სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ წარმოდგენილი 2020 წელს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ დამტკიცებული აუდიტის ანგარიშები: ა) აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების სარგებლობაში არსებული სახელმწიფო უძრავი ქონების გამოყენების შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში; ბ) ვანის მუნიციპალიტეტის 2018-2019 წლების საქმიანობის შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში; გ) ტუბერკულოზის პრევენცია და მკურნალობა − ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში.

*000858/10* 12/02/2021 № 000858/10 საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარეს ბატონ არჩილ თალაკვაძეს ბატონო არჩილ, წარმოგიდგენთ 2020 წელს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ დამტკიცებულ შემდეგ აუდიტის ანგარიშებს: აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების სარგებლობაში არსებული სახელმწიფო უძრავი ქონების გამოყენების შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში; ვანის მუნიციპალიტეტის 2018-2019 წლების საქმიანობის შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში; ტუბერკულოზის პრევენცია და მკურნალობა − ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში. აღნიშნული აუდიტების ჩატარების შედეგად გამოვლინდა ნაკლოვანებები, რომლებიც აისახა სამსახურის მიერ მომზადებულ ანგარიშებში. დანართი: 3 აუდიტის ანგარიშის ელექტრონული ვერსია. პატივისცემით, ერეკლე მექვაბიშვილი გენერალური აუდიტორი

Ⴑახელმწიფო აუდიტის სამსახური „ვამტკიცებ“ თვითმმართველი ერთეულების აუდიტის დეპარტამენტი დეპარტამენტის უფროსი გიორგი მამრიკიშვილი 31 დეკემბერი 2020 წელი №47/36 ეგზ.: № 1 ვანის მუნიციპალიტეტის 2018-2019 წლების საქმიანობის შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 2020 შინაარსი ძირითადი ნაწილი დანართები შემაჯამებელი მიმოხილვა 3 რეკომენდაციები 4 1. შესავალი 5 ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა 5 აუდიტორის პასუხისმგებლობა 5 აუდიტის საგანი 5 აუდიტის მასშტაბი 5 აუდიტის კრიტერიუმები 5 აუდიტის მიზანი 6 აუდიტის მეთოდოლოგია 6 ზოგადი ინფორმაცია აუდიტის ობიექტის შესახებ 7 2. აუდიტის მიგნებები 8 დანართები 20 საკონტაქტო ინფორმაცია 22 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 2 2020 შემაჯამებელი მიმოხილვა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ჩაატარა ვანის მუნიციპალიტეტის 2018-2019 წლების საქმიანობის შესაბამისობის აუდიტი. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა შემდეგი ნაკლოვანებები: საბიუჯეტო რესურსების მართვა რესურსების მართვის ხარვეზები მუნიციპალიტეტში არსებობს როგორც დაგეგმილი ინფრასტრუქტურული ფინანსური პროექტების რესურსების, მართვის ასევე ხარვეზები. მუნიციპალიტეტმა ვერ უზრუნველყო არაფინანსური აქტივების ზრდის პარამეტრების სათანადოდ დაგეგმვა, რის გამოც შესაბამისი საბიუჯეტო მუხლის შესრულებას შესაბამისად 32%1 და 11%2 დააკლდა. ინფრასტრუქტურული პროექტების მართვა ხელშეკრულების ადმინისტრირების ხარვეზები მუნიციპალიტეტის მიერ ადმინისტრირებით, დაგვიანდა ხელშეკრულებების სტიქიის შესრულების შედეგების არაეფექტიანი ლიკვიდაცია და სხვადასხვა ობიექტის მშენებლობა; საპროექტო დოკუმენტაციის შესყიდვისას მუნიციპალიტეტს არ აქვს დანერგილი სათანადო კონტროლის მექანიზმები და ვერ უზრუნველყოფს ხარისხიანი პროდუქტის შესყიდვას. მუნიციპალიტეტმა დაუსაბუთებლად გაზარდა სამუშაოების მიწოდების ვადა და მიმწოდებლებზე არ გაავრცელა საჯარიმო სანქციები. ასევე, არ გაატარა შესაბამისი ღონისძიებები მიმწოდებლებისათვის დარიცხული პირგასამტეხლოს ამოსაღებად. ტრანსპორტის შენახვა და ექსპლოატაცია ავტოპარკის მართვის ხარვეზები მუნიციპალიტეტის მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების განსახორციელებლად გამოყენებული სამორიგეო სატრანსპორტო საშუალებების რაოდენობა 24 დადგენილებით ერთეულით აღემატება რეკომენდირებულ საქართველოს ზღვრულ ოდენობას. მთავრობის ამასთანავე, მუნიციპალიტეტს სათანადო კონტროლი არ აქვს დაწესებული საწვავის მიზნობრივ გამოყენებაზე. 1 ვერ იქნა ათვისებული 3,314.7 ათასი ლარი. 2 ვერ იქნა ათვისებული 967.3 ათასი ლარი. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 3 2020 რეკომენდაციები ვანის მუნიციპალიტეტის მერიამ:  ფინანსური რესურსების რაციონალური მართვის უზრუნველყოფის მიზნით, ბიუჯეტით გათვალისწინებული ასიგნებები გამოიყენოს შესაბამისი წლის ბიუჯეტით დაგეგმილი პროგრამების/ქვეპროგრამების მიზნების და მოსალოდნელი შედეგების მისაღწევად. ამასთანავე, ბიუჯეტი დაგეგმოს იმგვარად, რომ არ დაუშვას ნაშთის უკონტროლო დაგროვება და არსებული ნაშთი მიმართოს მუნიციპალიტეტის პრობლემების მოსაგვარებლად.  დანერგოს კონტროლის შესაფერისი მექანიზმები შესყიდვის განხორციელებისა და ხელშეკრულების შესრულების ყველა ეტაპზე და დროულად მოახდინოს რეაგირება შესყიდვის პირობების შესაძლო დარღვევის შემთხვევაში. აღნიშნული ხელს შეუწყობს პროექტების დაგეგმილ ვადაში მიღებასა და დასახული მიზნის მიღწევას.  ხელშეკრულების პირობები განსაზღვროს იმგვარად, რომ დაცული იყოს მისი, როგორც შემსყიდველი ორგანიზაციის ინტერესი. მათ შორის, გამოიყენოს საჯარიმო უზრუნველყოფს სანქციების შესყიდვის ისეთი ობიექტების მექანიზმი, მიწოდების რომელიც დაგვიანების პრევენციას. ამასთანავე, ჩაატაროს დაურიცხავი და გადაუხდელი ჯარიმების ინვენტარიზაცია და გაატაროს შესაბამისი სამართლებრივი ღონისძიებები კუთვნილი თანხების მისაღებად. აღნიშნული ხელს შეუწყობს საბიუჯეტო შემოსავლების გაზრდას და მიმწოდებლების მიმართ ერთგვაროვანი მიდგომის ჩამოყალიბებას. ვანის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ:  მერიასთან შეთანხმებით, შეიმუშაოს წესი მუნიციპალური ავტოპარკის გადანაწილების, კლასიფიკაციისა და სამსახურებრივი ავტომანქანის შესყიდვის შესახებ, ასევე საწვავის განაწილებისა და ხარჯვის შესახებ, რომელიც მიზანშეწონილია დაფუძნებული იყოს საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ პრინციპებზე. აღნიშნული დოკუმენტი ხელს შეუწყობს მუნიციპალიტეტის სატრანსპორტო პარკის ოპტიმიზაციას და მოვლა-შენახვის ხარჯების რაციონალიზაციას. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 4 2020 1. შესავალი ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა ვანის მუნიციპალიტეტის განხორციელებული ხელმძღვანელობა საქმიანობის მოქმედი პასუხისმგებელია კანონმდებლობით და სხვა მარეგულირებელი ნორმებით განსაზღვრულ მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე. ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა მოიცავს შიდა კონტროლის სისტემის შემუშავებას, დანერგვასა და შენარჩუნებას, რაც საჭიროა საფინანსო- ეკონომიკური საქმიანობის პროცესის იმგვარი წარმართვისათვის, რომელიც არ შეიცავს შეცდომით ან განზრახ არამართლზომიერი ქმედებით (თაღლითობით) გამოწვეულ არსებით კანონშეუსაბამობებს. ხელმძღვანელობა ასევე პასუხისმგებელია სამსახურისთვის, აუდიტის მიზნებიდან მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო გამომდინარე, აუდიტის მოწოდებული ინფორმაციის სისრულესა და სისწორეზე. აუდიტორის პასუხისმგებლობა აუდიტორი პასუხისმგებელია აუდიტის ანგარიშში ასახული გარემოებების სისწორეზე. აუდიტი წარიმართა უმაღლესი აუდიტორული ორგანოების საერთაშორისო სტანდარტის (ISSAI) შესაბამისად. აღნიშნული სტანდარტით მოითხოვება აუდიტორის სამუშაო შეესაბამებოდეს ეთიკის ნორმებს. სტანდარტი ითვალისწინებს აუდიტის იმგვარად დაგეგმვასა და ჩატარებას, რომ მოპოვებულ იქნეს საკმარისი და შესაფერისი აუდიტორული მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ ვანის მუნიციპალიტეტის მიერ განხორციელებული საქმიანობა არ შეიცავს მოქმედ საკანონმდებლო და სხვა მარეგულირებელ ნორმებთან არსებითი შეუსაბამობის ფაქტებს. აუდიტორული პროცედურები წარიმართა აუდიტორის პროფესიულ მსჯელობებზე დაყრდნობით გონივრული რწმუნების მისაღებად, რაც მოიცავს პროცედურების ჩატარებას იმ შეფასებულ მნიშვნელოვან კანონშეუსაბამობების რისკებზე, რომლებიც გამოწვეულია თაღლითობით ან შეცდომით. მიგვაჩნია, რომ ჩატარებული აუდიტორული პროცედურები საკმარისი და შესაფერისი საფუძველია აუდიტორული დასკვნების გამოსატანად. აუდიტის საგანი ვანის მუნიციპალიტეტის საკუთარი და დელეგირებული უფლებამოსილებების ფარგლებში, 2018-2019 წლებში გაწეული საქმიანობის მოქმედ საკანონმდებლო ნორმებთან შესაბამისობა. აუდიტის მასშტაბი აუდიტის მასშტაბად განისაზღვრა ვანის მუნიციპალიტეტის მიერ 2018-2019 წლებში მუნიციპალიტეტის მიერ განხორციელებული საქმიანობის მოქმედ კანონმდებლობასთან და სხვა მარეგულირებელ ნორმებთან შესაბამისობა. მუნიციპალიტეტის 2018-2019 წლების ბიუჯეტების გადასახდელებმა შეადგინა, ჯამში, 28,910.1 ათასი ლარი. აუდიტის კრიტერიუმები აუდიტის ძირითად კრიტერიუმებად განისაზღვრა შემდეგი საკანონმდებლო და მარეგულირებელი ნორმები:3 3 2018-2019 წლებში მოქმედი რედაქციების მიხედვით. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 5 2020  საქართველოს ორგანული კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“;  საქართველოს კანონი „საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსი“  საქართველოს კანონი „საჯარო სამსახურის შესახებ“;  საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“;  საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის შესახებ“;  საქართველოს კანონი „შრომის ანაზღაურების შესახებ“;  საქართველოს კანონი „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“;  საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 6 თებერვლის №121 დადგენილება „სახელმწიფო ავტოპარკის გადანაწილების, კლასიფიკაციისა და სამსახურებრივი ავტომანქანის შესყიდვის წესის დამტკიცების შესახებ”;  საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 14 იანვრის №55 დადგენილება „ტექნიკური რეგლამენტის - „სამშენებლო სამუშაოების სახელმწიფო შესყიდვისას ზედნადები ხარჯებისა და გეგმური მოგების განსაზღვრის წესის“ დამტკიცების შესახებ“;  სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2017 წლის 14 ივნისის №12 ბრძანება „ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“;  სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2015 წლის 17 აგვისტოს №13 ბრძანება „გამარტივებული შესყიდვის კრიტერიუმების განსაზღვრისა და გამარტივებული შესყიდვის ჩატარების წესის დამტკიცების თაობაზე“;  საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2007 წლის 28 დეკემბრის №1321 ბრძანება „ავტონომიური ხელისუფლების საბიუჯეტო რესპუბლიკის და ადგილობრივი ორგანიზაციების ბუღალტრული აღრიცხვის შესახებ“;  საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 23 ივლისის №605 ბრძანება „საბიუჯეტო ორგანიზაციებში ქონების, მოთხოვნებისა და ვალდებულებების ინვენტარიზაციის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“;  აუდიტის მიზანი მუნიციპალიტეტის მიერ მიღებული სამართლებრივი აქტები. ა) დასკვნის ჩამოყალიბება საკმარისი და შესაფერისი აუდიტორული მტკიცებულებების მოპოვების გზით იმის შესახებ, რამდენად შესაბამისობაშია აუდიტის საგანი სათანადო კრიტერიუმთან, ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით. აუდიტის ანგარიშში, მათი გამოვლენის შემთხვევაში, აისახება ნებისმიერი საკითხი, რომელსაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს საჯარო ფინანსების მართვის გასაუმჯობესებლად ან/და საჯარო სექტორში ერთგვაროვანი პრაქტიკის დასანერგად; ბ) აუდიტის ანგარიშის მომხმარებლებისათვის ინფორმაციის მიწოდება მიგნებების, დასკვნებისა და სადაც შესაფერისია, რეკომენდაციების შესახებ. აუდიტის მეთოდოლოგია აუდიტის საგნის შესახებ ინფორმაციის მოსამზადებლად გამოყენებულია შემდეგი მეთოდები: შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 6 2020 • აუდიტის ობიექტების მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციისა და მონაცემთა ანალიზი; ზოგადი ინფორმაცია აუდიტის ობიექტის შესახებ • დოკუმენტური შემოწმება; • ინტერვიუები აუდიტის ობიექტების თანამშრომლებთან; ვანის მუნიციპალიტეტი არის დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელსაც აქვს თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოები, განკარგავს საკუთარ ქონებასა და ბიუჯეტს. მუნიციპალიტეტი აერთიანებს 41 მოიცავს 21 ადმინისტრაციულ ერთეულს, რომელიც სოფელს და ადმინისტრაციულ ცენტრს ქ. − ვანს.4 მუნიციპალიტეტის ფართობია 557 კვ.კმ, მოსახლეობის რიცხოვნობა კი შეადგენს 24 ათასს კაცს.5 2018-2019 წლებში მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან ხარჯები გაწეულია შემდეგ პროგრამებზე: წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოების დაფინანსება − 5,095.5 ათასი ლარი, ინფრასტრუქტურის მშენებლობა, რეაბილიტაცია და ექსპლუატაცია − 15,143.1 ათასი ლარი, განათლება − 3,542.7 ათასი ლარი, კულტურა, რელიგია, ახალგაზრდული და სპორტული ღონისძიებები − 2,890.9 ათასი ლარი, მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური უზრუნველყოფა − 2,059.2 ათასი ლარი, ხოლო თავდაცვა, საზოგადოებრივი წესრიგი და უსაფრთხოება − 178.7 ათასი ლარი. 4ინფორმაციის წყარო: mreg.reestri.gov.ge 5 ინფორმაციის წყარო: www.geostat.ge; www.budgetmonitor.ge შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 7 2020 2. აუდიტის მიგნებები 2.1 ბიუჯეტის შესრულება და ფინანსური რესურსების მართვა კრიტერიუმი. ბიუჯეტის შესრულებისა და პროექტის მომზადებისათვის, ბიუჯეტის ანგარიშგებისათვის პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო.6 მუნიციპალიტეტმა 2018-2019 წლებში პროგრამული ბიუჯეტებით დაგეგმა შემდეგი შედეგების მიღწევა: ინფრასტრუქტურის შემდგომი გაუმჯობესება, მგზავრთა შეუფერხებელი და უსაფრთხო გადაადგილება, მოსახლეობის პირობების გაუმჯობესება და სხვ. შეზღუდული ფინანსური რესურსების პირობებში, საბიუჯეტო პროცესი უნდა წარიმართოს იმგვარად, რომ თავიდან იქნეს აცილებული ნაშთის უკონტროლო დაგროვება. ფაქტობრივი გარემოება. ვანის მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშებზე დაყრდნობით, 2018-2019 წლების შემოსულობებმა − 27,263.8 ათასი ლარი, ხოლო გადასახდელებმა 28,910.0 ათასი ლარი შეადგინა. ინფორმაცია შემოსულობების, გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების შესახებ წარმოდგენილია ცხრილში №1. ცხრილი №1. მუნიციპალიტეტის შემოსულობები, გადასახდელები და ნაშთის ცვლილება 2018-2019 წლებში (ათასი ლარი) 2018 წელი დასახელება გეგმა ფაქტი შემოსულობები 13,999.4 14,108.7 შემოსავლები 13,899.4 14,001.5 არაფინანსური აქტივების კლება 100.0 107.2 ფინანსური აქტივების კლება (ნაშთის გამოყენების გარდა) 0 2019 წელი გეგმა ფაქტი % 12,887.0 13,155.1 102% 12,787.0 13,020.4 100 134.7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 16,845.4 13,338.0 79% 16,628.2 15,572.1 93% 28,910.1 6,543.3 6,350.6 97% 7,579.4 7,490.6 98% 13,841.2 10,302.1 6,987.4 68% 9,021.0 8,053.7 89% 15,041.1 ფინანსური აქტივების ზრდა (ნაშთის დაგროვების გარდა) 0 0 0 0 ვალდებულებების კლება 0 0 27.8 27.8 100% 27.8 ნაშთის ცვლილება -2,846.0 770.7 -3,741.2 -2,417.0 ვალდებულებების ზრდა გადასახდელები ხარჯები არაფინანსური აქტივების ზრდა % 100.7 % 100. 7% 107. 2% სულ ფაქტი 101.8 % 134.7 % 27,263.8 27,021.9 241.9 ორივე საანგარიშო წლისათვის მუნიციპალიტეტმა „არაფინანსური აქტივების ზრდის“ მუხილი შეუსრულებლობა არასათანდოდ ძირითადად შეასრულა. აღნიშნული გამოწვეულია მუხლის დაგეგმილი ინფრასტრუქტურული პროექტების დაუსრულებლობით, რომლებიც დაიწყო დაგეგმილ საბიუჯეტო წელს, ხოლო სამუშაოები გადავიდა მომდევნო წელს. შესაბამისად, 6 მუნიციპალიტეტმა ვერ მიიღო კრიტერიუმით „საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსი“, მუხლი 7, პუნქტი 1; შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 8 2020 გათვალისწინებული მოსალოდნელი შედეგები: ძირითადად, ვერ დასრულდა და დაგვიანდა საგზაო ინფრასტრუქტურის, სპორტული ობიექტების, შენობანაგებობების და სხვა ობიექტების მშენებლობისა და რეაბილიტაციის სამუშაოები. საანგარიშო პერიოდში მუნიციპალიტეტი ფლობდა მნიშვნელოვანი მოცულობის საბიუჯეტო ნაშთებს. კერძოდ, 2018 წლის 1 იანვრისათვის მუნიციპალიტეტს ბალანსზე ნაშთის სახით ერიცხებოდა 2,857.7 ათასი ლარი.7 2018 წლისათვის დაიგეგმა 2,846.0 ათასი ლარის ათვისება, თუმცა დააგროვა 770.7 ათასი ლარი. შესაბამისად, პერიოდის ბოლოს დაფიქსირდა 3,628.4 ათასი ლარის ნაშთი, საიდანაც 136.6 ათასი ლარი თავისუფალი ნაშთია. 2019 წელს მუნიციპალიტეტმა დაგეგმა 3,741.2 ათასი ლარის ათვისება, თუმცა გამოიყენა 2,417.0 ათასი ლარი. წინა წელთან შედარებით, ნაშთის ათვისების მაჩვენებელი გაუმჯობესებულია. თუმცა, საბოლოოდ, პერიოდის ბოლოს დაფიქსირდა 1,324.2 ათასი ლარის ნაშთი. აქედან 334.7 ათასი ლარი თავისუფალი ნაშთია. მუნიციპალიტეტმა 2018-2019 წლებში ვერ უზრუნველყო ბიუჯეტით დაგეგმილი ინფრასტრუქტურული პროექტების დროულად განხორციელება და დააგროვა არსებითი მოცულობის ნაშთი. მიუხედავად იმისა, რომ 2019 წელს დასკვნა ნაშთის ათვისების მხრივ მუნიციპალიტეტს პროგრესი აქვს, აღნიშნული არასაკმარისია. ნაშთის მუნიციპალიტეტის დიდი ოდენობით მფლობელობაში არსებული დაგროვება მიუთითებს ფინანსური რესურსების არაეფექტიან მართვაზე. ფინანსური რესურსების რაციონალური მართვის უზრუნველყოფის მიზნით, მუნიციპალიტეტის მერიამ ბიუჯეტით შესაბამისი წლის პროგრამების/ქვეპროგრამების მიზნების გამოიყენოს რეკომენდაცია №1 მისაღწევად. ნაშთის გათვალისწინებული ასიგნებები ბიუჯეტით დაგეგმილი მოსალოდნელი შედეგების და ამასთანავე, ბიუჯეტი დაგეგმოს იმგვარად, რომ არ დაუშვას უკონტროლო დაგროვება და არსებული ნაშთი მიმართოს მუნიციპალიტეტის პრობლემების მოსაგვარებლად. 2.2 ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელება კრიტერიუმი. კონტროლი შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, განახორციელოს და ზედამხედველობა მიმწოდებლების მიერ სატენდერო მოთხოვნებისა და ხელშეკრულების პირობების შესრულებაზე.8 ნებისმიერი ცვლილება დაუშვებელია, რომელსაც მოჰყვება შემსყიდველისათვის პირობების 2.2.1 ხელშეკრულებების ადმინისტრირების ხარვეზები გაუარესება, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.9 7 სტიქიის შედეგების სალიკვიდაციოდ 2 მლნ ლარი გამოყოფილია 2017 წლის დეკემბერში. 8 საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“, 7- მუხლი. 9 „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლი 21, პუნქტი 5. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 9 2020 ფაქტობრივი გარემოებები. გადაუდებელი აუცილებლობით განხორციელებული გამარტივებული შესყიდვები 2018-2019 წლებში მოტივით, გამარტივებული მუნიციპალიტეტში გადაუდებელი შესყიდვის საშუალებით აუცილებლობის განხორციელდა 15 შესყიდვა,10 საერთო ღირებულებით 2,376.0 ათასი ლარი. მათ შორის, 6 ხელშეკრულების ფარგლებში შესრულებულია სტიქიის სალიკვიდაციო ღონისძიებები. შესყიდვის დოკუმენტაციის შესწავლით გამოვლინდა, რომ მუნიციპალიტეტმა ვერც ერთი პროექტი ვერ მიიღო დაგეგმილ ვადაში და პროექტები ჩაიბარა მნიშვნელოვანი ვადაგადაცილებით. მაგალითად:  ზეინდრის ადმინისტრაციულ დამაკავშირებელი ერთეულში საავტომობილო შუაგორა-ზედაგორას გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოებზე ხელშეკრულება გაფორმდა 2018 წლის 12 დეკემბერს, თანხით 1,468.6 ათასი ლარი.11 მიმწოდებელმა სამუშაო დაასრულა და მუნიციპალიტეტმა პროექტი ჩაიბარა 203 დღის დაგვიანებით, 2019 წლის სექტემბერში.12  შუაგორას საჯარო სკოლის გათბობის მოწყობასთან დაკავშირებით, ხელშეკრულება გაფორმდა 2019 წლის 5 აგვისტოს, თანხით 92.6 ათასი ლარი.13 მუნიციპალიტეტმა პროექტი ჩაიბარა 2020 წლის მარტში, 201 დღის დაგვიანებით. ანალოგიურად, დანარჩენი 13 პროექტი, მუნიციპალიტეტმა ჩაიბარა 32-დან 70 დღემდე დაგვიანებით (იხ. დანართი N1). მუნიციპალიტეტმა გამარტივებული შესყიდვის საშუალება გამოიყენა იმისათვის, რომ ინფრასტრუქტურული პროექტები მიეღო შემჭიდროვებულ ვადებში. მიუხედავად ამისა, მერიამ შესყიდვის პროცესი წარმართა და მათ შორის, ხელშეკრულების პირობები განსაზღვრა იმგვარად, უზრუნველყო მიწოდების ვადების დარღვევის პრევენცია. რომ ვერ 14 მუნიციპალიტეტმა შესყიდვები განახორციელა გამარტივებული შესყიდვით, გადაუდებელი აუცილებლობის საფუძვლით, თუმცა ვერ უზრუნველყო დასკვნა ხელშეკრულებების შესრულების ეფექტიანი კონტროლის მექანიზმების სისუსტის გამო, ადმინისტრირება. შედეგად, პროექტების დაგეგმილ ვადაში მიღება ვერ მოხერხდა. მათ შორის, სტიქიის შედეგები აღმოფხვრილია რამდენიმე თვის დაგვიანებით. უხარისხო საპროექტო დოკუმენტაცია და ხელშეკრულების ცვლილებები 2018-2019 წლებში, სამშენებლო სამუშაოების შესყიდვისთვის გაფორმებული 98 ხელშეკრულებიდან, 48-ში შესულია 76 ცვლილება, რომელიც უკავშირდება საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის კორექტირებას. კერძოდ, 10 CMR180125097, CMR180208684, CMR190136283, CMR190136284, CMR190145009, CMR190145008, CMR190148396, CMR190153138, CMR190153139, CMR180211873, CMR180209005, CMR190083342, CMR190083341, CMR180208395, CMR180208464. 11 CMR180208684. მიმწოდებელი შპს „ახალი გზა“. 12 მიმწოდებელი დაჯარიმებულია 24.4 ათასი ლარით. 13 CMR190136284, მიმწოდებელი შპს „იმედი 2015“, დაჯარიმებულია 0.5 ათასი ლარით. 14 მათ შორის გამოყენებულია დაბალი საჯარიმო სანქციები მიწოდები ვადების დარღვევისათვის. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 10 2020 სამშენებლო სამუშაოების მიმდინარეობისას გამოვლინდა, რომ პროექტებში არ იყო გათვალისწინებული ყველა სამუშაო, ხარჯთაღრიცხვებში არსებობდა შეცდომები, დაუზუსტებელი იყო მოცულობები და სხვ. შედეგად, გაზრდილია სამუშაოების მიწოდების ვადები. უხარისხო საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის მიღებამ შეაფერხა სამუშაოების დროულად დასრულების საპროექტო ორგანიზაციების მიმართ პროცესი. მიუხედავად მუნიციპალიტეტს ამისა, სათანადო ღონისძიებები არ გაუტარებია. ხელშეკრულებებში შეტანილი ცვლილებების ჭარბი რაოდენობა მიუთითებს იმ დასკვნა გარემოებაზე, რომ საპროექტო დოკუმენტაციის შესყიდვისას მუნიციპალიტეტს არ აქვს დანერგილი უზრუნველყოფს სათანადო ხარისხიანი კონტროლის პროდუქტის მექანიზმები შესყიდვას. და ვერ საპროექტო დოკუმენტაციის ჩაბარების პროცესში მუნიციპალიტეტის მიერ არ არის გამოვლენილი მასში არსებული ხარვეზები. სამუშაოს შესრულების ვადის უსაფუძვლო ცვლილება 2018 წელს, მუნიციპალიტეტმა ტენდერის15 საფუძველზე ხელშეკრულება გააფორმა გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესყიდვაზე,16 ღირებულებით – 1,049.0 ათასი ლარი. სახელშეკრულებო პირობების მიხედვით, სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო 2018 წლის 24 ივლისს, 120 კალენდარულ დღეში. სამუშაოების მიმდინარეობისას მუნიციპალიტეტი დაეთანხმა მიმწოდებლის მოთხოვნას და დასრულების ვადა გაზარდა უამინდობის, პროექტის კორექტირების და სხვა მიზეზებით. სამუშაოები დასრულდა 16 აგვისტოს. მიმწოდებელის მიერ ვადის გადაწევის მოთხოვნა მოკლებული იყო ობიექტურ საფუძველს, რადგან სამუშაოების დროულად დაუსრულებლობის რეალურ მიზეზს წარმოადგენდა შემდეგი გარემოება: გეგმა-გრაფიკით სამუშაოები განაწილებული იყო არაპროპორციულად,17 რაც თავიდანვე წარმოშობდა სამუშაოების დროულად დაუსრულებლობის რისკს. იმ დასკვნა შემთხვევაში თუ მუნიციპალიტეტი მიმწოდებელს არ გადაუწევდა სამუშაოების დასრულების ვადას, მას დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო 27.8 ათასი ლარის ოდენობით.18 მერიამ დანერგოს კონტროლის შესაფერისი მექანიზმები შესყიდვის განხორციელებისა და ხელშეკრულების შესრულების ყველა ეტაპზე და რეკომენდაცია №2 დროულად მოახდინოს რეაგირება შესყიდვის პირობების შესაძლო დარღვევის შემთხვევაში. აღნიშნული ხელს შეუწყობს პროექტების დაგეგმილ ვადაში მიღებასა და დასახული მიზნის მიღწევას. 15 SPA180001557 16 ქ. ვანში წერეთლის, გიორგაძის, წმ. ნინოს ქუჩებისა და ზედა ვანი-გადიდის თემების დამაკავშირებელი გზა. მიმწოდებელი შპს „გი-ან 2011“. 17 90 დღეში უნდა შესრულებულიყო 279.9 ათასი ლარის სამუშაოები. დანარჩენი 769.1 ათასი ლარის სამუშაოების (73%) შესრულება დაიგეგმა ბოლო 30 დღეში. 18 1,049.0*0,05%*53(30დღე+23დღე) შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 11 2020 2.2.2 საჯარიმო სანქციების გავრცელების ხარვეზები კრიტერიუმი. მუნიციპალიტეტის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებები ითვალისწინებს საჯარიმო სანქციას სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეუსრულებლობისა და ხელშეკრულების თვითნებურად შეწყვეტისთვის. შემსყიდველმა დაწესებულებამ შესყიდვის პროცესი უნდა წარმართოს და ხელშეკრულების პირობები მნიშვნელოვანი მოთხოვნების გაუარესება. მიწოდების განსაზღვროს დარღვევა ვადების იმგვარად, და დაცვის რომ არ შემსყიდველის ერთ-ერთი დაუშვას პირობების მნიშვნელოვანი პრევენციული ღონისძიებაა სათანადო საჯარიმო სანქციების დაწესება. ფაქტობრივი გარემოებები. ამოუღებელი საჯარიმო სანქცია 2018-2019 წლებში მუნიციპალიტეტის მიერ შესყიდული სამშენებლო სამუშაოდან, 12 შემთხვევაში მიმწოდებლებმა ნაწილობრივ, ან საერთოდ ვერ შეასრულეს ნაკისრი ვალდებულებები და მუნიციპალიტეტმა შეუწყვიტა ხელშეკრულება.19 ხელშეკრულების მიმწოდებლებზე გაავრცელა პირობების საჯარიმო შესაბამისად, სანქცია მერიამ ხელშეკრულების შეწყვეტისთვის სახელშეკრულებო ღირებულების 10%-ის ოდენობით და სამუშაოების შესრულების გეგმა-გრაფიკის დარღვევისთვის. ჯარიმის მოცულობამ სულ 43.3 ათასი ლარი შეადგინა. დარიცხული პირგასამტეხლოების გადახდის მდგომარეობის შესწავლით გამოვლინდა, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტისას, 9 შემთხვევაში20 საერთოდ არ არის გადახდილი საჯარიმო სანქცია, ხოლო 1 შემთხვევაში21 გადახდილია ნაწილობრივ. გადაუხდელმა ჯარიმამ 35.8 ათასი ლარი შეადგინა (მთლიანი თანხის 83%). კუთვნილი თანხების მიმწოდებლებისადმი მისაღებად, მხოლოდ მუნიციპალიტეტი წერილობითი შემოიფარგლებოდა მიმართვით, რამაც ვერ უზრუნველყო ჯარიმების სრულად მიღება. საჯარიმო თანხის ამოღებისათვის მუნიციპალიტეტს დამატებითი სამართლებრივი მექანიზმები არ გამოუყენებია. მუნიციპალიტეტში არსებულმა კონტროლის მექანიზმებმა ვერ უზრუნველყო საჯარიმო სანქციების ამოღება ხელშეკრულების თვითნებურად შეწყვეტის დასკვნა შემთხვევებში, ასევე არ არის სახელშეკრულებო პირობების ხელშეკრულებით განსაზღვრული სათანადო დამრღვევი გატარებული მიმწოდებლების პირობების მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი დამატებით ზომები დაცვის მიმართ. შემთხვევაში, მიიღებდა, 35.8 ათასი ლარის შემოსავალს. საჯარიმო თანხების მოცულობის განსაზღვრის ნაკლოვანებები 2018-2019 წლებში მუნიციპალიტეტმა საჯარიმო სანქციები გაავრცელა 105 ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობისათვის.22მიწოდების ვადების დარღვევისათვის დარიცხულმა სანქციამ 214.8 ათასი ლარი შეადგინა. 