„ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“

პროექტი საქართველოს ორგანული კანონი „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ მუხლი 1. (საქართველოს „ეკონომიკური საკანონმდებლო თავისუფლების მაცნე შესახებ“ საქართველოს (www.matsne.gov.ge), მიღების ორგანულ თარიღი: კანონის 01/07/2011, სარეგისტრაციოკოდი: 010100000.04.001.016021) მე-3 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ბ) არ შეიძლება საქართველოს კანონმდებლობით დადგინდეს, რომ ბიუჯეტის კონკრეტული შემოსულობა მიმართულ იქნეს ბიუჯეტის კონკრეტული გადასახდელის დასაფინანსებლად. ეს შეზღუდვა არ ეხება ისეთ დაფინანსებას, რომელსაც ახორციელებს დონორი და რომელიც ითვალისწინებს დაფინანსების განსხვავებულ პრინციპს, დაფინანსების წესს.“ მუხლი 2. ეს კანონი ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. საქართველოს პრეზიდენტი სალომე ზურაბიშვილი თბილისი 2020 წ. აგრეთვე პოლიტიკური პარტიების

განმარტებითი ბარათი „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის პროექტთან დაკავშირებით ა) ზოგადი ინფორმაცია კანონპროექტის შესახებ. ა.ა) კანონპროექტის მიღების მიზეზი: ა.ა.ა) პრობლემა, რომლის გადაჭრასაც მიზნად ისახავს კანონპროექტი; კანონპროექტი ითვალისწინებს იმას, რომ ბიუჯეტის უნივერსალობის პრინციპი, გამონაკლისის წესით, აღარ გავრცელდეს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების წესსზე. საკანონმდებლო პაკეტი მოიცავს კანონპროექტს - „საქართველოს ორგანულ კანონში „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ ცვლილების შეტანის შესახებ“, რომელიც ითვალისწინებს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების განსხვავებულ წესს, რომელიც შესაძლოა წინააღმდეგობაში მოდიოდეს „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონით განსაზღვრულ უნივერსალობის პრინციპთან. კანონპროექტი - „საქართველოს ორგანულ კანონში „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ ცვლილების შეტანის შესახებ“, ითვალისწინებს, რომ გაუქმდეს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების ამჟამინდელი სისტემა, სუბიექტები იმყოფებიან პრივილეგირებულ როდესაც მდგომარეობაში კვალიფიციური და მთელი საარჩევნო დაფინანსება, მილიონობით ლარი, მიემართება მხოლოდ მათკენ, რის შედეგადაც, ისინი ფაქტობრივად იმყოფებიან არაკონკურენტულ გარემოში. ვფიქრობთ, რომ ყველაზე მისაღებ სისტემას წარმოადგენს, როდესაც მოქალაქეები თავად წყვეტენ, რომელი პოლიტიკური ძალები უნდა დაფინანსდნენ მათ მიერ გადახდილი გადასახადებით. და საერთოდ - დაფინანსდნენ თუ არა. ა.ა.ბ) არსებული პრობლემის გადასაჭრელად კანონის მიღების აუცილებლობა; არსებული პრობლემის გადაჭრა შესაძლებელია საქართველოს ორგანულ კანონში „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ ცვლილებების შეტანის გზით. ა.ბ) კანონპროექტის მოსალოდნელი შედეგები; კანონპროექტის მიღების შედეგად, გაჩნდება შესაძლებლობა, პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების ახლებურად რეგულაციის. მაგალითად, საკანონმდებლო პაკეტში შემავალი კანონპროექტის (მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში ცვლილებების შეტანის შესახებ) მიხედვით, მოქალაქეებს მიეცემათ შესაძლებლობა, მიზნობრივად მიმართონ მათ მიერ გადახდილი გადასახადები მათთვის სასურველ პოლიტიკურ პარტიებზე. ეს შექმნის უფრო ჯანსაღ გარემოს, სადაც პოლიტიკურ ძალებს ექნებათ თანაბარი შესაძლებლობები. ა.