„პროგრამული ბიუჯეტის შედგენის მეთოდოლოგიის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 8 ივლისის №385 ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ

დანართი №1

პროგრამული ბიუჯეტის შედგენის მეთოდოლოგიის ძირითადი არსი და პრინციპები

ძირითადი არსი და პრინციპები

ქვეყნის განვითარებისა და ხელისუფლების ფუნქციების შესრულების კუთხით საბიუჯეტო პროცესს ერთ-ერთი ძირითადი როლი აკისრია, ვინაიდან საბიუჯეტო პროცესი წარმოადგენს ბიუჯეტის მომზადების, დაგეგმვის, დამტკიცების, შესრულების და ანგარიშგების ერთიან პროცესს, ხოლო თავად ბიუჯეტი არის წლის მთავარი ფისკალური დოკუმენტი, რომლიდანაც ფინანსდება ის ძირითადი პროგრამები და ღონისძიებები, რასაც ხელისუფლება ახორციელებს კონკრეტული წლის განმავლობაში.

საქართველოს საბიუჯეტო პროცესს არცთუ დიდი ხნის ისტორია აქვს, თუმცა აღსანიშნავია, რომ განვლილ პერიოდში საბიუჯეტო პროცესი დაიხვეწა და მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა.

პროგრამული ბიუჯეტი ნათლად აჩვენებს მიღწეულ შედეგებს და არა მხოლოდ ათვისებულ ასიგნებებს, შესაბამისად, პროგრამული ბიუჯეტის შესრულების შეფასებისას აქცენტი გადატანილი უნდა იყოს დაგეგმილ და მიღებულ შედეგს შორის არსებულ განსხვავებაზე და არა მხოლოდ მხარჯავი დაწესებულების და მისი საბიუჯეტო ორგანიზაციებისათვის დამტკიცებული და დაზუსტებული გეგმით გათვალისწინებულ ასიგნებებსა და საკასო შესრულებას შორის არსებულ განსხვავებებზე.

პროგრამული ბიუჯეტის დაგეგმვა შედეგზეა ორიენტირებული, მის ამოსავალ წერტილს წარმოადგენს მისაღები საბოლოო და შუალედური შედეგები და არა მხოლოდ პროგრამების განმახორციელებლებზე გადანაწილებული რესურსები. შესაბამისად, პარარელურად იგეგმება შედეგი და ის ინდიკატორები, რომელთა საშუალებითაც შედეგის გაზომვა გახდება შესაძლებელი, ამავე დროს ითვლება შედეგის მისაღწევად აუცილებელი ხარჯები. ბიუჯეტის დაგეგმვისას შესაბამისობაში მოდის ერთმანეთთან პროგრამის დასახული მიზნის მისაღწევად საჭირო და არსებული რესურსები.

მეთოდოლოგიაში აღწერილია სამინისტროების მიერ საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმების შედგენასთან დაკავშირებული საკითხები, პროცედურები და ინფორმაცია, რას უნდა მოიცავდეს საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმები.

პროგრამული ბიუჯეტის მოსალოდნელი შედეგები და შესრულების შეფასების ინდიკატორები არ მტკიცდება შესაბამისი დონის წლიური ბიუჯეტით და წარმოდგენილია ბიუჯეტის თანდართულ დოკუმენტებში. მნიშვნელოვანია დაიხვეწოს შესრულების ინდიკატორების შემუშავების მეთოდები და წარმოდგენილი ინფორმაცია გახდეს მაქსიმალურად რეალური, ზუსტი და შესრულების ეფექტურად გაზომვის საშუალება.

პროგრამული ბიუჯეტირება, იგივე შედეგზე ორიენტირებული ბიუჯეტირება, არ უნდა იყოს აღქმული როგორც ცალკე მდგომი (იზოლირებული)ინიციატივა, პირიქით, პროგრამული ბიუჯეტირება წარმოადგენს საჯარო ფინანსების რეფორმის ნაწილს, რომელიც საჯარო ფინანსებს განიხილავს შედეგებთან მიმართებაში. უფრო ზუსტად, პროგრამული ბიუჯეტირება ეს არის ფინანსების მართვა შედეგების მისაღწევად. პროგრამული ბიუჯეტის ხარისხის გასაუმჯობესებლად აუცილებელია საჯარო ფინანსების მართვის რეფორმისა და მასთან დაკავშირებული სხვა რეფორმების ერთობლიობის თანმიმდევრულობა და ისეთი ქმედებების განხორციელება, რომელიც ხელს შეუწყობს საჯარო ფინანსების ეფექტიანობის გაზრდას. ამ მიმართულებით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სახელმწიფო შიდა ფინანსური მართვისა და კონტროლის რეფორმის ფარგლებში მიმდინარე ფინანსური მართვისა და კონტროლის სისტემის დანერგვა, რაც უზრუნველყოფს დაწესებულების შიგნით მენეჯერული ანგარიშვალდებულების სტრუქტურის ჩამოყალიბებით, უფლებამოსილებებისა და პასუხისმგებლობების სწორად განაწილებით, მიზნების ეფექტიანად და პროდუქტიულად მიღწევას, რაც თავის მხრივ პირდაპირ დაკავშირებულია პროგრამული ბიუჯეტის ხარისხის გაუმჯობესებასთან. ამ მეთოდოლოგიით გათვალიწინებული რიგი რეგულაციები, რომლებიც ეხება საბიუჯეტო ორგანიზაციების შიდა ორგანიზების საკითხებს, ეტაპობრივად მოექცევა სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის სისტემაში და ამ სისტემის სრულყოფილად დანერგვის შემდგომ შესაბამისი თემების ამ მეთოდოლოგიით დარეგულირება აღარ იქნება საჭირო. ფინანსური მართვის და კონტროლის სისტემასთან დაკავშირებული რეგულაციები რეგულირდება საქართველოს კანონით „სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის შესახებ“ და „ფინანსური მართვის და კონტროლის სისტემის ჩამოყალიბების წესისა და პროცედურების შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 21 მარტის №133 დადგენილებით.

წინამდებარე მეთოდოლოგია მოიცავს პროგრამული ბიუჯეტის შედგენის მეთოდურ მითითებებს, ტერმინთა განმარტებას, პროგრამული ბიუჯეტის შედგენის მეთოდოლოგიას სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის, ავტონომიური რესპუბლიკების რესპუბლიკური ბიუჯეტებისთვის და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტებისთვის და შესაბამის მაგალითებს.

ტერმინთა განმარტება

1. პროგრამა – ბიუჯეტით განსაზღვრული პრიორიტეტების მიზნების მისაღწევად განსახორციელებელი ღონისძიებების ერთობლიობა, რომლებიც დაჯგუფებულია მსგავსი შინაარსის მიხედვით, ხორციელდება ერთი საბოლოო შედეგის მისაღწევად. პროგრამის განხორციელებაზე საერთო პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარჯავ დაწესებულებასა და მისი განმახორციელებელი შესაძლებელია იყოს მხოლოდ მხარჯავი დაწესებულება ან მის სისტემაში შემავალი/კონტროლს დაქვემდებარებული საბიუჯეტო ორგანიზაცია.

2. ქვეპროგრამა – პროგრამა შეიძლება დაყოფილი იყოს ქვეპროგრამებად, ქვეპროგრამა არის კონკრეტული მიმართულების ღონისძიებების ერთობლიობა, რომელიც უმრავლეს შემთხვევაში ძირითად მიზანად ისახავს პროგრამის შუალედური შედეგის მიღწევას.

3. ღონისძიება – ღონისძიება არის შედარებით მცირე მასშტაბის მქონე აქტივობა ქვეპროგრამის ფარგლებში. აღნიშნული აქტივობების განხორციელება ხელს უწყობს ქვეპროგრამის განხორციელებას და შესაბამისი შედეგების მიღწევას.

ინფორმაციისთვის:

წლიური ბიუჯეტით უმეტეს შემთხვევაში განისაზღვრება პროგრამები და ქვეპროგრამები, ხოლო ის ღონისძიებები, რომელთა გატარებაც აუციელებელია მათ მისაღწევად, უმეტეს შემთხვევაში თავისი შინაარსით ვიწრო და დეტალურია, უნდა წარმოადგენდეს შესაბამისი მხარჯავი დაწესებულებების/სექტორიული სტრატეგიის სამოქმედო გეგმის ნაწილს.

4. ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტი – ქვეყნის განვითარების ძირითადი გეგმა, რომელიც ასახავს ინფორმაციას საშუალოვადიანი მაკროეკონომიკური და ფისკალური პროგნოზების შესახებ, ასევე, ინფორმაციას საქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი ხელისუფლებების განვითარების ძირითადი მიმართულებების შესახებ, მისი შედგენის და წარდგენის ძირითადი წესი განისაზღვრება საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსით.

5. ბიუჯეტი/წლიური ბიუჯეტი – საქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი ხელისუფლებების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით მისაღები შემოსულობების, გასაწევი გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების ერთობლიობა, რომელიც დამტკიცებულია საქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი ხელისუფლებების შესაბამისი ორგანოების მიერ;

6. საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა – ბიუჯეტით განსაზღვრული პრიორიტეტების ფარგლებში საშუალოვადიან პერიოდში (4-წლიანი პერიოდი) განსახორციელებელი პროგრამებით/ქვეპროგრამებით დასახული შედეგების მისაღწევად განსახორციელებელი ღონისძიებების შესახებ დოკუმენტი, რომელიც მოიცავს აღნიშნული ღონისძიებების აღწერას, დასაბუთებას, ინფორმაციას განმახორციელებლის და განხორციელების ვადების შესახებ, ასევე, არსებული ან/და საჭირო დაფინანსების მოცულობას, მოსალოდნელ შედეგებს და შესრულების შეფასების ინდიკატორებს.

7. ხარჯთაღრიცხვა – საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული განსახორციელებელი ღონისძიებების განფასება, აღნიშნული ღონისძიებების განსახორციელებლად საჭირო რესურსების და შესაძლო დაფინანსების მოცულობის განსაზღვრა.

8. მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი (outcome) – წარმოადგენს პროგრამების შედეგს, ის შინაარსით გლობალურია. ეს არის მდგომარეობა, რომელიც წინასწარ დაგეგმილი და გაანალიზებული პოლიტიკის განხორციელების შედეგად უნდა დადგეს.

9. მოსალოდნელი შუალედური შედეგი (output) – წარმოადგენს პროგრამის/ქვეპროგრამის ფარგლებში გასატარებელი ღონისძიებების განხორციელების შედეგად მიღებულ პროდუქტს. ის ბევრად უფრო კონკრეტულია, ვიდრე საბოლოო შედეგი და წარმოადგენს არა პროგრამის დასრულების ნიშანს, არამედ მისი საბოლოო მიზნის მიღწევისკენ გადადგმულ ნაბიჯების შედეგებს დაზომავს ამ გზაზე მიღწეულ პროგრესს.

10. შესრულების შეფასების ინდიკატორი – შედეგის მიღწევა გამოსახული გაზომვად (რაოდენობრივი ან/და ხარისხობრივი) მაჩვენებლებში, განსაზღვრავს პროგრამის/ქვეპროგრამის/ღონისძიების განხორციელების ეფექტიანობას.

11. მხარჯავი დაწესებულება – სახელმწიფო და ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტებისათვის – პროგრამული კლასიფიკაციის პირველი თანრიგით გათვალისწინებული საბიუჯეტო ორგანიზაცია, ხოლო ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტისათვის – თვითმმართველი ერთეული.

12. საბიუჯეტო ორგანიზაცია – საქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკის, ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ დაფუძნებული ან/და მის მიმართ ანგარიშვალდებული/მისი კონტროლისადმი დაქვემდებარებული ორგანიზაცია, აგრეთვე სხვა საჯარო სამართლის იურიდიული პირი/არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), თუ იგი არის შესაბამისი დონის ბიუჯეტით განსაზღვრული პროგრამის/ქვეპროგრამის ფარგლებში ასიგნებების განკარგვის უფლებამოსილების მქონე ორგანიზაცია;

13. უწყება/დაწესებულება – ამ მეთოდოლოგიის მიზნებისათვის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც მხარჯავი დაწესებულების, ისე საბიუჯეტო ორგანიზაციის მნიშვნელობით.

14. საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახური – მხარჯავი დაწესებულების ის სტრუქტურული ერთეული, რომელიც პასუხისმგებელია სისტემის ბიუჯეტის დაგეგმვასა და აღსრულების მონიტორინგზე. აღნიშნული ფუნქციის მატარებელი სტრუქტურული ერთეული სხვადასხვა უწყებაში სხვადასხვა ფორმით შეიძლება არსებობდეს (სამმართველო, დეპარტამენტი, სამსახური, განყოფილება და ა.შ.) და ჰქონდეს სხვადასხვა დასახელება (მაგ.: ეკონომიკური დეპარტამენტი, ადმინისტრაციული სამსახური და ა.შ.), თუმცა ამ მეთოდოლოგიის მიზნებისათვის ამ სამსახურებმა უნდა იხელმძღვანელოს ამ მეთოდოლოგიით საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახურისათვის განსაზღვრული უფლება-მოვალეობების შესაბამისად.

დანართი №2

საშუალოვადიანი გეგმებისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამული ბიუჯეტის ფორმატით შედგენის მეთოდოლოგია

ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების (BDD) დოკუმენტი

ქვეყნის ძირითადი მონაცემების და მიმართულებების დოკუმენტი წარმოადგენს ფისკალურ ჩარჩოს, რომელიც განსაზღვრავს საშუალოვადიან პერიოდში ბიუჯეტის ძირითადი პრიორიტეტების ფარგლებში, მხარჯავი დაწესებულებების პროგრამების დაფინანსების მოცულობას. წლის განმავლობაში, სამინისტროებისა და უწყებების მიერ თავიანთი სამოქმედო გეგმების/სექტორული სტრატეგიების, ახალი პოლიტიკის განსაზღვრისა თუ ახალი ვალდებულებების აღების შემთხვევაში, დოკუმენტი წარმოადგენს ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც შესაბამისმა უწყებებმა უნდა გაითვალისწინონ რესურსები მათ მიერ აღებული ვალდებულებების დასაფინანსებლად.

საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის მომზადების პირველი ეტაპი იწყება ყოველი წლის პირველ მარტამდე, როდესაც საქართველოს მთავრობა დადგენილებით განსაზღვრავს იმ მხარჯავი დაწესებულებების ნუსხას, რომლებიც უნდა ჩაერთონ დასაგეგმი წლებისათვის ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტის მომზადებაში.

მხარჯავი დაწესებულებების განსაზღვრასთან ერთად საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განისაზღვრება იმ ინფორმაციის ნუსხა და მისი წარდგენის ვადები, რომელიც საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ უნდა გამოიყენოს ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტის მომზადების პროცესში.

საქართველოს მთავრობის დადგენილების შესაბამისად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში წარდგენილი უნდა იყოს არანაკლებ შემდეგი ინფორმაცია:

• გასული ორი წლის განმავლობაში, პრიორიტეტების ფარგლებში დაგეგმილ პროგრამებსა და ღონისძიებებზე მიმართული სახსრები და მათი განხორციელებით მიღწეული შედეგები;

• მიმდინარე წლისთვის არსებული პრიორიტეტების ფარგლებში დაგეგმილ პროგრამებსა და ღონისძიებებზე გამოყოფილი სახსრები და მათი განხორციელების მოსალოდნელი შედეგები;

• დასაგეგმი წლებისათვის მხარჯავი დაწესებულებების პრიორიტეტების ჩამონათვალი, მათი მოკლე აღწერა, მოსალოდნელი შედეგები და შედეგების შეფასების ინდიკატორები;

• დასაგეგმი წლების პრიორიტეტების საშუალოვადიანი ბიუჯეტი, რომელიც ჩაშლილი უნდა იყოს პროგრამების მიხედვით;

• დასაგეგმი წლისათვის მხარჯავ დაწესებულებებში დასაქმებულთა საორიენტაციო ზღვრული მოცულობები;

• დასაგეგმი წლებისათვის გამოსაყოფი ასიგნებების საორიენტაციო ზღვრული მოცულობები.

• დასაგეგმი წლებისათვის დასაქმებულთა საორიენტაციო რიცხოვნობის და ასიგნებების საორიენტაციო ზღვრული მოცულობები. ინფორმაციის წარმოდგენა ხდება მხარჯავი დაწესებულების მიერ განსახორციელებელი პროგრამების მიხედვით. წარმოდგენილ ინფორმაციაში უნდა გაიმიჯნოს მოთხოვნები არსებული პოლიტიკის, ახალი ვალდებულებებისა და ახალი ინიციატივების მიხედვით. იხილეთ დანართის სტრუქტურა, რომელიც სარეკომენდაციო ხასიათისაა.

ინფორმაცია დასაქმებულთა საორიენტაციო რიცხოვნობისა და ასიგნებების საორიენტაციო ზღვრული მოცულობის შესახებ

|პროგრა-მული |დასახელება |დასაქმებულთა საორიენტაციო რიცხოვნობა |ასიგნებების საორიენტაციო ზღვრული მოცულობა|მოსალოდ-ნელი |შესრუ-ლები|შენიშვნა/ |

|კოდი | | |(ათასი ლარი) |საბოლოო შედეგი |ს |საფუძვე-ლი |

| | | | | |ინდიკატორი| |

| |

თითოეულ მაჩვენებელზე აუცილებელია მითითებული იყოს ღონისძიების დაწყების მომენტისათვის არსებული რეალობის ამსახველი ინდიკატორი – საბაზისო მაჩვენებელი.

|მაგალითი (2) |

|ზემოაღნიშნული (2) მაგალითის შემთხვევაში საბაზისო ინდიკატორი შესაძლოა იყოს, რომ არსებული მდგომარეობით მოცული 5% ან 0% ან ყველა ბენეფიციარი |

|სარგებლობს საბაზო პაკეტზე დაბალი მომსახურებით; |

| |

|მეორე შემთხვევაში კი არსებული ინდიკატორი შესაძლოა იყოს, რომ არ არსებობს რეგულაცია, ან არ არსებობს საკონონმდებლო აქტი, რომელიც არეგულირებს |

|საკითხს, ან არსებობს რეგულაცია, რომელიც ვერ პასუხობს საერთაშორისო სტანდარტებს და ა.შ. |

მნიშვნელოვანია, რომ მითითებული იყოს შესაბამისი ინდიკატორის გაზომვისთვის საჭირო მონაცემების წყარო.

შესრულების შეფასების ინდიკატორების ნაწილში მნიშვნელოვანია რისკების გაანალიზება, რა უშლის ხელს დასახული მიზნობრივი მაჩვენებლის მიღწევას არსებული დაფინანსების პირობებში, რათა დაწესებულებამ წინასწარ განსაზღვროს რეალური რისკი, რაც შეიძლება დადგეს პროგრამის/ქვეპროგრამის/ღონისძიების განხორციელების პროცესში და შეაფასოს ცდომილების ალბათობა, იმავე მიზნობრივი მაჩვენებლისგან გადახრა, რაც საშუალებას აძლევს დაწესებულებას ღონისძიების განხორციელების პროცესში მიიღოს შესაბამისი ზომები შესაძლო რისკების მინიმუმამდე დასაყვანად და თავიდან ასაცილებლად. ვინაიდან აღნიშნული რისკებს ვაფასებთ ამავე სამოქმედო გეგმით არსებული დაფინანსების პირობებში, რისკების შეფასება გულისხმობს იმ გარემოებების გამოვლენას, რაც შედეგის მიღწევას შეუძლებელს გახდიდა ან შეაფერხებდა ამ გეგმით განსაზღვრული დაფინანსების ფარგლებში. შესაბამისად რისკი არ შეიძლება იყოს სათანადო დაფინანსების არარსებობა. ასევე რისკებში აქცენტი უნდა გაკეთდეს იმ გარემოებებზე, რაც განმახორციელი უწყების კომპეტენციებსა და ძალებაშია და შეიძლება გამოწვეულ იქნეს ამ უწყების ქმედებით/უმოქმედობით. შესაბამისად, რისკებში (იშივიათი გამონაკლისების გარდა) არ შეიძლება მიეთითოს გლობალური ხასიათის კრიზისები, კატასტროფები და სხვა დაუძლეველი ძალა და ფორსმაჟორი.

ე) დაფინანსების წყარო

დაფინანსების წყაროში უნდა იქნეს მითითებული ღონისძიების დაფინანსება სამინისტროს საშუალოვადიანი გეგმით გათვალისწინებული რომელი პროგრამიდან განხორციელდება, ასევე, თუ არსებობს სხვა დამატებითი წყაროები, დონორის დაფინანსება, საკუთარი სახსრები და სხვა, რითაც შეიძლება დაფინანსება განხორციელდეს, ასევე, აქ შეიძლება მიეთითოს არსებობს თუ არა დამატებით დაფინანსების მოზიდვის საჭიროება.

ვ) ხარჯთაღრიცხვა

თითოეული ღონისძიების უკან უნდა იდგეს ხარჯთაღრიცხვა, სადაც განსაზღვრული იქნება ღონისძიების განსახორციელებლად საჭირო გადასახდელები. ხარჯთაღრიცხვის შედგენის მეთოდოლოგია ბევრ შემთხვევაში ინდივიდუალური იქნება, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ:

□ როდესაც ღონისძიება დაკავშირებულია ინტელექტუალურ შრომასთან და რომელსაც ახორციელებს სამინისტროს აპარატი (სხვა უწყება) შესაძლებელია ხარჯთაღრიცხვა დაითვალოს კაც/საათის მიხედვით (მაგალითის სახით იხილეთ დანართი №6 – მართვისა და რეგულირების ტიპის პროგრამების ხარჯთაღრიცხვის მომზადების ინსტრუქცია);

□ თუ პროგრამის ხარჯი დამოკიდებულია ბენეფიციარების რაოდენობაზე, ხარჯთაღრიცხვა კეთდება ბენეფიციარების მიხედვით;

□ თუ პროგრამა ითვალისწინებს ახალი ინფრასტრუქტურის შექმნას ან რაიმე პროდუქტის შექმნას და არ არის მხოლოდ ინტელექტუალურ შრომასთან დაკავშირებული, ხარჯთაღრიცხვა კეთდება პროდუქტის შექმნისთვის საჭირო ხარჯის მიხედვით (+ ინტელექტუალური შრომა დათვლილი პირველ პუნქტში, თუ იგი უკვე არ არის სხვა ღონისძიების ნაწილი ან თუ მისი ცალკე გამოყოფა შესაძლებელია); საინვესტიციო ინფრასტრუქტურული პროექტების მართვასთან და მათ შორის ხარჯთაღრიცხვასთან დაკავშირებული საკითხები ასევე რეგულირდება ამ მეთოდოლოგიის მე-5 დანართით.