19 მიმწოდებლები შეყვანილი არიან შავ სიაში. 20 შპს “ლდ. გროუპი“ ხელშ. N174 – 14.6 ათასი ლარი; შპს „მონოლითი“ ხელშ. N157, N158, N167 – 13.6 ათასი ლარი; შპს „ნენ ჯორჯია“ ხელშ. N238 – 3.4 ათასი ლარი; შპს „T.G.-Union“ ხელშ. N209 – 2.6 ათასი ლარი; შპს „ვანის საგზაო“ ხელშ. N175, N178,N160 – 0.1 ათასი ლარი. 21 შპს „შპს არტ მშენი“ ხელშ. N97 – 1.5 ათასი ლარი. 22 მათ შორის 93 მიწოდების ვადების დარღვევისთვის და 12 ხელშეკრულების შეწყვეტისთვის. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 12 2020 წარმოდგენილი დოკუმენტაციის შესწავლით გამოვლინდა, რომ მუნიციპალიტეტმა შესყიდვის პროცესი აწარმოა და ხელშეკრულების პირობები განსაზღვრა არასათანადოდ, რამაც ვერ მოახდინა მნიშვნელოვანი პარამეტრის – მიწოდები ვადების დარღვევის პრევენცია. მათ შორის, მუნიციპალიტეტი მიწოდების ვადის განსაზღვრავდა დარღვევისათვის შესასრულებელი საჯარიმო სანქციას ვალდებულების ან ძირითადად ხელშეკრულების ღირებულების 0.02%-დან 0.05%-მდე ოდენობით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.23 ჯარიმები, უზრუნველყოფდა პრევენციას. დაბალი განაკვეთის ხელშეკრულებების აღნიშნულით გამო, სავარაუდოდ, პირობების მიმწოდებლებს ვერ შეუსრულებლობის შესაძლებლობა ეძლეოდათ, მიწოდების ვადის მნიშვნელოვანი დარღვევის შემთხვევაშიც კი, მინიმალური დანახარჯებით შეესრულებინათ სახელშეკრულებო პირობები. ინფორმაცია ზოგიერთი ხელშეკრულების ვადაგადაცილებისა და დარიცხული საჯარიმო სანქციების შესახებ წარმოდგენილია დანართში N2. მუნიციპალიტეტის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებების პირობებმა და გამოყენებული საჯარიმო სანქციების მოცულობამ ვერ განაპირობა მისი დასკვნა ინტერესების სათანადო დაცვა და მიმწოდებლის მხრიდან ხელშეკრულების პირობების დარღვევის პრევენცია, რის გამოც სამუშაოები მუნიციპალიტეტს მიეწოდებოდა დაგვიანებით. მერიამ ხელშეკრულების პირობები განსაზღვროს იმგვარად, რომ მაქსიმალურად იყოს დაცული მისი, როგორც შემსყიდველი ორგანიზაციის ინტერესი. მათ შორის, რეკომენდაცია №3. გამოიყენოს საჯარიმო სანქციების ისეთი მექანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფს შესყიდვის ობიექტების მიწოდების დაგვიანების პრევენციას. ამასთანავე, ჩაატაროს დაურიცხავი და გადაუხდელი ჯარიმების ინვენტარიზაცია და გაატაროს შესაბამისი სამართლებრივი ღონისძიებები კუთვნილი თანხების მისაღებად. აღნიშნული ხელს შეუწყობს საბიუჯეტო შემოსავლების გაზრდას და მიმწოდებლების მიმართ ერთგვაროვანი მიდგომის ჩამოყალიბებას. 2.2.3 გამოუყენებელი მასალები კრიტერიუმი: მუნიციპალიტეტმა, შეზღუდული რესურსების პირობებში, მნიშვნელოვანია დააფინანსოს და დროულად დაასრულოს ისეთი პროექტები, რომლებიც გრძელვადიანი განვითარების პირობებს შექმნის. ფაქტობრივი გარემოება. 2018-2019 წლებში ვანის მუნიციპალიტეტში სტიქიის სალიკვიდაციო ღონისძიებებისათის შეძენილია 291.2 ათასი ლარის, ხოლო სოფლის მხარდაჭერის პროგრამის ფარგლებში – 74.9 ათასი ლარის ღირებულების სხვადასხვა მასალა. შესყიდული მასალებით მუნიციპალიტეტის სოფლებში უნდა შესრულებულიყო სხვადასხვა ინფრასტრუქტურული სამუშაო. წარმოდგენილი მონაცემებით გამოვლინდა, რომ მოსახლეობისათვის გადაცემული მასალების ნაწილი, თანხით 76.7 ათასი ლარი, დასაწყობებულია და მოსახლეობას დანიშნულებისამებრ არ გამოუყენებია. მუნიციპალიტეტმა სამუშაოების დაგეგმვისას არ გაითვალისწინა ყველა ფაქტორი, რასაც შესაძლოა ხელი შეშალა პროექტის წარმატებით დასრულებისათვის. 23 საჯარიმო სანქცია 0.02%-ის ოდენობით უმეტეს შემთხვევაში გამოყენებულია 2018 წელს. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 13 2020 მუნიციპალიტეტმა 76.7 ათასი ლარი დახარჯა არაეფექტიანად და პროექტების დასკვნა სრულყოფილად შესრულებისათვის არ დააწესა სათანადო კონტროლი შესყიდული მასალების დროულ ხარჯვაზე, აღრიცხვასა და გამოყენებაზე. 2.3 მიუღებელი საიჯარო ქირები კრიტერიუმი. კანონმდებლობის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის ორგანოები ქონებრივი უფლებების განხორციელებისას ვალდებული არიან დაიცვან მუნიციპალიტეტის, როგორც მესაკუთრის, კანონიერი ინტერესები24. მერია ვალდებულია აღრიცხოს გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულებებიდან მისაღები შემოსავლები და უზრუნველყოს მისი დროულად და სრულად მიღება ბიუჯეტში. ფაქტობრივი გარემოება. მუნიციპალიტეტის მიერ წარმოდგენილი მონაცემებით, საკუთრებაში არსებული ქონების მოიჯარეების ნაწილს საიჯარო ქირა არ გადაუხდია, რაც 2020 წლის პირველი იანვრისთვის 4.6 ათასი ლარს შეადგენდა. გარდა ამისა, მუნიციპალიტეტის მიერ მოიჯარეებთან გაფორმებული ხელშეკრულებები ითვალისწინებდა გადაუხდელ საიჯარო ქირებზე საურავის დარიცხვას. მიუხედავად იმისა, მუნიციპალიტეტმა არ გაითვალისწინა ხელშეკრულების პირობები და მოიჯარეებს არ დააკისრა შესაბამისი პირგამასამტეხლო. მუნიციპალიტეტს არ გაუტარებია შესაბამისი ღონისძებები თანხის ამოღების და არც დასკვნა ხელშეკრულებების მუნიციპალიტეტის მისაღები შეწყვეტის საკუთრებაში შემოსავლების მხრივ. არსებული ადმინისტრირების მიზანშეწონილია, ქონების სარგებლობიდან გასაუმჯობესებლად, მერიამ დანერგოს დამატებითი კონტროლის მექანიზმები და უზრუნველყოს მისაღები შემოსავლების ბიუჯეტში სრულად მობილიზება. 2.4 წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოების დაფინანსება 2.4.1 საკრებულოს წევრებზე დასაბუთების გარეშე გაწეული ხარჯი კრიტერიუმი: მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს − საკრებულოს წევრი, გარდა თანამდებობის პირისა, თავის უფლებამოსილებას ახორციელებს სამსახურებრივი უსასყიდლოდ. მას საქმიანობისაგან შეიძლება მოუწყვეტლად აუნაზღაურდეს და უფლებამოსილების განხორციელებასთან დაკავშირებული ხარჯები, როგორიცაა, საკრებულოსა და კომისიის სხდომების, დროებითი სამუშაო ჯგუფების მუშაობაში მონაწილეობის მიღების, ამომრჩეველთან შეხვედრების, ასევე საკრებულოს და საკრებულოს თავმჯდომარის საჭირო ხარჯები. მოქმედი ცალკეული დავალების შესრულებისათვის შესაბამისად, ხარჯის დამადასტურებელ 25 კანონმდებლობის დოკუმენტს წარმოადგენს პირველადი აღრიცხვის დოკუმენტი, აღინიშნება დოკუმენტის დასახელება, შედგენის თარიღი, სადაც სამეურნეო ოპერაციის შინაარსი, რაოდენობა, ფასი, თანხა, სამეურნეო ოპერაციაში 24 „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“, მუხლი 109, პუნქტი 2. 25 „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“, მუხლი 41. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 14 2020 მონაწილე მხარეთა დასახელება, დოკუმენტის სწორად გაფორმებისათვის პასუხისმგებელ პირთა ხელმოწერები და სხვა მონაცემები.26 ფაქტობრივი გარემოება. 2018-2019 წლებში საკრებულოს არაანაზღაურებადი წევრების ხარჯები გაიცემოდა საკრებულოს მიერ დამტკიცებული წესით.27 დადგენილი წესის მიხედვით, საკრებულოს სხდომებში, საკრებულოს კომისიებისა და ფრაქციების მუშაობაში მონაწილეობის მისაღებად, ამომრჩევლებთან შეხვედრების, აგრეთვე საკრებულოს უფლებამოსილების და ვალდებულების წევრის განხორციელების სხვა მიზნით, საკრებულოს წევრებს (გარდა თანამდებობის პირებისა) გაწეული ხარჯების ზღვრული ოდენობა განესაზღვრა ყოველთვიურად 447 ლარი. წარმოდგენილი ინფორმაციის მიხედვით, საკრებულოს არათანამდებობის წევრებს 2018-2019 წლებში, ხარჯების ანაზღაურების სახით მიღებული აქვთ სულ 159.2 ათასი ლარი.28 მუნიციპალიტეტმა ვერ წარმოადგინა დოკუმენტური მტკიცებულებები საკრებულოს წევრების ხარჯების დასადასტურებლად. თანხების გაცემის საფუძვლად მითითებულია საკრებულოს თავმჯდომარის მოხსენებითი ბარათები საკრებულოს წევრებისათვის ხარჯის ანაზღაურების შესახებ. აღნიშნული დოკუმენტი არ აკმაყოფილებს ხარჯის დამადასტურებელი პირველადი აღრიცხვის დოკუმენტის კრიტერიუმს. შესაბამისად, საკრებულოს წევრებზე თანხების გაცემა ვერ ჩაითვლება წარმოშობილი ხარჯების ანაზღაურებად, რადგან საფუძვლად არ უდევს ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტი. გარდა ამისა, საკრებულოს წევრებზე ყოველთვიურად გაცემულია ფიქსირებული თანხა, ლიმიტის მაქსიმალური ოდენობა - 447 ლარი. ნაკლებად სარწმუნოა, რომ საკრებულოს წევრებს, რომლებიც წარმოადგენენ მუნიციპალიტეტის სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ერთეულებს, ზუსტად იდენტური დანახარჯები ჰქონდეთ. ნაკლებად სარწმუნოა ასევე ის გარემოებაც, რომ დანახარჯები ყოველთვიურად უცვლელია. აღსანიშნავია, რომ ანალოგიური ხარვეზი დაფიქსირებული იყო სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ ჩატარებულ წინა აუდიტის ანგარიშშიც. მიუხედავად ამისა, მერიას სათანადო რეაგირება არ განუხორციელებია და დარღვევა კვლავ ფიქსირდება. 2018-2019 დასკვნა წლებში საკრებულოს არათანამდებობის პირებზე ხარჯების ასანაზღაურებლად 159.2 ათასი ლარი გაიცა შესაბამისი დოკუმენტური დადასტურების გარეშე, საბიუჯეტო პროცესთან დაკავშირებული მარეგულირებელი საკანონმდებლო ნორმების შეუსაბამოდ. 26 საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2007 წლის 28 დეკემბერს №1321 ბრძანებით დამტკიცებული „ავტონომიური რესპუბლიკების ბიუჯეტებისა და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტების დაფინანსებაზე მყოფი ორგანიზაციების ბუღალტრული აღრიცხვის შესახებ ინსტრუქციის“ მე-5 მუხლი. 27 საკრებულოს 2015 წლის 8 მაისის №22 და 2018 წლის 6 მარტის №82 დადგენილება. 28 2018 წელს − 79.1 ათასი ლარი, 2019 წელს − 80.1 ათასი ლარი. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 15 2020 2.4.2 სატრანსპორტო საშუალებების რაოდენობის განსაზღვრისას და საწვავის ხარჯვისას გამოვლენილი ნაკლოვანებები კრიტერიუმი. საქართველოს მთავრობის დადგენილების მიხედვით,29 2018-2019 წლებში მუნიციპალიტეტისათვის სამსახურებრივი უფლებამოსილების განსახორციელებლად რეკომენდებული იყო 6-7 სამორიგეო ავტომანქანა. ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს ეთხოვათ მუნიციპალური ავტოპარკის გადანაწილების, კლასიფიკაციისა ავტომანქანის შესყიდვის თაობაზე წესის და მიიღონ სამსახურებრივი ნორმატიული აქტი, დადგენილებით განსაზღვრული წესისა და პრინციპების შესაბამისად.30 საბიუჯეტო ორგანიზაციებში დანერგილი პრაქტიკის მიხედვით, საწვავის ხარჯვის მიზნობრიობის ხორციელდება. 31 კონტროლი „აგაი“ სისტემის მეშვეობით აღნიშნული სისტემის მეშვეობით საწვავი გამოიყენება მხოლოდ ავტორიზებულ ავტომანქანებზე და მინიმუმამდეა დაყვანილი არამიზნობრივი ხარჯვის რისკები, როგორიცაა საწვავის ჩასხმა არასამსახურებრივი დანიშნულებისათვის, არაავტორიზებულ ავტომანქანაში და სხვ. ფაქტობრივი გარემოება. ვანის მუნიციპალიტეტის მერიამ ვერ წარმოადგინა „სახელმწიფო ავტოპარკის გადანაწილების, კლასიფიკაციისა და სამსახურებრივი ავტომანქანის შესყიდვის ან ჩანაცვლების წესის“ შესაბამისად მიღებული სამართლებრივი აქტი. მუნიციპალიტეტი 2018 წელს რეკომენდებული 6 ავტომობილის ნაცვლად სარგებლობდა ბალანსზე რიცხული 3 სამორიგეო მანქანით და 27 საკუთრებაში არსებული ავტომობილით, ხოლო 2019 წელს – 7-ის ნაცვლად, 4 სამორიგეო და 27 კერძო საკუთრებაში არსებული ავტომობილით. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არ ფუნქციონირებს კონსოლიდირებულ ტენდერში გამარჯვებული კომპანიის ავტოგასამართი სადგური. შესაბამისად, მერია საწვავის შესყიდვას 2018-2019 წლებში ახორციელებდა გამარტივებული შესყიდვის საშუალებით. კერძოდ, სს „ვისოლ პეტროლიუმ ჯორჯიასგან“. აღნიშნული კომპანიისგან მიღებულია 269.1 ათასი ლარის ღირებულების 125 ტონა საწვავი.32 მოწოდებული დოკუმენტაციის შესწავლით გამოვლინდა, რომ მუნიციპალიტეტი სარგებლობდა საწვავის ხარჯვის ტალონური სისტემით. გამოყოფილი ლიმიტის ფარგლებში საწვავის ათვისების მაჩვენებელი 100%-ია. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს მიერ გამოცხადებულ კონსოლიდირებულ ტენდერში გამარჯვებული მიმწოდებელი საწვავს გასცემს „აგაი“ სისტემის მეშვეობით. სააგენტოს რეკომენდაციის მიხედვით, ტალონური სისტემა გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ საწვავს გასცემს სხვა მიმწოდებელი, რომელიც უარს აცხადებს ნომრიანი ან უნომრო პლასტიკური ბარათების დამზადებაზე. მუნიციპალიტეტმა ვერ წარმოადგინა შესაბამისი დასაბუთება, თუ რის საფუძველზე განხორციელდა მუნიციპალიტეტის თანამშრომლებისათვის საწვავის გამოყოფა ტალონების სახით, რომელიც მიმაგრებულია კონკრეტულ პიროვნებაზე და არა კონკრეტულ მანქანაზე. შესაბამისად, მუნიციპალიტეტი 29 „სახელმწიფო ავტოპარკის გადანაწილების, კლასიფიკაციისა და სამსახურებრივი ავტომანქანის შესყიდვის ან ჩანაცვლების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 6 თებერვლის №121 დადგენილება. 30 2018 წლის 30 მარტის რედაქციით. 31 აგაი სისტემა - სისტემა/საშუალება, რომელიც უზრუნველყოფს ავტოგასამართი სადგურის პისტოლეტის და ავტორიზებული ავტომანქანის საწვავის ავზის ერთმანეთთან დაკავშირებას და იდენტიფიცირებას და, შედეგად, უზრუნველყოფს მიმწოდებლის ავტოგასამართ სადგურზე საწვავის ჩასხმას მხოლოდ ავტორიზებული ავტომანქანის საწვავის ავზში. 32 მათ შორის: ბენზინი - 111 ტონა, დიზელი - 14 ტონა. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 16 2020 ვერ განსაზღვრავს ტალონის მიმღები პირები საწვავს მოიხმარენ სამსახურეობრივი დანიშნულებით თუ პირადი მიზნებისათვის. აუდიტის ობიექტს არ ფუნქციონირებისათვის დასკვნა გააჩნია საჭირო რაციონალური მიდგომა ავტოსატრანსპორტო მისი საშუალებების გამოყენებასა და საწვავის ხარჯვასთან დაკავშირებით. მუნიციპალიტეტს სათანადო კონტროლი არ აქვს დაწესებული საწვავის მიზნობრივ ხარჯვაზე. მუნიციპალიტეტის საკრებულომ, მერიასთან შეთანხმებით, შეიმუშაოს წესი მუნიციპალური რეკომენდაცია №4. ავტოპარკის გადანაწილების, კლასიფიკაციისა და სამსახურებრივი ავტომანქანის შესყიდვის შესახებ, ასევე საწვავის განაწილებისა და ხარჯვის შესახებ, რომელიც მიზანშეწონილია დაფუძნებული იყოს საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ პრინციპებზე. აღნიშნული დოკუმენტი ხელს შეუწყობს მუნიციპალიტეტის სატრანსპორტო პარკის ოპტიმიზაციას და მოვლა-შენახვის ხარჯების რაციონალიზაციას. 2.5 შიდა აუდიტის საქმიანობის ხარვეზები კრიტერიუმი. მუნიციპალიტეტის წარმატებული საქმიანობისათვის მნიშვნელოვანია სისტემის გაუმჯობესებაზე ორიენტირებული შიდა აუდიტის სამსახურის შექმნა.33 სამსახურის მიზანია დაეხმაროს მუნიციპალიტეტს იმ პოლიტიკისა და პროცედურების განხორციელებაში, რომლებიც დაადგინა ხელმძღვანელობამ, მოწესრიგებული და ეფექტიანი მართვის მიზნით, მათ შორის, აქტივების დასაცავად, თაღლითობისა და შეცდომების აღმოსაჩენად და თავიდან ასაცილებლად, ბუღალტრული აღრიცხვის ჩანაწერების სიზუსტისა და სისრულის უზრუნველსაყოფად, ფინანსების მართვის გასაუმჯობესებლად და სხვ. დასახული ამოცანების მისაღწევად, შიდა აუდიტის სამსახური შეიმუშავებს რეკომენდაციებს, რომელთა შესრულება უზრუნველყოფს მუნიციპალიტეტის საქმიანობის ეკონომიურობის, ეფექტიანობისა და პროდუქტიულობის ზრდას. ორგანიზაციის ხელმძღვანელი ვალდებულია უზრუნველყოს შიდა აუდიტორულ ანგარიშში ასახულ რეკომენდაციებზე შესაბამისი რეაგირება. ის პასუხისმგებელია მონიტორინგსა ფინანსური და მართვისა შეფასებაზე. და მონიტორინგი კონტროლის სისტემის უზრუნველყოფს შიდა აუდიტორული ანგარიშით გათვალისწინებული რეკომენდაციების დროულ და შესაბამის შესრულებას. ფაქტობრივი გარემოება. მუნიციპალიტეტში შექმნილია შიდა აუდიტის და ინსპექტირების სამსახური. სამსახური უფლებამოსილია გამგეობის სტრუქტურულ ქვედანაყოფებსა და მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებულ იურიდიულ პირებში ჩაატაროს სისტემური, შესაბამისობის, ეფექტიანობის, ფინანსური და ინფორმაციული ტექნოლოგიების აუდიტი, რომელთა მეშვეობით შესაძლებელი იქნება გაირკვეს, რამდენად შეესაბამება მათი საქმიანობა დაგეგმილ მიზნებსა და ამოცანებს; რამდენად კანონიერად, მიზნობრივად და ეფექტიანად ხორციელდება დაფინანსების გამოყენება, არის 33 Ⴑაქართველოს კანონი „სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის შესახებ“. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 17 2020 თუ არა სრულყოფილად დანერგილი მართვისა და კონტროლის მექანიზმები და სხვ. 2018-2019 წლებში სამსახურმა ჩაატარა სულ 12 აუდიტორული შემოწმება,34 მათ შორის 10 მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებულ ა(ა)იპებში, ხოლო 2 „ინფრასტრუქტურის მშენებლობის, რეაბილიტაციისა და ექსპლოატაციის“ და „მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური უზრუნველყოფის“ პროგრამის ფარგლებში გაწეული ხარჯების შესაბამისობის აუდიტი. შიდა აუდიტის სამსახურის მიერ გაცემულია ზოგადი ხასიათის რეკომენდაციები, რომლებიც არ არის მიმართული კონკრეტული ნაკლოვანების გამომწვევი მიზეზების აღმოსაფხვრელად, რის გამოც სავარაუდოდ ისინი ვერ უზრუნველყოფენ მუნიციპალიტეტის წინაშე არსებული რისკების მართვისა და შიდა კონტროლის სისტემის გაუმჯობესებას. სამსახურს ასევე არ განუხორციელებია შემოწმებული ობიექტების რისკის შეფასების სათანადო პროცედურები, რომელთა საფუძველზე უნდა მომხდარიყო ობიექტების საქმიანობაში ძირითადი რისკების იდენტიფიცირება. ანალოგიური ხარვეზი დაფიქსირებული იყო სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ ჩატარებულ წინა აუდიტის ანგარიშშიც. მიუხედავად ამისა, მუნიციპალიტეტის მიერ სათანადო რეაგირება განხორციელებული არ არის და დარღვევა კვლავ ფიქსირდება. შიდა აუდიტის სამსახურს არ შეუფასებია, შეესაბამება თუ არა მუნიციპალიტეტის საქმიანობა დაგეგმილ მიზნებსა და ამოცანებს, რამდენად დასკვნა კანონიერად, მიზნობრივად და ეფექტიანად გამოიყენება დაფინანსება, დანერგილია თუ არა ადეკვატური მართვისა და კონტროლის მექანიზმები და სხვ. სამსახურის საქმიანობა საკმარისად ვერ უზრუნველყოფს მუნიციპალიტეტის წინაშე არსებული ამოცანების ეფექტიანად შესრულებას, რისკების მართვას და შიდა კონტროლის სისტემის გაუმჯობესებას. მერიამ უზრუნველყოს შიდა აუდიტის სამსახურის საქმიანობის იმგვარი წარმართვა, რომელიც უზრუნველყოფს ორგანიზაციის შიდა კონტროლის სისტემების შესწავლასა და შეფასებას, ასევე პროცესებში არსებული რისკებისა რეკომენდაცია №5. და სისტემური ხარვეზების გამოვლენას. მიღებული შედეგების საფუძველზე, სამსახურმა შეიმუშაოს რეკომენდაციები და განახორციელოს მისი მუდმივი მონიტორინგი. აღნიშნული ხელს შეუწყობს მუნიციპალიტეტის საქმიანობის ეკონომიურობის, ეფექტიანობისა და პროდუქტიულობის გაზრდას და საჯარო ფინანსების მართვის გაუმჯობესებას. 2.6 წინა პერიოდში ჩატარებული აუდიტის შედეგად გამოვლენილი დარღვევა-ნაკლოვანებების მდგომარეობა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ჩაატარა ვანის მუნიციპალიტეტის 2016 წლის ფინანსური ანგარიშგების ფინანსური და 2015-2016 წლებში „წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოების დაფინანსების“ (პროგრამის კოდი: 01 00) და „ინფრასტრუქტურის მშენებლობა, რეაბილიტაცია და ექსპლოატაციის" (პროგრამის კოდი 03 00) პროგრამების ფარგლებში გაწეული ხარჯების შესაბამისობის აუდიტი. აუდიტის ანგარიშში დაფიქსირდა სხვადასხვა არსებითი ხასიათის დარღვევა-ნაკლოვანება. მუნიციპალიტეტს 34 2018 წელს 5, 2019 წელს 7 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 18 2020 ნაკლოვანებები არ გამოუსწორებია და ზოგიერთი ხარვეზები ისევ ფიქსირდება. კერძოდ:  სტიქიის შედეგების სალიკვიდაციო ღონისძებები მუნიციპალიტეტმა დაგეგმა და განახორციელა არაეფექტიანად;  მოსახლეობისათვის გადაცემული მასალები არ არის სრულად არათანამდებობის პირებზე უფლებამოსილების გამოყენებული;  საკრებულოს განხორციელებასთან ანაზღაურებულია დაკავშირებული შესაბამისი ხარჯის ხარჯები კვლავ დამადასტურებელი დოკუმენტების წარმოდგენის გარეშე;  კვლავ შეინიშნება ხარვეზები შიდა აუდიტის სამსახურის საქმიანობაში. მუნიციპალიტეტი (შესაბამისი პასუხისმგებელი პირები) ვალდებული იყო გაეტარებინა საკმარისი და შესაფერისი ღონისძიებები აუდიტის ანგარიშებში დაფიქსირებული ხარვეზების გამოსასწორებლად და შესაბამისი შედეგების მისაღებად, რაც სრულად არ განხორციელებულა. მნიშვნელოვანია, რომ აუდიტის ობიექტმა დაგეგმოს და განახორციელოს საჭირო ქმედებები აუდიტის ანგარიშებში ასახული დარღვევა-ნაკლოვანებების გამოსწორებისათვის და მომავალში არ დაუშვას მათი განმეორება. აღნიშნული აუცილებელია საჯარო დაწესებულების ინტერესების დაცულობისა და საბიუჯეტო სახსრების რაციონალური ხარჯვისათვის. აუდიტორები ხელმოწერა ქრისტინე ეკალაძე უფროსი აუდიტორი თეა უდესიანი აუდიტორი პაატა კუბლაშვილი აუდიტორი თამარ კუხიანიძე აუდიტორ-ასისტენტი შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 19 2020 დანართები ვადაგადაცილებით ჩაბარებული ობიექტები დანართი №1 № მიმწოდ ებელი შესყიდ ვის ნომერი ღირებულება (ათასი ლარი) სამუშაოს დასახელება ვადაგადაცი ლება 1 შპს ფირმა იმედი CMR180 20839535 38.2 სხვადასხვა სოფელში: ხიდის შეკეთება, გადასასვლელებისა და მილხიდის მოწყობა 70 დღე 2 შპს ნიუ იბერია CMR180 20846436 42.6 სხვადასხვა სოფელში გზის რეაბილიტაცია და ნაპირსამაგრი ნაგებობის მოწყობა 70 დღე CMR180 21187337 34.7 მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სახურავის რეაბილიტაცია შეწყდა CMR180 209005 3.0 საცხოვრებელი სახლის სახურავის აღდგენა 57 CMR190 08334238 30.9 12 ბინიანი საცხოვრებელი სახლის სახურავის შეცვლა 36 CMR190 083341 35.8 სპორტსკოლია და ადმინისტრაციული შენობის სახურავის შეცვლა 42 CMR180 125097 16.3 საძოვრებამდე მისასვლელი გზის რეაბილიტაცია 58 CMR190 136283 90.1 შუამთის საჯარო სკოლის გათბობის რეაბილიტაცია 201 CMR190 145009 90.1 CMR190 148396 9.9 შპს რიონი CMR190 145008 23.9 შპს ნიუ იბერია შპს ახალი გზა CMR190 153138 217.7 CMR190 153139 492.7 ალფაიძეების უბანში შიდა საუბნო გზის მოწყობა 41 203 201 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 შპს ნენ ჯორჯი ა ი.მ ზაალ დიასამ იძე შპს „გზები 2“ შპს „ნიუ იბერია“ გიორგი კესარე ლი ამხანაგ ობა „ჭერი“ შპს ელეგან ტი შპს არტ გრუპი ვანის პირველ საჯარო სკოლაში შველი წერტილების მოწყობა რომანეთის შემოვლითი გზის რეაბილიტაცია ციხესულორის საჯარო სკოლაში ელ განათება და შიდა რემონტი ცივწყაროს მიმართულებით გზის მოწყობა 14 შპს ახალი გზა CMR180 208684 1,468.6 შუაგორა-ზედაგორას დამაკავშირებელი საავტომობილო გზის რეაბილიტაცია 15 შპს იმედი 2015 CMR190 136284 92.6 შუაგორას საჯარო სკოლაში გათბობის მოწყობა 45 54 45 41 35 დაჯარიმებულია 0.4 ათასი ლარით. 36 დაჯარიმებულია 0.4 ათასი ლარით. 37 მიმწოდებელი დაჯარიმდა 3.5 ათასი ლარით. 38 დაჯარიმებულია 0.7 ათასი ლარით. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 20 2020 მონაცემები დარიცხული საჯარიმო სანქციების შესახებ დანართი №2 ხელშეკრ ულების ნომერი სამუშაოს დასახელება 1 197 საავტომობი ლო გზის რეაბილიტაც ია 2 180 3 239 4 190 № 39 სკვერების მოწყობა საავტომობი ლო გზის რეაბილიტაც ია სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ცენტრის მშენებლობა ღირებ ულება (ათასი ლარი) სამუშაოებ ის დასრულე ბის ვადა (დღეები) ვადაგადაცილ ებული დღეების რაოდენობა ჯარიმის ოდენობა39 (ათასი ლარი) 878.1 75 241 42.3 508.1 90 106 26.9 1,468.6 90 83 24.4 129.2 75 106 6.8 დარიცხულ ჯარიმებში შედის გეგემა-გრაფიკის დარღვევაზე გავრცელებული სანქცია. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 21 2020 საკონტაქტო ინფორმაცია ვებგვერდი და სოციალური მედია https://www.sao.ge/ https://www.budgetmonitor.ge/ka http://www.blog.sao.ge/ http://www.sai.ge/main/ https://www.linkedin.com/company/stateauditoffice/ https://www.youtube.com/user/saogeorgia https://www.facebook.com/www.sao.ge ცხელი ხაზი (+995 32) 243 81 81 ელექტრონული ფოსტა sao@sao.ge შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 22

ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სახელმწიფო აუდიტის სამსახური სარჩევი გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები...................................................................4 შემაჯამებელი მიმოხილვა და რეკომენდაციები.............................................................5 1. შესავალი.......................................................................................................................9 1.1 აუდიტის მოტივაცია.................................................................................................9 1.2 აუდიტის მიზანი და ძირითადი კითხვები............................................................. 11 1.3 შეფასების კრიტერიუმები.....................................................................................12 1.4 აუდიტის მასშტაბი და მეთოდოლოგია................................................................14 2. აუდიტის სფეროს ზოგადი დახასიათება....................................................................16 2.1 დაავადების აღწერა..............................................................................................16 2.2 საქართველოს მდგომარეობის აღწერა..............................................................17 აუდიტის მიგნებები..........................................................................................................24 3. ტუბერკულოზის პრევენცია.........................................................................................24 3.1 ეპიდზედამხედველობის მექანიზმები...................................................................24 3.1.1 ეპიდზედამხედველობის სისტემის კონტროლის მექანიზმები.....................25 3.1.2 გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობა....................................................26 3.1.3 ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობა..........................................................27 3.2 ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობა.................................28 3.3 უცხოელ ვიზიტორებთან, მიგრანტებთან დაკავშირებული ტუბერკულოზის პრევენცია....................................................................................................................30 4. მკურნალობის დამხმარე მექანიზმები........................................................................34 4.1 შეწყვეტილი მკურნალობის ფინანსური გავლენის შეფასება..............................34 4.2 პაციენტის მკურნალობაზე დამყოლობის მექანიზმები.......................................37 4.3 არანებაყოფლობითი იზოლაციის მექანიზმი......................................................39 ბიბლიოგრაფია...............................................................................................................43 გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები სამინისტრო − საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო. სააგენტო − სსიპ − სოციალური მომსახურების სააგენტო. ცენტრი − სსიპ − დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრი − სს „ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი“. სჯდ − მუნიციპალური საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახური. ჯანმო − ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. ეპიდემიოლოგი − მუნიციპალური საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცენტრის სპეციალისტი, რომელიც ჩართულია ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტთან კონტაქტში მყოფი პირების გამოვლენაში. ფთიზიატრი − ფილტვის ტუბერკულოზის მკურნალი ექიმი. ეპიდკვლევა − ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტთან კონტაქტში მყოფი პირების მოძიება მათი შეფასებისა და შემდგომი გამოკვლევისთვის. ინდექს-პაციენტი − პირველადად გამოვლენილი ახალი ან წარსულში ნამკურნალები, ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტი, რომელთანაც ოჯახური ან მსგავსი თანაარსებობის პირობებში, არსებობს სხვა პირების კონტაქტის რისკი. კონტაქტი − ნებისმიერი ადამიანი, რომელიც ფილტვის ტუბერკულოზით დაავადებულთან კონტაქტშია. მკურნალობაზე დამყოლობა − პაციენტის მხრიდან მისთვის განსაზღვრული მკურნალობის რეჟიმის დაცვა. მეთვალყურეობიდან დაკარგული პაციენტი − ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტი, რომელმაც ტუბსაწინააღმდეგო მკურნალობა შეწყვიტა თანმიმდევრული ორი ან მეტი თვის განმავლობაში. არანებაყოფლობითი იზოლაცია − ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტის ნების გარეშე საზოგადოებისგან იზოლაცია, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისათვის მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით. ინციდენტობა − დაავადების ახალი შემთხვევების რაოდენობა მოსახლეობის და დროის განსაზღვრულ მონაკვეთში. პრევალენტობა − დაავადების შემთხვევების რაოდენობა მოსახლეობის და დროის განსაზღვრულ მონაკვეთში. M/XDR ტუბერკულოზი − წამლის მიმართ რეზისტენტული ტუბერკულოზის ფორმები. 4 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში შემაჯამებელი მიმოხილვა და რეკომენდაციები მსოფლიოს მასშტაბით, ტუბერკულოზი ინფექციურ დაავადებებს შორის ერთ – ერთი ყველაზე უფრო სახიფათო და გავრცელებული დაავადებაა.1 ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლა კაცობრიობისთვის გამოწვევაა2 − დაავადება ყველაზე მეტად აზარალებს დაბალი შემოსავლის მქონე მოწყვლად ჯგუფებს და ზრდის საზოგადოებაში უთანასწორობას. საქართველომ მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია ტუბერკულოზის კონტროლის მექანიზმების იმპლემენტაციაში, რაც შესაბამისად აისახა კიდეც: ბოლო 10 წლის განმავლობაში დაავადების გავრცელება 2-ჯერ შემცირდა.3 ტუბერკულოზის პრევალენტობის შემცირებასთან ერთად უფრო აქტუალური ხდება ეპიდზედამხედველობის მექანიზმის გამართული ფუნქციონირება, ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობა, მიგრაციული ნაკადებისგან მომდინარე რისკების შემცირება და მკურნალობის დროს პაციენტზე ორიენტირებული მიდგომები. საქართველოში ხორციელდება ტუბერკულოზის მართვის სახელმწიფო პროგრამა, რომელიც მოიცავს დაავადების გამოვლენას, დიაგნოსტიკას, მკურნალობასა და მკურნალობის დამხმარე მექანიზმების ფუნქციონირებას. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა განახორციელა ქვეყანაში ტუბერკულოზის წინააღმდეგ გატარებული ღონისძიებების ეფექტიანობის აუდიტი, რომელიც მოიცავს 2016-დან 2019 წლის ჩათვლით პერიოდს. აუდიტის ობიექტებია: • • • საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო; სსიპ − ლ. საყვარელიძის სახელობის დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ეროვნული ცენტრი; სს „ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი“. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა აუდიტის ფარგლებში შეისწავლა, რამდენად გამართულად ფუნქციონირებს ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლის პრევენციული მექანიზმები და რამდენად ეფექტიანია მოქმედი დამხმარე მექანიზმები ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტის მკურნალობისათვის. ამასთანავე, შესწავლის შედეგად გამოვლინდა შემდეგი სახის ნაკლოვანებები: 1 https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis 2 SDG 3.3 – შიდსის ეპიდემიის, ტუბერკულოზის, მალარიის, აღმოცენებადი ტროპიკული დაავადებების აღმოფხვრა და ჰეპატიტთან, წყლით გადამდებ და სხვა ინფექციურ დაავადებებთან ბრძოლა. 3 2009 წელს ტუბერკულოზის პრევალენტობა (100 000 ადამიანზე) იყო 136, ხოლო 2019 წელს – 66. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 5 პრევენციული მექანიზმები ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტებთან კონტაქტში მყოფი პირების ადრეული აღმოჩენა და მკურნალობაში ჩართვა დაავადების გავრცელების რისკის შემცირების აუცილებელი წინაპირობაა. ეს სისტემური პროცესია და გულისხმობს რეკომენდებულ დროში კონტაქტების გამოვლენას, კლინიკური კვლევისთვის ექიმთან გადამისამართებას და, საჭიროების შემთხვევაში, მკურნალობის პროცესში ჩართვას. მკურნალობის პროცესი შეიძლება იყოს როგორც აქტიური ფორმის, ასევე რისკჯგუფებში − ლატენტური ფორმის ტუბერკულოზისათვის. საქართველოში ეპიდზედამხედველობის მექანიზმის აღსრულება გამართულად არ ფუნქციონირებს. ჩატარებული ეპიდკვლევების დიდი ნაწილი4 დაგვიანებით ხორციელდება. დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრს არ აქვს სათანადო კონტროლის მექანიზმები, რომლის საშუალებითაც განხორციელდება: ეპიდკვლევის ჩატარების დროულობის კონტროლი და ეპიდკვლევის ჩატარების შემდეგ, გამოკვლეული კონტაქტის ექიმთან მისვლის/არმისვლის შესახებ ინფორმაციის შეგროვება და ანალიზი. დაავადების ადრეული აღმოჩენისათვის, ეპიდკვლევის დროულობასთან ერთად აუცილებელია ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტის კონტაქტების სათანადო მოცვა, რაც ერთ ინდექსპაციენტზე ჩატარებული ეპიდკვლევის გარკვეულ რაოდენობას გულისხმობს. ქვეყნის მასშტაბით ერთ ინდექს-პაციენტზე გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობა ვერ უზრუნველყოფს ინფიცირების შემთხვევების ოპტიმალური რაოდენობის გამოვლენას. ასევე განსხვავებულია ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობა რეგიონების მიხედვით, რაც დამატებითი ხელშემშლელი ფაქტორია ეპიდზედამხედველობის მექანიზმის გამართული ფუნქციონირებისთვის. ტუბერკულოზის პრევენციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მექანიზმი შესაბამის რისკჯგუფებში ლატენტური ტუბერკულოზის მკურნალობაა, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ქვეყანაში ტუბერკულოზის გავრცელების მაჩვენებელი 100,000 მოსახლეზე 100-ს ჩამოცდება. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველომ ამ ნიშნულს 7 წლის წინ მიაღწია, 5-წლამდე ბავშვების ლატენტურ ტუბერკულოზზე მკურნალობის სათანადო მოცვა უზრუნველყოფილი არ არის. ტუბერკულოზის გავრცელების ერთ-ერთი ხელშემწყობი ფაქტორი ადამიანების მობილობაა. დაბალი პრევალენტობის ქვეყნებში ტუბერკულოზის შემთხვევების დიდი წილი მიგრანტებში ფიქსირდება. ვინაიდან საქართველოში ინფექციის გავრცელების კლებადი ტენდენციაა, მნიშვნელოვანია, ქვეყანას ჰქონდეს უცხოელი ვიზიტორების მხრიდან მომავალი ტუბერკულოზის ინფექციის გავრცელების რისკების შეფასებისა და შემცირების მექანიზმი. 4 2016-2019 წლებში 42-49% შემთხვევა. 6 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში პაციენტის მკურნალობაზე დამყოლობის მექანიზმები ტუბერკულოზის მკურნალობის ხანგრძლივი პერიოდისა და მკურნალობისთვის დამახასიათებელი გვერდითი მოვლენების გამო, პაციენტების დიდი ნაწილი (2019 წელს რეზისტენტული5 ტუბერკულოზის მქონე პაციენტების 19.4%, ხოლო სენსიტიურის6 − 6.2%)7 წყვეტს მკურნალობას, რაც განკურნების პროცესის მნიშვნელოვანი შემაფერხებელი ფაქტორია. ზემოაღნიშნული პრობლემის აღმოსაფხვრელად, აუცილებელია პაციენტის საჭიროებებზე ორიენტირებული მკურნალობის დამხმარე დამყოლობის მექანიზმების არსებობა. საქართველოში ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტებს მკურნალობის ხანგრძლივი და რთული პერიოდის დაძლევაში დამყოლობის კონსულტანტები, ასევე ფსიქოლოგები და სოციალური მუშაკები ეხმარებიან. აღნიშნული სპეციალისტები არათანაბრად არიან გადანაწილებული ქვეყნის მასშტაბით და სრული სერვისის მიღება მხოლოდ თბილისშია შესაძლებელი. ქვეყნის მასშტაბით არ არსებობს დამყოლობის სამსახურის ერთიანი სისტემა. თბილისის დამყოლობის სამსახური და რეგიონალური დამყოლობის კონსულტანტები ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სუბიექტები არიან, რაც მუშაობის სხვადასხვა, არაკოორდინირებულ მიდგომას განაპირობებს. ხარვეზებია დამყოლობის კონსულტაციების ადმინისტრირებაში. არ არსებობს ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების ერთიანი მონაცემები. მხოლოდ თბილისში, 2019 წლიდან დაიწყო ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების ერთიანი ბაზის წარმოება. მიუხედავად წინ გადადგმული ნაბიჯისა, ბაზის სტრუქტურა არ იძლევა პაციენტის შესახებ ყველა საჭირო ინფორმაციის აღრიცხვის საშუალებას (გვერდითი ეფექტების შესახებ ინფორმაცია ან სხვა ფაქტორები, რამაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მკურნალობის რეჟიმის დაუცველობაზე). ასევე სახელმწიფო დონეზე არ არსებობს დამყოლობის კონსულტაციების განხორციელების უნიფიცირებული სახელმძღვანელო. მიუხედავად იმისა, რომ დამყოლობის კონსულტაციები ინდივიდუალურად, პაციენტების საჭიროებიდან გამომდინარე უნდა იყოს ორგანიზებული, მნიშვნელოვანია არსებობდეს ერთიანი, წინასწარ გაწერილი მიდგომა, რომელიც საერთო იქნება ქვეყნის მასშტაბით დამყოლობის კონსულტანტებისთვის. მკურნალობის დროს გამოყენებული დამხმარე მექანიზმების არასათანადო ფუნქციონირება ხელს უწყობს მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტების რაოდენობის ზრდას, რაც, თავის მხრივ, საფრთხეს უქმნის ადამიანის ჯანმრთელობას და სიცოცხლეს. პაციენტებს, რომლებიც მკურნალობის რეჟიმს არ იცავენ, დამატებითი მაღალი ფინანსური გავლენა აქვთ. შესწავლილ 31 შემთხვევაში, როდესაც პაციენტებმა შეწყვიტეს მკურნალობა და რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზი განუვითარდათ, სახელმწიფომ მათ მკურნალობაზე 371,405 ლარით მეტი ხარჯი გასწია. ზემოაღნიშნული მნიშვნელოვანი ფინანსური რესურსია ტუბერკულოზის მკურნალობის დროს გამოყენებული დამხმარე მექანიზმების გასაძლიერებლად. 5 რეზისტენტული ტუბერკულოზი – აქტიური ტუბერკულოზის ფორმა, რომლის დროსაც სამკურნალო საშუალება ტუბერკულოზის გამომწვევ ბაქტერიაზე აღარ მოქმედებს (დეტალურად იხ. შესაბამისი თავი). 6 სენსიტიური ტუბერკულოზი – აქტიური ტუბერკულოზის ფორმა, რომელიც ექვემდებარება პირველი რიგის მედიკამენტებით მკურნალობას და დაავადების გამომწვევ ბაქტერიას არ აქვს გამომუშავებული წამლის მიმართ რეზისტენტობა. 7 2016-2019 წლებში რეგიგისტრირებულ პაციენტებში შეწყვეტილი მკურნალობის წილი – იხ. 4.1 ქვეთავში. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 7 არანებაყოფლობითი იზოლაცია საქართველოს კანონი „ტუბერკულოზის კონტროლის შესახებ“ განსაზღვრავს არანებაყოფლობითი იზოლაციის მექანიზმს, როგორც უკიდურეს ზომას.8 მიუხედავად იმისა, რომ აუდიტის პერიოდში კანონით დაშვებული მეთოდის გამოყენების საჭიროება 33 შემთხვევაში დადგა, მისი აღსრულების არც ერთი პრეცედენტი არ დამდგარა, აღსრულების შესაბამისი მექანიზმის არარსებობის გამო. ზემოაღნიშნულ ნაკლოვანებებთან დაკავშირებით, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა გასცა შემდეგი რეკომენდაციები: დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა: • ეპიდემიოლოგიური კვლევების პროტოკოლით გათვალისწინებულ დროში ჩატარებისა და გამოკვლეული კონტაქტების მიდევნებისთვის, ფთიზიატრთან მისვლის/არმისვლის შესახებ ინფორმაციის შეგროვებისა და ანალიზისთვის უზრუნველყოს ერთიანი სათანადო ბაზის წარმოება და საჭირო კონტროლის მექანიზმების შემუშავება, რომელიც წინასწარ განსაზღვრული პერიოდულობით შეამოწმებს ეპიდკვლევების მიმდინარეობას და, საჭიროების შემთხვევაში, მიიღებს სათანადო ზომებს; • ერთ ინდექს-პაციენტზე ჩატარებული ეპიდკვლევების საქართველოსთვის ოპტიმალურ მაჩვენებელთან მიახლოების მიზნით, გაითვალისწინოს ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობის მაჩვენებლები რეგიონალურ ჭრილში და საჭიროებისამებრ შესაბამის მუნიციპალურ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურებთან ერთად განიხილოს მოცვის გაზრდის შესაძლებლობები. დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ: • ჩართულ მხარეებთან ერთად უზრუნველყოს შესაბამის რისკჯგუფებში ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობის მოცვის გაზრდისთვის საჭირო მექანიზმების შემუშავება. დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნულ ცენტრთან ერთად: • ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტებისთვის ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების პროცესის ადმინისტრირების გაუმჯობესებისთვის შეიმუშაოს დამყოლობის კონსულტაციების ჩატარების ერთიანი უნიფიცირებული სახელმძღვანელო და ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების აღრიცხვის ერთიანი ბაზა, რომლის სტრუქტურაც უზრუნველყოფს პაციენტის შესახებ ყველა საჭირო ინფორმაციის შეგროვებას. საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ: • შეიმუშაოს უცხოელი ვიზიტორების მხრიდან მომავალი ტუბერკულოზის ინფექციის გავრცელების რისკების შეფასებისა და შემცირებისთვის საჭირო პრევენციული მექანიზმი; • ჩართულ მხარეებთან ერთად შეიმუშაოს არანებაყოფლობითი იზოლაციის, როგორც საფრთხიდან თავის არიდების უკანასკნელი მეთოდის აღსრულების მექანიზმი. 8 იმ შემთხვევაში, როდესაც ამოწურულია ტუბერკულოზის გადამდები ფორმით დაავადებული პაციენტის მიერ ტუბერკულოზის სავალდებულო გამოკვლევის ჩატარების, მისი ნებაყოფლობითი მკურნალობის პროცესში ჩართვის, შემდგომში მკურნალობის გაგრძელების ან ინფექციის გავრცელების თავიდან აცილების ყველა საშუალება. 8 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 1. შესავალი 1.1 აუდიტის მოტივაცია მსოფლიოს მასშტაბით, ტუბერკულოზი ინფექციურ დაავადებებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო და გავრცელებული დაავადებაა.9 2018 წლის ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (შემდგომ − ჯანმო) მონაცემების მიხედვით, მსოფლიოში დაახლოებით 10 მილიონი ადამიანი იყო დაავადებული ტუბერკულოზით, რომელთაგან 1.5 მილიონი გარდაიცვალა. საერთაშორისო კომპანია KPMG-ის მიერ ჩატარებული ეკონომიკური ანალიზის10 თანახმად, მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ეკონომიკა, ტუბერკულოზის გავრცელების შედეგად გამოწვეული ზიანით, წელიწადში საშუალოდ მთლიანი შიდა პროდუქტის 0-დან 2%-მდე კარგავს. მაგალითად, დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში, სადაც ტუბერკულოზის გავრცელება ყოველ 100,000 კაცზე 10-ზე ნაკლებია, ეკონომიკური ეფექტი უმნიშვნელოა, ხოლო აფრიკის ქვეყნებში, სადაც გავრცელება საშუალოდ 200-ზე მეტია, დანაკარგი 2%-მდე აღწევს.11 ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლა კაცობრიობისთვის გამოწვევაა. აღნიშნული დაავადება ყველაზე მეტად აზარალებს დაბალი შემოსავლის მქონე მოწყვლად ჯგუფებს და ზრდის საზოგადოებაში უთანასწორობას. აქედან გამომდინარე, ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლა მდგრადი განვითარების მიზნების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია. საქართველო, გაეროს სხვა ქვეყნებთან ერთად, იზიარებს SDG-ის მიზნებს, მათ შორის, 2030 წლისათვის ტუბერკულოზის დაავადების აღმოფხვრას.12 ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლას აქვს კონკრეტული The End TB13 (ტუბერკულოზის დასასრული) სტრატეგია, რომელიც ჯანმოს მიერ არის მიღებული და ყველა ქვეყანა იზიარებს, მათ შორის, საქართველოც. ზემოაღნიშნული მიზნის მიღწევა გამოწვევაა ნებისმიერი განვითარებადი ქვეყნისათვის და მოითხოვს სათანადო პრევენციული და მკურნალობის მექანიზმების არსებობას. 9 https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis 10 KPMG, Global Economic Impact of Tuberculosis. 11 ზემოაღნიშნული გათვლები ეფუძნება მაკროეკონომიკურ მოდელს, რომელიც ითვალისწინებს ორ ძირითად ფაქტორს: სიკვდილით გამოწვეული მუშა-ხელის დაკარგვას და ზოგადი კაპიტალის შემცირებას. 12 SDG 3.3 – შიდსის ეპიდემიის, ტუბერკულოზის, მალარიის, აღმოცენებადი ტროპიკული დაავადებების აღმოფხვრა და ჰეპატიტთან, წყლით გადამდებ და სხვა ინფექციურ დაავადებებთან ბრძოლა. 13 https://www.who.int/tb/End_TB_brochure.pdf?ua=1 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 9 გრაფიკი N1. The End TB სტრატეგიის ძირითადი მიზანი საქართველომ გასული 10 წლის განმავლობაში მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია ტუბერკულოზის კონტროლის მექანიზმების იმპლემენტაციაში, რაც აისახა გავრცელების 2-ჯერ შემცირებაში. მიუხედავად ამისა, ტუბერკულოზის პრევალენტობა საქართველოში მაინც მაღალია ევროპის ბევრ ქვეყანასთან შედარებით, შესაბამისად, ჯერ კიდევ არსებობს გაუმჯობესების მნიშვნელოვანი პოტენციალი. გრაფიკი N2. ტუბერკულოზის პრევალენტობა 100,000 მოსახლეზე ევროპის ქვეყნებში14 14 https://www.who.int/tb/publications/global_report/en/ 10 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში წამლის მიმართ რეზისტენტული15 ტუბერკულოზი დიდ პრობლემას წარმოაგენს როგორც გლობალურ, ასევე რეგიონალურ და ქვეყნის დონეზე. ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო პრეპარატების მიმართ რეზისტენტობა საქართველოში ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შემაფერხებელი ფაქტორია.16 მიუხედავად ტუბერკულოზის პრევალენტობის, მათ შორის, რეზისტენტული ფორმის მქონე პაციენტების აბსოლუტური რაოდენობის შემცირებისა, რეზისტენტული ფორმის შემთხვევების წილი მთლიან რაოდენობაში უცვლელია. 2016-2019 წლების ახალ შემთხვევებში რეზისტენტული ტუბერკულოზის წილი 10.2 %-დან 12.4%-მდე მერყეობს. გრაფიკი N3. რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზის წილი ახალ და ადრე ნამკურნალებ შემთხვევებს შორის17 ქვეყნისთვის გამოწვევად რჩება მეთვალყურეობიდან დაკარგული რეზისტენტული ტუბერკულოზის მქონე პაციენტები. საქართველოში არსებული კვლევითი და არასამთავრობო ორგანიზაციები რეზისტენტული ტუბერკულოზის მქონე პაციენტების მეთვალყურეობიდან დაკარგვის მიზეზად ხშირად ასახელებენ მკურნალობის გვერდითი მოვლენების არადამაკმაყოფილებელ მართვას.18 1.2 აუდიტის მიზანი და ძირითადი კითხვები აუდიტის მიზანია შეაფასოს ქვეყანაში ტუბერკულოზის მიმართულებით არსებული პრევენციული და მკურნალობის დროს გამოყენებული დამხმარე მექანიზმების ეფექტიანობა. აუდიტის ჯგუფმა გამოიყენა პრობლემასა და სისტემაზე ორიენტირებული მიდგომის კომბინაცია, რაც 15 იხ. დაავადების აღწერის შესაბამისი ქვეთავი. 16 ტუბერკულოზის საქართველოსთვის. კონტროლის 2016-2020 წლების ეროვნული სტრატეგია, ტუბერკულოზის ტვირთი 17 RR/MDR ფილტვის ტუბერკულოზის გავრცელების წილები; 2016-2019 წლებში 300-დან 400-მდე პაციენტია. 18 საერთაშორისო ფონდი „კურაციო“, კვლევა – „რეზისტენტული ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტებში მკურნალობაზე დამყოლობის ბარიერები და ხელშემწყობი ფაქტორები საქართველოში“, 2017. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 11 გულისხმობს ნაკლოვანებების გამომწვევი მიზეზების ანალიზსა და მენეჯმენტის სისტემის გამართული ფუნქციონირების შეფასებას. აუდიტმა უპასუხა შემდეგ კითხვებს: 1. რამდენად გამართულად მუშაობს ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლის პრევენციული მექანიზმები? 2. რამდენად ეფექტიანია დამხმარე მექანიზმები ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტის მკურნალობისათვის? 1.3 შეფასების კრიტერიუმები აუდიტის კრიტერიუმად განისაზღვრა ეროვნული რეგულაციები, ჯანმოს რეკომენდაციები, ტუბერკულოზის მართვის ეროვნული გაიდლაინები და ასევე სხვადასხვა ქვეყნის საუკეთესო პრაქტიკა. გრაფიკი N4. აუდიტის ძირითადი კრიტერიუმების ჩამონათვალი საქართველოში მოქმედი ეროვნული რეგულაციები განსაზღვრავს იმ ძირითად პრინციპებს, რომლებიც მნიშვნელოვანია დაიცვას ტუბერკულოზის მართვის პროცესში ჩართულმა ყველა მხარემ. კანონი „ტუბერკულოზის კონტროლის შესახებ“ აწესრიგებს საქართველოში ტუბერკულოზის კონტროლის ღონისძიებების ორგანიზების ძირითად სამართლებრივ, ორგანიზაციულ და ფინანსურ პრინციპებს, აწესრიგებს ტუბერკულოზის კონტროლთან და ტუბერკულოზით დაავადებული პირის უფლებებთან და მოვალეობებთან დაკავშირებულ საკითხებს. 12 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებიდან გამომდინარე, გამოიკვეთა შემდეგი ძირითადი პრინციპები, რომელთა დაცვაც მნიშვნელოვანია ტუბერკულოზის პრევენციული და მკურნალობის დამხმარე მექანიზმების გამართული ფუნქციონირებისთვის: პრევენცია კონტაქტების კვლევა ტუბერკულოზის დროული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის მნიშვნელოვანია ადრეულ ეტაპზე ჩატარდეს ინფიცირებული პაციენტის კონტაქტების კვლევა. ჯანმოს მიერ აღიარებულია, რომ დაავადებულ პაციენტს ერთი წლის განმავლობაში ახლო კონტაქტით 10-15 ადამიანის დაინფიცირება შეუძლია.19 შესაბამისად, დროული და სათანადო რაოდენობის კონტაქტების კვლევა დაავადების აღმოჩენის მნიშვნელოვანი წინაპირობაა. ლატენტური ტუბერკულოზის მკურნალობა კონტაქტების კვლევა მნიშვნელოვანი წინაპირობაა ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობისთვის. ლატენტური ტუბერკულოზის მკურნალობა განსაზღვრულია ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით მაღალი რისკის კონტაქტირებულ ჯგუფებში: 5 წლამდე ასაკის ბავშვებსა და აივ ინფიცირებულებში. 2020 წლიდან ზემოაღნიშნული რისკჯგუფი გაფართოვდა ჯანმოს მიერ მოწოდებული გაიდლაინების შესაბამისად და მოიცავს შემდეგ რისკჯგუფებს: 1. აივ-ით მცხოვრები ადამიანები. 2. ფილტვის ტუბერკულოზის მქონე პაციენტების კონტაქტები − როგორც ბავშვები, ისე მოზრდილები. 3. პენიტენციურ სისტემაში დაკავებული პირები (პატიმრები). 4. პაციენტები შემდეგი დაავადებებით ან სამკურნალო რეჟიმით: სილიკოზი, თირკმლის დიალიზი, მკურნალობა სიმსივნის საწინააღმდეგო ნეკროზის ფაქტორის (TNF) ინჰიბიტორებით და ორგანოების ან ჰემატოლოგიური ტრანსპლანტაციისთვის მზადება. 5. საინექციო ნარკოტიკების მომხმარებლები. 6. ჯანდაცვის მუშაკები. 7. იმიგრანტები ტუბერკულოზის მაღალი რისკის მქონე ქვეყნებიდან. მიგრაციული ნაკადების შეფასება მიგრაციული ნაკადები (განსაკუთრებით მაღალი რისკის მატარებელი ქვეყნებიდან) ტუბერკულოზის გავრცელების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყაროა. აუცილებელია ქვეყნის დონეზე ხორციელდებოდეს მოსალოდნელი რისკების ანალიზი, რათა საჭიროების შემთხვევაში გადაიდგას მიზანმიმართული ნაბიჯები. 19 https://www.who.int/news-room/q-a-detail/tuberculosis#:~:text=People%20ill%20with%20TB%20can,through%20 effective%20diagnosis%20and%20treatment. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 13 მკურნალობის დამხმარე მექანიზმები დამყოლობის გაძლიერება მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტები რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზის განვითარების მაღალ რისკჯგუფში ხვდებიან, ამიტომ მნიშვნელოვანია მინიმუმამდე იქნეს დაყვანილი ასეთი პაციენტების რიცხვი. ტუბერკულოზის end TB strategy-ის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაა პაციენტზე ორიენტირებული მკურნალობისა და მკურნალობის დროს საჭირო დამხმარე მექანიზმების უზრუნველყოფა. ჯანმოს მიერ ჩატარებული კვლევებით გამოიკვეთა, რომ ის პაციენტები, რომლებსაც აქვთ საშუალება ისარგებლონ მკურნალობის დროს საჭირო დამხმარე მექანიზმებით, იშვიათად წყვეტენ მკურნალობას და განკურნების უფრო მაღალი მაჩვენებელი აქვთ. ჯანმოს მიერ რეკომენდებულია მკურნალობისადმი დამყოლობის სხვადასხვა სახის ინტერვენცია, როგორებიცაა:20 პაციენტის განათლება, მომსახურე პერსონალის განათლება, მატერიალური მხარდაჭერა, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა, მეთვალყურეობა, მედიკამენტების ციფრული მონიტორინგი. მნიშვნელოვანია, რომ ინტერვენციის/ინტერვენციების შერჩევა განხორციელდეს ინდივიდუალურად, თითოეული პაციენტის საჭიროებებიდან გამომდინარე. არანებაყოფლობითი იზოლაციის მექანიზმი საქართველოს კანონი „ტუბერკულოზის კონტროლის შესახებ“ და ჯანმო უკიდურესობით გამოწვეულ მექანიზმად აღიარებს არანებაყოფლობით იზოლაციას მას შემდეგ, რაც ამოწურულია ტუბერკულოზის გადამდები ფორმით დაავადებული პაციენტის მიერ ტუბერკულოზის სავალდებულო გამოკვლევის ჩატარების და მისი ნებაყოფლობითი მკურნალობის პროცესში ჩართვის ყველა საშუალება და ზემოაღნიშნული მექანიზმის გარეშე ინფექციის გავრცელების თავიდან აცილება შეუძლებელია. 1.4 აუდიტის მასშტაბი და მეთოდოლოგია აუდიტის მასშტაბი მოიცავს 2016-2019 წლებს. აუდიტის ობიექტებად განისაზღვრა: • • • საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო; სსიპ − ლ. საყვარელიძის სახელობის დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ეროვნული ცენტრი; სს „ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი“. აუდიტის პროცესში გამოყენებულია შემდეგი მეთოდები: • • • • საერთაშორის პრაქტიკის გაცნობა და ანალიზი; სამართლებრივი ბაზისა და მარეგულირებელი ნორმების ანალიზი; ჩართული მხარეების ფუნქციონირებისა და მართვის პროცედურების შესწავლა; მონაცემთა ბაზების ანალიზი; 20 WHO consolidated guidelines on drug-resistant tuberculosis treatment, treatment adherence interventions. 