Linaceae

Linum usitatissimum

Moraceae

Morus alba

Morus nigra

Oleaceae

Fraxinus excelsior

Jasminum fruticans

Ligustrum vulgare

Onagraceae

Circaea lufetiana

Paeoniaceae

Paeonia caucasica

Papaveraceae

Papaver commutatum

Phytolacaceae

Phytolaca americana

Plantaginaceae

Plantago lanceolata

Plantago major

Primulaceae

Cyclamen vernum

Lysimachia dubia

Lysimachia verticillaris

Primula woronowii

Ranunculaceae

Clematis vitalba

Consolida orientalis

Ficaria calthifolia

Ranunculus bulbosus

Ranunculus trachycarpus

Thalictrum collinum

Rhamnaceae

Frangula alnus

Paliurus spina-christi

Rhamnus cathartica

Rhamnus pallasii

Rosaceae

Agrimonia eupatoria

Cerasus silvestris

Crataegus kyrtostylla

Crataegus microphylla

Crataegus orientalis

Crataegus pentagyna

Cydonia oblonga

Filipendula vulgaris

Fragaria vesca

Geum urbanum

Malus orientalis

Mespilus germanica

Potentilla adenophylla

Potentilla argentea

Prunus divaricata

Prunus spinosa

Pyrancantha coccinea

Pyrus caucasica

Rosa canina

Rubus caucasigenus

Sorbus torminalis

Spiraea hypericifolia

Rubiaceae

Galium odoratum

Galium humifusum

Galium verum

Salicaceae

Populus alba

Populus canescens

Populus nigra

Salix alba

Scrophulariaceae

Digitalis nervosa

Verbascum formosum

Verbascum ploeniceum

Veronica crista-galli

Veronica chamaedrys

Veronica peduncularis

Veronica polita

Staphyleaceae

Staphylea pinnata

Thymelaceae

Daphne pontica

Tiliaceae

Tilia begoniifolia

Ulmaceae

Ulmus carpinifolia

Ulmus glabra

Zelkova carpinifolia

Urticaceae

Urtica dioica

Verbenaceae

Verbena officinalis

Violaceae

Viola alba

Viola arvensis

Viola odorata

Viola reihenbachiana

Vitaceae

Vitis sylvestris

MONOCOTILEDONES

Alliaceae

Allium gramineum

Araceae

Arum orientale

Asparagaceae

Ruscus ponticus

Cyperaceae

Carex buschiorum

Carex divulsa

Carex michelii

Carex muricata

Carex tomentosa

Carex sylvatica

Juncaceae

Lusula sylvatica

Liliaceae

Scilla sibirica

Orchidaceae

Cephalanthera rubra

Cephalanthera longifolia

Dactylorhiza flavescens

Epipactis condensata

Epipactis leptochila

Limodorum abortivum

Orchis masula

Orchis simia

Platanthera bifolia

Poaceae

bothriochloa ischaemum

Cynosurus echinatus

Brachypodium sylvaticum

Dactylis glomerata

Festuca montana

Festuca valesiaca

Koeleria cristata

Melica officinalis

Melica uniflora

Oplismenus undulatifolius

Phleum paniculatum

Piptatherum virescens

Poa bulbosa

Vulpia myuros

Smilacaceae

Smilax excelsa

 

ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი

 

PTERIDOPHYTA

LYCOPSIDA

Selaginelaceae

Selaginella Helvetica

 

SPHENOPSIDA

Equisetaceae

Equisetum palustre

Equisetum telmateia

 