• ხარჯთაღრიცხვის მოსამზადებლად ასევე შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ალტერნატიული გზა, როდესაც შესაძლებელია აღებულ იქნეს უწყების/სტრუქტურული ერთეულის შენახვის საშუალო ხარჯი (გამოთვლა შესაძლებელია გასული რამდენიმე და მიმდინარე წლის მთლიანი ხარჯებიდან), შემდეგ დაიყოს უწყების/სტრუქტურული ერთულის კომპეტენციების შესრულებად პროცენტულად დაახლოებით რა წილი მიაქვს და მთლიანი ხარჯები გადანაწილდეს იმავე პროპორციით. ეს მიდგომა უფრო მოსახერხებელია იმ შემთხვევაში, როდესაც ერთეულში თანამშრომლების კომპეტენციები არ არის დაყოფილი მკვეთრად და ყველა თანამშრომელი ყველა ფუნქციაზე მუშაობს სხვადასხვა პერიოდში და, შესაბამისად, განაწილება თითოეული თანამშრომლის რა დრო იხარჯება და რა ღონისძიებაზე, რთულია.

ზ) დამატებითი დაფინანსება

თუ ხარჯთაღრიცხვისა და დაფინანსების წყაროს მითითებისას გასათვალისწინებელია, რომ ღონისძიება უნდა გაიწეროს იმ რეალობიდან გამომდინარე, რის დაფინანსების საშუალებაც შესაბამისი წლებისათვის არსებობს (ერთი და იმავე ღონისძიების განხორციელება შესაძლოა დაიგეგმოს სხვადასხვაგვარად, დაფინანსების მოცულობიდან გამომდინარე. მაგ.: გადანაწილდეს მეტ წლებზე, დაიგეგმოს ნაკლები მოცულობით, ბენეფიციართა შეზღუდულ რაოდენობაზე გათვლილი, განსხვავებული ხარისხით და ა.შ.), თუმცა სასურველია ასევე იყოს მითითებული სრულყოფილად განხორციელების შემთხვევაში საჭირო დაფინანსების მთლიანი მოცულობა და ხარჯთაღრიცხვა, ასევე, სამიზნე მაჩვენებლები გაზრდილი დაფინანსების შემთხვევაში, მსგავსი ტიპის ინფორმაცია მნიშვნელოვანია როგორც ზოგადად გეგმების ჩამოყალიბებისათვის, ასევე შესაძლო დონორებთან სასაუბროდ, რათა ნათლად ჩანდეს, სად არის შესაბამისი საჭიროებები.

თ) ღონისძიებები მიმდინარე და ახალი პოლიტიკისათვის

სამოქმედო გეგმაში თითოეულ ღონისძიებას მითითებული უნდა ჰქონდეს, აღნიშნული ღონისძიება ხორციელდება არსებული პოლიტიკის ფარგლებში და წარმოადგენს პოლიტიკის გაგრძელებას თუ წარმოადგენს ახალი პოლიტიკის ან რეფორმის შემადგენელ ნაწილს.

აღნიშნული მნიშვნელოვანია, ვინაიდან სამოქმედო გეგმების შედგენისას პირველ რიგში ხდება ისეთი ღონისძიებების გათვალისწინება და მათთვის შესაბამისი დაფინანსების მოძიება, რომლებიც დაკავშირებულია უკვე აღებულ ვალდებულებებთან და არსებულ პროგრამებთან/ქვეპროგრამებთან (თუ პროგრამამ/ქვეპროგრამამ თავი არ ამოწურა და საჭიროა მისი ამ ფორმით შენარჩუნება), ხოლო მიმდინარე პოლიტიკის შენარჩუნებისათვის საჭირო ღონისძიებების სამოქმედო გეგმაში გათვალისწინების შემდეგ ხდება ახალი პროგრამების/ქვეპროგრამებისა თუ პროექტების განხორციელებისათვის საჭირო ღონისძიებების დაგეგმვა, მათი ხარჯთაღრიცხვების შედგენა და დაფინანსების წყაროს განსაზღვრა.

სასურველია სამინისტროს მიერ დამტკიცებული საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის შესავალი ნაწილი მოიცავდეს წინა წლების გეგმების გაანალიზების შედეგად მიღებულ ინფორმაციას და მათი გათვალისწინების შესაძლებლობებს ახალ სამოქმედო გეგმებში.

2.2. საშუალოვადიანი გეგმების შემუშავება

საშუალოვადიანი გეგმების შედგენა საჭიროებს კომპლექსურ მიდგომას, ერთი მხრივ, უნდა მოხდეს ე.წ. „ზემოდან ქვემოთ“ დაგეგმვის მეთოდის გამოყენება და ამასთანავე აუცილებელია „ქვემოდან ზემოთ“ პრინციპის გათვალისწინებაც.

ნებისმიერი უწყების საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა უნდა გამომდინარეობდეს უფრო გლობალური სტრატეგიებით გათვალისწინებული პრიორიტეტებიდან. ასეთ გლობალური დოკუმენტებია სამთავრობო პროგრამა – ქვეყნის ძირითადი მონაცემების და მიმართულებების დოკუმენტი, სხვადასხვა სექტორული სტრატეგიები და უშუალოდ სამინისტროს დებულებით განსაზღვრული მიზნები და დებულებები. მნიშვნელოვანია, რომ საშუალოვადიანი დაგეგმვისას მითითება გაკეთდეს გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნებთან კავშირზე (Sustainable Developmend Goals – 2030), ასევე, საერთაშორისო სტანდარტებთან, მათ შორის, ევროკავშირის დირექტივებთან კავშირზე.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სამოქმედო გეგმის შედგენისას აუცილებელია პროცესში ჩართული იყვნენ და პროცესს ორგანიზებას უწევდნენ სამინისტროს/უწყების მაღალი რგოლის მენეჯმენტი, ის ადამიანები, რომლებიც ზუსტად ხედავენ სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებულ ღონისძიებებს შესაბამისი მიმართულებით არსებული ერთიანი პოლიტიკის კონტექსტში.

ზემოაღნიშნულთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ სამოქმედო გეგმები განსხვავებით სტრატეგიებისაგან ქმნის არა ზოგად ჩარჩოს, არამედ განსაზღვრავს კონკრეტულ ღონისძიებებს, ე.წ. ოპერატიულ გეგმებს, რომლის მიხედვითაც ეს უწყებები საშუალოვადიან/შესაბამის პერიოდში იფუნქციონირებენ, შესაბამისად, ეს ღონისძიებები თავისი შინაარსით საკმაოდ კონკრეტულ და დეტალურ ქმედებებს აღწერს, რაც გულისხმობს, რომ მათ მომზადებაში ჩართულნი უნდა იყვნენ უშუალოდ შემსრულებლები, ის პირები, ვინც ყველაზე ახლოს და დეტალურად იცნობენ მიმდინარე პროცესებს და ყველაზე ახლოს ხედავენ პრობლემატურ მონაკვეთებსა და გაუმჯობესების შესაძლებლობებს.

ზემოაღნიშნული გულისხმობს, რომ საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის შედგენა ვერ იქნება ერთი სტრუქტურული ერთეულის კომპეტენცია, პროცესში მთლიანად უწყების ჩართვაა აუცილებელი და საჭირო. სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებულ თითოეულ ღონისძიებაზე პასუხისმგებლობას უნდა იღებდეს შესაბამისი შემსრულებელი სტრუქტურული ერთეული და არა მხოლოდ იმპლემენტაციის დონეზე, არამედ თავად დაგეგმარების დონეზე.

სასურველია სამინისტროების შემთხვევაში არსებობდეს სპეციალური სამუშაო ჯგუფი, რომელშიც ჩართული იქნება მინისტრის ყველა მოადგილე, ყველა დეპარტამენტის უფროსი და ყველა საქვეუწყებო თუ სხვა ტიპის დაქვემდებარებული სტრუქტურული ერთეული ხელმძღვანელი. ჯგუფის მუშაობას კოორდინაციას უნდა უწევდეს საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახური და შესაბამისი კურატორი მინისტრის მოადგილე/მინისტრი (თუ თავად კურირებს). აღნიშნულის მიუხედავად, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ სამოქმედო გეგმა საფინანსო/საბიუჯეტო/ეკონომიკური სამსახურის/დეპარტამენტის შესადგენია. აღნიშნული სამსახური/დეპარტამენტი პასუხს აგებს გეგმით გათვალისწინებული ღონისძებების თავსებადობაზე სამინისტროსათვის გამოყოფილი ასიგნებების საორიენტაციო ზღვრულ მოცულობებთან, ზედამხედველობას უწევს შესაბამისი ღონისძებების ხარჯთაღრიცხვების მომზადების პროცესს. საშუალოვადიანი სამოქმედო ღონისძიებები კი უნდა დაიგეგმოს უშუალოდ პოლიტიკის განმახორციელებელი ერთეულების მიერ. მათ უნდა უზრუნველყონ მათ მიმართ დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობებისა და სხვადასხვა სტრატეგიული დოკუმენტებით განსაზღვრული მიზნების შესაბამისად, დაგეგმონ საშულოავადიან პერიოდში მისაღწევი კონკრეტული სამიზნეები და მათ მისაღწევად განსახორციელებელი ღონისძიებები, რომლებიც რეალისტურია როგორც დროითი, ისე ადამიანური, და რაც მთავარია, ფინანსური რესურსების გათვალისწინებით. აღნიშნულის განსახორციელებლად სასურველია გეგმების შედგენამდე საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახური თითოეული მიმართულების მიხედვით განსაზღვრავდეს ე.წ. ჭერებს ამ სამინისტროსათვის ქვეყნის ძირითადი მონაცემების და მიმართულების დოკუმენტით განსაზღვრული საორიენტაციო მოცულობების გათვალისწინებით. ასევე, სასურველია სამუშაო ჯგუფში შეიქმნას ქვეჯგუფები, რომლებიც მიმართულებების მიხედვით საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახურთან ერთად იმუშავებენ გეგმის მათი ნაწილის შემუშავებაზე. თითოეულ ასეთ ქვეჯგუფში უნდა შედიოდეს შესაბამისი მიმართულებით წამყვანი დეპარტამენტის წარმომადგენელი, განმახორციელებელი უწყებების (სსიპების/ა(ა)იპების) წარმომადგენლები, საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახურის წარმომადგენლები, იურიდიული დეპარტამენტის, ადამიანური რესურსების და სხვა ზოგადი პროფილის დეპარტამენტების წარმომადგენლები. ასევე, შესაძლებელია სხვადასხვა ჯგუფებში მონაწილეობდეს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელიც და საჭიროების შემთხვევაში მოწვეულ იქნეს დარგის სპეციალისტი/ექსპერტი.

სამუშაო ჯგუფების მუშაობის ხარისხის გასაუმჯობესებლად და საბოლოოდ შედეგების მისაღწევად მნიშვნელოვანია ფინანსური მართვისა და კონტროლის ეფექტური სისტემის არსებობა დაწესებულებაში და პასუხისმგებლობების და ანგარიშვალდებულებების სწორად გადანაწილება დაწესებულების შიგნით. ამ სისტემის ჩამოყალიბების და შემდგომი განვითარების გარეშე სამუშაო ჯგუფების მუშაობა ეფექტური ვერ გახდება. სწორი მენეჯერული კონტროლის მექანიზმების შემუშავება უზრუნველყოფს რომ მენეჯერებს რეალურად მიეცეთ შესაძლებლობა, დაწესებულების მიერ მომზადებული დოკუმენტაცია გამოიყენონ მათ მიერ განხორციელებული პროგრამების მონიტორინგისა და მართვის პროცესში.

დასაგეგმი და შემდგომი 3 წლისათვის საშუალოვადიანი გეგმების შედგენისათვის მზადება იწყება ყოველი წლის 1 მარტიდან, როდესაც საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განისაზღვრება იმ ინფორმაციის ნუსხა, რომელსაც მხარჯავი დაწესებულებები წარადგენენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულების (BDD) დოკუმენტის შედგენის მიზნით. ქვეყნის ძირითადი მონაცემების და მიმართულებების დოკუმენტის შედგენის მიზნებისათვის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში წარდგენილი პროგრამული მიმართულებები უნდა გამომდინარეობდეს სწორედ ამ ტიპის სამოქმედო გეგმებიდან. სამოქმედო გეგმები მზად უნდა იყოს 30 ივნისისთვის, როდესაც სამინისტროებს ევალებათ ამ გეგმების დამტკიცება, ხოლო ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტის პირველადი ვარიანტის მომზადების შემდეგ საბიუჯეტო განაცხადზე მუშაობისას პროგრამებისა და ქვეპროგრამების შედგენისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმებით განსაზღვრული ამოცანები და მისაღწევი მიზნები.

ასევე, აღნიშნული მიდგომა შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს სექტორული სტრატეგიების სამოქმედო გეგმების შემუშავების დროს, სტრატეგიაზე პასუხისმგებელი წამყვანი უწყებების მიერ.

|მაგალითი (3) |

|საჯარო ფინანსების მართვის რეფორმის სტრატეგიის განხორციელების ხელშეწყობის მიზნით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში შემავალი |

|სუბიექტების საქმიანობის კოორდინაციის, აგრეთვე შესაბამისი წლის სამოქმედო გეგმის პროექტის, წინადადებებისა და დასკვნების შემუშავების მიზნით |

|საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით შექმნილია სახელმწიფო ფინანსური მართვის რეფორმის სტრატეგიის (4-წლიანი სტრატეგია) განხორციელების |

|საკოორდინაციო საბჭო. საბჭოს თავმჯდომარეა მინისტრი, ხოლო საბჭოს შემადგენლობაში შედიან მინისტრის მოადგილეები, სამინისტროს სისტემაში შემავალი |

|საქვეუწყებო დაწესებულებების/საჯარო სამართლის იურიდიული პირების, სტრუქტურული ერთეულების ხელმძღვანელები, ასევე, მოწვეული წევრები (საქართველოს |

|პარლამენტის წარმომადგენელი, სახელმწიფო უწყებათა ხელმძღვანელები, შესაბამისი საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები). |

|საბჭოს კომპეტენციაში შემავალი საკითხების მომზადებისა და სათანადო რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით იქმნება სამუშაო ჯგუფი/ჯგუფები. |

|საკოორდინაციო საბჭოს სხდომები ტარდება სამ თვეში ერთხელ და საჭიროებიდან გამომდინარე. |

|საკოორდინაციო საბჭო შეიმუშავებს წინადადებებს სახელმწიფო სექტორის ფინანსური მართვის რეფორმის სტრატეგიის თაობაზე, ამზადებს რეფორმის ფარგლებში |

|შესაბამისი წლის სამოქმედო გეგმის პროექტს და წარუდგენს საქართველოს ფინანსთა მინისტრს დასამტკიცებლად; შეიმუშავებს წინადადებებს და რეკომენდაციებს|

|რეფორმის სტრატეგიის განახლებისა და სრულყოფის მიზნით; ხელს უწყობს სამოქმედო გეგმის შესრულების კვარტალური და წლიური ანგარიშების მომზადებას; |

|შესაბამისი წლის სამოქმედო გეგმის შესრულების პროცესში კოორდინაციას უწევს სამინისტროს სისტემაში შემავალი სუბიექტების საქმიანობას ასევე, |

|ახორციელებს სახელმწიფო სექტორის ფინანსური მართვის რეფორმის სტრატეგიის და შესაბამისი წლის სამოქმედო გეგმის იმპლემენტაციის პროცესის მონიტორინგს.|

სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებების ხარჯთაღრიცხვის მოსამზადებლად, თითოეულ ღონისძიებაზე პასუხისმგებელი სტრუქტურული ერთეული ამზადებს შესაბამის ინფორმაციას (ღონისძიების გატარებისათვის საჭირო ადამიანური/დროითი/მატერიალური/სხვა რესურსების გათვალისწინებით).

მაგალითის სახით იხილეთ საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის დანართის სტრუქტურა, რომელიც სარეკომენდაციო ხასიათისაა:

საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი 3 წლისათვის[1]

(დანართი ივსება, როგორც ზღვრული მოცულობების, ასევე საჭიროების შემთხვევაში ზღვრული მოცულობისგან განსხვავებული პარამეტრების ფარგლებში)

პრიორიტეტების ფარგლებში განსახორციელებული პროგრამების, ქვეპროგრამების და ღონისძიებების აღწერა

პრიორიტეტის დასახელება[2] -------------------------------------------------------------------

1. პროგრამის დასახელება და პროგრამული კოდი[3] ------------------------------------------

განმახორციელებელი ---------------------------------------------------------------------------

პროგრამა წარმოადგენს ახალი პოლიტიკის ნაწილს[4]

------------------------------------------------------------------------------------------------------

პროგრამის აღწერა და მიზანი

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი საბოლოო შედეგები ზღვრული მოცულობის ფარგლებში

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი საბოლოო შედეგები ზღვრული მოცულობის ზევით დაფინანსების პირობებში

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი საბოლოო შედეგების შეფასების ინდიკატორები[5]

|№ | |დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი სამი |დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი სამი წლისათვის |

| | |წლისათვის (ზღვრული მოცულობის ფარგლებში)|(ზღვრული მოცულობის ზევით დაფინანსების პირობებში) |

|1. |საბაზისო მაჩვენებელი[6] | |

| |მიზნობრივი მაჩვენებელი | | |

| |ცდომილების ალბათობა (%/აღწერა) | | |

| |შესაძლო რისკები | | |

|-- |საბაზისო მაჩვენებელი | |

| |მიზნობრივი მაჩვენებელი | | |

| |ცდომილების ალბათობა (%/აღწერა) | | |

| |შესაძლო რისკები | | |

განხორციელების ვადები[7] -----------------------------------------------------------------------------------

1. ქვეპროგრამის დასახელება და პროგრამული კოდი

------------------------------------------------------------------------------------------------------

ქვეპროგრამა წარმოადგენს ახალი პოლიტიკის ნაწილს[8]

------------------------------------------------------------------------------------------------------

ქვეპროგრამის განმახორციელებელი

---------------------------------------------------------------------------------------------

ქვეპროგრამის აღწერა და მიზანი

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი შუალედური შედეგები ზღვრული მოცულობების ფარგლებში

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი შუალედური შედეგები ზღვრული მოცულობის ზევით დაფინანსების პირობებში

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი შუალედური შედეგების შეფასების ინდიკატორები[9]

|№ | |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი + 1 წელი |დასაგეგმი + 2 წელი |დასაგეგმი + 3 წელი |

| | |ზღვრული მოცულობის ფარგლებში |

| |მიზნობრივი | |

| |მაჩვენებელი | |

| |მიზნობრივი | | | | |

| |მაჩვენებელი | | | | |

| | |ზღვრული მოცულობის ფარგლებში |

| |მიზნობრივი | |

| |მაჩვენებელი | |

| |მიზნო| | |

| |ბრივი| | |

| |მაჩვე| | |

| |ნებელ| | |

| |ი | | |

| | | |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი + 1 |დასაგეგმი + 2 |დასაგეგმი + 3 |

| | | | |წელი |წელი |წელი |

შემდგომ თითოეულ პროგრამაზე წარმოდგენილი უნდა იყოს:

– პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი;

– პროგრამის დასახელება;

– პროგრამის განმახორციელებელი;

– პროგრამის აღწერა;

– პროგრამის მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი;

– პროგრამის საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორები (საბაზისო და მიზნობრივი მაჩვენებლების მითითებით).

|პროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|პროგრამის განმახორციელებელი |  |

|პროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი |  |

|საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორი:  |

|№ |საბაზისო მაჩვენებელი |მიზნობრივი მაჩვენებელი |ცდომილების ალბათობა (%/აღწერა)|შესაძლო რისკები |

|1. |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |

|არსებობის | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | |

შემდგომში მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია მასში შემავალი ქვეპროგრამების/ღონისძიებების შესახებ, კერძოდ:

– პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი, სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის მე-5 თავის შესაბამისად);

– ქვეპროგრამის/ღონისძიების დასახელება;

– განმახორციელებელი ორგანიზაცია (ან მისი სტრუქტურული ერთეული);

– ქვეპროგრამის/ღონისძიების აღწერა;

– ქვეპროგრამის/ღონისძიების მოსალოდნელი შუალედური შედეგი;

– ქვეპროგრამის/ღონისძიების შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორები (საბაზისო და მიზნობრივი მაჩვენებლების მითითებით).

|ქვეპროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|ქვეპროგრამის განმახორციელებელი |  |

|ქვეპროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|მოსალოდნელი შუალედური შედეგი |  |

|მოსალოდნელი შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორი:  |

|№ |საბაზისო მაჩვენებელი | მიზნობრივი მაჩვენებელი |ცდომილების ალბათობა |შესაძლო რისკები |

| | | |(%/აღწერა) | |

|1. |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |

|არსებობის | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | |

შუალედური და საბოლოო შედეგები

პროგრამული ბიუჯეტის, როგორც შედეგზე ორიენტირებული ბიუჯეტის, ძირითადი მიზანი არის ის, თუ რამდენად კარგად არის წარმოდგენილი ის შედეგი, რისთვისაც ესა თუ ის პროგრამა ხორციელდება. პროგრამულ ბიუჯეტში გამოიყენება შუალედური (output) და საბოლოო (outcome) შედეგები.

საბოლოო შედეგი შინაარსით გლობალურია და ძირითადად პროგრამების შედეგს წარმოადგენს. ეს არის მდგომარეობა, რომელიც წინასწარ დაგეგმილი და გაანალიზებული პოლიტიკის განხორციელების შედეგად უნდა დადგეს. საბოლოო შედეგი გულისხმობს გარკვეული პრობლემის სრულად აღმოფხვრას, არსებითად ახალი მდგომარეობის დამყარებას, ახალი წესის დანერგვას, მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას შესაბამის სფეროში, რომელიც გავლენას ახდენს ქვეყნის პრიორიტეტებზე. საბოლოო შედეგის მიღწევა უმეტეს შემთხვევაში მხოლოდ მრავალწლიანი მცდელობის შემდეგ მიიღწევა და მისი დადგომა ხშირ შემთხვევაში გულისხმობს პროგრამის მთლიანად ან არსებული ფორმით არსებობის შეწყვეტას. თუმცა ისეთი პროგრამებისთვის, რომლებიც თავისი შინაარსით მუდმივია და ემსახურება სახელმწიფოს მიერ განსახორციელებელ ძირითად საქმიანობას, საბოლოო შედეგიც ზოგადი ხასიათისაა, მდგომარეობის სტაბილურად შენარჩუნებაზე ან გაუმჯობესებაზე მიმართული და დასახული შედეგის მიღწევა ამ შემთხვევაში ვერ იქნება პროგრამის დასრულების ნიშანი.

