ტექნიკური რეგლამენტის – მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე

ტექნიკური რეგლამენტი

მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმა

თავი I

შესავალი

მუხლი 1. დაცული ტერიტორიის მენეჯმენტის გეგმის მიზანი და მოქმედების ტერიტორიული სფერო

1. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა შემუშავებულ იქნა მაჭახელას ეროვნული პარკისთვის „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართელოს კანონის მოთხოვნების შესაბამისად, რომლის მიხედვითაც მენეჯმენტის გეგმა სავალდებულოა ყველა დაცული ტერიტორიისათვის.

2. მენეჯმენტის გეგმის მიზანს წარმოადგენს დაცული ტერიტორიებისათვის გრძელვადიანი მიზნების განსაზღვრა, რომლის შედეგების მიღწევაც მიზნად უნდა დაისახოს პასუხისმგებელმა უწყებამ მენეჯმენტის გეგმის ძალაში ყოფნის პერიოდში, ამ შედეგების მისაღწევად მან უნდა განახორციელოს კონკრეტული ქმედებები და დასახოს ინდიკატორები შედეგების შესაფასებლად.

მუხლი 2. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების არეალი

მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმა შემუშავებულია მაჭახელას ეროვნული პარკისთვის.

მუხლი 3. მაჭახელას ეროვნული პარკის მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციონალური ჩარჩოს აღწერა

1. მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე სამართლებრივი ურთიერთობები რეგულირდება „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონით, „მაჭახელას ეროვნული პარკის შესახებ“ საქართველოს კანონით, „საქართველოს „წითელი ნუსხისა“ და „წითელი წიგნის“ შესახებ“ საქართველოს კანონით, „საქართველოს ტყის კოდექსით“, „ცხოველთა სამყაროს შესახებ“ საქართველოს კანონით, „გარემოს დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონით, „ტყითსარგებლობის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №242 დადგენილებით დამტკიცებული „ტყითსარგებლობის წესით“.

2. მაჭახელას ეროვნული პარკის ფარგლებში მოქცეულ სასაზღვრო ზონასა და ზოლში საქმიანობა ხორციელდება „საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე დადგენილი სასაზღვრო ზონისა და ზოლის რეჟიმის შესაბამისად.

მუხლი 4. მაჭახელას ეროვნული პარკის შექმნის ძირითადი მიზნები

1. მაჭახელას ეროვნული პარკის შექმნის მთავარი მიზანია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უნიკალური ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების შენარჩუნების, მსოფლიო მნიშვნელობის კოლხური ტყეების ეკოსისტემების გრძელვადიანი დაცვა-აღდგენის, ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და ბუნებრივ გარემოში ეკოტურისტული და რეკრეაციული საქმიანობის განვითარების უზრუნველყოფა.

2. მაჭახელას ეროვნული პარკის შექმნა ეფუძნება და შეესაბამება საქართველოს მიერ გარემოს დაცვისა და ბიომრავალფეროვნების შენაჩუნების სფეროში მიღებულ საერთაშორისო კონვენციებს და საქართველოს გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის პრინციპებს.

მუხლი 5. მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი

1. მენეჯმენტის გეგმის მომზადების პროცესი პროექტის - “აჭარის რეგიონის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მართვის ეფექტურობის გაუმჯობესება” ფარგლებში, რომელსაც ახორციელებს გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP) საქართველოში, გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (GEF) მხარდაჭერით განხორციელდა.

2. მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი დაიწყო 2016 წლის აპრილში და დაეფუძნა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის 2014 წლის 12 მარტის №110 ბრძანებით დამტკიცებულ დებულებას „დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სტრუქტურის, შინაარსისა და თემატური ნაწილების შემუშავების მეთოდოლოგიის მომზადების ეტაპებისა და პროცედურის შესახებ“ და სახელმძღვანელო დოკუმენტს საქართველოს დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის შესამუშავებლად[1].

3. 2016 წლის მაისის თვიდან 2017 წლის მაისის თვემდე ჩატარდა ტრენინგები და სამუშაო შეხვედრები ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ აჭარისაღმართში და ქ. ბათუმში მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის და დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით.

4. მენეჯმენტის გეგმის შემუშავებაში მონაწილეობას იღებდა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს სსიპ „დაცული ტერიტორიების სააგენტო“, „მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია“, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები, მაჭახელას ეროვნული პარკის საკონსულტაციო საბჭო, ადგილობრივი თემის წარმომადგენლები და სამოქალაქო ორგანიზაციები.

მუხლი 6. მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდი

მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდია მისი დამტკიცებიდან 6 წელი.

მუხლი 7. მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის ცვლილება და განახლება

1. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა ხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

2. მენეჯმენტის გეგმის ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს მეექვსე წლის პირველი კვარტალისა, სსიპ „დაცული ტერიტორიების სააგენტო“ დაიწყებს ახალი მენეჯმენტის გეგმის მომზადებას, რომელიც მიღებული იქნება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

თავი II. მაჭახელას ეროვნული პარკის აღწერა

მუხლი 8. ადგილმდებარეობა და ფართობი

1. მაჭახელას ეროვნული პარკის ფართობი, 2015 წელს ჩატარებული დემარკაციის მიხედვით, შეადგენს 7333,18 ჰა-ს და მდებარეობს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში. მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორია მოიცავს მცირე კავკასიონის შავშეთის ქედსა და მის განშტოებებზე - შავი ზღვის სიახლოვეს, მანძილი ზღვიდან ტერიტორიის უახლოეს პუნქტამდე დაახლოებით 25 კმ-ია (დანართი 1.ა).

2. მას ესაზღვრება: ა) ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები: ზედა ჩხუტუნეთი, ქვედა ჩხუტუნეთი, ქოქოლეთი/ქვედა ქოქოლეთი, სკურდიდი, ჩიქუნეთი, ქედ-ქედი/სინდიეთი, აჭარის აღმართი, ცხემლარა, კირნათი; ბ) ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელი უჩხითი (დანართი 1.ბ).

3. მაჭახელას ეროვნულ პარკს აღმოსავლეთით და სამხრეთით ესაზღვრება თურქეთის რესპუბლიკა (ჯამილის ბიოსფერული რეზერვატი).

მუხლი 9. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადგილმდებარეობა ეროვნულ დონეზე

მაჭახელას ეროვნული პარკი საქართველოში ამჟამად არსებული 11 ეროვნული პარკიდან ერთ-ერთია. აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, მაჭახელას ეროვნული პარკის გარდა, ასევე მდებარეობს მტირალას ეროვნული პარკი, კინტრიშის და ქობულეთის დაცული ტერიტორიები.

მუხლი 10. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადგილმდებარეობა საერთაშორისო დონეზე

1. მაჭახელას ეროვნული პარკი მტირალას ეროვნულ პარკთან, კინტრიშის დაცულ ტერიტორიებთან და ჯამილის ბიოსფერულ რეზერვატთან (თურქეთი) ერთად კოლხეთის ბიოგეოგრაფიული რეგიონის შემადგენელი ნაწილია. ეს რეგიონი კავკასიაში გამოირჩევა რელიქტური და ენდემური სახეობების სიმდიდრით. ამას ის ფაქტი განსაზღვრავს, რომ კოლხეთი გამყინვარებათა პერიოდში სითბოს მოყვარული სახეობების თავშესაფარს წარმოადგენდა. აქ ზომიერი სარტყლის ტყეები უწყვეტად ხარობს მესამეული პერიოდიდან: აღმოსავლეთ ევრაზიაში ეს არის (ჰირკანის ბიოგეოგრაფიულ ერთეულთან ერთად) ბიომრავალფეროვნებით სრულიად გამორჩეული, უნიკალური მონაკვეთი. ამასთან, თვით კოლხეთის ფარგლებში, სამხრეთი კოლხეთი (აჭარა და თურქეთის მიმდებარე ტერიტორია) გამოირჩევა უძველესი ენდემური სახეობების განსაკუთრებული სიუხვით.

2. მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიის ნაწილი „ზურმუხტის ქსელის“ შემადგენელია.

მუხლი 11. მაჭახელას ეროვნული პარკის შექმნის ისტორია

მაჭახელას ეროვნული პარკი შეიქმნა 2012 წელს სსიპ – აჭარის სატყეო სააგენტოს გამგებლობაში არსებული სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწებზე საერთო ფართობით - 8,733 ჰა, (ხელვაჩაურის და ქედის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიები)[2]. 2015 წელს ჩატარდა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიების დაზუსტება და დემარკაცია და მისმა ფართობმა შეადგინა 7,333,18 ჰა, რაც აისახა საქართველოს კანონში – მაჭახელას ეროვნული პარკის შესახებ (საქართველოს 2017 წლის 4 მაისის კანონი №798)

მუხლი 12. ბიომრავალფეროვნება

1. ფლორა:

ა) მაჭახელას აუზის ძირითადი ლანდშაფტი მოიცავს მთიან ტენიან ტყეებს. 1990-იან წლებში მნიშვნელოვნად დაზიანდა წიფლის (Fagus orientalis) და წაბლის (Castanea sativa) პირველადი ტყეები და, ძირითადად, ისინი შეცვალა მეორადმა მურყნარმა (Alnus glutinosa). ადამიანის გავლენის გამო, ხეების სახეობების გავრცელება და რაოდენობა მკვეთრად ცდება გარემო პირობებით განსაზღვრულ კლიმაქსურ ეკოსისტემისთვის დამახასიათებელს. ამის მიუხედავად, ტყის საფარი საკმაოდ მრავალფეროვანი დარჩა. ჩამოთვლილი სახეობების გარდა, ხეების ყველაზე გავრცელებული სახეობებია ჩვეულებრივი და აღმოსავლეთის რცხილა (Carpinus betulus, C. orientalis), იბერული და პონტოს მუხა Quercus (petrea) iberica, Q. pontica), მინდვრის ნეკერჩხალი და ქორაფი (Acer campestre, A. cappadocicum(= A. laetum), დიადი ბოყვი Acer velutinum), ლეღვი (Ficus carica), კავკასიური ხურმა (Diospyros lotus), კავკასიური ცაცხვი (Tilia caucasica), თელა (Ulmus spp.), კაკალი (Juglandregia), პანტა (Pyrus spp.), ტყემალი (Prunus spp.) და მაჟალო (Malus spp.). ტერიტორიის ნაკლებად დარღვეულ ნაწილებში აღმოსავლური ნაძვის (Picea orientalis) რამდენიმე კორომია, სადაც შეიძლება ასევე არსებობდეს ინტროდუცირებული სახეობები, რომელთა შორის ყველაზე გავრცელებულია თეთრი აკაცია (Robinia pseudoacacia);

ბ) ქვეტყე ტიპურია დასავლეთი კავკასიის (კოლხეთის) ზომიერად ტენიანი ტყისთვის და მას მარადმწვანე ბუჩქის რამდენიმე სახეობა ახასიათებს, მათ შორის მესამეული პერიოდის რელიქტები: ბაძგი (Ilex aquifolium), შქერი (Rhododendron ponticum), წყავი (Prunus laurocerasus) და სურო (Hedera helix, H. colchica). ყველაზე ტიპური ფოთოლმცვენი ბუჩქებია- იელი (Rhododendron luteum), თხილი (Corylus avellana), ველური ვაზი (Vitis vinifera subsp. sylvestris), შინდანწლა (Cornus sanguinea), მაყვალი (Rubus spp.), დიდგულა (Sambucus nigra). ტენიანობის მაღალი დონის გამო ტყის ღია ადგილებში და პატარა ნაკადულების გასწვრივ ფართოდ გავრცელებულია გვიმრების სახეობები. ღია ადგილებში ყველაზე გავრცელებულია ეწერის გვიმრა (Pteridium aquilinum), ჩრდილოვან ადგილებში დომინანტური ფორმებია - ჩადუნა (Dryopteris filis mas, D. spp.), ირმის ენა (Phyllitis scolopendrium), ბუდე გვიმრა (Asplenium nidus), კრეტას გვიმრა (Pteris cretica);

გ) საქართველოს წითელ ნუსხაში შესული ხეების და ბუჩქების სახეობები, რომლებიც ბუნებრივად იზრდება მაჭახელას ხეობაში, შემდეგია: მედვედევის არყი (Betula medvedevi; ეროვნული სტატუსი მოწყვლადი, (B1b(i,ii,iii))  ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa; ეროვნული სტატუსი - მოწყვლადი (A2)), კაკლის ხე (Juglans regia; ეროვნული სტატუსი - მოწყვლადი (A2)), თელამუშა (Ulmus glabra; ეროვნული სტატუსი - მოწყვლადი (A1cde)), პონტოს მუხა (Quercus pontica; ეროვნული სტატუსი - მოწყვლადი (B1ab(iii))), ძალიან ვიწრო არეალზე იზრდება უნგერნის შქერი (Rhododendron ungerni; ეროვნული სტატუსი მოწყვლადი (B1b)). ასევე კავკასიის ენდემები: აღმოსავლური ნაძვი, კავკასიური ხურმა, კოლხური სურო, კავკასიური ცაცხვი და რამოდენიმე სხვა სახეობა (დანართი 2).

2. ფაუნა:

ა) ტერიტორიის ფაუნა ტიპურია კავკასიის ტყეებისთვის. ზოგიერთი სახეობა დასავლეთი მცირე კავკასიონის ენდემია, ასეთია კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica; სტატუსი მოწყვლადი, ეროვნულ ნუსხაშიც და IUCN -ის წითელ ნუსხაშიც), წითელმუცელა ხვლიკი (Darevskia parvula), კავკასიური ტყის ხვლიკი (Darevskia derjugini). ამ ტერიტორიაზე, სავარაუდოდ, ბინადრობენ სხვა დაცული სახეობებიც, ესენია: კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakowi; ეროვნულ წითელ ნუსხაში და IUCN წითელ ნუსხაში სტატუსია გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფი -EN). სხვა ენდემები, რომლებიც რეალურად, ან დიდი ალბათობით ბინადრობენ არიან: კავკასიური ყვითელყელა თაგვი (Apodemus (flavicollis) ponticus), კავკასიური ბუჩქნარის მემინდვრია (Clethrionomys glareolus ponticus), მცირეაზიური მემინდვრია (Chionomys roberti), კავკასიური ციყვი- (Sciurus anomalus), რადეს ბიგა (Sorex raddei), ვოლნუხინის ბიგა (Sorex volnuchini), კავკასიური წყლის ბიგა (Neomysteres), კავკასიური თხუნელა (Talpa caucasica), კოლხური ბოხმეჭა (Anguis colchica), კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) და მრავალი სხვა მცირე ზომის ხერხემლიანი და უხერხემლოების სახეობა (მაგ. გოდერძის ლოკოკინა – Helix goderdziana). არაენდემური სახეობების უმეტესობა კავკასია-ანატოლიის და ხმელთაშუაზღვისპირეთის ფაუნას ეკუთვნის.

ბ) პატარა მდინარეებში თევზების ძირითადი სახეობაა მდინარის კალმახი (Salmo sp.; ეროვნულ წითელ ნუსხაში სტატუსი მოწყვლადი). სამხრეთ კავკასიის მდინარეების კალმახის სახეობები ამჟამად არ არის კლასიფიცირებული და შეიძლება მივაკუთვნოთ S. coruhensis-ს, ან S. rizeensis). მაჭახელას (და სავარაუდოდ სკურდიდის) მდინარეებში სხვა სახეობებიც ბინადრობენ, ესენია: კავკასიის ციმორი (Gobiolepidolaemus), კოლხური წვერა (Barbustauricusrionica), ქაშაპი (Alburnoides fasciatus), ნაფოტა (Alburnus alburnus), შამაია (Chalkalburnuschalcoides derjugini), ღორჯო (Neogobius fluviatilis), მდინარის კავკასიური ღორჯო (Neogobius constructor) და ზოგიერთი სხვა სახეობა;

გ) ტერიტორიაზე ბინადრობენ მსხვილი ძუძუმწოვრები: მურა დათვი (Ursus arctos), ევროპული ფოცხვერი (Lynx lynx), ტურა (Canis aureus), შველი (Capreolus capreolus), გარეული ღორი (Sus scrofa), მგელი (Canis lupus), არჩვი(rupicarpa), მაჩვი (Meles meles), და კვერნა (Martes). წავი (Lutra lutra) მაჭახელას აუზში საკმაოდ გავრცელებული სახეობაა (დანართი 3);

დ) სსიპ – ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ მაჭახელას ხეობაში ჩატარებული ფონური კვლევების დროს გამოვლენილია 102 სახეობის ფრინველი. მათ შორის 8 IUCN-ის წითელი ნუსხის და 6 საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობაა (დანართი 4).

3. ქვეწარმავლები

კამერალური კვლევის შედეგად მაჭახელას ეროვნულ პარკში გამოვლენილია 11 სახეობის ქვეწარმავალი ან შეიძლება ვივარაუდოთ მათი ეს სახეობრივი რაოდენობა მაჭახელას დაცულ ტერიტორიაზე, მათი ჰაბიტატის მიმართ მოთხოვნების შესაბამისად. მათ შორის საქართველოს წითელი ნუსხის და ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) წითელი ნუსხის ორი სახეობაა საფრთხეში მყოფი - EN (კავკასიური გველგესლა - Vipera kaznakovi, და თურქული ხვლიკი - Darevskia clarkorum)

4. ძუძუმწოვრები (დანართი 6, 7 ა, ბ, გ, დ):

ა) მურა დათვი (M01)

მურა დათვი (Ursus arctos) შედის საქართველოს წითელ ნუსხაში, როგორც საფრთხეში მყოფი სახეობა (EN), ის შეყვანილია CITES II დანართში, ბერნის კონვენციის II დანართში და ჰაბიტატის დირექტივის II და IV დანართებში. ეს სახეობა, როგორც უდიდესი მტაცებელი ერთ-ერთი საკვანძო სახეობაა ტყის და სუბალპურ ეკოსისტემაში;

ბ) ფოცხვერი (M02)

ფოცხვერი (Lynx lynx) შედის საქართველოს წითელ ნუსხაში, როგორც კრიტიკული საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა (CR), ის შეყვანილია CITES II დანართში, ბერნის კონვენციის III დანართში და ჰაბიტატის დირექტივის II და IV დანართებში. ეს სახეობა იშვიათია რეგიონში და საჭიროებს დაცვას;

გ) არჩვი, ფსიტი (M04)

არჩვი (Rupicapra rupicapra) შედის საქართველოს წითელ ნუსხაში, როგორც საფრთხეში მყოფი სახეობა (EN), ის შეყვანილია ბერნის კონვენციის III დანართში და ჰაბიტატის დირექტივის V დანართში. ის დამახასიათებელია სუბალპური მდელოებისთვის და ტყის სარტყელის ზედა საზღვრებისთვის.

ამფიბიები

კავკასიური სალამანდრა (A01)

კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) შედის საქართველოს წითელ ნუსხაში, როგორც მოწყვლადი სახეობა (VU) და IUCN-ის წითელ ნუსხაში, როგორც მოწყვლადი სახეობა (VU), ის შეყვანილია ბერნის კონვენციის III დანართში. ეს ვიწრო გავრცელების არეალის ენდემური სახეობაა დასავლეთ მცირე კავკასიონის ტერიტორიაზე: მესხეთის და შავშეთის ქედებზე, თრიალეთის ქედის დასავლეთ კიდეზე, შავი ზღვის სანაპიროს აღმოსავლეთ ნაწილის მთებში (მწვანე კონცხიდან მდ. კარამანლის ხეობამდე). სალამანდრას პოპულაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი ბინადრობს მდინარეების გასწვრივ დაცული ტარიტორიის ფარგლებს გარეთ.

მუხლი 13. ლანდშაფტები და ჰაბიტატები

1. რელიეფი

მაჭახელას ეროვნულ პარკსა და მის მიმდებარე ზონაში, ისევე როგორც აჭარის ტერიტორიის უმეტეს ნაწილში, ძირითადად, გავრცელებულია მესამეული პერიოდის ანდეზიტური შემადგენლობის ტუფოგენური ქანები. რელიეფი ძლიერ დანაწევრებულია. ტერიტორია წარმოდგენილია მთებით, მთისწინეთით და ღრმა ხეობებით. ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია შავშეთის ქედს მისი რამდენიმე განშტოებით.

2. კლიმატი

მაჭახელას ეროვნული პარკი ორ კლიმატურ ზონაში ხვდება. მდინარე მაჭახელას ქვემო დინებაში ჩამოყალიბებულია ზღვის ნოტიო კლიმატი რბილი, თბილი ზამთრითა და გრძელი ზაფხულით, მდინარის ზემო აუზი გამოიყოფა ნოტიო კლიმატური, ზომიერად ცივი ზამთრითა და ხანგრძლივად თბილი ზაფხულით. საშულო წლიური ტემპერატურა 12.80C-ია. წლის ყველაზე ცივი თვის, იანვრის, საშუალო ტემპერატურაა 3.40C, ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1500 მმ შეადგენს.

3. ჰიდროგრაფია

ეროვნული პარკის მიმდებარე ტერიტორიაზე ჩამოედინება საშუალო სიდიდის მდინარე მაჭახელა, რომლის წყალშემკრები აუზის ფართობი 368 კმ² შეადგენს, ხოლო საშუალო წლიური ხარჯი 650 მილიონ მ³. მდინარე მაჭახელას დიდი შენაკადებია მდ. ქოქოლეთი და მდ. სკურდიდი. მდინარეები საზრდოობენ წვიმის, მიწისქვეშა და თოვლის წყლებით. ბევრი მათგანი ჭორომებსა და ჩანჩქერებს ქმნის. ტერიტორიაზე მრავლადაა მინერალური და მტკნარი წყლის წყარო, რომლებიც სამკურნალო თვისებებითაა გამორჩეული.

4. ნიადაგები

მაჭახელას ეროვნულ პარკსა და მის დამხმარე ზონაში ნიადაგის სამი ძირითადი ტიპი არის წარმოდგენილი. ზ.დ.- დან 600 მ-მდე გავრცელებულია ზომიერი განედებისათვის საკმაოდ იშვიათი წითელმიწა ნიადაგები. ტერიტორიის დასავლეთ საზღვართან ამ ნიადაგების მცირე ფართობებია წარმოდგენილი, რომლებზეც შერეულ ფართოფოთლოვან ტყეებს ვხვდებით. წითელმიწა ნიადაგები აბსოლუტური სიმაღლის მატებასთან ერთად იცვლება ყვითელმიწა ყომრალი და ტყის ყომრალი ნიადაგებით, რომლებზედაც ძირითადად წიფლნარები და წიფლნარ- წაბლნარებია გავრცელებული, ასევე, მცირე ოდენობით ნაძვნარი წიფლის შერევით.

5. ჰაბიტატები:

ა) წიფლნარი ტყეები

წიფლის ტყეებს უჭირავს - 3899 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 53%). გვხვდება სხვადასხვა ტიპის წიფლნარი ტყეები: მკვდარსაფრიანი, ნაირბალახოვანი, მაყვლიანი, შქერიანი და წყავიანი. ეროვნული პარკის წიფლნარი ტყეების უმეტესი ფართობი უჭირავს წიფლნარ ტყეებს შქერის ქვეტყით და შეადგენს 2727 ჰა-ს, რაც ეროვნული პარკის მთელი წიფლნარი ტყეების 70%-ია. ხოლო წიფლნარ ტყეებს წყავის ქვეტყით უჭირავს 655 ჰა, წიფლნარები მაყვლის ქვეტყით კი 442 ჰა ფართობს იკავებს. არის ასევე წიფლნარები ქვეტყის გარეშე და მათი ფართობი შეადგენს 11 ჰა-ს. წიფლნარი ტყეების 64% მდებარეობს 350 და მეტი დახრილობის ფერდობებზე. ძირითადად განლაგებულნი არიან ჩრდილო-დასავლეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთ, სამხრეთ-დასავლეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 380 მეტრიდან 1970 მეტრამდე. სიხშირის მიხედვით წიფლნარი ტყეების 31% უჭირავს 0.4 სიხშირის კორომებს და 22% – 0.5. საქართველოს ჰაბიტატების მიხედვით შეესაბამება შემდეგ ჰაბიტატებს: წიფლნარი კოლხური ქვეტყით (Fageta fruticosa colchica).