FILICOPSIDA

Aspleniaceae

Asplenium adiantum-nigrum

Asplenium ruta-muraria

Asplenium septentrionale

Asplenium trichomanes

Asplenium viride

Asplenium woronowii

Phyllitis scolopendrium

Dennstaedtiaceae

Pteridium aquilinum

Pteridium tauricum

Dryopteridaceae

Athyrium distentifolium

Cystopteris fragilis

Dryopteris carthusiana

Dryopteris dilatata

Dryopteris filix-mas

Dryopteris oreopteris

Dryopteris pseudomas

Dryopteris phegopteris

Dryopteris thelypteris

Gimnocarpium dryopteris

Matteuccia strutiopteris

Polystichum aculeatum

Polystichum braunii

Polystichum lonchitis

Polystichum setiferum

Woodsia alpina

Woodsia fragilis

Ophioglossaceae

Opioglossum lusitanicum

Ophioglossum vulgatum

Polypodiaceae

Polypodium australe

Polypodium vulgare

Pteridaceae

Cryptogramma crispa

 

Thelypteridaceae

Thelypteris oreopteris

Thelypteris palustris

 

SPERMATOPHYTA

GYMNOSPERMAE

Taxaceae

Taxus baccata

 

ANGIOSPERMAE

DICOTILEDONES

Aceraceae

Acer campestre

Acer laetum

Acer platanoides

Acer trautvetteri

Acer pseudoplatanus

Apiaceae

Angelica tatianae

Anthriscus cerefolium

Anthriscus sylvestris

Astrantia maxima

Bupleurum polyphyllum

Bupleurum rotundifolium

Carum carvi

Carum caucasicum

Chaerophyllum angelicifolium

Chaerophyllum aureum

Chaerophyllum bulbosum

Chaerophyllum roseum

Chamaesciadum acaule

Daucus carota

Eleutherospermum cicutarium

Eryngium caucasicum

Froriepia subpinnata

Heracleum asperum

Heracleum roseum

Heracleum sosnowskyi

Laser trilobus

Ligusticum alatum

Pastinaca armena

Peucedanum caucasicum

Pimpinella affinis

Pimpinella rhodantha

Pimpinella saxifraga

Pimpinella tripartita

Sanicula europaea

Seseli transcaucasicum

Siumi sisaroideum

Smyrnium perfoliatum

Torilis arvensis

Torilis japonica

Apocinaceae

Vinca herbacea

Aquifoliaceae

Ilex colchica

Araliaceae

Hedera helix

Hedera pastuchowii

Aristolochiaceae

Aristolochia iberica

Asteraceae

Achillea bisserata

Achillea filipendulia

Achillea micrantha

Achillea millefolium

Achillea ptarmicifolia

Achillea setacea

Adenostyles platyphylloides

Ambrosia artemisifolia

Antennaria caucasica

Anthemis altissima

Anthemis cotula

Anthemis dumetorum

Anthemis fruticulosa

Anthemis melanoloma

Anthemis rigescens

Anthemis sosnowskyana

Arctium lappa

Artemisia annua

Artemisia vulgaris

Aster alpinus

Aster ammeloides

Bakhausia marschallii

Bakhausia rhoeadifolia

Bellis perennis

Carduus arabicus

Carduus crispus

Carduus multijugus

Carlina vulgaris

Carpesium abrotenoides

Centaurea abbreviata

Centaurea bella

Centaurea cheiranthifolia

Centaurea fischerii

Centaurea salicifolia

Cicerbita deltoids

Cicerbita petiolata

Cicerbita racemosa

Cichorium intybus

Cirsium brevipapposum

Cirsium ciliatum

Cirsium ketzkhovelii

Cirsium obvallatum

Cirsium pugax

Cirsium simplex

Dichrocephala integrifolia

Dolichorriza caucasica

Dorichium macrophyllum

Erigeron alpinus

Erigeron canadensis

Erigeron caucasicus

Erigeron crispus

Erigeron orientalis

Erigeron uniflorus

Eupatorium cannabinum

Hieracium bauhini

Hieracium hypoglaucum

