„რაჭის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“

პროექტი საქართველოს კანონი რაჭის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ მუხლი 1. კანონის რეგულირების სფერო 1. ეს კანონი არეგულირებს ძირითად სამართლებრივ ურთიერთობებს რაჭის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის სფეროში. 2. რაჭის დაცული ტერიტორიებისათვის მიკუთვნებული ტერიტორიის მიწის, ტყის, წყლის და სხვა ბუნებრივი რესურსების, აგრეთვე, ისტორიულ-კულტურული ძეგლების დაცვასა და გამოყენებასთან დაკავშირებული ურთიერთობები რეგულირდება ამ კანონითა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით. მუხლი 2. კანონის ძირითადი მიზნები და ამოცანები 1. კანონის ძირითადი მიზნებია: ა) უზრუნველყოს რაჭის ეროვნული პარკის შექმნა; ბ) უზრუნველყოს რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიის (დამხმარე ზონის) შექმნა. გ) მოაწესრიგოს რაჭის ეროვნული პარკის და რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიის (დამხმარე ზონის) მართვის მექანიზმები; 2. კანონის ძირითადი ამოცანებია: ა) ხელი შეუწყოს ბუნებრივი პროცესების უწყვეტი განვითარების უზრუნველსაყოფად ბიოლოგიური მრავალფეროვნებით გამორჩეული, რაჭის დაცული ტერიტორიების ბუნებრივი ან სახეცვლილი ტერიტორიების დაცვას, აღდგენასა და გონივრულ გამოყენებას; ბ) უზრუნველყოს რაჭის დაცული ტერიტორიების ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტების, ცხოველთა და მცენარეთა სამყაროს, განსაკუთრებით საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ და „გლობალურ წითელ ნუსხაში“ შეტანილი გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა გენოფონდის დაცვა, აღდგენა და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შენარჩუნება; გ) უზრუნველყოს რაჭის დაცული ტერიტორიების ბუნებრივ და ისტორიულ-კულტურულ გარემოში რეკრეაციის, ჯანმრთელობის დაცვისა და ეკოტურიზმის მდგრადი განვითარებისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნის მექანიზმების ჩამოყალიბება; დ) უზრუნველყოს რაჭის დაცულ ტერიტორიებს მიკუთვნებული მიწის, წყლის, ცხოველთა სამყაროსა და სხვა ბუნებრივი რესურსების დაცვა, აღდგენა და გონივრული გამოყენება; ე) უზრუნველყოს რაჭის ეროვნულ პარკში განათლებისა და მეცნიერული კვლევა-ძიებისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნა, ბუნებრივი და ბიოეკოლოგიური რეჟიმის დაცვა, აღდგენა მონიტორინგის განხორციელება; ვ) უზრუნველყოს უნიკალური და იშვიათი ორგანული თუ არაორგანული ბუნებრივი წარმონაქმნების, ცალკეული ბუნებრივი კომპონენტების ანთროპოგენული ზემოქმედების შედეგად გადაგვარებისა და განადგურებისგან დაცვა; ზ) ხელი შეუწყოს ხალხური შემოქმედების ტრადიციათა შენარჩუნებასა და განვითარებას რაჭის დაცული ტერიტორიების მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიაზე (დამხმარე ზონა). მუხლი 3. რაჭის დაცული ტერიტორიების კატეგორიები 1. რაჭის დაცული ტერიტორიების ფუნქციურ-გეგმარებითი ორგანიზება ემყარება „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილ საფუძვლებს და მოიცავს დაცული ტერიტორიების შემდეგ კატეგორიებს: ა) რაჭის ეროვნული პარკი; ბ) რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია (დამხმარე ზონა); 2. ამ კანონით განსაზღვრული დაცული ტერიტორიების კატეგორიების ზონირება და ზონებში დაშვებული საქმიანობა დგინდება „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, შესაბამისი დაცული ტერიტორიის მენეჯმენტის გეგმით ან დროებითი რეგულირების წესით, მუხლი 4. რაჭის ეროვნული პარკის მდებარეობა და ფართობი 1. რაჭის ეროვნული პარკი იქმნება ონის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული საზღვრების ფარგლებში მოქცეულ ტერიტორიაზე, რომლის საერთო ფართობი შეადგენს 50835 ჰექტარს; 2. რაჭის ეროვნული პარკი მოიცავს შემდეგ გეოგრაფიულ კოორდინატებს: N 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 X 380203.7 379449.6 378764.7 378202.3 377928.5 377042.7 376400.5 375937.3 375449.3 374631.2 373281.1 372818.8 371977.2 371332.9 370853.1 370179.3 369876.2 369365.1 368431.5 367911.6 367492 367072.3 366652.7 366141.7 365477 365148.2 365245.8 365539.8 365004.7 364549.6 364397.9 364438.5 365000.6 365338.7 365828.5 Y 4724920 4724250 4723882 4723998 4724628 4724471 4723745 4722864 4722023 4721839 4721973 4722324 4722700 4722928 4723731 4724386 4725236 4725730 4725624 4726275 4727183 4728090 4728998 4729839 4730517 4731424 4732409 