ბ) რცხილნარი ტყეები

რცხილნარ ტყეებს უჭირავს - 347 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 5%). გვხვდება სხვადასხვა ტიპის რცხილნარი ტყეები: ნაირბალახოვანი, შქერიანი, თხილიანი, იელიანი, მაყვლიანი და წყავიანი. ეროვნული პარკის რცხილნარი ტყეების უმეტესი ფართობი უჭირავს რცხილნარ ტყეებს შქერის ქვეტყით და შეადგენს 137 ჰა-ს, რაც ეროვნული პარკის მთელი რცხილნარი ტყეების 40%-ია. ხოლო რცხილნარ ტყეებს თხილის ქვეტყით უჭირავს 98 ჰა, რცხილნარი იელის ქვეტყით კი 79 ჰა ფართობს იკავებს. რცხილნარი ტყეების 51% მდებარეობს 350 და მეტი დახრილობის ფერდობებზე. ძირითადად, განლაგებულნი არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 145 მეტრიდან 1275 მეტრამდე. სიხშირის მიხედვით რცხილნარი ტყეების 84% უჭირავს 0.4 სიხშირის კორომებს და 9% – 0.3. საქართველოს ჰაბიტატების მიხედვით შეესაბამება შემდეგ ჰაბიტატებს: რცხილნარი C. betulus

გ) წაბლნარი ტყეები

წაბლის ტყეებს უჭირავს - 880 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 12%). გვხვდება სხვადასხვა ტიპის წაბლნარი ტყეები: ნაირბალახოვანი, მაყვლიანი, შქერიანი და წყავიანი. ეროვნული პარკის წაბლნარი ტყეების უმეტესი ფართობი უჭირავს წაბლნარ ტყეებს შქერის ქვეტყით და შეადგენს 666 ჰა-ს, რაც ეროვნული პარკის მთელი წაბლნარი ტყეების 76%-ია. ხოლო წაბლნარ ტყეებს წყავის ქვეტყით უჭირავს 65 ჰა, წიფლნარები მაყვლის ქვეტყით კი 145 ჰა ფართობს იკავებს. არის ასევე წაბლნარები ქვეტყის გარეშე და მათი ფართობი შეადგენს 4 ჰა-ს. წაბლნარი ტყეების 303 ჰა (35%) მდებარეობს 350 და მეტი დახრილობის ფერდობებზე და 43% - 31-350 დახრილობის ფერდობებზე. ძირითადად განლაგებულნი არიან ჩრდილო-დასავლეთ, სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 120 მეტრიდან 1400 მეტრამდე. სიხშირის მიხედვით წაბლნარი ტყეების 84% უჭირავს 0.4 სიხშირის კორომებს და 9% - 0.3. საქართველოს ჰაბიტატების მიხედვით შეესაბამება შემდეგ ჰაბიტატებს: წაბლის ტყე.

ასოცირებული ჰაბიტატის ტიპები:

დ) მუხნარი ტყეები - ჭოროხის მუხა

მუხის ტყეებს უჭირავს - 44 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 0.6%). კორომთა შემადგენლობაში მუხასთან გვხვდება: ცაცხვი, წიფელი, რცხილა, ნაძვი და თხმელა. გვხვდება სხვადასხვა ტიპის მუხის ტყეები: შქერით და იელით. ეროვნული პარკის მუხის ტყეების უმეტესი ფართობი უჭირავს მუხის ტყეებს იელის ქვეტყით და შეადგენს 31 ჰა-ს, რაც ეროვნული პარკის მთელი მუხის ტყეების 70%-ია. მუხის ტყეების 71% მდებარეობს 350 და მეტი დახრილობის ფერდობებზე. ძირითადად განლაგებულნი არიან სამხრეთ დასავლეთ (64%) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 430 მეტრიდან 750 მეტრამდე. სიხშირის მიხედვით მუხნარი ტყეების 64% უჭირავს 0.5 სიხშირის კორომებს და 36% - 0.4. საქართველოს ჰაბიტატების მიხედვით შეესაბამება შემდეგ ჰაბიტატებს: მუხნარი ან მუხნარ-რცხილნარი ტყეები (Galio-Carpinetum)

ე) მურყნარი ტყეები

მურყნარ ტყეებს უჭირავს - 1001 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 14%). კორომთა შემადგენლობაში მურყანთან ერთად გვხვდება: წაბლი, წიფელი, რცხილა, ნაძვი და მუხაც. გვხვდება სხვადასხვა ტიპის მურყნარი ტყეები: შქერით, წყავით, მაყვლით, იელით და თხილით. ეროვნული პარკის მურყნარი ტყეების უმეტესი ფართობი უჭირავს მურყნარ ტყეებს შქერის ქვეტყით და შეადგენს 530 ჰა-ს, რაც ეროვნული პარკის მთელი მურყნარი ტყეების 53%-ია. მურყნარი ტყეების 56% მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 350 მეტია, 29% კი 300-დან 350-მდე, ხოლო 15% 300-ზე ნაკლები დახრილობის ფერდობებზე. ძირითადად განლაგებულნი არიან ჩრდილო-დასავლეთ (43%), ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ (24%), სამხრეთ-დასავლეთ (20%) ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 157 მეტრიდან 1820 მეტრამდე. სიხშირის მიხედვით მურყნარი ტყეების 40% უჭირავს 0.4 სიხშირის კორომებს და 1% - 0.6. საქართველოს ჰაბიტატების მიხედვით შეესაბამება შემდეგ ჰაბიტატებს: კოლხეთის რელიქტური ფართოფოთლოვანი შერეული ტყე

ვ) ნეკერჩხალი

ნეკერჩხლის ტყეებს უჭირავს - 6 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 0.08%). კორომთა შემადგენლობაში ნეკერჩხალთან ერთად გვხვდება: მურყანი და რცხილა. ეროვნული პარკის ნეკერჩხლის ტყეები წარმოდგენილია მთლიანად შქერის ქვეტყით. ნეკერჩხლის ტყეები მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 350 მეტია. განლაგებულნი არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი გვხვდება 800 მეტრ სიმაღლეზე. სიხშირის მიხედვით ნეკერჩხლის ტყეების 100% უჭირავს 0.2 სიხშირის კორომებს.

ზ) ცაცხვი

ცაცხვის ტყეებს უჭირავს - 23 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 0.3%). კორომთა შემადგენლობაში ცაცხვთან ერთად გვხვდება: წაბლი, წიფელი და მურყანი. ეროვნული პარკის ცაცხვის ტყეები წარმოდგენილია მთლიანად შქერის ქვეტყით. ცაცხვის ტყეები მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 350-ზე მეტია. განლაგებულნი არიან ჩრდილო-დასავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი გვხვდება 1200 მეტრ სიმაღლეზე. სიხშირის მიხედვით ცაცხვის ტყეების 100% უჭირავს 0.2 სიხშირის კორომებს.

თ) ჯაგრცხილა

ჯაგრცხილის ტყეებს უჭირავს - 12 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 0.2%). კორომთა შემადგენლობაში ჯაგრცხილნართან ერთად გვხვდება: მუხა და წაბლი. ეროვნული პარკის ჯაგრცხილის ტყეები წარმოდგენილია მთლიანად იელის ქვეტყით. ჯაგრცხილის ტყეები მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 350 მეტია. განლაგებულნი არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 160 მეტრიდან 290 მეტრამდე. სიხშირის მიხედვით ჯაგრცხილის ტყეების 67% უჭირავს 0.2 სიხშირის კორომებს, 33% - 0.4.

ი) ნაძვნარი ტყეები

ნაძვნარ ტყეებს უჭირავს - 219 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 3%). კორომთა შემადგენლობაში ნაძვთან ერთად გვხვდება: რცხილა, მუხა, წიფელი, წაბლი, მურყანი და ვერხვი. გვხვდება სხვადასხვა ტიპის ნაძვნარი ტყეები: იელის, მაყვლის, და თხილის ქვეტყით. ეროვნული პარკის ნაძვნარი ტყეების უმეტესი ფართობი უჭირავს ნაძვნარ ტყეებს იელის ქვეტყით და შეადგენს 180 ჰა-ს, რაც ეროვნული პარკის მთელი ნაძვნარი ტყეების 82%-ია. ნაძვნარი ტყეების 61% მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 350 მეტია, 30% კი 300-დან 350-მდე დახრილობის ფერდობებზე. ძირითადად განლაგებულნი არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ (48%) და სამხრეთ დასავლეთ (52%) ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 390 მეტრიდან 940 მეტრამდე. სიხშირის მიხედვით ნაძვის ტყეების 83% უჭირავს 0.4 სიხშირის კორომებს და 17% - 0.3.

საქართველოს ჰაბიტატების მიხედვით შეესაბამება შემდეგ ჰაბიტატებს: მუქწიწვოვანი-ტყე (Piceeta orientale-Abieta nordmanniana)

კ) შქერი

შქერით დაფარულ ტერიტორიას უჭირავს - 307 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 4%). ბუჩქნარის სახეობრივ შემადგენლობაში შქერთან ერთად გვხვდება: წყავი, მაყვალი, ჭნავი და მოცვი. შქერით დაფარული ადგილების 69% მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 350 და მეტია, ხოლო 31-350-მდე ფერდობებს უჭირავს 29%. ძირითადად განლაგებულნი არიან ჩრდილო-დასვლეთ (44%), სამხრეთ-დასავლეთ (26%), ჩრდილო-აღმოსავლეთ (22%) ექსპოზიციის ფერდობებზე, ასევე მცირე რაოდენობით გვხვდება დასავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ-აღმოსვლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზეც. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 840 მეტრიდან 1690 მეტრამდე.

ლ) წყავი

წყავით დაფარულ ტერიტორიას უჭირავს - 444 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 6%). ბუჩქნარის სახეობრივ შემადგენლობაში წყავთან ერთად გვხვდება: შქერი, მაყვალი, მოცვი და ჭნავი. წყავით დაფარული ადგილების 52% მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 350 და მეტია, ხოლო 31-350-მდე ფერდობებს უჭირავს 47%. ძირითადად განლაგებულნი არიან ჩრდილო-აღმოსავლეთ (44%), ჩრდილო-დასავლეთ (38%). ასევე მცირე რაოდენობით გვხვდება სამხრეთ-დასავლეთ, ჩრდილოთ და სამხრეთ ექსპოზიციის ფერდობებზეც. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 815 მეტრიდან 1840 მეტრამდე.

მ) მოცვი

მოცვით დაფარულ ტერიტორიას უჭირავს - 16.7 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 0.2%). ბუჩქნარის სახეობრივ შემადგენლობაში მოცვთან ერთად გვხვდება: შქერი, მაყვალი, წყავი, და ჭნავი. მოცვით დაფარული ადგილების 94% მდებარეობს ფერდობებზე, რომელთა დახრილობა 31-350-მდე მერყეობს, ხოლო 21-300-მდე ფერდობებს უჭირავს 6%. ძირითადად განლაგებულნი არიან ჩრდილო-დასავლეთ (94%) და ჩრდილოეთ (6%) ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 1245 მეტრიდან 1540 მეტრამდე.

ნ) მეორადი მდელოები

მეორად მდელოებს უჭირავს - 104 ჰა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე (ეროვნული პარკის ტერიტორიის 1.4%). მდელოების ფართობის 40% მდებარეობს 350 და მეტი დახრილობის ფერდობებზე, ხოლო 31-350-მდე - 22%. ძირითადად განლაგებულნი არიან აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე. ზღვის დონიდან ისინი ვრცელდებიან 920 მეტრიდან 2025 მეტრამდე.

6. ლანდშაფტები:

1. მთის ლანდშაფტები

1. მთის ზომიერად თბილი ჰუმიდური (O)

ა) ქვედა მთის კოლხური (O1)

ბ) ქვედა მთის ეროზიულ-დენუდაციური კოლხური ჰემიჰილეებით.

გ) საშუალო მთის კოლხური (O2)

დ) საშუალო მთის ეროზიულ-დენუდაციური, წიფლნარი და წიფლნარ-წაბლნარი ტყეები მძლავრი მარადმწვანე ქვეტყით, ადგილებში „შქერიანით“;

ე) საშუალო მთის ეროზიულ-დენუდაციური, წიფლნარი ტყეები მარადმწვანე ქვეტყით.

2. მთის ზომიერად ცივი (W)

ა) საშუალო მთის მუქწიწვიანი ტყეები კავკასიური (W1)

ბ) საშუალო მთის ეროზიულ-დენუდაციური წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყეებით, მარადმწვანე ქვეტყით (დასავლეთი პონტოს მთები)

დ) მაღალი მთის ფიჭვნარი და არყის ტყეები კავკასიური (W2)

3. მაღალი მთის ეროზიულ-დენუდაციური, იშვიათად პალეოგენური, არყის და ადგილებში ფიჭვის (ფიჭვიდან კავკასიური და კოხის) ტყეები და ადგილებში დაბალი ტყით წარმოდგენილი პონტური მუხით.129.

მუხლი 14. მეცნიერება და განათლება

1. ეროვნული პარკი არის საუკეთესო საშუალება სამეცნიერო კვლევებისა  და სწავლებისათვის უნიკალური ბუნებრივი პირობების და დიდ ქალაქთან (ქალაქი ბათუმი) სიახლოვის გამო, სადაც განლაგებულია აკადემიური ინსიტუტები.

2. ეროვნულ პარკს გააჩნია სხვადასხვა ტიპის ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობების ორგანიზების პოტენციალი, ძირითადად, მიმდებარე სოფლების საგანმანათლებლო დაწესებულებებისა და,  ზოგადად, რეგიონის მოსახლეობისთვის. ეროვნული პარკის მისადგომი ადგილები მნახველს სთავაზობს ბუნებრივ მახასიათებლებზე დაკვირვების შესაძლებლობას.

მუხლი 15. მიწათსაკუთრება და მიწათსარგებლობა

1. ეროვნული პარკის მთელი ტერიტორია განეკუთვნება სახელმწიფო ტყის ფონდს, რომელიც სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენს. სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო და მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია პასუხისმგებელია მის მართვაზე.

2. ეროვნული პარკის მთელი ტერიტორია ტყითაა დაფარული, რომელიც გრძელვადიანი ექსპლუატაციის შედეგად საკმაოდ სახეცვლილია.

3. ეროვნული პარკის დაარსებამდე ხე-ტყის დამზადებას გარკვეულწილად კომერციული ხასიათი ჰქონდა, ასევე ხდებოდა შეშის დამზადება ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად. ხე-ტყის ჭრა, ძირითადად, ხდებოდა სპეციალურად გაყვანილი სამანქანე და სატრაქტორე გზების მიმდებარედ (100-150 მ. ზოლში გზის თითოეულ მხარეს). ხშირად ადგილი ჰქონდა ჭრის წესების დარღვევის ფაქტებს. ჭრები ინტენსიურად ხორციელდებოდა გავაკებულ ტერიტორიებზე. აღინიშნებოდა ბრაკონიერობის გახშირებაც. სიტუაცია ეროვნული პარკის შექმნის შემდეგ რადიკალურად გაუმჯობესდა: ადმინისტრაციამ აღკვეთა უკანონო ჭრები და შეამცირა ტყეკაფების გამოყოფა პარკის ტერიტორიაზე.

4. ხელსაყრელი კლიმატური პირობებიდან გამომდინარე ტყეების განახლება მეტწილად დამაკმაყოფილებელია. ჭრაგავლილი ტერიტორიები უმეტესად დაფარულია მაყვლით, გვიმრითა და სხვა მაღალბალახეულობით და ბუჩქნარებით. ამ ტერიტორიებზე ნიადაგის ეროზიული პროცესები არ მიმდინარეობს.

5. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ძალზედ უმნიშვნელოდ ხდება საქონლის მიერ ტყეების დაზიანება. ძოვების გავლენა ტყეების მდგომარეობაზე უმნიშვნელოა.

6. ეროვნულ პარკში მიწათსარგებლობის ფორმები რეგულირდება დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლისა და „დაცული ტერიტორიების უძრავი ქონების სარგებლობაში გადაცემისას საწყისი სააუქციონო ფასის განსაზღვრისა და აუქციონის ჩატარების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ 2013 წლის 22 მაისის საქართველოს მთავრობის №125 დადგენილების შესაბამისად. ეროვნულ პარკში დაშვებულია მიწათსარგებლობა, რომელიც შესაბამისობაშია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) II კატეგორიასთან. ეროვნული პარკი იყოფა ცალკეულ ზონებად, რომლებიც ცალ-ცალკე განსაზღვრავს პარკის ცალკეულ ტერიტორიებზე მიწათსარგებლობასთან დაკავშირებულ წესებსა და შეზღუდვებს.

მუხლი 16. მაჭახელას ეროვნული პარკის და მიმდებარე ზონის ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობა

1. მაჭახელას ხეობის მდიდარი ისტორიული და კულტურული წარსულის უტყუარი მოწმეა მატერიალური კულტურის ისეთი ძეგლები, როგორიცაა: თაღოვანი ხიდები, ციხეები, ქვიტკირით ნაშენი ღვინის საწნახელები და მარნები. ისინი თავისი სიძველით ისტორიული განვითარების სხვადასხვა პერიოდს განეკუთვნებიან. თაღოვანი ხიდებიდან შემორჩენილია 3 ხიდი, რომლებიც მნახველის განცვიფრებას იწვევენ არქიტექტურული და მშენებლობის ტექნიკის თვალსაზრისით, როგორც მაღალი ხუროთმოძღვრული ნიმუშები. ესენია: ცხემლარის, ჩხერის და ჩომახისურის( მდ. მაჭახელას მარჯვენა შენაკადზე ქოქოლეთის ღელეზე). ამათგან ყველაზე დიდია ცხემლარის ხიდი, რომლის რკალის სიგრძე 19 მეტრია, ხოლო სიგანე 3 მეტრი. ეს ხიდები ფეოდალურ ხანაში რიყისა და ფლეთილი ქვებითაა ნაშენი.

2. იქ, სადაც მდ.მაჭახელა უერთდება მდ. ჭოროხს აღმართულია მაჭახლური წარმოების ,,მაჭახელად" წოდებული თოფის მონუმენტი, თოფის ქანდაკებას ამშვენებს წარწერა, ,,პატარა მაჭახელი არის ცოცხალი ისტორია საქართველოსი". ამ მდინარეების შესაყართან მდებარეობს ისტორიული გვარას ციხე.

3. ხეობას ამშვენებს მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი, რომელიც განთავსებულია სოფ. ზედა ჩხუტუნეთში მდებარე 200 წლის წინათ აშენებულ ჯამეში. ჯამე ლაზი ოსტატის მიერ არის აშენებული, რომელმაც მოახერხა და ჯამეში გამოკვეთილ ჩუქურთმებში შეფარულად ვაზის ჯვრები და სხვა ქართული ორნამენტები გამოკვეთა. 1984 წელს ამ შენობაში გაიხსნა მუზეუმი, რომელიც ხეობის სოციალურ, კულტურულ და რელიგიურ ისტორიას გვიყვება.

მუხლი 17. ეროვნული პარკის მიმდებარე ტერიტორიებზე არსებული სოციალურ-ეკონომიკური მახასიათებლების აღწერა

1. ისტორიული მონაცემების თანახმად, სოფლის მეურნეობა დაცული ტერიტორიების მკვიდრთათვის საქმიანობის ერთ-ერთი ძირითადი მიმართულება იყო. ოჯახების უმრავლესობას გააჩნდათ საკუთარი ფერმა, უკანასკნელი 20-25 წლის განმავლობაში განვითარებულმა ფუნდამენტურმა ცვლილებებმა სოფლის მეურნეობის წარმოების სტრუქტურაში გამოიწვია ბოლო საუკუნის მოწინავე კულტურების – ჩაისა და თუთუნის წარმოების დაქვეითება და მოსახლეობა დაუბრუნდა ტრადიციული კულტურების მოყვანას, როგორიცაა სიმინდი და კარტოფილი, ინტენსიური თხილის წარმოება და მეფუტკრეობა. მნიშვნელოვან სასოფლო-სამეურნეო კულტურებს გასული საუკუნის ბოლოდან და დღემდეც წარმოადგენს კარტოფილი და ლობიო. მეურნეობა მაჭახელას ხეობაში განვითარდა ისტორიულად სპეციფიკური გარემოს გავლენით, არათანაბარი ტოპოგრაფიით, კლიმატით, და ჰიდროგრაფიული პირობებით, მოსავლის განთესვით და სათესი მიწით. სახნავ-სათესი სავარგულები განლაგებულია მდინარე მაჭახელასა და მისი შენაკადების ფერდობზე.

2. მაჭახელას ხეობა გამოიყენებოდა ცხვრისა და თხების საძოვრებად. დღესდღეობით აქ ცხვარს აღარ ინახავენ, ხოლო თხის რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. პირუტყვს ძირითადად შემოღობილ ტერიტორიაზე მიერეკებიან. საქონლის 5-10% მიდის საბალახოდ ტყეში. უკანასკნელი წლების განმავლობაში დაიწყო მეღორეობის განვითარება.

3. მატერიალური კულტურის ძეგლები – კირქვის სარდაფები, სხვადასხვა ზომის საწნახელი ჩაშენებული მთებში ან მთასთან ახლოს, სხვადასხვა ზომის ქვევრები, ვაზის უძველესი ჯიშები ნაპოვნი მაჭახელას ხეობაში ცხადყოფს მევენახეობისა და მეღვინეობის განვითარების მაღალ დონეს. გასული საუკუნის 30-იან წლებამდე აქ გავრცელებული იყო ვაზის „მაღლარი“ ჯიშები, რომელიც ხეზე იზრდება. მაგრამ 1930-იანი წლების მეორე ნახევრის შემდეგ „დაბლარი“ ვაზის მოყვანა დაიწყეს. დღესდღეობით, ვაზის ვენახებს უმნიშვნელო ადგილი უკავიათ მაჭახელას მკვიდრთა სამეურნეო ცხოვრებაში.

4. ხილიდან და კენკროვანი კულტურებიდან აქ გავრცელებულია მსხალი, ვაშლი, ალუბალი, ველური ქლიავი, ჟოლო, კაკალი, თხილი, ლეღვი, ზღმარტლი და სხვა. უნდა აღინიშნოს, რომ ხეობაში ვენახის, ან ხილის მოყვანის აგროტექნიკური მახასიათებლები ცვალებადია ადგილის მიხედვით. როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული მეცხოველეობა სოფლის მეურნეობასთან ერთად წარმოადგენს ხეობაში წამყვან სფეროს. წვრილფეხა და მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის შენახვა აქ გავრცელებულია. გარდა ამისა სახლში აწარმოებენ რძის პროდუქტებს და ყიდიან ადგილობრივ ბაზარზე.

5. მთიან აჭარაში მაჭახელას ეროვნული პარკის შექმნა ადგილობრივი მოსახლეობისათვის მნიშვნელოვანი წინაპირობაა ეკოტურიზმისა და აგროტურიზმის არსებული პოტენციალის გამოყენებისათვის.

6. მაჭახელას ეროვნული პარკის გავლენა ადგილობრივი მოსახლეობის საქმიანობაზე განხილულია დეტალური საველე გასვლებისა და მოსახლეობასთან ინტერვიუების შედეგად მიღებულ ანგარიშში „სიღრმისეული სოციალურ-ეკონომიკური და რესურსების გამოყენების პროფილი მაჭახელას ეროვნული პარკის დამხმარე ზონის დასახლებებში“.

მუხლი 18. მაჭახელას ეროვნული პარკის და მიმდებარე ტერიტორიების ტურისტული და რეკრეაციული ღირებულებები

1. სიახლოვე ზღვასთან და მნიშვნელოვან ტურისტულ ცენტრთან-ბათუმთან (25 კმ).

2. მდიდარი ბიომრავალფეროვნება: მცენარეთა და ცხოველთა დიდი მრავალფეროვნება, მტაცებელი ფრინველების საემიგრაციო დერეფანი (ე.წ. „ბათუმის საემიგრაციო ძაბრი“), ლანდშაფტური მრავალფეროვნება, კლიმატური პირობები.

3. საინტერესო ეთნოგრაფიული ღირებულებები, როგორიცაა ტრადიციები, ლეგენდები და ჩვევები.