შუალედური შედეგი საბოლოო შედეგისგან განსხვავებით თავისი შინაარსით წარმოადგენს პროგრამის ფარგლებში კონკრეტული ქვეპროგრამების/ღონისძიებების გატარების შედეგად მიღებულ პროდუქტს. ის ბევრად უფრო კონკრეტულია, ვიდრე საბოლოო შედეგი, უმეტეს შემთხვევაში გამოისახება კონკრეტული ციფრებით ან სხვა რაოდენობრივ გამოხატულებაში და წარმოადგენს არა პროგრამის დასრულების ნიშანს, არამედ მისი საბოლოო მიზნის მიღწევისკენ გადადგმულ ნაბიჯებს და, თავის მხრივ, ზომავს ამ გზაზე მიღწეულ პროგრესს.

შესაბამისად, საბოლოო შედეგები განისაზღვრება პროგრამისათვის, ხოლო შუალედური შედეგები – მისი ქვეპროგრამებისთვის. განსახვავებულია მათი შესრულების შეფასების ინდიკატორებიც.

საბოლოო შედეგის მიღწევის ვადად განისაზღვრება პროგრამის მიმდინარეობის პერიოდი, ხოლო შუალედური შედეგის შესრულებისთვის მისი დადგომის ვადა უმეტეს შემთხვევაში ერთწლიანია (საბიუჯეტო წელზე მიბმული). შუალედური შედეგები, თავის მხრივ, შესაძლებელია საბოლოო შედეგის მიღწევისკენ პროგრესის მაჩვენებლად იქნეს გამოყენებული.

თავად წლიურ საბიუჯეტო კანონში გაწერილი უნდა იყოს პრიორიტეტების ფარგლებში განსახორციელებელი პროგრამების (ქვეპროგრამების) აღწერა და მათი მიზნები, ხოლო შუალედური და საბოლოო შედეგები აღწერილი იქნება სახელმწიფო ბიუჯეტის თანდართულ მასალებში.

პროგრამული ბიუჯეტის შედგენისას მხარჯავი დაწესებულებების მხრიდან დიდი ყურადღება უნდა დაეთმოს საბოლოო და შუალედური შედეგების სწორად ჩამოყალიბებას. შედეგი უნდა ასახავდეს იმ სამომავლო მდგომარეობას, რისთვისაც ხორციელდება პროგრამა და მისი ქვეპროგრამა. შედეგები ჩამოყალიბებული უნდა იყოს ნათლად და კონკრეტულად, ხოლო მისი მიღწევის გზები წარმოდგენილი უნდა იყოს პროგრამის (ქვეპროგრამის/ღონისძიების) აღწერაში. შუალედური და საბოლოო შედეგების სწორად და ნათლად ჩამოყალიბება იძლევა შესაძლებლობას სწორად და მარტივად შეფასდეს მიღწეული შედეგები, გამოიკვეთოს და გაანალიზდეს მიზეზები დაგეგმილ და მიღწეულ შედეგებს შორის განსხვავებების არსებობის შემთხვევაში, რათა შემდგომში მოხდეს სამინისტროებისა და უწყებების მიერ საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებში/სექტორულ სტრატეგიებსა თუ სამოქმედო გეგმებში აღნიშნული ხარვეზების გათვალისწინება და გამოსწორება.

პროგრამების საბოლოო შედეგებზე პასუხისმგებელია მთლიანად მხარჯავი დაწესებულება და მისი მენეჯმენტი, ვინაიდან სწორედ ისინი გეგმავენ და მართავენ პროგრამებს, ხოლო პროგრამების ფარგლებში დაგეგმილი ქვეპროგრამებისა და ღონისძიებების შედეგების მიღწევაზე პასუხისმგებელი უნდა იყოს მისი განმახორციელებელი საბიუჯეტო ორგანიზაცია (ან მისი რომელიმე სტრუქტურული ერთეული, ვისაც უშუალოდ ევალება ქვეპროგრამის (ღონისძიების) განხორციელება).

პროგრამის საბოლოო შედეგი უმეტეს შემთხვევაში ერთია, ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლოა პროგრამის ფარგლებში რამდენიმე საბოლოო შედეგი იყოს განსაზღვრული, თუმცა ზოგადად არსებული პროგრამების მოცულობების და არსებული პრაქტიკის გათვალისწინებით (ძირითადად პროგრამები გლობალური ხასიათისაა და საბოლოო შედეგიც შესაბამისად, გლობალურია). თითოეულ პროგრამაზე მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს არაუმეტეს 3 საბოლოო შედეგისა.

შესრულების შეფასების ინდიკატორები

პროგრამების, ქვეპროგრამების და მათ ფარგლებში განსახორციელებლი ღონისძიებების აღწერა წარმოადგენს შესრულების შეფასების ინდიკატორების შემუშავების ბაზას. შესრულების ინდიკატორი წარმოადგენს მიღწეული შედეგების შეფასების საშუალებას, თუ რამდენად აღწევს პროგრამა დასახულ მიზნებს. შეფასების ინდიკატორების განსაზღვრისას აუცილებელია კარგად მოხდეს გააზრება, თუ რა განსხვავებაა პროგრამის საბოლოო შედეგსა და მისი ქვეპროგრამების ფარგლებში მისაღწევ შუალედურ შედეგებს შორის. პროგრამის საბოლოო შედეგი არის ის სასურველი მდგომარეობა, რომლითაც ფართო საზოგადოება ისარგებლებს, ხოლო ქვეპროგრამების ფარგლებში მისაღები შუალედური შედეგები წარმოადგენს კონკრეტულ და გაზომვად ერთეულებში მოცემულ ინფორმაციას, როგორიცაა: მიღებული პროდუქტების რაოდენობა, გაწეული მომსახურების ხარისხი, ბენეფიციართა რაოდენობა და ა.შ. საბოლოო შედეგის ინდიკატორი ზომავს პროგრამის ძირითადი მისიის განხორციელებას და ხშირად მისი გაზომვა ერთწლიან პერიოდზე შეუძლებელია. შესაბამისად, პროგრამის საბოლოო შედეგის ინდიკატორი მრავალწლიანია ან მოიცავს პროგრამის განხორციელების მთელ ვადას და წლიური შეფასებისთვის შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს პროგრესის მაჩვენებლები, ანუ საბოლოო შედეგის მისაღწევად განსახორციელებელ ღონისძიებათა რა ნაწილია შესრულებული საანგარიშო პერიოდის ბოლოს. საბოლოო შედეგების შეფასების ინდიკატორები არ შეიძლება იყოს ერთჯერადი და მოკლევადიანი, შესრულების შეფასების პროცესი განგრძობითი პროცესია და უნდა მიისწრაფოდეს ხარისხის მუდმივი კონტროლისაკენ. შესრულების შეფასების ინდიკატორების ჭარბად გამოყენება ასევე არაეფექტურ შედეგს იძლევა, შესაბამისად, თითოეულ მოსალოდნელ შედეგზე წარმოდგენილი უნდა იყოს არაუმეტეს 5 ინდიკატორი.

ამასთან, პროგრამების სპეციფიკის მიხედვით, საჭიროებიდან გამომდინარე, გენდერულად სენსიტიურ პროგრამებთან მიმართებაში მნიშვნელოვანია პროგრამის შეფასების ერთ-ერთ ინდიკატორად გამოყოფილ იქნეს პროგრამის გენდერულ ასპექტში შეფასების ინდიკატორი.

გასათვალისწინებელია, რომ მართვის და რეგულირების ტიპის პროგრამებსა და ქვეპროგრამებზე, რომლებიც წმინდა ადმინისტრაციული ხასიათისაა, შესრულების შეფასების ინდიკატორების წარმოდგენა აუცილებელი არ არის.

შედეგების ინდიკატორი უნდა ზომავდეს მიზანს, რომელიც არის რეალისტური და მიღწევადი. შეფასების ინდიკატორების შემუშავებისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რომ ისინი უნდა იყოს:

• კონკრეტული – ნათელი და ადვილად აღსაქმელი, რათა ყველა დაინტერესებულმა მხარემ შეძლოს მისი გაგება;

• გაზომვადი – შესაძლებელი იყოს მიღწეული შედეგის შეფასება;

• მიღწევადი – შესაძლებელი უნდა იყოს მისი განხორციელება და არ უნდა მოხდეს მოსალოდნელი შედეგის ზედმეტად ოპტიმისტური ან პირიქით ზედმეტად პესიმისტური შეფასება;

• შესაბამისი – ინდიკატორი უნდა იქნეს შერჩეული მოსალოდნელი შედეგის შესაბამისად, ადეკვატურად უნდა ზომავდეს მას და უნდა იყოს რეალისტური;

• დროში გაწერილი – უნდა იძლეოდეს შესაძლებლობას მოხდეს მიღწეული შედეგების შეფასება დროის სხვადასხვა პერიოდში.

შესრულების შეფასების ინდიკატორები შეიძლება იყოს რაოდენობრივი, ხარჯზე მიბმული, ხარისხობრივი, ეფექტიანობის ან/და ეფექტურობის და ყველა მათგანი უნდა აკმაყოფილებდეს გადამოწმებადობის პრინციპს.

● რაოდენობრივი ინდიკატორები აღწერს პროგრამის/ქვეპროგრამის ფარგლებში მისაღებ შედეგებს კატეგორიაში „რამდენი“;

● ხარისხობრივი ინდიკატორები აფასებს გაწეული მომსახურების თუ მიღებული შედეგის ხარისხს;

● ხარჯზე მიბმული ინდიკატორები აფასებს პროგრამის/ქვეპროგრამის შედეგს გაწეულ ხარჯთან მიმართებაში;

● ეფექტიანობის (effectiveness) ინდიკატორები გვაწვდიან ინფორმაციას მიღწეული შედეგის მიზანშეწონილობაზე დახარჯულ რესურსებთან მიმართებაში;

● პროდუქტიულობის (efficiency) ინდიკატორები აფასებს მიღწეული შედეგის გავლენას მანამდე არსებულ სიტუაციასთან მიმართებაში.

ამასთან, პროგრამების შეფასებისას (განსაკუთრებით მომსახურების მიწოდების პროგრამების/ქვეპროგრამების შემთხვევაში) სასურველია რაოდენობრივ ინდიკატორთან ერთად მიეთითოს ერთი ხარისხობრივი ინდიკატორი მაინც.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, „გაზრდა“, „გაუმჯობესება“, „სრულყოფა“ არ წარმოადგენენ ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებით შერჩეულ შეფასების ინდიკატორებს. მით უფრო, რომ არ შეიცავს ზომის ერთეულს და შეუძლებელია მონიტორინგის განხორციელება. აღნიშნული საკითხის დარეგულირება შესაძლებელია საჭირო მონაცემების შეგროვებით, იმისათვის, რომ მაქსიმალურად მიღწევადი იყოს რეალისტური და გაზომვადი ინდიკატორების შემუშავება. აღნიშნულის უზრუნველსაყოფად საწყის ეტაპზე შესაძლებელია დაიგეგმოს შესაბამისი ღონისძიებები საჭირო მონაცემთა ბაზების შექმნის მიზნით საშუალოვადიან პერიოდში ინდიკატორების სისტემის შემუშავებისათვის.

|მაგალითი (3) |

|„სისხლის სამართლის სისტემის რეფორმის“ პროგრამის ერთ-ერთ მიზანს წარმოადგენს საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის |

|აღსრულების სისტემის ჩამოყალიბება. |

| |

|პროგრამის მოსალოდნელი ერთ-ერთი საბოლოო შედეგი შესაძლოა იყოს პატიმრების საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი პირობების უზრუნველყოფა, საბოლოო შედეგის |

|ინდიკატორი ამ შემთხვევაში იქნება პატიმრების 100%-ის უზრუნველყოფა შესაბამისი სტანდარტით ან პენიტენციარული სისტემის ყველა ობიექტის (100%) შესაბამისობა |

|საერთაშორისო სტანდარტებთან, ამასთან, აუცილებელია საბაზო მაჩვენებელში მიეთითოს საბიუჯეტო წლის დაწყების მომენტისათვის არსებული მდგომარეობა და |

|მაჩვენებელი. სასურველია ასევე, მიეთითოს ინდიკატორის დადასტურების საშუალებები (მაგ: კონკრეტული მეთოდით ჩატარებული კვლევა, სახალხო დამცველის ანგარიში,|

|საერთაშორისო ორგანიზაციის შეფასების შედეგები). |

| |

|აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში „საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის აღსრულების სისტემის ჩამოყალიბება“ |

|ქვეპროგრამის მიზანია საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის აღსრულების სისტემის ჩამოყალიბება პატიმართა და |

|თავისუფლებააღკვეთილ პირთათვის ყოფითი და საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესებისა და მათი სამართლებრივი გარანტიების შენარჩუნების გზით. |

| |

|ქვეპროგრამის შუალედური შედეგი შესაძლებელია იყოს თავისუფლებააღკვეთილ პირთა საცხოვრებელი და ყოფითი პირობების გაუმჯობესება. |

| |

|აღნიშნული ქვეპროგრამის შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორი უნდა იყოს კონკრეტული საბიუჯეტო წლის ბოლოსათვის პატიმრების რაოდენობა, რომელთაც |

|გაუუმჯობესდა პირობები (ნომინალურ ან პროცენტულ გამოხატულებაში) ან/და პენიტენციარული სისტემის ობიექტების რაოდენობა (ნომინალურ ან პროცენტულ |

|გამოხატულებაში), რომლებშიც არსებული პირობები მიუახლოვდება დასახულ სტანდარტს. ამასთან, საბაზო მაჩვენებლებში უნდა მიეთითოს საბიუჯეტო წლის |

|დასაწყისისათვის არსებული მდგომარეობა და მაჩვენებელი. სასურველია ასევე, მიეთითოს ინდიკატორის დადასტურების საშუალებები (მაგ: კონკრეტული მეთოდით |

|ჩატარებული კვლევა, სახალხო დამცველის ანგარიში, საერთაშორისო ორგანიზაციის შეფასების შედეგები). |

3.3.2 კაპიტალური ბიუჯეტის დანართი

საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსი ითვალისწინებს 2012 წლიდან პროგრამულ ბიუჯეტთან ერთად კაპიტალური ბიუჯეტის მომზადებას, რომელიც თავისი შინაარსით საინვესტიციო ხასიათის პროგრამული ბიუჯეტია, შესაბამისად, პროგრამული ბიუჯეტის შემადგენელი ნაწილია და სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის ერთ-ერთ დანართად იქნება წარმოდგენილი.

კაპიტალურ ბიუჯეტში მოცემული ყველა პროექტი, თავის მხრივ, წარმოადგენს წლიური საბიუჯეტო კანონის რომელიმე პროგრამას ან მის შემადგენელ ნაწილს, თუმცა კაპიტალურ დანართში თავს მოიყრის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსებული ყველა კაპიტალური პროექტი და მის ფარგლებში განსახორციელებელი ღონისძიებები. დანართში წარმოდგენილი პროექტები დაჯგუფებული იქნება მათი შინაარსიდან გამომდინარე და არა მხარჯავი დაწესებულებების მიხედვით.

კაპიტალური/საინვესტიციო პროექტების მართვა რეგულირდება საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 22 აპრილის №191 დადგენილებით „საინვესტიციო პროექტების მართვის გზამკვლევის დამტკიცების თაობაზე“[16]. ასევე, ამ ბრძანების მე-5 დანართით დამტკიცებულია საინვესტიციო/კაპიტალური პროექტების დეტალური მეთოდოლოგია, რომელიც ითვალისწინებს საინვესტიციო პროექტების მართვის ერთიანი ციკლის შემუშავებას, განსაზღვრავს მათი მართვის წესებს და პროცედურებს, მონაწილე მხარეების როლებსა და პასუხისმგებლობებს სახელმწიფო ინვესტიციების მართვის პროცესის ყველა სტადიისათვის საინვესტიციო პროექტების განხორციელების დაწყებამდე.

კაპიტალური ბიუჯეტის ფორმირებისას გასათვალისწინებელია, რომ ყველა ის თანხა, რომელიც წლიურ საბიუჯეტო კანონში წარმოდგენილია „არაფინანსური აქტივების ზრდის“ მუხლით, არ წარმოადგენს კაპიტალურ პროექტს და პირიქით, შესაძლებელია კაპიტალური პროექტის შემადგენელი ნაწილი იყოს ხარჯების მუხლით გათვალისწინებული ასიგნებები. წლიურ საბიუჯეტო კანონში ფინანსური აქტივების ზრდის მუხლით წარმოდგენილი ასიგნებები ასევე შესაძლებელია იყოს კაპიტალური პროექტი, იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული მუხლიდან ხშირ შემთხვევაში ასიგნებები მიემართება სახელმწიფო წილობრივი მონაწილებით შექმნილი საწარმოების დაკრედიტების ან/და კაპიტალის ზრდისთვის და სახელმწიფო საწარმოები ახორციელებენ მსხვილ კაპიტალურ პროექტებს.

გარდა ამისა, შესაძლებელია სხვადასხვა კაპიტალური პროექტები განხორციელდეს სახელმწიფო და კერძო სექტორის ერთობლივი დაფინანსებით. ამ შემთხვევაში სახელმწიფო ბიუჯეტსა და მის დანართებში წარმოდგენილი იქნება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი დაფინანსება, თუმცა პროექტის აღწერაში აუცილებლად უნდა იყოს მითითებული, თუ რა თანხას შეადგენს კერძო სექტორის დაფინანსება და აღწერილი უნდა იყოს სახელმწიფო და კერძო სექტორის ვალდებულებები.

ისეთი კაპიტალური პროექტები, რომელთათვისაც წლიური საბიუჯეტო კანონით დაფინანსება გამოყოფილი არ არის, არ უნდა იყოს წარმოდგენილი არც ბიუჯეტის დანართებში.

კაპიტალურ ბიუჯეტში ძირითადად იგულისხმება ისეთი მსხვილი პროექტები, რომელთაც საინვესტიციო ხასიათი გააჩნიათ, ანუ პროექტის ფარგლებში შექმნილი საბოლოო პროდუქტი თავად უნდა გახდეს ეკონომიკური აქტივობის შემადგენელი ნაწილი ან მნიშვნელოვნად უნდა უწყობდეს ხელს ეკონომიკურ განვითარებას. კაპიტალური პროექტები გულისხმობს მსხვილი ინფრასტრუქტურის შექმნას ან არსებულის მნიშვნელოვან და არსებით გაუმჯობესებას. ამასთან, შესაძლებელია იყოს ისეთი კაპიტალური პროექტები, რომლებიც პირდაპირ არ არის დაკავშირებული ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან, მაგრამ მთავრობის რომელიმე პრიორიტეტის შემადგენელი ნაწილია (მაგ., სკოლების რეაბილიტაცია, სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის განახლება და სხვა). ყველა კაპიტალური პროექტი, რომლისთვისაც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილია დაფინანსება, აუცილებელია დაკავშირებული იყოს საქართველოს მთავრობის მიერ განსაზღვრულ რომელიმე პრიორიტეტთან.

კაპიტალური პროექტი უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს:

● მშენებლობა-რეაბილიტაციის შემთხვევაში მისი ღირებულება არ უნდა იყოს 50,0 ათას ლარზე ნაკლები და შექმნილი პროდუქტის გამოყენების ვადა 5 წელზე ნაკლები;

● მანქანა-დანადგარების და სხვა აღჭურვილობის (გარდა სამხედრო ტექნიკის, იარაღისა და სხვა სამხედრო აღჭურვილობისა), ასევე, პროგრამული უზრუნველყოფის შეძენის შემთხვევაში, ერთეულის ან მთლიანი პროექტის ღირებულება არ უნდა იყოს 150,0 ათას ლარზე ნაკლები, ხოლო მათი გამოყენების ვადა 3 წელზე ნაკლები;

● პროექტის ღირებულება უნდა მოიცავს პროექტთან დაკავშირებულ ყველა ხარჯს, მათ შორის, პროექტირების, მოსამზადებელი სამუშაოების, ტრანპორტირების და კანონმდებლობით გათვალისწინებულ გადასახადების ხარჯებს.

შესაძლებელია მხარჯავ დაწესებულებას ჰქონდეს მსგავსი შინაარსის რამდენიმე მცირე კაპიტალური პროექტი და თითოეული მათგანი არ აკმაყოფილებდეს ზემოთ მოცემულ პირობებს, ამ შემთხვევაში აღნიშნული პროექტები შინაარსობრივად უნდა გაერთიანდეს და ჩამოყალიბდეს ერთი პროექტის სახით და შედარებით მცირე პროექტები სახელმწიფო ბიუჯეტის დანართში წარმოდგენილი იქნება მისი ქვეპროექტების სახით.

შესაძლებელია არსებობდეს ისეთი პროექტები, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებს ზემოთ მოცემულ პირობებს, მაგრამ, მათი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი იყოს კაპიტალური პროექტის სახით.

წლიური საბიუჯეტო კანონის კაპიტალური დანართი დაყოფილი იქნება ორ ნაწილად. პირველ ნაწილში წარმოდგენილი იქნება ყველა პროექტის დაფინანსების მოცულობა. დაფინანსების მოცულობა უნდა მოიცავდეს პროექტის მთლიან ღირებულებაზე სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გაწეულ და დაგეგმილ ხარჯს და წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი ცხრილის მიხედვით:

|კოდი |დასახელება |პროექტის სავარაუდო|ფაქტი გასული |მიმდინარე წლის |დასაგეგმი წლის|დასაგეგმი +1 |დასაგეგმი +2 |დასაგეგმი +3 |

| | |ღირებულება |წლის ჩათვლით |გეგმა |პროექტი |წელი პროგნოზი |წელი პროგნოზი |წელი პროგნოზი |

| |პროექტი №1 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №1 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №2 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №… | | | | | | | |

| |პროექტი №2 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №1 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №2 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №... | | | | | | | |

| |პროექტი №... | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №1 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №2 | | | | | | | |

მოცემულ ცხრილში პროექტის ფარგლებში შესაძლებელია გაერთიანდეს სხვადასხვა მხარჯავი დაწესებულებების მიერ დაგეგმილი კაპიტალური პროექტები და ქვეპროექტების სახით იყოს წარმოდგენილი აღნიშნული პროექტის ფარგლებში თითოეული მხარჯავი დაწესებულების კაპიტალური პროექტები.