4733360 4733805 4732928 4731941 4730945 4730136 4729799 4727702 N 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 X 382262.2 382912.7 383381.4 383645.9 383555.3 383549.5 382950.2 382094.9 381541.3 381107.4 380768.3 378105.5 368884.8 366763.8 366101.2 365718.1 372689.3 371412.5 368786 366740 365527.3 377800.9 377808.9 367157.5 365899.9 363198.9 363344.2 362438.8 363338.2 363859.2 364252.2 362171.5 362615.9 364808.4 362664.7 Y 4730914 4730159 4729304 4728347 4727440 4727272 4727288 4726549 4726086 4725684 4725391 4731132 4738806 4742684 4743022 4742785 4737420 4736124 4725183 4726491 4733788 4731060 4730907 4743865 4746571 4742331 4745668 4747413 4744918 4739236 4740002 4734641 4736691 4725830 4733156 N 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 X 397800 397055.8 396257 395291.5 394386.6 393608.1 392856.1 392732.7 393684.6 394610.9 394073.1 393146.5 392249.4 392193.2 392313.6 392049.8 391756.7 391298 390505.5 389832 388942.8 388104.1 387756.2 387258.3 386587.2 386128.8 385250.8 384616.3 384627.8 385264.6 385960.1 386648.1 387203.7 389209.9 387388.6 Y 4727079 4726813 4726755 4726967 4726967 4727567 4728222 4728803 4729109 4729479 4729669 4729300 4729427 4730236 4730501 4730807 4730911 4730054 4729733 4729928 4729507 4729399 4730344 4730852 4730701 4730045 4730374 4730978 4731945 4732714 4733430 4734155 4734973 4734361 4735471 N 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 X 391985.9 391974.7 387811.2 387317.7 383579 383720.2 383627.6 383869.2 393581.7 392992.7 390392.6 393370.6 396528.7 396565.1 397109.2 396409.4 396631.1 397029.5 397805.3 388462.2 388460.9 388531.8 388521 381217.6 381244.1 381327.8 381258.6 387119.5 387126.5 387122.3 384733.5 384635.1 383041.7 383024.2 395062 Y 4729682 4729899 4730779 4723512 4721345 4721444 4720420 4720757 4721093 4722463 4722031 4721605 4725792 4726063 4726745 4728780 4728634 4726965 4724578 4727004 4727036 4727006 4726979 4720511 4720567 4720504 4720451 4732969 4732969 4732963 4736040 4736227 4735888 4736120 4731678 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 366588.2 366685.2 364843.6 365400.8 364921 365789.4 364989.7 364888.8 364458.2 364325.6 364148.7 364068.7 363509.3 362791.2 362519.8 362541.1 362274.6 362446 362795.9 362762.2 363362.2 363932.7 364004.2 364178.3 363686.9 363271.5 362460.3 361823 362287 363135 363648.4 363134.4 362695.4 362620.2 362893.5 363579 364006.2 380840.6 366421.8 366388.3 366141.9 366081.2 366438.1 366970.1 366696.1 367081.6 367510.8 368177.7 368294.2 367300 366520 369390 4726966 4726675 4725682 4725781 4726152 4725989 4725609 4726278 4727142 4728067 4729017 4729963 4730783 4731442 4732383 4733321 4734263 4735177 4736084 4736986 4737740 4738532 4739467 4740373 4741234 4742126 4742566 4743261 4744119 4744613 4745391 4746186 4747009 4747806 4748673 4749352 4749982 4745432 4748729 4747787 4746849 4745987 4745070 4744227 4742342 4741442 4740539 4739830 4738355 4738285 4736510 4735180 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 392470.3 395981.5 396014.9 395493.3 394302.8 393431.3 393235.8 392666.7 391724.2 390867.9 389956.5 389077.7 388255.5 387895.8 387090.6 386283.6 385783.1 385128.1 384378.8 383792.6 383636.3 383391.5 382504.3 381652.6 380978.5 380694.9 381187.2 381626.1 382152.9 382613.3 383001.4 383328.9 383697.8 384288.1 385119 386116.7 387098.6 388076 388935.8 389738.3 390622.1 391500 391450.7 392240.9 392784.9 393040.3 392888.2 393287.7 393818.3 394647 395495.9 396613.3 4723408 4727749 4728710 4728322 4721354 4721263 4722117 4722073 4721772 4722258 4722013 4721629 4722119 4723027 4723419 4722903 4722224 4721533 4720926 4721142 4720924 4719998 4719648 4719375 4720111 4721049 4721873 4722753 4723537 4724415 4725299 4726218 4727146 4727931 4728436 4728416 4728272 4728388 4728440 4728218 4728355 4728326 4727743 4727853 4727464 4726586 4725599 4725763 4726451 4726099 4725738 4725037 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 386645.9 385981.2 385315 384541.6 384017.5 383361.4 383063.7 383294.1 383829 384231.5 384348 384087.5 384312 