4. ტერიტორიას გააჩნია მაღალი პოტენციალი იყოს ზღვაზე დამსვენებელთათვის დამატებითი სერვისების შეთავაზების ადგილი. აქ შესაძლებელია სოფლის ტურიზმის განვითარება, სამთო ველოსიპედებით გასეირნება, საცხენოსნო ტურების მოწყობა, ჯომარდობა, ლანდშაფტების დათვალიერება და ფოტოგრაფია, ადგილობრივი სამზარეულოს კერძების დაგემოვნება და სხვა.

მუხლი 19. დაცულ ტერიტორიაზე არსებული სხვა ეკოსისტემური სერვისები

1. მაჭახელას ეროვნული პარკში შესაძლებელია სხვადასხვა სამკურნალო მცენარეების, კენკრის და სოკოების შეგროვება ადგილობრივი გამოყენებისთვის (დანართი 8).

2. მაჭახელას ეროვნულ პარკს დიდი მნიშვნელობა აქვს მიმდებარე დასახლებებისთვის სასმელი წყლით მომარაგებაში, მეფუტკრეობის განვითარებისთვის და ასევე მდინარე მაჭახელას ჭოროხზე მშენებარე ჰიდროელექტროსადგურებისთვის წყლის სტაბილური მიწოდებისთვის.

თავი III. გრძელვადიანი მიზნები

მუხლი 20. ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები

1. მაჭახელას ეროვნული პარკი ვითარდება ბუნებრივად, ადამიანის მინიმალური ჩარევით. ეროვნული პარკის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი მის ბინადართ არსებობისათვის საჭირო და უსაფრთხო გარემოს უქმნის. ეროვნული პარკისათვის დამახასიათებელი სახეობები და ჰაბიტატები, რაზეც დამოკიდებულია ამ სახეობების არსებობა, არის ჯანსაღ მდგომარეობაში. ადამიანის საქმიანობის შედეგად დეგრადირებული იშვიათი ეკოსისტემები და ჰაბიტატები აღდგენილია და მიახლოებულია მათ ბუნებრივ მდგომარეობასთან.

2. მაჭახელას ეროვნული პარკის სამიზნე სახეობების პოპულაციები, მათ შორის მურა დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx lynx), არჩვი (Rupicarpa rupicarpa) და კავკასიური სალამანდრა (Mertenisielia caucasica) ახლოს არიან ამ სახეობების ტერიტორიების ბუნებრივ ტევადობასთან.

3. მაჭახელას ეროვნული პარკის ყველა წიწვოვანი, შერეული და ფოთლოვანი ტყის კონსერვაციის სტატუსი შენარჩუნებულია ან გაუმჯობესებულია 2017 წელთან შედარებით, ტყით დაფარული ფართობი შენარჩუნებულია ან გაზრდილი, ტყის კორომის მახასიათებლები ასახავენ ჯანსაღ, თითქმის ბუნებრივ ან ბუნებრივ ტყეებს, მნიშვნელოვანი ტყის მცენარეული სახეობები, მათ შორის წიფელი, წაბლი და ბუჩქნარები და სხვები წარმოადგენენ მინიმუმ იგივე რაოდენობას, როგორც 2017 წელს.

მუხლი 21. საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილ, გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა გენოფონდის და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები

მაჭახელას ეროვნული პარკი წარმოადგნეს საქართველოს მდიდარ ბუნებრივ მემკვიდრეობას, რომელიც ევროპის ველური ბუნების მემკვიდრეობის ნაწილია. დაცული ტერიტორიებისათვის დამახასიათებელი სახეობები და ჰაბიტატები, საქართველოს ,,წითელი ნუსხის“ სახეობების ჩათვლით, არის დაცული. იგი დაკავშირებულია აჭარის სხვა დაცულ ტერიტორიებთან ეკოლოგიური დერეფნების საშუალებით და ქმნის დაცული ტერიტორიების ერთიან  ქსელს.

მუხლი 22. ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული მიზნები

მაჭახელას ეროვნული პარკი წარმოადგენს მდიდარ ეკოსაგანმანათლებლო რესურსს. ადმინისტრაცია ადგილობრივ სკოლებთან და სხვა შესაბამის საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ურთიერთთანამშრომლობის გზით უზრუნველყოფს საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერების და ცოდნის ზრდას, რაც ხელს უწყობს საზოგადოების დამოკიდებულების პოზიტიურ ცვლილებას მაჭახელას ეროვნული პარკის მიმართ და მათ ჩართულობას მის მართვაში.

მუხლი 23. ბუნებრივ და ისტორიულ-კულტურულ გარემოში რეკრეაციის, ჯანმრთელობის დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის ხელსაყრელი პირობების უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული მიზნები

მაჭახელას ეროვნული პარკი წარმოადგენს ადგილს, სადაც ადამიანებს შეუძლიათ დატკბნენ შთამბეჭდავი ლანდშაფტით, ველური ბუნებით და ასევე, ბუნებრივ მდგომარეობასთან მიახლოებული ველური სამყაროს მრავალფეროვნებით. მაჭახელას ეროვნული პარკში და მიმდებარე ტერიტორიაზე წარმატებით ვითარდება ბუნებაზე ორიენტირებული მდგრადი ტურიზმი, სადაც ვიზიტორებისთვის უზრუნველყოფილია სუფთა, უსაფრთხო და მასტიმულირებელი გარემო. ტურიზმიდან მიღებულ შემოსავალს მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს მაჭახელას ეროვნული პარკის განვითარებაში.

მუხლი 24. კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებასთან და ინტეგრაციასთან დაკავშირებული მიზნები

ადგილობრივი კულტურული მემკვიდრეობის ღირსშესანიშნავი ადგილები დაცულია და წარმოადგენს ვიზიტორის პროგრამის შემადგენელ ნაწილს ეკოსისტემის პროდუქტებსა და ღირსშესანიშნაობებთან ერთად. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია, მუნიციპალური ხელისუფლება და აჭარის მთავრობა ეფექტურად თანამშრომლობენ პარკის ტერიტორიაზე და დამხმარე ზონაში არსებულ კულტურული მემკვიდრეობის შესანარჩუნებლად და ასაღორძინებლად. ისინი ხელს უწყობენ ადგილის მიმზიდველობას ვიზიტორებისთვის.

მუხლი 25. სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ადგილობრივი ეკონომიკისა და მოსახლეობის სასარგებლოდ

პირველი მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან 25 წლის შემდეგ და ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნების მიღწევის შედეგად, მაჭახელას ეროვნულმა პარკის არსებობამ გააუმჯობესა ადგილობრივი მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა და ზოგადი კეთილდღეობა, ასევე ხელი შეუწყო ადგილობრივ სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებას. მაჭახელას ეროვნული პარკი მდგრადად უზრუნველყოფს ეკოსისტემის სერვისების ფართო სპექტრს, მათ შორისაა არამერქნული ტყის პროდუქტები, შეშა, სასმელი და ტექნიკური წყალი და სხვა. რეგიონის ბუნებასა და კულტურულ ფასეულობებზე დაფუძნებული საგანმანათლებლო, ესთეტიკური და სულიერი ფასეულობები იზიდავენ საქართველოს და მის ფარგლებს გარე ტურისტებს, რაც ახდენს ადგილობრივი ეკო-ტურიზმის ბიზნესებისა და შედეგად ადგილობრივი ეკონომიკის სტიმულირებას.

მუხლი 26. ბუნებრივი რესურსებით მდგრად სარგებლობასთან დაკავშირებული მიზნები

ადგილობრივი მოსახლეობა აცნობიერებს მაჭახელას ეროვნული პარკის  მნიშვნელობას. ეროვნული პარკი ხელს უწყობს მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის კეთილდღეობას, მათთვის ბუნებრივი რესურსებით მდგრადი სარგებლობის უზრუნველყოფას. ასევე ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროებს, რაც ამცირებს ადგილობრივი მოსახლეობის დამოკიდებულებას ბუნებრივ რესურსებზე.

მუხლი 27. მეცნიერებასა და განათლებასთან დაკავშირებული მიზნები

მაჭახელას ეროვნული პარკი საინტერესო სამეცნიერო-საკვლევი ბაზაა ქართველი და უცხოელი მეცნიერებისთვის. მას აქვს წარმატებული თანამშრომლობა საქართველოს და უცხოეთის სამეცნიერო-კვლევით და საგანმანათლებლო ცენტრებთან, ასევე დამოუკიდებელ მკვლევარებთან. ადმინისტრაციას გააჩნია სრულფასოვანი სამეცნიერო ინფორმაცია ტერიტორიის ყველა ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებების შესახებ დაცული ტერიტორიის მართვის ეფექტურად წარმართვისთვის.

მუხლი 28. ადმინისტრაციის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები

იმისათვის, რომ ზემოთ ჩამოთვლილი მიზნები იქნეს მიღწეული მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას აქვს ყველა აუცილებელი რესურსი: თანამშრომლების სათანადო რაოდენობა ადეკვატურად აღჭურვილი ფინანსური, ტექნიკური, ინფრასტრუქტურული რესურსებით და საჭირო ცოდნით, უნარით და გამოცდილებით და ეფექტურად მართავს მის დაქვემდებარებაში არსებულ დაცულ ტერიტორიას.

თავი IV. სიტუაციური ანალიზი

მუხლი 29. მაჭახელას ეროვნული პარკის ძირითადი ღირებულებების არსებული მდგომარეობა

1. ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების მდგომარეობა: მაჭახელას ეროვნული პარკის ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებები განისაზღვრა ზემოთ მოცემული მე-13 მუხლის (ე) პუნქტში. მდგომარეობის ატრიბუტები განისაზღვრა თითოეული ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებისთვის და მაქსიმალურად შეგროვდა ინფორმაცია არსებული სიტუაციის შესახებ (ცხრილი 1). თუმცა, მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას აკლია მონაცემები და ინფორმაცია მისი ბიომრავალფეროვნების ზოგიერთი ძირითადი ღირებულებების (ეკოსისტემები და სახეობები) ამჟამინდელი მდგომარეობის შესახებ. მაჭახელას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების სრულყოფილად გასაგებად, საჭირო იქნება დამატებითი კვლევები და ინფორმაციის შეგროვება პირველი მენეჯმენტის ციკლის განმავლობაში.

ცხრილი 1

|ძირითადი ბიომრავალფეროვნე-ბის |მდგომარეობის ატრიბუტი |არსებული მდგომარეობა |

|ღირებულება | | |

|წიწვოვანი ტყე |ტყის ფართობი (ჰა) | 500 ჰა |

| |სტანდარტული კორომის მახასიათებლები | აღმოსავლური ნაძვი |

| |ძირითადი სახეობების არსებობა | ნაძვი, მურყანი, რცხილა, წაბლი, წიფელი |

| |პათოგენების არსებობა | ლაფანჭამია (დიდი ლაფნიჭამიას - Dendroctonus micans Kugel. , |

| | |მბეჭდავი ქერქიჭამიას-Ips typographus L., ექვსკბილა ქერქიჭამიას-Ips|

| | |sexdentatus Boern. და კენწეროს ქერქიამიას - Ips acuminatus Eichn.)|

| |ანთროპოგენური ზემოქმედება |დაბალი ანთროპოგენური ზემოქმედება |

| შერეული და ფოთლოვანი ტყე |ტყის ფართობი (ჰა) | 6500 ჰა |

| |სტანდარტული კორომის მახასიათებლები | წაბლნარის,წიფლნარის და მურყნარის კორომები |

| |ძირითადი სახეობების არსებობა | წაბლი,წიფელი,მურყანი, რცხილა, შქერი, წყავი, ბზა |

| |პათოგენების არსებობა | წაბლის კიბო, ნაღმისებრი ჩრჩილი, ხარაბუზები და მზომელები,წიფლის |

| | |კოღონა, მურყანის ფოთოლჭამია, ბზის სიდამწვრე, ალურა და სოკოვანი |

| | |დაავადებები |

| |ანთროპოგენური ზემოქმედება |მნიშვნელოვანი ანთროპოგენური ზემოქმედება |

|არჩვი (Rupicarpa rupicarpa) |რაოდენობა | დაახლოებით 10 |

|მურა დათვი - (Ursus arctos) |რაოდენობა | დაახლოებით 31 |

|ფოცხვერი - (Lynx lynx) |რაოდენობა |  დაახლოებით 2 |

|კავკასიური სალამანდრა (Mertenisielia |რაოდენობა | დაახლოებით 10 |

|caucasica) | | |

მუხლი 30. დაცული ტერიტორიის ძირითადი ღირებულებების პირდაპირი საფრთხეები

1. მაჭახელას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების პირდაპირი და არაპირდაპირი საფრთხეები პრიორიტეტულობის/მნიშვნელობის მიხედვით მოცემულია ცხრილში .

ცხრილი 2

|პირდაპირი საფრთხე |დაკავშირებული არაპირდაპირი ფაქტორები |დაზიანებული ძირითადი ღირებულებები |

|ხე-ტყის უკანონო ჭრა და ადგილობრივი |სოციალურ-ეკონომიკური საჭიროებები და ბუნებრივი|ყველა ტიპის ტყე |

|მოსახლეობის დამოკიდებულება სათბობ |რესურსებით სარგებლობის ტრადიციები; | |

|შეშაზე | | |

| |გარკვეული ბუნებრივი რესურსით სარგებლობით | |

| |მიყენებული ზიანის გაცნობიერების დაბალი დონე; | |

| | | |

| |რეინჯერების არასაკმარისი რაოდენობა. | |

| |არასაკმარისი აღჭურვილობა, კვალიფიკაცია, | |

| |წამახალისებელი მექანიზმები; | |

| | | |

| |ენერგიის ალტერნატიული წყაროების სიმცირე; | |

| | | |

| |სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების სიმცირე. | |

|მწერები, მავნებლები, დაავადებები |მავნებლების და დაავადებების გავრცელება |4258 აღწერილი მერქნიანი სახეობის 64% საღია და 36% |

| | |დაზიანებულია სხვადასხვა დაავადებით[3]. ამათგან |

| | |განსაკუთრებით ყურადსაღებია ბზების მდგომარეობა, რომელთა |

| | |74% დაავადებულია შემდეგი პათოგენებით Cylindrocladium |

| | |buxicola and Cydalima perspectalis Walker . წაბლნარებში |

| | |ფართოდ გავრცელებულია პათოგენი სოკო Cryphonectria |

| | |(Endothia) parasitica Murr. წაბლნარების 37% დაავადებულია.|

| | | |

| | |სხვა მნიშვნელოვანი სახეობების დაავადების მონაცემები |

| | |შემდეგია: წიფლნარები - 11%-ით, რცხილნარები - 8%, |

| | |მურყნარები - 7% და მუხები - 14% |

|ბრაკონიერობა |კანონაღსრულების პრობლემები (რეინჯერებისთვის |არჩვი (უკანონო ნადირობის ძირითადი სამიზნე სახეობა) |

| |ბრაკონიერობის გამოვლენის წახალისების | |

| |ნაკლებობა, | |

| |არასაკმარისი აღჭურვილობა, არასაკმარისი | |

| |კვალიფიკაცია); | |

| | | |

| |სოციალურ-ეკონომიკური ფაქტორები და ტრადიციები | |

| |(დამატებითი საკვების მოპოვება, გართობა). | |

|ტყის ხანძრები |ტყის ხანძრების მართვის გეგმის არარსებობა; |წიწვოვანი ტყე (ყველაზე ხანძარსაშისი ტიპის ტყე); |

| | | |

| |სოფლის მეურნეობის გაძღოლის დამკვიდრებული |სოფლების (სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების) მიმდებარე |

| |პრაქტიკა; |ტერიტორიები. |

| | | |

| |არასათანადო პრევენციული ღონისძიებები | |

| |(სასაზღვრო ნიშნულების არ არსებობა). | |

|ჰიდროლოგიური რეჟმის დარღვევა/წყლის |ჰესების მშენებლობა; |კავკასიური სალამანდრა; |

|დაბინძურება | | |

| |საკანალიზაციო წყლების გამწმენდი |წავი; |

| |ინფრასტრუქტურის არარსებობა; | |

| | |ყველა სახეობის თევზი, განსაკუთრებით შავი ზღვის ორაგული |

| |ცნობიერების დაბალი დონე დაბინძურებასთან |(Salmo trutta labrax). |

| |დაკავშირებით. | |

|უცხო ინვაზიური სახეობები |ახალი სასოფლო-სამეურნეო სახეობების შემოტანის |ყველა ტიპის ტყე |

| |დროს ეკოლოგიური თავისებურებების | |

| |გაუთვალისწინებლობა; | |

| | | |

| |გლეხების და გადაწყვეტილებების მიმღების | |

| |პირების არასაკმარისი განათლება. | |

|უკანონო ძოვება ტყეში |არასაკმარისი ცნობიერება დაცული ტერიტორიების |ყველა ტიპის ტყე |

| |შესახებ; | |

| | | |

| |მდელოების სიმცირე. | |

|ვიზიტორებისაგან და ადგილობრივებისგან |ვიზიტორთა მართვის გეგმის/რეჟიმის არ არსებობა;|წიწვოვანი ტყე; |

|მყუდროების დარღვევა/ დანაგვიანება | |შერეული და ფოთლოვანი ტყე; |

| |ეკოლოგიური განათლების და ცნობიერების დაბალი |ფოცხვერი; |

| |დონე; |არჩვი; |

| | |წავი; |

| |ტერიტორიის არასაკმარისი კონტროლი შესაბამისი | |

| |რესურსების არქონის გამო. | |

| | |კავკასიური სალამანდრა. |

2. საფრთხეები სხვა ღირებულებების მიმართ:

მაჭახელას ეროვნული პარკის სამეცნიერო-საგანმანათლებლო, ტურისტულ და საერთო სოციალურ-ეკონომიკური ღირებულებებთან დაკავშირებული მთავარი საფრთხეები, ძირითადად, გავლენას ახდენს ეკოსისტემების შესაძლებლობებზე უზრუნველყონ ეკოსისტემური სერვისები, რომლებზეც დამოკიდებულია აღნიშნული ღირებულებები. ეს საფრთხეები ჩამოთვლილია ზემოთ მოცემულ ცხრილში.

მუხლი 31. რესურსების დაცვა და პატრულირება

1. მაჭახელას ეროვნულ პარკს ესაზღვრება მაჭახელას ხეობის სოფლები, ასევე სოფელი კირნათი. ამ სოფლებში მოსახლეობის სეზონური მიგრაცია ხდება (ზაფხულში გადადიან თურქეთში ან ბათუმში სამუშაოდ), ზამთარში უმეტესად ადგილზე ცხოვრობენ და გათბობის ალტერნატივების არ ქონის გამო სრულად არიან დამოკიდებულნი ადგილობრივი მერქნის რესურსებზე. შესაბამისად, სოფლების მიმდებარე ტერიტორიებზე დიდია ანთროპოგენული ზეწოლა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტყის რესურსებზე. 2016 წელს „აჭარის რეგიონის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მართვის ეფექტურობის გაუმჯობესება“ ფარგლებში წარმატებულად მოხდა ალტერნატიული საწვავის-თხილის ნაჭუჭის და მზის წყლის გამაცხელებელი სისტემების გამოყენების პილოტირება ხეობის სოფლებში.

2. მაჭახელას ხეობა საბჭოთა პერიოდში იყო დახურული ზონა თურქეთთან საზღვრის გამო. ამ ტერიტორიაზე იდგა საბჭოთა სასაზღვრო ჯარი, რომლებიც უმოწყალოდ ანადგურებდნენ გარეულ ცხოველებს. ადგილობრივთა გადმოცემით, არჩვის პოპულაცია ამ პერიოდში სრულად განადგურდა.

3. გასული საუკუნის 90-იანი წლებიდან, ქვეყანაში შექმნილი უკონტროლო სიტუაციის გამო, მიმდინარეობდა როგორც ხე-ტყის მასობრივად ჭრა (კომერციული ან სასოფლო-სამეურნეო მიზნით და სათბობად), ასევე ბრაკონიერობა, რამაც მნიშვნელოვან შეცვალა ტყის სახეობრივი შემადგენლობა და კრიტიკულად შეამცირა ძუძუმწოვართა პოპულაციები.

4. მაჭახელას ეროვნული პარკი მოიცავს ორ უბანს: ქედქედის და ჩიქუნეთის, რომლებიც 10 სარეინჯეროდაა დაყოფილი.

5. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილებას ხელმძღვანელობს დაცვის განყოფილების უფროსი და დაკომპლექტებულია 2 უფროსი რეინჯერით, 10 რეინჯერით და ბუნებრივი რესურსების უფროსი სპეციალისტით.

6. 2016 წლის განმავლობაში ეროვნულ პარკში დაფიქსირდა 10 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ფაქტი.

7. დაცვის განყოფილების თანამშრომლებმა გაიარეს ტრენინგები პატრულირების გეგმების და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმების შედგენაზე. შსს-ს აკადემიაში გაიარეს სასწავლო კურსი: იძულების ღონისძიებების სამართლებრივ საფუძვლებში, ტაქტიკურ და საცეცხლე მომზადებაში და ვირტუალური ტირი. ასევე პირველადი სამედიცინო დახმარების, ვიზიტორთა ეფექტურ მომსახურების და ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის ტრენინგები.

8. 2015 წელს განხორციელდა მაჭახელას ეროვნული პარკის საზღვრების დაზუსტება და დემარკაცია. საზღვრების საბოლოო დადგენისას უფრო დეტალურად იქნა გათვალისწინებული მაჭახელას ხეობის მიწათსარგებლობის რეალური მდგომარეობა და მოსახლეობის მოთხოვნები. აქედან გამომდინარე, 8 733 ჰა მიწის ფართობი შემცირდა 7 333 ჰა-მდე. საბოლოო საზღვრები დამტკიცებული იქნა 2017 წელს.

9. გაეროს განვითარების პროგრამისა და გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (UNDP/GEF) მხარდაჭერით 2015-16 წლებში ჩატარდა დეტალური საბაზისო კვლევები მაჭახელას ეროვნულ პარკსა და მიმდებარე ტერიტორიებზე, ხოლო 2016 წელს შემუშავებული იქნა ტყის მართვის გეგმა. 2016 წელს, იგივე მხარდაჭერის ფარგლებში, მომზადდა მდგრადი ტურიზმის განვითარების სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა.

10. მაჭახელას ეროვნული პარკის დამხმარე ზონისთვის შემუშავებულია ენერგიის ალტერნატიული წყაროების გამოყენების განვითარების პროექტი და გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) მიერ დაწყებულია ცალკეული ღონისძიებების პილოტირება (თხილის ნაჭუჭის საწვავად გამოყენება და მზის წყლის გამაცხელებლების დანერგვა).

11. UNDP პროგრამამ „აჭარის რეგიონის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მართვის ეფექტურობის გაუმჯობესება“, ადგილობრივ ხელისუფლებასთან და არასამთავრობო სექტორთან თანამშრომლობით, განახორციელა/ახორციელებს სხვადასხვა პროექტებს ადგილობრივი მოსახლეობის ალტერნატიული შემოსავლების მომტანი ბიზნესების განსავითარებლად, რამაც უნდა შეამციროს ანთროპოგენული ზეწოლა მაჭახელას ეროვნული პარკის ბუნებრივ რესურსებზე.

მუხლი 32. ადამიანური რესურსები

1. მიუხედავად იმისა, რომ პარკში არსებულ ადამიანურ რესურებს შესწევს უნარი მისი ძირითადი ფუნქციების შესასრულებლად, იგი არ უნდა ჩაითვალოს სრულყოფილად, ვინაიდან ადმინისტრაციის ძირითად პრობლემას დღესაც წარმოადგენს ბუნებრივი რესურსების უკანონო მოხმარება და დაცვის რეჟიმის სრულად განუხორციელებლობა. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ ხშირია ადამიანური რესურსების დენადობა ადმინისტრაციაში, რის გამოც მუდმივად არის საჭირო რეინჯერების და ახლად შევსებული კადრების ტრენინგი. რეინჯერთა სამსახური საჭიროებს თეორიულ და პრაქტიკულ ტრენინგებს ისეთ დამატებით სფეროებში, როგორიცაა: მერქნიანი მცენარეების იდენტიფიცირება, ცხოველთა სახეობების იდენტიფიცრება კვალზე დაყრდნობით, ხის მოცულობის გაანგარიშება ხის სახეობათა სპეციალური ცხრილების გამოყენებით, ზიანის გაანგარიშება, მერქნიანი სახეობების ზოგადი მდგომარეობის შეფასება, წითელ ნუსხაში მითითებულ სახეობებზე ზოგადი ცოდნა, GIS-ის ზოგადი ცოდნა, GPS საშუალებით მონაცემების მოპოვება. სასურველია ცოდნის გაღრმავება სანიმუშო ფართობების აღებაში და მერქნიანი დენდრომეტრიული საშუალებით მცენარეების აღრიცხვაში.