დანართის მეორე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს თითოეული პროექტის და ქვეპროექტის აღწერა და შემდეგი ინფორმაცია:

● მთავრობის რომელი პრიორიტეტის ფარგლებში ხორციელდება პროექტი;

● პროექტის განმახორციელებელი;

● რა შედეგს უნდა ველოდოთ პროექტის დასრულების შემდგომ;

● პროექტის მთლიანი ღირებულება;

● პროექტის დაფინანსების წყაროები, მათ შორის, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი წყაროები გაშლილი დონორების, ასევე, გრანტების და კრედიტების მიხედვით;

● დასაგეგმი წლის განმავლობაში პროექტით გათვალისწინებული ძირითადი ღონისძიებები.

|პროექტის დასახელება | |

|პროექტის პროგრამული კოდი | |

|პრიორიტეტი, რომლის ფარგლებშიც ხორციელდება პროექტი | |

|პროგრამის კოდი და დასახელება, რომელსაც წარმოადგენს პროექტი | |

|პროგრამულ კლასიფიკაციაში | |

|პროექტის განმახორციელებელი | |

|პროექტის დაწყების თარიღი | |

|პროექტის დასრულების თარიღი | |

|პროექტის აღწერა და მიზანი | |

|დეტალური ინფორმაცია პროექტის შესახებ | |

|პროექტის მოსალოდნელი შუალედური შედეგი | |

|პროექტის მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი | |

ვინაიდან კაპიტალური პროექტები, თავის მხრივ, პროგრამული ბიუჯეტის ნაწილია და შესაბამისად, მათი მოსალოდნელი შედეგების შესრულების შეფასების ინდიკატორები წარმოდგენილია პროგრამების და ქვეპროგრამების აღწერაში, კაპიტალური ბიუჯეტის დანართი შესრულების შეფასების ინდიკატორების ნაწილს აღარ ითვალისწინებს.

4. სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში და კვარტალური მიმოხილვა

საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის შესაბამისად, ყოველი კვარტალის დასრულებიდან ერთი თვის ვადაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ამზადებს და საქართველოს პარლამენტს წარუდგენს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების კვარტალურ მიმოხილვას, ხოლო საბიუჯეტო წლის დასრულებიდან 5 თვის ვადაში საქართველოს პარლამენტს წარედგინება გასული წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში.

ვინაიდან, სახელმწიფო ბიუჯეტით დაგეგმილი პროგრამების და ქვეპროგრამების უმეტესობა გრძელდება მთელი წლის განმავლობაში და ზოგიერთი მათგანის განხორციელება, მათი სპეციფიკიდან გამომდინარე, შესაძლოა იწყებოდეს საბიუჯეტო წლის დაწყებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, შეუძლებელი იქნება კვარტალური მიმოხილვების დროს გაანალიზდეს საანგარიშო პერიოდში მიღწეული შედეგები. ასევე, შეუძლებელი იქნება იმ ინდიკატორების გამოყენებით, რომლებიც პროგრამებისთვის ძირითადად გათვლილია გრძელვადიან პერიოდზე, ხოლო ქვეპროგრამებისათვის ერთ საბიუჯეტო წელზე, შეფასდეს წლის გარკვეულ პერიოდში მიღწეული შედეგები.

მიუხედავად იმისა, რომ პროგრამული ბიუჯეტის დანერგვის შემდგომ ძირითადი ყურადღება გამახვილებული იქნება სხვადასხვა პროგრამებისა და ქვეპროგრამების განხორციელებით მიღწეულ შედეგებზე, ბიუჯეტის შესრულების კვარტალურ მიმოხილვაში მაინც ძირითადად წარმოდგენილი იქნება ინფორმაცია დაგეგმილი და ფაქტობრივი ფისკალური მონაცემების შესახებ. საბიუჯეტო პროცესში შიდა კონტროლის მექანიზმის ჩართვის მიზნით მხარჯავი დაწესებულებების შიდა აუდიტის სუბიექტებმა უნდა უზრუნველყონ პროგრამების შესრულების კვარტალური მონიტორინგი და აუდიტი შერჩევითი მეთოდით, რათა შეფასდეს საბოლოო და შუალედური შედეგისკენ წინსვლის პროგრესი.

სახელმწიფო ბიუჯეტის ექვსი თვის შესრულების მიმოხილვაში, გარდა ფისკალური მონაცემებისა, ასევე, წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია დაგეგმილი პროგრამების მიმდინარეობის შესახებ.

გარდა ამისა, სახელმწიფო ბიუჯეტის ექვსი თვის შესრულების მიმოხილვის ანგარიშს თან უნდა დაერთოს საქართველოს მთავრობის მიერ განსაზღვრული საჯარო სამართლის იურიდიული პირების ბიუჯეტების ექვსი თვის შესრულების ფაქტობრივი მაჩვენებლები.

სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების კვარტალური მიმოხილვებისგან განსხვავებით, სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშში, ფისკალურ მაჩვენებლებთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია გასული საბიუჯეტო წლის განმავლობაში განხორციელებული პროგრამების და მიღწეული შედეგების შესახებ.

სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში უნდა მომზადდეს შემდეგი სტრუქტურის მიხედვით:

თავი პირველი

პირველ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტის ბალანსი საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით და მასში ასახული უნდა იყოს ინფორმაცია როგორც გეგმური, ასევე, ფაქტობრივი ფისკალური მაჩვენებლების შესახებ; ასევე, , აღნიშნული თავი უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსულობების და გადასახდელების მთლიანი მაჩვენებლებისა და ნაშთის ცვლილების შესახებ.

თავი მეორე

● პირველ ნაწილში მოცემული უნდა იყოს გასული წლის მაკროეკონომიკური ანალიზი და ინფორმაცია მთლიანი შიდა პროდუქტის რეალური ზრდის და ნომინალური მაჩვენებლების, ინფლაციის, განხორციელებული ინვესტიციების და სხვა მაკროეკონომიკური ინდიკატორების შესახებ;

● მეორე ნაწილში უნდა იყოს ნაერთი ბიუჯეტის შემოსულობების (ვალდებულებების ზრდის გარეშე) მიმოხილვა და ძირითადი კატეგორიების მიხედვით გეგმური და ფაქტობრივი შესრულების მაჩვენებლები;

● მესამე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსულობების (ვალდებულებების ზრდის გარეშე) მიმოხილვა, მათი გეგმური და ფაქტობრივი შესრულების მაჩვენებლები. აღნიშნული მაჩვენებლები ჩაშლილი უნდა იყოს არანაკლებ იმავე დონეზე, როგორც ისინი წარმოდგენილი იქნებიან წლიურ საბიუჯეტო კანონში. ამასთან, ინფორმაცია გრანტების შესახებ, გარდა წლის განმავლობაში საბიუჯეტო ორგანიზაციების მიერ მიღებული გრანტების და მიზნობრივი დაფინანსებისა, მოცემული უნდა იყოს დონორებისა და პროექტების მიხედვით.

თავი მესამე

მესამე თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი ინფორმაცია:

– სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გაწეული გადასახდელების აგრეგირებული მაჩვენებლები;

– საელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსებული მნიშვნელოვანი ღონისძიებები;

– გადასახდელები ფუნქციონალური კლასიფიკაციის ძირითადი კატეგორიების მიხედვით;

– საერთო სახელმწიფოებრივი გადასახდელებით გათვალისწინებული ასიგნებების ათვისების მდგომარეობა;

– მონაცემები ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულებისათვის გადაცემული ტრანსფერების შესახებ, თოთოეული ტერიტორიული ერთეულის მიხედვით.

თავი მეოთხე

მეოთხე თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი ინფორმაცია:

– მთლიანი სალდოს ფაქტობრივი მაჩვენებელი;

– ფინანსური აქტივების ზრდის და კლების მაჩვენებლები;

– სახელმწიფო ბიუჯეტის თავისუფალი ნაშთის მოცულობა წლის დასაწყისისა და ბოლოსათვის;

– სახელმწიფო ვალდებულებების ზრდის მაჩვენებელი;

– წლის განმავლობაში გამოშვებული ფასიანი ქაღალდების მოცულობა;

– საგარეო წყაროებიდან მიღებული კრედიტები ჩაშლილი დონორებისა და პროექტების მიხედვით;

– ვალდებულებების კლების მაჩვენებელი;

– საშინაო სახელმწიფო ვალის მომსახურებასა და დაფარვაზე მიმართული სახსრები და საშინაო სახელმწიფო ვალის მოცულობა;

– საგარეო სახელმწიფო ვალის მომსახურებასა და დაფარვაზე მიმართული სახსრები და საგარეო სახელმწიფო ვალის მოცულობა, ჩაშლილი კრედიტორების მიხედვით.

თავი მეხუთე

მეხუთე თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია სახელმწიფო ბიუჯეტით განსაზღვრული პრიორიტეტების ფარგლებში განხორციელებული პროგრამების, ქვეპროგრამების, ღონისძიებების შესახებ.

თავი მეექვსე

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია მხარჯავი დაწესებულებების მიხედვით, პროგრამების, ქვეპროგრამების და ღონისძიებებისათვის გამოყოფილი ასიგნებების და მათი ფაქტობრივი შესრულების შესახებ.

სახელმწიფო ბიუჯეტის წლიური შესრულების ანგარიშს დანართების სახით თან უნდა ახლდეს ინფორმაცია საქართველოს მთავრობის მიერ განსაზღვრული საჯარო სამართლის იურიდიული პირების ბიუჯეტების წლიური შესრულების ფაქტობრივი მაჩვენებლების, ასევე, პროგრამებისა და კაპიტალური პროექტების შესრულების შესახებ.

5. ინფორმაცია პროგრამების შესრულების შესახებ

პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პროგრამების მიხედვით დაგეგმილ და ფაქტობრივ ფისკალურ მაჩვენებლებთან დაკავშირებით.

|პროგრამის კოდი |პრიორიტეტის დასახელება |გეგმა |საკასო შესრულება |

| | |მთლიანი დაფინანსება |მ.შ. ბიუჯეტით |მთლიანი დაფინანსება |მ.შ. ბიუჯეტით |

| | | |გამოყოფილი თანხა | |გამოყოფილი თანხა |

|  |პროგრამა №1-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №2-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №3-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №4-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №5-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №...-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |სულ პრიორიტეტზე მიმართული სახსრები |  |  |  |  |

მეორე ნაწილში წლიური საბიუჯეტო კანონით გათვალისწინებულ ყველა პროგრამაზე და ქვეპროგრამაზე წარმოდგენილი უნდა იყოს:

- პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი;

- დასახელება;

- განმახორციელებელი;

- წლიური საბიუჯეტო კანონის დანართით გათვალისწინებული მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი;

- წლის ბოლოსთვის მიღწეული შედეგი;

- შედეგის შეფასების ინდიკატორები (საბაზისო, დაგეგმილი და მიღწეული მაჩვენებლების მითითებით);

- განმარტება დაგეგმილთან შედარებით განსხვავებული შედეგის მიღწევის შემთხვევაში.

აღნიშნული ინფორმაცია პროგრამებისა და ქვეპროგრამების მიხედვით მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

ინფორმაცია პროგრამის შესრულების თაობაზე

|პროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|პროგრამის განმახორციელებელი |  |

|პროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|დაგეგმილი საბოლოო შედეგი |  |მიღწეული შედეგი |  |

|დაგეგმილი საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორი |  |

| |განმარტება |

|მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორი | |

| | |

|№ | |

|საბაზისო მაჩვენებელი | |

|დაგეგმილი მაჩვენებელი | |

|მიღწეული მაჩვენებელი | |

|ცდომილების მაჩვენებელი (%/აღწერა) | |

| | |

|1. |  |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |  |

|არსებობის | | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | | |

ინფორმაცია ქვეპროგრამის შესრულების შესახებ

|ქვეპროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|ქვეპროგრამის განმახორციელებელი |  |

|პროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|დაგეგმილი შუალედური შედეგი |  |მიღწეული შედეგი |  |

|დაგეგმილი შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორი |  |

|  |განმარტება |

|მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორი | |

| | |

|№ | |

|საბაზისო მაჩვენებელი | |

|დაგეგმილი მაჩვენებელი | |

|მიღწეული მაჩვენებელი | |

|ცდომილების მაჩვენებელი (%/აღწერა) | |

| | |

|1. |  |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |  |

|არსებობის | | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | | |

პროგრამის/ქვეპროგრამის აღწერაში სხვა ინფორმაციასთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია დაფინანსების წყაროს შესახებ. კერძოდ, არის ეს მუნიციპალიტეტის საკუთარი შემოსავლები თუ არის ტრანსფერი (მათ შორის, მიეთითოს, თუ რომელი სახის სტრანსფერია), გრანტი ან სხვა სახის დაფინანსების წყარო. განმარტება უნდა გაკეთდეს ასევე იმ შემთხვევაშიც, როცა დაფინანსება განხორციელდა 2 ან მეტი სხვადასხვა წყაროდან.

თუ მნიშვნელოვანია (30%-ზე მეტი) სხვაობა ასიგნებების დაგეგმილ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შორის, განმარტებების გრაფაში მოცემული უნდა იყოს შესაბამისი დასაბუთება, თუ რამ გამოიწვია აღნიშნული.

ამ თავის ბოლოს წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია სარეზერვო ფონდიდან და წინა წლების დავალიანებებისა და სასამართლო გადაწყვეტილებების აღსრულების ფონდიდან გამოყოფილი თანხების შესახებ. ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს ფონდებიდან გამოყოფილი თანხის მოცულობას (გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლები), მიზნობრიობას და თანხის გამოყოფის თარიღს.

6. ინფორმაცია კაპიტალური პროექტის შესრულების შესახებ

პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პროგრამების მიხედვით დაგეგმილ და ფაქტობრივ ფისკალურ მაჩვენებლებთან დაკავშირებით:

პროგ-რამული

კოდი |დასახელება |სახელმწიფო ბიუჯეტიდან

პროექტის მთლიანი დაფინანსება |საანგარიშო პერიოდის წინა წლის ჩათვლით გაწეული საკასო ხარჯი

(საანგარიშო პერიოდის გარდა) |საანგარიშო პერიოდში სახელმწიფო ბიუჯეტის დაზუსტებული გეგმით გათვალისწინებული თანხა | |საანგარიშო პერიოდის საკასო შესრულება |შემდგომი წლების პროგნოზი |საკუთარი სახსრებიდან პროექტზე მთლიანად მიმართული თანხები, საანგარიშო პერიოდის ჩათვლით

(ასეთის არსებობის შემთხვევაში) |საკუთარი სახსრებიდან პროექტზე მისამართი თანხები, პროექტის დასრულების ბოლომდე

(ასეთის არსებობის შემთხვევაში) |პროექტის დაწყების ფაქტობრივი თარიღი |პროექტის დასრულების თარიღი | |  |პროექტი №1 |  |  |  | |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №1 |  |  |  | |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №2 |  |  |  | |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №... |  |  |  | |  |  | | | | | |  |პროექტი №2 | |  |  | |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №1 |  |  |  | |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №2 |  |  |  | |  |  | | | | | |  |პროექტი №... |  |  |  | |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №1 |  |  |  | |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №2 |  |  |  | |  |  | | | | | |  |სულ კაპიტალური ბიუჯეტი |  |  |  | |  |  | | | | | |

დანართის მეორე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია თოთოეული პროექტის და ქვეპროექტის ფარგლებში განხორციელებული სამუშაოების შესახებ.

-----------------------

[1] სამოქმედო გეგმა თავისი შინაარსიდან გამომდინარე, უფრო დეტალურ ღონისძიებებად უნდა იშლებოდეს, ვიდრე ეს ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტში ან წლიური ბიუჯეტის კანონშია წარმოდგენილი. იმ შემთხვევაში, თუ პროგრამის/ქვეპროგრამის ფარგლებში განხორციელებული ღონისძიება წარმოადგენს საერთაშორისო ვალდებულების შესრულების ნაწილს ან/და შესაბამის სფეროში მიმდინარე რეფორმის ფარგლებში, მათ შორის, შესაბამისი სექტორული ან სხვა სტრატეგიითა და სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიების ნაწილს, მნიშვნელოვანია, რომ მიეთითოს აღნიშნული ინფორმაცია, შესაძლებელია ეს ინფორმაცია შინაარსის მიხედვით მიეთითოს როგორც პროგრამის/ქვეპროგრამის/ღონისძიებების აღწერის ნაწილში, ისე მოსალოდნელი შედეგებისა და შედეგების შეფასების ინდიკატორების ნაწილში. ასევე უნდა უნდა მიეთითოს დაგეგმილი პროგრამის/ქვეპროგრამის/ღონისძიების შესაბამისობა გაეროს მდგრადი განვითარების (SDG) მიზნებთან - 2030, ასეთის არსებობის შემთხვევაში;

[2] პრიორიტეტში იგულისხმება სახელმწიფო ბიუჯეტის პრიორიტეტები, რომლის ფარგლებშიც სხვადასხვა მხარჯავი დაწესებულებები ახორციელებენ თავიანთ პროგრამებს;

[3] ივსება მხარჯავი დაწესებულების ყველა პროგრამაზე;

[4] ივსება იმ შემთხვევაში თუ პროგრამა წარმოადგენს ახალი პოლიტიკის ნაწილს.

[5] სპეციფიკის გათვალისწინებით, საჭიროებიდან გამომდინარე, გენდერულად სენსიტიურ პროგრამებთან მიმართებაში სასურველია ერთ-ერთ ინდიკატორად მიეთითოს პროგრამის გენდერულ ასპექტში შეფასების ინდიკატორი;

[6] ივსება მიმდინარე წლის ბოლომდე მოსალოდნელი საბოლოო მონაცემები.

[7] იმ შემთხვევაში, თუ პროგრამა დაიწყო ან დასრულდა საშუალოვადიანი პერიოდის განმავლობაში (საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის 4 წლიანი პერიოდი), უნდა მიეთითოს პროგრამის დაწყების და დასრულების თარიღები; იმ შემთხვევაში თუ პროგრამა მუდმივად და განხორციელების ვადებში უნდა მიეთითოს „მიმდინარე“;

[8] ივსება იმ შემთხვევაში თუ ქვეპროგრამა წარმოადგენს ახალი პოლიტიკის ნაწილს.

[9] სპეციფიკის გათვალისწინებით, საჭიროებიდან გამომდინარე, გენდერულად სენსიტიურ ქვეპროგრამებთან მიმართებაში სასურველია ერთ-ერთ ინდიკატორად მიეთითოს ქვეპროგრამის გენდერულ ასპექტში შეფასების ინდიკატორი;

[10] ივსება მიმდინარე წლის ბოლომდე მოსალოდნელი საბოლოო მონაცემები.

[11] იმ შემთხვევაში, თუ ქვეპროგრამა დაიწყო ან დასრულდა საშუალოვადიანი პერიოდის განმავლობაში (საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის 4 წლიანი პერიოდი), უნდა მიეთითოს ქვეპროგრამის დაწყების და დასრულების თარიღები; იმ შემთხვევაში თუ ქვეპროგრამა ხორციელდება მუდმივად და განხორციელების ვადებში უნდა მიეთითოს „მიმდინარე“.

[12] სპეციფიკის გათვალისწინებით, საჭიროებიდან გამომდინარე, გენდერულად სენსიტიურ ღონისძიებებთან მიმართებაში სასურველია ერთ-ერთ ინდიკატორად მიეთითოს ღონისძიების გენდერულ ასპექტში შეფასების ინდიკატორი;

სასურველია, რომ მითითებული იყოს შესაბამისი ინდიკატორის გაზომვისთვის საჭირო მონაცემების წყარო;

[13] ივსება მიმდინარე წლის ბოლომდე მოსალოდნელი საბოლოო მონაცემები.

[14] იმ შემთხვევაში, თუ ღონისძიება დაიწყო ან დასრულდა საშუალოვადიანი პერიოდის განმავლობაში (საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის 4 წლიანი პერიოდი), უნდა მიეთითოს ღონისძიების დაწყების და დასრულების თარიღები; იმ შემთხვევაში თუ ღონისძიება ხორციელდება მუდმივად და განხორციელების ვადებში უნდა მიეთითოს „მიმდინარე“.

[15] დანართში წარმოდგენილი უნდა იყოს პროგრამების/ქვეპროგრამების/ღონისძიებების დაფინანსება, დაფინანსების ყველა წყაროს მითითებით. საჭიროების შემთხვევაში უნდა დაემატოს დაფინანსების წყაროს სვეტი.

[16] https://matsne.gov.ge/ka/document/view/3265745

დანართი №3

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის პროგრამული ბიუჯეტის ფორმატით შედგენის მეთოდოლოგია

1. ავტონომიური რესპუბლიკის პრიორიტეტების დოკუმენტი

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის მომზადების პირველი ეტაპი იწყება ყოველი წლის პირველ მარტამდე, როდესაც ავტონომიური რესპუბლიკის აღმასრულებელი ორგანო გამოსცემს შესაბამის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომელიც განსაზღვრავს პრიორიტეტების დოკუმენტის შესადგენად წარსადგენი ინფორმაციის ნუსხას და მისი მომზადების ვადებს.

ავტონომიური რესპუბლიკის პრიორიტეტების დოკუმენტი უნდა მოიცავდეს არანაკლებ შემდეგ ინფორმაციას:

• გასული, მიმდინარე, დასაგეგმი საბიუჯეტო წლისა და დასაგეგმის შემდგომი სამი საბიუჯეტო წლისათვის ავტონომიური რესპუბლიკის შემოსავლებისა და ხარჯების, ფინანსური და არაფინანსური აქტივებით ოპერაციებისა და ვალდებულებების აგრეგირებულ მაჩვენებლებს;

• ავტონომიური რესპუბლიკის გასული საბიუჯეტო წლის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების საბოლოო შედეგების ანალიზს და მიმდინარე საბიუჯეტო წლის გადამუშავებულ პროგნოზებს;

• დასაგეგმი საბიუჯეტო წლისათვის და დასაგეგმის შემდგომი სამი საბიუჯეტო წლისათვის:

– ავტონომიური რესპუბლიკის აღმასრულებელი ორგანოს მიერ განსაზღვრულ პრიორიტეტებს;

– ავტონომიური რესპუბლიკის მხარჯავი დაწესებულებების პროგრამებსა და მათი დაფინანსების ოდენობებს, მიზნებსა და შედეგებს;

– აგრეგირებულ მაჩვენებლებს ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის თითოეული მხარჯავი დაწესებულებისათვის გათვალისწინებული ასიგნებების საორიენტაციო ზღვრული მოცულობის შესახებ;

• დასაგეგმი საბიუჯეტო წლისათვის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის თითოეული მხარჯავი დაწესებულებისათვის გათვალისწინებულ დასაქმებულთა საორიენტაციო ზღვრულ რიცხოვნობას;

მიზანშეწონილია ავტონომიური რესპუბლიკის პრიორიტეტების დოკუმენტის შედგენა განხორციელდეს შემდეგი სტრუქტურით:

• დოკუმენტის პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ავტონომიური რესპუბლიკის მიერ დასახული მიზნები, რისი მიღწევა სურს საშუალოვადიან პერიოდში და რა ძირითადი სამოქმედო გეგმები აქვს დასახული აღნიშნული მიზნების მისაღწევად.