383651.4 383199.2 382744.3 381501.3 380989.6 381725.9 391962.8 388508.7 387889 385468.4 396093 396364 398860 398355 395427.8 396718.4 390823.5 397455.1 383848.2 384847.2 386431.5 382336.1 381458.3 382170.5 382882.4 384596.9 391624.2 395058.1 397633.3 398155.7 398155.7 397453.5 395557.5 394723.8 392450.6 390230.9 391275.4 391646.7 392904.3 4734873 4734130 4733384 4732763 4731911 4732131 4732593 4733078 4733679 4734571 4735273 4735253 4735692 4735318 4735174 4735051 4734966 4735207 4735497 4733094 4733163 4735237 4740039 4732030 4732963 4731861 4730956 4728097 4728537 4729561 4729656 4731647 4730434 4730036 4734306 4736395 4735958 4735333 4735113 4731801 4721612 4724356 4726686 4726903 4726916 4728812 4729747 4728538 4730120 4727872 4728203 4725320 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 392916.4 384778.1 382959.1 390888.1 382360.4 381177.1 386882.9 383314.2 379117.5 375654.3 375076 375003.4 372895.2 374560.2 370689.4 369484.4 366773.2 366949.5 368688.6 371013.1 370055.4 371737 373852.5 373283.6 378724.2 380218.2 384874.8 376115.8 389354 392046.2 393584.9 394178 394644.7 394710.6 389871.3 388145.4 387016.8 387807.2 387657.5 368367.2 368619 368596.8 368886.3 368888.2 369024.8 369038.9 369104.6 369192.6 369266.7 369318 369395.9 369522 4732908 4736815 4737059 4735863 4737500 4736796 4738225 4745155 4745625 4746013 4746565 4747332 4748026 4747789 4748569 4749118 4749190 4748983 4748753 4748780 4748650 4748524 4747776 4748014 4745821 4745853 4742061 4736224 4736931 4734673 4734014 4734308 4733714 4733780 4736729 4738054 4735300 4735137 4735257 4725705 4725855 4725953 4725951 4726166 4726109 4726358 4726274 4726605 4726538 4726811 4726745 4726849 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 369848.1 370333.2 371208.6 371257.6 372142.7 372680.6 372619 373203.2 374190.7 375149.2 376008.8 376721.7 375828.1 376075 376629.5 377245.6 378231 379184.8 380064.6 380890.7 381684.6 4736060 4735874 4736158 4735583 4735437 4736191 4736989 4737614 4737467 4737210 4736715 4736301 4734048 4733671 4734494 4733759 4733623 4733327 4732874 4732310 4731720 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 397314.1 397560.5 396797.6 396889.9 397799.8 397882.3 398570.1 399245.8 400072.9 400873 401112 396996.3 397007.2 382801.3 384744.5 401242.4 401095.6 400847.7 400009.3 399176.8 398504.2 4724330 4724856 4725497 4726106 4726499 4727108 4727831 4728564 4729105 4729347 4729222 4729552 4729631 4736105 4736201 4729100 4729157 4729283 4729055 4728518 4727782 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 393166 395953.2 393601.7 395577.1 395391.9 394183.4 393051.3 391892.2 392456.5 395050.3 394741 395087.7 392633.7 392332.1 392710.5 391314.4 390209.3 387770.1 389506.5 392415.3 392867.4 4725320 4725643 4726473 4724765 4724802 4726121 4727109 4728042 4728715 4726080 4726861 4726911 4724338 4723417 4724266 4727715 4728105 4728290 4728511 4728624 4729156 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 373157.9 373347.1 373425.8 373841.4 373892.1 374053.3 374034.2 374280.9 374202.4 374387.7 388177.6 389328.5 388596.7 388742.2 389059.6 388944.5 389284.8 388287.8 388233.9 388562.1 4721991 4722270 4722205 4722564 4722789 4722778 4722879 4722891 4722953 4723181 4729330 4730177 4729601 4729819 4730045 4729859 4730061 4729418 4729503 4729245 3. წერტილიდან, რომლის კოორდინატებია - X395058 Y4721612.5 წერტილამდე, რომლის კოორდინატებია - X364006.21 Y4749982.2 რაჭის ეროვნული პარკის საზღვარი მიუყვება საქართველოს სახელმწიფო საზღვარს. მუხლი 5. რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიის (დამხმარე ზონა) მდებარეობა, დასახლებული პუნქტების ჩამონათვალი და სახელმწიფო მართვა 1. რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია (დამხმარე ზონა) მდებარეობს ონის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში და მოიცავს შემდეგ დასახლებულ პუნქტებს: უწერა, გლოლა, ჭიორა, ღები, პატარა ღები, გონა (საერთო ფართობი − 550 ჰექტარი). სახელმწიფო მართვა 2. რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიის (დამხმარე ზონა) ხორციელდება, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. მუხლი 6. რაჭის ეროვნული პარკის სახელმწიფო მართვა, მისი დაცვისა და გამოყენების რეჟიმი 1. რაჭის ეროვნული პარკის სახელმწიფო მართვა ხორციელდება, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. ეროვნული პარკის დაცვისა და გამოყენების რეჟიმი განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით, მათ შორის, დაცული ტერიტორიის მენეჯმენტის გეგმით ან დროებითი რეგულირების წესის შესაბამისად, რომელსაც ამტკიცებს საქართველოს მთავრობა. 