2. ეროვნული პარკის ადმინისტრაციაში მომუშავე თანამშრომლების ანაზღაურება დაბალია, რაც ხშირად ადმინისტრაციის დატოვების და სხვა სამსახურში გადასვლის მიზეზია.

3. ამჟამად ადმინისტრაციაში მუშაობს 15 თანამშრომელი. მათ შორის 1 დირექტორი, 1 დაცვის განყოფილების უფროსი (ვაკანტური), 1 ბუნებრივი რესურსების უფროსი სპეციალისტი, 2 უბნის უფროსი რეინჯერი, 10 რეინჯერი, 1 ვიზიტორთა მომსახურების სპეციალისტი.

მუხლი 33. ადმინისტრაციის მდგომარეობა, ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა

1. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციული შენობა მდებარეობს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ აჭარისაღმართში, ყოფილი ტერიტორიული ორგანოს შენობაში, სადაც აგრეთვე განთავსებულია სოფლის კლუბი. 2015 წელს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ დაცული ტერიტორიების სააგენტოს უსასყიდლო უზურფუქტის წესით, დაცული ტერიტორიის არსებობის ვადით, გადასცა ამ შენობის ეზო, სარდაფი და მეორე სართული. ამჟამად მიმდინარეობს სამშენებლო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. სამუშაოებს აფინანსებს გაეროს განვითარების პროგრამა და კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი.

2. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, მთავარანგელოზის მთაზე, მიმდინარეობს გადასახედი პლატფორმის დაპროექტება და ინფრასტრუქტურის განვითარება გაეროს განვითარების პროგრამის პროექტის (UNDP) მიერ.

3. დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ინიციატივით სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციები მუშაობენ დონორებიდან დაფინანსების მოძიებაზე ეროვნული პარკის ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარებისთვის.

4. ადმინისტრაციას სარგებლობაში აქვს 1 პიკაპის ტიპის მიცუბიშის, 1 შევროლეტ ნივის და 2 სუზუკი ჟიმნის მარკის ავტომანქანები, ასევე ორი ერთეული ნივის მარკის ამორტიზებული ავტომანქანა. აღსანიშნავია, რომ გარდა პიკაპის და ნივისა, ყველა ავტომანქანა სხვა ადმინისტრაციებიდან არის გადაცემული.

5. დაცვის განყოფილებას გააჩნია 8 ერთეული გლუვლულიანი თოფი.

6. ადმინისტრაციის აღჭურვილობაში შედის 3 ფოტოაპარატი, 3 დურბინდი, 11 ფოტოხაფანგი, 12 რადიოსაკომუნიკაციო საშუალება, 3 GPS, 15 ზურგჩანთა, 15 საველე ფანარი, პირველადი სამედიცინო დახმარების 20 კომპლექტი და 1 პროექტორი.

7. ადმინისტრაციას გააჩნია კომპიუტერები და პრინტერები სპეციალიტებისთვის.

8. ადმინისტრაციას არ აქვს ხანძარსაწინააღმდეგო ინვენტარი, ასევე შეცვლას/დამატებას საჭიროებს უნიფორმები და ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის საჭირო აღჭურვილობა.

მუხლი 34. დაფინანსება

1. არსებული დაფინანსება საკმარისია ეროვნული პარკის ძირითადი ფუნქციების შესასრულებლად და მართვის მთავარი საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად.

2. მიუხედავად ამისა, დაფინანსების არსებული რესურსი არ არის საკმარისი ისეთი ინფრასტრუქტურული და მატერიალურ-ტექნიკურ ინვესტირებისათვის, რაც საჭიროა ვიზიტორთა მომსახურების განვითარებისათვის და მენეჯმენტის საჭიროებებისათვის (მონიტორინგი, საშეშე მერქნით უფრო ეფექტურად უზრუნველყოფა და სხვა). დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის წინაშე არსებული პრობლემების ძირითადი მიზეზი არის არასაკმარისი დაფინანსება.

3. დღეის მდგომარეობით ადმინისტრაცია დაფინანსებას ღებულობს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან და დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ მიღებული საკუთარი შემოსავლებიდან, ასევე გარკვეულ დახმარებას უწევს გაეროს განვითარების პროგრამის პროექტი „აჭარის რეგიონის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მართვის ეფექტურობის გაუმჯობესება“. თუმცა ეს დაფინანსება არასაკმარისია და საჭიროებს დამატებითი ინვესტიციების მოძიებას.

მუხლი 35. პარტნიორული თანამშრომლობა

1. 2016 წელს, გაეროს განვითარების პროგრამის მხარდაჭერით, შეიქმნა მტირალას და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაცია, რომელმაც უკვე დაიწყო ფუნქციონირება და პროექტების განხორციელება („სათემო რეინჯერები“, „ნორჩი რეინჯერები“). მათ ასევე დაიწყეს აქტიური მუშაობა დონორებიდან ფინანსური რესურსების მოსაზიდად.

2. მნიშვნელოვანია ასევე პარტნიორული თანამშრომლობა სახელმწიფო ხელისუფლების, კერძო ბიზნესის და რეგიონში მოქმედ არასამთავრობო ორანიზაციებთან ადგილობრივი საკონსულტაციო საბჭოს ფორმატში. ეს მექანიზმი ხელს უწყობს ადგილობრივი დაინტერესებული მხარეების ჩართულობას გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და ეროვნული პარკის ადგილობრივ მხარდაჭერას.

მუხლი 36. ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა

1. ტყეთმოწყობით მიღებული მონაცემებით (2016), მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე კორომების საერთო საშუალო შემატება შეადგენს 11358 კბმ, ხოლო რეკომენდებული ჭრების შედეგად ყოველწლიურად მოსაჭრელმა ფართობმა შეადგინა 532.8 ჰექტარი, საერთო მარაგმა შეადგინა 5034 კბმ, ლიკვიდურმა მარაგმა - 4324 კბმ. აღნიშნული მერქნითი რესურსი შესაძლებელია, გამოყენებული იქნეს ადგილობრივი მოსახლეობის საშეშე მერქნით უზრუნველყოფისათვის, როგორც აღნიშნულია „ტყითსარგებლობის წესის დამტკიცების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №242 დადგენილებით დამტკიცებული „ტყითსარგებლობის წესის“ მე-20 მუხლში.

2. ხილ-კენკროვნების და სამკურნალწამლო ნედლეულს მოსახლეობა აგროვებს პირადი მოხმარების მიზნით და სამრეწველო ხასიათს არ ატარებს. ტყეთმოწყობით განისაზღვრა მათი სავარაუდო ბიოლოგიური რესურსები და გაიცა რეკომენდაცია მათ შეგროვებაზე.

3. ადამიანსა და მტაცებელს შორის მთავარ კონფლიქტად აღიქმება დათვების თავდასხმები შინაურ პირუტყვზე, ფუტკრის სკებზე, სიმინდის ყანებსა და თხილის პლანტაციებზე. ამ დროისთვის მისი სიხშირის შესახებ არ არსებობს დაზუსტებული მონაცემები. „აჭარის დაცული ტერიტორიების გაფართოების“ პროექტის ფარგლებში ამჟამად მიმდინარეობს მაჭახელას ხეობაში ადამიანსა და მტაცებელს შორის არსებული კონფლიქტის დეტალური შესწავლა, რომლის მიზანია ეფექტური პრევენციული ზომების გამოვლენა.

მუხლი 37. ეკოტურიზმი

1. დაცული ტერიტორიების ეკოსისტემური სერვისების მდგრადი გამოყენებისთვის და დაცული ტერიტორიების ბუნებრივ რესურსებზე მკვიდრი მოსახლეობის დამოკიდებულების შემცირებისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს ეკოტურიზმის განვითარებას ეროვნულ პარკში და მის დამხმარე ზონაში.

ამ დროისთვის მაჭახელას ეროვნულ პარკში არ არის მოწყობილი ტურისტული ინფრასტრუქტურა (ტურისტული ბილიკები, გადასახედები, საგზაო ნიშნები და საინტერპრეტაციო დაფები, საპიკნიკე და საკარვე ადგილები და ა.შ), გარდა მთავარანგელოზის ბილიკისა, ადმინისტრაციას არ აქვს ვიზიტორთა საინფორმაციო ცენტრი და დასარიგებელი მასალები ვიზიტორებისთვის, მიმდებარე ზონის მოსახლეობა მინიმალურად არის ჩართული ტურიზმის განვითარებაში. ზოგადად, ხეობაში და სოფლებში მოსაწესრიგებელია საგზაო და კომუნალური ინფრასტრუქტურა.

2. გაეროს განვითარების პროგრამის პროექტის “აჭარის რეგიონის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მართვის ეფექტურობის გაუმჯობესება” დაკვეთით ესპანურმა საკონსულტაციო კომპანია HIDRIA-მ შეიმუშავა აჭარის დაცული ტერიტორიებზე ტურიზმის განვითარების სტრატეგია და მაჭახელას ეროვნული პარკის ტურიზმის განვითარების სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა.

3. გაეროს განვითარების პროგრამის პროექტის “აჭარის რეგიონის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მართვის ეფექტურობის გაუმჯობესება” დაფინანსებით საქართველოს ეკოტურიზმის ასოციაცია ახორციელებს ეროვნული პარკის დამხმარე ზონაში ტურიზმის განვითარების პროექტს, რომლის მიზანია დამხმარე ზონაში მკვიდრი მოსახლეობისთვის ალტერნატიული შემოსავლის წყაროს გაჩენა და ტურიზმის განვითარება.

4. ტურიზმის განვითარების პროექტის ფარგლებში მაჭახელას ხეობაში დაიგეგმა და ჩამოყალიბდა ოთხი ტურისტული მარშრუტი თემატური ტურებით, ხელი შეეწყო 9 საოჯახო სასტუმროს, 7 კვების ობიექტს, 2 აგროტურისტულ მეურნეობას, 2 სადეგუსტაციო სივრცეს, რეწვის სახელოსნოებს და ადგილობრივ ფოლკლორულ ანსამბლებს განვითარებაში ტრენინგების და კონსულტაციების გზით. გამოიცა ბროშურა „გაიცანი ჩემი მწვანე სამყარო-მაჭახელის ხეობა“.

4. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტურიზმის და კურორტების დეპარტამენტი ახორციელებს სხვდასხვა აქტივობებს მაჭახელას ხეობაში ტურიზმის განვითარების ხელშეწყობის მიზნით.

5. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მონაცემებით 2016 წელს 2062 ვიზიტორი ეწვია ეროვნულ პარკს. მათ შორის 1363 ქართველი, 699 უცხოელი.

მუხლი 38. ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა

ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული ამჟამინდელი ქმედებები შემდეგია:

ა) მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ადგილობრივ სკოლებთან და სხვა შესაბამის საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ურთიერთთანამშრომლობის გზით, სხვადასხვა მიზნობრივი ჯგუფისთვის, უზრუნველყოფს ეკოსაგანმანათლებლო სერვისების მიწოდებას საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების მიზნით;

ბ) მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია შეიმუშავებს სპეციალურ ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამას სხვადასხვა ასაკის მიზნობრივი ჯგუფებისთვის. ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამის მიზანია:

ბ.ა) საზოგადოების სხვადასხვა მიზნობრივი ჯგუფის მიერ დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობისა და როლის გაზიარება როგორც ქვეყნის, ასევე ადამიანის მომავლისთვის და მათ მიერ ჩვენი ქვეყნის ბუნებრივი მემკვიდრეობის დაცვის იდეის მხარდაჭერა;

ბ.ბ) მოსახლეობის ფართო ფენებში მაღალი ეკოლოგიური ცნობიერების ჩამოყალიბება;

ბ.გ) მოსახლეობის ჩართულობის მაღალი დონე გარემოსდაცვითი პრობლემების გადაწყვეტის მიზნით;

ბ.დ) საზოგადოების სხვადასხვა მიზნობრივი ჯგუფის თანადგომა დაცულ ტერიტორიებზე ეკოლოგიური პირობების გაუმჯობესების ხელშეწყობის მიზნით;

გ) ველური ბუნების და ეკოსისტემების სრული გაგებისთვის ეკოსაგანმანათლეობლო პროგრამა ითვალისწინებს ინტერპრეტაციის სხვადასხვა ფორმას. ხაზს უსვამს რა დაცული ტერიტორიების როლსა და მნიშვნელობას ბიომრავალფეროვნების დაცვის საქმიანობაში. პროგრამა მხარს უჭერს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში, მათ სკოლებში, უმაღლეს სასწავლებლებში მიმდინარე საგანმანათლებლო პროგრამებს გარემოს დაცვის შესახებ, ასევე მიზნობრივ და საინტერესო ინფორმაციის გავრცელებას ვიზიტორთა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის;

დ) წლის განმავლობაში აქტიურად იმართება ღონისძიებები ადგილობრივ სკოლებთან, სხვადასხვა სახის ეკოლოგიური პრობლემის თემატიკით, როგორიცაა დაბინძურების პრობლემა, ბრაკონიერობა, ხე-ტყის უკანონო ჭრა და ა.შ;

ე) ეწყობა ისეთი სპეციალური გარემოსდაცვითი ღონისძიებები ე. წ. „მწვანე კალენდრის“ მიხედვით, როგორიცაა 1 აპრილი - ფრინველთა დაცვის საერთაშორისო დღე, 22 აპრილი - დედამიწის საერთაშორისო დღე, 15 მაისი - კლიმატის საერთაშორისო დღე, 22 მაისი - ბიომრავალფეროვნების საერთაშორისო დღე, 5 ივნისის მსოფლიო გარემოსდაცვითი დღე, 4 ოქტომბერი - ცხოველთა დაცვის საერთაშორისო დღე, 11 დეკემბერი მთის დღე იმისათვის, რომ ამაღლდეს გლობალური ცნობირება, რათა გახორციელდეს პოზიტიური გარემოსდაცვითი საქმიანობა;

ვ) მაჭახელას ეროვნული პარკის დამხმარე ზონის სკოლებში 2015-2016 წლებში ჩატარდა 22 ლექცია-სემინარი და პრეზენტაცია, 5 ეკოტური, 10 დასუფთავების აქცია 1-კვირეული ნაკრძალებისა და ეროვნული პარკების დღესთან დაკავშირებით;

ზ) ადმინისტრაცია აქტიურადაა ჩართული ადგილობრივ სკოლებში გარემოსდაცვითი ცნობიერების ჩამოყალიბებაში, მასპინძლობს სტუდენტურ ჯგუფებს და ადგილობრივ მოსახლეობასთან ამყარებს ურთიერთობებს. 2015-2016 წ.წ. 3000-ზე მეტმა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობებში, რომელიც დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციამ განახორციელა;

თ) მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მიერ 2015-2016 წლებში განხორციელებულ ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებებში მონაწილე სკოლის მოსწავლეთა, პედაგოგთა და სტუდენტთა რაოდენობა იყო 700-ზე მეტი ადამიანი;

ი) ადმინისტრაცია ხელს უწყობს ადგილობრივ მოსახლეობასთან მჭიდრო ურთიერთობას და აწყობს პერიოდულ შეხვედრებს, რათა გააცნოს მათ დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობა, დაცული ტერიტორიების წესები და რეგულაციები. შეხვედრები ტარდება როგორც ადგილობრივ მოსახლეობასთან, აგრეთვე ყველა დაინტერესებულ მხარესთან. 2015 წლის განმავლობაში მოეწყო 65 შეხვედრა ადგილობრივ მოსახლეობასთან, 2016 წლის განმავლობაში - 29;

კ) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობის მართვა:

კ.ა) ვინაიდან ეკოგანათლების სპეციალისტები არ არიან დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციებში, ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობის მართვაზე პასუხისმგებელია ბუნებრივი რესურსების მართვის სპეციალისტი;

კ.ბ) ქმედებები, რომლებიც უკავშირდება ეკოგანათლებასა და საზოგადოებასთან ურთიერთობას, თანხმდება და იმართება ცენტრალიზებულად – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს უშუალო ზედამხედველობით.

ლ) ეკოგანათლებასთან დაკავშირებული პრობლემები და შესაძლებლობები:

ლ.ა) მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას ჯერჯერობით არ გააჩნია საჭირო ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა, რომელიც საშუალებას აძლევს ეფექტური ეკოსაგანამანათლებლო და შემეცნებითი საქმიანობა აწარმოოს საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ერთად;

ლ.ბ) მტირალას და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის მიერ ხორციელდება „ნორჩი რეინჯერის“ პროგრამა;

ლ.გ) ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობებში მონაწილეობისათვის საჭიროა სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფების იდენტიფიცირება, ასევე ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების, თემატური მოდულების მომზადება ცალკეული ჯგუფისათვის მათი ცოდნის დონის გათვალისწინებით;

ლ.დ) სასურველია ახალი ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკების მოწყობა და ადგილობრივი სკოლის მოსწავლეების ჩართვა აღნიშნული ბილიკების მოვლა-პატრონობაში;

ლ.ე) სასურველია სეზონის განმავლობაში (ზაფხული) ეროვნულმა პარკმა გამოყოს სპეციალურად შერჩეულ ადგილები და მოეწყოს ეკობანაკები.

მ) საზოგადოებასთან ურთიერთობა:

მ.ა) საზოგადოებასთან ურთიერთობა წარმოადგენს მნიშვნელოვან მიმართულებას მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისთვის. იგი ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიის დადებითი იმიჯის ჩამოყალიბებას, ზრდის საზოგადოების ინფორმირებულობას და ცნობიერებას ეროვნულ პარკთან დაკავშირებით, რაც განაპირობებს საზოგადოების ჩართულობას დაცული ტერიტორიების განვითარებაში და ზრდის ადმინისტრაციის მენეჯმენტის ეფექტურობას;

მ.ბ) საზოგადოებასთან ურთიერთობის აქტივობებს ახორციელებს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახური ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ჩართულობით;

მ.გ) საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება შემდეგი რესურსებით: საინფორმაციო მასალებით, დაცული ტერიტორიების ვებგვერდის www.apa.gov.ge, სოციალური ქსელის Facebook-ის, Instagram-ის, Twitter-ის და ასევე youtube-ის მეშვეობით;

მ.დ) ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება ადგილობრივ მოსახლეობასთან მჭიდრო თანამშრომლობა და მუდმივი კონტაქტი;

მ.ე) ცენტრალურ მედიასაშუალებებთან თანამშრომლობს დაცული ტერიტორიების სააგენტო;

მ.ვ) ძირითად მიზნობრივ ჯგუფებს წარმოადგენს მასმედია, ტუროპერატორები, ახალგაზრდები (სტუდენტების, მოსწავლეები), 25-60 წლამდე საშუალო სოციალური ფენის წარმომადგენლები, ადგილობრივი მოსახლეობა.

მუხლი 39. კვლევა-მონიტორინგი

1. მაჭახელას ეროვნულ პარკში, გაეროს განვითარების პროგრამის პროექტის ფარგლებში, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ განხორციელდა ფონური კვლევა, ასევე შპს „გეოგრაფიკმა“ განახორციელა ტყის ინვენტარიზაციის სამუშაოები.

2. მონიტორინგის მიმართულებით გარკვეულ საქმიანობებს ახორციელებს მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია. კერძოდ, 2016 წელს ხორციელდებოდა მდინარე მაჭახელას რეჟიმზე დაკვირვება, ასევე აქტიურად აკვირდებოდნენ ბზის და წაბლის პათოგენებს.

3. მსხვილ ძუძუმწოვრებზე მონიტორინგი ხორციელდებოდა ფოტოხაფანგების გამოყენებით და ვიზუალური დაკვირვებით.

4. შპს „გეოგრაფიკმა“ 2016 წელს განახორციელა მაჭახელას ეროვნული პარკის ტყის პათოლოგიური კვლევა.

5. სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი „ნაკრესი“გაეროს განვითარების პროგრამის პროექტის ფარგლებში ახორციელებს ადამიანის და მტაცებლის კონფლიქტის კვლევას და დაგეგმავს კონფლიქტის შემცირების/შერბილების ღონისძიებებს.

თავი V. ზონირება

მუხლი 40. მაჭახელას ეროვნული პარკის ფუნქციონალური ზონირება

1. მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიის ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ზონირების მიზანია მასზე არსებული ბუნებრივი რესურსების დაცვის, ამ რესურსების გამოყენების, აგრეთვე, საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობის განვითარების საკითხების სამართლებრივი მოწესრიგება.

2. მაჭახელას ეროვნული პარკის თავისებურებების გათვალისწინებით, უნდა გამოიყოს შემდეგი ფუნქციონალური ზონები: ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა, ბუნების მართვადი დაცვის ზონა, ტრადიციული გამოყენების ზონა (დანართი 9).

მუხლი 41. მაჭახელას ეროვნული პარკის ფუნქციონალური ზონების ტერიტორია და საზღვრები

1. მაჭახელას ეროვნული პარკის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის ფართობი შეადგენს 1542,39 ჰა-ს (ეროვნული პარკის მთლიანი ფართობის (7 333,18 ჰა), დაახლოებით, 21%). ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა იქმნება იმ ხელუხლებელი ბუნებისა და ჰაბიტატის შესანაჩუნებლად, რომლებიც ძალიან ახლოს არიან თავიანთ პირვანდელ მდგომარეობასთან, ასევე არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევებისა და ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობების ჩასატარებლად. ზონა მოიცავს ეროვნული პარკის იმ ნაწილებს, რომლებზეც ანთროპოგენური ზეგავლენა ძალიან უმნიშვნელოდ იყო. ეს ზონა წარმოადგენს ნაკლებად სახეცვლილ ეკოსისტემებს, გადაშენების პირას მყოფ ცხოველთა და მცენარეთა ძირითადი ჰაბიტატების გავრცელების არეალს.

2. მაჭახელას ეროვნული პარკის ბუნების მართვადი დაცვის ზონის ფართობი შეადგენს 794,17 ჰა-ს (ეროვნული პარკის მთლიანი ფართობის (7 333,18 ჰა), დაახლოებით, 11%). ბუნების მართვადი დაცვის ზონა ეწყობა სასიცოცხლო გარემოს დაცვის, მოვლა-პატრონობისა და აღდგენის, აგრეთვე მანიპულაციური მეცნიერული კვლევის, ტურიზმისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის.

3. მაჭახელას ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონა შეადგენს 4996,63 ჰა-ს (ეროვნული პარკის მთლიანი ფართობის (7 333,18 ჰა), დაახლოებით, 68%). ტრადიციული გამოყენების ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის, ასევე განახლებადი ბუნებრივი რესურსების ტრადიციული გამოყენების მიზნით. ზონა მოიცავს ეროვნული პარკის იმ ნაწილებს, რომლებიც ტრადიციულად გამოიყენება პარკის მიმდებარე ტერიტორიებზე მცხოვრები მოსახლეობის მიერ განახლებადი ბუნებრივი რესურსების მოსაპოვებლად.

4.მაჭახელას ეროვნული პარკის ზონების საზღვრები განსაზღვრულია შესაბამისი კოორდინატებით (იხ. დანართი 10)

მაჭახელას ეროვნული პარკის ზონირების ჯამური ცხრილი

ცხრილი 4

|ზონა |ფართობი |ეროვნული პარკის მთლიანი ფართობის %-ული შემადგენლობა |

|ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა |1542.39 ჰა |21% |

|ბუნების მართვადი დაცვის ზონა |794.17 ჰა |11% |

|ტრადიციული გამოყენების ზონა |4996.63 ჰა |68% |

|ეროვნული პარკის საერთო ფართობი |7333.18 ჰა |100% |

მუხლი 42. მაჭახელას ეროვნული პარკის ზონებში დაშვებული საქმიანობები

1. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა:

ა) არამანიპულაციური მეცნიერული კვლევა-ძიებისა;

ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობისა და გარემოს მონიტორინგისა;

გ) ბიოტექნიკური ღონისძიებებისა (სამარილეების, საკვებურების მოწყობა და სხვ.);

დ) დაცვის ღონისძიებების გატარებისა (დაცვის ინფრასტრუქტურისა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა);

ე) სასაზღვრო ზოლის მოვლასთან, სასაზღვრო ნიშნების შემოწმებასთან და საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დაცვის ღონისძიებებთან დაკავშირებული საქმიანობისა.