Hieracium pilossela

Hieracium turfosum

Hieracium vulgatum

Inula aspera

Inula britannica

Inula grandiflora

Inula helenium

Inula orientalis

Kemulariella rosea

Lactuca saligna

Lactula serriola

Lapsana communis

Lapsana grandiflora

Leontodon asperus

Leontodon danubialis

Leontodon hispidus

Leucanthemum vulgare

Mycelis muralis

Omalotheca caucasica

Omalotheca supina

Petasites albus

Picris hieracioides

Psephellus dealbatus

Pyrethrum coccianum

Pyrethrum leptophyllum

Pyrethrum macrophyllum

Pyrethrum parthenifolium

Senecio othonnae

Senecio propinquus

Senecio vernalis

Serratula quinquifolia

Solidago virgaurea

Sonchus oleraceus

Taraxacum officinale

Taraxacum porphyranthum

Taraxacum prilipkoi

Telekia speciosa

Tephroseris cladobotris

Tephroseris subfloccosa

Tragopogon graminifolius

Tussilago farfara

Xanthium strumarium

Balsaminaceae

Impatiens holi-tangere

Betulaceae

Alnus barbata

Alnus incana

Betula litwinowii

Boraginaceae

Aegonychon purpurocaeruleum

Anchusa azurea

Brunnera macrophylla

Lithospermum arvense

Cynoglossum officinale

Echium altissimum

Echium vulgare

Myosotis alpestris

Myosotis amoena

Myosotis cespitosa

Myosotis sylvatica

Nonea setosa

Symphytum asperum

Symphytum caucasicum

Trachystemon orientalis

Brassicaceae

Alliaria petiolata

Arabidopsis thaliana

Barbarea vulgaris

Brassica campestris

Capsella bursa-pastoris

Cardamine hirsuta

Cardamine impatiens

Cardamine uliginosa

Dentaria bulbifera

Dentaria quinquifolia

Descuraina sophia

Draba hispida

Erysimum aureum

Hesperis matronalis

Lepidium campestre

Lepidium ruderale

Murbeckiella huetii

Nasturcium officinale

Pachyphragma macrophyllum

Sisimbrium loeselii

Sisimbrium officinale

Thlaspi arvense

Campanulaceae

Campanula alliariafolia

Campanula collina

Campanula hohenackeri

Campanula latifolia

Campanula cordifolia

Campanula glomerata

Campanula tridentata

Gadellia lactiflora

Cannabaceae

Cannabis ruderalis

Humulus lupulus

Caprifoliaceae

Lonicera caprifolium

Lonicera orientalis

Caryophyllaceae

Arenaria serpyllifolia

Cerastium arvense

Cerastium glomeratum

Cerastium davuricum

Cerastium purpurascens

Dianthus caucasicus

Dichodon cerastoides

Eremogone lychnidea

Gypsophila elegans

Kohlrauschia prolifera

Melandrium latifolium

Minuartia oreina

Minuartia verna

Moehringia trinervia

Myosoton aquaticum

Oberna multifida

Sagina saginoides

Saponaria officinalis

Scleranthus uncinatus

Silene compacta

Silene italica

Silene linearifolia

Silene ruprechtii

Silene wallichiana

Stellaria anagaloides

Stellaria holostea

Stellaria media

Celastraceae

Euonimus europaea

Euonimus latifolia

Euonimus verrucosa

Chenopodiaceae

Chenopodium album

Cistaceae

Helianthemum grandiflorum

Convolvulaceae

Calystegia silvatica

Convolvulus cantabrica

Cornaceae

Cornus mas

Swida australis

Corylaceae

Carpinus caucasica

Carpinus orientalis

Corylus avellana

Crassulaceae

Hylotelephium caucasicum

Sedum hispanicum

Sedum involucratum

Sedum oppositifolium

Sempervivum caucasicum

Cuscutaceae

Cuscuta epithymum