2. რაჭის ეროვნული პარკის საზღვრებში მოქცეულ სასაზღვრო ზონასა და სასაზღვრო ზოლში დასაშვებია საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დაცვისთვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურული ობიექტების მშენებლობა/მოწყობა/განთავსება (მათ შორის ტექნიკური საშუალებების განთავსება) და სასაზღვრო-პოლიციური ღონისძიებების განხორციელება. 3. რაჭის ეროვნული პარკის საზღვრებში მოქცეულ სასაზღვრო ზონასა და სასაზღვრო ზოლში სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობა, ტურისტული საქმიანობა, მეცნიერული კვლევა-ძიება, მშენებლობა, ობიექტების მომსახურება და ნებისმიერი სხვა საქმიანობა ხორციელდება „საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე დადგენილი სახელმწიფო საზღვრის რეჟიმისა და დაცვის წესის შესაბამისად. 4. რაჭის ეროვნულ პარკში დასაშვებია კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების კვლევითი, სარეაბილიტაციო და არქეოლოგიური სამუშაოების ჩატარება და მოვლის ღონისძიებების განხორციელება, საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესის შესაბამისად. მუხლი 7. გარდამავალი დებულებები 1. ამ კანონის მე-4 მუხლით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე ამ კანონის ამოქმედებამდე არსებული ქონებრივი ურთიერთობების ფარგლებში დასაშვებია უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში უფლებათა რეგისტრაცია (საკუთრება, უზუფრუქტი, აღნაგობა, სერვიტუტი, იპოთეკა, ქირავნობა და სხვ.). 2. კანონის მოქმედება არ ვრცელდება მე-4 და მე-5 მუხლებით განსაზღვრულ ტერიტორიაზე ამ კანონის ამოქმედებამდე არსებულ: ა) სასარგებლო წიაღისეულით სარგებლობასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებზე, მათ შორის ისეთ ურთიერთობებზე, როდესაც ლიცენზიის გაცემის მიზნით დაწყებულია საქმის წარმოება; ბ) „ნავთობისა და გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად დადებული ხელშეკრულებებით ან/და გაცემული ლიცენზიებით განსაზღვრულ ურთიერთობებზე. მუხლი 8. კანონის ამოქმედება ეს კანონი ამოქმედდეს 2023 წლის 1 იანვრიდან. საქართველოს პრეზიდენტი სალომე ზურაბიშვილი

განმარტებითი ბარათი საქართველოს კანონის პროექტზე „რაჭის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ ა) ზოგადი ინფორმაცია კანონპროექტის შესახებ: ა.ა) კანონპროექტის მიღების მიზეზი: ა.ა.ა) პრობლემა, რომლის გადაჭრასაც მიზნად ისახავს კანონპროექტი: კანონპროექტის მიღება განპირობებულია შემდეგი გარემოებებით: 1990-1991 წლებში დამუშავდა საქართველოში დაცული ტერიტორიების სივრცითი სტრუქტურის განვითარების პირველი სქემა, რომლის შემუშავებაშიც მონაწილეობას ღებულობდნენ როგორც ქართველი, ასევე, უცხოელი (გერმანელი) ექსპერტები. აღნიშნული სქემა ითვალისწინებდა დაცული ტერიტორიების დაარსებას საქართველოს შემდეგ რეგიონებში: კოლხეთის დაბლობი, ცენტრალური კავკასიონი, ფშავ-ხევსურეთ-თუშეთი, მთიანი კახეთი, ივრის ზეგანი, ბორჯომი და აჭარა-გურია-იმერეთი. დღეის მდგომარეობით დაარსებულია „კოლხეთის ეროვნული პარკი“, „ფშავ-ხევსურეთის ეროვნული პარკი“, „თუშეთის ეროვნული პარკი“, „ვაშლოვანის ეროვნული პარკი“, „ბორჯომხარაგაულის ეროვნული პარკი“. დარჩენილია ეროვნული პარკის დაარსება ცენტრალურ კავკასიონზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 2016-2017 წლებში, გერმანიის მთავრობის (BMZ) დაფინანსებით და მსოფლიო ბუნების ფონდის (WWF) ტექნიკური ხელშეწყობით, ჩატარდა დეტალური კვლევები ბიომრავალფეროვნების (ფლორა, ფაუნა, ეკოსისტემები) და სოციალურკულტურული ასპექტების მიმართულებით, ცენტრალური კავკასიონის ნაწილში, რაჭის დაცული ტერიტორიების დაარსების მიზნით. გაანალიზდა რაჭის დაცული ტერიტორიების შექმნის დადებით მხარეები, მათ შორის საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის და ეკო-დერეფნების განვითარების კონტექსტში. აღნიშნული კვლევების მიხედვით, რაჭის დაცული ტერიტორიებისთვის გათვალისწინებული ტერიტორია მდებარეობს ონის მუნიციპალიტეტში. დაცული