გ) კანონპროექტის ძირითადი არსი; კანონპროექტის ძირითად არსს წარმოადგენს ის რომ ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონით განსაზღვრული უნივერსალობის პრინციპი, გამონაკლისის წესით, აღარ გავრცელდეს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების წესსზე. ამჟამინდელი რედაქციით, არ შეიძლება საქართველოს კანონმდებლობით დადგინდეს, რომ ბიუჯეტის კონკრეტული შემოსულობა მიმართულ იქნეს ბიუჯეტის კონკრეტული გადასახდელის დასაფინანსებლად. ეს შეზღუდვა არ ეხება ისეთ დაფინანსებას, რომელსაც ახორციელებს დონორი და რომელიც ითვალისწინებს დაფინანსების განსხვავებულ პრინციპს. როგორც ვხედავთ, ამჟამინდელი რედაქცია ისედაც უშვებს გარკვეულ გამონაკლისებს, რასაც უნდა დაემატოს პარტიების დაფინანსების წესიც. ა.დ) კანონპროექტის კავშირი სამთავრობო პროგრამასთან და შესაბამის სფეროში არსებულ სამოქმედო გეგმასთან, ასეთის არსებობის შემთხვევაში (საქართველოს მთავრობის მიერ ინიციირებული კანონპროექტის შემთხვევაში); აღნიშნული ქვეპუნქტი არ გამოიყენება წარმოდგენილ კანონის პროექტთან დაკავშირებით. კანონპროექტი არ არის ინიცირებული საქართველოს მთავრობის მიერ. ა.ე) კანონპროექტის ძალაში შესვლის თარიღის შერჩევის პრინციპი, ხოლო კანონისთვის უკუძალის მინიჭების შემთხვევაში − აღნიშნულის თაობაზე შესაბამისი დასაბუთება; კანონის ამოქმედება არ საჭიროებს რაიმე პერიოდს ან ღონისძიებებს, რის გამოც შესაძლებელია მისი დაუყოვნებლივი ამოქმედება. გათვალისწინებული არაა უკუძალის მინიჭების საკითხი. ა.ვ) კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვის მიზეზები და შესაბამისი დასაბუთება (თუ ინიციატორი ითხოვს კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვას); კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვის მოთხოვნა არ არსებობს. ბ) კანონპროექტის ფინანსური გავლენის შეფასება საშუალოვადიან პერიოდში (კანონპროექტის ამოქმედების წელი და შემდგომი 3 წელი). ბ.ა) კანონპროექტის მიღებასთან დაკავშირებით აუცილებელი ხარჯების დაფინანსების წყარო; კანონპროექტის მიღებასთან დაკავშირებული ხარჯების დაფინანსების წყაროა სახელმწიფო ბიუჯეტი. ბ.ბ) კანონპროექტის გავლენა სა ხელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე; კანონპროექტის მიღება გავლენას არ იქონიებს სახელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტისბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე, ვინაიდან კანონპროექტით ცვლილება არ ეხება საშემოსავლო გადასახადის შესაბამის ბიუჯეტში გადახდის საკითხს. ბ.გ) კანონპროექტის გავლენა სახელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე; კანონპროექტი უშვებს შესაძლებლობას, განსხვავებული წესით დარეგულირდეს პარტიების დაფინანსება და ამასთან დაკავშირებით პაკეტში შემავალი სხვა კანონპროექტის მიღება გავლენას იქონიებს სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე, ვინაიდან შეიცვლება პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების ამჟამინდელი სისტემა ისეთი მიდგომით, როდესაც პარტია ფინანსდება მოქალაქის განცხადების საფუძველზე, მის მიერ გადახდილი საშემოსავლო გადასახადებიდან. კანონპროექტს ასევე გავლენა ექნება ა/რ რესპუბლიკური ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზეც, ვინაიდან დღეს მოქმედი კანონმდებლობით, ავტონომიური რესპუბლიკების ტერიტორიაზე რეგისტრირებული დასაბეგრი ობიექტების მიერ გადახდილი საშემოსავლო გადასახადი სრულად მიიმართება ა/რ რესპუბლიკურ ბიუჯეტში, რაც წარმოადგენს შესაბამისი ბიუჯეტის საფინანსო რესურსს. გავლენა დამოკიდებული იქნება იმ წესზე, რომელსაც განსაზღვრავს ფინანსთა მინისტრი. ამასთანავე მოსალოდნელია, რომ ბიუჯეტიდან პარტიების დასაფინანსებლად გასაცემი თანხების ოდენობა გარკვეულწილად შემცირდება, ვინაიდან, დაფინანსება დამოკიდებული გახდება მოქალაქეთა განცხადებებზე, ხოლო, როგორც ბოლო წლების არჩევნების სტატისტიკა აჩვენებს, საარჩევნო უფლების მქონე პირთა ნახევარი ხმის მისაცემადაც