• მეორე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს გასული საბიუჯეტო წლის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის და ავტონომიური რესპუბლიკის ნაერთი ბიუჯეტის საბოლოო შედეგების ანალიზი და ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით გამოყოფილი ხარჯები და არაფინანსური აქტივები ფუნქციონალური კლასიფიკაციის მიხედვით;

• მესამე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს მიმდინარე წლის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის გადამუშავებული პროგნოზები;

• მეოთხე ნაწილში წარმოდგენილი იქნება ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის მონაცემები საშუალოვადიანი პერიოდისათვის;

• დოკუმენტის მეხუთე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს დასაგეგმი წლებისათვის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის დაფინანსებაზე მყოფი მხარჯავი დაწესებულებების რიცხოვნობის და ასიგნებების საორიენტაციო ზღვრული მოცულობები;

• დოკუმენტის მეექვსე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ავტონომიური რესპუბლიკის აღმასრულებელი ორგანოს მიერ დასახული მიზნების მისაღწევად დაგეგმილი პრიორიტეტული მიმართულებების ფარგლებში მხარჯავი დაწესებულებების მიერ დაგეგმილი პროგრამები, მათი აღწერა და მოსალოდნელი შედეგები;

• დოკუმენტის ბოლო ნაწილში მოცემული იქნება ავტონომიური რესპუბლიკის აღმასრულებელი ორგანოს მიერ განსაზღვრული პრიორიტეტული მიმართულებების ფარგლებში მხარჯავი დაწესებულებების მიერ დაგეგმილი თითოეული პროგრამის დაფინანსების მოცულობა დასაგეგმი საბიუჯეტო წლებისათვის. აღნიშნულ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს პროგრამის განხორციელებაზე მიმართული მთლიანი სახსრები.

2. ბიუჯეტის სტრუქტურა

პროგრამულ ბიუჯეტზე გადასვლის შემდგომ ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კანონში ძირითადი ყურადღება გამახვილებული იქნება დაგეგმილი პროგრამების მოსალოდნელ შედეგებზე და არა საბიუჯეტო ორგანიზაციებისათვის გამოყოფილ ასიგნებებზე, რისი გათვალისწინებითაც ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კანონის პროექტი უნდა შემუშავდეს შემდეგი სტრუქტურის მიხედვით:

2.1. ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის მაჩვენებლები (პირველი თავი)

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი იქნება ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის ბალანსი საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით. მონაცემები წარმოდგენილი უნდა იყოს გასული და მიმდინარე წლებისათვის, ხოლო დასაგეგმი წლის მონაცემები უნდა იქნეს წარმოდგენილი ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის საბიუჯეტო სახსრების, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი სახსრებისა და დონორების დაფინანსების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) მიხედვით. ასევე აღნიშნული თავი უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შემოსულობების და გადასახდელების მთლიანი მაჩვენებლებისა და ნაშთის ცვლილების შესახებ.

2.2. ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შემოსავლები (მეორე თავი)

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს შემოსავლების ჩაშლა საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით და მონაცემები წარმოდგენილი უნდა იყოს როგორც დასაგეგმი, ასევე გასული და მიმდინარე წლებისათვის. დასაგეგმი წლისათვის გრანტებით მისაღები სახსრები წარმოდგენილი უნდა იყოს წყაროების მიხედვით.

2.3. ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის ხარჯები, არაფინანსური აქტივები და მათი ფუნქციონალური კლასიფიკაცია (მესამე თავი)

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ხარჯების მთლიანი მოცულობა (ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის, სახელმწიფო ბიუჯეტის და დონორების დაფინანსების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) მიხედვით), არაფინანსური აქტივების ზრდის მთლიანი მოცულობა ჩაშლილი მხარჯავი დაწესებულებების მიხედვით (ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის, სახელმწიფო ბიუჯეტის და დონორების დაფინანსების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) მიხედვით), არაფინანსური აქტივების კლების მთლიანი მოცულობა ჩაშლილი საბიუჯეტო კლასიფიკაციის ძირითადი კატეგორიების მიხედვით და ხარჯების და არაფინანსური აქტივების ზრდის ფუნქციონალური კლასიფიკაცია (ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული სახსრების და დონორების დაფინანსების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) მიხედვით).

2.4. ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის მთლიანი სალდო, ფინანსური აქტივებისა და ვალდებულებების ცვლილება (მეოთხე თავი)

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს:

• ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის მთლიანი სალდოს მოცულობა;

• ფინანსური აქტივების ცვლილება საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით გასული, მიმდინარე და დასაგეგმი წლებისათვის;

• ვალდებულებების კლების მაჩვენებელი გასული, მიმდინარე და დასაგეგმი წლებისათვის.

2.5. ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის პრიორიტეტები და პროგრამები (მეხუთე თავი)

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი იქნება ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის პრიორიტეტები, ამ პრიორიტეტების ფარგლებში, შესაბამისი წლის განმავლობაში ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით გამოყოფილი ასიგნებებით მხარჯავი დაწესებულებების მიერ განსახორციელებელი პროგრამები (ქვეპროგრამები/ღონისძიებები), მათი აღწერა და მიზანი.

ძირითადად ყველა პროგრამა დაკავშირებული უნდა იყოს ავტონომიური რესპუბლიკის პრიორიტეტებთან და განხორციელდეს ამ პრიორიტეტების მიზნების მისაღწევად, თუმცა ბიუჯეტში შესაძლებელია იყოს წარმოდგენილი რამდენიმე პროგრამა, რომელიც არ ემსახურება კონკრეტულ პრიორიტეტულ მიმართულებას, მაგრამ მის ფარგლებში დაგეგმილ ქვეპროგრამებს და ღონისძიებებს მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება ავტონომიური რესპუბლიკის შესაბამისი ფუნქციების შესასრულებლად და მათი განხორციელება ყველა პრიორიტეტისათვის აუცილებელია.

2.5.1. პროგრამა

პროგრამა წარმოადგენს ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით განსაზღვრული პრიორიტეტების მიზნების მისაღწევად განსახორციელებელი ღონისძიებების ერთობლიობას, რომლებიც დაჯგუფებულია მსგავსი შინაარსის მიხედვით და ხორციელდება გრძელვადიან პერიოდში ერთი საბოლოო შედეგის მისაღწევად.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით განსაზღვრული პროგრამისათვის აუცილებელია შესაბამისი წლის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის ბიუჯეტის კანონით გამოყოფილი იყოს ასიგნებები და ჰქონდეს შესაბამისი პროგრამული კოდი.

პროგრამები უნდა ჩამოყალიბდეს მხარჯავი დაწესებულებების კომპეტენციიდან გამომდინარე. ერთი პროგრამის განმახორციელებელი უნდა იყოს ერთი მხარჯავი დაწესებულება.

უმეტეს შემთხვევაში პროგრამები უნდა იყოს გრძელვადიანი და მუდმივი, თუმცა, შესაძლებელია, სპეციფიკიდან გამომდინარე, არსებობდეს პროგრამები, რომლებიც განხორციელდება კონკრეტული წლის განმავლობაში.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კანონის მე-5 თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს თითოეული პროგრამის აღწერა და მიზანი, ანუ უნდა გაიწეროს რა ღონისძიებებია დაგეგმილი პროგრამის ფარგლებში და რას უნდა მივაღწიოთ პროგრამის განხორციელებით.

პროგრამა რამდენიმე ტიპის შეიძლება იყოს, მაგრამ ყველა მათგანი უნდა წარმოადგენდეს იმ ღონისძიებების ერთობლიობას, რომლებიც ემსახურებიან საერთო საბოლოო შედეგების მიღებას, პრიორიტეტის მიზანს. პროგრამას უნდა ჰქონდეს მისი მიზანი და ბიუჯეტი.

● პროგრამა შინაარსით ძირითადად შეიძლება იყოს:

» მართვის და რეგულირების

პროგრამა განეკუთვნება ამ ტიპს, თუ იგი მოიცავს ისეთ ღონისძიებებს, რომლებიც ადმინისტრაციული ხასიათისაა და ხელს უწყობს სისტემის გამართულ ფუნქციონირებას ან/და დაკავშირებულია შესაბამის სფეროში ზოგადი პოლიტიკის შემუშავებასთან და სხვადასხვა საკითხების რეგულირებასთან. ამ ტიპის პროგრამა შესაძლოა იყოს წმინდა ადმინისტრირების და მართვის, როდესაც მოიცავს მხოლოდ ისეთ ღონისძიებებს, როგორიცაა აპარატის შენახვის ხარჯები, ხოლო თუ პროგრამაში ადმინისტრაციულ საკითხებთან დაკავშირებული ღონისძიებების გარდა ასევე ერთიანდება პოლიტიკის დამგეგმავი სტრუქტურული დანაყოფების მიერ გასატარებელი ღონისძიებებიც, მაშინ პროგრამის ეს ტიპი უფრო რეგულირების ხასიათს იძენს.

ავტონომიური რესპუბლიკის სამინისტროების უმრავლესობაში არსებობს როგორც სამინისტროს ფუნქციონირების ტექნიკურ საკითხებზე მომუშავე, ასევე შესაბამის სფეროში პოლიტიკის შემმუშავებელი დეპარტამენტები, რისი გათვალისწინებითაც სამინისტროების აპარატები, იმ შემთხვევაში, თუ ისინი არ წარმოადგენენ რომელიმე კონკრეტული პროგრამის შემადგენელ ნაწილს, მიზანშეწონილია ჩამოყალიბდეს როგორც შესაბამისი სფეროს პოლიტიკის შემუშავების და პროგრამების მართვის პროგრამა, რომელიც შინაარსით განეკუთვნება „მართვისა და რეგულირების“ პროგრამის ტიპს, ხოლო თუ აპარატი მოიცავს მხოლოდ ადმინისტრაციულ და ფუნქციონირებისთვის აუცილებელ ხარჯებს, ჩამოყალიბდეს როგორც „პროგრამების ადმინისტრირება და მართვა“, რომელიც ასევე „მართვისა და რეგულირების“ ტიპის პროგრამას განეკუთვნება.

» მომსახურების მიწოდების

ამ ტიპის პროგრამა ორიენტირებულია კონკრეტულ გრძლევადიან შედეგებზე ან/და ემსახურება მუდმივ მიზანს. ასეთ პროგრამებში ერთიანდება ისეთი ღონისძიებები, რომლებიც უშუალოდ მომსახურებას უწევს ბენეფიციარს და არ ახდენს მის სუბსიდირებას. მისი ქვეპროგამებისთვის მოკლევადიანი შედეგები განისაზღვრება კონკრეტული რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლებით. ასეთ შემთხვევაში ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის დაფინანსებით ხორციელდება ისეთი ღონისძიებები, რომლების ბენეფიციარიც პირდაპირ მოსახლეობა ან მათი მომსახურე არამომგებიანი დაწესებულებებია.

» სუბსიდირების

მსგავსი ტიპის პროგრამები და მისი ქვეპროგრამები და ღონისძიებები მიზნად ისახავენ სხვადასხვა სოციალური ფენის ან ობიექტების სუბსიდირებას, ავტონომიური რესპუბლიკის მხრიდან დახმარების და თანამონაწილეობის სახით. სუბსიდირების პროგრამების ქვეპროგრამების შეფასების ინდიკატორები ასევე გამოისახება რაოდენობრივ ინდიკატორებში, ხოლო პროგრამის საბოლოო შედეგი ხშირ შემთხვევაში იქნება მოსახლეობის გარკვეული ფენის მდგომარეობის ან გარკვეული სფეროს მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესების გამოხატულება, რომელიც ასევე შეფასდება სათანადო ინდიკატორებით.

» ინფრასტრუქტურული

აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში განსახორციელებელი ქვეპროგრამები ძირითად ემსახურება სხვადასხვა ინფრასტრუქტურის განვითარებას, მშენებლობას, რეაბილიტაციას ან აღჭურვას. პროგრამის შუალედური შედეგი უმეტეს შემთხვევაში იქნება მსხვილი ობიექტის და ობიექტთა ჯგუფის გამართული ინფრასტრუქტურა, ხოლო საბოლოო შედეგი ის ეფექტი, რასაც აღნიშნული ინფრასტრუქტურა ემსახურება. მსგავსი პროგრამების შეფასების ინდიკატორების უმეტესობის გამოსახვა შესაძლებელია რაოდენობრივ ინდიკატორებში. ამ ტიპის პროგრამების უმრავლესობა თავის მხრივ მოხვდება კაპიტალური ბიუჯეტის დანართშიც.

● პროგრამა ხანგრძლივობის მიხედვით შეიძლება იყოს:

» მიმდინარე (მუდმივი) – როდესაც მოიცავს ისეთ საკითხებს, რაც მხარჯავი დაწესებულებისთვის კანონმდებლობით განსაზღვრული ძირითადი ფუნქციაა და მუდმივად ხორციელდება.

» მრავალწლიანი – როდესაც ემსახურება რომელიმე პრობლემის გადაწყვეტას, ახალი პოლიტიკის შემუშავებას, ახალი სისტემის ან მომსახურების დანერგვას და ა.შ. პროგრამების უმეტესობა მრავალწლიანი უნდა იყოს, ვინაიდან ის უნდა ემსახურებოდეს გლობალური საბოლოო შედეგის მიღწევას, ისეთი ტიპის ღონისძიებები, რომელთა საბოლოო შედეგი მალევე მიიღწევა (ერთი წლის მანძილზე) ძირითად შემთხვევაში უნდა ჩამოყალიბდეს ქვეპროგრამების სახით, რომელიც თავის მხრივ პროგრამის შემადგენელი ნაწილია.

» ერთწლიანი (მოკლევადიანი) – იშვიათ სპეციფიკურ შემთხვევაში, როდესაც პროგრამის საბოლოო მიზნის მიღწევა შესაძლებელია ერთი საანგარიშო წლის განმავლობაში, პროგრამა შესაძლოა მოკლევადიანიც იყოს. მოკლევადიანი პროგრამა შესაძლებელია იყოს იმ შემთხვევაში, თუ შედეგი რომელიც პროგრამის დასრულების შედეგად მიიღწევა საბოლოოა და იგი, თავის მხრივ არ წამოადგენს სხვა პროცესის შემადგენელ ნაწილს.

გარდა პროგრამებისა, რომლებსაც რესპუბლიკის პრიორიტეტების ფარგლებში ახორციელებენ ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის დაფინანსებაზე მყოფი მხარჯავი დაწესებულებები, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით შესაძლებელია დაფინანსდეს საერთო რესპუბლიკური მნიშვნელობის გადასახდელები, როგორიცაა სარეზერვო ფონდები, ტრანსფერები ადგილობრივ თვითმმართველ ერთეულებზე, ვალების მომსახურება და დაფარვა და სხვა.

შესაძლებელია ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკურ ბიუჯეტში ზოგიერთი მხარჯავი დაწესებულება, მისი ფუნქციების სპეციფიკიდან გამომდინარე, არ იყოს წარმოდგენილი პროგრამებად და ქვეპროგრამებად, თუმცა ამ შემთხვევაში ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის მე-5 თავში აუცილებელია გაიწეროს, თუ რას ემსახურება მისი ფუნქციონირება.

პროგრამების გამოვლენისას მხარჯავმა დაწესებულებამ უნდა გაითვალისწინოს შემდეგი ფაქტორები:

● პროგრამა უნდა შეესაბამებოდეს ავტონომიური რესპუბლიკის აღმსრულებელი ორგანოს მიერ განსაზღვრულ ავტონომიური რესპუბლიკის რომელიმე პრიორიტეტს;

თუ მხარჯავი დაწესებულების ძირითადი ფუნქციისა და ადმინისტრირების ხარჯების გამოყოფა შეუძლებელია, ადმინისტრირების ხარჯებიც გაერთიანდება იმ ძირითად პროგრამასთან, რომელსაც ემსახურება მხარჯავი დაწესებულება;

● პროგრამის განმახორციელებელი და საბოლოო შედეგების მიღწევაზე პასუხისმგებელია მხოლოდ ერთი მხარჯავი დაწესებულება, ხოლო პროგრამის ფარგლებში ქვეპროგრამების განმახორციელებელი შესაძლებელია იყოს ამავე მხარჯავი დაწესებულების კონტროლს დაქვემდებარებული რამდენიმე საბიუჯეტო ორგანიზაცია. პროგრამის ფარგლებში განსახორციელებელ ქვეპროგრამებს უმეტეს შემთხვევაში ერთი განმახორციელებელი ეყოლებათ;

● მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რომ პროგრამა იქნება პროგრამული ბიუჯეტის ძირითადი კატეგორია, რომელსაც ექნება ავტონომიური რესპუბლიკის წლიური საბიუჯეტო კანონით დამტკიცებული გეგმა.

2.5.2. ქვეპროგრამები/ღონისძიებები

პროგრამების გამოკვეთის შემდეგ აუცილებელია მისი კვლავ დაყოფა ძირითად მიმართულებებად ანუ ქვეპროგრამებად, რომელთაც უმეტეს შემთხვევაში ეყოლება შესაბამისი მხარჯავი დაწესებულების კონტროლს დაქვემდებარებული ერთი განმახორციელებელი საბიუჯეტო ორგანიზაცია და იქნება კონკრეტული შედეგის მისაღებად აუცილებელი ღონისძიებების ერთობლიობა. ქვეპროგრამებიც შინაარსობრივად იყოფა იგივე ტიპებად, როგორც პროგრამები.

ქვეპროგრამა დაკავშირებულია შუალედურ შედეგებთან, მისი განხორციელების შემდეგ უნდა მიიღწეს კონკრეტული მდგომარეობა, რაც თავის მხრივ ხელს უწყობს პროგრამის საბოლოო შედეგის მიღწევას. ქვეპროგრამა თავისი შინაარსით უნდა გაიწეროს დასაგეგმი წლის მასშტაბით, მას უნდა ჰქონდეს კონკრეტული შედეგი, რისი მიღწევაც შესაძლებელია ერთი საანგარიშო წლის მანძილზე.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კანონში აუცილებელია წარმოდგენილი იყოს თითოეული ქვეპროგრამის აღწერა, მიზანი და დაფინანსების მოცულობა. დაფინანსების მოცულობის წარმოდგენა აუცილებელი არ არის იმ პროგრამების ქვეპროგრამებზე, რომლებიც თავისი შინაარსით განეკუთვნება „მართვისა და რეგულირების ტიპს“.

მისი შინაარსიდან და მოცულობიდან გამომდინარე, ქვეპროგრამა შესაძლოა თავის მხრივ მოიცავდეს ღონისძიებებს. ღონისძიებები და მათი დაფინანსება უმეტეს შემთხვევაში ვერ მოხვდება პროგრამული ბიუჯეტის კანონის ძირითად თავებში, მიუხედავად ამისა, პროგრამული ბიუჯეტის შედგენისას აუცილებელია თითოეული პროგრამის და ქვეპროგრამის ფარგლებში გასატარებელი ღონისძიებების ზუსტი ჩამონათვალის და აღწერის განსაზღვრა, ვინაიდან რეალურად სწორედ წარმატებულად განხორციელებული თითოეული ღონისძიების მოკლევადიან შედეგზეა დამოკიდებული მთლიანი პროგრამის შესრულების ხარისხი.

ავტონომიური რესპუბლიკის სამინისტროებმა და სხვა მხარჯავმა დაწესებულებებმა მიზანშეწონილია ქვეპროგრამები ისე ჩამოაყალიბონ, რომ თითოეული მათგანის განხორციელებაზე პასუხისმგებელი იყოს ერთი საბიუჯეტო ორგანიზაცია (ან მისი სტრუქტურული ერთეული), ამასთან, შესაძლებელია ერთი საბიუჯეტო ორგანიზაცია ახორციელებდეს რამდენიმე ქვეპროგრამას.

ისეთი პროგრამები, რომლებიც ძირითადად დაკავშირებულია ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებასთან, შესაძლებელია დაიყოს არა ქვეპროგრამებად, არამედ სხვადასხვა კაპიტალურ პროექტებად, თუმცა თავისი შინაარსით აღნიშული პროექტებიც ქვეპროგრამებს წარმოადგენს.

2.6. საბიუჯეტო ასიგნებები და პროგრამების დაფინანსება (მეექვსე თავი)

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს საბიუჯეტო წლის განმავლობაში განსახორციელებლი პროგრამებისათვის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან გამოყოფილი ასიგნებები და იმ მხარჯავი დაწესებულებების დაფინანსების მოცულობა, რომლებიც ბიუჯეტში არ არის წარმოდგენილი პროგრამული სტრუქტურით. ასევე ამ თავში წარმოდგენილი იქნება საერთო რესპუბლიკური მნიშვნელობის გადასახდელები, როგორიცაა კანონმდებლობით განსაზღვრული სარეზერვო ფონდები, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულებისთვის გადასაცემი ტრანსფერები, ვალების მომსახურება და დაფარვა და სხვა.

პროგრამები და მათი დაფინანსება დაჯგუფებული უნდა იყოს მხარჯავი დაწესებულებების მიხედვით და წარმოდგენილი უნდა იყოს თოთოეული მხარჯავი დაწესებულების დაფინანსების მთლიანი მოცულობა. აღნიშნულ თავში გათვალისწინებული ყველა პროგრამა, ქვეპროგრამა და ღონისძიება ჩაშლილი უნდა იყოს საბიუჯეტო კლასიფიკაციის „ხარჯების ეკონომიკური კლასიფიკაციის“ პირველი თანრიგის მიხედვით, ხოლო „არაფინანსური აქტივების და მათზე ოპერაციების“ და „ფინანსური აქტივებისა და ვალდებულებების და მათზე ოპერაციების კლასიფიკაციის“ მეორე თანრიგის მიხედვით. ამასთან, საბიუჯეტო კლასიფიკაციის „ხარჯების“კატეგორიაში აუცილებელია გამოყოფილი იყოს „შრომის ანაზღაურების“ მუხლით გათვალისწინებული ასიგნებები. ამავე თავში უნდა იყოს წარმოდგენილი მხარჯავი დაწესებულების საშტატო რიცხოვნობა.

წლიურ ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკურ ბიუჯეტში პროგრამის დაფინანსება წარმოდგენილი უნდა იყოს როგორც დასაგეგმი, ასევე გასული და მიმდინარე წლებისათვის. ამასთან, დასაგეგმი წლის ასიგნებებში გაყოფილი უნდა იყოს ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის საბიუჯეტო სახსრები, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული სახსრები და დონორების დაფინანსება (ასეთის არსებობის შემთხვევაში).