ტერიტორიების ტერიტორიის საზღვარი ნაწილობრივ მიუყვება ონის სატყეო მეურნეობის უწერის, შოვის, ჭიორის და ღების სატყეოების კვარტლების საზღვრებს და ნაწილობრივ გეოგრაფიული ლანდშაფტების ელემენტებს. ძირითად ლანდშაფტს წარმოადგენს ფოთლოვანი და შერეული ტყე, ასევე გვხვდება მთლიანად წიწვოვანი კორომები ან შერეული ტყეები წიწვოვანი ტყეების უპირატესობით. ჩამოყალიბებულია სუბალპური და ალპური მდელოები. რაჭაში არის სუბნივალური და ნივალური სარტყელებიც, მუდმივი თოვლითა და მცირე ზომის მყინვარებით. ონის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე კარგადაა გამოხატული ტყის სუბ-ალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური სიმაღლებრივი სარტყლები. ტყის სარტყელში განვითარებულია შერეული ფართოფოთლოვანი და მუხნარი ტყეები ზ.დ. 1000-1200 მ. სიმაღლეზე. საკმაოდ მრავალფეროვანია ფოთლოვანი ტყეების დაცული ტერიტორიების ტერიტორიაზე გამოვლენილი საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი ხემცენარეთა შემდეგი სახეობები: ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa Mill (VU); კოლხური ბზა (Buxus colchica Pojark (VU); მაღალმთის მუხა (Quercus macranthera Fisch et Mey (VU)); უთხოვარი (Taxus baccata L (VU); შიშველი თელადუმა (Ulmus glabra Huds (VU); კაკლის ხე (Juglans regia L (VU). ტყის მცენარეულობა საგრძნობლად იცვლება ზღვის დონიდან სიმაღლის მატებასთან ერთად. სუბალპურ სარტყელში ტყეები 2200-2400 მ სიმაღლეზე მხოლოდ ფრაგმენტულად გვხვდება და ქმნის პატარ-პატარა კორომებს. გამოკვლევების მიხედვით, რაჭის მაღალი მთის (ზ.დ. 1900-2500 მ სიმაღლეები) დენდროფლორის სიმდიდრე შეადგენს 32 სახეობას, რომლებიც გაერთიანებულია 11 ოჯახსა და 17 გვარში. რაჭის კავკასიონის ფარგლებში განსაკუთრებული ფლორისტული სიმდიდრით გამოირჩევა სუბალპური და ალპური მეზოფილური ნაირბალახოვანი მდელოები. აქვე აღსანიშნავია, რომ საქართველოს წითელი ნუსხით დაცული ზოგიერთი სახეობა ამავდროულად კავკასიის ენდემიცაა და მოითხოვს განსაკუთრებულ კონსერვაციას. ასევე, მოცემულ ტერიტორიაზე იდენტიფიცირებულია საქართველოს წითელი ნუსხის ცხოველთა სახეობებისთვის საკვანძო ტერიტორიები და ამ სახეობების შენარჩუნებისთვის არსებული საფრთხეები, კერძოდ, ეს სახეობებია: მდინარის კალმახი (Salmo fario Linnaeus), აჭარული ხვლიკი (Darevskia mixta), დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki Nikolskii), კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi Nikolskii), სამხრეთული ცხვირნალა (Rhinolophus euryale), ევროპული მაჩქათელა (Barbastella barbastellus Schreber), წავი (Lutra lutra), დათვი (Ursus arctos Linnaeus), ფოცხვერი (Lynx lynx), კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus Gmelin), ქლუხორული თაგვანა (Sicista kluchorica Sokolov), პრომეთეს მემინდვრია (Prometheomys schaposchnikovi Satunin), დასავლეთკავკასიური ჯიხვი (Capra caucasica Guldenstaedt and Pallas), არჩვი (Rupicapra rupicapra), ორბი (Gyps fulvus), ბატკანძერი (კრავიჭამია) (Gypaetus barbatus), მთის არწივი (Aquila chrysaetos), კავკასიური როჭო (Lirurus mlocosiewiczi), წითელმუცელა ბოლოცეცხლა (Phoenicurus erythrogaster), დიდი კოჭობა (Carpodacus rubicilla), ყარყატი (Ciconia nigra). რაჭის დაცული ტერიტორიების დაარსება ხელს შეუწყობს ბიომრავალფეროვნების დაცვას, „ეკო-დერეფნების“ ქსელის გაფართოებას, ასევე, ადგილობრივი მოსახლეობის ჩართვას და დასაქმებას ტურისტულ სერვისებში. აგრეთვე მხედველობაშია მისაღები, რომ ეკონომიკური ზრდის პირობებში სწორედ დაცულმა ტერიტორიებმა უნდა უზრუნველყონ საქართველოს გამორჩეული ბუნებრივი მრავალფეროვნებისა და მოსახლეობისთვის ეკოლოგიურად უსაფრთხო გარემოს შენარჩუნება. შესაბამისად, ამ თვალსაზრისითაც, ბუნებრივი ტერიტორიების ტრანსფორმაციის შეჩერების, მათი სამეურნეო ზეწოლისაგან დაცვის მიზნით, დიდი მნიშვნელობა აქვს ახალი დაცული ტერიტორიების ჩამოყალიბებასა და არსებული დაცული ტერიტორიების გაფართოებას. რაჭის დაცული ტერიტორიებისთვის განსაზღვრული ტერიტორია აკმაყოფილებს როგორც „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის (ეროვნული პარკი) და მე-9 (მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია) განსაზღვრულ მოთხოვნებს. ასევე, ეხმიანება ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ საერთაშორისო კონვენციასთან (CBD - Convention on Biological Diversity; საქართველო მხარეა 1994 წლიდან), სახელდობრ, მისი ახალი სტრატეგიის (აიჩი 2020) მე-11 სტრატეგიულ მიზანსაც, რომელიც ადგენს, რომ „2020 წლისთვის, ხმელეთისა და შიდა წყლების ფართობის, სულ მცირე, 17% და სანაპიროსა და საზღვაო ფართობის 10%, განსაკუთრებით ის ტერიტორიები, რომლებსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს ბიომრავალფეროვნებისა და ეკოსისტემური სერვისების თვალსაზრისით, მოქცეული იქნას დაცული ტერიტორიების საზღვრებში. ა.