Cuscuta europaea

Datiscaceae

Datisca cannibina

Dipsacaceae

Cephalaria gigantea

Dipsacus laciniatus

Dipsacus pilosus

Khautia montana

Scabiosa bipinnata

Scabiosa caucasica

Ericaceae

Pyrola minor

Rhododendron luteum

Vaccinium arctostaphylos

Euphorbiaceae

Euphorbia condylocarpa

Euphorbia glaberrima

Euphorbia helioscopia

Euphorbia macroceras

Fabaceae

Amoria ambigua

Amoria repens

Anthyllis variegata

Astragalus brachycarpus

Astragalus resupinatum

Chrysaspis campestris

Galega orientalis

Lathyrus hirsutus

Lathyrus roseus

Lotus caucasicus

Medicago arabica

Medicago denticulata

Medicago lupulina

Medicago minima

Medicago orbicularis

Medicago polychroa

Melilotus officinalis

Orobus cyaneus

Trifolium arvense

Trifolium campestre

Trifolium canescens

Trifolium medium

Trifolium pratense

Trifolium trichcephalum

Vicia balancae

Vicia hirsuta

Vicia sativa

Fagaceae

Castanea sativa

Fagus orientalis

Quercus iberica

Quercus pedunculiflora

Fumariaceae

Corydalis angustifolia

Corydalis marschalliana

Fumaria schleicheri

Gentianaceae

Centaurium erythraea

Gentiana angulosa

Gentiana cruciata

Gentiana dshimilensis

Gentiana schistocalyx

Gentianella caucasea

Swertia iberica

Geraniaceae

Erodium cicutarium

Geranium ibericum

Geranium robertianum

Geranium sylvaticum

Geranium gracile

Grossulariaceae

Ribes biebersteinii

Hypericaceae

Hypericum androsaemum

Hypericum perforatum

Hypericum linarioides

Hypericum hirsutum

Hypericum quadrangulum

Juglandaceae

Juglans regia

Lamiaceae

Ajuga genevensis

Ajuga orientalis

Ajuga reptans

Calamintha nepeta

Clinopodium vulgare

Glechoma hederacea

Lamium album

Lamium maculatum

Leonurus quinquilobatus

Mentha longifolia

Nepeta cataria

Origanum vulgare

Prunella laciniata

Prunella vulgare

Salvia glutinosa

Stachys sylvatica

Thymus caucasicus

Thymus nummularius

Linaceae

Linum nervosum

Lithraceae

Lithrum salicaria

Malvaceae

Abutilon theophrasti

Alcea rugosa

Althaea armeniaca

Malva neglecta

Malva sylvestris

Oleaceae

Fraxinus excelsior

Ligustrum vulgare

Onagraceae

Chamerion angustifolium

Circaea lutetiana

Epilobium hirsutum

Epilobium montanum

Epilobium parviflorum

Oxalidaceae

Oxalis acetosella

Papaveraceae

Chelidonium majus

Papaver commutatum

Phytolacaceae

Phytolaca americana

Plantaginaceae

Plantago lanceolata

Plantago major

Plantago media

Polygalaceae

Polygala alpicola

Polygala transcaucasica

Polygonaceae

Polygonum alpinum

Polygonum aviculare

Bistorta carnea

Fallopia convolvulus

Persicaria hydropiper

Persicaria maculata

Rumex acetosa

Rumex acetosella

Rumex alpestris

Rumex alpinus

Rumex conglomeratus

Portulaceae

Portulaca oleracea

Primulaceae

Lysimachia verticillaris

Primula macrocalyx

Ranunculaceae

Anemonoides caucasica

Anemonastrum fasciculatum

Clematis vitalba

Ficaria caltifolia

Pulsatilla violacea

Ranunculus oreophilus

Ranunculus bulbosus

Ranunculus caucasicus

Ranunculus repens

Thalictrum buschianum

Thalictrum foetidum

Aconitum nasutum

Aconitum orientale

Aquilegia caucasica

Caltha palustris