იმის გათვალისწინებით, რომ პროგრამულ ფორმატში ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტი პირველად შემუშავდება 2013 წლისთვის, 2013 წლის ბიუჯეტი პროგრამული ფორმატით წარმოდგენილი იქნება მხოლოდ 2013 წლისთვის (დასაგეგმი წელი), ხოლო 2014 წლის ბიუჯეტი 2013-2014 წლებისთვის (მიმდინარე და დასაგეგმი წლები).

2.7. მარეგულირებელი ნორმები (მეშვიდე თავი)

აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ის ძირითადი მუხლები, რომლებმაც საბიუჯეტო წლის განმავლობაში უნდა დაარეგულირონ ბიუჯეტის აღსრულებასთან დაკავშირებული საკითხები.

3. ბიუჯეტის თანდართული მასალები

საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის მიხედვით, ავტონომიური რესპუბლიკის რეპუბლიკური ბიუჯეტის კანონის პროექტთან ერთად ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლეს საბჭოს წარედგინება ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კანონის პროექტის თანდართული მასალები, რომლებიც მოიცავს:

● კანონის პროექტის განმარტებით ბარათს, სადაც წარმოდგენილი უნდა იყოს ფისკალური მაჩვენებლების პროგნოზები;

● მიმდინარე წლის ბიუჯეტის შესრულების მოკლე მიმოხილვას;

● ავტონომიური რესპუბლიკის წლიური საბიუჯეტო კანონის ამოქმედებისათვის საჭირო საკანონმდებლო ცვლილებების პაკეტს.

პროგრამული ბიუჯეტის დანერგვის პარალელურად ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კანონის პროექტის თანდართულ მასალებს ასევე ემატება ინფორმაციული დანართები:

● პროგრამული ბიუჯეტის დანართი, სადაც ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით გათვალისწინებულ თითოეულ პროგრამაზე წარმოდგენილი იქნება დეტალური ინფორმაცია;

● კაპიტალური ბიუჯეტის დანართი, სადაც წარმოდგენილი იქნება დეტალური ინფორმაცია ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით გათვალისწინებული კაპიტალური პროექტების შესახებ.

3.1. პროგრამული ბიუჯეტის დანართი

პროგრამების შესახებ ძირითადი ინფორმაცია წარმოდგენილი უნდა იყოს ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კანონის მე-5 თავში, კერძოდ, კანონის ძირითად ნაწილში მოცემული იქნება სრული ინფორმაცია, თუ რას ემსახურება პროგრამა, რა ძირითადი ქვეპროგრამების და ღონისძიებებისგან შედგება ის და რა მიზნის მიღწევაა დაგეგმილი მისი განხორციელებით.

პროგრამული ბიუჯეტის დანართში წარმოდგენილი იქნება პროგრამასთან დაკავშირებული ისეთი ინფორმაცია, რომელიც პროგრამული ბიუჯეტის დანერგვის საწყის ეტაპზე არ დამტკიცდება წარმომადგენლობითი ორგანოს მიერ და არ მიეცემა კანონის იურიდიული ძალა. ამის მთავარი მიზეზი არის ის გარემოება, რომ პროგრამული ბიუჯეტის დანერგვის საწყის ეტაპზე საკმაოდ რთული იქნება მოსალოდნელი შედეგების და შეფასების ინდიკატორების სწორად განსაზღვრა და მათი თავიდანვე კანონით დამტკიცების შემთხვევაში შესაძლებელია დადგეს ზოგიერთი პროგრამის ან/და ქვეპროგრამის განმახორციელებლის პასუხისმგებლობის საკითხი, რაც პროგრამულ ბიუჯეტთან დაკავშირებულ საუკეთესო პრაქტიკად არ განიხილება, ვინაიდან პროგრამული ბიუჯეტის დანერგვის საწყის ეტაპზე პასუხისმგებლობის დაკისრება ხელს შეუშლის პროგრამული ბიუჯეტის სისტემის შემდგომ განვითარებას.

მოსალოდნელი შედეგებისა და შეფასების ინდიკატორების საკანონმდებლო დონეზე აყვანა ეტაპობრივად უნდა განხორციელდეს, მაშინ როდესაც პროგრამებისა და ქვეპროგრამების განმახორციელებლებს ექნებათ სათანადო გამოცდილება და პროგრამების მართვის პრაქტიკა.

მიუხედავად იმისა, რომ საწყის ეტაპზე პროგრამული ბიუჯეტის დანართში მოცემული ინფორმაცია არ დამტკიცდება და არ ექნება კანონის ძალა, მას მაინც დიდი მნიშვნელობა ენიჭება, ვინაიდან ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშებში ძირითადი აქცენტი სწორედ აღნიშნულ ინფორმაციაზე იქნება გადატანილი.

პროგრამული ბიუჯეტის დანართში ინფორმაცია წარმოდგენილი უნდა იყოს პრიორიტეტების მიხედვით და უნდა მოიცავდეს ყველა პროგრამის დაფინანსებას და შესაბამისად პრიორიტეტზე მიმართული სახსრების მთლიან ჯამს. ასევე თითოეული პროგრამის განხორცილებით მოსალოდნელ საბოლოო შედეგს და ამ შედეგის შეფასების ინდიკატორებს და პროგრამების ფარგლებში განსახორციელებელი ქვეპროგრამების/ღონისძიებების განხორციელებით მოსალოდნელ შუალედურ შედეგებს და მათი შეფასების ინდიკატორებს.

პროგრამული ბიუჯეტის დანართი წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

● პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პრიორიტეტზე მიმართული სახსრების შესახებ, მასში შემავალი პროგრამების მიხედვით, კერძოდ:

|პროგრამული კოდი |დასახელება |დასაგეგმი წელი |მათ შორის, |მათ შორის, |დასაგეგმი წელი +1 |დასაგეგმი წელი |

| | | |ბიუჯეტიდან |საკუთარი სახსრები | |+2 |

| | | |მიღებული | | | |

| | | |დაფინანსება | | | |

● შემდგომ თითოეულ პროგრამაზე წარმოდგენილი უნდა იყოს:

– პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი;

– პროგრამის დასახელება;

– პროგრამის განმახორციელებელი;

– პროგრამის აღწერა;

– პროგრამის მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი;

– პროგრამის საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორები საბაზისო და მიზნობრივი მაჩვენებლების მითითებით).

|პროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|პროგრამის განმახორციელებელი |  |

|პროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი |  |

|საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორი:  |

|№ |საბაზისო მაჩვენებელი |მიზნობრივი მაჩვენებელი |ცდომილების ალბათობა (%/აღწერა) |შესაძლო რისკები |

|1. | | | | |

|2. | | | | |

|3. | | | | |

|4. | | | | |

|5. (გენდერული, ასეთის | | | | |

|არსებობის შემთხვევაში)| | | | |

შემდგომში მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია მასში შემავალი ქვეპროგრამების/ღონისძიებების შესახებ, კერძოდ:

- პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი, სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის მე-5 თავის შესაბამისად);

- ქვეპროგრამის/ღონისძიების დასახელება;

- განმახორციელებელი ორგანიზაცია (ან მისი სტრუქტურული ერთეული);

- ქვეპროგრამის/ღონისძიების აღწერა;

- ქვეპროგრამის/ღონისძიების მოსალოდნელი შუალედური შედეგი;

- ქვეპროგრამის/ღონისძიების შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორები (საბაზისო და მიზნობრივი მაჩვენებლების მითითებით).

|ქვეპროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|ქვეპროგრამის განმახორციელებელი |  |

|ქვეპროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|მოსალოდნელი შუალედური შედეგი |  |

|მოსალოდნელი შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორი:  |

|№ |საბაზისო მაჩვენებელი | მიზნობრივი მაჩვენებელი |ცდომილების ალბათობა |შესაძლო რისკები |

| | | |(%/აღწერა) | |

|1. |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |

|არსებობის | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | |

შუალედური და საბოლოო შედეგები

პროგრამული ბიუჯეტის, როგორც შედეგზე ორიენტირებული ბიუჯეტის ძირითადი მიზანი არის ის, თუ რამდენად კარგად არის წარმოდგენილი ის შედეგი, რისთვისაც ესა თუ ის პროგრამა ხორციელდება. პროგრამულ ბიუჯეტში გამოიყენება შუალედური (output) და საბოლოო (outcome) შედეგები.

საბოლოო შედეგი შინაარსით გლობალურია და ძირითადად პროგრამების შედეგს წარმოადგენს. ეს არის მდგომარეობა, რომელიც წინასწარ დაგეგმილი და გაანალიზებული პოლიტიკის განხორციელების შედეგად უნდა დადგეს. საბოლოო შედეგი გულისხმობს გარკვეული პრობლემის სრულად აღმოფხვრას, არსებითად ახალი მდგომარეობის დამყარებას, ახალი წესის დანერგვას, მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას შესაბამის სფეროში, რომელიც გავლენას ახდენს არსებულ პრიორიტეტებზე. საბოლოო შედეგის მიღწევა უმეტეს შემთხვევაში მხოლოდ მრავალწლიანი მცდელობის შემდეგ მიიღწევა და მისი დადგომა ხშირ შემთხვევაში გულისხმობს, პროგრამის მთლიანად ან არსებული ფორმით არსებობის შეწყვეტას. თუმცა ისეთი პროგრამებისთვის, რომლებიც თავისი შინაარსით მუდმივია და ემსახურება ავტონომიური რესპუბლიკის მიერ განსახორციელებელ ძირითად საქმიანობას, საბოლოო შედეგიც ზოგადი ხასიათისაა, მდგომარეობის სტაბილურად შენარჩუნებაზე ან გაუმჯობესებაზე მიმართული და დასახული შედეგის მიღწევა ამ შემთხვევაში ვერ იქნება პროგრამის დასრულების ნიშანი.

შუალედური შედეგი, საბოლოო შედეგისგან განსხვავებით თავისი შინაარსით წარმოადგენს პროგრამის ფარგლებში კონკრეტული ქვეპროგრამების/ღონისძიებების გატარების შედეგად მიღებულ პროდუქტს. ის ბევრად უფრო კონკრეტულია, ვიდრე საბოლოო შედეგი, უმეტეს შემთხვევაში გამოისახება კონკრეტული ციფრებით ან სხვა რაოდენობრივ გამოხატულებაში და წარმოადგენს არა პროგრამის დასრულების ნიშანს, არამედ მისი საბოლოო მიზნის მიღწევისკენ გადადგმულ ნაბიჯებს და, თავის მხრივ, ზომავს ამ გზაზე მიღწეულ პროგრესს.

შესაბამისად საბოლოო შედეგები უმეტესად განისაზღვრება პროგრამისთვის, ხოლო შუალედური შედეგები – მისი ქვეპროგრამებისთვის (ღონისძიებებისათვის). განსხვავებულია მათი შესრულების შეფასების ინდიკატორებიც.

საბოლოო შედეგის მიღწევის ვადად განისაზღვრება პროგრამის მიმდინარეობის პერიოდი, ხოლო შუალედური შედეგის შესრულებისთვის მისი დადგომის ვადა უმეტეს შემთხვევაში ერთწლიანია (საბიუჯეტო წელზე მიბმული). შუალედური შედეგები, თავის მხრივ, შესაძლებელია საბოლოო შედეგის მიღწევისკენ პროგრესის მაჩვენებლად იქნეს გამოყენებული.

თავად წლიურ ბიუჯეტში გაწერილი უნდა იყოს პრიორიტეტების ფარგლებში განსახორციელებელი პროგრამების (ქვეპროგრამების) აღწერა და მათი მიზნები, ხოლო შუალედური და საბოლოო შედეგები აღწერილი იქნება ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის თანდართულ მასალებში.

პროგრამული ბიუჯეტის შედგენისას მხარჯავი დაწესებულებების მხრიდან დიდი ყურადღება უნდა დაეთმოს საბოლოო და შუალედური შედეგების სწორად ჩამოყალიბებას. შედეგი უნდა ასახავდეს იმ სამომავლო მდგომარეობას, რისთვისაც ხორციელდება პროგრამა და მისი ქვეპროგრამა. შედეგები ჩამოყალიბებული უნდა იყოს ნათლად და კონკრეტულად, ხოლო მისი მიღწევის გზები წარმოდგენილი უნდა იყოს პროგრამის (ქვეპროგრამის/ღონისძიების) აღწერაში.

პროგრამების საბოლოო შედეგებზე პასუხისმგებელია მთლიანად მხარჯავი დაწესებულება და მისი მენეჯმენტი, ვინაიდან სწორედ ისინი გეგმავენ და მართავენ პროგრამებს, ხოლო პროგრამების ფარგლებში დაგეგმილი ქვეპროგრამების და ღონისძიებების შედეგების მიღწევაზე პასუხისმგებელი უნდა იყოს მისი განმახორციელებელი საბიუჯეტო ორგანიზაცია (ან მისი რომელიმე სტრუქტურული ერთეული, ვისაც უშუალოდ ევალება ქვეპროგრამის (ღონისძიების) განხორციელება).

შესრულების შეფასების ინდიკატორები

პროგრამების, ქვეპროგრამების და მათ ფარგლებში განსახორციელებლი ღონისძიებების აღწერა წარმოადგენს შესრულების შეფასების ინდიკატორების შემუშავების ბაზას. შესრულების ინდიკატორი წარმოადგენს მიღწეული შედეგების შეფასების საშუალებას, თუ რამდენად აღწევს პროგრამა დასახულ მიზნებს. შეფასების ინდიკატორების განსაზღვრისას აუცილებელია კარგად მოხდეს გააზრება, თუ რა განსხვავებაა პროგრამის საბოლოო შედეგსა და მისი ქვეპროგრამების ფარგლებში მისაღწევ შუალედურ შედეგებს შორის. პროგრამის საბოლოო შედეგი არის ის სასურველი მდგომარეობა, რომლითაც ფართო საზოგადოება ისარგებლებს, ხოლო ქვეპროგრამების ფარგლებში მისაღები შუალედური შედეგები წარმოადგენს კონკრეტულ და გაზომვად ერთეულებში მოცემულ ინფორმაციას, როგორიცაა: მიღებული პროდუქტების რაოდენობა, გაწეული მომსახურების ხარისხი, ბენეფიციართა რაოდენობა და ა.შ. საბოლოო შედეგის ინდიკატორი ზომავს პროგრამის ძირითადი მისიის განხორციელებას და ხშირად მისი გაზომვა ერთწლიან პერიოდზე შეუძლებელია. შესაბამისად, პროგრამის საბოლოო შედეგის ინდიკატორი მრავალწლიანია ან მოიცავს პროგრამის განხორციელების მთელ ვადას და წლიური შეფასებისთვის შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს პროგრესის მაჩვენებლები, ანუ საბოლოო შედეგის მისაღწევად განსახორციელებელ ღონისძიებათა რა ნაწილია შესრულებული საანგარიშო პერიოდის ბოლოს. საბოლოო შედეგების შეფასების ინდიკატორები არ შეიძლება იყოს ერთჯერადი და მოკლევადიანი, შესრულების შეფასების პროცესი განგრძობითი პროცესია და უნდა მიისწრაფოდეს ხარისხის მუდმივი კონტროლისაკენ. შესრულების შეფასების ინდიკატორების ჭარბად გამოყენება ასევე არაეფექტურ შედეგს იძლევა, შესაბამისად, თითოეულ მოსალოდნელ შედეგზე წარმოდგენილი უნდა იყოს არა უმეტეს 5 ინდიკატორი.

გასათვალისწინებელია, რომ მართვის და რეგულირების ტიპის პროგრამებსა და ქვეპროგრამებზე, რომლებიც წმინდა ადმინისტრაციული ხასიათისაა, შესრულების შეფასების ინდიკატორების წარმოდგენა აუცილებელი არ არის.

შედეგების ინდიკატორი უნდა ზომავდეს მიზანს, რომელიც არის რეალისტური და მიღწევადი. შეფასების ინდიკატორების შემუშავებისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რომ ისინი უნდა იყოს:

● სასარგებლო – პოლიტიკის განმახორციელებლებს უნდა აწვდიდეს შინაარსობრივ და ღირებულ ინფორმაციას;

● შედეგზე ორიენტირებული – უნდა გამოხატავდეს დასახულ შედეგთან მიმართებას;

● ნათელი და გაზომვადი – იოლად აღქმადი და გასაგები ენით აღწერილი, რათა ყველა დაინტერესებულმა მხარემ შეძლოს მისი გაგება, გამოყენება და მათი მეშვეობით მიღწეული შედეგების შეფასება;

● შესაბამისი და მიღწევადი – ინდიკატორი უნდა იქნეს შერჩეული მოსალოდნელი შედეგის შესაბამისად, ადეკვატურად უნდა ზომავდეს მას და უნდა იყოს რეალისტური, რათა არ მოხდეს მოსალოდნელი შედეგის ზედმეტად ოპტიმისტური ან პირიქით ზედმეტად პესიმისტური შეფასება;

● შედარებითი – უნდა იძლეოდეს შესაძლებლობას მოხდეს მიღწეული შედეგების შეფასება დროის სხვადასხვა პერიოდში.

შესრულების შეფასების ინდიკატორები შეიძლება იყოს რაოდენობრივი, ხარჯზე მიბმული, ხარისხობრივი, ეფექტიანობის ან/და ეფექტურობის და ყველა მათგანი უნდა აკმაყოფილებდეს გადამოწმებადობის პრინციპს.

● რაოდენობრივი ინდიკატორები აღწერს პროგრამის/ქვეპროგრამის ფარგლებში მისაღებ შედეგებს კატეგორიაში „რამდენი“;

● ხარისხობრივი ინდიკატორები აფასებს გაწეული მომსახურების თუ მიღებული შედეგის ხარისხს;

● ხარჯზე მიბმული ინდიკატორები აფასებს პროგრამის/ქვეპროგრამის შედეგს გაწეულ ხარჯთან მიმართებაში;

● ეფექტიანობის ინდიკატორები გვაწვდიან ინფორმაციას მიღწეული შედეგის მიზანშეწონილობაზე დახარჯულ რესურსებთან მიმართებაში;

● ეფექტურობის ინდიკატორები აფასებს მიღწეული შედეგის გავლენას მანამდე არსებულ სიტუაციასთან მიმართებაში.

3.2. კაპიტალური ბიუჯეტის დანართი

საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსი ითვალისწინებს 2013 წლიდან პროგრამულ ბიუჯეტთან ერთად კაპიტალური ბიუჯეტის მომზადებას ავტონომიური რესპუბლიკების რესპუბლიკური ბიუჯეტებისათვის, რომელიც თავისი შინაარსით საინვესტიციო ხასიათის პროგრამული ბიუჯეტია. შესაბამისად, იგი პროგრამული ბიუჯეტის შემადგენელი ნაწილია და ბიუჯეტის კანონის ერთ-ერთ დანართად იქნება წარმოდგენილი.

კაპიტალურ ბიუჯეტში მოცემული ყველა პროექტი, თავის მხრივ, წარმოადგენს ავტონომიური რესპუბლიკის წლიური საბიუჯეტო კანონის რომელიმე პროგრამას ან მის შემადგენელ ნაწილს, თუმცა კაპიტალურ დანართში თავს მოიყრის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან დაფინანსებული ყველა კაპიტალური პროექტი და მის ფარგლებში განსახორციელებელი ღონისძიებები. დანართში წარმოდგენილი პროექტები დაჯგუფებული იქნება მათი შინაარსიდან გამომდინარე და არა მხარჯავი დაწესებულებების მიხედვით.

კაპიტალური/საინვესტიციო პროექტების მართვა რეგულირდება საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 22 აპრილის №191 დადგენილებით „საინვესტიციო პროექტების მართვის გზამკვლევის დამტკიცების თაობაზე“[1]. ასევე, ამ ბრძანების მე-5 დანართით დამტკიცებულია საინვესტიციო/კაპიტალური პროექტების დეტალური მეთოდოლოგია, რომელიც ითვალისწინებს საინვესტიციო პროექტების მართვის ერთიანი ციკლის შემუშავებას, განსაზღვრავს მათი მართვის წესებს და პროცედურებს, მონაწილე მხარეების როლებსა და პასუხისმგებლობებს სახელმწიფო ინვესტიციების მართვის პროცესის ყველა სტადიისათვის საინვესტიციო პროექტების განხორციელების დაწყებამდე.

კაპიტალური ბიუჯეტის ფორმირებისას გასათვალისწინებელია, რომ ყველა ის თანხა, რომელიც წლიურ ბიუჯეტში წარმოდგენილია „არაფინანსური აქტივების ზრდის“ მუხლით, არ წარმოადგენს კაპიტალურ პროექტს და პირიქით, შესაძლებელია კაპიტალური პროექტის შემადგენელი ნაწილი იყოს ხარჯების მუხლით გათვალისწინებული ასიგნებები. რიგ შემთხვევებში ავტონომიური რესპუბლიკის წლიურ ბიუჯეტში ფინანსური აქტივების ზრდის მუხლით წარმოდგენილი ასიგნებები ასევე შესაძლებელია იყოს კაპიტალური პროექტი.

გარდა ამისა, შესაძლებელია სხვადასხვა კაპიტალური პროექტები განხორციელდეს საჯარო და კერძო სექტორის ერთობლივი დაფინანსებით. ამ შემთხვევაში ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკურ ბიუჯეტსა და მის დანართებში წარმოდგენილი იქნება მხოლოდ ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან გამოყოფილი დაფინანსება, თუმცა პროექტის აღწერაში აუცილებლად უნდა იყოს მითითებული, თუ რა თანხას შეადგენს კერძო სექტორის დაფინანსება და აღწერილი უნდა იყოს სახელმწიფო და კერძო სექტორის ვალდებულებები.

ისეთი კაპიტალური პროექტები, რომელთათვისაც ავტონომიური რესპუბლიკის წლიური საბიუჯეტო კანონით დაფინანსება გამოყოფილი არ არის, არ უნდა იყოს წარმოდგენილი არც ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის დანართებში.