ა.ბ) არსებული პრობლემის გადასაჭრელად კანონის მიღების აუცილებლობა: „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის თანახმად, საქართველოში დაცული ტერიტორიების შექმნის, ტერიტორიული გაფართოებისა და დაცვითი კატეგორიის ამაღლების გადაწყვეტილებას იღებს საქართველოს პარლამენტი. შესაბამისად, ახალი დაცული ტერიტორიის დასაარსებლად საჭიროა მიღებული იქნეს შესაბამისი კანონი. ა.ბ) კანონპროექტის მოსალოდნელი შედეგები: კანონპროექტის მიღების შედეგად, რაჭაში, ონის მუნიციპალიტეტში შეიქმნება ახალი დაცული ტერიტორია - რაჭის დაცული ტერიტორიები (რომელშიც შევა დაცული ტერიტორიების ორი კატეგორია: რაჭის ეროვნული პარკი და რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია (ე.წ. დამხმარე ზონა). ა.გ) კანონპროექტის ძირითადი არსი: კანონპროექტი შედგება 8 მუხლისგან. პირველი მუხლით განსაზღვრულია კანონის რეგულირების სფერო. მე-2 მუხლით განსაზღვრულია კანონის ძირითადი მიზნები და ამოცანები. მე3 მუხლით განისაზღვრება რაჭის დაცული ტერიტორიების კატეგორიები - რაჭის ეროვნული პარკი და რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია (დამხმარე ზონა). მე-4 მუხლში დადგენილია რაჭის ეროვნული პარკის მდებარეობა და ფართობი (50835 ჰექტარი), საზღვრები და ის ტერიტორიები, რომლებიც უნდა გადაეცეს დაცულ ტერიტორიებს. მე-5 მუხლით განსაზღვრულია რაჭის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიაში (დამხმარე ზონა) შემავალი სოფლები: უწერა, გლოლა, ჭიორა, ღები, პატარა ღები, გონა (აქვე აღსანიშნავია, რომ კანონპროექტი არ ითვალისწინებს მუნიციპალიტეტებისთვის რაიმე სახის ვალდებულებების დაკისრებას ან მათი უფლებამოსილების შეზღუდვას. მუნიციპალიტეტები ისარგებლებენ ყველა იმ ბენეფიტით, რაც მოყვება ტერიტორიაზე დაცული ტერიტორიების დაარსებას და მასთან დაკავშირებული შესაბამისი ინფრასტრუქტურის შექმნას). მე-6 მუხლით რეგულირდება რაჭის ეროვნული პარკის სახელმწიფო მართვის საკითხი, დაცვისა და გამოყენების რეჟიმი, მათ შორის, სასაზღვრო ზონასა და სასაზღვრო ზოლში საქმიანობის განხორციელების წესი. მე-7 მუხლი ადგენს, რომ ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება ამ კანონის ამოქმედებამდე, დაცული ტერიტორიის საზღვრებში არსებულ სასარგებლო წიაღისეულით და ნავთობისა და გაზის რესურსებით სარგებლობასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებზე. მე-8 მუხლით დადგენილია კანონის ძალაში შესვლის თარიღი - 2023 წლის 1 იანვარი. ა.დ) კანონპროექტის კავშირი სამთავრობო პროგრამასთან და შესაბამის სფეროში არსებულ სამოქმედო გეგმასთან, ასეთის არსებობის შემთხვევაში (საქართველოს მთავრობის მიერ ინიციირებული კანონპროექტის შემთხვევაში): კანონპროექტი შეესაბამება 2021-2024 წლების სამთავრობო პროგრამას „ევროპული სახელმწიფოს მშენებლობისთვის“ (პროგრამის 2.12 ქვეთავის (გარემოს დაცვა) მიხედვით, „დაგეგმილია ახალი დაცული ტერიტორიების დაარსება და ზოგიერთი არსებული დაცული ტერიტორიის გაფართოება (სულ, დაახლოებით, 185000 ჰა). შეიქმნება ახალი ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა“). ა.ე) კანონპროექტის ძალაში შესვლის თარიღის შერჩევის პრინციპი, ხოლო კანონისთვის უკუძალის მინიჭების შემთხვევაში − აღნიშნულის თაობაზე შესაბამისი დასაბუთება: კანონპროექტის ძალაში შესვლა გათვალისწინებულია 2023 წლის 1 იანვრიდან, ვინაიდან, იგი დაკავშირებულია ახალ საბიუჯეტო წელთან. კანონპროექტით არ არის გათვალისწინებული კანონისათვის უკუძალის მინიჭება. ა.ვ) კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვის მიზეზები და შესაბამისი დასაბუთება (თუ ინიციატორი ითხოვს კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვას): კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვა არ არის მოთხოვნილი. ბ) კანონპროექტის ფინანსური გავლენის შეფასება საშუალოვადიან პერიოდში (კანონპროექტის ამოქმედების წელი და შემდგომი 3 წელი): ბ.