Caltha polypetala

Delphinium speciosum

Helleborus caucasicus

Trollius ranunculinus

Rhamnaceae

Rhamnus cathartica

Rosaceae

Agrimonia eupatoria

Alchemilla caucasica

Alchemilla erythropoda

Alchemilla sericata

Alchemilla stellulata

Aruncus vulgaris

Cerasus avium

Crataegus curvicephala

Crataegus pentagina

Filipendula vulgaris

Fragaria vesca

Geum urbanum

Laurocerasus officinalis

Malus orientalis

Mespinus germanica

Padus avium

Padellus mahaleb

Potentilla argentea

Potentilla canescens

Potentilla caucasica

Potentilla crantzii

Potentilla erecta

Potentilla micrantha

Potentilla recta

Potentilla reptans

Poterium polyganum

Prunus divaricata

Pyrus caucasica

Rosa canina

Rosa pulverulenta

Rubus caesius

Rubus georgicus

Rubus idaeus

Rubus saxatilis

Sibbaldia parviflora

Sibbaldia semiglabra

Sorbus aucuparia

Sorbus torminalis

Spiraea hypericifolia

Pyracantha coccinea

Rubiaceae

Asperula caucasica

Galium odoratum

Galium molugo

Galium rubioides

Galium verum

Cruciata laevipes

Rutaceae

Dictamnus caucasicus

Salicaceae

Populus nigra

Populus tremula

Salix alba

Salix caprea

Sambucaceae

Sambucus ebulus

Sambucus nigra

Santalaceae

Thesium arvense

Saxifragaceae

Saxifraga cartilaginea

Saxifraga cymbalaria

Saxifraga sibirica

Scrophulariaceae

Digitalis ferruginea

Euphrasia pectinata

Euphrasia petiolaris

Lathraea squamaria

Linaria genistifolia

Linaria vulgaris

Melampyrum arvense

Odontites vulgaris

Pedicularis condensata

Pedicularis comosa

Pedicularis wilhelmsiana

Rhinantus minor

Rhinanthus vernalis

Rhynchocorys elephas

Rhynchocorys stricta

Scrophularia divaricata

Scrophularia lateriflora

Scrophularia nodosa

Scrophularia rupestris

Scrophularia umbrosa

Scrophularia variegata

Verbascum blattaria

Verbascum laxum

Verbascum phlomoides

Verbascum phloeniceum

Verbascum thapsus

Veronica anagallis-aquatica

Veronica arvensis

Veronica chamaedrys

Veronica crista-galli

Veronica filiformis

Veronica gentianoides

Veronica officinalis

Veronica peduncularis

Veronica schistosa

Veronica serpyllifolia

Solanaceae

Atropa caucasica

Hyoscyamus niger

Physalis alkekengi

Solanum pseudopersicum

Tamaricaceae

Tamarix hohenackeri

Thymelaceae

Daphne glomerata

Daphne mezereum

Daphne pontica

Tiliaceae

Tilia begoniifolia

Ulmaceae

Ulmus glabra

Ulmus minor

Urticaceae

Parietaria judaica

Parietaria officinalis

Parietaria serbica

Urtica dioica

Valerianaceae

Valeriana alliariifolia

Valeriana alpestris

Valeriana cardamines

Valeriana officinalis

Valeriana tiliifolia

Verbenaceae

Verbena officinalis

Viburnaceae

Viburnum opulus

Violaceae

Viola alba

Viola arvensis

Viola kitaibeliana

Viola odorata

Viscaceae

Viscum album

�

MONOCOTILEDONES

Alismataceae

Alisma plantago-aquatica

Alliaceae

Allium ursinum

Allium victorialis

Allium waldsteinii

Amaryllidaceae

Galanthus caucasicus

Galanthus lagodechianus

Araceae

Arum orientale

Asparagaceae

Asparagus officinalis

Colchicaceae

Colchicum speciosum

Merendera trigina

Cyperaceae

Bolboschoenus maritimus

Carex caucasica

Carex cinerea