კი არ ცხადდება, რადგან მხარს არ უჭერენ არცერთ პოლიტიკურ ძალას. რათქმაუნდა, ყველა საარჩევნო ხმის უფლების მქონე არაა გადასახადის გადამხდელი, თუმცა ეს გვაძლევს ზოგად სურათს, რომ მოქალაქეთა გარკვეული ნაწილი (ვინც არის საარჩევნო ხმის უფლების მატარებელი და იმავდროულად საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელი) არ მოისურვებს საკუთარი გადასახადებიდან პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებას. როგორც ერთ-ერთი კვლევიდან ირკვევა, (საქართველოს პარლამენტის საინფორმაციო ფურცელი - „პოლიტიკური პარტიების დაფინანსება პროცენტული განაწილების პრინციპით იტალიის მაგალითზე“, (ავტორი: ნატო ნიაური,13.08.2018), მსგავსი რეგულაციის ამოქმედების მომდევნო წელს, იტალიაში გადასახადის გადამხდელთა მხოლოდ 2,7%-მა მიუთითა კონკრეტული პარტია. ასევე საინტერესოა აღინიშნოს, რომ მხოლოდ ერთმა პარტიამ მოახერხა საკუთარი მხარდამჭერების წარმატებით მობილიზება ამ საშუალების გამოსაყენებლად დემოკრატიული პარტიის შემოწირულობებმა სრული თანხის (9,6 მლნ. 2015 წლისთვის) 55,8% შეადგინა (5,358,250 ევრო). აიროგორც იტალიის მაგალითი გვიჩვენებს, დიდია იმის ალბათობა, რომ სახელმწიფოს ნაკლები თანხის გაცემა მოუწიოს. არსებული მონაცემების მიხედვით: საშემოსავლო გადასახადი სულ ნაერთი ბიუჯეტი სახელმწიფო ბიუჯეტი 2016 2,414,050,332. 3 1,978,136,419. 4 წლები (ლარი) 2017 2018 2,918,865,406. 3,247,088,831. 4 0 2,525,970,731. 2,877,895,118. 0 2 2019 3,482,793,823. 0 3,200,254,679. 1 ტერიტორიულ ი ერთეულის ბიუჯეტი პოლიტიკურ სახელმწიფო ი პარტიების ბიუჯეტი დაფინანსება პოლიტიკური პარტიების დაფინანსება % სულ ნაერთ ბიუჯეტში საშემოსავლო გადასახადთან პოლიტიკური პარტიების დაფინანსება % სულ სახელმწიფო ბიუჯეტში მობილიზებულ საშემოსავლო გადასახადთან 435,913,912.9 392,894,675.4 369,193,712.7 282,539,143.9 8,662,378.0 9,598,004.2 9,584,815.0 9,539,160.0 0.4% 0.3% 0.3% 0.2% 0.4% 0.4% 0.3% 0.3% საშემოსავლო გადასახადის მონაცემები აღებული სახაზინო სამსახურის ფორმა #1-დან http://treasury.ge/5669; პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების მონაცემები აღებულია სახაზინო სამსახურის ფორმა # E6-ით. აღნიშნული ცხრილის მიხედვით, ოთხი წლის მონაცემებით, პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებაზე (ფონდიდან დაფინანსების გარდა)სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიიმართებოდა სულ ნაერთ ბიუჯეტში მობილიზებული საშემოსავლო გადასახადის საშუალოდ 0.3 პროცენტი, ხოლო უშუალოდ სახელმწიფო ბიუჯეტში მობილიზებული საშემოსავლო გადასახადის ასევე საშუალოდ 0.3 პროცენტი. საინტერესოა ასევე, აღნიშნულ საბიუჯეტო წლებში სახელმწიფო ბიუჯეტიდან პოლიტიკური პარტიებისა და არასამთავრობო სექტორის დაფინანსებაზე გამოყოფილი ასიგნებების მოცულობაც, რომელშიც გარდა 30-ე მუხლით გათვალისწინებული დაფინანსებისა, ასევე ასახულია საარჩევნო კოდექსის 301მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული ფონდიდან გამოყოფილი დაფინანსების ოდენობა, რაც წარმოადგენს პარტიების დაფინანსების ნახევარს. პარტიების დაფინანსება კი წლების მიხედვით იხილეთ ცხრილში: პროგრამული კოდი დასახელება 06 03 პოლიტიკური პარტიებისა და არასამთავრობო სექტორის დაფინანსება 06 03 01 პოლიტიკური პარტიების დაფინანსება 2016 ფაქტი წლები (ათასი ლარი) 2017 2018 2019 ფაქტი ფაქტი ფაქტი 2020 გეგმა 12,875.8 14,236.4 14,324.1 14,225.8 14,308.7 8,662.4 9,598.0 9,584.8 9,539.2 9,539.2 06 03 02 პარტიებისა და არასამთავრობო სექტორის განვითარება 4,213.4 4,638.4 4,739.2 4,686.7 4,769.6 რაც შეეხება საშუალოვადიან პერიოდში დაგეგმილ თანხებს, ფინანსთა სამინისტროს ინფორმაციით: 2020 