ა) კანონპროექტის მიღებასთან დაკავშირებით აუცილებელი ხარჯების დაფინანსების წყარო: კანონპროექტის მიღებასთან დაკავშირებით აუცილებელი ხარჯების დაფინანსების წყაროა სახელმწიფო ბიუჯეტი (სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთვის გამოყოფილი ასიგნებები) და დონორი ორგანიზაცია (გერმანიის რეკონსტრუქციის საკრედიტო ბანკი (KfW)). კერძოდ, 2023 წელს საჭირო იქნება დაახლოებით 1 156 400 ლარი საიდანაც 356,400 ლარი (შრომის ანაზრაურება) გამოყოფილი იქნება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, ხოლო 800,000 ლარი კი დონორი ორგანიზაციის მიერ. 2024-2026 წლებში ჯამურად სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოსაყოფი მინიმალური თანხაა იქნება1,069,200 ლარი (შრომის ანაზღაურება), ხოლო სხვა საჭირო ხარჯების დაფინანსება მოხდება დონორი ორგანიზაციის მიერ. ბ.ბ) კანონპროექტის გავლენა სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე: კანონპროექტის მიღება დადებით გავლენას იქონიებს სახელმწიფო ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე, ვინაიდან იგი ხელს შეუწყობს ონის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ტურისტულრეკრეაციული ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და რეკრეაციული პოტენციალის სრულად გამოყენებას, რაც თავის მხრივ, რაციონალური დაგეგმვისა და მართვის პირობებში უახლოეს მომავალში მნიშვნელოვანი შემოსავლების მიღების წყაროდ შეიძლება იქცეს, როგორც საბიუჯეტო შემოსავლების, ასევე, ადგილობრივი მოსახლეობის შემოსავლების ზრდის კუთხითაც. სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავალი გაიზრდება დაცული ტერიტორიის 27 ახალი თანამშრომლის მიერ გადახდილი საშემოსავლო გადასახადით (წელიწადში დაახლოებით 69 854.4 ლარი 356 400 ლარიდან (სახელფასო ფონდი)). ამასთან, სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე დადებითად აისახება ის გარემოებაც, რომ დაცულ ტერიტორიებზე არ გავრცელდება დაცული ტერიტორიის შექმნიდან გამომდინარე შეზღუდვები ამ კანონის ამოქმედებამადე არსებულ ქონებრივ, წიაღით სარგებლობის და „ნავთობისა და გაზის ოპერაციებით“ გათვალისწინებულ ურთიერთობებზე. ასევე დონორი ორგანიზაციის მიერ 2023 წელს უნდა მოხდეს დაახლოებით 800 000 ლარის გამოყოფა მიზნობრივი გრანტის სახით, რომლის ასახვაც მოხდება სახელმწიფო ბიუჯეტში. ბ.გ) კანონპროექტის გავლენა სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე: 2023 წლის 1 იანვრიდან სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი უნდა იქნას 356,400 ლარი. რაჭის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში ბიუჯეტის თანხები განაწილდება შემდეგი პროპორციით (ცხრილი): აღსანიშნავია, რომ რაჭის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში დასაქმდება 27 მოქალაქე (ძირითადად ადგილობრივი მოსახლე). დირექტორი, დაცვის უფროსი, 4 უბნის უფროსი რეინჯერი, 17 რეინჯერი, 1 ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი, ადმინისტრაციული განყოფილების უფროსი, 1 ბუღალტერი, 1 ვიზიტორთა სპეციალისტი. ცხრილი № თანამდებობა რაოდენობა თანამდებობრივი სარგო (ლარი) სულ წლის განმავლობაში (ლარი) 1 დირექტორი 1 2420 29 040 2 დაცვის უფროსი 1 1650 19 800 3 ადმინისტრაციული განყოფილების უფროსი 1 1540 18 480 4 ბუღალტერი 1 880 10 560 5 ვიზიტორთა მომსახურების უფროსი სპეციალისტი 1 990 11 880 6 ბუნებრივი რესურსების უფროსი სპეციალისტი 1 990 11 880 7 8 უბნის უფროსი რეინჯერი რეინჯერი 4 17 სულ 1100 990 52 800 201 960 356 400 განყოფილების ამასთან, ყოველწლიური გადასახდელები (მ.შ. არაფინანსური აქტივების ზრდის მუხლით გათვალისწინებული გადასახდელები) დაფინანსდება როგორც სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ კანონმდებლობით ნებადართული სხვა შემოსავლებიდან (საკუთარი შემოსავლებიდან) ასევე დონორებიდან მოძიებული სახსრებით (იხილეთ ქვემოთ არსებული ცხრილი). ამასთან აღსანიშნავია, რომ 2021 წლის 21 ივლისს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და გერმანიის რეკონსტრუქციის საკრედიტო ბანკმა (KfW) ხელი მოაწერეს საგრანტო ხელშეკრულებას ,,ბიომრავალფეროვნება და მდგრადი ადგილობრივი განვითარება საქართველოში“, რომლის საფუძველზეც ქვეყანა 24 მლნ ევრომდე მოცულობის გრანტს მიიღებს. აღნიშნული გრანტის ნაწილი მოხმარდება რაჭის დაცული ტერიტორიების ჩამოყალიბებას, ადმინისტრაციების აღჭურვას და განვითარებას. სხვა გადასახდელები (2023 წლის მოსალოდნელი გადასახდელები) ლარი სულ 800 000 საქონელი და მომსახურება (ზამთარ-ზაფხულის უნიფორმა, ზამთარზაფხულის ფეხსაცმელი, ცეცხლსასროლი იარაღი, და სხვა სპეციფიკური აღჭურვილობა) 300 000 კაპიტალური ხარჯი (ვიზიტორთა ცენტრის მოწყობა, ა/მანქანის შეძენა) 500 000 ბ.