Carex cuspidata

Carex dacica

Carex digitata

Carex divulsa

Carex medwedewii

Carex meinshauseniana

Carex muricata

Carex schkuhrii

Carex versicaria

Carex sylvatica

Scirpus sylvaticus

Convallariaceae

Convallaria transcaucasica

Polygonatum glaberrimum

Polygonatum verticillatum

Dioscoreaceae

Tamus communis

Hyacintaceae

Muscari szovitsianum

Ornithogalum magnum

Ornithigalum woronowii

Puschkinia scilloides

Scilla sibirica

Scilla winogradowii

Iridaceae

Crocus speciosum

Juncaceae

Juncus articulatus

Juncus bufonius

Juncus effuses

Juncus inflexus

Luzula forsteri

Luzula multiflora

Luzula pseudosudetica

Luzula spicata

Lemnaceae

Lemna trisulca

Liliaceae

Fritillaria lutea

Gagea alexeenkoana

Gagea anisantos

Gagea fibrosa

Gagea lutea

Paris incompleta

Melanthiaceae

Veratrum lobelianum

Orchidaceae

Cephalanthera damasonium

Cephalanthera longifolia

Cephalanthera rubra

Dactylorhiza euxina

Dactylorhiza amblyoloba

Dactylorhiza urvilleana

Epipactis leptochila

Epipactis helleborine

Epipactis palustris

Epipogium aphyllum

Goodyera repens

Gymnadenia conopsea

Limodorum abortivum

Listera ovata

Neottia nidus-avis

Orchis oestrifera

Orchis mascula

Platanthera bifolia

Platanthera chlorantha

Poaceae

Agrostis gigantea

Agrostis planifolia

Agrostis tenuis

Ahisantha sterilis

Anthoxanthum odoratum

Arrenatherum elatius

Bothriochloa ischaemum

Brachypodium sylvaticum

Briza elatior

Bromopsis variegata

Bromus commutatus

Bromus japonicus

Bromus scoparius

Calamagrostis arundinacea

Calamagrostis epigeios

Catabrosella variegata

Cynodon dactylon

Cynosurus echinatus

Dactylis glomerata

Deschampsia caespitosa

Digitaria pectiniformis

Echinochloa crus-galli

Eleusine indica

Elytrigia repens

Festuca drymeja

Festuca gigantea

Festuca ovina

Festuca pratensis

Festuca valesiaca

Festuca airoides

Festuca woronowii

Gliceria arundinacea

Helictotrichon adzaricum

Hordeum europaeum

Koeleria albovii

Lolium rigidum

Melica picta

Melica uniflora

Milium effusum

Milium schmidtianum

Nardus stricta

Oplismenus undulatifolius

Phleum alpinum

Phleum phleoides

Phleum pratense

Poa alpina

Poa annua

Poa bulbosa

Poa longifolia

Poa nemoralis

Poa palustris

Poa pratensis

Trisetum flavescens

Potamogetonaceae

Potamogeton crispus

Smilacaceae

Smilax exdcelsa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

დ) ძუძუმწოვრები

 

მსხვილი და საშუალო ზომის ძუძუმწოვრები

 

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	საქართვ. წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)	IUCN -ის წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
1.	Capreolus capreolus	შველი
2.	Rupicapra rupicapra (spp. caucasica)	არჩვი	+(EN)	+ (VU)
3.	Sus scrofa	გარეული ღორი
4.	Ursus arctos	მურა დათვი	+(EN)
5.	Canis aureus	ტურა
6.	Canis lupus	მგელი
7.	Felis sylvestris	გარეული კატა
8.	Lynx lynx	ფოცხვერი	+(CR)	+(NT)
9.	Martes foina	ქვის კვერნა
10.	Martes martes	ტყის კვერნა
11.	Meles meles	მაჩვი
12.	Lutra lutra	წავი	+(VU)
13.	Vulpes vulpes	მელა
14.	Lepus europaeus	კურდღელი

 

წვრილი ძუძუმწოვრები (სახეობების სავარაუდო სია)

 