პროგნოზი საშემოსავლო გადასახადი ბიუჯეტი პოლიტიკური პარტიებისა და 06 03 არასამთავრობო სექტორის დაფინანსება პოლიტიკური პარტიების დაფინანსება % სულ ნაერთი ბიუჯეტის საპროგნოზო საშემოსავლო გადასახადთან წლები ( მლრდ. ლარი) 2021 2022 2023 2024 პროგნოზი პროგნოზი პროგნოზი პროგნოზი 3.2 3.8 4.1 4.5 4.9 0.014 0.014 0.014 0.014 0.014 0.4% 0.4% 0.3% 0.3% 0.3% 06 03 პროგრამული კოდის 2020-2023 წლების მონაცემები აღებულია 2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამული დანართიდან, 2024 წელს დავუშვით, რომ იგივე თანხების მიმართვაა დაგეგმილი აღნიშნული პროგრამული კოდის დასაფინანსებლად. აქვე ისიც არის გასათვალისწინებელი, რომ 06 03 კოდი მოიცავს ფონდის თანხასაც. შესაბამისად, პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების საშუალო წლიური ოდენობა კვლავ, ბიუჯეტის საშემოსავლო გადასახადის საპროგნოზო მაჩვენებლის 0.3%-ს შეადგენს. რაც შეეხება ფონდიდან გამოსაყოფ თანხას, ფონდში (კანონის მიხედვით ფონდის ფუნქციას ასრულებს საარჩევნო სისტემების განვითარების, რეფორმებისა და სწავლების ცენტრი), არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გადასარიცხი თანხა უნდა იყოს კანონის 30-ე მუხლის შესაბამისად პარტიებზე პირდაპირ გასანაწილებელი თანხის ნახევარი, რაც საშუალოდ წლიურად შეადგენს 4.5 მლნ ლარს, კანონის პროექტის მიხედვით კი ფონდში საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გადასარიცხი თანხა განისაზღვრება შესაბამისი საბიუჯეტო წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ კანონის მიხედვით და მისი ოდენობა არ უნდა იყოს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების ნახევარზე მეტი. შესაბამისად, თუ დავუშვებთ, რომ ყველა, საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელი ფიზიკური პირი გამოთქვამს სურვილს თავისი საშემოსავლო გადასახადიდან 0.3% მიმართოს შესაბამისი პოლიტიკური პარტიის დასაფინანსებლად, პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებაზე კვლავ მიიმართება საშუალოდ წლიურად 9.0 მლნ ლარი, ხოლო ფონდიდან მისამართი თანხის ოდენობა კი იქნება საშუალოდ წლიურად 4.5 მლნ ლარი. ბ.დ) სახელმწიფოს ახალი ფინანსური ვალდებულებები, კანონპროექტის გავლენით სახელმწიფოს ან მის სისტემაში არსებული უწყების მიერ მისაღები პირდაპირი ფინანსური ვალდებულებების (საშინაო ან საგარეო ვალდებულებები) მითითებით; კანონპროექტის მიღება არ წარმოშობს სახელმწიფოს ახალ ფინანსურ ვალდებულებებს. ბ.ე) კანონპროექტის მოსალოდნელი ფინანსური შედეგები იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება კანონპროექტის მოქმედება, იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე გავლენის ბუნებისა და მიმართულების მითითებით, რომლებზედაც მოსალოდნელია კანონპროექტით განსაზღვრულ ქმედებებს ჰქონდეს პირდაპირი გავლენა; კანონპროექტი უშვებს შესაძლებლობას, განსხვავებული წესით დარეგულირდეს პარტიების დაფინანსება. მაგალითად, საკანონმდებლო პაკეტი მოიცავს კანონპროექტს - „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში ცვლილების შეტანის შესახებ,“ რომლის მიღებაც ფინანსურ შედეგებს გამოიწვევს იმ პოლიტიკური პარტიებისათვის, რომლებიც ვეღარ მიიღებენ დაფინანსებას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ამჟამინდელი წესით, არამედ მოქალაქეთა განცხადებების საფუძველზე, მათ მიერ გადახდილი საშემოსავლო გადასახადიდან. კანონპროექტი ფინანსურ შედეგებს გამოიწვევს აგრეთვე ფონდისთვის (საარჩევნო სისტემების განვითარების, რეფორმებისა და სწავლების ცენტრი“), რომლის დაფინანსება, ამჟამად მოქმედი რედაქციის მიხედვით, არის პარტიების დაფინანსების ნახევარი. ვინაიდან კანონპროექტი გავლენას