დ) სახელმწიფოს ახალი ფინანსური ვალდებულებები, კანონპროექტის გავლენით სახელმწიფოს ან მის სისტემაში არსებული უწყების მიერ მისაღები პირდაპირი ფინანსური ვალდებულებების (საშინაო ან საგარეო ვალდბეულებები) მითითებით: კანონპროექტის მიღება სახელმწიფოს მხრიდან ახალი ფინანსური ვალდებულებების აღებას არ ითვალისწინებს. ბ.ე) კანონპროექტის მოსალოდნელი ფინანსური შედეგები იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება კანონპროექტის მოქმედება, იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე გავლენის ბუნებისა და მიმართულების მითითებით, რომლებზედაც მოსალოდნელია კანონპროექტით განსაზღვრულ ქმედებებს ჰქონდეს პირდაპირი გავლენა: კანონპროექტი იქონიებს პირდაპირი ფინანსურ გავლენას იმ 27 პირის მიმართ, რომლებიც დასაქმდებიან რაჭის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში ამ კანონით განსაზღვრული დაცული ტერიტორიების მართვის მიზნით. ამასთან, კანონპროექტის მიღება დადებით გავლენას იქონიებს იმ პირთა საშემოსავლო ნაწილზეც, რომლებიც საქმიანობას განახორციელებენ ამ ტერიტორიაზე, ვინაიდან იგი ხელს შეუწყობს ონის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ტურისტულრეკრეაციული ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და რეკრეაციული პოტენციალის სრულად გამოყენებას. ასევე ამ კანონის მოქმედება არ გავრცელდება კანონის ამოქმედებამდე, დაცული ტერიტორიის საზღვრებში არსებულ სასარგებლო წიაღისეულით და ნავთობისა და გაზის რესურსებით სარგებლობასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებზე. ბ.ვ) კანონპროექტით დადგენილი გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის (ფულადი შენატანის) ოდენობა შესაბამის ბიუჯეტში და ოდენობის განსაზღვრის პრინციპი: კანონპროექტი არ ადგენს გადასახადს, მოსაკრებელს ან სხვა სახის გადასახდელს. ბ1) ბავშვის უფლებრივ მდგომარეობაზე კანონპროეტის გავლენის შეფასება; კანონპროექტი არ იქონიებს გავლენას ბავშვთა უფლებრივ მდგომარეობაზე. გ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო სამართლებრივ სტანდარტებთან: გ.ა) კანონპროექტის მიმართება ევროკავშირის სამართალთან: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება ევროკავშირის სამართალს. გ.ბ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებთან: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს. გ.გ) კანონპროექტის მიმართება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებთან, აგრეთვე, ისეთი ხელშეკრულების/შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, რომელსაც უკავშირდება კანონპროექტის მომზადება, - მისი შესაბამისი მუხლი ან/და ნაწილი: კანონპროექტის მიღება არ ეწინააღმდეგება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებს და შეთანხმებებს. აგრეთვე, კანონპროექტის მომზადება არ უკავშირდება რომელიმე ხელშეკრულებას/შეთანხმებას. გ.დ) არსებობის შემთხვევაში, ევროკავშირის ის სამართლებრივი აქტი, რომელთან დაახლოების ვალდებულებაც გამომდინარეობს „ერთი მხრივ, საქართველოსა და, მეორე მხრივ, ევროკავშირსა და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმებიდან“ ან ევროკავშირთან დადებული საქართველოს სხვა ორმხრივი და მრავალმხრივი ხელშეკრულებებიდან: ასეთი არ არსებობს. დ) კანონპროექტის მომზადების პროცესში მიღებული კონსულტაციები: დ.ა) სახელმწიფო, არასახელმწიფო ან/და საერთაშორისო ორგანიზაცია/დაწესებულება, ექსპერტი, სამუშაო ჯგუფი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო კანონპროექტის შემუშავებაში, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: კანონპროექტის მომზადების პროცესში ჩართული იყო ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდის (WWF) კავკასიის პროგრამის ოფისი. დ.ბ) კანონპროექტის შემუშავებაში მონაწილე ორგანიზაციის/დაწესებულების, სამუშაო ჯგუფის, ექსპერტის შეფასება კანონპროექტის მიმართ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: ასეთი არ არსებობს. დ.გ) სხვა ქვეყნების გამოცდილება კანონპროექტის მსგავსი კანონების იმპლემენტაციის სფეროში, იმ გამოცდილების მიმოხილვა, რომელიც მაგალითად იქნა გამოყენებული კანონპროექტის მომზადებისას, ასეთი მიმოხილვის მომზადების შემთხვევაში: ასეთი მიმოხილვა არ მომზადებულა. ე) კანონპროექტის ავტორი: საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო და საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი - დაცული ტერიტორიების სააგენტო. ვ) კანონპროექტის ინიციატორი: საქართველოს მთავრობა.