2. ბუნების მართვადი დაცვის ზონაში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნებისა;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვის, მოვლისა და აღდგენისა;

გ) ტერიტორიის ჰიდროლოგიური დაცვისა და მონიტორინგისა;

დ) დეგრადირებული ეკოსისტემების დაცვისა და აღდგენისა;

ე) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევისა;

ვ) საგანმანათლებლო საქმიანობისა;

ზ) ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ამ წესით განსაზღვრული რესურსებით სარგებლობის დროს, ტურისტების გადაადგილებისა, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო-მოტო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილებისა;

თ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოებისა;

ი) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელებისა;

კ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილებისა;

ლ) ვიზიტორთა ყოფნისა და გადაადგილებისა;

მ) ადგილობრივი მოსახლეობის სასმელი წყლით უზრუნველყოფისა;

ნ) დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნისა და სარგებლობისა;

ო) აქტიური დაცვის ღონისძიებების გატარებისა (დაცვის ინფრასტრუქტურისა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა);

პ) ხანძრებისგან და მავნებელი დაავადებებისაგან დაცვის მიზნით, ტყის ჩახერგილობისგან გაწმენდისა და გამხმარი ზეხმელი ხეების მოჭრისა და გატანისა;

ჟ) ხანძრებისა და მავნებელი დაავადებებისაგან დაცვის მიზნით გამოტანილი ხე-ტყით მაჭახელას ეროვნული პარკის საზღვართან არსებულ დასახლებულ ადგილებში მცხოვრები ადგილობრივი მოსახლეობის, სოციალური ჭრის წესებით განსაზღვრული მოთხოვნების ფარგლებში, დაკმაყოფილებისა;

რ) საქართველოს სასაზღვრო პოლიციისათვის კანონმდებლობით განსაზღვრული სასაზღვრო პოლიციური ღონისძიებების განხორციელებასთან დაკავშირებული საქმიანობისა.

3. ტრადიციული გამოყენების ზონაში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნებისა;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვის, მოვლისა და აღდგენისა;

გ) ტერიტორიის ჰიდროლოგიური დაცვისა და მონიტორინგისა;

დ)დეგრადირებული ეკოსისტემების დაცვისა და აღდგენისა;

ე) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევისა;

ვ) საგანმანათლებლო საქმიანობისა;

ზ) ადგილობრივი მოსახლეობისათვის ამ წესით განსაზღვრული რესურსებით სარგებლობის დროს, ტურისტების გადაადგილებისა, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილებისა;

თ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოებისა;

ი) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელებისა;

კ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილებისა;

ლ) ვიზიტორთა ყოფნისა და გადაადგილებისა;

მ) მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარებისათვის, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, პირადი მოხმარების მიზნით, ტყის არამერქნული რესურსებით სარგებლობის, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობის, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობის, სოციალური ჭრების შედეგად მიღებული მერქნით სარგებლობის (არსებული რესურსის გათვალისწინებით გამოყოფილი ტყეკაფიდან ერთ კომლზე გაიცემა 10 მ3-მდე (საშეშე მერქანი), ძოვების, საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №242 დადგენილებით დამტკიცებული „ტყითსარგებლობის წესის“ მე-12 მუხლის მე-12 და მე-13 პუნქტებით განსაზღვრული საქმიანობისა და 271 მუხლის „ა“, „ბ“, „გ“, „დ“ (მხოლოდ მიწისქვეშა წყლების სარგებლობისას), „ე“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით და 273 მუხლით განსაზღვრულ შემთხვევებში, სპეციალური დანიშნულებით ტყითსარგებლობისა და საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობისა;

ნ) ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ფუტკრის სკების განთავსებისა (აგრეთვე მეხეური ტრადიციული მეფუტკრეობა), თუ საჭირო არ არის ხე- მცენარეების გაკაფვითი სამუშაოები;

ო) ადგილობრივი მოსახლეობის სასმელი წყლით უზრუნველყოფისა;

პ) დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნისა და სარგებლობისა;

ჟ) აქტიური დაცვის ღონისძიებების გატარებისა (დაცვის ინფრასტრუქტურისა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა);

რ) ფრინველთა ჰაბიტატების გაუმჯობესების მიზნით ჭრაგავლილ უბნებში ხელოვნური „ჩიტის ბუდეების“ განთავსება.

ს) კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

თავი VI. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

მუხლი 43. პასუხისმგებლობა მენეჯმენტის გეგმის განხორციელებაზე

1. დაცული ტერიტორიების სააგენტო (სააგენტოს ცენტრალური აპარატი და მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია) პასუხისმგებელია მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებების ორგანიზებასა და განხორციელებაზე, მათი განხორციელების მონიტორინგსა და მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული შედეგების მიღწევაზე.

2. მენეჯმენტის გეგმა ხორციელდება სამწლიანი საოპერაციო და ყოველწლიური სამოქმედო გეგმის საშუალებით. ყოველწლიური სამოქმედო გეგმის შემუშავება ხდება წინა წლის ოქტომბერ-დეკემბრის თვეეში და მოიცავს განსახორციელებელ ქმედებებს საჭირო ბიუჯეტის ჩათვლით.

3. დაცული ტერიტორიების სააგენტო უზრუნველყოფს სხვა ორგანიზაციებისა და ექსპერტების ჩართულობას და თანამშრომლობას გარკვეული ღონისძიებების განხორციელებაში.

მუხლი 44. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

1. მენეჯმენტის გეგმა მოიცავს 6 სტანდარტულ მენეჯმენტის პროგრამას (როგორც მოცემულია დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის შედგენის სახელმძღვანელოში, 2015) და ამ პროგრამების მიზნები და ქმედებები ესადაგება იმ ძირითად საკითხებს, რომლებიც მოცემულია IV თავში - სიტუაციური ანალიზი. ეს პროგრამებია:

ა) პატრულირების და კანონაღსრულების;

ბ) ბიომრავალფეროვნების კვლევა-მონიტორინგის;

გ) ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების;

დ) ეკოტურიზმის;

ე) ეკოგანათლების და საზოგადოებასთან ურთიერთობის;

ვ) მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის განვითარების.

2. მომდევნო მუხლები განსაზღვრავენ მენეჯმენტის გეგმის პროგრამის მიზნებს და ინდიკატორებს. თითოეული მიზნის მისაღწევად განისაზღვრა ღონისძიებებისა და საქმიანობების ჩამონათვალი, რომლებიც უნდა იქნეს გათვალისწინებული საოპერაციო და ყოველწლიური სამოქმედო გეგმის ფარგლებში. საჭიროებიდან გამომდინარე, შესაძლებელია შეიცვალოს ან შესწორდეს ქმედებები, რათა მიღწეული იქნეს პროგრამის მიზნები.

მუხლი 45. პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამა

პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამა შეეხება შემდეგ საკითხებს:

სიტუაციური ანალიზის დროს გამოვლენილ ეროვნული პარკის ძირითადი ღირებულებების საფრთხეებს, რომლებიც უკავშირდება უკანონო ნადირობას, ან ბუნებრივი რესურსების არამდგრად გამოყენებას, ან კიდევ სხვა ღირებულებების ხელყოფას, განსაკუთრებით საშეშე მერქნის უკანონო და არამდგრად ჭრებს.

|მიზანი 1: უკანონო ქმედებებით გამოწვეული ბიომრავალფეროვნების ძირითადი საფრთხეები შემცირებულია |

|ქმედება |ინდიკატორები |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|პატრულირების და კანონაღსრულების არსებული სისტემის ანალიზი|პატრულირების ეფექტურობა და |შესაბამისი ექპერტები, პარტნიორი|მიმდინარე დაფინანსება |

|და შესაბამისი სტრატეგიის და სამოქმედო გეგმის შედგენა |შესაბამისობა გაუმჯობესებულია. |ორგანიზაციები. |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|მაჭახელას ეროვნული პარკის საკვანძო სახეობების (არჩვი, | | |დამატებითი დაფინანსება|

|კავკასიური სალამანდრა, დათვი, ფოცხვერი, წავი) გავრცელების | | |გარე ექსპერტის |

|არეალების პრიორიტეტულობით. | | |დასაქირავებლად. |

|1.2. დაცული ტერიტორიის საზღვრებისა და აკრძალული ქმედებების|ამკრძალავი, საზღვრის აღმნიშვნელი |UNDP/GEF |მიმდინარე დაფინანსება |

|შესახებ საინფორმაციო ნიშნების და დაფების განთავსება ისეთ|ნიშნების და საინფორმაციო დაფების | |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|ადგილებში, სადაც დარღვევები უფრო ხშირია. |არსებობა შესაბამის ადგილებში. | |დამატებითი დაფინანსება|

|1.3. ეროვნულ პარკში სისტემატური პატრულირების უზრუნველყოფა |მენეჯმენტის გეგმის დასასრულს |არ არის | მიმდინარე დაფინანსება|

|არსებული რეგულაციების და პრაქტიკის გათვალისწინებით |საპატრულო მარშრუტების რაოდენობა და | |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|პატრულირების და კანონაღსრულების სტრატეგიის მიხედვით.(იხ. |ინტენსივობა 2017 წელთან შედარებით | |დაფინანსების ზრდა |

|ზემოთ 1.1). |20% -ით გაიზარდა. | | |

|1.4. კოორდინაციის და თანამშრომლობის გაუმჯობესება |შემუშავებულ საპატრულო და |ადგილობრივი |მიმდინარე დაფინანსება |

|სხვადასხვა შესაბამის უწყებებთან მაჭახელას ეროვნული პარკში |კანონაღსრულების სამოქმედო გეგმაში |მუნიციპალიტეტი,აჭარის სატყეო |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|კანონაღსრულების ღონისძიებების განსახორციელებლად. მაგ.: |გათვალისწინებული ერთობლივი |სააგენტო, სასაზღვრო პოლიცია, | |

|ადგილობრივი პოლიცია, სატყეო სამსახური და სხვა |ქმედებების რაოდენობა. |სხვა დაინტერესებული მხარეები | |

|1.5. ყოველწლიური ხანძარსაწინააღმდეგო ღონისძიებების |ხანძრების მიერ მიყენებული ზიანის |ადგილობრივი მუნიციპალიტეტი, |მიმდინარე დაფინანსება |

|განხორციელება, განსაკუთრებით წიწვოვანი ტყის გავრცელების |რაოდენობა 2017 წელთან შედარებით ამ |საგანგებო სიტუაციების |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|არეალებში. (იხ. რუკა მე-12 დანართში) |მენეჯმენტის გეგმის განხორციელებით |სამსახური; ადგილობრივი |საჭიროა დამატებითი |

| |შემცირებულია 50-60%-ით. |მოსახლეობა |დაფინანსება მასალისა |

| | | |და აღჭურვილობისათვის |

|1.6. ადგილობრივი რესურსების მომხმარებლების |ხანძარსაწინააღმდეგო უნარ-ჩვევებში |ადგილობრივი მუნიციპალიტეტი, |საჭიროა დამატებითი |

|ხანძარ-საწინააღმდეგო უნარ-ჩვევებში მომზადება და მათი |მომზადებული ადგილობრივი თემის |საგანგებო სიტუაციების |დაფინანსება |

|თანადგომის მოპოვება ხანძრების პრევენციაში და ლიკვიდაციაში.|წევრების რაოდენობა; |სამსახური; ადგილობრივი |ტრენინგების |

| | |მოსახლეობა. |მოსაწყობად. |

| |ადგილობრივი თემის წევრების | | |

| |ჩართულობის მაჩვენებელი ხანძრების | | |

| |პრევენციაში და ლიკვიდაციაში. | | |

|1.7. თემის მოხალისეების მობილიზება და ჩართვა სამაშველო |სათანადოდ გაწვრთნილი ადგილობრივი |შესაფერისი ექსპერტ(ებ)ი, |საჭიროა დამატებითი |

|ოპერაციებში. |ჯგუფების რაოდენობა. |მეგობართა ასოციაცია. |დაფინანსება |

| | | |ტრენინგებისათვის. |

|1.8.ტყის მავნებლების რისკებზე რეგულარული დაკვირვება და |მავნებლებზე დაკვირვებისა და |ადგილობრივი სატყეო სამსახური |არ არის |

|მავნებლების კონტროლის აქტივობების ინიციირება (იმ ზონებში, |საკონტროლო საქმიანობის ოქმები | | |

|სადაც ეს კანონით შესაძლებელია), თუკი ეს შეიმჩნევა. |(საჭიროების შემთხვევაში). | | |

მუხლი 46. ბიომრავალფეროვნების კვლევა-მონიტორინგის პროგრამა

ბიომრავალფეროვნების კვლევა-მონიტორინგის პროგრამა მოიცავს შემდეგ ძირითად მიმართულებებს:

ა) ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის დეტალური გეგმის შემუშავებას, რომელიც უზრუნველყოფს ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნების მთავარი ღირებულებების მდგომარეობის ცვლილებების თანმიმდევრობას და სამომავლო გადაწყვეტილების მისაღებად შესაბამისი მონაცემების შეგროვებას;

ბ) ამ მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების დროისთვის არსებული მონაცემთა ბაზის შევსებას;

გ) სხვადასხვა მხარეების (აკადემიური ინსტიტუტები, კვლევითი ცენტრები, ცალკეული მეცნიერები) მიერ ეროვნული პარკის გამოყენება შესაბამისი სამეცნიერო აქტივობებისთვის, რომელიც განსაზღვრავს ეროვნული პარკის ხანგრძლივი არსებობის მიზნობრიობას (მხოლოდ ისეთი კვლევითი სამუშაოებისათვის, რომლებიც არ მოქმედებენ უარყოფითად ეროვნული პარკის ღირებულებებზე).

|მიზანი 1. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის პროგრამა შემუშავებულია და ხორციელდება |

|ქმედება |ინდიკატორები |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|1.1.პრიორიტეტული საკვანძო სახეობების (არჩვის, |მონიტორინგის მონაცემთა ბაზის |შესაფერისი ექსპერტ(ებ)ი, პარტნიორი |მიმდინარე დაფინანსება |

|კავკასიური სალამანდრას, მურა დათვის, ფოცხვერი) |არსებობა. |ორგანიზაციები, ადგილობრივი თემის |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. |

|პოპულაციის მონიტორინგის წარმოება. | |წარმომადგენლები. |დამატებითი დაფინანსება. |

|1.2. ზურმუხტის ქსელისთვის მნიშვნელოვანი კავკასიური |ჰაბიტატის მდგომარეობის შეფასების |შესაფერისი ექსპერტ(ებ)ი, |მიმდინარე დაფინანსება |

|სალამანდრას ჰაბიტატების მონიტორინგის წარმოება. |მონაცემები. |დაინტერესებული ორგანიზაციები. |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. |

| | | |დამატებითი დაფინანსება. |

|1.3. მონიტორინგის მონაცემების (როგორც მოცემულია |ანალიტიკური ანგარიში და |საჭიროების შემთხვევაში შესაფერისი |მიმდინარე დაფინანსება |

|2.1-2.3-ში) ანალიზი მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების |რეკომენდაციების დოკუმენტი ადგილზეა|ექსპერტ(ებ)ი. |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. |

|პერიოდის მეორე წლის შემდეგ და რეკომენდაციების |მენეჯმეტის გეგმის ძალაში შესვლიდან| |დამატებითი დაფინანსება. |

|ფორმულირება პრიორიტეტული საქმიანობისათვის, რომელიც |2.5 წლის შემდეგ და მეორე სამწლიანი| | |

|განხორციელდება მეორე სამწლიანი ოპერაციული გეგმის დროს. |ოპერაციული გეგმის ფორმულირების | | |

| |დაწყებამდე. | | |

|1.4. სამეცნიერო კვლევის პრიორიტეტების სიის შედგენა და |დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან |შესაფერისი ექსპერტ(ებ)ი |არ არის |

|მიწოდება გარე პარტნიორებისთვის |შეთანხმებული სიის არსებობა. | | |

|1.5. შესაფერის გარე პარტნიორებთან (აკადემიური |დამყარებული თანამშრომლობა |შესაფერისი ექსპერტ(ებ)ი, |საჭიროა ერთობლივი |

|ინსტიტუტები, არასამთავრობო ორგანიზაციები) თანამშრომლობა|მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების |კომპეტენტური კვლევითი ორგანიზაციები,|პროექტების ინიცირება |

|და ხელშეწყობა ორგანიზმთა მნიშვნელოვანი ჯგუფების |პერიოდში. |სხვა პარტნიორი ორგანიზაციები. |დაფინანსების |

|ინვენტარიზაციისთვის(მაგ. ფრინველთა სიების შევსება, | | |მოსაპოვებლად. |

|უხერხემლოთა ინვენტარიზაცია და სხვ.). | | | |

|1.6. შესაფერის გარე პარტნიორებთან (აკადემიური |დამყარებული თანამშრომლობა |შესაფერისი ექსპერტ(ებ)ი, |საჭიროა ერთობლივი |

|ინსტიტუტები, არასამთავრობო ორგანიზაციები) თანამშრომლობა|მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების |კომპეტენტური კვლევითი ორგანიზაციები,|პროექტების ინიციირება |

|და ხელშეწყობა. საკვანძო სახეობების ეკოლოგიური კვლევების|პერიოდში |სხვა პარტნიორი ორგანიზაციები. |დაფინანსების |

|ჩასატარებლად (მაგ. სხვადასხვა საკვანძო ძუძუმწოვრების | | |მოსაპოვებლად. |

|არეალების და რიცხოვნობის შემდგომი დაზუსტება). | | | |

|1.7. მონიტორინგის მონაცემების (როგორც მოცემულია |ანალიტიკური ანგარიში და |არ არის |არ არის |

|1.1-1.3-ში) ანალიზი მენეჯმენტის პერიოდის მეხუთე წლის |რეკომენდაციები ადგილზეა მენეჯმეტის| | |

|შემდეგ და რეკომენდაციების ფორმულირება გადახედვისა და |გეგმის ძალაში შესვლიდან 5.5 წლის | | |

|განახლების შესახებ მენეჯმენტის გეგმის 6-წლიანი |შემდეგ, მაჭახელას დაცული | | |

|არსებობის შემდეგ. |ტერიტორიების მეორე მენეჯმენტის | | |

| |გეგმის ფორმულირების დაწყებამდე. | | |

მუხლი 47. ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების პროგრამა

ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების პროგრამა მოიცავს შემდეგ ძირითად მიმართულებებს და საკითხებს:

ა) ეროვნული პარკის მიმდებარე სოფლების მოსახლეობის უწყვეტ მოთხოვნას საშეშე მერქანზე;

ბ) ენერგიის ალტერნატიული წყაროების დანერგვის და გაფართოების ხელშეწყობას;

გ) ეროვნული პარკის მიმდებარე მოსახლეობის მიერ პარკის ეკოსისტემური სერვისებით მდგრად სარგებლობას;

დ) ადამიანსა და მტაცებელ ცხოველებს შორის ურთიერთობის საკითხების გაცნობას ეროვნული პარკის მიმდებარე სოფლებში მცხოვრები მოსახლეობისათვის.

|მიზანი 1. ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში მოსახლეობის საშეშე მერქნზე დროული ხელმისაწვდომობა უზრუნველყოფილია და ხორციელდება მდგრადი |

|სარგებლობის გზით |

|ქმედება |ინდიკატორები |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|1.1 ეროვნული პარკის მიმდებარედ მცხოვრები თემების |გაცემული მერქნული რესურსის |საკონსულტაციო საბჭო, ხელვაჩაურის |არ არის |

|ტყის მერქნული რესურსებით მომარაგება ტყის მართვის |რაოდენობის შესაბამისობა ტყის |მუნიციპალიტეტი. | |

|გეგმის შესაბამისად. |მართვის გეგმის მონაცემებთან. | | |

|1.2.მდგრადი ენერგიის წყაროების განვითარების |ადგილობრივი მოსახლეობის რაოდენობა, |პარტნიორი ორგანიზაციები, ხელვაჩაურის |საჭიროა დამატებითი |

|ხელშეწყობა მიმდებარე ზონის თემებში. |რომელიც იყენებს ენერგიის |მუნიციპალიტეტი. |დაფინანსება. |

| |ალტერნატიულ წყაროებს (თხილის | | |

| |ნაჭუჭი, მზის ენერგია და სხვა). | | |

|1.3. ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ეროვნული პარკის |არამერქნული რესურსების გამოყენების |ღირებული ტყის არამექრნული რესურსების |პასუხისმგებლობა: ეროვნული |

|არამერქნული რესურსებით მდგრადი სარგებლობის |მიზნით, ადგილობრივი მოსახლეობის |ხელმისაწვდომობა ტრადიციული |პარკის დირექტორი; |

|ხელშეწყობა პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში. |სარგებელი ეროვნული პარკის |გამოყენების ზონაში; | |

| |ტრადიციული სარგებლობის ზონაში. | |დაფინანსება: დონორი |

| | |ადგილობრივ მოსახლეთა შესაძლებლობა |ორგანიზაციები; |

| | |მიიღონ სარგებელი მათ მიერ მიღებული | |

| | |ბუნებრივი რესურსების გაყიდვის ხარჯზე.|პარტნიორები: ,,მეგობართა |

| | | |ასოციაცია”, მუნიციპალიტეტი, |

| | | |საკონსულტაციო საბჭო, |

| | | |დონორ/ებ-ი. |

|მიზანი 2. შემცირებულია ადამიანებს და გარეულ ცხოველებს შორის კონფლიქტებით გამოწვეული პრობლემები (განსაკუთრებით დათვის მიერ მეფუტკრეებისთვის და |

|მესაქონლეებისთვის მიყენებული ზარალი) |

|ქმედება |ინდიკატორები |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|2.1. კონფლიქტების სიხშირისა და ტიპის დადგენის მიზნით, |კონფლიქტებისა და ეკონომიკური | |დამატებითი დაფინანსება|

|ეროვნული პარკის მიმდებარე თემებში კვლევების ჩატარება, |ზარალის მონაცემები ცნობილია. |შესაბამისი ექსპერტები, საკონსულტაციო | |

|რომელიც ხელს შეუწყობს სათანადო ქმედებებისა და მეთოდების | |საბჭო, მეგობართა ასოციაცია, | |

|დანერგვას ეკონომიკური ზარალის შემცირებით. | |ადგილობრივი მუნიციპალიტეტი. | |

|2.2 პილოტირებისა და რამდენიმე მეთოდის დემონსტრირების |ჩატარებული კვლევა მოწმობს, რომ | | დამატებითი |

|ხელშეწყობა ადგილობრივი მოსახლეობისათვის კონფლიქტების |ადგილობრივმა მოსახლოებამ იცის | |დაფინანსება |

|შედეგად მიყენებული ზარალის უსაფრთხოდ შემცირების მიზნით. |კონფლიქტის შედეგად მიყენებული |შესაბამისი ექსპერტები, დაინტერესებული| |

| |ზარალის გამოსწორების ეფექტური გზები|გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები, | |

| |. |ადგილობრივი მუნიციპალიტეტი. | |

მუხლი 48. ეკოტურიზმის (ვიზიტორთა) პროგრამა

ეკოტურიზმის (ვიზიტორთა) პროგრამა მოიცავს შემდეგ ძირითად მიმართულებებს:

ა) ეკოტურიზმის და შესაბამისი საწყისი ინფრასტრუქტურის განვითარების ხელშემწყობ ღონისძიებებს, რომელიც ეფუძნება ტურიზმის განვითარების სტრატეგიას და სამოქმედო გეგმას;

ბ) ტურისტული პროდუქტების და სერვისების შექმნას და განვითარებას, მიმდებარე მოსახლეობის ჩართულობის გაზრდას და მათი სამეწარმეო კულტურის ამაღლებას სხვადასხვა პარტნიორების და დამატებითი ფინანსური წყაროების მოზიდვის საშუალებით;

გ) მაჭახელას ეროვნული პარკის ტურისტული რესურსების და სერვისების მარკეტინგს და პოპულარიზაციის ღონისძიებებს რეგიონის შესაბამისი უწყებების ჩართვის გზით;