ახდენს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებაზე, შესაბამისი გავლენა ექნება ფონდის დაფინანსებაზეც, ვინაიდან პრინციპი იგივე რჩება - პარტიების დაფინანსების თანხის ნახევარი. გავლენა ასევე დადგება ფონდის თანხებით მოსარგებლე ბენეფიციარების მიმართაც, შესაბამისი არასამთავრობო სექტორის მიმართ, ვინაიდან კანონმდებლობის მიხედვით, ფონდის მიზანია პარტიებისა და არასამთავრობო სექტორის განვითარებისა და ჯანსაღი, კონკურენტუნარიანი პოლიტიკური სისტემის ჩამოყალიბების ხელშეწყობა. კანონპროექტის მიხედვით, პარტიების დაფინანსების ოდენობა დამოკიდებული იქნება მოქალაქეთა (საარჩევნო ხმის უფლების მქონე და საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელ) განცხადებებზე. მონაცემები იმის თაობაზე, თუ რა თანხებით ფინანსდებოდა მიმდინარე წლებში პოლიტიკური პარტიები და ფონდი, იხილეთ ცხრილში: პროგრამული კოდი დასახელება 2016 ფაქტი წლები (ათასი ლარი) 2017 2018 2019 ფაქტი ფაქტი ფაქტი 2020 გეგმა 06 03 პოლიტიკური პარტიებისა და არასამთავრობო სექტორის დაფინანსება 06 03 01 პოლიტიკური პარტიების დაფინანსება 8,662.4 9,598.0 9,584.8 9,539.2 9,539.2 06 03 02 პარტიებისა და არასამთავრობო სექტორის განვითარება 4,213.4 4,638.4 4,739.2 4,686.7 4,769.6 12,875.8 14,236.4 14,324.1 14,225.8 14,308.7 ბ.ვ) კანონპროექტით დადგენილი გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის (ფულადი შენატანის) ოდენობა შესაბამის ბიუჯეტში და ოდენობის განსაზღვრის პრინციპი; ასეთი არ არსებობს. გ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო სამართლებრივ სტანდარტებთან. გ.ა) კანონპროექტის მიმართება ევროკავშირის სამართალთან; კანონპროექტის მიღება არ ეწინააღმდეგება ევროკავშირის სამართალს. გ.ბ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებთან; კანონპროექტის მიღება არ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს. გ.გ) კანონპროექტის მიმართება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებთან და შეთანხმებებთან, აგრეთვე, ისეთი ხელშეკრულების/შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, რომელსაც უკავშირდება კანონპროექტის მომზადება, − მისი შესაბამისი მუხლი ან/დანაწილი; კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებს და შეთანხმებებს. აგრეთვე კანონპროექტის მიღება არ უკავშირდება რომელიმე ხელშეკრულებას/შეთანხმებას. გ.დ) არსებობის შემთხვევაში, ევროკავშირისის სამართლებრივი აქტი, რომელთან დაახლოების ვალდებულებაც გამომდინარეობს „ერთი მხრივ, საქართველოსა და, მეორე მხრივ, ევროკავშირსა და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმებიდან“ ან ევროკავშირთან დადებული საქართველოს სხვა ორმხრივი და მრავალმხრივი ხელშეკრულებებიდან; ასეთი არ არსებობს. დ) კანონპროექტის მომზადების პროცესში მიღებული კონსულტაციები. დ.ა) სახელმწიფო, არასახელმწიფო ან/და საერთაშორისო ორგანიზაცია/დაწესებულება, ექსპერტი, სამუშაო ჯგუფი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო კანონპროექტის შემუშავებაში, ასეთის არსებობის შემთხვევაში; ასეთი არ არსებობს. დ.ბ) კანონპროექტის შემუშავებაში მონაწილე ორგანიზაციის/დაწესებულების, სამუშაო ჯგუფის, ექსპერტის შეფასება კანონპროექტის მიმართ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში; ასეთი არ არსებობს. დ.გ) სხვა ქვეყნების გამოცდილება კანონპროექტის მსგავსი კანონების იმპლემენტაციის სფეროში, იმ გამოცდილების მიმოხილვა, რომელიც მაგალითად იქნა გამოყენებული კანონპროექტის მომზადებისას, ასეთი მიმოხილვის მომზადების შემთხვევაში; ასეთი არ არსებობს. ე) კანონპროექტის ავტორი; პარლამენტის წევრი გია ჟორჟოლიანი ვ) კანონპროექტის ინიციატორი. პარლამენტის წევრი გია ჟორჟოლიანი