კაპიტალურ ბიუჯეტში ძირითადად იგულისხმება ისეთი მსხვილი პროექტები, რომელთაც საინვესტიციო ხასიათი გააჩნიათ, ანუ პროექტის ფარგლებში შექმნილი საბოლოო პროდუქტი თავად უნდა გახდეს ეკონომიკური აქტივობის შემადგენელი ნაწილი ან მნიშვნელოვნად უნდა უწყობდეს ხელს ეკონომიკურ განვითარებას. კაპიტალური პროექტები გულისხმობს მსხვილი ინფრასტრუქტურის შექმნას ან არსებულის მნიშვნელოვან და არსებით გაუმჯობესებას. ამასთან, შესაძლებელია იყოს ისეთი კაპიტალური პროექტები, რომლებიც პირდაპირ არ არის დაკავშირებული ეკონომიკურ განვითარებასთან, მაგრამ ავტონომიური რესპუბლიკის რომელიმე პრიორიტეტის შემადგენელი ნაწილია (მაგ., სკოლების რეაბილიტაცია, სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის განახლება და სხვა). ყველა კაპიტალური პროექტი, რომლისთვისაც ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან გამოყოფილია დაფინანსება, აუცილებელია დაკავშირებული იყოს რომელიმე პრიორიტეტთან.

კაპიტალური პროექტი უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს:

● მშენებლობა-რეაბილიტაციის შემთხვევაში მისი ღირებულება არ უნდა იყოს 50,0 ათას ლარზე ნაკლები და შექმნილი პროდუქტის გამოყენების ვადა 5 წელზე ნაკლები;

● მანქანა-დანადგარების და სხვა აღჭურვილობის, ასევე პროგრამული უზრუნველყოფის შეძენის შემთხვევაში, ერთეულის ან მთლიანი პროექტის ღირებულება არ უნდა იყოს 150,0 ათას ლარზე ნაკლები, ხოლო მათი გამოყენების ვადა 3 წელზე ნაკლები;

● პროექტის ღირებულება უნდა მოიცავს პროექტთან დაკავშირებულ ყველა ხარჯს, მათ შორის, პროექტირების, მოსამზადებელი სამუშაოების, ტრანპორტირების და კანონმდებლობით გათვალისწინებულ გადასახადების ხარჯებს.

შესაძლებელია მხარჯავ დაწესებულებას ჰქონდეს მსგავსი შინაარსის რამდენიმე მცირე კაპიტალური პროექტი და თითოეული მათგანი არ აკმაყოფილებდეს ზემოთ მოცემულ პირობებს, ამ შემთხვევაში აღნიშნული პროექტები შინაარსობრივად უნდა გაერთიანდეს და ჩამოყალიბდეს ერთი პროექტის სახით და შედარებით მცირე პროექტები ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის დანართში წარმოდგენილი იქნება მისი ქვეპროექტების სახით.

შესაძლებელია არსებობდეს ისეთი პროექტები, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებს ზემოთ მოცემულ პირობებს, მაგრამ, მათი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი იყოს კაპიტალური პროექტის სახით.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის კაპიტალური დანართი დაყოფილი იქნება ორ ნაწილად. პირველ ნაწილში წარმოდგენილი იქნება ყველა პროექტის დაფინანსების მოცულობა. დაფინანსების მოცულობა უნდა მოიცავდეს პროექტის მთლიან ღირებულებაზე ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან გაწეულ და დაგეგმილ ხარჯს და წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი ცხრილის მიხედვით:

|კოდი |

|პროექტის პროგრამული კოდი | |

|პრიორიტეტი, რომლის ფარგლებშიც ხორციელდება პროექტი | |

|პროგრამის კოდი და დასახელება რომელსაც წარმოადგენს პროექტი პროგრამულ | |

|კლასიფიკაციაში | |

|პროექტის განმახორციელებელი | |

|პროექტის აღწერა და მიზანი | |

|დეტალური ინფორმაცია პროექტის შესახებ | |

|პროექტის მოსალოდნელი შუალედური შედეგი | |

|პროექტის მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი | |

|პროექტის დაწყების თარიღი | |

|პროექტის დასრულების თარიღი | |

ვინაიდან კაპიტალური პროექტები თავის მხრივ პროგრამული ბიუჯეტის ნაწილია და, შესაბამისად, მათი შესრულების შეფასების ინდიკატორები წარმოდგენილია პროგრამების და ქვეპროგრამების აღწერაში, კაპიტალური ბიუჯეტის დანართი შესრულების შეფასების ინდიკატორების ნაწილს აღარ ითვალისწინებს.

4. ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში და კვარტალური მიმოხილვა

საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის შესაბამისად, ყოველი კვარტალის დასრულებიდან ერთი თვის ვადაში ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობა ამზადებს და უმაღლეს საბჭოს წარუდგენს ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების კვარტალურ მიმოხილვას, ხოლო საბიუჯეტო წლის დასრულებიდან 2 თვის ვადაში – გასული წლის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშს.

ვინაიდან ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით დაგეგმილი პროგრამების და ქვეპროგრამების უმეტესობა გრძელდება მთელი წლის განმავლობაში და ზოგიერთი მათგანის განხორციელება, მათი სპეციფიკიდან გამომდინარე, შესაძლოა იწყებოდეს საბიუჯეტო წლის დაწყებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, შეუძლებელი იქნება კვარტალური მიმოხილვების დროს გაანალიზდეს საანგარიშო პერიოდში მიღწეული შედეგები. ასევე შეუძლებელი იქნება იმ ინდიკატორების გამოყენებით, რომლებიც პროგრამებისთვის ძირითადად გათვლილია გრძელვადიან პერიოდზე, ხოლო ქვეპროგრამებისათვის ერთ საბიუჯეტო წელზე, შეფასდეს წლის გარკვეულ პერიოდში მიღწეული შედეგები.

მიუხედავად იმისა, რომ პროგრამული ბიუჯეტის დანერგვის შემდგომ ძირითადი ყურადღება გამახვილებული იქნება სხვადასხვა პროგრამებისა და ქვეპროგრამების განხორციელებით მიღწეულ შედეგებზე, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების კვარტალურ მიმოხილვაში მაინც ძირითადად წარმოდგენილი იქნება ინფორმაცია დაგეგმილი და ფაქტობრივი ფისკალური მონაცემების შესახებ. საბიუჯეტო პროცესში შიდა კონტროლის მექანიზმის ჩართვის მიზნით მხარჯავი დაწესებულებების შიდა აუდიტის სუბიექტებმა უნდა უზრუნველყონ პროგრამების შესრულების კვარტალური მონიტორინგი და აუდიტი შერჩევითი მეთოდით, რათა შეფასდეს საბოლოო და შუალედური შედეგისკენ წინსვლის პროგრესი.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის ექვსი თვის შესრულების მიმოხილვაში, გარდა ფისკალური მონაცემებისა, ასევე წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია დაგეგმილი პროგრამების მიმდინარეობის შესახებ.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების კვარტალური მიმოხილვებისგან განსხვავებით ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშში, ფისკალურ მაჩვენებლებთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია გასული საბიუჯეტო წლის განმავლობაში განხორციელებული პროგრამების და მიღწეული შედეგების შესახებ.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში უნდა მომზადდეს შემდეგი სტრუქტურის მიხედვით:

თავი პირველი

პირველ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის ბალანსი საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით და მასში ასახული უნდა იყოს ინფორმაცია როგორც გეგმური, ასევე ფაქტობრივი ფისკალური მაჩვენებლების შესახებ (მათ შორის, უნდა გამოიყოს ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის სახსრები, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული სახსრები და დონორების დაფინანსება).

ასევე, აღნიშნული თავი უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შემოსულობების და გადასახდელების მთლიანი მაჩვენებლებისა და ნაშთის ცვლილების შესახებ.

თავი მეორე

მეორე თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის შემოსულობების გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლების შესახებ (ვალდებულებების ზრდის გარეშე) მიმოხილვა და საბიუჯეტო კლასიფიკაციის შესაბამისად მისი ძირითადი კატეგორიების მიხედვით გეგმური და ფაქტობრივი შესრულების მაჩვენებლები; აღნიშნული მაჩვენებლები ჩაშლილი უნდა იყოს არანაკლებ იმავე დონეზე, როგორც ისინი წარმოდგენილი იქნებიან ავტონომიური რესპუბლიკის წლიურ საბიუჯეტო კანონში. ამასთან, ინფორმაცია გრანტების შესახებ წარმოდგენილი უნდა იყოს წყაროების მიხედვით.

თავი მესამე

მესამე თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი ინფორმაცია:

– ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან გაწეული გადასახდელების აგრეგირებული მაჩვენებლები;

– გადასახდელები ფუნქციონალური კლასიფიკაციის ძირითადი კატეგორიების მიხედვით;

– ინფორმაცია საერთო რესპუბლიკური დანიშნულების გადასახდელების ათვისების მდგომარეობის შესახებ;

– ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულებისათვის გადაცემული ფინანსური დახმარების შესახებ, თითოეული ტერიტორიული ერთეულის მიხედვით.

– მთლიანი სალდოს ფაქტობრივი მაჩვენებელი;

– ფინანსური აქტივების ზრდის და კლების მაჩვენებლები;

– ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის თავისუფალი ნაშთის მოცულობა წლის დასაწყისისა და ბოლოსათვის;

– ვალდებულებების კლების მაჩვენებელი, ვალების დაფარვა და დარჩენილი ნაწილის მოცულობა კრედიტორების მიხედვით.

თავი მეოთხე

● მეოთხე თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტით განსაზღვრული პრიორიტეტების ფარგლებში განხორციელებული პროგრამების, ქვეპროგრამების, ღონისძიებების და მიღწეული შედეგების შესახებ.

თავი მეხუთე

● აღნიშნულ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია მხარჯავი დაწესებულებების მიხედვით პროგრამების, ქვეპროგრამების და ღონისძიებებისათვის გამოყოფილი ასიგნებების და მათი ფაქტობრივი შესრულების შესახებ.

ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის წლიური შესრულების ანგარიშს დანართების სახით თან უნდა ახლდეს ინფორმაცია პროგრამებისა და კაპიტალური პროექტების შესრულების შესახებ.

5. ინფორმაცია პროგრამის შესრულების შესახებ

პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პროგრამების მიხედვით დაგეგმილ და ფაქტობრივ ფისკალურ მაჩვენებლებთან დაკავშირებით.

|პროგრამის კოდი |პრიორიტეტის დასახელება |გეგმა |

| | |საკასო შესრულება |

| | | |

| | |მთლიანი დაფინანსება |

| | |მ.შ. რესპუბლიკური ბიუჯეტის საბიუჯეტო სახსრები |

| | |მთლიანი დაფინანსება |

| | |მ.შ. რესპუბლიკური ბიუჯეტის საბიუჯეტო სახსრები |

| | | |

|  |პროგრამა №1-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №2-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №3-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №4-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №5-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |პროგრამა №...-ის დასახელება |  |  |  |  |

|  |სულ პრიორიტეტზე მიმართული სახსრები |  |  |  |  |

● მეორე ნაწილში ავტონომიური რესპუბლიკის წლიური საბიუჯეტო კანონით გათვალისწინებულ ყველა პროგრამაზე, ქვეპროგრამაზე და ღონისძიებაზე წარმოდგენილი უნდა იყოს:

– პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი;

– დასახელება;

– განმახორციელებელი;

– ავტონომიური რესპუბლიკის წლიური საბიუჯეტო კანონის დანართით გათვალისწინებული მოსალოდნელი შედეგი;

– წლის ბოლოსთვის მიღწეული შედეგი;

– შედეგის შეფასების ინდიკატორები;

– განმარტება დაგეგმილთან შედარებით განსხვავებული შედეგის მიღწევის შემთხვევაში.

აღნიშნული ინფორმაცია პროგრამებისა და ქვეპროგრამების მიხედვით მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

|პროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|პროგრამის განმახორციელებელი |  |

|პროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|დაგეგმილი საბოლოო შედეგი |  |მიღწეული შედეგი |  |

|დაგეგმილი საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორი |  |

| |განმარტება |

|მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორი | |

| | |

|№ | |

|საბაზისო მაჩვენებელი | |

|დაგეგმილი მაჩვენებელი | |

|მიღწეული მაჩვენებელი | |

|ცდომილების მაჩვენებელი (%/აღწერა) | |

| | |

|1. |  |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |  |

|არსებობის | | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | | |

|ქვეპროგრამის/ღონისძიების დასახელება |  |

|(პროგრამული კოდი) | |

|ქვეპროგრამის/ღონისძიების განმახორციელებელი |  |

|ქვეპროგრამის/ღონისძიების აღწერა და მიზანი |  |

|დაგეგმილი შუალედური შედეგი |  |მიღწეული შედეგი |  |

|დაგეგმილი შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორი |  |

| |განმარტება |

|მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორი | |

| | |

|№ | |

|საბაზისო მაჩვენებელი | |

|დაგეგმილი მაჩვენებელი | |

|მიღწეული მაჩვენებელი | |

|ცდომილების მაჩვენებელი (%/აღწერა) | |

| | |

|1. |  |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |  |

|არსებობის | | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | | |

პროგრამის/ქვეპროგრამის აღწერაში სხვა ინფორმაციასთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია დაფინანსების წყაროს შესახებ. კერძოდ, არის ეს მუნიციპალიტეტის საკუთარი შემოსავლები თუ არის ტრანსფერი (მათ შორის, მიეთითოს, თუ რომელი სახის, სტრანსფერია), გრანტი ან სხვა სახის დაფინანსების წყარო. განმარტება უნდა გაკეთდეს ასევე იმ შემთხვევაშიც, როცა დაფინანსება განხორციელდა 2 ან მეტი სხვადასხვა წყაროდან.

თუ მნიშვნელოვანია (30%-ზე მეტი) სხვაობა ასიგნებების დაგეგმილ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შორის, განმარტებების გრაფაში მოცემული უნდა იყოს შესაბამისი დასაბუთება, თუ რამ გამოიწვია აღნიშნული.

ამ თავის ბოლოს წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია სარეზერვო ფონდიდან და წინა წლების დავალიანებებისა და სასამართლო გადაწყვეტილებების აღსრულების ფონდიდან გამოყოფილი თანხების შესახებ. ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს ფონდებიდან გამოყოფილი თანხის მოცულობას (გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლები), მიზნობრიობას და თანხის გამოყოფის თარიღს.

6. ინფორმაცია კაპიტალური პროექტის შესრულების შესახებ

● პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პროგრამების მიხედვით დაგეგმილ და ფაქტობრივ ფისკალურ მაჩვენებლებთან დაკავშირებით:

პროგრა მული კოდი |დასახელება |ბიუჯეტიდან

პროექტის მთლიანი დაფინანსება |საანგარიშო პერიოდის წინა წლის ჩათვლით გაწეული საკასო ხარჯი

(საანგარიშო პერიოდის გარდა) |საანგარიშო პერიოდში ბიუჯეტის დაზუსტებული გეგმით გათვალისწი ნებული თანხა |საანგარიშო პერიოდის საკასო შესრულება |შემდგომი წლების პროგნოზი |საკუთარი სახსრებიდან პროექტზე მთლიანად მიმართული თანხები, საანგარიშო პერიოდის ჩათვლით

(ასეთის არსებობის შემთხვევაში) |საკუთარი სახსრებიდან პროექტზე მისამართი თანხები, პროექტის დასრულების ბოლომდე

(ასეთის არსებობის შემთხვევაში) |პროექტის დაწყების ფაქტობრივი თარიღი |პროექტის დასრულების ფაქტობრივი თარიღი | |  |პროექტი №1 |  |  |  |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №1 |  |  |  |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №2 |  |  |  |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №... |  |  |  |  |  | | | | | |  |პროექტი №2 | |  |  |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №1 |  |  |  |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №2 |  |  |  |  |  | | | | | |  |პროექტი №... |  |  |  |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №1 |  |  |  |  |  | | | | | |  | ქვეპროექტი №2 |  |  |  |  |  | | | | | |  |სულ კაპიტალური ბიუჯეტი |  |  |  |  |  | | | | | |

● დანართის მეორე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია თოთოეული პროექტის და ქვეპროექტის ფარგლებში განხორციელებული სამუშაოების შესახებ.

-----------------------

[1] https://matsne.gov.ge/ka/document/view/3265745

დანართი №4

ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის პროგრამული ფორმატით შედგენის მეთოდოლოგია

ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის პრიორიტეტების დოკუმენტი

მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტი არის თვითმმართველი ერთეულის განვითარების ძირითადი გეგმა, რომელშიც მოცემულია ინფორმაცია მუნიციპალიტეტის საშუალოვადიანი განვითარების გეგმების შესახებ. დოკუმენტი უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას როგორც გასულ პერიოდზე, ასევე მომდევნო 4 წლის განმავლობაში მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან დასაფინანსებელ ძირითად პრიორიტეტებისა და პროგრამებზე.

პრიორიტეტების დოკუმენტის შედგენა/განახლებას ძირითადად ახორციელებს ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანო.

მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტის შემუშავებისას თვითმმართველობის ხელმძღვანელმა თანამდებობის პირებმა და შესაბამისმა სამსახურებმა ყურადღება უნდა გაამახვილონ, რომ დაცულ იქნეს შესაბამისობა მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტსა და შესაბამის რეგიონული განვითარების სტრატეგიას შორის.

ადგილობრივ თვითმმართველ ერთეულში ყოველი შემდგომი წლის საბიუჯეტო პროცესი იწყება 1 მარტიდან, როდესაც საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის 76-ე მუხლის შესაბამისად, მუნიციპალიტეტის მერი გამოსცემს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტის შედგენა/განახლების სამუშაოების ორგანიზების შესახებ.

ამ მეთოდოლოგიით განსაზღვრული სამუშაო ჯგუფი ამზადებს პრიორიტეტების დოკუმენტის პირველად ვარიანტს, რომელსაც იწონებს მუნიციპალიტეტის მერი 15 აგვისტომდე. მუნიციპალიტეტის შესაბამისი საბიუჯეტო ორგანიზაციები და მათში შემავალი სტრუქტურული ერთეულები იწყებენ მუშაობას საბიუჯეტო განაცხადზე პრიორიტეტის დოკუმენტის პირველადი ვარიანტის ფარგლებში მოწონებული ასიგნებების და რიცხოვნობის ზღვრული ოდენობის მიხედვით.

თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანო მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტს თვითმმართველობის წარმომადგენლობით ორგანოს და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, წლიური ბიუჯეტის პროექტთან ერთად, წარუდგენს ყოველი წლის არაუგვიანეს 15 ნოემბრისა. საბიუჯეტო განაცხადი მზადდება ბიუჯეტის მართვის ელექტრონული სისტემის (E-Budget) მეშვეობით.

ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში შემავალი ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეული მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტს ასევე წარუდგენს ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა სამინისტროს ავტონომიური რესპუბლიკის მიერ დადგენილი წესის შესაბამისად.

ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი

მუნიციპალიტეტის მერის მიერ (არაუგვიანეს 1 მარტამდე) გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით მიზანშეწონილია განისაზღვროს და დარეგულირდეს შემდეგი საკითხები:

1. განისაზღვროს ბრძანების მიზანი - პრიორიტეტების დოკუმენტისა და საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის მომზადება/განახლება, შემდგომი წლის ბიუჯეტის პროექტის მომზადება.

2. მუნიციპალური სამსახურების კოორდინაციის მიზნით სამუშაო ჯგუფის შექმნა. ჯგუფს სასურველია ხელმძღვანელობდეს მერი ან მერის ის მოადგილე, რომელიც კურირებს საბიუჯეტო პროცესს, ჯგუფის შემადგელობაში უნდა შედიოდნენ მერის მოადგილეები, მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ხელისუფლების სტრუქტურული ერთეულების ხელმძღვანელები და ყველა სფეროს წამყვანი თანამდებობის პირები. საჭიროების შემთხვევაში, ბიუჯეტის პროგრამული ფორმატით შედგენისას კონსულტაციების მიღების მიზნით, კომისიაში შესაძლებელია მოწვეულ იქნეს შესაბამისი დარგის სპეციალისტიც.

3. აქტით უნდა დადგინდეს კონკრეტული ვადები, თუ როდის უნდა მოხდეს შესაბამისი სამსახურების (მათ შორის, მუნიციპალური სსიპ-ის/ა(ა)იპ-ის მიერ საფინანსო სამსახურისათვის პრიორიტეტების დოკუმენტის, საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის და ბიუჯეტის პროექტის მომზადებისათვის შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდება კანონით დადგენილი ვადების გათვალისწინებით. მუნიციპალური სამსახურების, მათ შორის საფინანსო სამსახურის მიერ, ინფორმაცია უნდა დამუშავდეს და მოცემულ იქნეს საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის მოთხოვნებისა და ამ მეთოდოლოგიით დადგენილი ფორმების შესაბამისად.

4. აქტით უნდა განისაზღვროს სამუშაო ჯგუფის შეკრების პერიოდულობა.

მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტის სტრუქტურა

პრიორიტეტების დოკუმენტი მიზანშეწონილია შედგებოდეს 3 თავისგან და მასში მოცემული უნდა იყოს შემდეგი ინფორმაცია, შემდეგი თანმიმდევრობით:

თავი I. ზოგადი ინფორმაცია მუნიციპალიტეტის შესახებ

პირველი თავი უნდა მოიცავდეს შემდეგ ინფორმაციას მუნიციპალიტეტის შესახებ:

✓ დასახელება; რაიონული ცენტრი; მუნიციპალიტეტში ქალაქის, დაბის, თემის და სოფლის რაოდენობა;

✓ ფართობი (%-ულად რეგიონთან, ქვეყანასთან); გზების სიგრძე;

✓ მოსახლეობის რაოდენობა (%-ულად რეგიონთან, ქვეყანასთან);

✓ ქალაქად/სოფლად მაცხოვრებლი; ქალის/კაცის, 0-5 წლამდე ბავშვების, სკოლის ასაკის ბავშვების და პენსიონერთა რაოდენობა;

✓ მოსახლეობის სიმჭიდროვე;

✓ სოციალურად დაუცველთა რაოდენობა;

✓ მაღალმთიან დასახლებებში მაცხოვრებლების რაოდენობა;

✓ ბიუჯეტის მოცულობა (მიმდინარე წლის);

✓ სხვა ინფორმაცია მუნიციპალიტეტის შესახებ.

თავი II. ძირითადი ფინანსური მაჩვენებლები

2.1 შემოსავლების და ხარჯების აგრეგირებული მაჩვენებელი

✓ ბიუჯეტის შემოსულობები (საბიუჯეტო კლასიფიკაციის ძირითადი მუხლების და დაფინანსების წყაროების მიხედვით) გასული, მიმდინარე, დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი 3 წლისათვის. დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი 3 წლისათვის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მისაღები შემოსულობების პროგნოზირება ხორციელდება გასული ორი და მიმდინარე წლების შემოსავლების ტენდენციის გათვალისწინებით. ამასთან, პროგნოზირებისას გასათვალისწინებელია, რომ მხედველობაში არ უნდა იქნეს მიღებული სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული ის სახსრები, რომლებიც უკავშირდებოდა ერთჯერადი ხასიათის ღონისძიებებს (სტიქიის შედეგების ლიკვიდაცია, კულტურული და სპორტული ერთჯერადი ღონისძიებების დაფინანსება და სხვა);

✓ ბიუჯეტის გადასახდელებს (საბიუჯეტო კლასიფიკაციის ძირითადი მუხლებისა და დაფინანსების წყაროების მიხედვით) გასული, მიმდინარე, დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი 3 წლისათვის.