14 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • • • დოკუმენტური ინფორმაციის ანალიზი; სტატისტიკური ინფორმაციის ანალიზი; ინტერვიუები აუდიტის ობიექტებთან და დაინტერესებულ მხარეებთან. აუდიტის კითხვებთან მიმართებაში გამოყენებულია შემდეგი მეთოდოლოგია: 1. რამდენად გამართულად მუშაობს ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლის პრევენციული მექანიზმები? აღნიშნულ მიმართულებაში გაანალიზდა ეპიდემიოლოგების მიერ ჩატარებული ეპიდკვლევები; ცენტრის მიერ მოწოდებულ ბაზაზე დაყრდნობით შეფასდა ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობა რეგიონების მიხედვით, ასევე ამ პროცესში კანონით განსაზღვრული კონტროლის მექანიზმების აღსრულება. პროცესში არსებული ხარვეზების იდენტიფიცირებისათვის ჩატარდა ეპიდემიოლოგების გამოკითხვა. აუდიტის ჯგუფმა ასევე შეისწავლა ლატენტური ტუბერკულოზის მკურნალობის, როგორც პრევენციის ერთ-ერთი მეთოდის გამოყენების ინტენსივობა და ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია უცხო ქვეყნის მოქალაქე პაციენტების შესახებ, როგორც მიგრაციული ნაკადებიდან მომდინარე რისკის ერთ-ერთი განმსაზღვრელი ფაქტორი. 2. რამდენად ეფექტიანია დამხმარე მექანიზმები ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტის მკურნალობისათვის? აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა სენსიტიური ფორმის ტუბერკულოზის მქონე პაციენტების მეთვალყურეობიდან დაკარგვის შემთხვევები, რომლებსაც განუვითარდათ რეზისტენტობა და, შესაბამისად, გახდნენ მძიმე სოციალურ-ეკონომიკური გავლენის მატარებლები. კვლევამ ასევე მოიცვა დამყოლობის სამსახურის მუშაობა ქვეყნის მასშტაბით და იმ გარემოებების არსებობა, რომელთა დროს კანონი არანებაყოფლობითი იზოლაციის გამოყენების შესაძლებლობას უშვებს. დელიმიტაცია: აუდიტის შესწავლის ფარგლებში არ შედის სამკურნალო მედიკამენტებისა და სამედიცინო პერსონალის მუშაობის ხარისხის შეფასება. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 15 2. აუდიტის სფეროს ზოგადი დახასიათება 2.1 დაავადების აღწერა ტუბერკულოზი არის ინფექციური დაავადება, რომელსაც იწვევს ტუბერკულოზის მიკობაქტერია. შემთხვევების 90% ფიქსირდება დაბალი და საშუალო შემოსავლების მქონე ქვეყნებში, რომელთაც აქვთ არამდგრადი ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურა და შეზღუდული რესურსები. შესაბამისად, მათთვის რთულია გადამდები დაავადების მართვა.21 ტუბერკულოზი გადადის დაავადებული პაციენტის მიერ ჰაერში ბაქტერიის გავრცელების შედეგად. მსოფლიოს მოსახლეობის დაახლოებით ერთი მესამედი ატარებს აღნიშნულ ბაქტერიას (ლატენტური ტუბერკულოზი), რომელთა დაახლოებით 10%-ში ვითარდება აქტიური, გადამდები დაავადების ფორმა. აქტიური ფორმის განვითარების რისკი მაღალია ისეთ პაციენტებში, რომელთაც აქვთ დაქვეითებული იმუნური სისტემა, აივ ინფექცია/შიდსი, დიაბეტი, იკვებებიან ცუდად და მოიხმარენ თამბაქოს. აქტიური ტუბერკულოზის ნიშნები შედარებით მსუბუქია დაინფიცირებიდან მრავალი თვის განმავლობაში. შესაბამისად, პაციენტები იშვიათად აკითხავენ სამედიცინო დაწესებულებებს შემდგომი დიაგნოსტიკისათვის. აღნიშნული კი, ხშირ შემთხვევაში განაპირობებს დაგვიანებულ მკურნალობას და სხვა ადამიანის დაინფიცირების საფრთხეს. ჯანმოს მონაცემებით, 2000 წლის შემდეგ 53 მილიონი ადამიანი გადარჩა დაავადების ეფექტიანი დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის შედეგად. აქტიური, წამალსენსიტიური22 ფორმით დაინფიცირებულ პაციენტებს სტანდარტულად მკურნალობენ 4 სხვადასხვა ანტიმიკრობული სამკურნალო საშუალებით. მკურნალობა მიმდინარეობს სამედიცინო პერსონალისა და სხვადასხვა სფეროს გადამზადებული კონსულტანტების ზედამხედველობით, რომელიც წამლის მიწოდებასთან ერთად გულისხმობს პაციენტის თანადგომასა და მათი ცნობიერების ამაღლებას. უმეტეს შემთხვევაში, ტუბერკულოზი განკურნებადია, როდესაც მკურნალობა მიმდინარეობს სათანადო რეჟიმითა და სამკურნალო საშუალებით.23 ტუბერკულოზის გამომწვევმა ბაქტერიამ შეიძლება გამოიმუშაოს წამლის მიმართ წინააღმდეგობა. აღნიშნულ ფორმას ეწოდება რეზისტენტული ტუბერკულოზი, რომლის დროსაც სამკურნალო საშუალება ტუბერკულოზის საწინააღმდეგოდ აღარ არის ეფექტიანი. შესაბამისად, მსგავსი ფორმის ტუბერკულოზის გავრცელება საფრთხის ქვეშ აყენებს ტუბერკულოზის მკურნალობასა და კონტროლს. განასხვავებენ სამი ტიპის რეზისტენტულობას: 1. რიფამპიცინის მიმართ რეზისტენტული ტუბერკულოზის ფორმა. 2. მულტირეზისტენტული ფორმა, რომელიც რეზისტენტულია სულ მცირე იზონიაზიდისა და რიფამპიცინის24 მიმართ. 21 https://www.who.int/immunization/diseases/tuberculosis/en/ 22 ტუბერკულოზის ფორმა, რომელიც ექვემდებარება ანტიმიკრობულ მკურნალობას და ბაქტერიას არ აქვს გამომუშავებული წამლის მიმართ წინააღმდეგობა. 23 https://www.who.int/features/qa/08/en/ 24 რიფამპიცინი, იზონიაზიდი, ფტორქინოლონის ჯგუფი – ტუბერკულოზის სამკურნალო ძირითადი მედიკამენტები, რომელთა მიმართ რეზისტენტულობა განსაზღვრავს ტუბერკულოზის ტიპს. 16 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 3. ექსტენსიური ფორმა, რომელიც რეზისტენტულია: იზონიაზიდის, რიფამპიცინის და ნებისმიერი ფტორქინოლონის და ასევე, სულ მცირე, ერთი მე-2 რიგის საინექციო ფორმის ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო სამკურნალო საშუალების მიმართ.25 2.2 საქართველოს მდგომარეობის აღწერა საქართველო ევროკავშირის ქვეყნებთან შედარებით გამოირჩევა ტუბერკულოზის მაღალი გავრცელებით. 2019 წელს 2,448 ტუბერკულოზით დაავადებული რეგისტრირებული შემთხვევა დაფიქსირდა, რაც 100,000 მოსახლეზე 66 შემთხვევას გულისხმობს. მიუხედავად ამისა, ქვეყნისთვის მნიშვნელოვანი მიღწევაა დაავადების დაღმავალი ტენდენცია, როგორც გავრცელების, ისე ახალი შემთხვევების რაოდენობით. გრაფიკი N5. ტუბერკულოზის გავრცელება საქართველოში ტუბერკულოზის გავრცელების შემცირებისთვის საქართველოში შემუშავებულია ტუბერკულოზის კონტროლის 2016-2020 წლების ეროვნული სტრატეგია, რომელში გაწერილი ღონისძიებებიც გაერთიანებულია სამი ძირითადი ამოცანის გარშემო: 1. ადრეულ და ხარისხიან დიაგნოსტიკაზე საყოველთაო ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა ყველა ფორმის, მათ შორის, M/XDR ტუბერკულოზისთვის. 2. ხარისხიან მკურნალობაზე საყოველთაო ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა ყველა ფორმის, მათ შორის, M/XDR ტუბერკულოზისთვის პაციენტის სათანადო მხარდაჭერით. 3. მხარდამჭერი გარემოს და სისტემების შექმნა ტუბერკულოზის ეფექტიანი კონტროლის მიზნით. ეროვნული სტრატეგიული გეგმის მიზნების და სამიზნე მაჩვენებლების შესრულების უზრუნველსაყოფად შემუშავებულია 2016-2018 წლებისთვის ხანგრძლივი და საშუალო 25 https://www.cdc.gov/tb/topic/drtb/default.htm ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 17 შედეგების შვიდი ინდიკატორი.26 ცხრილში N1 წარმოდგენილია დაგეგმილი და მიღებული შედეგები. ქვეყანაში ტუბერკულოზის დაავადების გავრცელების დაღმავალი მიმართულება ინდიკატორების შესრულების შედეგებზეც აისახება. როგორც ცხრილიდან ჩანს, დასახული მიზნების უმეტესი ნაწილი უკვე მიღწეულია სამიზნე პერიოდის დაწყებამდე, მაგალითად: ტუბერკულოზის რეგისტრირებული შემთხვევები 100,000 მოსახლეზე 2015 წელს 97.1-ია, მაშინ როდესაც 2018 წლის მოსალოდნელი შედეგი არის 100.1. ექვსი ხანგრძლივი და საშუალოვადიანი სამიზნე შედეგების შესრულება 110%-დან 160%-მდე აჭარბებს დაგეგმილ მაჩვენებლებს. ცხრილი N1. ეროვნული სტრატეგიის დაგეგმილი შეფასების ინდიკატორები და მიღწეული შედეგები ინდიკატორი N 1 2 3 4 ხანგრძლივი და საშუალოვადიანი შედეგების ინდიკატორები საბაზისო მონაცემი (2014) ტბ-ის რეგისტრირებულ შემთხვევათა მაჩვენებელი: ყველა შემთხვევა 100,000 მოსახლეზე 103.3 მიღწეული შედეგი 103.3 ტბ-ის რეგისტრირებულ შემთხვევათა მაჩვენებელი: ახალი და განმეორებითი შემთხვევები 100,000 მოსახლეზე 2016 2017 2018 102 101 100.1 89.5 78.5 69.5 82.9 82.3 81.7 81.2 მიღწეული შედეგი 82.9 66 58 50 მულტირეზისტენტული ტუბერკულოზის პრევალენ ტობა ახალ შემთხვევებს შორის 11.6% <15% <15% <15% მიღწეული შედეგი 11.6% 10.2% 11.3% 12.4% <40% <40% <40% 38% 30% 30% 6.5 6.2 6 3.9 2.6 2.8 83% 84.5% 86% 81.6% 81.5% 79.1% 53% 60% 65% 66% 66% N/A მულტირეზისტენტული ტბის პრევალენტობა ადრე ნამკურნალებ შემთხვევათა შორის მიღწეული შედეგი 5 ტბ-ით სიკვდილიანობის მაჩვენებელი (ტბ/აივ კოინფექციის გარეშე), 100,000 მოსახლეზე წარმატებული მკურნალობის მაჩვენებელი, ახალი, მგბ+ შემთხვევები 39.2% 6.8 81% მიღწეული შედეგი 7 წარმატებული მკურნა ლობის მაჩვენებელი, ლაბორატორიულად და დასტურებული მულტირე ზისტენტული ტბ-ის შემთხ ვევები მიღწეული შედეგი 97.1 11.6% 39.2% მიღწეული შედეგი 6 მოსალოდნელი შედეგები (სამიზნეები) 2015 47.5% 38.8% 26 აივ ინფექციის/შიდსის, ტუბერკულოზისა და მალარიის წინააღმდეგ მიმართულ ღონისძიებათა ქვეყნის ერთიანი საკოორდინაციო საბჭოს გვერდზე (www.georgia-ccm.ge) ხელმისაწვდომია ტუბერკულოზის კონტროლის 2019-2022 წლების ეროვნული სტრატეგიის საბოლოო ვერსია. 18 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში საქართველოში ხორციელდება ტუბერკულოზის მართვის სახელმწიფო პროგრამა, რომლის მიზანია ტუბერკულოზის ავადობის, სიკვდილიანობის და საზოგადოებაში ინფექციის გავრცელების შემცირება, ტუბსაწინააღმდეგო მედიკამენტების მიმართ რეზისტენტობის განვითარების პრევენცია. პროგრამა ითვალისწინებს დაავადების გამოვლენას, დიაგნოსტიკას, მკურნალობასა და მკურნალობის დამხმარე მექანიზმების უზრუნველყოფას. გრაფიკი N6. ჯანმოს მიერ რეკომენდებული პაციენტზე ორიენტირებული მკურნალობისა და პრევენციის მექანიზმები27 საქართველოს ტუბერკულოზის მართვის სახელმწიფო პროგრამა და ტუბერკულოზის კონტროლის ეროვნული სტრატეგია ითვალისწინებს ჯანმოს მიერ აღიარებულ ტუბერკულოზის მკურნალობისა და პრევენციის პაციენტზე ორიენტირებულ მიდგომას, რომელიც ქვეყნისთვის მნიშვნელოვანი მექანიზმია ტუბერკულოზის ელიმინაციის გზაზე. მკურნალობაში ჩართვის შემდეგ პაციენტი გადის გრაფიკზე წარმოდგენილ ეტაპებს. 27 Implementing the end TB strategy: essentials. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 19 გრაფიკი N7. ტუბერკულოზის მართვის ორგანიზაციული სტრუქტურა ეპიდემიის კონტროლის განსახორციელებლად დაავადების ყველა ფორმის პრევენციაზე, დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაზე მნიშვნელოვანია საყოველთაო, თანაბარი გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობა. ყველა პოტენციური ბენეფიციარისთვის მომსახურების მიწოდების მიზნით არსებობენ ამბულატორიული, სტაციონარული და ლაბორატორიული სერვისების მიმწოდებლები. მუნიციპალურ და რეგიონულ დონეზე ხორციელდება ტუბერკულოზის, როგორც ამბულატორიული, ისე სტაციონარული მომსახურება. ამბულატორიული სერვისის მიწოდება ხორციელდება მთელი ქვეყნის მასშტაბით, რომელსაც უზრუნველყოფს 67 მიმწოდებელი. ქვემოთ მოცემულია რეგიონების მიხედვით ამბულატორიული სერვისების მიმწოდებელთა გადანაწილება 20 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში გრაფიკი N8. საქართველოს მასშტაბით ტუბერკულოზის სამკურნალოდ ამბულატორიული სერვისების მიმწოდებელთა გეოგრაფიული გადანაწილება სტაციონარული მომსახურების საჭიროების შემთხვევაში, პაციენტისათვის ხელმისაწვდომია ტუბერკულოზის 4 სპეციალიზებული დაწესებულება: თბილისში, ქუთაისში, ბათუმსა და ზუგდიდში. ზემოთ აღნიშნული სერვისების გარდა, ტუბერკულოზთან ბრძოლის საერთაშორისო STOP TB სტრატეგიის მიხედვით, დანერგილია პაციენტზე ორიენტირებული მიდგომა, რომელიც გულისხმობს უშუალო ზედამხედველობის ქვეშ მკურნალობის განხორციელებას (DOT) სპეციფიკური ანტიტუბერკულოზური მედიკამენტებით და VOT − ვიდეომეთვალყურეობით თერაპიას. DOT-ის შემთხვევაში, ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტი ექთნის28 ზედამხედველობის ქვეშ იღებს მისთვის განსაზღვრულ მედიკამენტს, VOT მიდგომის გამოყენებისას კი, ვიდეოჩართვის გზით ხორციელდება პაციენტის მიერ მედიკამენტების მიღების დადასტურება. ტუბერკულოზის დროული დიაგნოსტიკისათვის მნიშვნელოვანია ქვეყანაში გამართული ლაბორატორიული ქსელის არსებობა. საქართველოში ლაბორატორიები ქვეყნის მასშტაბით გადანაწილებულია სიმძლავრეების მიხედვით საანალიზე მასალის შემგროვებელი პუნქტები და შესაბამისი ტიპის ლაბორატორიები. სტრატეგიის და ტუბერკულოზის მართვის პროგრამის წარმატებით განხორციელების პროცესში ჩართული არიან: საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტრო (სამინისტრო), დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი (ცენტრი), სოციალური მომსახურების სააგენტო (სააგენტო) და ტუბერკულოზის და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი (ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრი). 28 სოფლად მცხოვრებ პაციენტებს სოფლის ექთანი, „სოფლის ექიმის სახელმწიფო პროგრამის“ ფარგლებში უწევს აღნიშნულ მომსახურებას. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 21 გრაფიკი N9. ტუბერკულოზის კონტროლის პროცესში ჩართული მხარეები სამინისტრო პასუხისმგებელია ტუბერკულოზის კონტროლთან დაკავშირებული პოლიტიკის შემუშავებასა და დანერგვაზე, ბიუჯეტის დაგეგმვასთან დაკავშირებულ პროცესებზე, ასევე სხვა ჩართული მხარეების კოორდინაციაზე, ტუბერკულოზის კონტროლის სტრატეგიის ფარგლებში. ქვეყნის მიზნის მიღწევისთვის, როგორიც არის ტუბერკულოზის ელიმინაცია, ცენტრის უფლებამოვალეობებია:29 • • • • • • • • • ადგილობრივი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ცენტრების დახმარება ეპიდემიოლოგიური კვლევების განხორციელებაში; საგანმანათლებლო პროგრამების უზრუნველყოფა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მუშაკებისთვის; ეპიდზედამხედველობის ელექტრონული პროგრამის მართვა და დაავადებათა შესახებ მონაცემების შეგროვება; ტუბერკულოზის პრევენციასა და მკურნალობასთან დაკავშირებული გაიდლაინების და რეკომენდაციების შემუშავება და დანერგვა; სამედიცინო მუშაკებთან თანამშრომლობა; ქვეყნის ტუბერკულოზის მართვის პროცესების შეფასება და შესაბამისი ანგარიშგება; საქართველოს მოსახლეობაში ტუბერკულოზის შესახებ ცნობიერების ამაღლება; სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელთა ლაბორატორიული სერვისებით დახმარება; მალარიის, ტუბერკულოზისა და აივ ინფექციის/შიდსის წინააღმდეგ ბრძოლის გლობალურ ფონდთან თანამშრომლობა. სააგენტო ახორციელებს სახელმწიფო პროგრამას, აფინანსებს პროგრამით გათვალისწინებულ ამბულატორიულ და სტაციონარულ სამედიცინო მომსახურებებს ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტებისა და მათი კონტაქტებისთვის. სამედიცინო სერვისებთან დაკავშირებული ხარჯი 29 ცენტრის გენერალური დირექტორის 2014 წლის 2 ივლისის N06-126/ო ბრძანება, გადამდებ დაავადებათა დეპარტამენტის დებულების მიხედვით. 22 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში პროგრამის მომსახურების მიმწოდებელს უნაზღაურდება სააგენტოს მიერ ყოველთვიურად, შესაბამისი ფორმების საფუძველზე. ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრი არის სახელწიფო ორგანიზაცია, რომელიც ტუბერკულოზთან დაკავშირებული ამბულატორიული, ლაბორატორიული და სტაციონარული სერვისების ძირითადი მიმწოდებელია (ამბულატორიების − 35% და სტაციონარული სერვისების − 77%-ის მიმწოდებელი).30 ამასთანავე, ის ახორციელებს კერძო სამედიცინო სერვისების მიმწოდებელთა რეგიონალურ მონიტორინგსა და ქვეყნის დონეზე ტუბერკულოზის შემთხვევების აღრიცხვას. მუნიციპალური საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცენტრები არიან რეგიონალური ორგანიზაციები, რომლებიც ახორციელებენ ეპიდემიოლოგიურ ზედამხედველობას. მათი მოვალეობაა ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტების კონტაქტების მოძიება. სახელმწიფო ბიუჯეტი ტუბერკულოზის მართვის დასაფინანსებლად ყოველწლიურად იზრდება და ფარავს ყველა სამედიცინო მომსახურების ხარჯს, მათ შორის, ნაწილობრივ, მედიკამენტების საფასურს. მედიკამენტების ნაწილის შესყიდვაში ქვეყანას გლობალური ფონდი31 ეხმარება. ცხრილი N2. ტუბერკულოზის მართვის პროგრამის ბიუჯეტი (მილიონი ლარი) წელი გეგმა შესრულება გლობალური ფონდი სულ: 2016 14.0 95% 5.3 18.6 2017 15.4 82% 6.0 18.9 2018 15.6 85% 6.7 20.0 2019 15.7 83% 14.7 27.7 30 სახელმწიფო პროგრამით ანაზღაურებული თანხების მიხედვით. 31 შიდსთან, ტუბერკულოზთან და მალარიასთან ბრძოლის გლობალური ფონდი (prncdc.ge), რომელიც გრანტების სახით ეხმარება საქართველოს. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 23 აუდიტის მიგნებები 3. ტუბერკულოზის პრევენცია 3.1 ეპიდზედამხედველობის მექანიზმები ტუბერკულოზის გავრცელების შეზღუდვაში მნიშვნელოვან ადგილს ეპიდემიოლოგიური კვლევა იკავებს. ეპიდემიოლოგიური კვლევა გულისხმობს ფილტვის ტუბერკულოზით32 დაავადებული, პაციენტთან შემხებლობაში მყოფი ადამიანების გამოკვლევას და მათ ფთიზიატრთან გადამისამართებას. როგორც გრაფიკი N10-დან ჩანს, შესაძლო კონტაქტების სხვადასხვა წყარო არსებობს. გრაფიკი N10. ინდექს-პაციენტის პოტენციური კონტაქტები ეპიდემიოლოგიური კვლევის პროცესი დეტალურად გაწერილია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული რეკომენდაციით − „ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტებთან კონტაქტში მყოფი პირების ეპიდკვლევა“. თუ ფთიზიატრიული პროფილის სამედიცინო დაწესებულებაში დაისვა ახალი ან წარსულში ნამკურნალები ფილტვის ფორმის ტუბერკულოზის დიაგნოზი, ადამიანი უნდა შეფასდეს, როგორც ინდექს-პაციენტი და განხორციელდეს შემდეგი ღონისძიებები: • • ფთიზიატრის მიერ მუნიციპალური საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურის ეპიდემიოლოგთან და დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრში 24 საათში იგზავნება სწრაფი შეტყობინების ფორმა; ეპიდემიოლოგი შეტყობინების მიღებიდან 72 საათის განმავლობაში ინდექს-პაციენტისაგან იღებს ინფორმაციას მისი ოჯახური და ახლო კონტაქტების შესახებ, ახორციელებს მათთან ბინაზე ვიზიტს და ატარებს ეპიდკვლევას; 32 ფილტვგარეშე ტუბერკულოზი გადადების თვალსაზრისით არ არის საშიში. 24 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • ბინაზე ვიზიტისას ეპიდემიოლოგი თითოეულ კონტაქტირებულს უტარებს ინტერვიუს სპეციალურად შემუშავებული კითხვარით. მიღებული ინფორმაციით, ეპიდემიოლოგი განსაზღვრავს კონტაქტების პრიორიტეტულ ჯგუფებს, რომლებიც დაუყოვნებლივ საჭიროებენ შემდგომ დიაგნოსტიკურ კვლევებს; • ინტერვიუს პარალელურად ეპიდემიოლოგი ყველა კონტაქტირებულს აწვდის ინფორმაციას ტუბერკულოზის გადაცემის გზების, პრევენციის, საჭიროების შემთხვევაში, ფთიზიატრთან ვიზიტის აუცილებლობის და დაავადებულის უწყვეტი სტანდარტული მკურნალობის მნიშვნელობის შესახებ; • კონტაქტების გადამისამართება ფთიზიატრთან ხორციელდება ეპიდემიოლოგის მიერ გაფორმებული სპეციალური მიმართვის საშუალებით, რომელიც ფთიზიატრთან წარსადგენად ხელზე უნდა იქონიოს კონტაქტირებულმა; • ფთიზიატრი კონტაქტებს უტარებს აუცილებელ გამოკვლევებს, რის შემდეგ: o აქტიური ტუბერკულოზის დადასტურების შემთხვევაში, ინიშნება სტანდარტული ტუბსაწინააღმდეგო მკურნალობა; o აქტიური ტუბერკულოზის გამორიცხვის შემთხვევაში, თუ კონტაქტი აივ ინფიცირებული ან 5 წლამდე ასაკის ბავშვია, ინიშნება ლატენტური ტუბერკულოზური ინფექციის მკურნალობა. 3.1.1 ეპიდზედამხედველობის სისტემის კონტროლის მექანიზმები აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა 2016-2019 წლებში ჩატარებული ეპიდკვლევები და მათი განხორციელების ვადები, დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ეროვნული ცენტრის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით. როგორც აღმოჩნდა, 4249% შემთხვევაში ეპიდკვლევა ჩატარდა რეკომენდებულზე უფრო მეტ დროში. გრაფიკი N11. რეკომენდებულზე უფრო მეტ დროში ჩატარებული ეპიდკვლევების ჩაშლა წლების მიხედვით ზემოაღნიშნულს სხვადასხვა მიზეზი განაპირობებს, მათ შორის, როგორც ფთიზიატრების მხრიდან შეტყობინების გაგზავნის დაგვიანება, ისე ეპიდემიოლოგების მიერ დაგვიანებით შესრულებული ეპიდკვლევები. ასევე ჩატარებული ეპიდკვლევის ეფექტიანობისთვის მნიშვნელოვანია ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 25 იდენტიფიცირებული ინდექს-პაციენტის კონტაქტი, ეპიდემიოლოგის რეკომენდაციის შემდეგ მივიდეს ფთიზიატრთან და ჩაიტაროს ტუბერკულოზის კლინიკური გამოკვლევა. ამ პროცესის გამართული ფუნქციონირებისთვის მნიშვნელოვანია დეტალურად იყოს გაწერილი ინფორმაცია თითოეულ კონტაქტზე − კონტაქტის გამოკვლევიდან მის კლინიკურ კვლევამდე. ასევე აუცილებელია სათანადოდ ხორციელდებოდეს პაციენტის მიდევნება, მისი ფთიზიატრთან მისვლის/არმისვლის შესახებ ინფორმაციის შეგროვება და ანალიზი. დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრს არ აქვს კონტროლის მექანიზმი, რომლის საშუალებითაც განხორციელდება ჩატარებული ეპიდკვლევის დროულობის კონტროლი. ასევე ჩატარებული ეპიდკვლევების ერთიანი ბაზა არ არის სათანადო კონტაქტების პროაქტიული მიდევნებისთვის/კონტროლისათვის. 3.1.2 გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობა სადიაგნოსტიკო ღონისძიებებით რისკჯგუფების სათანადო დაფარვა მნიშვნელოვანი წინაპირობაა დაავადების ადრეული აღმოჩენისთვის. სადიაგნოსტიკო მექანიზმის შეფასების ინდიკატორი ერთ ინდექს-პაციენტზე, გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობაა. საქართველოში, საშუალოდ, 2016-2019 წლებში ერთ ინდექს-პაციენტზე 3.1 კონტაქტის გამოკვლევა ჩატარდა. გრაფიკი N12. 2016-2019 წლებში ინდექს-პაციენტები და ჩატარებული ეპიდკვლევები33 2016 2017 2018 2019 ინდექს -პაციენტი 798 1,603 1,384 1,313 გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობა 2,126 5,219 4,471 3,933 თანაფარდობა 2.7 3.3 3.2 3 გამოკვლეული კონტაქტების მხრივ, რეგიონალურ ჭრილში საკმაოდ მაღალი გადახრებია. მაგალითად, თბილისში ერთ ინდექს-პაციენტზე 3.7 ეპიდკვლევა ჩატარდა, როდესაც კახეთში მხოლოდ – 2.3. მთლიანი მოცვის ზრდის პარალელურად, მნიშვნელოვანია რეგიონებში უთანაბრობის აღმოფხვრა, რაც, თავის მხრივ, ხელს შეუწყობს საერთო გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობის ზრდას. 33 ცენტრისა და ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრის მონაცემები ერთმანეთისგან განსხვავებულია (ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრის მონაცემები შეიცავს ფთიზიატრების მიერ გამოკვლეულ კონტაქტებსაც), ასევე ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრის დეტალური მონაცემები მხოლოდ ქაღალდმატარებელი სახით არის ხელმისაწვდომი. იქიდან გამომდინარე, რომ აუდიტის ჯგუფი აფასებდა ეპიდზედამხედველობის მექანიზმს, რომელსაც ცენტრი ახორციელებს, გამოთვლებში გათვალისწინებულია ზემოაღნიშნულის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია. 26 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში გრაფიკი N13. საშუალოდ 2016-2019 წლებში ერთ ინდექს-პაციენტზე ჩატარებული ეპიდკვლევები რეგიონების მიხედვით იქიდან გამომდინარე, რომ საშუალოდ ინდექს პაციენტს ერთი წლის განმავლობაში 10-დან 15-მდე ადამიანის დაინფიცირება შეუძლია, ხოლო ტუბეკულოზის შემთხვევების გამოვლენის ძირითადი წინაპირობა გამოკველული კონტაქტებია, მნიშვნელოვანია ქვეყნის მასშტაბით მოცვის გონივრულ ფარგლებში გაზრდა. გაზრდის საჭიროების მნიშვნელობა ტუბერკულოზის კონტროლის ეროვნულ სტრატეგიაშიც არის აღნიშნული. ერთ ინდექს-პაციენტზე გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობის გონივრული დონე ქვეყნებისთვის არის ინდივიდუალური და დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორზე.34 საგულისხმოა ის ფაქტი, რომ საქართველოში ეს მაჩვენებელი არ არის განსაზღვრული. 3.1.3 ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობა საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ცენტრებში 130 ეპიდემიოლოგი მუშაობს, რომელთა საქმიანობა ეპიდკვლევების ჩატარებას მოიცავს. გრაფიკი N14. ეპიდემიოლოგების რაოდენობის გადანაწილება რეგიონების მიხედვით 34 ოჯახის ზომა (სულადობის მიხედვით), ახლო კონტაქტების რაოდენობა, მობილობა და სხვა შესაძლო ფაქტორები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 27 აუდიტის ჯგუფმა გააანალიზა 2016-2019 წლებში ჩატარებული ეპიდკვლევების რაოდენობა და გამოთვალა ერთი ეპიდემიოლოგის მიერ წელიწადში ჩატარებული ეპიდკვლევების საშუალო რაოდენობა. გრაფიკი N15. ერთი ეპიდემიოლოგის მიერ ჩატარებული ეპიდკვლევა 2016-2019 წლებში (საშუალო წლიური მონაცემი) ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობა35 განსხვავებულია რეგიონების მიხედვით და გადახრა საკმაოდ დიდია, რაც, თავის მხრივ, განაპირობებს გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობის ზრდის პოტენციალს ერთ ინდექს-პაციენტზე. საგულისხმოა ის ფაქტი, რომ ქვეყნის მასშტაბით გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობა არასაკმარისია და საჭიროებს მოცვის გაზრდას. საერთო რაოდენობის გაზრდასთან ერთად, აუცილებელია რეგიონალური კონტექსტის გათვალისწინება ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობის კუთხით, რაც დამატებითი ხელშემწყობი ფაქტორია ქვეყანაში ერთ ინდექსპაციენტზე გამოკვლეული კონტაქტების რაოდენობის გასაზრდელად. 3.2 ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობა ლატენტური ტუბერკულოზი ტუბერკულოზის არააქტიური ფორმაა. ინფიცირებულ პირებს არა აქვთ ტუბერკულოზის დაავადების სიმპტომები და არ არიან გადამდები, მაგრამ იმყოფებიან აქტიური ტუბერკულოზის განვითარების რისკის ქვეშ. როგორც სხვადასხვა კვლევით არის დადასტურებული, 60-90% შემთხვევაში36 ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობით შესაძლებელია აქტიური ტუბერკულოზის განვითარების გამორიცხვა. 35 წლის განმავლობაში ერთი ეპიდემიოლოგის მიერ ჩატარებული ეპიდკვლევების რაოდენობა. 36 Latent tuberculosis infection, WHO guideline for programmatic management. 28 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში გრაფიკი N16. განსხვავება ლატენტურ და აქტიურ ტუბერკულოზს შორის ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობა ჯანმოს მიერ არის რეკომენდებული და მიღებული პრაქტიკაა საქართველოშიც. ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობა საქართველოს ტუბერკულოზის კონტროლის ეროვნულ სტრატეგიაში გათვალისწინებულია, როგორც პრევენციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება. ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციულ მკურნალობას სრულად აფინანსებს სახელწიფო. 2016-2019 წლების პროგრამის მიხედვით, ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობა განსაზღვრული იყო ორ მაღალი რისკის შემცველ კონტაქტირებულ ჯგუფში: • • 5 წლამდე ასაკის ბავშვები; აივ ინფიცირებულები. აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა რისკის მატარებელი ყველაზე მოწყვლადი ჯგუფი − ფილტვის ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტების კონტაქტი, 5 წლამდე ასაკის ბავშვები. როგორც ჩატარებული პროცედურიდან გამოიკვეთა, 2016-2019 წლებში საშუალოდ მხოლოდ 23%-ს ჩაუტარდა ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობა. გრაფიკი N17. 5 წლამდე ასაკის ფილტვის ტუბერკულოზით დაავადებული კონტაქტი ბავშვი და პრევენციული მკურნალობის წილი ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 29 ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობის მნიშვნელოვნება იზრდება მას შემდეგ, რაც ქვეყანაში პრევალენტობა 100 000 კაცზე 100-ს ჩამოსცდება. საქართველომ ამ ნიშნულს 2013 წელს მიაღწია, როდესაც გავრცელების მაჩვენებელი 96 გახდა. ასევე ჯანმოს მიერ აღიარებულ 10 პრიორიტეტულ37 მიმართულებას შორის, რომელიც მნიშვნელოვანი ინდიკატორია ტუბერკულოზის ელიმინაციის პროგრამის მონიტორინგისთვის, ერთ-ერთია 2025 წლისთვის ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობის 90%-ზე მეტი მოცვა რისკჯგუფებში. პოზიტიურად უნდა შეფასდეს 2020 წლიდან ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობის რისკჯგუფის სრული გაფართოება ჯანმოს მიერ მოწოდებული გაიდლაინების შესაბამისად (კრიტერიუმის ნაწილში აღწერილი კატეგორიების მიხედვით), რაც კიდევ უფრო ზრდის პრევენციული მკურნალობის მოცვის გაზრდის მნიშვნელობას. 3.3 უცხოელ ვიზიტორებთან, მიგრანტებთან დაკავშირებული ტუბერკულოზის პრევენცია ინფექციური დაავადებების გავრცელებაში ადამიანების გადაადგილება ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორია, ამიტომ ჯანმო ტუბერკულოზის მაღალი გავრცელების ქვეყნებიდან ვიზიტორებს განიხილავს, როგორც რისკჯგუფს და მათი სკრინინგის რეკომენდაციას გასცემს.38 აღნიშნული რისკების შესაფასებლად და შესამსუბუქებლად, სხვადასხვა ქვეყანა მიმართავს განსხვავებულ პრაქტიკას. ტუბერკულოზის გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, დაბალი გავრცელების ქვეყნები ვიზის მიღების მსურველი, ტუბერკულოზის მაღალი რისკის39 ქვეყნის მოქალაქეებისგან ითხოვენ ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციას. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთსა40 და ავსტრალიაში41 6 თვეზე მეტი ვადით დარჩენის მსურველებმა სავიზო გაცხადებასთან ერთად უნდა წარმოადგინონ ტუბერკულოზის სკრინინგის შედეგი, მსგავსი მიდგომა აქვს ამერიკის შეერთებულ შტატებსაც.42 საქართველოს სავიზო პოლიტიკა შედარებით ლიბერალურია, რაც მსოფლიოს 98 ქვეყნის მოქალაქეებს აძლევს საქართველოში უვიზოდ შემოსვლისა და ყოფნის შესაძლებლობას. სხვა დანარჩენი ქვეყნის წარმომადგენლები საჭიროებენ ვიზას, თუმცა არ მოეთხოვებათ ინფორმაცია ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, მიუხედავად იმისა, არიან თუ არა ტუბერკულოზის მაღალი რისკის ქვეყნებიდან.43 ქვემოთ წარმოდგენილია საქართველოში უცხოელი ვიზიტორების რაოდენობა წლების და მათ ქვეყანაში ტუბერკულოზის ინციდენტობის მიხედვით. 37 WHO, Latent TB infection. 38 https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/84971/9789241548601_eng.pdf;jsessionid=1572A1E68E8B517257 52DBC80CD3E62A?sequence=1 39 https://www.gov.uk/tb-test-visa/countries-where-you-need-a-tb-test-to-enter-the-uk 40 https://www.gov.uk/tb-test-visa 41 https://immi.homeaffairs.gov.au/help-support/meeting-our-requirements/health/what-health-examinations-youneed#content-index-1 42 https://travel.state.gov/content/travel/en/us-visas/immigrate/the-immigrant-visa-process/step-10-prepare-for-theinterview/medical-examination-faqs.html#:~:text=The%20U.S.%20Centers%20for%20Disease,chest%20x%2Dray%20 examination%20conducted 43 https://www.geoconsul.gov.ge/HtmlPage/html/View?id=956 30 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ცხრილი N3. საქართველოში უცხოელი ვიზიტორების რაოდენობა ქვეყნების მიხედვით 2018 წლის იანვარი, ვიზიტორთა რაოდენობა 2019 წლის იანვარი, ვიზიტორთა რაოდენობა ცვლილება % 2018 წლის ინციდენტობა, 100,000 მოსახლეზე აზერბაიჯანი 95,559 92,341 -3.4% 63 რუსეთი 73,538 85,922 16.8% 54 სომხეთი 82,070 77,968 -5.0% 31 თურქეთი 80,639 64,349 -20.2% 16 საქართველო (არა საქართველოს რეზიდენტი) 44,314 44,541 0.5% 80 უკრაინა 10,091 10,453 3.6% 80 ირანი 14,322 8,424 -41.2% 14 ისრაელი 3,109 7,217 132.1% 4 ყაზახეთი 2,323 3,157 35.9% 68 ფილიპინები 2,372 3,080 29.8% 554 ინდოეთი 3,006 2,830 -5.9% 199 გერმანია 1,731 2,538 46.6% 7.3 აშშ 1,620 2,130 31.5% 3 საუდის არაბეთი 1,180 2,038 72.7% 10 პოლონეთი 861 1,985 130.5% 16 ქვეყანა საქართველოში ტუბერკულოზის მართვის პროგრამით განსაზღვრულია მოსარგებლეები, რომელთათვისაც ხელმისაწვდომია ტუბერკულოზის მკურნალობისათვის გათვალისწინებული ყველა მომსახურება.44 აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა თბილისში 2016-2019 წლებში საქართველოს მოქალაქეობის არმქონე პაციენტების ტუბერკულოზის მართვის პროგრამის ფარგლებში გაწეული სამედიცინო ხარჯის ოდენობა. ჯამურმა ხარჯმა 27 ბენეფიციარზე 45 219 801 ლარი შეადგინა. ცხრილი N4. „ტუბერკულოზის მართვის პროგრამის“ ფარგლებშია საქართველოს მოქალაქეობის არმქონე პირებისთვის გაწეული სახელმწიფო ხარჯი წლების მიხედვით წელი სახელმწიფო ხარჯი 2016 15,867 2017 93,776 2018 68,387 2019 15,756 2020 (პირველი ნახევარი) 26,015 სულ: 219,801 რეგულაციების და პროგრამის მიმწოდებელთა შესრულებული სამუშაოს ანალიზით ჩანს, რომ ქვეყანას აქვს საქართველოს მოქალაქეობის არმქონე პირებისთვის ტუბერკულოზის მკურნალობისთვის საჭირო სერვისებზე წვდომის პოლიტიკა. 44 საქართველოში მუდმივად მცხოვრები, მოქალაქეობის არმქონე, საქართველოში მყოფი ბაქტერიაგამომყოფი (მგბ+) პირები და 2020 წლის აგვისტოდან მათ დაემატათ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიგრაციის დეპარტამენტის მიმღები და დროებითი განთავსების ცენტრებში მყოფი უცხოელები. 45 საქართველოს მოქალაქეობის არმქონე პირები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 31 ტუბერკულოზის დაბალი გავრცელების ქვეყნების მონაცემების მიხედვით, ტუბერკულოზის შემთხვევების ძირითადი წილი მოდის უცხო ქვეყანაში დაბადებულ პირებზე.46 მაგალითად, ავსტრალიაში 2014 წელს ტუბერკულოზის შემთხვევების 86% მიგრანტებშია დაფიქსირებული, დიდ ბრიტანეთში 2016 წელს კი − 74%-ში. ვინაიდან საქართველოში ინფექციის გავრცელების კლებადი ტენდენციაა, მნიშვნელოვანია ქვეყანას ჰქონდეს უცხოელი ვიზიტორების მხრიდან ტუბერკულოზის ინფექციის მომავალი გავრცელების რისკების შეფასებისა და შემცირების პრევენციული მექანიზმი. დასკვნა ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტების კონტაქტების გამოკვლევა ინფექციის კონტროლის პრიორიტეტული მიმართულებაა. ინდექს-პაციენტის აღმოჩენის საწყის ეტაპზე ეპიდკვლევების ჩატარება ხელს უწყობს ინფექციის ადრეულ აღმოჩენას და მნიშვნელოვნად ამცირებს დაავადების გავრცელებას. ეპიდზედამხედველობის მექანიზმის აღსრულება ხარვეზებით მიმდინარეობს. რიგ შემთხვევებში ჩატარებული ეპიდკვლევები დაგვიანებით ხორციელდება, ერთ ინდექს-პაციენტზე ჩატარებული ეპიდკვლევების რაოდენობა საკმარისი არ არის და საგრძნობლად განსხვავებულია რეგიონების მიხედვით. ასევე დაბალია ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობის მოცვა შესაბამის რისკჯგუფში. უცხოელი ვიზიტორების მიერ ტუბერკულოზის გავრცელების რისკების შეფასების და შემცირების პრევენციული მექანიზმების არსებობა შეამცირებს მოსახლეობის მზარდი მობილობით განპირობებულ რისკებს და ხელს შეუწყობს ტუბერკულოზის დადებითი ტენდენციის შენარჩუნებას გრძლევადიან პერსპექტივაში. ზემოაღნიშნული გამოწვევები აფერხებს დაავადების ადრეულ აღმოჩენას და ხელს უშლის მთავარი მიზნის − ტუბერკულოზის ელიმინაციის მიღწევას. რეკომენდაციები • • ეპიდემიოლოგიური კვლევების პროტოკოლით გათვალისწინებულ დროში ჩატარებისა და გამოკვლეული კონტაქტების მიდევნებისთვის, ფთიზიატრთან მისვლა/არმისვლის შესახებ ინფორმაციის შეგროვებისა და ანალიზისთვის, დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა უზრუნველყოს ერთიანი სათანადო ბაზის წარმოება და საჭირო კონტროლის მექანიზმების შემუშავება, რომელიც წინასწარ განსაზღვრული პერიოდულობით შეამოწმებს ეპიდკვლევების მიმდინარეობას და, საჭიროების შემთხვევაში, მიიღებს სათანადო ზომებს; ერთ ინდექს-პაციენტზე ჩატარებული ეპიდკვლევების საქართველოსთვის ოპტიმალურ მაჩვენებელთან მიახლოების მიზნით, დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა გაითვალისწინოს ეპიდემიოლოგების პროდუქტიულობის მაჩვენებლები რეგიონალურ ჭრილში და საჭიროებისამებრ, შესაბამის 46 https://erj.ersjournals.com/content/52/1/1800591 32 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • • მუნიციპალურ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურებთან ერთად განიხილოს მოცვის გაზრდის შესაძლებლობები; საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ და დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა, შესაბამის ჩართულ მხარეებთან ერთად, უზრუნველყოს შესაბამის რისკჯგუფებში ლატენტური ტუბერკულოზის პრევენციული მკურნალობის მოცვის გაზრდისთვის საჭირო მექანიზმების შემუშავება; საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ შეიმუშაოს უცხოელი ვიზიტორების მხრიდან მომავალი ტუბერკულოზის ინფექციის გავრცელების რისკების შეფასებისა და შემცირებისთვის საჭირო პრევენციული მექანიზმი. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 33 4. მკურნალობის დამხმარე მექანიზმები 4.1 შეწყვეტილი მკურნალობის ფინანსური გავლენის შეფასება რეზისტენტული ტუბერკულოზის განვითარების რამდენიმე პოტენციური წყარო არსებობს: არასწორი მკურნალობა, მკურნალობის შეწყვეტა, რეზისტენტული ტუბერკულოზის გადადება. დღესდღეობით საქართველოში ხელმისაწვდომია ტუბერკულოზის სამკურნალო საერთაშორისოდ აღიარებული მედიკამენტები, რომელთა შესყიდვაში ქვეყანას შიდსთან, ტუბერკულოზთან და მალარიასთან ბრძოლის გლობალური ფონდი ეხმარება. რეზისტენტული ტუბერკულოზი გაცილებით რთული ფორმაა, ვიდრე აქტიური სენსიტიური ფორმის ტუბერკულოზი. სენსიტიური ტუბერკულოზისგან განსხვავებით, რეზისტენტული ტუბერკულოზის შემთხვევაში: • • • • • • მკურნალობის პერიოდი გაცილებით ხანგრძლივია; შედარებით დაბალია განკურნების ალბათობა; დაბალია პაციენტების მკურნალობაზე დამყოლობის მაჩვენებელი; მკურნალობას ახასიათებს ძლიერი გვერდითი მოვლენები; მკურნალობა შედარებით ძვირი ჯდება; არსებობს შესაბამისი რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზის გადაცემის რისკი. პაციენტის მიერ მკურნალობის შეწყვეტიდან 2 თვის შემდეგ ის აღირიცხება, როგორც მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტი. მკურნალობის შეწყვეტა პოტენციურად ამძიმებს ტუბერკულოზის ფორმას. გრაფიკი N18. 2016-2019 წლებში რეგისტრირებულ პაციენტებში შეწყვეტილი მკურნალობის წილი47 47 არის შემთხვევები, როდესაც პაციენტი მეთვალყურეობიდან წელიწადში რამდენჯერმე იკარგება. აღნიშნულ გრაფიკში კონკრეტული პაციენტები შეყვანილია მხოლოდ ერთხელ. 34 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ტუბერკულოზის გავრცელებას კლებადი ტენდენცია აქვს, გამოწვევად რჩება მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტების მაღალი წილი სენსიტიური და რეზისტენტული ტუბერკულოზის მქონე პაციენტებში. როგორც გრაფიკ N18-ზე ჩანს, მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტების წილი საგრძნობლად მაღალია რეზისტენტული ტუბერკულოზის მქონე პაციენტებში. ბუნებრივია, რეზისტენტული ტუბერკულოზის განვითარების ძირითადი უარყოფითი შედეგი ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის საფრთხის შექმნაში გამოიხატება, თუმცა აღნიშნულ მოვლენას ასევე ახლავს მკურნალობაზე მნიშვნელოვნად გაზრდილი ხარჯები. სოციალური მომსახურების სააგენტოდან მიღებული ბაზების (რომლებიც მოიცავს ყველა ამბულატორიულ და სტაციონარულ შემთხვევაზე გაწეულ ხარჯს) ანალიზის შედეგად გამოჩნდა, რომ სენსიტიური ტუბერკულოზის წარმატებული მკურნალობის48 ხანგრძლივობა შემთხვევათა 80%-ისას, 6-9 თვე გრძელდება, ხოლო პროგრამით ასანაზღაურებელი საშუალო თანხა ერთ პაციენტზე 1,957 ლარს შეადგენს. გრაფიკი N19. სენსიტიური ფორმის ტუბერკულოზის წარმატებული მკურნალობისთვის საჭირო საშუალო პერიოდი, მათი წილი და გაწეული ხარჯები რეზისტენტული ტუბერკულოზის მქონე პაციენტების მკურნალობის საშუალო პერიოდისა და მათზე გაწეული მკურნალობის საშუალო ხარჯების ანალიზის შედეგად გამოიკვეთა, რომ შემთხვევათა 63%-ისას, რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზის განკურნებას 20-დან 24 თვემდე სჭირდება და სახელმწიფოს მხრიდან ერთ პაციენტზე გაწეული საშუალო ხარჯი 14,183 ლარია. შესაბამისად, რეზისტენტული ტუბერკულოზის ფინანსური გავლენა გაცილებით მაღალია, ვიდრე სენსიტიური ტუბერკულოზისა. 48 წარმატებული მკურნალობაა: დაასრულა მკურნალობა და ეს არის ბაქტერიოლოგიურად დადასტურებულია ან არ არის დადასტურებული. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 35 გრაფიკი N20. რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზის წარმატებული მკურნალობისთვის საჭირო საშუალო პერიოდები, მათი წილები და გაწეული ხარჯები მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტების დეტალური ფინანსური გავლენის შესაფასებლად, აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა 2016-2019 წლის 31 უნიკალური შემთხვევა, რომლის დროსაც სენსიტიური ტუბერკულოზის მქონე პაციენტმა შეწყვიტა მკურნალობა და განუვითარდა რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზი. რეალურად მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტების რიცხვი, რომლებსაც განუვითარდათ რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზი, უფრო მაღალია, თუმცა აუდიტის ჯგუფმა შეარჩია მხოლოდ ისეთი შემთხვევები, როდესაც პაციენტები მკურნალობის შეწყვეტამდე ახლოს იყვნენ სენსიტიური ტუბერკულოზის მკურნალობის საშუალო დროსთან და გაწეულ ხარჯებთან, რათა მაქსიმალური სიზუსტით განხორციელებულიყო გავლენის სათანადო შეფასება. შესწავლილ 31 შემთხვევაში, მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ, სახელმწიფოს მოუხდა 15ჯერ მეტი თანხის გადახდა, ვიდრე მას მოუწევდა მკურნალობის გაგრძელების შემთხვევაში. ჯამურად, სახელმწიფომ 371,405 ლარით მეტი ხარჯი გასწია. გრაფიკი N21.49 31 შერჩეულ პაციენტზე შეწყვეტამდე/შეწყვეტის შემდეგ გაწეული ხარჯები და მოსალოდნელი ხარჯები, დამყოლობის შემთხვევაში 49 მოსალოდნელი დარჩენილი გასაწევი ხარჯი (დამყოლობის შემთხვევაში) დათვლილია გრაფიკი N19-ის მიხედვით, შეწონილი მკურნალობის პერიოდების მიხედვით. 36 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ასევე გასათვალისწინებელია ზემოაღნიშნული პაციენტების წარმატებული მკურნალობის დაბალი მაჩვენებელი. იქიდან გამომდინარე, რომ პაციენტების ნაწილის მკურნალობის შედეგი არ დამდგარა (35% მკურნალობას აგრძელებს, ხოლო 10% − 2020 წლის პირველი ნახევრის მდგომარეობით, მეთვალყურეობიდანაა დაკარგული), დამატებითი სამომავლო გავლენის შეფასება აუდიტის ფარგლებში ვერ მოხერხდა. გრაფიკი N22. 31 შერჩეული პაციენტის მკურნალობის შედეგები 4.2 პაციენტის მკურნალობაზე დამყოლობის მექანიზმები საქართველოში პაციენტების მკურნალობისადმი დამყოლობის გასაძლიერებლად მუშაობენ დამყოლობის კონსულტანტები. მათი ძირითადი ფუნქციაა პაციენტს არასამედიცინო მეთოდებით დაეხმარონ რთული და ხანგრძლივი მკურნალობის პროცესის დაძლევაში. სამიზნე პირების მკურნალობაზე დამყოლობისთვის, თბილისის ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრის დამყოლობის სამსახურის ფუნქციებია:50 პაციენტის ინფორმირება, ფსიქო – სოციალური დახმარება, დამყოლობის უწყვეტი მონიტორინგი, სამიზნე პირების მოძიება, საინფორმაციო ბანკის შექმნა/მართვა და სხვა პაციენტისთვის მნიშვნელოვანი დახმარების გაწევა. დამყოლობის კონსულტანტი მკურნალობის ყველა ეტაპზეა ჩართული, რათა პაციენტზე ორიენტირებული მიდგომით, მაქსიმალურად მოხერხდეს მკურნალობის რეჟიმის დაცვა და, საბოლოოდ, პაციენტის განკურნება. ქვეყნის მასშტაბით, თბილისის გარდა, 9 რეგიონში მუშაობს ამდენივე დამყოლობის კონსულტანტი, თბილისის დამყოლობის სამსახურში კი − 4 დამყოლობის კონსულტანტი, ორი სოციალური მუშაკი, ერთი ფსიქოლოგი, ბაზის მენეჯერი და სამსახურის ხელმძღვანელი. იქიდან გამომდინარე, რომ ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტებს ხშირად სხვადასხვა სახის რთული გვერდითი მოვლენები, სოციალურ-ფინანსური პრობლემები აქვთ, მათთვის მნიშვნელოვანია როგორც დამყოლობის კონსულტანტის, ასევე ფსიქოლოგის და სოციალური მუშაკის დახმარება. როგორც ჯანმოს მიერ რეკომენდებულ დამყოლობის ინტერვენციებშია (პაციენტის განსწავლა, მომსახურე პერსონალის განათლება, მატერიალური მხარდაჭერა, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა, მეთვალყურეობა, მედიკამენტების ციფრული 50 დამყოლობის სამსახურის სამოქმედო სივრცე და ფუნქციები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 37 მონიტორინგი)51 გაწერილი, მნიშვნელოვანია პაციენტისთვის ქვეყნის მასშტაბით ყველგან იყოს ხელმისაწვდომი ზემოაღნიშნული დახმარების თითოეული მექანიზმი, რათა პაციენტის საჭიროებიდან გამომდინარე, ინდივიდუალურად განხორციელდეს გონივრული ინტერვენციის/ ინტერვენციების შერჩევა. საქართველოში დამყოლობის გასაძლიერებლად არსებული დამყოლობის კონსულტანტის, ფსიქოლოგის, სოციალური მუშაკის რესურსი არათანაბრად არის ხელმისაწვდომი ქვეყნის მასშტაბით, კერძოდ, რეგიონებში პაციენტებს არ აქვთ საშუალება ფსიქოლოგიური დახმარება მიიღონ. მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ ქვეყნის მასშტაბით სამართლებრივად არ არსებობს დამყოლობის სამსახურის ერთიანი სისტემა. თბილისის დამყოლობის სამსახური და რეგიონალური დამყოლობის კონსულტანტები ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სუბიექტები არიან. თბილისის დამყოლობის სამსახური ტუბერკულოზის ეროვნული ცენტრის სტრუქტურის ქვეშ არის შექმნილი, ხოლო დამყოლობის რეგიონული კონსულტანტები გლობალური ფონდის დაკონტრაქტებული თანამშრომლები არიან. მიუხედავად იმისა, რომ საბოლოო ჯამში ორივე მიმართულების მიზანი საერთოა, სტრუქტურული განსხვავებები მუშაობის სხვადასხვა პრაქტიკას განაპირობებს. საქართველოში არ არსებობს ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების ერთიანი ბაზა, რომელიც უზრუნველყოფს დამყოლობისთვის საჭირო პაციენტის შესახებ ყველა ინფორმაციის თავმოყრას, რაც, თავის მხრივ, ხელს შეუწყობს პაციენტზე მორგებული დამყოლობის რეკომენდებული ინტერვენციის შერჩევას. დადებითად უნდა შეფასდეს ის ფაქტი, რომ თბილისის დამყოლობის სამსახურმა 2019 წლიდან დაიწყო ჩატარებული კონსულტაციების ბაზის წარმოება თბილისის ფარგლებში. მიუხედავად ამისა, ბაზის სტრუქტურა არ იძლევა საშუალებას პაციენტის შესახებ ყველა სასარგებლო ინფორმაცია იყოს აღრიცხული, როგორიც არის მკურნალობის გვერდითი ეფექტების შესახებ ინფორმაცია ან სხვა ფაქტორები, რამაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მკურნალობის რეჟიმის დაცვაზე. იქიდან გამომდინარე, რომ ელექტრონული ინფორმაციის შეგროვება მხოლოდ თბილისში მიმდინარეობს, აუდიტის ჯგუფმა, ზემოაღნიშნული ბაზის მიხედვით შეამოწმა აღირიცხებოდნენ თუ არა შესაბამის ბაზაში ის პაციენტები, რომლებმაც შეწყვიტეს მკურნალობა. 2019 წელს თბილისში იდენტიფიცირებული 40 პაციენტიდან, რომელთაც მკურნალობა შეწყვიტეს, მხოლოდ 6 იყო აღრიცხული შესაბამის ბაზაში. აუდიტის ჯგუფმა ჩაატარა შეხვედრები თბილისის დამყოლობის სამსახურის თანამშრომლებთან და სატელეფონო ინტერვიუები დამყოლობის რეგიონალურ კონსულტანტებთან. როგორც ჩატარებული პროცედურიდან გამოიკვეთა, ქვეყნის დონეზე არ არსებობს ერთიანი, უნიფიცირებული სახელმძღვანელო, რითაც ჩატარდება დამყოლობის კონსულტაციები. მიუხედავად იმისა, რომ დამყოლობის კონსულტაციების ორგანიზება ინდივიდუალურად, პაციენტების საჭიროებიდან გამომდინარე უნდა ხორციელდებოდეს, მნიშვნელოვანია არსებობდეს ერთიანი წინასწარ გაწერილი მიდგომები, რომლებიც იდენტური იქნება ქვეყნის მასშტაბით და საერთო − დამყოლობის კონსულტანტებისთვის. 51 დეტალურად ჩაშლილია კრიტერიუმების თავში. 38 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 4.3 არანებაყოფლობითი იზოლაციის მექანიზმი „ტუბერკულოზის კონტროლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზანია ტუბერკულოზის ეფექტიანი კონტროლის გზით ფიზიკური პირის ჯანმრთელობის დაცვა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის უზრუნველყოფა. ზემოაღნიშნული კანონი მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნისთვის ერთ-ერთ მექანიზმად არანებაყოფლობით იზოლაციას განიხილავს. არანებაყოფლობითი იზოლაცია არის უკიდურესი ზომა, რომელიც გამოიყენება მაშინ, როდესაც ამოწურულია ტუბერკულოზის გადამდები ფორმით დაავადებული პაციენტის მიერ ტუბერკულოზის სავალდებულო გამოკვლევის ჩატარების და მისი ნებაყოფლობითი მკურნალობის პროცესში ჩართვის ყველა საშუალება და არანებაყოფლობითი იზოლაციის ღონისძიებების გამოყენების გარეშე ინფექციის გავრცელების თავიდან აცილება შეუძლებელია. აღნიშნული კანონის მე-14 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, არანებაყოფლობითი იზოლაცია შეიძლება განხორციელდეს: • • • იმ პაციენტის მიმართ, რომელსაც დაუდგინდა ტუბერკულოზის დადასტურებული შემთხვევა, აქვს ტუბერკულოზის გადამდები ფორმა, მაგრამ ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო მკურნალობის დაწყებაზე უარს ამბობს; იმ პაციენტის მიმართ, რომელსაც აღენიშნება ტუბერკულოზის დადასტურებული შემთხვევა და მკურნალობდა, მაგრამ ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო მკურნალობა შეწყვიტა და ტუბერკულოზის სავალდებულო გამოკვლევის ჩატარებაზე საბოლოოდ თქვა უარი; იმ პაციენტის მიმართ, რომელსაც დაუდგინდა ტუბერკულოზის დადასტურებული შემთხვევა, დაავადებული იყო ტუბერკულოზის გადამდები ფორმით და მკურნალობდა, მაგრამ ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო მკურნალობა მის დასრულებამდე შეწყვიტა, ამასთანავე, მკურნალობის შეწყვეტის მომენტში ისევ დაავადებული იყო ტუბერკულოზის გადამდები ფორმით. არანებაყოფლობით იზოლაციამდე მნიშვნელოვანია ყველა პრევენციული მექანიზმის გამოყენება, რათა მკურნალობის პროცესი მაქსიმალურად იყოს პაციენტზე მორგებული და არ დადგეს უკიდურესი ზომების მიღების საჭიროება. გრაფიკ N23-ზე წარმოდგენილია არანებაყოფლობითი იზოლაციის გამოყენების ერთ-ერთი შესაძლო სქემა, როდესაც პაციენტს რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზი აქვს და მკურნალობის დაწყების პირველსავე ეტაპზე უარს აცხადებს მკურნალობის გაგრძელებაზე. გრაფიკი N23. არანებაყოფლობითი იზოლაციის გამოყენების ერთ-ერთი შესაძლო სქემა ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 39 აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა 2016-2019 წლებში რეზისტენტული ტუბერკულოზის მქონე პაციენტები და გამოავლინა, რომ ამ წლებში არ გამოიყენებოდა არანებაყოფლობითი იზოლაცია, როგორც საფრთხისგან თავის აცილების კანონით განსაზღვრული ერთ-ერთი გზა. 2017 წელს რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზიან პაციენტებს შორის 17 შემთხვევა გამოვლინდა, რომლებმაც შეწყვიტეს მკურნალობა და შეწყვეტის დროს გამომყოფი ფორმის ტუბერკულოზის ინფექცია ჰქონდათ. გრაფიკი N24. რეზისტენტული ფორმის ტუბერკულოზის მქონე პაციენტები, რომელთა მიმართა შესაძლოა კანონით განსაზღვრული არანებაყოფლობითი იზოლაციის მექანიზმი გამოეყენებინათ52 ზემოაღნიშნული მექანიზმის გამოყენება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რთული ფორმის ტუბერკულოზის მქონე პაციენტებში, როდესაც როგორც სიკვდილიანობის, ასევე მკურნალობის ხანგრძლივობის, გვერდითი მოვლენებისა და შესაბამისი ფორმის ტუბერკულოზის გადადების განსაკუთრებით მაღალი რისკია. 2016-2019 წლებში ყველაზე რთული ფორმის − ექსტენსიურად რეზისტენტული (XDR-TB) ტუბერკულოზიანი 181 პაციენტიდან 69%-ს (125 პაციენტი) მგბ(+) ფორმა, ანუ გამომყოფი ფორმის ტუბერკულოზი ჰქონდა, აღნიშნული 125 პაციენტიდან 17მა პაციენტმა შეწყვიტა მკურნალობის რეჟიმი, რომელთაგან 6 პაციენტი შეწყვეტის მომენტში ისევე მგბ(+) იყო, ანუ შესაბამისი რთული ფორმის ტუბერკულოზის გადადების რისკის მატარებელი იყო. მიუხედავად ამისა, მათ მიმართ არანებაყოფლობითი იზოლაციის მექანიზმი არ გამოყენებულა. ამგვარი შემთხვევებიდან საზოგადოებისთვის მიყენებული პოტენციური ზარალის შეფასება რთულია, თუმცა არსებითი შეიძლება იყოს როგორც შინაარსობრივად, ასევე ფინანსურად. არანებაყოფლობითი იზოლაცია, როგორც საფრთხის თავიდან არიდებისთვის საჭირო უკანასკნელი მეთოდი, მიღებული პრაქტიკაა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში53 და ჯანმოს მიერ არის აღიარებული.54 საგულისხმოა, რომ არანებაყოფლობითი იზოლაციის მექანიზმი 52 ბაზის სპეციფიკიდან გამომდინარე, სადაც შემთხვევები აღრიცხულია რეგისტრირებული წლების მიხედვით (მაგალითად, 2015 წელს რეგისტრირებული პაციენტი, რომელსაც გამოსავალი 2015 წლის შემდეგ ჰქონდა 2015 წლის ბაზაშია აღრიცხული), შესაძლოა ეს რიცხვები მეტი იყოს. 53 Best practices in prevention, control and care for drug-resistant tuberculosis, Estonia. 54 Tuberculosis, ethics and human rights. 40 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში უნდა იყოს უკანასკნელი აუცილებლობით განპირობებული და აღსრულებისას დაცული უნდა იყოს ადამიანის ყველა ძირითადი უფლება, გარდა თავისუფლად გადაადგილებისა. იქიდან გამომდინარე, რომ დაუშვებელია პაციენტის იძულება რაიმე სახის მედიკამენტის მიღებაზე, მათ შორის, არანებაყოფლობითი იზოლაციის დროს, მნიშვნელოვანია იზოლაციის პერიოდში გაგრძელდეს პაციენტის მკურნალობაზე დამყოლობისთვის საჭირო ყველა მექანიზმის გამოყენება. ცხრილი N5. ჯანმოს მიერ რეკომენდებული პირობები, რომლებიც აუცილებელია არანებაყოფლობითი იზოლაციის დასაკომპენსირებლად არანებაყოფლობითი იზოლაციის გამოყენებისას აუცილებელია სრულდებოდეს შემდეგი პირობები: 1. უნდა არსებობდეს აუცილებელი საჭიროება დაავადების გავრცელების თავიდან ასაცილებლად. 