დ) ეროვნულ პარკში ვიზიტორების რაოდენობის გაზრდის შესაძლებლობებს, რაც გაზრდის ეროვნული პარკის მხარდაჭერას და მიმდებარე მოსახლეობის პოტენციალს, მიიღონ შემოსავალი პროდუქტების და სერვისების შეთავაზების გზით.

|მიზანი 1.გაზრდილია ტურისტული მომსახურებისა და ტურიზმის განვითარების ადგილობრივი შესაძლებლობები |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|1.1 ეკოტურიზმის განვითარების ხელშეწყობა მაჭახელას |მაჭახელას ეროვნულ პარკში და |ადგ. მუნიციპალიტეტი, აჭარის არ |არ არის |

|ეროვნული პარკის ტურიზმის განვითარების სტრატეგიის და |მიმდებარე ზონაში ტურისტული |ტურიზმის სამსახური, მაჭახელას და | |

|სამოქმედო გეგმის შესაბამისად. |ბიზნესის; განვითარების მაჩვენებლები|მტირალას დაცული ტერიტორიების | |

| |2017 წელთან შედარებით 5 წლის |მეგობართა ასოციაცია, ტუროპერატორები | |

| |განმავლობაში გაუმჯობესებულია |და სხვ. | |

| |20-30%-ით. | | |

|1.2. ადმინისტრაციის შესაბამის თანამშრომელთა ტრენინგი |ადმინისტრაციის თანამშრომლების |პარტნიორი ორგანიზაციები |დამატებითი დაფინანსება|

|ტურიზმისა და რეკრეაციის, და ვიზიტორთა მართვის |მინიმუმ 90%-ს გავლილი აქვს | | |

|საკითხებში. |შესაბამისი ტრენინგები. | | |

|1.3 ადგილობრივ მეგზურთა კვალიფიკაციის ამაღლების |ტრენინგში მონაწილე ადგილობრივ |აჭარის არ ტურიზმის სამსახური, |დამატებითი დაფინანსება|

|ხელშეწყობა. |მეგზურთა რაოდენობა. |პარტნიორი ორგანიზაციები. | |

|1.4 მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის და |სასწავლო და გაცნობითი ტურების და |პარტნიორი ორგანიზაციები, მეგობართა |დამატებითი დაფინანსება|

|ადგილობრივი ტურისტული სერვისების მიმწოდებლების მიერ |მათში მონაწილეთა რაოდენობა |ასოციაცია | |

|ტურიზმის მართვის სფეროში სხვა დაცული ტერიტორიების | | | |

|გამოცდილებისა და მიღწევების გაცნობა და გაზიარება. | | | |

|1.5. ბუნებაზე დაფუძნებული ტურიზმის (ველურ ბუნებაზე |ბუნებაზე დაფუძნებული ტურების და |პარტნიორი ორგანიზაციები |დამატებითი |

|დაკვირვება) და სხვა ისეთი აქტივობების განვითარების |მოსარგებლეთა რაოდენობა | |დაფინანსება. |

|ხელშეწყობა, რაც არ იწვეევს უარყოფით ზემოქმედებას ველურ | | | |

|ბუნებაზე. | | | |

|1.6.ვიზიტორთა კმაყოფილების კვლევის მეთოლოგიის შემუშავება|კვლევის მეთოდოლოგიის არსებობა; |აჭარის არ-ის ტურიზმის და კურორტების |არ არის |

|და ჩატარება. |გამოკითხული ვიზიტორების რაოდენობა |დეპარტამენტი | |

| |წლის განმავლობაში. | | |

|მიზანი 2. ვითარდება ეკოტურიზმის საბაზისო ინფრასტრუქტურა და სერვისები |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|2.1 არსებული ინფრასტრუქტურისა და ბილიკების |ამ მენეჯმენტის გეგმის მე-4 წელს |დონორი/პარტნიორი ორგანიზაციები. |მიმდინარე დაფინანსება |

|განახლება/შეკეთება იმგვარად, რომ უზრუნველყოფილი იყოს |არსებული ინფრასტრუქტურა და ბილიკები| |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|უსაფრთხოებისა და საერთაშორისო ეკოლოგიურ სტანდარტებთან |შეესაბამება საერთაშორისო ეკოლოგიურ | |დამატებითი |

|შესაბამისობა. |სტანდარტებს. | |დაფინანსება. |

|2.2. ახალი ინფრასტრუქტურის, ბილიკების და საკემპინგე |დაგეგმილი და მოწყობილია 4 ტურიტული |პარტნიორი ორგანიზაციები |მიმდინარე დაფინანსება |

|ადგილების და სხვ. დაგეგმვა და მოწყობა მაჭახელას ეროვნული|ბილიკი | |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|პარკის ეკოტურიზმის განვითარების გეგმის მიხედვით | | |დამატებითი დაფინანსება|

|(მთავარანგელოზის, ქოქოლეთის, ტყუპი ჩანჩქერის, დუნგას | | | |

|ჩანჩქერის ბილიკები). | | | |

|მარშრუტის შემუშავება, რომელიც მაჭახელის პარკს მტირალას |მაჭახელას და მტირალას |მუნიციპალიტეტი; |დამატებითი დაფინანსება|

|ეროვნულ პარკთან აკავშირებს. |დამაკავშირებელი მარშრუტის არსებობა |ადგილობრივი თემები; | |

| |2020 წლისთვის. |ტურიზმის და კურორტების დეპარტამენტი; | |

| | |დაცული ტერიტორიების სააგენტო; | |

| | |მტირალას ეროვნული პარკი; | |

| | |მეგობართა ასოციაცია. | |

|2.4.არსებული და პოტენციური ტურისტული მარშრუტების |2020 წლისთვის 4 ტურისტული მარშრუტი |ადგილობრივი თემები; |არ არის |

|თემატური ტურებით გაძლიერება (გასტრონომიული, ბოტანიკური, |გაძლიერებულია თემატური ტურებით. |ტურიზმის და კურორტების დეპარტამენტი. | |

|ისტორიულ-კულტურული და სხვა). | | | |

|მიზანი 3. ხელი ეწყობა მაჭახელას ეროვნული პარკის მარკეტინგს და პოპულარიზაციას სხვადასხვა ტურისტულ ბაზრებზე |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|3.1 შიდა (ქართულ) ბაზარზე და პარალელურად საერთაშორისო |ყოველწლიურად მინიმუმ 2-3 |აჭარის ტურიზმის და კურორტების |მიმდინარე დაფინანსება |

|ბაზარზე მაჭახელას ეროვნული პარკის პოპულარიზაცია შედარებით |ღონისძიება/პროგრამა არის |დეპარტამენტი |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. |

|იაფი, მარტივი და ეფექტური მარკეტინგული ღონისძიებების და |განხორციელებული. | |დამატებითი დაფინანსება |

|პროგრამების საშუალებით. | | | |

|3.2 მაჭახელას ეროვნული პარკის პოპულარიზაციისთვის |ინიცირებული ღონისძიებების რაოდენობა |პარტნიორი ორგანიზაციები, მეგობართა |დამატებითი დაფინანსება |

|სხვადასხვა ღონისძიებებში მონაწილება ან ინიცირება |და მიღებული შედეგების რაოდენობრივი და|ასოციაცია | |

|(ადგილობრივი ფესტივალები და სხვა) |ეკონომიკური მაჩვენებლები | | |

|3.3 მაჭახელას ეპ-ის დეტალური რუკების, მეგზურებისა და |მენეჯმენტის გეგმის ყოველ მეორე წელს |პარტნიორი ორგანიზაციები |დამატებითი დაფინანსება |

|საინფორმაციო მასალების გამოშვება (რომელიც მოიცავს ეპ-ის |ხდება რუკების, საინფორმაციო მასალების| | |

|ბუნებრივ და კულტურულ ფასეულობებს). |და მეგზურების რაოდენობრივი და | | |

| |ხარისხობრივი განახლება. | | |

|3.4.ღონისძიებათა კალენდრის შედგენა ეროვნული პარკის |ღონისძიებათა კალენდარი |ადგილობრივი თემები; |არ არის |

|ცნობადობის გასაზრდელად. |ხელმისაწვდომია, ყოველწლიურად. |მუნიციპალიტეტი; | |

| | |არასამთავრობო ორგანიზაციები; | |

| | |ტურიზმის კერძო სექტორი. | |

მუხლი 49. ეკოსაგანმანათლებლო და საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა

ეკოსაგანმანათლებლო და საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა შეეხება და მოიცავს შემდეგ ძირითად მიმართულებებს:

ა) ეროვნულ პარკს გააჩნია უფრო მეტი პოტენციალი მოსახლეობის სხვადასხვა სოციალური და ასაკობრივი ჯგუფების გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების და განათლებისთვის;

ბ) ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მიერ განხორციელებული ეკოსაგანმანათლებლო და საზოგადოებასთან ურთიერთობის აქტივობები შეიძლება იყოს უფრო მრავალმხრივი, გაუმჯობესებული და სამიზნე ჯგუფებზე ორიენტირებული;

|მიზანი 1. გაზრდილია შესაძლებლობები ცნობიერების ამაღლების და განათლების ეფექტური პროგრამის დასანერგად |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|1.1. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ძირითადი |ჩამოყალიბებულია ეკოსაგანმანათლებლო |არ არის |არ არის |

|ეკო-საგანმანათლებლო და ცნობიერების ამაღლების გზავნილების|და ცნობიერების ასამაღლებელი | | |

|ჩამოყალიბება კონკრეტული საკითხების და სამიზნე აუდიტორიის|გზავილები სამიზნე აუდიტორიის | | |

|გათვალისწინებით. |გათვალისწინებით (ადგილობრივი | | |

| |რესურსების მომხმარებლევი, | | |

| |ვიზიტორები და ა.შ.) | | |

|1.2 პოტენციური ადგილების განსაზღვრა ეკობანაკების |შესაბამისი რუკის და მონაცემების |მეგობართა ასოციაცია |დამატებითი დაფინანსება|

|ინფრასტრუქტურის მოსაწყობად და ამისათვის პარტნიორების |არსებობა. | | |

|მოძიება. | | | |

|მიზანი 2. მიმდინარეობს ადგილობრივ მოსახლეობასთან მუშაობა მიზნობრივი ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამის საშუალებით |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|2.1. სპეციალური პროგრამის (ინფორმაციის გაზიარება, |საგანმანათლებლო პროგრამის დოკუმენტის |შესაბამისი ექპერტები, პარტნიორი |დამატებითი დაფინანსება |

|პრაქტიკული სწავლება, ტრენინგები) შემუშავება საოჯახო |ხელმისაწვდომია. |ორგანიზაციები | |

|სასტუმროების მეპატრონეებისთვის და ტურისტული სერვისების | | | |

|მიმწოდებლებისათვის, რათა მათ წვლილი შეიტანონ | | | |

|საგანამანათლებლო და ცნობიერების ამაღლების საქმიანობებში. | | | |

|2.2 ადგილობრივ მოსახლეობასა და ვიზიტორებზე ორიენტირებული |ჩატარებული პრეზენტაციების რაოდენობა |პარტნიორი ორგანიზაციები |არ არის |

|პრეზენტაციების საზაფხულო პროგრამის განხორციელება მაჭახელას |ყოველწლიურად საინფორმაციო ცენტრის | | |

|კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის და კონსერვაციის |სტუმრების მინიმუმ 80% -ს საშუალება | | |

|თემებზე. |აქვს გაეცნოს პრეზენტაციებს. | | |

|2.3 ადგილობრივ სკოლებთან თანამშრომლობით ეკოკლუბების |ამ მენეჯმენტის გეგმის ციკლის |პარტნიორი |დამატებითი დაფინანსება |

|დაარსება ხეობის სოფლების სკოლებში და მათი ფუნქციონირების |დასრულებამდე ხეობის ყველა საჯარო |ორგანიზაციები/მეგობართა | |

|მხარდაჭერა. |სკოლაში არსებობს ეკოკლუბი. |ასოციაცია | |

|2.4 ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამის შემუშავება |სპეციალური საგანმანათლებლო პროგრამის |პარტნიორი ორგანიზაციები |არ არის |

|საგანმანათლებლო დაწესებულებებისთვის, ასაკობრივი ზღვარისა და|დოკუმენტის არსებობა სამიზნე ჯგუფების| | |

|სამიზნე ჯგუფების განსაზღვრით. |გათვალისწინებით. | | |

|2.5 ადგილობრივ მოხალისეთა ჯგუფის ორგანიზება, |მონაწილეთა რაოდენობა |პარტნიორი ორგანიზაციები |დამატებითი დაფინანსება |

|რომელიც უზრუნველყოფს ადგილობრივი თემის წარმომადგენელთა და | | | |

|ახალგაზრდების („ნორჩი რეინჯერების“) ჩართვას მაჭახელას | | | |

|ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის საქმიანობებში. | | | |

|მიზანი 3. ფართო საზოგადოება ინფორმირებულია მაჭახელას ეროვნული პარკის შესახებ |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|3.1 მაჭახელას ეროვნული პარკის, მისი ბუნებრივი და კულტურული |ყოველწლიურად მინიმუმ 2 სტატია ან |პარტნიორი ორგანიზაციები/აჭარის |არ არის |

|ფასეულობების და მნიშვნელობის პოპულარიზაცია, სტატიებისა და |ინფორმაცია მაინც არის გამოქვეყნებული |ტურიზმის და კურორტების | |

|ინფორმაციის ადგილობრივ, ეროვნულ და საერთაშორისო მედიაში |მედიის საშუალებებში, სადაც |დეპარტამენტი. | |

|განთავსების გზით. |მოხსენიებულია მაჭახელას ეროვნული | | |

| |პარკი. | | |

|3.2 მაჭახელას ეროვნული პარკის შესახებ პუბლიკაციების, |საინფორმაციო მასალების რაოდენობა და |პარტნიორი ორგანიზაციები |დამატებითი |

|საინფორმაციო ფურცლების, ბროშურების, საგანმანათლებლო და |თემატური მრავალფეროვნება. | |დაფინანსება |

|ცნობიერების ასამაღლებელი მასალების და რუკების გამოცემა. | | | |

|მიზანი 4. გაუმჯობესებულია ადგილობრივ თემთან კომუნიკაცია და ურთიერთობები, გაზრდილია მათი მხრიდან მხარდაჭერა |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|4.1 ადგ. თემის ინფორმირება მაჭახელას ხეობაში დაგეგმილი |შეხვედრების და ჩართული |არ არის |არ არის |

|პროექტების შესახებ და მათი შეძლებისდაგვარი ჩართვა ამ |მონაწილეების რაოდენობა | | |

|პროექტების განხორციელების პროცესში. | | | |

|4.2 ყოველწლიური სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგის გაგრძელება. |მონიტორინგის დოკუმენტის არსებობა |არ არის |არ არის |

მუხლი 50. ადმინისტრაციის გაძლიერების პროგრამა

პროგრამის მიზანია ინსტიტუციური საფუძვლების შექმნა მენეჯმენტის გეგმის სხვა პროგრამების ეფექტური და წარმატებული განხორციელებისთვის.

|მიზანი 1. საკმარისი და მდგრადი დაფინანსება უზრუნველყოფილია მენეჯმენტის გეგმის განხორციელებისთვის |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|1.1. მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების საჭიროებების |საჭიროებებისა და დაფინანსების |არ არის |არ არის |

|შეფასება; გარე დაფინანსების მოთხოვნების პრიორიტეტულობის |ნაკლოვანებების შეფასება | | |

|განსაზღვრა. |ყოველწლიურად, გარე დაფინანსების | | |

| |პრიორიტეტების განსაზღვრა და | | |

| |ყოველწლიურად დოკუმენტირება. | | |

|მიზანი 2. გაძლიერებულია მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის თანამშრომლების შესაძლებლობა, გამოცდილება და მოტივაცია ისე, რომ გაიზარდოს მათი |

|მენეჯმენტის ეფექტურობა |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|2.1 საჭირო აღჭურვილობის დაგეგმვა და დაფინანსება საოპერაციო|საოპერაციო გეგმა, მათ შორის |პარტნიორი ორგანიზაციები |დამატებითი დაფინანსება|

|გეგმის ფარგლებში. |საინვესტიციო გეგმა ხელმისაწვდომია| | |

|2.2 დაცვის განყოფილების შესაძლებლობებისა და მოტივაციის |თანამშრომლების მინიმუმ 90%-ს |პარტნიორი ორგანიზაციები |დამატებითი დაფინანსება|

|გაზრდა პროფესიული ტრენინგების მეშვეობით, რომელიც |მაინც აქვთ გავლილი პროფესიული | | |

|განისაზღვრება დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ადამიანური |ტრენინგები | | |

|რესურსების მენეჯმენტის სტრატეგიის დოკუმენტით | | | |

|მიზანი 3. ადმინისტრაციის ძირითადი საოპერაციო ინფრასტრუქტურა და ტექნიკური ბაზა მწყობრშია და მუდმივად უმჯობესდება |

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|3.1 ადმინისტრაციის ხელთ არსებული ტექნიკური აღჭურვილობის, |წლიურად საშუალოდ 90% ტექნიკური |არ არის |დამატებითი დაფინანსება|

|მანქანების და ინფრასტრუქტურის რეგულარული შეკეთება და |აღჭურვილობის, მანქანებისა და | | |

|განახლება. |ინფრასტრუქტურისა ფუნქციონირებს | | |

|3.2 ადმინისტრაციის თანამშრომელების უნიფორმებით |უნიფორმების ხარისხი და |არ არის |არ არის |

|უზრუნველყოფა. |უზრუნველყოფის მაჩვენებელი | | |

|3.3 აჭარისაღმართში ადმინისტრაციისა და ვიზიტორთა |ვიზიტორთა ცენტრის ვიზუალური |პარტნიორი ორგანიზაციები |არ არის |

|საინფორმაციო ცენტრის პერიოდული განახლება/შეკეთება |მდგომარება | | |

|მიზანი 4. დაინტერესებულ მხარეებთან, დონორებთან და მხარდამჭერ ჯგუფებთან შენარჩუნებულია არსებული ურთიერთობები და განვითარებულია ახალი პარტნიორული კავშირები|

|ქმედება |ინდიკატორი |სხვა პარტნიორების ჩართულობა |წინაპირობა |

|4.1 მაჭახელას ეროვნული პარკის საკონსულტაციო საბჭოს |ყოველწლიურად ტარდება მინიმუმ 2 |არ არის |არ არის |

|ჩართულობის ხელშეწყობა ეფექტური თანამონაწილეობითი |შეხვედრა და არსებობს შეხვედრების | | |

|მენეჯმენტის უზრუნველსაყოფად |ოქმები | | |

|4.2 ახლო თანამშრომლობა ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებთან, |ერთობლივი ღონისძიებების რაოდენობა|არ არის |არ არის |

|მაჭახელას ეროვნული პარკის მეგობართა ასოციაციასთან, |და დოკუმენტები (მაგ. | | |

|დაინტერესებულ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან და დონორებთან,|ურთიერთშეთანხმების მემორანდუმი), | | |

|რათა მხარი დაუჭირონ მაჭახელას ეროვნული პარკის მიმდებარე |რომელიც წარმოაჩენს მჭიდრო | | |

|ზონის განვითარებას. |კომუნიკაციას | | |

|4.3 მაჭახელას ეროვნული პარკის მიმდებარე ზონის განვითარების|ადმინისტრაციის ჩართულობით |ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობა,|დამატებითი დაფინანსება|

|გეგმის განხორციელების მხარდაჭერა |განხორციელებული პროექტების |პარტნიორი ორგანიზაციები. |(გარკვეული ერთობლივი |

| |რაოდენობა | |ღონისძიებებისთვის) |

|მიზანი 5. მონიტორინგის განხორციელების მიზნით მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის უნარ-ჩვევები გაზრდილია, რომელიც შექმნის სათანადო ლოჯისტიკურ ბაზას |

|ქმედება |ინდიკატორები |სხვა პარტნიორების მონაწილეობა |წინაპირობა |

|5.1. რეგულარული ტრენინგების ჩატარება რეინჯერთათვის და |ტრენინგების რაოდენობა (ყოველწლიურად|შესაფერისი ექსპერტ(ებ)ი და პარტნიორი |მიმდინარე დაფინანსება |

|სხვა შესაბამისი პერსონალისთვის, ბიომრავალფეროვნების |მინიმუმ 2-3 ტრენინგი გარე ან შიდა |ორგანიზაციები |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|მონიტორინგისა და საჭირო აღჭურვილობის გამოყენებით |რესურსებით); | |დამატებითი დაფინანსება|

|მონაცემთა შეგროვების შესახებ. | | |რათა დაფინანსდეს |

| |თანამშრომლების მინიმუმ 90% | |ტრენინგები. |

| |მონაწილეობას იღებს რეგულარულ | | |

| |ტრენინგებში | | |

|5.2.ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის საქმიანობების |ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის |პარტნიორი ორგანიზაციები, UNDP/GEF |მიმდინარე დაფინანსება |

|განსახორციელებლად ადმინისტრაციის შესაბამისი |საქმიანობების განსახორციელებლად | |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.|

|თანამშრომლების საჭირო აღჭურვილობითა და ცვეთადი საველე |საჭირო აღჭურვილობითა და ცვეთადი | |დამატებითი დაფინანსება|

|მასალებით უზრუნველყოფა. |საველე მასალებით უზრუნველყოფის დონე| | |

|მიზანი 6. გაზრდილია მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის თანამშრომლების გამოცდილება ეკოტურიზმის მენეჯმენტში |

|ქმედება |ინდიკატორები |სხვა პარტნიორების მონაწილეობა |წინაპირობა |

|6.1 ადმინისტრაციის შესაბამისი თანამშრომლების ტრენინგი |შესაბამისი ტრენინგების და მონაწილე |აჭარის ტურიზმის და კურორტების |დამატებითი |

|(ვიზიტორთა მომსახურების სპეციალისტი, ბუნებრივი |ადმინისტრაციის თანამშრომელთა |დეპარტამენტი |დაფინანსების არსებობა |

|რესურსების სპეციალისტი და რეინჯერები) ტურიზმში, |რაოდენობა (ვიზიტორთა მომსახურების | | |

|რეკრეაციასა და ვიზიტორთა მენეჯმენტში. |სპეციალისტი, ბუნებრივი რესურსების | | |

| |სპეციალისტი და რეინჯერები). | | |

თავი VII. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი

მუხლი 51. ინდიკატორები და მათი შერჩევის დასაბუთება

მენეჯმენტის გეგმის შესრულების ინდიკატორები ქმედებებისთვის დეტალურად აღწერილია VI თავში. ინდიკატორების შერჩევა მოხდა მათი გაზომვადობის (რაოდენობრივი და ხარისხობრივი) და დროში მიღწევადობის პრინციპით.

მუხლი 52. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის მიზანი

მაჭახელას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის მიზნებია:

ა) მენეჯმენტის გეგმის ქმედებების განხორციელების პროგრესის შეფასება (განხორციელების მონიტორინგი);

ბ) მენეჯმენტის გეგმის პროგრამების ეფექტიანობის ზოგადი შეფასება და მისი გავლენა მაჭახელას ეროვნული პარკის კონსერვაციის მიზნებზე, რათა მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციამ შეძლოს მნიშვნელოვნად გადაამოწმოს მენეჯმენტის გეგმა პირველი ექვსწლიანი ციკლის შემდეგ;

გ) დროულად დააფიქსიროს ცვლილებები ბუნებრივ და სოციალურ-ეკონომიკურ გარემოში, რომლებიც არ არის გამოწვეული მაჭახელას ეროვნული პარკის მართვის შედეგებით (ანუ გამოწვეულია გარე ფაქტორებით), რათა უზრუნველყოს მაჭახელას ეროვნული პარკის მართვის ადაპტაცია ამ ცვლილებებთან;

დ) ხელი შეუწყოს საქართველოში და სამხრეთ კავკასიაში დაცული ტერიტორიების სისტემაში სწავლის და მართვის გაუმჯობესებას.