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	კავკასიის ენდემი	საქ ა რთ. წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)	IUCN -ის წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
1.	Erinaceus europaeus	ზღარბი
2.	Talpa coeca	მცირე თხუნელა
3.	Sorex raddei	რადეს ბიგა	+
4.	Sorex satunini	კავკასიური ბიგა
5.	Sorex volnuchini	ვოლნუხინის ბიგა
6.	Neomys schelkovnicovi	შელკოვნიკოვის წყლის ბიგა
7.	Crocidura leucodon	თეთრმუცელა კბილთეთრა
8.	Crocidura gueldenstaedtii	გრძელკუდა კბილთეთრა
9.	Rhinopholus hipposideros	მცირე ცხვირნალა			+ (VU 2a)
10.	Myotis emarginatus	სამფერი მღამიობი			+ (VU 2a)
11.	Myotis nattereri	ნატერერის მღამიობი
12.	Myotis blythi	წვეტყურა მღამიობი
13.	Myotis mystacinus	ულვაშა მრამიობი
14.	Myotis brandtii	ბრანდტის მღამიობი
15.	Myotis daubentonii	დაუბენტონის მღამიობი
16.	Eptesicus serotinus	მეგვიანე ღამურა
17.	Nyctalus lasiopterus	გიგანტური მეღამურა			+ (NT)
18.	Nyctalus leisleri	მცირე მეღამურა			+ (NT)
19.	Nyctalus noctula	წითური მეღამურა
20.	Barbastella barbastellus	ევროპული მაჩქათელა		+ (VU A2a)	+ (VU 2a)
21.	Plecotus auritus	მურა ყურა
22.	Vespertilio murinus	ღამურა
23.	Sciurus anomalus	კავკასიური ციყვი		+ (VU A1e)	+ (NT)
24.	Sciurus vulgaris	ჩვეულებრივი ციყვი
25.	Myoxus glis	ჩვეულებრივი ძილგუდა			+ (NT)
26.	Dryomys nitedula	ტყის ძილგუდა			+ (NT)
27.	Cricetulus migratorius	რუხი ზაზუნა		+ ( VU A2a)	+ (NT)
28.	Chionomys gud	გუდაურის მემინდვრია	+		+ (NT)
29.	Chionoys roberti	მცირეაზიული მემინდვრია	+		+ (NT)
30.	Microtus arvalis	ჩვეულებრივი მემინდვრია
31.	Microtus majori	ბუჩქნარის მემინდვრია
32.	Microtus daghestanicus	დაღესტნური მემინდვრია	+
33.	Mus musculus	ველის თაგვი
34.	Apodemus fulvipectus	კავკასიური ტყის თაგვი
35.	Apodemus uralensis	მცირე ტყის თაგვი
36.	Apodemus ponticus	კავკასიური თაგვი
37.	Rattus rattus	შავი ვირთაგვა

 

ე) ფრინველები

 