2. დასაბუთებული უნდა იყოს არანებაყოფლობითი იზოლაციის ეფექტიანობა. 3. პაციენტისთვის სათანადოდ უნდა იქნეს განმარტებული მოსალოდნელი რისკისა და არანებაყოფლობითი იზოლაციის აუცილებლობის შესახებ. 4. პაციენტის უარი სხვებს რისკს უნდა უქმნიდეს. 5. გამოყენებული უნდა იყოს ყველა სხვა ნაკლებად შემზღუდავი მექანიზმი. 6. უნდა იყოს დაცული ყველა ადამიანის ძირითადი უფლება, გარდა გადაადგილების თავისუფლებისა. 7. პროცესის განმავლობაში უნდა იყოს გასაჩივრების ყველა მექანიზმი უზრუნველყოფილი. 8. პაციენტს უნდა დაუკმაყოფილდეს პირველადი საჭიროების მოთხოვნები. 9. იზოლაციის პერიოდად უნდა განისაზღვროს მიზნის მიღწევისთვის აუცილებელი მინიმალური დრო. დასკვნა პაციენტების მკურნალობის პერიოდთან დაკავშირებული სირთულეების დაძლევისთვის მნიშვნელოვანი არასამედიცინო პერსონალი (ფსიქოლოგი, სოციალური მუშაკი) არ არის ხელმისაწვდომი რეგიონებში. მხოლოდ თბილისშია შესაძლებელი სრული სერვისის მიღება. ქვეყნის მასშტაბით არ არსებობს დამყოლობის სამსახურის ერთიანი სისტემა, რაც მუშაობის განსხვავებულ მიდგომებს განაპირობებს. მხოლოდ თბილისში 2019 წლიდან დაიწყო ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების ერთიანი ბაზის წარმოება. მიუხედავად წინ გადადგმული ნაბიჯისა, მნიშვნელოვანია ბაზის სტრუქტურა იძლეოდეს პაციენტის შესახებ ყველა საჭირო ინფორმაციის აღრიცხვის საშუალებას. საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ ქვეყანაში არ არსებობს დამყოლობის კონსულტანტებისთვის განსაზღვრული უნიფიცირებული მიდგომები. მკურნალობის დროს გამოყენებული დამხმარე მექანიზმების არასათანადო ფუნქციონირება ხელს უწყობს მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტების რაოდენობის ზრდას, რაც, თავის მხრივ, სოციალურ და ფინანსურ გავლენაშიც აისახება. შესწავლილი 31 პაციენტის შემთხვევაში, მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ, სახელმწიფომ 371,405 ლარით მეტი ხარჯი გასწია. ასევე ზემოაღნიშნული პაციენტების მკურნალობის გამოსავლებში წარმატებული მკურნალობის წილი დაბალია, ხოლო მაღალია მკურნალობაშეწყვეტილი პაციენტების წილი. ქვეყანაში არ არსებობს არანებაყოფლობითი იზოლაციის, როგორც საფრთხიდან თავის არიდების უკანასკნელი მეთოდის აღსრულების მექანიზმი. მიუხედავად იმისა, რომ აუდიტის ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 41 პერიოდში კანონით დაშვებული მეთოდის გამოყენების საჭიროება იყო, მისი პრეცედენტი არ დამდგარა. რეკომენდაციები • • ტუბერკულოზით დაავადებული პაციენტებისთვის ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების პროცესის ადმინისტრირების გაუმჯობესებისთვის დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა, ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნულ ცენტრთან ერთად, შეიმუშაოს დამყოლობის კონსულტაციების ჩატარების ერთიანი უნიფიცირებული სახელმძღვანელო და ჩატარებული დამყოლობის კონსულტაციების აღრიცხვის ერთიანი ბაზა, რომლის სტრუქტურაც უზრუნველყოფს პაციენტის შესახებ ყველა საჭირო ინფორმაციის შეგროვებას; საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ ჩართულ მხარეებთან ერთად შეიმუშაოს არანებაყოფლობითი იზოლაციის, როგორც საფრთხიდან თავის არიდების უკანასკნელი მეთოდის აღსრულების მექანიზმი. 42 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ბიბლიოგრაფია ნორმატიული მასალა საქართველოს კანონი „ტუბერკულოზის კონტროლის შესახებ“, 2015 წელი. საქართველოს კანონი „საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შესახებ“, 2007 წელი. საქართველოს მთავრობის დადგენილება ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების დამტკიცების შესახებ, 2016-2020 წლები. საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 11 ივლისის N327 დადგენილება „ტუბერკულოზის კონტროლის 2016-2020 წლების ეროვნული სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ“. საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 1 აპრილის N162 დადგენილება „ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო მკურნალობის რეჟიმის დაცვისთვის საქართველოს მოქალაქე პაციენტისთვის ფულადი წახალისების ოდენობისა და გაცემის წესის შესახებ“. საქართველოს მთავრობის 2012 წლის 18 ივნისის N220 დადგენილება „საქართველოში აივ ინფექციის/შიდსის, ტუბერკულოზისა და მალარიის წინააღმდეგ მიმართულ ღონისძირებათა ქვეყნის ერთიანი საკოორდინაციო საბჭოს შექმნისა და მისი დებულების დამტკიცების შესახებ“. საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის 2019 წლის 3 ივნისის N01-189/ო ბრძანება „ტუბერკულოზის მართვა, კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული რეკომენდაცია“. სახელმძღვანეოლოები და პუბლიკაციები Guidelines for surveillance of drug resistance in tuberculosis, World Health organization, 2015; Tubercuulosis, ethics and human rights, World Health organization, 2013; Recommendations for investigatinf contacts of persons with infectious tuberculosis in low and miidle-income countries, World Health organization, 2012; Guidelines on tuberculosis infection prevention and control, World Health organization, 2019; Best practices in prevention, control and care for drug-resistant tuberculosis, 2011-2015; Minimum package for cross-border TB control and care in the WHO European region: a Wolfheze consensus statement, 2012; Consolidated guidelines on drug-resistant tuberculosis treatment, World Health organization, 2019; Implementing the end TB strategy, World Health organization, 2015; ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 43 Tuberculosis surveillance and monitoring in Europe, European Center for Desease Prevention and Control, 2019; Standards and benchmarks for tuberculosis surveillance and vital registration system, World Health organization, 2014; A people-center model of TB care, World Health organization, 2017; Latent tuberculosis infection, World Health organization, 2018; Analysis of the epidemiological impact of tuberculosis impact in Geogria, World Health organization, 2015; Global economic impact of tuberculosis, KPMG, 2017; მიგრანტთა ჯანმრთელობის რეგიონალური კვლევა აივ-ის და ტუბერკულოზის საკითხებში და ჯანდაცვის სამსახურების რეაგირება მიგრანტთა საჭიროებებზე აზერბაიჯანში, საქართველოსა და სომხეთში, მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2018. აუდიტორთა ხელმოწერა: სახელი, გვარი აკაკი დუმბაძე უფროსი აუდიტორ-ასისტენტი მარიამ ზოზირაშვილი აუდიტორ-ასისტენტი 44 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ხელმოწერა სახელმწიფო აუდიტის სამსახური ქ.თბილისი, 0144, წმ. ქეთევან დედოფლის გამზირი N96 +995 32 243 84 38 SAO.GE

08 s.: N 1 o'1lbotlDOJOll o3<!>(l)6(l)B0V(IJ0 (l)Dll3Vo�OJOll lloJo6(l)6Bll'Do�(l) ll'o os:>aoll(IJV�DoD�O bD�OllV'1l�DoOll V69DoDoOllo ll'o ll'o6DllDoV�DoDoOll llo(l)ilDo�(l)M80 o(i)llDoV�O llobD�a60'1J(l) Vd(i)o30 d(l)6Do0ll 8oB(l)9D6DoOll 8DlloMB0ll(l)o0ll oVll'O<!>Oll o68o(IJ080 2020 შინაარსი ძირითადი ნაწილი დანართები ტერმინები და შემოკლებები შემაჯამებელი მიმოხილვა რეკომენდაციები 1. შესავალი ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა აუდიტორის პასუხისმგებლობა აუდიტის საგანი აუდიტის მასშტაბი აუდიტის კრიტერიუმები აუდიტის მიზანი აუდიტის მეთოდოლოგია ზოგადი ინფორმაცია აუდიტის ობიექტის შესახებ 2. აუდიტის მიგნებები დანართები საკონტაქტო ინფორმაცია შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 3 4 7 9 9 9 9 9 9 10 11 12 13 26 28 2 2020 ტერმინები და შემოკლებები აფხაზეთის ა/რ − აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა. უმაღლესი საბჭო − აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო. აფხაზეთის მთავრობა − აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობა. განათლების სამინისტრო − აფხაზეთის განათლებისა და კულტურის სამინისტრო. ავტონომიური რესპუბლიკის დევნილთა სამინისტრო − აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა − დევნილთა სამინისტრო. სავაჭრო პალატა − სამრეწველო პალატა. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სავაჭრო- ფინანსთა მინისტრი − აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის მინისტრი. ფინანსთა სამინისტრო − აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტრო. ჯანდაცვის სამინისტრო − აფხაზეთის ავტონომიური ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო. რესპუბლიკის სსიპ − ბიზნესინკუბატორი − სსიპ − აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტაჟირების, კვალიფიკაციის ამაღლების და დასაქმების ხელშეწყობის ცენტრი − ბიზნესინკუბატორი. სსიპ − კაპელა − სსიპ − გურამ ყურაშვილის სახელობის აფხაზეთის სახელმწიფო საგუნდო კაპელა. სსიპ − ანსამბლი „აფხაზეთი“ − სსიპ სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „აფხაზეთი“. სსიპ − პროექტების სააგენტო − სსიპ − დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროგრამებისა და პროექტების სააგენტო. სამეგრელოს წარმომადგენლობა − სამეგრელოსა და ზემო სვანეთის რეგიონში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის წარმომადგენლობა. იმერეთის წარმომადგენლობა − იმერეთის, გურიის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის რეგიონებსა და აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის წარმომადგენლობა. აღმოსავლეთის წარმომადგენლობა – აღმოსავლეთ საქართველოში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის წარმომადგენლობა. შპს – შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება. იგპ – იძულებით გადაადგილებულ პირთა. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 3 2020 შემაჯამებელი მიმოხილვა იჯარის ფორმით გაცემული უძრავი ქონება სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ჩაატარა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების სარგებლობაში არსებული სახელმწიფო უძრავი ქონების გამოყენების შესაბამისობის აუდიტი. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა შემდეგი ნაკლოვანებები: შეუსაბამობები უძრავი ქონების საიჯარო ხელშეკრულებით გაცემისას  სსიპ − ბიზნესინკუბატორის მიერ სხვადასხვა არასაცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის ფართები გაცემული იყო საჯარო რეესტრში ხელშეკრულების რეგისტრაციის გარეშე 2017 წელს 10-დან − 9 ხელშეკრულება;  2018 წელს 13-დან − 11 ხელშეკრულება;  2019 წელს კი, 23-დან − 20 ხელშეკრულება. იმის გამო, რომ საიჯარო ხელშეკრულებების უმეტესობა არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, დაფიქსირდა უძრავი ქონებით სარგებლობა მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნების შეუსაბამოდ და მეიჯარის1 მხრიდან შეიქმნა დეკლარირებისას შემოსავლების შემცირებისა და შესაბამისი საგადასახადო ვალდებულებებისაგან თავის არიდების რისკი. შეუსაბამობა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იჯარით გაცემულ და მოიჯარის მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ ფართებს შორის საჯარო რეესტრში სარგებლობის უფლებით რეგისტრირებული სსიპ − ბიზნესინკუბატორის ბალანსზე რიცხული უძრავი ქონება − არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა-ნაგებობების ფართობების ნაწილი გაცემული იყო იჯარით. უძრავი ქონების ადგილზე დათვალიერებით აღმოჩნდა, რომ სამრეწველო ფართები გაუმიჯნავად გაშლილი იყო ერთიან სივრცეში, რის გამოც გამოცხადებულ ელექტონული აუქციონებში გამარჯვებული მოიჯარეები საიჯარო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ფართების გარდა, სარგებლობდნენ მიმდებარე დამატებითი ფართებით და ექმნებოდათ შესაძლებლობა, მიმდებარე თავისუფალი ტერიტორია უსასყიდლოდ, არამართლზომიერად გამოეყენებინათ საკუთარი მიზნებისათვის, რის გამოც იკარგებოდა დამატებითი ეკონომიკური შემოსავალი. არაუფლებამოსილი პირების მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გამოყენებული საიჯარო ფართები  სსიპ − პროექტების სააგენტოს სარგებლობაში რიცხულ არასასოფლოსამეურნეო დანიშნულების მიწაზე და მასზე დამაგრებულ შენობაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფუნქციონირებდა კერძო სამართლის იურიდიული პირი.  ფინანსთა სამინისტრომ კერძო სამართლის იურიდიულ პირს2 2017 წლის მარტიდან აუდიტის ჩატარების მომენტისათვის არსებული ახალი გარემოებების/შექმნილი რეალობის გაუთვალისწინებლობითა და სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, სარგებლობაში გადასცა უძრავი ქონება3 ვადაგასული, 2016 წელს დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული საიჯარო თანხით, რომელიც არსებით შეუსაბამობაშია საბაზრო ფასებთან და განაპირობებს სახელმწიფო უძრავი ქონების არაეფექტიანად გამოყენებას.  ქ. ქუთაისში, სსიპ − ბიზნესინკუბატორის სარგებლობაში არსებული უძრავი ქონება შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე დაკავებული ჰქონდა ა(ა)იპ − „მშვიდობიან და საქმიან კავკასიას“, 1 სსიპ - ბიზნესინკუბატორი. 2 შპს „კალა“. 3 75.6 კვ.მ გარდაბნის მუნიციპალიტეტი, ვაზიანის დასახლება N1. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 4 2020  უძრავი ქონების გამოყენება დებულებით განსაზღვრული მიზნების განსახორციელებლად აქტივების მართვა დამტკიცებული პროგრამების ფარგლებში რომლის ხელმძღვანელი იყო ამავე სსიპ − ბიზნესინკუბატორის დირექტორი. აღნიშნული წარმოადგენს თანამდებობრივ შეუთავსებლობას. ქ. ქუთაისში სსიპ − პროექტების სააგენტოს სარგებლობაში არსებულ ფართს იყენებდა კერძო პირი. აუდიტორული პროცედურებით დადგინდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე დამაგრებულ შენობა-ნაგებობაზე უნებართვო მიშენების ფაქტი, რის აღსაკვეთად სათანადო ღონისძიებები ფართით მოსარგებელეს4 არ განუხორციელებია. აღნიშნული ფართის იჯარით გასაცემად გამოცხადებულ საჯარო აუქციონში უკონკურენტო პირობებში გაიმარჯვა ფიზიკურმა პირმა.5 ფართის იჯარით გაცემისას არ გათვალისწინებულა მიწის ნაკვეთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი − მიშენება6. ამასთანავე, ვერ იქნა წარმოდგენილი მიწის საიჯარო ქირის განსაზღვრის შესახებ აუდიტორის შეფასება. შეუსაბამობები დებულებით განსაზღვრული მიზნების განსახორციელებლად უძრავი ქონების გამოყენებაში სსიპ − ბიზნესინკუბატორს 2017-2019 წლებში არ შეუსრულებია მასზე დებულებით განსაზღრული ძირითადი ფუნქციები და მისთვის სარგებლობის უფლებით გადაცემული უძრავი ქონება გამოიყენებოდა მხოლოდ იჯარით გასაცემად. დარღვევები დამტკიცებული პროგრამების ფარგლებში აქტივების მართვაში სსიპ − პროექტების სააგენტოს მიერ დამტკიცებული პროგრამების ფარგლებში არაფინანსური აქტივების მართვის შესწავლით გამოვლინდა, რომ საბიუჯეტო სახსრები კანონშეუსაბამოდ იქნა გამოყენებული კერძო სამართლის სუბიექტის მიწის ნაკვეთის გასაუმჯობესებლად. კერძოდ:  არ დასტურდება იურიდიული პირის მემორანდუმის საფუძველზე პროგრამაში ბენეფიციარად ჩართვის აუცილებლობა და მისი შერჩევის პროცესის გამჭვირვალობა.   ერთობლივი მემორანდუმის გასაფორმებლად შერჩეული იურიდიული პირის მთლიანი ქონება (მემორანდუმის გაფორმებისას) დაყადაღებული იყო და მასზე ფიქსირდებოდა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა; გამოვლინდა დაკავშირებული პირებისა და ინტერესთა შეუთავსებლობის ფაქტები. აღნიშნულის მიუხედავად, კერძო სამართლის სუბიექტთან დაუსაბუთებლად გაფორმდა მემორანდუმი.  იმ პირობებში, როდესაც სრულად არ იქნა გამოყენებული სახელმწიფო სარგებლობაში არსებული არაფინანსური აქტივი7, გაფორმებული მემორადუმის ფარგლებში საბიუჯეტო სახსრების8 უმეტესი ნაწილი მოხმარდა კერძო სამართლის სუბიექტის9 მიწის ნაკვეთის გაუმჯობესებას,10 საიდანაც სახელმწიფომ არსებითი სარგებელი ვერ მიიღო. 4 სსიპ ბიზნესინკუბატორი. 5 ფ/პ ეკატერინე სანოძე. 6 159,02 კვ.მ. 7 სასოფლო-სამეურნეო დანისნულების მიწის ნაკვეთი - 182033,0 კვ.მ., საკადასტრო კოდი 45.05.22.006. 8 57.4 ათასი ლარი. 9 შპს „მედერი“. 10 მიწის შემოღობვის, დამუშავება-კულტივაციის სამუშაოები. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 5 2020 უძრავი ქონების სამართლებრივი უფლებების რეგისტრაცია ამორტიზებული, გამოუყენებელი უძრავი ქონება 11 ქ. თბილისში, სამართლებრივი უფლების რეგისტრაციის გარეშე ქონების ფლობა  აფხაზეთის ა/რ მთავრობის არქივი იკავებდა არასაცხოვრებელი დანიშნულების ფართს,11 თუმცა მასზე სამართლებრივი უფლებები საჯარო რეესტრში არ დარეგისტრირებულა.  სსიპ − კაპელას სარგებლობაში არსებული ფართი12 არ ფიქსირდებოდა საჯარო რეესტრის ამონაწერში. ერთ შემთხვევაში სარგებლობაში არსებული ფართი არასწორად13 იყო მითითებული საჯარო რეესტრის ამონაწერში.  მიუხედავად იმისა, რომ განათლების სამინისტროს სსიპ − სპორტული მომზადების ცენტრი 2019 წლიდან გაუქმდა, საჯარო რეესტრის ამონაწერში აღნიშნული ორგანიზაციის სახელზე მაინც ფიქსირდებოდა ფართი.14  მართვის სტრუქტურის სრულყოფის და ხარჯების ოპტიმიზაციის მიზნით, აფხაზეთის აღმასრულებელ უწყებებში 2017-2019 წლებში განხორციელდა რამდენიმე სტრუქტურული ცვლილება, რასაც მოჰყვა აქტივების გადაცემა/გადანაწილება. გამოვლინდა მოქმედი კანონების მოთხოვნების შეუსაბამო ფაქტები, რაც გამოიხატებოდა უძრავი ქონების უფლებათა რეესტრში სავალდებულო რეგისტრაციის არაჯეროვანად/დაგვიანებით განხორციელებაში. უძრავი ქონების ფლობა (დამაგრება) შეუსაბამო სანივთო უფლებით ფინანსთა სამინისტროს სარგებლობაში არსებული ქონებით კანონშეუსაბამოდ სარგებლობდნენ სამინისტროს კონტროლირებადი ერთეულები − შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებები. ამორტიზებული, გამოუყენებელი უძრავი ქონება სამინისტროების15 ბალანსზე ირიცხებოდა ფიზიკურად ამორტიზებული და საექსპლუატაციოდ გამოუყენებელი შენობები. ფიზიკურად ამორტიზებულ, ადმინისტრაციული და საოპერაცო მიზნებისათვის გამოუყენებელ ქონებას არ მოაქვს ეკონომიკური სარგებელი და არ აკმაყოფილებს აქტივად აღიარების კრიტერიუმს. გამომდინარე იქიდან, რომ სახელმწიფო სარგებლობაში გადაცემული ქონება სათანადოდ არ იყო გამოყენებული და, ამავდროულად, აღნიშნული გამოუყენებელი ქონების დაცვასა და მოვლა-შენახვაზე გაიწეოდა ხარჯები, სახელმწიფო ქონება გამოყენებოდა არაეფექტიანად. ვაჟა-ფშაველას გამზირის N1-ში 47 კვ.მ. 12 18 კვ.მ. 13 დაფიქსირებულია 102,23 კვ.მ-ის ნაცვლად 48,99 კვ.მ. 14 50,31 კვ.მ. 15 ფინანსთა სამინისტრო, დევნილთა სამინისტრო, განათლების სამინისტრო. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 6 2020 რეკომენდაციები რეკომენდაცია N1 ფინანსთა სამინისტროს სსიპ − ბიზნესინკუბატორს სსიპ − პროექტების სააგენტოს უზრუნველყოფილ იქნეს, რომ:  დამატებითი ეკონომიკური შემოსავლის მიღების მიზნით სარგებლობაში არსებული ფართების იჯარით გაცემისას, მეიჯარეებმა აუქციონი ჩაატარონ კონკურენტული გარემოსა და საჯაროობის პირობების გათვალისწინებით.  დაწესდეს სათანადო კონტროლი მოიჯარეების მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებების განხორციელებაზე.  საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემუშავდეს და დაინერგოს კონტროლის ისეთი მექანიზმები, რომლებიც უზრუნველყოფს მუდმივი მონიტორინგის დაწესებას მოიჯარეების მიერ ხელშეკრულების პირობების დაცვაზე და ხელს შეუწყობს დარღვევების რეაგირებას. გამოვლენის შემთხვევაში შესაბამის რეკომენდაცია N2 ფინანსთა სამინისტროს სსიპ − პროექტების სააგენტოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ − პროექტების სააგენტომ ერთობლივად შეიმუშაონ კონტროლის ისეთი მექანიზმები, რომლებიც უზრუნველყოფს ინტერესთა შეუთავსებლობასთან დაკავშირებით პრევენციულ ღონისძიებებს და ხელს შეუწყობს სახელმწიფო ქონების ეფექტიანად გამოყენებას. ამავდროულად, სათანადო გადაწყვეტილების მიღების მიზნით, განიხილონ მემორანდუმთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები. რეკომენდაცია N3 მთავრობის აპარატს ფინანსთა სამინისტროს დევნილთა სამინისტროს განათლების სამინისტროს შემუშავდეს კონტროლის ისეთი მექანიზმი, რომელიც, ერთი მხრივ, ხელს შეუწყობს უძრავ ქონებაზე სანივთო უფლების რეგისტრაციას დადგენილი წესით და, მეორე მხრივ, არ დაუშვებს სახელმწიფო ქონებით უკანონოდ სარგებლობას. რეკომენდაცია N4 ფინანსთა სამინისტროს დევნილთა სამინისტროს განათლების სამინისტროს შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 7 2020 შემუშავდეს კონტროლის ისეთი მექანიზმები, რომლებიც უზრუნველყოფს აქტივების ეფექტიანად გამოყენებას. ამავდროულად, აქტივების სტრუქტურის გაუმჯობესების, ხარჯების შემცირებისა და საბიუჯეტო რესურსის დაზოგვის მიზნით, ინვენტარიზაციის შედეგების საფუძველზე განხორციელდეს ამორტიზებული (გამოუყენებელი) უძრავი ქონების მმართველისთვის უკან დაბრუნება და დადგენილი წესით მისი ბალანსიდან ჩამოწერა. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 8 2020 1. შესავალი ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების16 ხელმძღვანელობა პასუხისმგებელია განხორციელებული საქმიანობის მოქმედი კანონმდებლობით და სხვა მარეგულირებელი ნორმებით განსაზღვრულ მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე, აუდიტის მიზნებიდან გამომდინარე, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურისთვის მოწოდებული ინფორმაციის სისრულესა და სისწორეზე. ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა ასევე მოიცავს შიდა კონტროლის სისტემის შემუშავებას, დანერგვასა და შენარჩუნებას, რაც საჭიროა საფინანსო-ეკონომიკური საქმიანობის პროცესის იმგვარი წარმართვისათვის, რომელიც არ შეიცავს შეცდომით ან განზრახ არამართლზომიერი ქმედებით (თაღლითობით) გამოწვეულ არსებით კანონშეუსაბამობებს. აუდიტორის პასუხისმგებლობა აუდიტორი პასუხისმგებელია აუდიტის ანგარიშში ასახული გარემოებების სისწორეზე. აუდიტი წარიმართა უმაღლესი აუდიტორული ორგანოების საერთაშორისო სტანდარტის (ISSAI 4000-4899) შესაბამისად. აღნიშნული სტანდარტით მოითხოვება, რომ აუდიტორის სამუშაო შეესაბამებოდეს ეთიკის ნორმებს და ითვალისწინებს აუდიტის იმგვარად დაგეგმვასა და ჩატარებას, რომ მოპოვებულ იქნეს საკმარისი და შესაფერისი აუდიტორული მტკიცებულებები იმის შესახებ − აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების ხელმძღვანელობის საქმიანობა სარგებლობაში არსებული სახელმწიფო უძრავი ქონების გამოყენების შესახებ შეიცავს თუ არა მოქმედ საკანონმდებლო და სხვა მარეგულირებელ ნორმებთან არსებითი შეუსაბამობის ფაქტებს. აუდიტის ანგარიში არ წარმოადგენს საქმიანობის კანონმდებლობასთან სრულად შესაბამისობის გარანტიას. აუდიტის პროცესის თანდაყოლილი შეზღუდვების გამო, აუდიტის მსვლელობისას არსებობს რისკი, რომ გარკვეული შეუსაბამობები დარჩეს შეუმჩნეველი, იმის მიუხედავად, რომ აუდიტი დაიგეგმა და შესრულდა საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. აუდიტი წარიმართა აუდიტორების პროფესიულ მსჯელობაზე დაყრდნობით, დასაბუთებული რწმუნების მისაღებად, რაც მოიცავს პროცედურების ჩატარებას იმ შეფასებულ მნიშვნელოვან კანონშეუსაბამობების რისკებზე, რომლებიც გამოწვეულია თაღლითობით ან შეცდომით. მიგვაჩნია, რომ ჩატარებული აუდიტორული პროცედურები საკმარისი და შესაფერისი საფუძველია აუდიტორული დასკვნების გამოსატანად. 16 აუდიტის საგანი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების სარგებლობაში არსებული სახელმწიფო უძრავი ქონების გამოყენების შესაბამისობის აუდიტი. აუდიტის მასშტაბი აუდიტი მოიცავს 01.01.2017– 31.12.2019 წლების პერიოდს. აუდიტის კრიტერიუმები აუდიტის ძირითად კრიტერიუმებად განისაზღვრა შემდეგი საკანონმდებლო უმაღლესი საბჭო, აფხაზეთის მთავრობა, ფინანსთა სამინისტრო ჯანდაცვის სამინისტრო, განათლების სამინისტრო, დევნილთა სამინისტრო. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 9 2020 და მარეგულირებელი ნორმები:  საქართველოს კანონი „საჯარო სამსახურის შესახებ“;  საქართველოს კანონი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“;  საქართველოს კანონი „საჯარო რეესტრის შესახებ“;  სამოქალაქო კოდექსი;  საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 1 ოქტომბრის N302 დადგენილება „სახელმწიფო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან საჯარო სამართლის იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობაში გადაცემის შესახებ მიმართვის წარდგენის, მისი განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის დამტკიცების თაობაზე“;  აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის კანონი „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების შესახებ“;  აფხაზეთის მინისტრის „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის 2018 წლის 09 აგვისტოს N01/42 ბრძანება ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების განკარგვისას და სარგებლობის უფლებით გადაცემისას ელექტრონული აუქციონის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“;  აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის 2018 წლის 13 ივნისის N9 დადგენილება „მესამე პირების მიერ აფხაზეთის ა/რ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების განკარგვის წესის დამტკიცების შესახებ“;  აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის 2018 წლის 13 ივნისის N15 დადგენილება „სახელმწიფო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან საჯარო სამართლის იურიდიული პირისათვის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობაში გადაცემის შესახებ მიმართვის წარდგენის, მისი განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის დამტკიცების თაობაზე“;  აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის 2018 წლის 13 ივნისის N13 დადგენილება „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების ტოლფასი ქონების აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში გადმოცემის სანაცვლოდ ფიზიკური ან/და კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების საკუთრებაში გადაცემის წესისა და პირობების დამტკიცების შესახებ“;  აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის 2018 წლის 13 ივნისის N14 დადგენილება „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების სარგებლობაში გადაცემისას საჯარო აუქციონის ჩატარების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“. აუდიტის მიზანი ა) დასკვნის ჩამოყალიბება საკმარისი და შესაფერისი აუდიტორული მტკიცებულებების მოპოვების გზით იმის შესახებ, რამდენად შესაბამისობაშია აუდიტის საგანი სათანადო კრიტერიუმთან, ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით; ბ) აუდიტის ანგარიშის მომხმარებლებისათვის ინფორმაციის მიწოდება მიგნებების, დასკვნებისა და სადაც შესაფერისია, რეკომენდაციების შესახებ. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 10 2020 აუდიტის მეთოდოლოგია აუდიტის საგნის შესახებ ინფორმაციის მოსამზადებლად და შესასწავლად გამოყენებულია შემდეგი მეთოდები:  ინტერვიუები აუდიტის ობიექტების თანამშრომლებთან;  აუდიტის ობიექტების მიერ მოწოდებული ინფორმაციის ანალიზი;  დოკუმენტაციის შესწავლა-ანალიზი;  მონაცემთა ანალიზი (მონაცემთა ბაზების დოკუმენტური ანალიზი);  ძირითადი ანალიზური პროცედურები. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | და მონაცემთა 11 2020 ზოგადი ინფორმაცია აუდიტის ობიექტის შესახებ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან ფინანსდება აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელისუფლების ორგანოები, რომლებიც ახორციელებენ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის განსაკუთრებულ და სახელმწიფოს მიერ კანონით დელეგირებულ უფლებამოსილებებს, საბიუჯეტო ასიგნებების გაწევას და ამავდროულად სახელმწიფო ქონებით სარგებლობას და მის მართვას. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების სტრუქტურა დიაგრამის სახით იხილეთ აუდიტის ანგარიშის დანართში. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 12 2020 2. აუდიტის მიგნებები 2.1 იჯარის ფორმით გაცემული უძრავი ქონება 2.1.1 შეუსაბამობები უძრავი ქონების საიჯარო ხელშეკრულებით გაცემისას კრიტერიუმი: ფიზიკურ პირს ან კერძო სამართლის იურიდიულ პირს უძრავ ქონებას სასყიდლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული სარგებლობის ფორმებით, აუქციონის საფუძველზე, სამინისტროს თანხმობით გადასცემს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელსაც ეს ქონება სარგებლობაში აქვს გადაცემული.17 უძრავი ქონების სარგებლობაში გადაცემისას 15 კალენდარულ დღეში, სარგებლობაში გადამცემ ორგანოსა და გამარჯვებულს შორის იდება შესაბამისი ხელშეკრულება.18 სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემისას აუქციონში გამარჯვებულთან შესაბამისი ხელშეკრულება იდება აუქციონის დასრულებიდან 45 კალენდარული დღის ვადაში. ამ პუნქტით გათვალისწინებულ ვადაში შესაბამისი ხელშეკრულების გაუფორმებლობის შემთხვევაში, აუქციონის შედეგები ძალას კარგავს ამავე პუნქტით გათვალისწინებული ვადის გასვლის შემდეგ.19 უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში სავალდებულო რეგისტრაციას ექვემდებარება უძრავ ნივთთან დაკავშირებული სანივთო უფლებები, მათ შორის, საკუთრება, უზუფრუქტი და საჯარო სამართლით გათვალისწინებულ სარგებლობასა და მფლობელობასთან დაკავშირებული უფლებები.20 იჯარის უფლების წარმოშობისთვის სავალდებულოა ამ უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.21 საჯარო მოსამსახურემ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას უნდა დაიცვას ეკონომიურობისა და ეფექტიანობის პრინციპი.22 ფაქტობრივი გარემოება: ეკონომიკური საქმიანობიდან დამატებითი შემოსავლის მიღების მიზნით, 20172019 წლებში სსიპ − ბიზნესინკუბატორის მიერ იჯარით გაცემული იყო სხვადასხვა არასაცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის ფართები (იხ. დანართი N2 − ინფორმაცია 2017-2019 წლებში მოქმედი საიჯარო ხელშეკრულებების შესახებ). როგორც დადგინდა, საჯარო რეესტრში ხელშეკრულების რეგისტრაციის გარეშე დადებული იყო:  2017 წელს 10-დან − 9 ხელშეკრულება;  2018 წელს 13−დან − 11 ხელშეკრულება;  2019 წელს კი 23-დან − 20 ხელშეკრულება. მეიჯარის (სსიპ − ბიზნესინკუბატორის) უკონტროლობისა და მოიჯარეების მხრიდან კანონმდებლობის მოთხოვნების გაუთვალისწინებლობის გამო, საიჯარო ხელშეკრულებების უმეტესობა არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, რითაც დაირღვა მოქმედი კანონმდებლობის23 მოთხოვნები და 17საქართველოს კანონი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ მუხლი 33, პუნქტი პირველი და მე-3 მუხლი. 36-ე მუხლი, პუნქტი პირველი. საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 ოქტომბრის N326 დადგენილება „სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემისას საჯარო აუქციონის ჩატარების შესახებ დებულების დატკიცების თაობაზე“, მუხლი პირველი, პუნქტი 6; მუხლი 7, პუნქტი 2. 18 „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების განკარგვისას და სარგებლობის უფლებით გადაცემისას ელექტრონული აუქციონის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის მინისტრის 2018 წლის 9 აგვისტოს N01/42 ბრძანების მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი. 19 საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2011 წლის 10 თებერვლის N1-1/172 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების განკარგვისას და სარგებლობის უფლებით გადაცემისას ელექტრონული აუქციონის ჩატარების წესის“ მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი. 20 „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ზ“ ქვეპუნქტი და მე-5 პუნქტი;„სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის მე-3 პუნქტი; საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 1 ოქტომბრის N302 დადგენილების პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი. 21„საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი და მე-5 პუნქტი. 22 საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, მუხლი 132, პუნქტი 4. 23 „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი; „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის მე-3 პუნქტი; საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 1 ოქტომბრის №302 დადგენილებით დამტკიცებული „სახელმწიფო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან საჯარო სამართლის შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 13 2020 მეიჯარის მხრიდან შეიქმნა დეკლარირებისას შემოსავლების შემცირებისა და შესაბამისი საგადასახადო ვალდებულებებისაგან თავის არიდების რისკი. ზემოაღნიშნულის გარდა, დაფიქსირდა სხვა დარღვევა-ნაკლოვანებები. კერძოდ:  სსიპ − ბიზნესინკუბატორის სარგებლობაში არსებული შენობის24 ფართის იჯარის ფორმით გაცემის მიზნით, 2018 წელს ცენტრის მიერ გამოცხადებულ ელექტრონულ აუქციონში25 გამარჯვებულად გამოვლინდა შპს „უნადი“, რომელთანაც საიჯარო ხელშეკრულება26 2019 წელს გაფორმდა 14 თვის დაგვიანებით27 და არა 45 დღის განმავლობაში, როგორც ამას ითხოვს კანონმდებლობა. მოცემულ შემთხვევაში შექმნილი გარემოების გათვალისწინებით, მოქმედი კანონმდებლობის28 მოთხოვნებიდან გამომდინარე, სსიპ − ბიზნესინკუბატორს 2019 წელს უნდა გამოეცხადებინა ახალი აუქციონი, რაც არ განხორციელებულა, რითაც ფაქტობრივად არ იქნა მიღებული ეკონომიკური შემოსავალი.  სსიპ − ბიზნესინკუბატორის სარგებლობაში არსებული, ერთ-ერთი ფართის29 იჯარით გაცემის შესახებ გამოცხადებული აუქციონის შედეგად გამარჯვებულად გამოვლინდა ფიზიკური პირი.30 თუმცა ხელშეკრულება გაფორმდა ა(ა)იპ − ფონდ „აფხაზინტერკონტთან“. "აფხაზინტერკონტის“ დამფუძნებელი და გამგეობის წევრია სსიპ − ბიზნესინკუბატორის დირექტორი, ხოლო გამარჯვებული ფიზიკური პირი წარმოადგენს „აფხაზინტერკონტის“ მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ სოციალური საწარმოს გათბობა-გაგრილების თანამედროვე ტექნოლოგიების დირექტორს. შესაბამისად, დაფიქსირდა ბიზნესინკუბატორის სარგებლობაში არსებული ქონების 31 სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გაცემა/გამოყენება და ინტერსეთა შეუთავსებლობა32.  სსიპ − პროექტების სააგენტოს ბალანსზე რიცხული გარდაბნის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ვაზიანის სამხედრო ქალაქში მდებარე შენობის ფართი33 ჩატარებული ელექტრონული აუქციონის საფუძველზე, იჯარით გადაეცა ელექტონულ აუქციონში გამარჯვებულ შპს „ელ გამას“. სსიპ − პროექტების სააგენტოს მიერ არ იქნა შესწავლილი შპს „ელ გამას“ შესახებ სრული ინფორმაცია და არ გადამოწმდა ის, რომ შპს „ელგამას“ ერთ-ერთ დამფუძნებლად (20%-იანი წილის მფლობელი) ფიქსირდება იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობაში გადაცემის შესახებ მიმართვის წარდგენის, მისი განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი; „აფხაზეთის ა/რ ქონების შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტის და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2011 წლის 10 თებერვლის N1-1/172 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების განკარგვისას და სარგებლობის უფლებით გადაცემისას ელექტრონული აუქციონის ჩატარების წესის“ მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნები. 24 ქ. ქუთაისში, გუგუნავას ქ.N1-ში მდებარე შენობა N8-ში განთავსებული ფართიდან 1577,05 კვ.მ. 25 2018 წლის 22 იანვრის N491986. 26 2019 წლის 1 მაისის ხელშეკრულება N4. 27 ხელშეკრულების დაგვიანებით გაფორმება გამოწვეული იყო იმით, შპს „უნადს“ საქმიანობისათვის საჭირო ლიცენზიის მისაღებად დასჭირდა დრო. 28 საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2011 წლის 10 თებერვლის N1-1/172 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების განკარგვისას და სარგებლობის უფლებით გადაცემისას ელექტრონული აუქციონის ჩატარების წესის“ მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი. 29 ქ. ქუთაისში, გუგუნავას ქ. N1-ში მდებარე შენობა-ნაგებობა N1-ში განთავსებული 40 კვ.მ. 30 ფიზზიკური პირი გ. ჯ., რომელიც იყო ა(ა)იპ - ფონდ „აფხაზინტერკონტის“ მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ - სოციალური საწარმოს გათბობაგაგრილების თანამედროვე ტექნოლოგიების დირექტორი. 31 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის პირველი პუნქტი. 32 საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, მუხლი 3, პუნქტი 3; მუხლი 134, პუნქტი 2, ქვეპუნქტები: „ა“ და „ბ“; მუხლი 132, პუნქტები: 4 და 6. 33 608 კვ.მ. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 14 2020 სავაჭრო პალატის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.34 შესაბამისად, ფართის მეიჯარის (პროექტების სააგენტოს) ხელმძღვანელი და მოიჯარე კომპანიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი (სავაჭრო პალატის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი) ფინანსთა სამინისტროს კონტროლის ქვეშაა.35 ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, ფიქსირდება ურთიერთდამოკიდებული პირების არსებობა და ადგილი აქვს ინტერესთა შეუთავსებლობას.36  2.1.2 შეუსაბამობა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იჯარით გაცემულ და მოიჯარის მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ ფართებს შორის სსიპ − ანსამბლ „აფხაზეთის“ მიერ კონკურსისა და აუქციონის გარეშე 2018-2019 წლებში გაფორმდა ხელშეკრულებები ფართის იჯარით გაცემის თაობაზე,37 რითაც შეიქმნა სახელმწიფო ქონების არაეფექტიანად გამოყენების რისკები. კრიტერიუმი: იჯარის უფლების წარმოშობისთვის სავალდებულოა ამ უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.38 გაფორმებული ხელშეკრულებების საიჯარო პირობების შესრულებაზე მონიტორინგის განხორციელება ევალება მეიჯარეს. შესაბამისად, მეიჯარე ვალდებული იყო ხელშეკრულების მოქმედების მთელ პერიოდში აღმოეჩინა დარღვევები და მოეხდინა მათი პრევენცია. ფაქტობრივი გარემოება: საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული იყო სარგებლობის უფლება და სსიპ − ბიზნესინკუბატორის ბალანსზე ირიცხებოდა უძრავი ქონება − არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა-ნაგებობები, რომელთა ფართობების ნაწილი გაცემული იყო იჯარით. უძრავი ქონების ადგილზე დათვალიერებით აღმოჩნდა, რომ სამრეწველო ფართები გაუმიჯნავად, გაშლილი იყო ერთიან სივრცეში, რის გამოც გამოცხადებულ ელექტონულ აუქციონებში გამარჯვებული მოიჯარეები საიჯარო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ფართების გარდა, სარგებლობდნენ მიმდებარე დამატებითი ფართებით. საიჯარო ხელშეკრულებები, გარდა იშვიათი გამონაკლისისა,39 არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. ამრიგად, იმის გამო, რომ იჯარით გაცემული ფართები არ იყო სათანადოდ გამიჯნული, მოიჯარეებს შესაძლებლობა ეძლეოდათ, მიმდებარე თავისუფალი ტერიტორია უსასყიდლოდ გამოეყენებინათ საკუთარი მიზნებისათვის. მაგალითად: ცხრილი 1. მოიჯარის დასახელება ი/მ ზაზა ზასოხაშვილი ი/მ ზურაბ აფრიდონიძე შპს „ჩარხოსანი“ ხელშეკრულე ბის შესაბამისად დაკავებული ფართი (კვ.მ) 560 ,0 85,0 216,0 34 საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, დამატებით დაკავებული ფართობი (კვ.მ)40 144,0 59,0 100,0 მუხლი 3, პუნქტი 3. 35 საქართველოს კანონი „საქართველოს საგადასახადო კოდექსი“, მუხლი 19, პუნქტი 2, ქვეპუნქტი „ე“. 36 საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, მუხლი 3, პუნქტი 3; საქართველოს კანონი „საქართველოს სგადასახადო კოდექსი“, მუხლი 19, პუნქტი 2, ქვეპუნქტი „ე“. 37 1. საქართველოს კანონი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ მუხლი 33, პუნქტი პირველი და მე-3; მუხლი 36, პუნქტი პირველი; 2. საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 ოქტომბრის N326 დადგენილება „სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემისას საჯარო აუქციონის ჩატარების შესახებ დებულების დატკიცების თაობაზე“ მუხლი პირველი, პუნქტი 6; მუხლი 7, პუნქტი 2. 38 „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი და მე-5 პუნქტი. 39 საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია იჯარის ხელშეკრულება შპს „ჯეოტურანთან“ და შპს „უნადთან“. 40 დამატებითი ფართებით სარგებლობა დაფიქსირებულია დათვალიერების ოქმში, თუმცა ფართობი მითითებული არ არის. ზუსტი ფართობები მოცემულია შიდა აუდიტის ანგარიშში. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 15 2020 შპს „უნადი“ შპს „ვგ ავტო“ 2.1.3 არაუფლებამოსილი პირების მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გამოყენებული საიჯარო ფართები 2 980,05 864,0 540,0 108.0 სსიპ − ბიზნესინკუბატორის ხელმძღვანელობის მხრიდან არასათანადო კონტროლის გამო, უძრავი ქონების იჯარის შესახებ ხელშეკრულების პირობების შეუსაბამოდ კერძო სამართლის სუბიექტების მიერ არამართლზომიერად გამოიყენებოდა სახელმწიფო არაფინანსური რესურსი. კერძო პირები, სარგებლობდნენ რა საიჯარო ხელშეკრულებით გაცემულ ფართობზე მეტით, დამატებით დაკავებულ ფართზე არ იხდიდნენ იჯარის გადასახადს, რის გამოც იკარგებოდა დამატებითი შემოსავალი. ფაქტობრივი გარემოება:  სსიპ − პროექტების სააგენტოს ერიცხებოდა ხობის რაიონის სოფელ ხამისქურში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა41 და მასზე დამაგრებული შენობა.42 როგორც დადგინდა,43 არასასოფლოსამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ შენობასთან მოწყობილი იყო დაფნის საწარმო44 და შენობაში ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფუნქციონირებდა კოოპერატივი ,,ლავრ-ჯორჯია“.  ფინანსთა სამინისტროს მიერ შპს „კალაზე“ 2017 წლის მარტიდან აუდიტის ჩატარების მომენტისათვის, არსებული ახალი გარემოებების/შექმნილი რეალობის გაუთვალისწინებლობითა და სამართლებრივი საფუძვლების45 გარეშე გადაცემული იყო სარგებლობაში უძრავი ქონება46 ვადაგასული, 2016 წელს დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული საიჯარო თანხით, რომელიც ფაქტობრივად მნიშვნელოვნად აცდენილია მიმდინარე საბაზრო ფასებს და იწვევს სახელმწიფო უძრავი ქონების არაეფექტიანად გამოყენებას.  ქ. ქუთაისში სსიპ − ბიზნესინკუბატორის სარგებლობაში არსებული უძრავი ქონება47 შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე48 დაკავებული ჰქონდა ა(ა)იპ − „მშვიდობიან და საქმიან კავკასიას“, რომლის ხელმძღვანელი იყო სსიპ − ბიზნესინკუბატორის დირექტორი. აღნიშნულით, დგინდება თანამდებობრივი შეუთავსებლობის49 ფაქტი.  ქ. ქუთაისში სსიპ − პროექტების სააგენტოს სარგებლობაში არსებულ ფართს50 იყენებდა კერძო პირი. დათვალიერების ოქმით დადგინდა, რომ აღნიშნულ ფართზე ფუნქციონირებდა ავტოტექმომსახურების ობიექტი. აფხაზეთის ა/რ ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტროს 41 4202 კვ.მ. 42 402 კვ.მ., 2019 წლის 15 ნოემბრის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, საკადასტრო კოდი: N45.19.22.029. და პროგრამების სააგენტოს აქტივების ადგილზე დათვალიერების, 2020 43 სსიპ - დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროექტების წლის 29 სექტემბრის, ოქმი N7. 44 1200 კვ.მ ფართობზე დამონტაჟებული იყო დაფნის საშრობი ღუმელები (სამი ერთეული) და ნედლეულის საფერთხი დანადგარი, შენობის გარე პერიმეტრზე დასაწყობებული იყო ამავე კოოპერატივის კუთვნილი დაფნის ნედლეული. 45 საქართველოს კანონი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“; საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 ოქტომბრის N326 დადგენილება „სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემისას საჯარო აუქციონის ჩატარების შესახებ დებულების დატკიცების თაობაზე“; საქართველოს კანონი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ მუხლი 33, პუნქტი პირველი და მე-3; მუხლი 36, პუნქტი პირველი; საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 ოქტომბრის N326 დადგენილება „სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემისას საჯარო აუქციონის ჩატარების შესახებ დებულების დატკიცების თაობაზე“, მუხლი პირველი, პუნქტი 6; მუხლი 7, პუნქტი 2.; აუქციონის პირობებით უძრავი ქონების სარგებლობის გადაცემის ვადად განსაზღვრული იყო ერთი წელი (აუქციონი 18.02.2016 წელი, N80219, ლოტი N273729); აუქციონის პირობებით უძრავი ქონების სარგებლობის გადაცემის ვადად განსაზღვრული იყო ერთი წელი (აუქციონი 18.02.2016 წელი, N80219, ლოტი N273729; 1 აშშ დოლარის კურსი გაიზარდა 2.4-დან 2.84-მდე, ანუ დაახლოებით 18%-ით. 46 75.6 კვ.მ. გარდაბნის მუნიციპალიტეტი, ვაზიანის დასახლება N1. 47 337.5 კვ.მ-ზე მოწყობილია პრიმიტიული სასტუმრო, აფხაზეთის ოკუპირებული ტერიტორიიდან გადმოსული პირების (ავადმყოფების) დროებით განსათავსებლად. 48 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის მე-2 პუნქტი. 49 საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, მუხლი 13, პუნქტი 9. 50 ქ. ქუთაისში, გუგუნავას ქ. N1-ში მდებარე 159,02 კვ.მ ნაგებობა (თავის დროზე უკანონოდ მიშენებული ნაგებობა). შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 16 2020 შიდა აუდიტის სამსახურის მიერ ჩატარებული შესაბამისობის აუდიტის ანგარიშში51 ფიქსირდება და საიჯარო ფართების ადგილზე დათვალიერების პროცესშიც გამოვლინდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე დამაგრებულ შენობა-ნაგებობაზე52 უნებართვო მიშენების ფაქტი, რომელშიც აუდიტის მიმდინარეობის დროს განთავსებული იყო ავტოსერვისის ობიექტი. დასკვნა რეკომენდაცია N1 მიწაზე არსებული მიშენების გათვალისწინების გარეშე, ზემოაღნიშნული ფართის (მიწის) იჯარით გასაცემად გამოცხადებულ საჯარო აუქციონში უკონკურენტო პირობებში გაიმარჯვა ფიზიკურმა პირმა. სახელშეკრულებო ღირებულებამ თვიურად 47.0 ლარი შეადგინა (1კვ.მის ფასი − 0.27 ლარი). არც აუქციონის გამოცხადების, არც ხელშეკრულების დადების ეტაპზე და არც შემდგომ, სსიპ − ბიზნესინკუბატორის53 მიერ არ იყო გათვალისწინებული მიწის ნაკვეთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი − მიშენება (159,02 კვ.მ), რომელიც პოტენციურად მოიჯარის დაინტერესების საგანს წარმოადგენს. ამასთან ერთად, ვერ იქნა წარმოდგენილი მიწის საიჯარო ქირის განსაზღვრის შესახებ აუდიტორის შეფასება.54 უძრავი ქონების იჯარით გაცემისას, აფხაზეთის ა/რ უწყებების ხელმძღვანელებისა და ფინანსური მენეჯერების მიერ მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა უგულებელყოფით, უძრავი ქონების იჯარის შესახებ ხელშეკრულების გარეშე გაცემითა და კერძო სამართლის სუბიექტების მიერ არამართლზომიერად სახელმწიფო არაფინანსური რესურსის სარგებლობით, იქმნება საჯარო დაწესებულებებისადმი მიყენებული ფინანსური ზიანისა და უძრავი ქონების არაეფექტიანად გამოყენების რისკები. ფინანსთა სამინისტროს სსიპ − ბიზნესინკუბატორს სსიპ − პროექტების სააგენტოს უზრუნველყოფილ იქნეს, რომ:  დამატებითი ეკონომიკური შემოსავლის მიღების მიზნით სარგებლობაში არსებული ფართების იჯარით გაცემისას, მეიჯარეებმა აუქციონის ჩაატარონ კონკურენტული გარემოსა და საჯაროობის პირობების გათვალისწინებით.  დაწესდეს სათანადო კონტროლი მოიჯარეების მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის განხორციელებაზე.  შემუშავდეს და დაინერგოს რომლებიც უზრუნველყოფს კონტროლის მუდმივი ისეთი მექანიზმები, მონიტორინგის დაწესებას 51 „სსიპ - აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტაჟირების, კვალიფიკაციის ამაღლებისა და დასაქმების ხელშეწყობის ცენტრის ბიზნესინკუბატორის მიერ 2017-2018 წლებში და 2019 წლის 6 თვის განმავლობაში განხორციელებული საქმიანობის შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში“. 52 საკადასტრო კოდი 03.05.24.398. 53 აუქციონის გამოცხადებისას აღნიშნული ფართი იყო სსიპ - ბიზნესინკუბატორის სარგებლობაში. 54 2014 წელს განხორციელებული შეფასება ეხებოდა N1 შენობის ერთი კვ.მ ფართის საიჯარო ქირის განსაზღვრას. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 17 2020 მოიჯარეების მიერ ხელშეკრულების პირობების დაცვაზე და ხელს შეუწყობს დარღვევების გამოვლენის შემთხვევაში შესაბამის რეაგირებას. 2.2. უძრავი ქონების გამოყენება დებულებით განსაზღვრული მიზნების განსახორციელებლად 2.2.1 შეუსაბამობები დებულებით განსაზღვრული მიზნების განსახორციელებლად უძრავი ქონების გამოყენებაში 2.3. აქტივების მართვა დამტკიცებული პროგრამების ფარგლებში 2.3.1 დარღვევები დამტკიცებული პროგრამების ფარგლებში აქტივების მართვაში კრიტერიუმი: დებულების55 შესაბამისად, სსიპ − ბიზნესინკუბატორის მიზანია აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული, შრომისუნარიანი მოსახლეობის, უპირატესად, აფხაზეთიდან დევნილი ახალგაზრდების დასაქმება, უმუშევრობის შემცირება და სიღარიბის დაძლევა − სტაჟირება/კვალიფიკაციის ამაღლების, მცირე ბიზნესის წარმართვისთვის საჭირო უნარ-ჩვევების ფორმირების, ბიზნესინკუბატორის მოდელების გამოყენების სხვა ინოვაციური პროექტების შემუშავება/განხორციელების, სამეწარმეო სუბიექტებთან, საერთაშორისო და ადგილობრივ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან, სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის დაწესებულებებთან თანამშრომლობის გზით. ფაქტობრივი გარემოება: ფინანსთა სამინისტროს შიდა აუდიტის სამსახურის მიერ ჩატარებული შესაბამისობის აუდიტის ანგარიშიდან56 ვლინდება, რომ 2017-2019 წლებში და აუდიტის ჩატარების მომენტისათვისაც, ორგანიზაციის მიერ არ იყო შესრულებული მასზე დებულებით განსაზღრული ძირითადი ფუნქციები და მასზე სარგებლობის უფლებით გადაცემული უძრავი ქონება გამოყენებული იყო მხოლოდ იჯარით გასაცემად. კრიტერიუმი: საჯარო მოსამსახურე ვალდებულია თავისი სამსახურებრივი უფლებამოსილება საჯარო სამსახურის პრინციპებისა და საჯარო ინტერესების დაცვის საფუძველზე განახორციელოს. საჯარო მოსამსახურე ვალდებულია რესურსების ეკონომიურად გამოყენებითა და ხარჯვით ეფექტიანად, სწორად და კოორდინირებულად წარმართოს საჯარო სამსახურში ორგანიზაციული პროცესი.57 საჯარო მოხელე ვალდებულია ყურადღება გაამახვილოს არსებულ თუ შესაძლო ინტერესთა შეუთავსებლობაზე და მიიღოს ზომები ინტერესთა 58 შეუთავსებლობის ნებიმიერი შემთხვევის დაუშვებლობისათვის. ფაქტობრივი გარემოება: სსიპ − პროექტების სააგენტოს მიერ დამტკიცებული პროგრამების („მაღალეფექტური მრავალწლიანი კენკროვანი კულტურის (ლურჯი მოცვი) წარმოების განვითარების სოციალურ-ეკონომიკური ხელშეწყობა“ და „აფხაზეთიდან დევნილთა მდგომარეობის გაუმჯობესების ხელშეწყობა ერთწლიანი კულტურების წარმოების გზით“)59 განსახორციელებლად ფინანსთა სამინისტროს მიერ მოძიებულ იქნა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი60 ხობის რაიონის სოფელ ზემო ქვალონში.61 55 სსიპ - ბიზნესინკუბატორის დებულების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი. 56 სსიპ - ბიზნესინკუბატორის მიერ 2017-2018 წლებში და 2019 წლის 6 თვის განმავლობაში განხორციელებული საქმიანობის შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში. 57 საქართველოს კანონი „საჯარო სამსახურის შესახებ“ მე-7, მე-8 და მე-10 მუხლები. 58 საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, მუხლი 3, პუნქტი 3; მუხლი 134 პუნქტი 2, ქვეპუნქტები: „ა“ და „ბ“. 59 პროგრამული ბიუჯეტის კოდი N 18 07 03. 60 182033,0 კვ.მ., საკადასტრო კოდი 45.05.22.006; წერილები: 09.03.2020 წლის - სამინისტროს გასული წერილი-თხოვნა და 06.04.2020 წლის სააგენტოს პასუხი სამინისტროს თხოვნაზე. 61 სსიპ-სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სამეგრელო - გურია - ზემო სვანეთის მომსახურების ცენტრმა ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ქვალონში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი უვადო სარგებლობის უფლებით გადასცა აფხაზეთის ა/რ ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტროს და შემდგომში - სსიპ - დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროგრამებისა და პროექტების სააგენტოს. აღნიშნული 18 ჰა მიწის ნაკვეთი ემიჯნება შპს „მედერის“ 30 ჰა მიწის ნაკვეთს. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 18 2020 სსიპ − პროექტების სააგენტოს წარმომადგენლის განმარტებით, სსიპ ვერ გამოიყენებდა სახელმწიფო პროგრამა „დანერგე მომავალს“ არსებული შეზღუდვების გამო, რამაც სხვა ფაქტორებთან ერთად განაპირობა კერძო სამართლის სუბიექტის მოძიების აუცილებლობა, რომელთან (ერთობლივი თანამშრომლობით) შესაძლებელი გახდებოდა პროგრამით გათვალისწინებული აქტივობების განხორციელება. წარმოდგენილი დოკუმენტაციისა და მოპოვებული ინფორმაციის ანალიზით დგინდება, რომ:  არ დასტურდება კერძო სამართლის სუბიექტის (შპს „მედერი“) არსებული ფორმით პროგრამაში ბენეფიციარად ჩართვის აუცილებლობა და მისი შერჩევის პროცესის გამჭვირვალობა. აუდიტის ობიექტის62 განმარტება/მსჯელობა არარელევანტურია, ვინაიდან ვერ იქნა წარმოდგენილი ფაქტობრივი დოკუმენტაცია63, რომლითაც დადასტურდებოდა შერჩევის პროცესის ჩატარების აუცილებლობა, გამჭვირვალობა და სამართლიანობა. გარდა ამისა, გაფორმებული ურთიერთგაგების მემორანდუმი64 (შემდგომ − მემორანდუმი), რომელიც ხარვეზებითაა შედგენილი65, თავისი შინაარსიდან გამომდინარე მიუთითებს, რომ შპს „მედერის“ მხრიდან აღებულია გარკვეული მომსახურების (აქტივობის)66 სანაცვლოდ სსიპ − პროექტების სააგენტოს მიერ საბიუჯეტო რესურსის ხარჯვის ვალდებულება,67 ანუ ფაქტობრივად განხორციელდა მომსახურების   შესყიდვა, რაც წარმოადგენს სახელმწიფო შესყიდვას68 და უნდა რეგულირდებოდეს მოქმედი კანონმდებლობის69 შესაბამისად. ერთობლივი მემორანდუმის გასაფორმებლად შერჩეული იურიდიული პირის − შპს „მედერის“ მთლიანი ქონება, ურთიერთგაგების მემორანდუმის გაფორმებისას, დაყადაღებული იყო და მასზე ფიქსირდებოდა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა.70 შეირჩა და გაფორმდა ერთობლივი თანამშრომლობის მემორანდუმი ისეთ პირთან (შპს „მედერი“), რომლის დამფუძნებლებიც71 არიან აფხაზეთის ა/რ მთავრობის წევრების72 ახლო ნათესავები.73 ამავდროულად, აფხაზეთის ა/რ მთავრობის ერთ-ერთი წევრი74 2019 წლის 8 ივლისამდე, ანუ მემორანდუმის გაფორმებამდე 4 თვით ადრე, იკავებდა შპს „მედერის“ დირექტორის თანამდებობას. 62 ი. დ. 63 (მაგალითად, კერძო სამართლის სუბიექტის კონკურსის წესით შერჩევის დამადასტურებელი საბუთები, რომლითაც დადასტურდებოდა ოფიციალური გადაწყვეტილება კონკურსის ჩატარებაზე, კონკურსის (შერჩევის) შესაბამისი პირობებით/კრიტერიუმებით გამოცხადება, კონკურსში მონაწილე სხვადასხვა პირთა ოფიციალური მონაწილეობა (განაცხადები), შერჩევის პროცესის განხილვა, ოფიციალურად მიღებული გადაწყვეტილებები კონკურსში გამარჯვებულის თაობაზე და ა.შ.). 64 2019 წლის 5 ნოემბრის ურთიერთგაგების მემორანდუმი. 65 პუნქტები: 3.1.1, 3.1.2, 3.1.3, 3.1.4, 3.1.5, 3.2.1, 3.2.2, 3.2.3, 3.2.4, 3.2.5 მემორანდუმში შინაარსობრივად არ ფიქსირდება. 66 2019 წლის 5 ნოემბრის ურთიერთგაგების მემორანდუმის მუხლები: 2 და 4, პუნქტი 4.2. 67 2019 წლის 5 ნოემბრის ურთიერთგაგების მემორანდუმის მუხლი 4, პუნქტი 4.1, ქვეპუნქტები 4.1.1; 4.1.2. 68 საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“, მუხლი 3, პუნქტი 1, ქვეპუნქტი „ა“. 69 საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“, მუხლი 3, პუნქტი 1, ქვეპუნქტი „თ“. 70 ამონაწერები მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან, რეგ. N B18091239 და N B19135383. 71 ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან, რეგ. N B20049261. 72 აფხაზეთის ა/რ მთავრობის თვმჯდომარე, აფხაზეთის ა/რ ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის მინისტრი. 73 და და ქალიშვილი. საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, მუხლი 4, ქვეპუნქტი „ბ“. 74 აფხაზეთის ა/რ ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის მინისტრი. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 19 2020    პროექტების სააგენტომ წინასწარ მიიღო ნებართვა გამარტივებულ შესყიდვებზე, შეარჩია ინდ. მეწარმე თემურ თირქია და შპს „აგროფუმი“, დადო ხელშეკრულება მათთან, რომლებმაც შპს „მედერის“ კუთვნილი მიწის ფართობის ტერიტორია შემოღობეს, დაამუშავეს მიწა და ჩაატარეს კულტივაცია, რაზეც გაიხარჯა საბიუჯეტო სახსრები 57.4 ათასი ლარის ოდენობით. პროექტების სააგენტომ პროგრამის ფარგლებში გამოყოფილი საბიუჯეტო ასიგნებებიდან სრულად გადაუხადა შემსრულებლებს75 შესრულებული სამუშაოების საფასური. აუდიტის ჩატარების მომენტისათვის, შპს „მედერის“ კუთვნილი მიწის 30 ჰა-დან 10 ჰა-ზე მოცვი შპს „მედერის“ მიერ გაშენებული არ იყო.76   ფაქტობრივი შემოწმებით დადგინდა, რომ ზემოაღნიშნულ ფართზე დათესილი იყო სიმინდის ერთწლიანი კულტურა, რასაც მემორანდუმის პირობები არ ითვალისწინებდა; სააგენტოს ბალანსზე რიცხული მიწის ნაკვეთის77 მხოლოდ ნაწილზე78 დაითესა ერთწლიანი სიმინდის კულტურა და აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მხოლოდ ნაწილი შემოიღობა.79 იმ პირობებში, როდესაც სრულად არ იქნა გამოყენებული სახელმწიფო სარგებლობაში არსებული არაფინანსური აქტივი (18,2 ჰა-დან მხოლოდ 10 ჰა-ზე დაითესა სიმინდის ერთწლიანი კულტურა) გაფორმებული მემორადუმის ფარგლებში საბიუჯეტო სახსრების80 უმეტესი ნაწილი მოხმარდა კერძო სამართლის სუბიექტის81 მიწის ნაკვეთის გაუმჯობესებას,82 რის გამოც სახელმწიფომ არსებითი სარგებელი ვერ მიიღო. დასკვნა პროექტების სააგენტოს ხელმძღვანელობის არასთანადო კონტროლის, არამართლზომიერი გადაწყვეტილებებისა და მოქმედი კანონმდებლობის პრინციპების83 დარღვევის შედეგად, არაეფექტიანად/კანონშეუსაბამოდ იქნა გამოყენებული სახელმწიფო არაფინანსური /ფინანსური რესურსი. რეკომენდაცია N2 ფინანსთა სამინისტროს სსიპ − პროექტების სააგენტოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ − პროექტების სააგენტომ ერთობლივად შეიმუშაონ კონტროლის ისეთი მექანიზმები, რომლებიც მომავალში უზრუნველყოფს ინტერესთა შეუთავსებლობასთან დაკავშირებით პრევენციულ ღონისძიებებს და ხელს შეუწყობს სახელმწიფო ქონების ეფექტიანად გამოყენებას. ამავდროულად სათანადო გადაწყვეტილების მიღების მიზნით, განიხილონ მემორანდუმთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები. 75 ინდ. მეწარმე თემურ თირქია და შპს „აგროფუმი“. 76 მემორანდუმის მიხედვით მოცვი უნდა გაშენებულიყო 2020 წლის 31 დეკემბრამდე. 77 182033,0 კვ.მ, საკადასტრო კოდი 45.05.22.006. 78 დაახლოებით, 10 ჰა. 79 აღნიშნული განპირობებული იყო შპს „მედერის“ ფართის (რომელიც ემიჯნება პროექტების სააგენტოს მიწის ნაკვეთს) შემოღობვით. 80 57.4 ათასი ლარი. 81 შპს „მედერი“. 82 მიწის შემოღობვის, დამუშავება-კულტივაციის სამუშაოები. 83 საქართველოს კანონი „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“, მუხლი 3, პუნქტი 3; მუხლი 132, პუნქტები: 4 და 6; მუხლი 134, პუნქტი 2, ქვეპუნქტები: „ა“ და „ბ“; საქართველოს კანონი „საჯარო სამსახურის შესახებ“, მუხლები: 7, 8 და 10. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 20 2020 2.4. უძრავი ქონების სამართლებრივი უფლებების რეგისტრაცია კრიტერიუმი: უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში სავალდებულო რეგისტრაციას ექვემდებარება უძრავ ნივთთან დაკავშირებული სანივთო უფლებები, მათ შორის, საკუთრება, უზუფრუქტი და საჯარო სამართლით გათვალისწინებულ სარგებლობასა და მფლობელობასთან დაკავშირებული უფლებები.84 საჯარო 2.4.1 სამართლებრივი უფლების რეგისტრაციის გარეშე ქონების ფლობა რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტი ადასტურებს ქონებაზე უფლების წარმოშობასა და სახელმწიფოს მიერ საჯარო აქტით დადასტურების გზით გარანტირებულს ხდის უფლების ნამდვილობას.85 ფაქტობრივი გარემოება:  აფხაზეთის ა/რ მთავრობის არქივი სარგებლობდა86 არასაცხოვრებელი დანიშნულების ფართით, თუმცა მასზე სამართლებრივი უფლებები   საჯარო რეესტრში არ დარეგისტრირებულა. სსიპ − კაპელას სარგებლობაში არსებული ფართი87 არ ფიქსირდებოდა საჯარო რეესტრის ამონაწერში. ასევე ერთ შემთხვევაში − ფართი არასწორად88 იყო დაფიქსირებული საჯარო რეესტრის ამონაწერში. მიუხედავად იმისა, რომ განათლების სამინისტროს სსიპ − სპორტული მომზადების ცენტრი 2019 წლიდან გაუქმდა, საჯარო რეესტრის ამონაწერში აღნიშნული ორგანიზაციის სახელზე მაინც იყო მითითებული ფართი.89 მართვის სტრუქტურის სრულყოფის და ხარჯების ოპტიმიზაციის მიზნით აფხაზეთის აღმასრულებელ უწყებეში 2017-2019 წლებში განხორციელდა რამდენიმე სტრუქტურული ცვლილება,90 რასაც მოჰყვა აქტივების გადაცემა/გადანაწილება. ჩატარებული აუდიტორული პროცედურებით გამოვლინდა უძრავ ქონებაზე უფლებათა რეესტრში სავალდებულო რეგისტრაციის არაჯეროვანი/დაგვიანებული შესრულების ფაქტები, რაც ეწინააღმდეგება მოქმედი კანონების91 მოთხოვნებს. მაგალითად:  2014 წელს აფხაზეთის ა/რ სოფლის მეურნეობის, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების საქვეუწყებო დაწესებულებას − სატყეო სამმართველოს, საქმიანობის განსახორციელებლად სარგებლობაში გადაეცა ფართი ქ. თბილისში.92 აღნიშნული სამმართველოს გაუქმების შემდეგ, ამ ფართით სარგებლობდა ახლადშექმნილი უფლებამონაცვლე სსიპ − გამწვანების და გარემოს დაცვითი პროექტების სააგენტო, ხოლო შემდგომში იმავე ფართით სარგებლობდა სსიპ − დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროექტების და პროგრამების სააგენტო, თუმცა 84 „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი. საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის მე-3 პუნქტი; საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 1 ოქტომბრის N302 დადგენილებით დამტკიცებული „სახელმწიფო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან საჯარო სამართლის იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობაში გადაცემის შესახებ მიმართვის წარდგენის, მისი განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი. 86 ქ. თბილისში, ვაჟა-ფშაველას გამზირის N1-ში 47 კვ.მ. 87 18 კვ.მ. 88 დაფიქსირებულია 102,23 კვ.მ-ის ნაცვლად - 48,99 კვ.მ. 89 50,31 კვ.მ. 90 აფხაზეთის ა/რ მთავრობის 2019 წლის 26 ნოემბრის დადგენილება N40 „კულტურის, სპორტის და ახალგაზრდულ საქმეთა სააგენტოს შექმნის შესახებ“; 2019 წლის 3 მაისის - N19, 17 ივლისის - N23, 30 ივლისის - N24 და 2019 წლის 13 სექტემბრის - N29 აფხაზეთის ა/რ კანონები „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ აფხაზეთის კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე. 91 „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონი და „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონი. 85 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ 92 122.28 კვ.მ - თამარაშვილის ქუჩის N15ა-ში (საკადასტრო კოდი N01.10.16.003.001.01.514). შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 21 2020  კანონმდებლობის მოთხოვნის შესაბამისად, საჯარო რეესტრში აუცილებელი ცვლილება არ განხორციელებულა. ერთ შემთხვევაში არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი93 2017 წელს გადაეცა ფინანსთა სამინისტროს სსიპ გამწვანების და გარემოს დაცვითი პროექტების სააგენტოს. აღნიშნული სააგენტო დასკვნა გაუქმდა 2019 წელს, თუმცა ქონება კვლავ მის სახელზე იყო რეგისტრირებული (იხ. დანართი N1, სამართლებრივი უფლების რეგისტრაციის გარეშე ქონების ფლობა). ზემოაღნიშნული შეუსაბამობები გამოიწვია აუდიტის ობიექტების ხელმძღვანელების მიერ უძრავი ქონების მართვაში არსებულმა კონტროლის ნაკლოვანებებმა, რის გამოც დაფიქსირდა უძრავი ქონებით მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნების94 შეუსაბამოდ სარგებლობა და შეიქმნა 2.4.2 უძრავი ქონების ფლობა (დამაგრება) შეუსაბამო სანივთო უფლებით სახელმწიფო ქონების არაეფექტიანად გამოყენების რისკები. კრიტერიუმი: ფიზიკურ ან კერძო სამართლის იურიდიულ პირს სახელმწიფო ქონებას სასყიდლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული სარგებლობის ფორმებით, აუქციონის საფუძველზე, ქონების მმართველის თანხმობით გადასცემს ის სახელმწიფო ორგანო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ორგანო, მუნიციპალიტეტი ან საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელსაც ეს ქონება სარგებლობაში აქვს გადაცემული ან ბალანსზე ერიცხება. თუ სახელმწიფო ქონება არ არის სარგებლობაში გადაცემული, მას ფიზიკურ პირს ან კერძო სამართლის იურიდიულ პირს სარგებლობაში გადასცემს ქონების მმართველი დადგენილი წესით.95 ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო ქონების სასყიდლით ან უსასყიდლოდ, აუქციონის გარეშე გადაცემა, გარდა უძრავ ნივთზე სერვიტუტის უფლების დადგენისა და ამ მუხლის 24 პუნქტით განსაზღვრული შემთხვევებისა, შესაძლებელია განხორციელდეს მხოლოდ საქართველოს მთავრობის თანხმობით.96 სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის სარგებლობაში გადაცემა საჯარო რეესტრში უნდა დაარეგისტრიროს იმ სახელმწიფო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შესაბამისმა ორგანომ, მუნიციპალიტეტმა, ფიზიკურმა პირმა, საჯარო სამართლის ან კერძო სამართლის იურიდიულმა პირმა, რომელსაც სარგებლობაში გადაეცა ეს ქონება.97 უძრავ ქონებაზე უფლების წარმოშობისთვის სავალდებულოა ამ უფლების რეგისტრაცია98 საჯარო რეესტრში. ფაქტობრივი გარემოება: საჯარო რეესტრში რეგისტრირდებოდა სარგებლობის უფლება და ფინანსთა სამინისტროს ბალანსზე ერიცხებოდა ისეთი უძრავი ქონება, რომლითაც 93 ქ. თბილისი, თელეთი, კრწანისის ქ. N85ა-ში მდებარე, აფხაზეთის ა/რ ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტროს სსიპ - დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროექტების და პროგრამების სააგენტოს სარგებლობაში არსებული 15 000,0 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. 94 დარღვეულია „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის მე-3 პუნქტის და საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 1 ოქტომბრის N302 დადგენილების პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნები. 95 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის პირველი პუნქტი. 96 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის მე-2 პუნქტი. 97 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის მე-3 პუნქტი. 98 „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 22 2020 კანონშეუსაბამოდ99 სარგებლობდნენ სამინისტროს კონტროლირებადი ერთეულები − სხვადასხვა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება. ცხრილი N2. ფაქტობრივად მოსარგებლე ფაქტობრივად დაკავებული ფართი (კვ.მ.) შპს აფხაზეთიდან იგპ ხობის პოლიკლინიკა 100,0 შპს საოჯახო მედიცინის ცენტრი ,,ცხუმი" 559,0 შპს აფხაზეთიდან იგპ წყალტუბოს პოლიკლინიკა 750,0 შპს დევნილთა საოჯახო მედიცინის ცენტრი ,,აფხაზეთი" 269,6 საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია წარმოადგენს უძრავ ქონებაზე უფლების დამდგენ ფაქტს, ე.ი. სანივთო უფლებები „ძალაში შედის“ მხოლოდ მისი რეგისტრაციის შემდეგ, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნა დაცული არ იყო. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, უკანონოდ,100 დადგენილი წესისა და მოთხოვნების შეუსაბამოდ, შპს-ების მიერ რეგისტრაციის გარეშე101 სახელმწიფო ქონების ფლობა იყო არამართლზომიერი ქმედება და წარმოქმნიდა დასკვნა რეომენდაცია N3 2.5. ამორტიზებული, გამოუყენებლი უძრავი ქონება 2.5.1 გამოუყენებელი უძრავი ქონება გრძელვადიან პერსპექტივაში ქონების მართვის თვალსაზრისით მაღალ განუსაზღვრელობებს. ფინანსთა სამინისტროს მიერ 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი შპს-ების (სამედიცინო დაწესებულებები) მიერ სახელმწიფო ქონებით კანონშეუსაბამოდ102 სარგებლობა ზრდის ამ ქონების არაეფექტიანად გამოყენების რისკებს. აფხაზეთის ა/რ მთავრობის აპარატს ფინანსთა სამინისტროს დევნილთა სამინისტროს განათლების სამინისტროს შემუშავდეს კონტროლის ისეთი მექანიზმი, რომელიც, ერთი მხრივ, ხელს შეუწყობს უძრავ ქონებაზე სანივთო უფლების რეგისტრაციას დადგენილი წესით და, მეორე მხრივ, არ დაუშვებს სახელმწიფო ქონებით უკანონოდ სარგებლობას. კრიტერიუმი: მოქმედი ინსტრუქციის103 მიხედვით, აქტივი არის რესურსი, რომელსაც ერთეული აკონტროლებს წარსულში მომხდარი ეკონომიკური მოვლენების შედეგად და საიდანაც მოელის ეკონომიკური სარგებლის ან მომსახურების პოტენციალის მიღებას. ფაქტობრივი გარემოება: რიგი სამინისტროს104 ბალანსზე ირიცხებოდა ფიზიკურად ამორტიზებული და საექსპლუატაციოდ უვარგისი შენობები და სხვა გამოუყენებელი უძრავი ქონება. ასე მაგალითად: 99 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის პირველი პუნქტი, მე-2 პუნქტი, მე-3 პუნქტი. საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის პირველი პუნქტი, მე-2 პუნქტი, მე-3 პუნქტი. 101 „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი. 102 დარღვეულია საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 1 ოქტომბრის N302 დადგენილებით დამტკიცებული „სახელმწიფო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან საჯარო სამართლის იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობაში გადაცემის შესახებ მიმართვის წარდგენის, მისი განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნები. 100 „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ 103 საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2007 წლის 28 დეკემბრის N1321 ბრძანებით დამტკიცებული „ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი ხელისუფლების საბიუჯეტო ორგანიზაციების ბუღალტრული აღრიცხვის შესახებ“ ინსტრუქცია. 104 ფინანსთა სამინისტრო, დევნილთა სამინისტრო, განათლების სამინისტრო. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 23 2020      დასკვნა ქ. თბილისსა და ქ. წყალტუბოში აფხაზეთის ა/რ ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული ფართები105 მოვლა-შენახვის მიზნით გადაეცა შპს დევნილთა საოჯახო მედიცინის ცენტრ „აფხაზეთს“ და შპს აფხაზეთიდან იგპ წყალტუბოს პოლიკლინიკას, თუმცა გადაცემული ფართები უმეტესწილად ავარიული და უფუნქციოა; ქ. ქუთაისში, აფხაზეთის ა/რ იგპ-დევნილთა სამინისტროს ბალანსზე რიცხულ ფართზე106 განთავსებული იყო სამინისტროს იმერეთში, გურიაში, რაჭა-ლეჩხუმ-ქვემო სვანეთსა და აჭარაში წარმომადგენლობა, თუმცა აღნიშნული ფართის დიდი ნაწილი107 სარემონტოა და უფუნქციოდაა; ქ. თბილისში, აფხაზეთის ა/რ განათლების და კულტურის სამინისტროს სსიპ − სოხუმის კონსტანტინე გამსახურდიას სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის ბალანსზე რიცხული შენობა108 დანგრეულია; ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის, სოფელ რიყეში მდებარე არასასოფლოსამეურნეო მიწის ნაკვეთი109 2014 წლიდან ერიცხებოდა სსიპ − ბიზნესინკუბატორს, რომელიც ამ ფართობით არ სარგებლობდა და არც ფინანსური მდგომარეობის შესახებ ანგარიშებში (ბალანსებში) აღრიცხულა. ფართობი 2020 წლის აპრილში გადაეცა სსიპ − დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროექტებისა და პროგრამების სააგენტოს. გადაცემული ფართობიდან ნაწილი110 კვლავ უფუნქციოდ იყო, ხოლო ნაწილზე111 მიწის კატეგორიის შეუცვლელად, არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე დაითესა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების კულტურა − სიმინდი; ფინანსთა სამინისტროს 2017-2018 წლებში სარგებლობის უფლებით ერიცხებოდა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწები 112 ქ. ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფლებში რიყესა და რუხში.113 როგორც დადგინდა, აღნიშნული მიწის ნაკვეთებით სამინისტროს სარგებელი არ მიუღია და 2018 წელს შესაბამისი წერილით114 სამინისტრომ აღნიშნული უძრავი ქონება უკან დაუბრუნა სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს. ფიზიკურად ამორტიზებულ, ადმინისტრაციული და საოპერაცო მიზნებისათვის გამოუყენებელ ქონებას არ მოაქვს ეკონომიკური სარგებელი და არ აკმაყოფილებს აქტივად აღიარების კრიტერიუმს. გამომდინარე იქიდან, რომ სახელმწიფო სარგებლობაში გადაცემული ქონება სათანადოდ არ იყო გამოყენებული და ამავდროულად აღნიშნული გამოუყენებელი ქონების დაცვასთან და მოვლაპატრონობასთან დაკავშირებით გაწეულ იქნა ხარჯები, დაფიქსირდა სახელმწიფო ქონების არაეფექტიანად გამოყენების ფაქტები. 105 ქ. თბილისი, ჩიტაიას ქ. N21-ში მე-3 სართულზე მდებარე 269.6 კვ.მ; ქ.წყალტუბო, 26 მაისის ქ. N17-ში მდებარე, 750,0 კვ.მ მიწაზე მდებარე 633,5 კვ. მ (აქედან,222,3 კვ. მ ფართობის სარდაფი უფუნქციოდაა წლების მანძილზე (მიმდინარეობს სარემონტო სამუშაოები), ასევე სარემონტოა და უფუნქციოდაა I სართულზე 113,6 კვ.მ). 106 ქ. ქუთაისი, ირაკლი აბაშიძის ქ.N27-ში მდებარე შენობაში, მესამე სართულზე 553,07 კვ.მ. 107 200 კვ.მ. 108 ქ.თბილისში, უზნაძის ქ.N68-ში მდებარე შენობა N7 - 21,06 კვ.მ ფართობის შენობა. 109 185766,0 კვ.მ. 110 85766,0 კვ.მ. 111 100000,0 კვ.მ. 112 95081კვ.მ. 113 3217588 კვ.მ. 114 N492/02, 05/10/2019 წ. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 24 2020 on�o,3c;pall .J<"'l6ooo<::>oll OU:)010 8::i:J,6o�8:)e,o, M<'l��oo '.'.'.J'bM-:J63D<::'w>'llll ,�03ne,oti a'lla::l�>foc;p o>ilr'l!J:)6�,ll. ,a,3c;poo'.'.'.)<::'><;p >doo3ae,ol, llo<'>'.'.'.Jdo'CJ<'>oll o>'.'.'.J'lxMllall�oll, b,<'>x.'.)e,ol, cla8oo<'>�oll, c;p, ll>o�OM <'>all'CJ<'>lloll \!)>�Mo3oll ao'b6om, 003[!60,<'>o�,oooll cJac;p�oll U>CZJ'.'.'.Jd:Jn<::>� o>BbM<'>ooa<::'l!'[JU >8MMQO�O'.'.'.J<::'O (0>ilr'l','.'.J!Jn6�[1<::'0) ','.'.JCl<'>>30 dM6�oll 8fu<'>o>3[!<::'0UOl3oll :::Jd>6 c;p,e,<'>-:ji�, c;p> c;p><;po[J60<::>0 fullom aouo l'»<::>>Blloc;p,6 R,8Mfu<'>,. ���, 17,am>6o >'.'.'.Jl!'Oo"'<'>o 'lf,<,c;pc'l6 � >'.'.'.Jl!'OQMMO lJ.\&.) o>v:f!� >'.'.'.Jl!'OQMM->UOUOD6QO 25 2020 დანართები დანართი N1. დიაგრამა. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების უწყებებისა და დაწესებულებების სტრუქტურა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ძირითადი მხარჯავი უწყებები აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლებისა და კულტურის სამინისტრო ზემო აფხაზეთში – აფხაზეთის მთავრობის წარმომადგენლობა აფხაზეთის ა/რ იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა სამინისტრო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტრო იუსტიციისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში აფხაზეთის ა/რ მინისტრის აპარატი დანართი N2. ინფორმაცია 2017-2019 წლებში მოქმედი საიჯარო ხელშეკრულებების შესახებ ხელშეკრულების რაოდენობა მიზნობრიობა შენიშვნა 1 ფართის იჯარა 10 ფართის იჯარა იჯარის ხელშეკრულება არ განახლებულა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია იჯარის ხელშეკრულება შპს „ჯეოტურანთან“ − 140,0 კვ.მ 2017 წელი აფხაზეთის ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტრო სსიპ − აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტაჟირების, კვალიფიკაციის ამაღლების და დასაქმების ხელშეწყობის ცენტრი − ბიზნესინკუბატორი შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში (375,6 კვ.მ) (4 104,78 კვ.მ) | 26 2020 2018 წელი სსიპ − სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „აფხაზეთი“ 2 სსიპ − აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტაჟირების, კვალიფიკაციის ამაღლების და დასაქმების ხელშეწყობის ცენტრი − ბიზნესინკუბატორი 13 სარეპეტიციო დარბაზის იჯარა მოკლევადიანი იჯარა (საათობრივი) ფართის იჯარა (5 138,78 კვ.მ) საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია იჯარის ხელშეკრულება შპს „ჯეოტურანთან“ -140,0 კვ.მ და შპს „უნადთან“ − 1 403,78 კვ.მ 2019 წელი სსიპ − სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „აფხაზეთი“ 3 სსიპ − აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტაჟირების, კვალიფიკაციის ამაღლების და დასაქმების ხელშეწყობის ცენტრი − ბიზნესინკუბატორი 23 სარეპეტიციო დარბაზის იჯარა მოკლევადიანი იჯარა (საათობრივი) ფართის იჯარა (8 911,83) საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია იჯარის ხელშეკრულება შპს „ჯეოტურანთან“ - 140,0 კვ.მ, შპს „უნადთან“ 1 403,78 კვ.მ და 1 577,05 კვ.მ. დანართი N3. სამართლებრივი უფლების რეგისტრაციის გარეშე ქონების ფლობა დაწესებულების დასახელება აფხაზეთის ა/რ მთავრობის არქივი ფაქტობრივად დაკავებული ფართი (კვ.მ) 47,0 შენიშვნა სსიპ - აფხაზეთის სავაჭროსამრეწველო პალატა სსიპ - დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროექტების და პროგრამების სააგენტო 48,58 სსიპ − გურამ ყურაშვილის სახელობის აფხაზეთის სახელმწიფო საგუნდო კაპელა. 18,0 გაფორმებულია ფართობის თხოვების ხელშეკრულება სახელმწიფო არქივთან 2015 წელს, თუმცა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ იყო. ფართი გადაეცა 2018 წელს, ხოლო საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა 2019 წელს. ფართობი 2014 წლის 19 ნოემბერს გადაეცა აფხაზეთის ა/რ სოფლის მეურნეობის, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების საქვეუწყებო დაწესებულება სატყეო სამმართველოს, რომლის შემდეგ შეიქმნა ამ ფართით მოსარგებლე (უფლებამონაცვლე) სსიპ გამწვანების და გარემოს დაცვითი პროექტების სააგენტო, ამის შემდეგ 2019 წლიდან ფართით სარგებლობდა სსიპ - დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროექტების და პროგრამების სააგენტო, თუმცა შესაბამისი ცვლილებები (ჩანაწერი) საჯარო რეესტრში არ განხორციელებულა. საჯარო რეესტრის ამონაწერში ფართი არ ფიქსირდება. სსიპ − გურამ ყურაშვილის სახელობის აფხაზეთის სახელმწიფო საგუნდო კაპელა 48,99 საჯარო რეესტრის ამონაწერში დაფიქსირებულია 102,23 კვ.მ აფხაზეთის ა/რ განათლებისა და კულტურის სამინისტრო 50,31 ფართი საჯარო რეესტრის ამონაწერში დაფიქსირებულია სსიპ − სპორტული მომზადების ცენტრის სახელზე, რომელიც გაუქმებულია 2019 წლიდან. 122,28 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 27 2020 იუსტიციისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში აფხაზეთის ა/რ მინისტრის აპარატი აფხაზეთის ა/რ იგპ-დევნილთა სამინისტრო (აღმოსავლეთის წარმომადგენლობა) 193,11 საჯარო რეესტრი არ განახლებულა და ფართი რეგისტრირებულია ნდობის აღდგენისა და შერიგების საკითხებში აფხაზეთის ა/რ მინისტრის აპარატის სახელზე. 24,2 2015 წლის 03 დეკემბრიდან რეგისტრირებულია აფხაზეთის ა/რ მთავრობის აღმოსავლეთის წარმომადგენლობის სახელზე. სსიპ − დევნილთა საარსებო წყაროების მხარდამჭერი პროექტების და პროგრამების სააგენტო 15000 ფართი 2017 წელს გადაეცა აფხაზეთის ა/რ ფინანსთა და დარგობრივი ეკონომიკის სამინისტროს სსიპ − გამწვანების და გარემოს დაცვითი პროექტების სააგენტოს. აღნიშნული სააგენტო გაუქმდა 2019 წლის სექტემბერში, ხოლო ქონება კვლავ მის სახელზეა რეგისტრირებული. საკონტაქტო ინფორმაცია ვებგვერდი და სოციალური მედია https://www.sao.ge/ https://www.budgetmonitor.ge/ka http://www.blog.sao.ge/ http://www.sai.ge/main/ https://www.linkedin.com/company/stateauditoffice/ https://www.youtube.com/user/saogeorgia https://www.facebook.com/www.sao.ge ცხელი ხაზი (+995 32) 243 81 81 ელექტრონული ფოსტა sao@sao.ge შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში | 28