მუხლი 53. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის ღონისძიებები

ადაპტაციური მართვის მიღწევის მთავარი გზა მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისთვის არის მონიტორინგის კომბინაცია მენეჯმენტის გეგმის რეგულარულ პრაქტიკულ რევიზიასთან. საჭიროა ყველა საქმიანობის ყოველწლიური მონიტორინგი და შეფასება. ხოლო შედეგები გათვალისწინებული უნდა იყოს მენეჯმენტის კუთხით მიღებულ გადაწყვეტილებებში. მართვის მონიტორინგისა და შეფასებისთვის გამოიყენება მონიტორინგის სხვადასხვა ღონისძიებების (საშუალებების) ერთობლიობა, რაც მოიცავს შემდეგს:

ა) სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგის მართვის მნიშვნელოვანი ასპექტია სოციალურ-ეკონომიკური ტენდენციებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის აზრის უწყვეტი მონიტორინგი. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგის და შეფასების პროცედურას ახორციელებს ყოველწლიურად. ეს პროცესი შემდგომშიც უნდა გაგრძელდეს.

ბ) მენეჯმენტის ეფექტურობის კონტროლის ინსტრუმენტის მენეჯმენტის ეფექტურობის გაზრდაში მიღწეული პროგრესის მონიტორინგისთვის მთელ მსოფლიოში გამოიყენება ე.წ. „მენეჯმენტის ეფექტურობის კონტროლის ინსტრუმენტი“. ეს მექანიზმი სათანადო ინფორმაციის მოგროვებისა და დროთა განმავლობაში მიღწეული პროგრესის შეფასების საშუალებას გვაძლევს. იგი წარმატებით დაინერგა საქართველოშიც და მთელი ქვეყნის მასშტაბით დაცული ტერიტორიების შეფასების ჰარმონიზებული ანგარიშგების სისტემას წარმოადგენს. თავად შეფასების პროცესი შედარებით სწრაფი და იოლია და წელიწადში ერთხელ ხდება. მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ამ პროცედურას ყოველწლიურად ატარებს და ეს შემდგომ წლებშიც უნდა გაგრძელდეს.

გ) დეტალური ყოველწლიური განხილვების მაჭახელას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის და დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ მომზადებული სამწლიანი საოპერაციო და ყოველწლიური სამუშაო გეგმები განსაზღვრავს თითოეული ქმედების ფარგლებში მისაღწევ შედეგებს. თითოეული ქმედების შედეგების მონიტორინგი ყოველწლიურად უნდა ჩატარდეს. შედეგები უნდა შეჯამდეს შეფასების ანგარიშში, რომელიც გამოყენებული იქნება მომდევნო წლების სამუშაო გეგმების შემუშავებისას.

დ) გეგმის შესრულების მონიტორინგი და დოკუმენტირება სამუშაო გეგმის თანახმად, მენეჯმენტის გეგმის ამა თუ იმ კომპონენტის შესრულებაზე პასუხისმგებელი იქნებიან სხვადასხვა პირები ან ადმინისტრაციის განყოფილებები. ადმინისტრაციის ყველა თანამშრომელი უნდა იცნობდეს მონიტორინგის ინდიკატორებს. ისინი უნდა მონაწილობდნენ სათანადო მასალებისა და ინფორმაციის შეგროვებაში იმისთვის, რომ შეფასდეს, რამდენად კარგად სრულდება დასახული ინდიკატორები, თანამშრომლებთან ტარდება რეგულარული სამუშაო შეხვედრები, სადაც განიხილება მიღწეული პროგრესი.

ე) განხორციელებული საქმიანობის განხილვებისა და უწყვეტი მონიტორინგის საფუძველზე შემუშავდება კონკრეტული რეკომენდაციები მენეჯმენტის გეგმის გარკვეული ქმედებების მოდიფიკაციის თაობაზე. ეს რეკომენდაციები უნდა ჩამოყალიბდეს ყოველწლიური სამუშაო გეგმის შედგენამდე, რათა მომდევნო წლისთვის დაგეგმილი ქმედებების ადაპტირება მოხდეს გასული წლის გამოცდილების, ახალი გარემოებების ან ახალი ინფორმაციის შესაბამისად.

მუხლი 54. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის სამოქმედო გეგმა

მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის სამოქმედო გეგმით განსაზღვრულია შემდეგი ღონისძიებები:

|1. |მენეჯმენტის გეგმის სხვადასხვა პროგრამების ფარგლებში მოგროვილი მონაცემების განხილვისა და ანალიზის ჩატარება ყოველი წლის ბოლოს, რათა |

| |დადგინდეს მიღწეული შედეგები, საყურადღებო ტენდენციები და ის პირობები, რაც სათანადოდ უნდა აისახოს შემდგომ მენეჯმენტში. მონიტორინგის |

| |შედეგები უნდა იყოს დოკუმენტირებული მონიტორინგის ყოველწლიურ ანგარიშში. |

|2. |პარკთან დაკავშირებული ბეჭდვითი მასალების კატალოგის (ბიბლიოთეკის) წარმოება, სადაც თავს მოიყრის ისეთი დოკუმენტები, როგორიცაა სამოქმედო |

| |გეგმები, კვლევების ანგარიშები, საინტერპრეტაციო და საგანმანათლებლო მასალები, სახელმძღვანელოები, პრესაში გამოქვეყნებული სტატიები და |

| |ა.შ.ისე, რომ ეს შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც გადამოწმების საშუალებები ინდივიდუალური ინდიკატორებისთვის, ისევე ზოგადი სწავლისთვის. |

|3. |შესაბამისი თანამშრომლების მიერ სათანადო საბუთების არქივის (პრეზენტაციები, მიწოდებული დოკუმენტები, ანგარიშები, ფოტომასალები) წარმოება სხვა|

| |უწყებებთან, პარტნიორებთან, რესურსების მომხმარებლებთან და ზოგადად ადგილობრივ თემთან და მის ცალკეულ სამიზნე ჯგუფებთან საკონსულტაციო |

| |შეხვედრების, საგანმანათლებლო თუ სხვა სახის შეხვედრებისა და სემინარების კულტურული ღონისძიებების და ფესტივალების  შესახებ. იმისათვის, რომ |

| |ეს მასალები გამოყენებული იქნას ცალკეული ინდიკატორების შემოწმების საშუალებებად (MoV) |

|4. |დაცული ტერიტორიის მართვასთან დაკავშირებული ყველა სტრატეგიული თუ ლეგალური დოკუმენტის, ჩატარებული კვლევების, პროექტების, სემინარების, |

| |კონფერენციების და კონსულტაციების ანგარიშების არქივის წარმოება ადმინისტრაციაში. |

|5. |ყოველწლიური სამუშაო გეგმების დეტალური განხილვის ჩატარება, იმის უზრუნველსაყოფად, რომ მასში გათვალისწინებული და შეტანილი იყოს მენეჯმენტის |

| |გეგმით გაწერილი ყველა მნიშვნელოვანი აქტივობა. ეს დოკუმენტირებული უნდა იყოს მონიტორინგის ყოველწლიურ გეგმაში, ისე როგორც აღწერილია მე-3 |

| |პუნქტში ზემოთ. |

|6. |მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების სრული შეფასების ჩატარება, ისევე როგორც, იმ ხარისხის შეფასება, რომლებიც აჩვენებს მენეჯმენტის გეგმაში |

| |წარმოდგენილი პროგრამის მიზნებისა და გრძელვადიან მიზნებთან მიახლოების მიღწევადობის შედეგებს, მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-6 წლის |

| |დასაწყისში. ეს მოიცავს კრიტიკულ მოსაზრებებს არა მარტო პროგრამების განხორციელებაზე, არამედ მათ სრულ ეფექტურობას მიზნების |

| |განსახორციელებლად, რაც ხელს შეუწყობს მაჭახელას ეროვნული პარკის გრძელვადიანი მიზნების მიღწევას. |

თავი IX. დანართები

დანართი 1. -ა) საქართველოს ადმინისტრაციული რუკა

[pic]

ბ) მაჭახელას ეროვნული პარკის ტოპოგრაფიული რუკა

[pic]

დანართი 2. მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიებზე გავრცელებული მცენარეთა სახეობების ნუსხა (შპს „გეოგრაფიკის“ მიხედვით)

|# |მერქნიანი სახეობების დასახელება |Mგავრცელება |ენდემურობა |Dდაცულობის სტატუსი |

| | |/ზ.დ-დან/ | | |

| |

|1 |

|29 |

|1 |

|1 |ირმის ენა |Phyllitis scolopendrium |

| |ქართული |ლათინური | |

|1 |2 |3 |4 |

|ძუძუმწოვრები |

|1 |გრძელკუდა კბილთეთრა |Crocidura gueldenstaedti (Pallas, 1811) | |

|2 |კავკასიური წყლის ბიგა |Neomys teres Miller, 1908 | |

|3 |ჩვეულებრივი მეგვიანე |Eptesicus serotinus (Schreber, 1774) | |

|4 |რადეს ბიგა |Sorex raddei Satunin, 1895 | |

|5 |კავკასიური თხუნელა |Talpa caucasica Satunin, 1908 | |

|6 | მცირე თხუნელა |Talpa levantis Thomas, 1906 | |

|7 |დიდი ცხვირნალა |Rhinolophus ferrumequinum (Schreber, 1774) | |

|8 |მცირე ცხვირნალა |Rhinolophus hipposideros (Bechstein, 1800) | |

|9 |წყლის მღამიობი |Myotis daubentoni (Kuhl, 1817) | |

|10 |ულვაშა მღამიობი |Myotis mystacinus (Kuhl, 1817) | |

|11 |ტყის მღამიობი, ნატერერის მღამიობი |Myotis nattereri (Kuhl, 1817) | |

|12 |გიგანტური მეღამურა |Nyctalus lasiopterus (Schreber, 1780) | |

|13 |მცირე მეღამურა |Nyctalus leisleri (Kuhl, 1817) | |

|14 |წითური მეღამურა |Nyctalus noctula (Schreber, 1774) | |

|15 |ტყის ღამორი, ნათუზიუსის ღამორი |Pipistrellus nathusii (Keyserling et Blasius, 1839) | |

|16 |ჯუჯა ღამორი |Pipistrellus pipistrellus (Schreber, 1774) | |

|17 |პაწია ღამორი |Pipistrellus pygmaeus (Leach, 1825) | |

|18 |ჩვეულებრივი ღამურა |Vespertilio murinus Linnaeus, 1758 | |

|19 |ევროპული კურდღელი |Lepus europaeus Pallas, 1778 | |

|20 |წყლის მემინდვრია |Arvicola terrestris (Linnaeus, 1758) | |

|21 |მცირეაზიური (რობერტის) მემინდვრია |Chionomys roberti (Thomas, 1906) | |

|22 |ბუჩქნარის მემინდვრია |Microtus majori Thomas, 1906 | |

|23 |სახლის თაგვი |Mus musculus Linnaeus, 1758 | |

|24 |რუხი ვირთაგვა |Rattus norvegicus (Berkenhout, 1769) | |

|25 |შავი ვირთაგვა |Rattus rattus (Linnaeus, 1778) | |

|26 |კავკასიური ტყის თაგვი |Sylvaemus arianus (Blanford, 1881) | |

|27 |პონტური თაგვი |Sylvaemus ponticus (Sviridenko, 1936) | |

|28 |მცირე ტყის თაგვი |Sylvaemus uralensis Pallas, 1811 | |

|29 |ტყის ძილგუდა, ღნავი |Dryomys nitedula (Pallas, 1778) | |

|30 |ჩვეულებრივი ძილგუდა |Glis glis (Linnaeus, 1766) | |

|31 |კავკასიური ციყვი |Sciurus anomalus Gmelin, 1778 |VU ( A1e) |

|32 |ჩვეულებრივი ციყვი |Sciurus vulgaris Linnaeus, 1758 | |

|33 |ტურა |Canis aureus Linnaeus, 1758 | |

|34 |მელა |Vulpes vulpes (Linnaeus, 1758) | |

|35 |დედოფალა |Mustela nivalis Linnaeus, 1766 | |

|36 |მაჩვი |Meles meles (Linnaeus, 1758) | |

|37 |წავი |Lutra lutra (Linnaeus, 1758) |VU (B1(bI)) |

|38 |გარეული ღორი |Sus scrofa Linnaeus, 1758 | |

|39 |მგელი |Canis lupus | |

|40 |მურა დათვი |Ursus arctos | EN |

|41 |ტყის კვერნა |Martes martes | |

|42 |შველი |Capreolus capreolus | |

|43 |არჩვი |Rupicaarpa rupicarpa |EN (A2a) |

|თევზები |

|44 |ანგორული გოჭალა |Oxynoemacheilus angorae (Steindachner, 1897) | |

|45 |ნაფოტა |Rutilus rutilus (Linnaeus, 1758) | |

|46 |კოლხური წვერა |Luciobarbus escherichii (Steindachner, 1897) | |

|47 |კოლხური ხრამული |Capoeta sieboldii (Steindachner, 1864) | |

|48 |მცირეაზიური ხრამული |Capoeta tinca (Heckel, 1843) | |

|49 |- |Rhodeus colchicus Bogutskaya et Komlev, 2001 | |

|50 |ჩვეულებრივი კარჩხანა |Carassius carassius (Linnaeus, 1758) | |

|51 |ციმორი |Gobio gobio (Linnaeus, 1758) | |

|52 |ბათუმის შემაია |Alburnus derjugini Berg, 1923 | |

|53 |ჩვეულებრივი ქაშაპი |Leuciscus leuciscus (Linnaeus, 1758) | |

|54 |ჯუჯა ქაშაპი |Petroleuciscus borysthenicus (Kessler, 1859) | |

|55 |ფარფლწითელა |Scardinius erythrophthalmus (Linnaeus, 1758) | |

|56 |კავკასიური ქაშაპი |Squalius cephalus (Linnaeus, 1758) | |

|57 |ფრიტა |Alburnoides bipunctatus (Bloch, 1782) | |

|58 |კობრი |Cyprinus carpio (Linnaeus, 1758) | |

|59 |ვიმბა |Vimba vimba (Linnaeus, 1758) | |

|60 |კოლხური კვირჩხლა |Phoxinus phoxinus colchicus Berg, 1910 | |

|61 |კოლხური ტობი |Chondrostoma colchicum Derjugin, 1899 | |

|62 |წერი |Esox lucius Linnaeus, 1758 | |

|63 |ლობანი |Mugil cephalus Linnaeus, 1758 | |

|64 |პილენგასი |Liza haematocheilus (Temminck et Schlegel, 1845) | |

|65 |გრძელკუდა ღორჯო |Knipowitschia longecaudata (Kessler, 1877) | |

|66 |შავპირა ღორჯო |Neogobius melanostomus (Pallas, 1814) | |

|67 |მარმარილოსებრი ღორჯო |Proterorhinus marmoratus (Pallas, 1814) | |

|68 |ლავრაკი |Dicentrarchus labrax (Linnaeus, 1758) | |

|69 |ჩვეულებრივი ფარგა |Sander lucioperca (Linnaeus, 1758) | |

|70 |მდინარის ქორჭილა |Perca fluviatilis Linnaeus, 1758 | |

|71 |შავი ზღვის ორაგული |Salmo labrax Pallas, 1814 | |

|72 |კალმახი |Salmo trutta Linnaeus, 1758 |VU (A1d) |

|73 |ჩვეულებრივი ლოქო |Silurus glanis Linnaeus, 1758 | |

|ამფიბიები, ქვეწარმავლები |

|74 |კავკასიური სალამანდრა |Mertensiella caucasica (Waga, 1876) | |

|75 |მწვანე გომბეშო |Bufo viridis Laurenti, 1768 | |

|76 |კავკასიური გომბეშო |Bufo verrucosissimus (Pallas, 1814) | |

|77 |ტბის ბაყაყი |Rana ridibunda Pallas, 1771 | |

|78 |მცირეაზიური ბაყაყი |Rana macrocnemis Boulenger, 1885 | |

|79 |კოლხური ბოხმეჭა |Anguis colchica (Nordmann, 1840) | |

|80 |გველხოკერა |Pseudopus apodus (Pallas, 1775) | |

|81 |ქართული ხვლიკი |Darevskia rudis (Bedriaga, 1886) | |

|82 |ართვინული ხვლიკი |Darevskia derjugini (Nikolskij, 1898) | |

|83 |წითელმუცელა ხვლიკი |Darevskia parvula (Lantz et Cyrén, 1913) | |

|84 |თურქული ხვლიკი |Darevskia clarkorum (Darevsky et Vedmederja, 1977) | |

|85 |გველბრუცა |Typhlops vermicularis Merrem, 1820 | |

|86 |ჩვეულებრივი ანკარა |Natrix natrix (Linnaeus, 1758) | |

|87 |კოლხური ანკარა |Natrix megalocephala Orlov et Tuniyev, 1987 | |

|88 |წყლის ანკარა |Natrix tesselata (Laurenti, 1768) | |

|89 |სპილენძა |Coronella austriaca Laurenti, 1768 | |

|90 |წენგოსფერი მცურავი |Coluber najadum (Eichwald, 1831) | |

|91 |გრძელი მცურავი |Elaphe longissima Laurenti, 1768 | |

|92 |ცხვირრქოსანი გველგესლა |Vipera transcaucasiana Boulenger, 1913 | |

|93 |კავკასიური გველგესლა |Vipera kaznakovi (Nikolsky, 1909) | |

დანართი 4. მაჭახელას ხეობაში გავრცელებული ფრინველების სახეობები (ილიას უნივერსიტეტის კვლევების მიხედვით)

|Family |

| |Erinaceus concolo |აღმოსავლეთევროპული ზღარბი |Southern White-breasted | |LC |ამიერკავკასია, მცირე აზიის ნახევარკუნძული, ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ |

| | | |Hedgehog | | |სანაპირო, კუნძული როდოსი, ირანისა და სირიის ჩრდილოეთი ნაწილები. |

|Soricomorpha  |Sorex satunini |კავკასიური ბიგა |Caucasian Shrew | |LC |კავკასიონის მთავარი ქედი, კავკასიონის დასავლეთი და მცირე აზიის ნახევარკუნძულის|

| | | | | | |ჩრდილოეთი ნაწილი |

| |Sorex volnuchini |ვოლნუხინის მცირეკავკასიური|Caucasian Pygmy Shrew | |LC |კავკასიონის მთავარი ქედი, მცირე კავკასიონი და მცირე აზიის ნახევარკუნძულის |

| | |ბიგა | | | |ჩრდილოეთი ნაწილი |

| |Sorex raddei |რადეს ბიგა |Radde's Shrew | |LC |კავკასიონის მთავარი ქედი (დას. და ცენტრალური ნაწილი), მცირე კავკასიონი და |

| | | | | | |მცირე აზიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილის აღმოსავლეთი მხარე (დოგუყარადენიზ|

| | | | | | |დაღლარი) |

| |Neomys teres |კავკასიური წყლის ბიგა |Transcaucasian Water Shrew | |LC |კავკასიონის ყელი, მთათაშორისი დაბლობის გამოკლებით, ჩრდილოეთ კავკასია |

| |Talpa caucasica |კავკასიური თხუნელა |Caucasian Mole | |LC |კავკასიონის მთავარი ქედის დასავლეთი ნაწილი და მცირე კავკასიონი და მცირე აზიის |

| | | | | | |ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი |

| |Talpa levantis |მცირე თხუნელა |Levant Mole | |LC |ჩრდილოეთ კავკასიის დასავლეთი ნაწილი, კავკასიონი, ჩრდილოეთ ირანი და ალბორცის |

| | | | | | |მთები ირანში, მცირე აზიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი და ბალკანეთის |

| | | | | | |ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი. |

|Rodentia  |Sciurus anomalus |კავკასიური ციყვი |Caucasian Squirrel |VU |LC |კავკასიონის მთავარი ქედისა და მცირე კავკასიონის მთების ფართოფოთლოვანი ტყეები, |

| | | | | | |მცირე აზიის ნახევარკუნძულის სანაპირო ზონა, მცირე აზიის დასავლეთი ნაწილი, |

| | | | | | |ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთი სანაპირო, ზაგროსის მთების დასავლეთი ფერდობები |

| | | | | | |ირანსა და ცენტრალურ ანატოლიაში |

| |Chionomys roberti |მცირეაზიური მემინდვრია |Robert's Snow Vole | |LC |კავკასიონის მთავარი ქედი, მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილი და მცირე აზიის |

| | | | | | |ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი |

| |Microtus majori |ბუჩქნარის მემინდვრია |Major's Pine Vole | |LC |კავკასიონის მთავარი ქედის დასავლეთი და ცენტრალური ნაწილი, მცირე კავკასიონი |

| | | | | | |(მთლიანად), მცირე აზიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილის აღმოსავლეთ მხარე, და|

| | | | | | |შავი ზღვის სანაპირო (კოლხეთის დაბლობის გამოკლებით) |

| |Sylvaemus mystacinus |მცირეაზიური თაგვი |Broad-Toothed mouse | |LC |მცირე აზიის ნახევარკუნძული მთლიანად, კავკასიონის ყელის დასავლეთი ნაწილი, |

| | | | | | |ხმელთაშუაზღვის აღმოსავლეთი სანაპირო, კრეტა და კუნძული როდოსი |

| |Sylvaemus witherbyi |კავკასიური ტყის თაგვი |Steppe mouse | |LC |ყირიმი, კავკასიონის ყელი, ჩრდილოეთი კავკასია, მცირე აზიის ნახევარკუნძული, |

| | | | | | |სომხეთის ზეგანი, ლიბანი და ჩრდილოეთი ირანი. |

| |Sylvaemus ponticus |პონტოს ტყის თაგვი |Pontic mouse | |LC |კავკასიონის ყელი მთლიანად და ჩრდილოეთი კავკასია |

|ფრინველები |

|Passeriformes |Sitta krueperi |შავთავა ცოცია |Krueper's Nuthatch | |LC/NT |კავკასიონის მთავარი ქედის დასავლეთი ნაწილი, მცირე აზიის ნახევარკუნძულის |

| | | | | | |დასავლეთი ნაწილი |

|ქვეწარმავლები |

|Squamata |Darevskia parvula |წითელმუცელა ხვლიკი |Red-Belied Lizard | |LC |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი (მესხეთის და შავშეთის ქედები), მცირე აზიის |

| | | | | | |ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილის აღმოსავლეთის მხარე (დოგუყარადენიზ დაღარი და |

| | | | | | |ტოპელუს ქედი თურქეთში) |

| |Darevskia derjugini |ართვინის ხვლიკი |Artwin Lizard, Derjugin's | |NT |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, სურამის ქედი, კავკასიონის მთავარი ქედის |

| | | |Lizard | | |დასავლეთ ნაწილის სამხრეთ ფერდობები; ამ სახეობის არეალის უდიდესი ნაწილი |

| | | | | | |მდებარეობს საქართველოში |

| |Darevskia rudis |ქართული ხვლიკი |Spiny-Tailed Lizard | |LC |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, სურამის ქედი, კავკასიონის მთავარი ქედის |

| | | | | | |სამხრეთ ფერდობები საქართველოს საზღვრების ფარგლებში; მცირე აზიის |

| | | | | | |ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი |

| |Darevskia clarkorum |თურქული ხვლიკი |Clark's Rock Lizards |EN |EN |ლაზეთის ქედის მცირე ნაწილი ქალაქ ჰოფასთან. |

| |Vipera transcaucasiana |ამიერკავკასიური |Transcaucasian Nosed Viper | |NT |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი (თრიალეთისა და შავშეთის ქედები), და მცირე |

| | |ცხვირრქოსანი გველგესლას | | | |აზიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი. |

| |Vipera kaznakovi |კავკასიური გველგესლა |Caucasian Viper |EN |EN |შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს მთისწინეთი (ტუაფსედან ჰოფამდე, კოლხეთის |

| | | | | | |დაბლობის ყველაზე დაბალი ნაწილის გამოკლებით) |

|ამფიბიები |

|Caudata |Mertensiella caucasica |კავკასიური სალამანდრა |Caucasian Salamander |VU |VU |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი: მესხეთისა და შავშეთის ქედები, თრიალეთის |

| | | | | | |ქედის დასავლეთ კიდე, შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპიროს მთები (მწვანე კონცხიდან |

| | | | | | |მდ. ყარამანლის ხეობამდე) |

| |Triturus vittatus |მცირეაზიური ტრიტონი |Northern Banded Newt | |NT |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, სურამის ქედი, კავკასიონის მთავარი ქედის |

| |(Ommatotriton ophryticus) | | | | |დასავლეთ ნაწილის სამხრეთ ფერდობები, მცირე აზიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი |

| | | | | | |ნაწილი: საქართველოს ფარგლებში მოქცეული ქედის მცირე ნაწილი. |

|Anura |Bufo verrucosissimus |კავკასიური გომბეშო |Caucasian Toad | |LC |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, სურამის ქედი, კავკასიონის მთავარი ქედის |

| | | | | | |დასავლეთ ნაწილის სამხრეთ ფერდობები; კასპიის ზღვის სამხრეთ სანაპირო. |

| |Rana macrocnemis |მცირეაზიური ბაყაყი |Caucasian Wood Frog | |LC |მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, სურამის ქედი, კავკასიონის მთავარი ქედი; |

| | | | | | |მცირე აზიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი. |

| |Pelodytes caucasicus |კავკასიური ჯვრიანა |Caucasian Parsley Frog | |NT |კავკასიონის ყელის დასავლეთ ნაწილის მთისწინეთი, კოლხეთის დაბლობის მახლობლად, |

| | | | | | |პონტოს მთების უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილი (ტრაპიზონიდან საქართველოს |

| | | | | | |საზღვრამდე), კავკასიონის მთავარი ქედის დასავლეთ კიდეზე აფხაზეთში და რუსეთში; |

| | | | | | |გამოცალკავებული პოპულაცია ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიაზე. |