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	საქ ა რთ. წითელი ნუსხა	IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.	Accipiter gentilis	ქორი
2.	Accipiter nisus	მიმინო
3.	Aegipius monachus	სვავი	+	+ (NT)
4.	Aegythalos caudatus	თოხიტარა
5.	Anthus pratensis	მდელოს მწყერჩიტა
6.	Anthus spinoletta	მთის მწყერჩიტა
7.	Apus apus	ნამგალა
8.	Aquila chrysaetus	მთის არწივი	+
9.	Aquila pomarina	მცირე მყივანა არწივი
10.	Bubo bubo	ზარნაშო
11.	Buteo buteo	ჩვეულებრივი კაკაჩა
12.	Carduelis carduelis	ჩიტბატონა
13.	Carduelis chloris	მწვანულა
14.	Carduelis spinus	ჭივჭავი
15.	Carpodacus erythrinus	ჩვეულებრივი კოჭობა
16.	Certhia familiaris	ჩვეულებრივი მგლინავა
17.	Cinclus cinclus	წყლის შაშვი
18.	Coccothraustes coccothraustes	კულუმბური
19.	Columba oenas	გულიო
20.	Columba palumbus	ქედანი
21.	Corvus corax	ყორანი
22.	Corvus corone	რუხი ყვავი
23.	Coturnix coturnix	მწყერი
24.	Cuculus canorus	გუგული
25.	Dendrocopos major	დიდი ჭრელი კოდალა
26.	Dendrocopos minor	მცირე ჭრლი კოდალა
27.	Dryocopus martius	შავი კოდალა
28.	Eremophila alpestris	რქოსანი ტოროლა
29.	Erythacus rubecula	გულწითელა
30.	Falco peregrinus	შავარდენი
31.	Falco tinnunculus	კირკიტა
32.	Ficedula parva	მცირე მემატლია
	Fringilla coelebs	ნიბლია
33.	Garrulus glandarius	ჩხიკვი
34.	Gypaetus barbatus	ბატკანძერი	+
35.	Gyps fulvus	ორბი	+
36.	Jynx torquilla	მაქცია
37.	Lanius collurio	ჩვეულებრივი ღაჟო
38.	Merops apiaster	კვირიონი
39.	Milvus migrans	ძერა
40.	Monticola saxatilis	ჭრელი კლდის შაშვი
41.	Motacilla alba	წყალწყალა
42.	Muscicapa striata	ჭრელი მემატლია
43.	Oenanthe isabellina	მოცეკვავე მეღორღია
44.	Oriolus oriolus	მოლაღური
45.	Parus ater	შავი წივწივა
46.	Parus caeruleus	წიწკანა
47.	Parus major	დიდი წივწივა
48.	Pernis apivorus	კრაზანაჭამია
49.	Phoenicurus ochruros	შავი ბოლოცეცხლა
50.	Phoenicurus phoenicurus	ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა
51.	Phylloscopus lorenzii	კავკასიური ყარანა
52.	Pica pica	კაჭკაჭი
53.	Picus viridus	მწვანე კოდალა
54.	Prunella modularis	ტყის ჭვინტაკა
55.	Pyrrhula pyrrhula	სტვენია
56.	Scolopax rusticola	ტყის ქათამი
57.	Serinus pusillus	წითელთავა მთიულა
58.	Sitta europaea	ჩვეულებრივი ცოცია
59.	Strix aluco	ტყის ბუ
60.	Sylvia atricapilla	შავთავა ასპუჭაკა
61.	Troglodytes troglodytes	ჭინჭრაქა
62.	Turdus merula	შავი შაშვი
63.	Turdus philomelos	მგალობელი შაშვი
64.	Turdus torquatus	თეთრგულა შაშვი
65.	Turdus viscivorus	ჩხართვი
66.	Tychodroma muraria	კლდეცოცია

 

ვ) რეპტილიები

 

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	კავკასიის ენდემი	საქ ა რთ. წითელი ნუსხა	IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.	Anguis fragilis	ბოხმეჭა
2.	Coronella austriaca	სპილენძა
3.	Darevskia praticola	მდელოს ხვლიკი	+
4.	Darevskia caucasica	კავკასიური ხვლიკი	+
5.	Darevskia derjugini	ართვინის ხვლიკი	+
6.	Darevskia rudis (?)	ქართული ხვლიკი	+
7.	Elaphe longissima	ესკულაპის მცურავი
8.	Elaphe quatuorlineata	ოთხზოლიანი მცურავი
9.	Lacerta agilis	მარდი ხვლიკი
10.	Lacerta strigata	ზოლიანი ხვლიკი
11.	Lacerta media	საშუალო ხვლიკი
12.	Natrix natrix	ჩვეულებრივი ანკარა
13.	Natrix tessellata	წყლის ანკარა
14.	Vipera dinniki (?)	კავკასიური გველგესლა	+	+(VU)	+ (VU)

 

ზ) ამფიბიები

 

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	კავკასიის ენდემი	IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.	Bufo verrucosissimus	კოლხური გომბეშო	+
2.	Bufo viridis	მწვანე გომბეშო
3.	Hyla arborea	ჩვეულებრივი ვასაკა		+ (NT)
4.	Pelodytes caucasicus	კავკასიური ჯვრიანა	+
5.	Rana ridibunda	ტბის ბაყაყი
6.	Rana macrocnemis	მცირეაზიური ბაყაყი
7.	Triturus cristatus (?)	სავარცხლიანი ტრიტონი

 

დანართი №4 _ სამეცნიერო კვლევის პრიორიტეტული მიმართულებები

 

შენიშვნა: ქვემოთ წარმოდგენილი სია არასრულია; დამატებითი საკითხები უნდა განისაზღვროს შესაბამის სპეციალისტებთან ერთად.