დანართი 6. მაჭახელას ეროვნული პარკის ფაუნის სამიზნე სახეობების ნუსხა (ილიას უნივერსიტეტის კვლევების მიხედვით)

|№ |

|1 |

|5 |

|6 |

|ბაღის პიტნა |ჟანგისფერი სათითურა |

|Mentha piperita L. |Digitalis ferrugineaL. |

|კავკასიური ხარისძირა |დეკა |

|Helleborus caucasicus A. Br. |Phododendron ponticum L. |

|ღვედკეცი | |

|Periploca graeca LL. | |

|ნერვული დაავადებების წინააღმდეგ გამოყენებული სამკურნალო მცენარეები |

|ბარამბო |ტყის დედაფუტკარა |

|Melissa officinalisL. |Stachys sylvatica L. |

|ღვედკეცი |ფითრი |

|Periploca graeca LL. |Viscum album L |

|მამულა | |

|Artemissia vulgaris L. | |

|სასუნთქი გზების დაავადებათა წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|აჭარის ყოჩივარდა |ოშოშა |

|Cyclamen adzharicum Pobed. |Glechoma hederaceae L. |

|დიდგულა |სალბი |

|Sambucus nigra L. |Salvia glutinosa L. |

|ვირისტერფა |ტაბელა |

|Tussilago farfara L. |Pteris cretica L. |

|კოლხურისურო |ტყის ფურისულა |

|Hedera colchica (C. Koch) C. Koch | |

|ლემა |ქერიფქლა, ბამბიქულა |

|Datura stramonium L. |Verbascum thapsus L. |

|ლენცოფა |ქრისტესბეჭედა |

|Hyoscyamus niger L. |Sanicula europaea L. |

|ლეღვი |წითელი სამყურა |

|Ficus carica L |Trifolium pretense L. |

|მინდვრისია | |

|Viola arvensis Murr. | |

|საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაავადებათა სამკურნალოდ გამოყენებული მცენარეები გასტრიტის და წყლულების |

|ცერეცო |მწყემსის ჩანთა, წიწმატურა |

|Foeniculum vulgare Mill. |Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. |

|კრაზანა |ტყის მარწყვი |

|Hypericum perforatum L. |Fragaria vesca L. |

|ლანცეტაფოთოლა მრავლძარღვა | |

|Plantago lanceolata L. |Achillea millefolium L. |

|მრგვალფოთოლა მრავალძარღვა | |

|Plantago major L. | |

|კუჭ-ნაწლავის ანთების (აშლილობის) წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|ანწლი |ჩვეულებრივი მოცვი |

|Sambucus ebulus L. |Vaccinium myrtillus L. |

|მარმუჭი |წაბლი |

|Alchemilla oxysepala Iuz. = A. persicaRothm |Castanea sativa Mill. |

|მურყანი (თხმელა) |წყავი |

|Alnus barbata C.A.Mey. |Laurocerasus officinalis M. Roem. |

|ნიგვზისძირა, მარიამხელა |ხახვთესლა |

|Geum urbanum L. |Lysimachia verticillaris Spreng. |

|ოთხფურცელა მარწყვაბალახი |ჩვეულებრივი ხურმა |

|Potentila erecta (L.) Reusch. |Diospiros lotus L. |

|შეკრულობის, ჰემაროის და კოლიტის სამკურნალოდ გამოყენებული მცენარეები |

|ბაბუაწვერა |ჩვეულებრივი ღოლო (ღვალო) |

|Taraxacum officinale Wigg. |Rumex crispus L. |

|თაგვისარა |ხეჭრელი |

|Ruscus ponticus Woronow |Frangula alnus Mill. |

|მდგნალი |ძმერხლი |

|Salix caprea L. |Ruscus colchicus P. F. Yeo |

|მხოხავი ჭანგა | |

|Agropyron repens (L.) P. Beauv. = Elytrigia repens (L.) Nevski | |

|Пырейползучий | |

|მადის აღმძვრელად გამოყენებული მცენარეები |

|აბზინდა |ტენცო, წყლის პიტნა |

|Artemisia absinthium L. |Mentha aquatica L. |

|ვარდკაჭაჭა |ჩვეულებრივი ასისთავა |

|Cichorium intybus L. |Centaurium erythraea Rafn |

|ომბალო | |

|Mentha pulegium L. | |

|ნაწლავის პარაზიტების წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|ეწრისგვიმრა |მთის ჩადუნა |

|Pteridium tauricum V. Krecz. |Dryopteris filix- mas (L.) Schott |

|კილამურა, კლდის ძირტკბილა | |

|Polypodium vulgare L. | |

| |

|ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის დაავადებათა წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|გრძელფოთოლა პიტნა |მთის პიტნა |

|Mentha longifolia (L.) Huds. |Calamintha grandiflora (L.) Moench. |

|დათვის კანაფი | |

|Datisca cannabina L. | |

|თირკმლისა და შარდის ბუშტის დაავადებების სამკურნალოდ გამოყენებული მცენარეები |

|დედოფლისთითა |ქაფუნა |

|Veronica officinalis L. |Herniaria glabra L. |

|ოქროწკეპლა |შვიტა |

|Solidago virgaurea L. |Equisetum arvense L. |

|ვიტამინების შემცველი მცენარეები |

|ასკილი |ძაღლმაყვალა |

|Rosa canina L. |Rubus caesius L. |

|მაჟალო | |

|Malus orientalis Uglitzk. | |

|სპაზმოლიტიკური და ტკივილგამაყუჩებელი თვისებების მქონე მცენარეები |

|კავკასიური ბელადონა |ვორონოვის თეთრყვავილა |

|Atropa bella-donna Kreyer |Galanthus Woronowii Losinsk. |

|ოფლდენის გასაძლიერებლად გამოყენებული მცენარეები |

|კავკასიური ცაცხვი |ჟოლო |

|Tilia caucasica Rupr. = T. Begonifolia Stev. |Rubus idaeus L. |

|ჰიპერტონული დაავადების სამკურნალოდ გამოყენებული მცენარეები |

| |

|გველის სურო |სამატლე |

|Vinca minor L. |Thalictrum foetidum L. |

|მოპიტნაო |სამკურნალო პიტნა |

|Clinopodium umbrosum (Bieb.) C. Koch |Calamintha officinalis Moench = C. nepeta (L.) Savi |

|სისხლდენის წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|ბოსტნის წალიკა |წყლის მატიტელა |

|Polygonum persicaria L. = Persicaria maculata (Rafin.) A. & D. |Polygonum hydropiper L.= Persicaria hydropiper (L.) Spach |

|Love | |

|ჩვეულებრივი მარშანცია, ღვიძლის ხავსი |ჭინჭრის დედა |

|Marchantia polymorpha |Lamium album L. |

|შაქრიანი დიაბეტის სამკურნალოდ გამოყენებული მცენარეები |

|კეთილშობილი დაფნა |

|Laurus nobilis L. |

|რადიკულიტის, ოსტეოქონდროზის, სახსრების ანთების წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|ძაღლის სატაცური |ჭიაფერა |

|Tamus communis L. |Phytolacca |

|ფურუნკულების (ძირმაგარების), მუწუკების, ალერგიის, ჩირქოვანი ჭრილობების, დამწვრობების წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|ანჩხლა |ორკბილა |

|Trachistemon orientalis (L.) G. Don fil. |Bidens tripartita L. |

|დათვის მხალა, საყმაწვილოს წამალი |სამკურნალო ძიძო |

|Cicerbita pontica (Boiss.) Grossh. |Melilotus officinalis L.) Pall. |

|კატაბარდა |ტყისმალვა, მოლოქა |

|Clematis vitalba L. |Malva sylvestris L. |

|კლდის დუმა | |

|Sedum caucasicum (Grossh.) Boriss. = Hylotelephium caucasicum | |

|(Grossh.) H. Ohba | |

|კანზე პიგმენტური ლაქების წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|შხამა |

|Veratrum lobelianum Bernh. |

|ავთვისებიანი სიმსივნეების სამკურნალოდ გამოყენებული |

|ტყის კამა |ყვითელი დუმფარა |

|Peucedanum caucasicum (Bieb.) C. Koch = Cervaria caucasica (Bieb.) |Nuphar lutea (L.) Smith. |

|M. Pimen. | |

|ქრისტესისხლა | |

|Chelidonium majus L. | |

|რევმატიზმების წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|წნორი |ჩვეულებრივი იფანი |

|Salix alba L. |Fraxinus excelsior L. |

|თმის ცვენის წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|მამასწარა |კოლხური ბზა (შიმშირი) |

|Asplenium trichomanes L. |Buxus colchica Pojark. |

|გვიმრუჭა |ჭინჭარი |

|Asplenium septentrionale (L.) Hof |Urtica dioica L. |

|ღრძილების ანთების წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|აღმოსავლური ნაძვი |წამალწვრილი |

|Picea orientalis (L.) Link. |Cyperus badius Desf. |

|თრომბის წინააღმდეგ გამოყენებული მცენარეები |

|ჩვეულებრივი თხილი |

|Corylus avellana L. |

|სიმსუქნის თავიდან ასაცილებლად, მადის დასაქვეითებლად და მარილების ცვლის საწინააღმდეგოდ გამოყენებული მცენარები |

|ჩვეულებრივი მატიტელა |

დანართი 9. მაჭახელას ეროვნული პარკის ზონირება

დანართი 10. მაჭახელას ეროვნული პარკის ზონების კოორდინატები

ა) მკაცრი დაცვის ზონა

|# |X |Y |# |X |Y |

|1 |735295.62 |4594764.29 |96 |733928.76 |4593571.64 |

|2 |735361.58 |4594615.65 |97 |734061.64 |4593693.63 |

|3 |735517.91 |4594543.47 |98 |734238.39 |4593752.99 |

|4 |735712.01 |4594571.29 |99 |734389.65 |4593878.81 |

|5 |735903.6 |4594574.39 |100 |734513.08 |4594026.22 |

|6 |736074.54 |4594515 |101 |734636.53 |4594147.36 |

|7 |736227.8 |4594388.9 |102 |734766.6 |4594262.1 |

|8 |736381.28 |4594277.53 |103 |734913.97 |4594377.98 |

|9 |736545.05 |4594179.81 |104 |735064.4 |4594504.01 |

|10 |736632.83 |4594002.1 |105 |735221.24 |4594622.8 |

|11 |736794.95 |4593954.81 |106 |735222.36 |4594780.5 |

|12 |736988.03 |4593937.4 |107 |743942.89 |4600335.67 |

|13 |737169.03 |4594003.71 |108 |743943.75 |4600335.71 |

|14 |737341.1 |4593910.36 |109 |744026.9 |4600338.94 |

|15 |737417.9 |4593755.07 |110 |744050 |4600334.13 |

|16 |737363.72 |4593563.05 |111 |744110.27 |4600296.26 |

|17 |737382.1 |4593364.64 |112 |744191.93 |4600216.99 |

|18 |737464.07 |4593183.19 |113 |744192.82 |4600216.23 |

|19 |737609.08 |4593054.13 |114 |744260.19 |4600167.27 |

|20 |737700.37 |4593206.91 |115 |744365.45 |4600149.66 |

|21 |737730.64 |4593404.57 |116 |744583.34 |4600181.81 |

|22 |737768.83 |4593600.66 |117 |744583.64 |4600181.72 |

|23 |737670.34 |4593768.88 |118 |744849.73 |4600185.31 |

|24 |737544.36 |4593924 |119 |744910.83 |4600178.58 |

|25 |737475.18 |4594074.39 |120 |744978.07 |4600151.54 |

|26 |737620.08 |4593939.74 |121 |744985.06 |4600148.73 |

|27 |737667.21 |4594113.59 |122 |745040.58 |4600126.41 |

|28 |737738.28 |4594214.5 |123 |745161.28 |4600117.35 |

|29 |737790.76 |4594352.16 |124 |745203.74 |4600115.61 |

|30 |737836.77 |4594469.95 |125 |745183.72 |4600031.1 |

|31 |738013.46 |4594501.41 |126 |745047.92 |4599807.04 |

|32 |738108.01 |4594660.83 |127 |744917.45 |4599656.9 |

|33 |738247.94 |4594547.23 |128 |744640.1 |4599535.93 |

|34 |738194.18 |4594411.84 |129 |744376.58 |4599533.71 |

|35 |738249.49 |4594312.33 |130 |744110.16 |4599445.99 |

|36 |738340.07 |4594261.01 |131 |744019.12 |4599375.51 |

|37 |738405.09 |4594315.11 |132 |744018.54 |4599375.01 |

|38 |738273.65 |4594046.74 |133 |744018.24 |4599374.9 |

|39 |738148.69 |4593894.88 |134 |743870.08 |4599242.52 |

|40 |738157.96 |4593751.54 |135 |743743.89 |4599128.26 |

|41 |738291.56 |4593740.37 |136 |743561.02 |4598889.55 |

|42 |738370.15 |4593726.08 |137 |743561 |4598889.46 |

|43 |738268.07 |4593883.29 |138 |743560.69 |4598889.15 |

|44 |738390.47 |4593843.24 |139 |743525.93 |4598844.75 |

|45 |738537.53 |4593772.78 |140 |743525.82 |4598844.65 |

|46 |738559.97 |4593748.19 |141 |743402.24 |4598731.34 |

|47 |738649.93 |4593638.73 |142 |743282.58 |4598661.28 |

|48 |738490.44 |4593520.32 |143 |743173.86 |4598597.21 |

|49 |738375.16 |4593390.24 |144 |743072.35 |4598539.41 |

|50 |738314.7 |4593204.39 |145 |743054.75 |4598526.21 |

|51 |738266.29 |4593016.88 |146 |743008.86 |4598501.32 |

|52 |738286.34 |4592825.01 |147 |743008.5 |4598501.05 |

|53 |738193.79 |4592677.02 |148 |742951.05 |4598483.1 |

|54 |737998.01 |4592639.98 |149 |742910.16 |4598456.56 |

|55 |737804.67 |4592591.6 |150 |742880.96 |4598442.46 |

|56 |737672.88 |4592453.36 |151 |742855.09 |4598424.7 |

|57 |737665.08 |4592256.45 |152 |742839.53 |4598410.7 |

|58 |737680.9 |4592059.06 |153 |742827.9 |4598399.94 |

|59 |737648.21 |4591862.55 |154 |742735.35 |4598439.39 |

|60 |737604.9 |4591699.51 |155 |742733.59 |4598464.76 |

|61 |737410.26 |4591576.32 |156 |742718.79 |4598563.18 |

|62 |737246.53 |4591463.42 |157 |742711.33 |4598610.97 |

|63 |737096.12 |4591333.2 |158 |742697.28 |4598700.91 |

|64 |736921.4 |4591236.99 |159 |742678.35 |4598858.72 |

|65 |736743.85 |4591145.47 |160 |742677.75 |4598860.35 |

|66 |736561.42 |4591068.22 |161 |742674.42 |4598869.43 |

|67 |736363.92 |4591041.91 |162 |742570.33 |4599153.53 |

|68 |736190.12 |4590951.03 |163 |742382.81 |4599389.54 |

|69 |736046.62 |4590811.76 |164 |742343.51 |4599359.76 |

|70 |735923.94 |4590678.58 |165 |742272.93 |4599375.54 |

|71 |735725.4 |4590760.65 |166 |742208.41 |4599403.4 |

|72 |735527.03 |4590784.36 |167 |742163.13 |4599444.28 |

|73 |735342.05 |4590855.55 |168 |742096.04 |4599477.27 |

|74 |735180.56 |4590970.07 |169 |742059.26 |4599490.73 |

|75 |735088.19 |4591140.04 |170 |742137.74 |4599612.37 |

|76 |735059.97 |4591338.03 |171 |742161.04 |4599654.98 |

|77 |734994.74 |4591519.23 |172 |742192.61 |4599703.86 |

|78 |734854.51 |4591661.79 |173 |742222.77 |4599778.47 |

|79 |734711.99 |4591802.08 |174 |742265.63 |4599875.31 |

|80 |734580.72 |4591952.25 |175 |742308.5 |4599988.02 |

|81 |734484.35 |4592126.78 |176 |742341.9 |4600075.49 |

|82 |734331.08 |4592247.41 |177 |742419.77 |4600099.63 |

|83 |734149.5 |4592331.09 |178 |742568.89 |4600165.76 |

|84 |733971.87 |4592422.08 |179 |742703.71 |4600225.55 |

|85 |733786.86 |4592376.07 |180 |742813.38 |4600274.19 |

|86 |733589.56 |4592348.45 |181 |743017.79 |4600326.5 |

|87 |733523.51 |4592332.28 |182 |743101.19 |4600347.91 |

|88 |733439.35 |4592651.23 |183 |743415.52 |4600425.92 |

|89 |733344.51 |4592826.73 |184 |743612.45 |4600453.09 |

|90 |733239.31 |4592994.03 |185 |743663.82 |4600460.76 |

|91 |733203.44 |4593186.48 |186 |743688.08 |4600464.39 |

|92 |733277.91 |4593359.78 |187 |743688.31 |4600464.1 |

|93 |733366.1 |4593481.7 |188 |743705.11 |4600446.39 |

|94 |733547.87 |4593560.54 |189 |743752.58 |4600411.12 |

|95 |733742.66 |4593571.24 |190 |743819.45 |4600371.68 |

ბ) მართვადი დაცვის ზონა

|# |X |Y |# |X |Y |

|1 |733385.42 |4594985.76 |62 |734641.93 |4594189.76 |

|2 |733350.62 |4594825.47 |63 |734529.99 |4594066.57 |

|3 |733317.41 |4594633.35 |64 |734423.64 |4593906.31 |

|4 |733421.03 |4594464.15 |65 |734274.45 |4593776.50 |

|5 |733540.65 |4594304.85 |66 |734095.69 |4593721.01 |

|6 |733527.90 |4594183.12 |67 |733969.30 |4593578.01 |

|7 |733793.60 |4594179.12 |68 |733784.13 |4593582.91 |

|8 |733979.96 |4594244.15 |69 |733591.23 |4593563.68 |

|9 |734152.19 |4594345.26 |70 |733405.44 |4593500.86 |

|10 |734328.31 |4594437.07 |71 |733271.33 |4593400.54 |

|11 |734500.38 |4594537.23 |72 |733206.59 |4593228.96 |

|12 |734650.54 |4594668.37 |73 |733235.60 |4593037.28 |

|13 |734800.74 |4594796.83 |74 |733320.74 |4592863.47 |

|14 |734988.03 |4594862.70 |75 |733423.51 |4592692.03 |

|15 |735230.79 |4594890.43 |76 |733490.77 |4592503.84 |

|16 |735293.58 |4595030.72 |77 |733523.51 |4592332.28 |

|17 |735302.36 |4595132.50 |78 |733316.93 |4592400.61 |

|18 |735580.43 |4595166.35 |79 |733498.93 |4592323.43 |

|19 |735720.60 |4595166.78 |80 |733041.13 |4592545.47 |

|20 |735847.36 |4595054.90 |81 |733061.40 |4592823.74 |

|21 |736018.56 |4595009.54 |82 |732998.69 |4593012.92 |

|22 |736216.61 |4595025.28 |83 |732917.65 |4593193.78 |

|23 |736413.68 |4594998.54 |84 |732895.15 |4593388.59 |

|24 |736611.99 |4594980.15 |85 |732874.44 |4593585.78 |

|25 |736806.38 |4595024.69 |86 |732797.31 |4593767.53 |

|26 |736999.88 |4595074.46 |87 |732621.77 |4593849.19 |

|27 |737115.26 |4595085.16 |88 |732426.23 |4593875.79 |

|28 |737117.00 |4594809.16 |89 |732254.74 |4593967.89 |

|29 |737193.41 |4594637.59 |90 |732056.85 |4593996.58 |

|30 |737307.13 |4594477.62 |91 |731864.07 |4594044.23 |

|31 |737385.01 |4594293.41 |92 |731733.96 |4594037.04 |

|32 |737454.60 |4594106.00 |93 |731557.80 |4594228.41 |

|33 |737541.90 |4593927.87 |94 |731410.78 |4594364.00 |

|34 |737667.36 |4593772.37 |95 |731265.09 |4594501.01 |

|35 |737770.03 |4593605.09 |96 |731055.26 |4594701.66 |

|36 |737731.24 |4593409.12 |97 |730993.37 |4594792.20 |

|37 |737701.14 |4593211.43 |98 |730875.72 |4594953.65 |

|38 |737612.99 |4593051.73 |99 |730697.37 |4595160.99 |

|39 |737466.31 |4593179.18 |100 |730792.01 |4595244.92 |

|40 |737383.39 |4593360.24 |101 |730941.65 |4595377.62 |

|41 |737362.84 |4593558.56 |102 |731085.56 |4595516.03 |

|42 |737416.07 |4593750.87 |103 |731217.80 |4595666.06 |

|43 |737344.33 |4593907.10 |104 |731397.11 |4595869.49 |

|44 |737173.12 |4594001.63 |105 |731319.48 |4595972.20 |

|45 |736992.61 |4593937.72 |106 |731207.70 |4596136.27 |

|46 |736799.46 |4593954.28 |107 |731136.71 |4596306.20 |

|47 |736635.14 |4593998.15 |108 |731085.47 |4596356.73 |

|48 |736545.84 |4594175.29 |109 |731425.56 |4596319.24 |

|49 |736385.74 |4594276.46 |110 |731625.46 |4596313.10 |

|50 |736230.31 |4594385.06 |111 |731807.69 |4596307.50 |

|51 |736077.59 |4594511.57 |112 |732013.43 |4596236.37 |

|52 |735908.19 |4594574.22 |113 |732203.25 |4596174.24 |

|53 |735716.60 |4594571.21 |114 |732397.51 |4596128.97 |

|54 |735522.44 |4594544.21 |115 |732694.88 |4596020.81 |

|55 |735359.38 |4594611.63 |116 |732724.04 |4595942.56 |

|56 |735300.17 |4594764.40 |117 |732846.94 |4595786.88 |

|57 |735238.87 |4594661.58 |118 |732996.84 |4595654.69 |

|58 |735096.47 |4594533.66 |119 |733058.86 |4595490.31 |

|59 |734939.32 |4594413.16 |120 |733164.70 |4595332.57 |

|60 |734800.75 |4594284.95 |121 |733198.74 |4595138.22 |

|61 |733385.42 |4594985.76 |122 |733361.71 |4595034.61 |

გ) ტრადიციული გამოყენების ზონა

მაჭახელას ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონა მოიცავს მაჭახელას ეროვნული პარკის ტერიტორიის იმ დარჩენილ ნაწილს, რომელიც არ არის განსაზღვრული აღნიშნული დოკუმენტის დანართი 10-ის „ა“ და „ბ“ პუნქტებით.

დანართი 11.

[pic]

დანართი 12. ხანძარსაშიში ადგილების რუკა

[pic]

-----------------------

[1] მომზადებულია Twining-ის პროექტის მიერ „საქართველოს დაცული ტერიტორიების მართვის გაძლიერება“ (2015)

[2] საქართველოს კანონი მაჭახელას ეროვნული პარკის შესახებ. 15 მაისი, 2012 წ.

[3] მაჭახელას ეროვნული პარკის ტყის მართვის გეგმა. ტომი 1