✓ ბიუჯეტის ბალანსს საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით გასული, მიმდინარე წლის, დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი 3 წლისათვის

2. გასული და მიმდინარე წლის ბიუჯეტების შესრულება

✓ ამ ქვეთავში მოცემული უნდა იყოს ძირითად საკითხები გასული წლის ბიუჯეტის შესრულებიდან და მიმდინარე წლის ბიუჯეტის 6 თვის შესრულება.

თავი III. მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტები და პროგრამები საშუალოვადიან პერიოდში

ამ თავში ინფორმაცია მოცემული უნდა იყოს დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომ 3 წლისათვის. პრიორიტეტების დოკუმენტის პირველ ვარიანტში ამ თავით განისაზღვრება მხოლოდ თითოეული პრიორიტეტის ფარგლებში ასიგნებების და რიცხოვნობის ზღვრული მოცულობები მუნიციპალიტეტის საკუთარი შემოსულობების ფარგლებში, ასევე პრიორიტეტის მთლიანი დაფინანსების საპროგნოზო მაჩვენებელი მომდევნო 4 წლისათვის. პრიორიტეტის ფარგლებში გათვალისწინებული პროგრამების აღწერა და მიზნები. პრიორიტეტების გადამუშავებულ ვარიანტში, რომელიც წარედგინება საკრებულოს საბიუჯეტო განაცხადთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდგომი 4 წლის განმავლობაში თითოეული პრიორიტეტის ფარგლებში მუნიციპალიტეტის წლიური ბიუჯეტიდან დაფინანსებული ყველა პრიორიტეტის და პროგრამის/ქვეპროგრამის აღწერა, მიზნები და ამოცანები, მოსალოდნელი შედეგები და შესრულების შეფასების ინდიკატორები.

პრიორიტეტების დოკუმენტით განსაზღვრული პრიორიტეტული სფეროები და მათი დაფინანსების დინამიკა პირველ რიგში უნდა ეფუძნებოდეს მუნიციპალიტეტის საჭიროებებს, უნდა უზრუნველყოფდეს იმ პრობლემების მოგვარებას რაც დასტურდება ადგილობრივ მოსახლეობასთან კონსულტაციით. პრიორიტეტების დაფინანსების განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის საკუთარი და დელეგირებული უფლებამოსილებები, რაც მოქმედი კანონმდებლობით გააჩნიათ მუნიციპალიტეტებს. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა გამახვილდეს პრიორიტეტების დოკუმენტის საშემოსავლო ნაწილის საპროგნოზო მაჩვენებლებზე, კერძოდ, აუცილებლად გათვალისწინებული უნდა იყოს ის ფინანსური რესურსები, რისი მობილიზების რეალური საშუალება არსებობს და არ მოხდეს ფინანსური რესურსის არარეალურ გათვლებზე საშუალოვადიანი მიზნებისა და ამოცანების დასახვა. ადგილობრივმა თვითმმართველობებმა პრიორიტეტების განსაზღვრისას ასევე მხედველობაში უნდა მიიღონ ქვეყნის საერთო პოლიტიკა, ცენტრალური ხელისუფლების დასახული პირორიტეტები, ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტით განსაზღვრული საშუალოვადიანი ფისკალური მაჩვენებლები.

საშუალოვადიანი პროგნოზის მომზადებისას მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელმა ორგანოებმა უნდა იხელმძღვანელონ პროგნოზის შედგენის მომენტისთვის მოქმედ (წინა წელს მომზადებული) პრიორიტეტების დოკუმენტში განსაზღვრული ასიგნებების ზღვრული მოცულობებით, არსებული ტენდენციებით და იმ გეგმების გათვალისწინებით, რაც გაწერილია მუნიციპალიტეტთან დაკავშირებული სხვადასხვა სტრატეგიებით და სამოქმედო გეგმებით (მაგ: დეცენტრალიზაციის სტრატეგია, რეგიონული განვითარების სტრატეგია და სხვა). მთლიანი ასიგნებების, შესაბამისად, შემოსულობების ზღვრული მოცულობის გაზრდა, მუნიციპალიტეტის საკუთარი შემოსავლების ნაწილში შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი დასაბუთებული საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურების შესაბამისად.

დოკუმენტში უნდა გაიმიჯნოს პრიორიტეტის და პროგრამების დაფინანსების ოდენობა არსებული (მიმდინარე) პოლიტიკის განხორციელების მიზნებისა და ახალი ინიციატივების მიზნებისათვის.

მე-3 თავის პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პრიორიტეტების დაფინანსების ზღვრული ოდენობისა (საკუთარი შემოსავლების ფარგლებში) და ჯამური დაფინანსების მიხედვით და იგი მიზანშეწონილია მოცემული იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

ასიგნებისა და რიცხოვნობის ზღვრული ოდენობა (საკუთარი შემოსულობების ფარგლებში)

თანხა ათას ლარებში

|პრიორიტეტის კოდი |პრიორიტეტის |რიცხოვნობა |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი წელი |

| |დასახელება | | |+1 |+2 |

პრიორიტეტის მთლიანი დაფინანსება (არსებული პოლიტიკის დასაფინანსებლად)

თანხა ათას ლარებში

|პრიორიტეტის|პრიორიტეტის დასახელება |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი წელი +1 |დასაგეგმი წელი +2 |დასაგეგმი წელი +3 |

|კოდი | | | | | |

| 01 00 |მმართველობა და საერთო დანიშნულების ხარჯები | | | | |

| 02 00 |ინფრასტრუქტურის განვითარება |  |  |  |  |

| 03 00 |დასუფთავება და გარემოს დაცვა | | | | |

| 04 00 |განათლება |  |  |  |  |

| 05 00 |კულტურა, ახალგაზრდობა და სპორტი | | | | |

| 06 00 |ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური უზრუნველყოფა | | | | |

|სულ ბიუჯეტი |  |  |  |  |

პრიორიტეტის მთლიანი დაფინანსება (არსებული პოლიტიკის და ახალი ინიციატივების დასაფინანსებლად ჯამურად)

თანხა ათას ლარებში

|პრიორიტეტის|პრიორიტეტის დასახელება |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი წელი +1 |დასაგეგმი წელი +2 |დასაგეგმი წელი +3 |

|კოდი | | | | | |

| 01 00 |მმართველობა და საერთო დანიშნულების ხარჯები | | | | |

| 02 00 |ინფრასტრუქტურის განვითარება |  |  |  |  |

| 03 00 |დასუფთავება და გარემოს დაცვა | | | | |

| 04 00 |განათლება |  |  |  |  |

| 05 00 |კულტურა, ახალგაზრდობა და სპორტი | | | | |

| 06 00 |ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური უზრუნველყოფა | | | | |

|სულ ბიუჯეტი |  |  |  |  |

იმ შემთხვევაში, თუ მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან ფინანსდება ან იგეგმება ისეთი პრიორიტეტის დაფინანსება, რომელიც არ არის წარმოდგენილი პრიორიტეტების ზემოაღნიშნულ ჩამონათვალში, შესაძლებელია ჩამონათვალს შემდგომი რიგითი კოდით, დაემატოს პრიორიტეტის დასახელება. მაგ: პრიორიტეტის კოდი - 07 00 „ეკონომიკის განვითარების ხელშეწყობა“.

პრიორიტეტების ჯამური დაფინანსების წარმოდგენის შემდგომ, პრიორიტეტების დოკუმენტის პირველად ვარიანტში მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია თითოეული პრიორიტეტის დაფინანსებაზე ცალ-ცალკე. ინფორმაცია მოცემული უნდა იყოს პრიორიტეტში შემავალ ყველა პროგრამაზე, შესაბამისი ასიგნებებით და პროგრამის აღწერით.

პროგრამები მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

თანხა ათას ლარებში

|პროგრამული |პროგრამის დასახელება |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი წელი +1 |დასაგეგმი წელი +2 |დასაგეგმი წელი +3 |

|კოდი | | | | | |

|  |  |  |  |  |  |

|  |  |  |  |  |  |

| | | | | | |

| | | | | | |

|  |  |  |  |  |  |

|პრიორიტეტის დასახელება (სულ ჯამი) |  |  |  |  |

შემდგომ თითოეულ პროგრამაზე წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი ინფორმაცია:

✓ პროგრამის დასახელება და პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი;

✓ პროგრამის აღწერა და მიზანი;

პრიორიტეტების დოკუმენტის გადამუშავებულ ვარიანტში, რომელიც საკრებულოს წარედგინება 15 ნოემბრამდე წლიური ბიუჯეტის პროექტთან ერთად პროგრამების/ქვეპროგრამების შესახებ ინფორმაცია წარმოდგენილი უნდა იყოს პროგრამული ბიუჯეტის დანართით.

ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის პროგრამული ბიუჯეტი

პროგრამა

პროგრამა წარმოადგენს ადგილობრივი თვითმმართველობის მიერ დასახული პრიორიტეტების მიზნების მისაღწევად განსახორციელებელი ღონისძიებების ერთობლიობას, რომლებიც დაჯგუფებულია მსგავსი შინაარსის მიხედვით და ხორციელდება გრძელვადიან პერიოდში ერთი საბოლოო შედეგის მისაღწევად. პროგრამის განხორციელებაზე საერთო პასუხისმგებლობა ეკისრება თვითმმართველობის აღმასრულებელ ორგანოს. მუნიციპალიტეტის სამსახურები (მათ შორის, მუნიციპალური სსიპ, ააიპ) შესაძლებელია იყოს როგორც ერთი, ასევე რამდენიმე პროგრამის განმახორციელებელი.

წლიური ბიუჯეტით განსაზღვრული პროგრამისათვის აუცილებელია შესაბამისი წლის მუნიციპალური ბიუჯეტით გამოყოფილი იყოს ასიგნებები და ჰქონდეს შესაბამისი პროგრამული კოდი.

უმეტეს შემთხვევაში პროგრამები თავისი შინაარსით არის გრძელვადიანი და მუდმივი, თუმცა, შესაძლებელია, სპეციფიკიდან გამომდინარე, არსებობდეს პროგრამები, რომელთა ფარგლებში დაგეგმილი საბოლოო შედეგის მიღწევა შესაძლებელია ერთი ან რამდენიმე წლის განმავლობაში.

პროგრამები, შესაბამისი აღწერით, მიზნებით, შედეგებით და საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორებით (საბაზისო და მიზნობრივი მაჩვენებლების, ცდომილების ალბათობის აღწერისა და შესაძლო რისკების მითითებით) მოცუმული უნდა იყოს მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტის მე-3 თავში და მუნიციპალიტეტის წლიური ბიუჯეტის მე-2 თავში.

პროგრამა შესაძლებელია იყოს რამდენიმე ტიპის, მაგრამ ყველა მათგანი უნდა წარმოადგენდეს იმ ღონისძიებების ერთობლიობას, რომლებიც ემსახურებიან საერთო საბოლოო შედეგების მიღებას, პრიორიტეტის მიზანს. პროგრამას უნდა ჰქონდეს მისი მიზანი და ბიუჯეტი.

პროგრამა შინაარსით ძირითადად შეიძლება იყოს:

✓ მართვის და რეგულირების

პროგრამა განეკუთვნება ამ ტიპს, თუ იგი მოიცავს ისეთ ღონისძიებებს, რომლებიც ადმინისტრაციული ხასიათისაა და ხელს უწყობს სისტემის გამართულ ფუნქციონირებას.

მართვისა და რეგულირების პროგრამის ხარჯების გაანგარიშება/განფასება, ინდივიდუალური ხასიათისაა. თუმცა შესაძლებელია მისი გაანგარიშებისას გათვალისწინებული იქნეს შემდეგი გარემოებები: პროგრამისათვის (მაგ. წლიური ბიუჯეტით საკრებულოს, გამგეობის, მუნიციპალური ააიპ-ის, სსიპ-ის დაფინანსება) უნდა ჩამოყალიბდეს პროგრამის აღწერა და მიზნები. აღნიშნული მიზნების მისაღწევად საჭირო ღონისძიებების განფასების მიზნით შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს გასულ და მიმდინარე წლებში პროგრამის ადმინისტრირებაზე გაწეული ხარჯები, რომლის მიხედვითაც შესაძლებელია გაანგარიშებულ იქნეს კაც/საათი ან კაც/დღე.

პირობითად განისაზღვრება ერთი ადამიანის ხარჯი დღეში/საათში - ფაქტობრივი ადმინისტრაციული (ოფისი, კომუნალური და სხვა) ხარჯები (გარდა შრომის ანაზღაურება) იყოფა მთლიან საშტატო რიცხოვნობაზე, საიდანაც მიიღება ერთი ადამიანის ხარჯი დღეში/საათში შრომის ანაზღაურების გარდა. შემდეგ გამოითვლება ერთი ადამიანის საშუალო შრომის ანაზღაურება დღეში/საათში და სულ ერთი ადამიანის ხარჯი დღეში. ამის შემდეგ განისაზღვრება ხარჯები ღონისძიების მიხედვით, იმის გათვალისწინებით, თუ რამდენი ადამიანი რამდენი საათის/დღის განმავლობაში ასრულებს შესაბამის ღონისძიებას.

იმ შემთხვევაში, თუ პროგრამის ფარგლებში დაგეგმილია რაიმე კონკრეტული მომსახურების გაწევა, ან, მაგალითად, გარკვეული ტექნიკის ან ინვენტარის შესყიდვა, გათვალისწინებული უნდა იქნეს შესაბამისი ღონისძიებისთვის საჭირო ხარჯები.

✓ მომსახურების მიწოდების

ამ ტიპის პროგრამა ორიენტირებულია კონკრეტულ გრძელვადიან შედეგებზე ან/და ემსახურება მუდმივ მიზანს. ასეთ პროგრამებში ერთიანდება ისეთი ღონისძიებები, რომლებიც უშუალოდ მომსახურებას უწევს ბენეფიციარს და არ ახდენს მის სუბსიდირებას. მისი ქვეპროგრამებისთვის მოკლევადიანი შედეგები განისაზღვრება კონკრეტული რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლებით. ასეთ შემთხვევაში მუნიციპალური დაფინანსებით ხორციელდება ისეთი ღონისძიებები, რომელთა ბენეფიციარიც პირდაპირ მოსახლეობა ან მათი მომსახურე არამომგებიანი დაწესებულებებია.

ამ ტიპის პროგრამის ხარჯების გაანგარიშება/განფასება შესაძლებელია განხორციელდეს ბენეფიციარების რაოდენობის მიხედვით, ასევე, საჭიროების შემთხვევაში, გაანგარიშებისას უნდა დაემატოს პროგრამის ფარგლებში დასაქმებულთა გათვალისწინებით ხარჯები კაც/საათების მიხედვით, როგორც ეს გამოითვლება მართვისა და რეგულირების ტიპის პროგრამების შემთხვევაში.

✓ სუბსიდირების

მსგავსი ტიპის პროგრამების ქვეპროგრამები და ღონისძიებები მიზნად ისახავენ სხვადასხვა სოციალური ფენის ან ობიექტების სუბსიდირებას, სახელმწიფოს/მუნიციპალიტეტის მხრიდან დახმარების და თანამონაწილეობის სახით. სუბსიდირების პროგრამების ქვეპროგრამების შეფასების ინდიკატორები ასევე გამოისახება რაოდენობრივ ინდიკატორებში, ხოლო პროგრამის საბოლოო შედეგი ხშირ შემთხვევაში იქნება მოსახლეობის გარკვეული ფენის მდგომარეობის ან გარკვეული სფეროს მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესების გამოხატულება, რომელიც ასევე, შეფასდება სათანადო ინდიკატორებით.

ამ შემთხვევაში ხარჯების გაანგარიშება განხორციელდება რაოდენობრივი მაჩვენებლების მიხედვით (ბენეფიციარების რაოდენობა, ცალკეული ობიექტების რაოდენობა), ასევე, საჭიროების შემთხვევაში გაანგარიშებისას უნდა დაემატოს პროგრამის ფარგლებში დასაქმებულთა გათვალისწინებით ხარჯები კაც/საათების მიხედვით, როგორც ეს გამოითვლება მართვისა და რეგულირების ტიპის პროგრამების შემთხვევაში.

✓ ინფრასტრუქტურული/კაპიტალური

აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში განსახორციელებელი ქვეპროგრამები ძირითადად ემსახურება სხვადასხვა ინფრასტრუქტურის განვითარებას, მშენებლობას, რეაბილიტაციას ან აღჭურვას. პროგრამის შუალედური შედეგი უმეტეს შემთხვევაში იქნება მსხვილი ობიექტის და ობიექტთა ჯგუფის გამართული ინფრასტრუქტურა, ხოლო საბოლოო შედეგი ის ეფექტი, რასაც აღნიშნული ინფრასტრუქტურა ემსახურება. მსგავსი პროგრამების შეფასების ინდიკატორების უმეტესობის გამოსახვა შესაძლებელია რაოდენობრივ ინდიკატორებში. ამ ტიპის პროგრამების უმრავლესობა თავის მხრივ მოხვდება კაპიტალური ბიუჯეტის დანართშიც.

პროგრამის ხარჯი გაიანგარიშება კონკრეტული ღონისძიების განსახორციელებლად (მშენებლობა, რეაბილიტაცია, აღჭურვა) საჭირო ფინანსური რესურსის მიხედვით. იმ შემთხვევაში, თუ პროგრამის განხორციელება დაკავშირებულია ინტელექტუალურ შრომასთან, დაემატება ხარჯები კაც/საათების მიხედვით.

პროგრამა ხანგრძლივობის მიხედვით შეიძლება იყოს:

✓ მიმდინარე (მუდმივი) – როდესაც მოიცავს ისეთ საკითხებს, რაც მუნიციპალიტეტის კანონმდებლობით განსაზღვრული ძირითადი ფუნქციაა და მუდმივად ხორციელდება;

✓ მრავალწლიანი – როდესაც ემსახურება რომელიმე პრობლემის გადაწყვეტას, ახალი სისტემის ან მომსახურების დანერგვას და ა.შ. პროგრამების უმეტესობა მრავალწლიანი უნდა იყოს, ვინაიდან ის უნდა ემსახურებოდეს გლობალური საბოლოო შედეგის მიღწევას, ისეთი ტიპის ღონისძიებები, რომელთა საბოლოო შედეგი მალევე მიიღწევა (ერთი წლის მანძილზე) ძირითად შემთხვევაში უნდა ჩამოყალიბდეს ქვეპროგრამების სახით, რომელიც თავის მხრივ პროგრამის შემადგენელი ნაწილია.

✓ ერთწლიანი (მოკლევადიანი) – იშვიათ სპეციფიკურ შემთხვევაში, როდესაც პროგრამის საბოლოო მიზნის მიღწევა შესაძლებელია ერთი საანგარიშო წლის განმავლობაში, პროგრამა შესაძლოა მოკლევადიანიც იყოს. მოკლევადიანი პროგრამა შესაძლებელია იყოს იმ შემთხვევაში, თუ შედეგი რომელიც პროგრამის დასრულების შედეგად მიიღწევა საბოლოოა და იგი, თავის მხრივ, არ წამოადგენს სხვა პროცესის შემადგენელ ნაწილს.

ქვეპროგრამა

პროგრამების გამოკვეთის შემდეგ შესაძლებელია (უმეტეს შემთხვევაში ესეც ხდება) მისი კვლავ დაყოფა ძირითად მიმართულებებად ანუ ქვეპროგრამებად. ქვეპროგრამა თავის მხრივ წარმოადგენს კონკრეტული შედეგის მისაღებად აუცილებელი ღონისძიებების ერთობლიობა, ქვეპროგრამებიც შინაარსობრივად იყოფა იმავე ტიპებად, როგორც პროგრამები.

ქვეპროგრამა დაკავშირებულია შუალედურ შედეგებთან, მისი განხორციელების შემდეგ უნდა მიიღწეს კონკრეტული მდგომარეობა, რაც, თავის მხრივ, ხელს უწყობს პროგრამის საბოლოო შედეგის მიღწევას. ქვეპროგრამა ძირითადად უნდა გაიწეროს დასაგეგმი წლის მასშტაბით, მას უნდა ჰქონდეს კონკრეტული შედეგი, რისი მიღწევაც შესაძლებელია ერთი საანგარიშო წლის მანძილზე.

მუნიციპალიტეტის წლიურ ბიუჯეტში წარმოდგენილი უნდა იყოს თითოეული ქვეპროგრამის დაფინანსების მოცულობა, აღწერა, მიზანი, შედეგი და მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორების საბაზისო და სამიზნე მაჩვენებლები. რიგი ქვეპროგრამებისა ასევ მოცემული უნდა იყოს პრიორიტეტების დოკუმენტში. პრიორიტეტების დოკუმენტში ამა თუ იმ ქვეპროგრამის წარმოდგენის მიზანშეწონილობა განისაზღვრება რამდენიმე მაჩვენებლით: თუ პროგრამა ზოგადი ხასიათიაა და მასზე მოცემული ინფორმაცია (აღწერა და მიზნები) არ ქმნის ნათელ წარმოდგენას გამოყოფილი ასიგნებების მიზნობრიობის შესახებ მიზანშეწონილია ესეთი პროგრამა ჩაიშალოს ქვეპროგრამებად; სხვა ქვეპროგრამებთან შედარებით დიდია ამ ქვეპროგრამის ასიგნებების მოცულობა; ქვეპროგრამის ხანგრძლივობა 1 წელზე მეტია და მარტივად პროგნოზირებადია მისი ასიგნებების ზღვრული მოცულობების განსაზღვრა მომავალი წლებისათვის და სხვა.

მისი შინაარსიდან და მოცულობიდან გამომდინარე, ქვეპროგრამა შესაძლოა თავის მხრივ კიდევ იშლებოდეს ქვეპროგრამებად და ღონისძიებებად, რომელთათვის წლიური ბიუჯეტში ასიგნებების განსაზღვრა და ცალკე პროგრამული კოდის მინიჭება არაა სავალდებულო. ამ დონის ქვეპროგრამისა და ღონისძიების წლიურ ბიუჯეტში დამოუკიდებელ კოდად ასხვა ყოველ კონკრეტული შემთხვევში მუნიციპალიტეტის გადასაწყვეტია. თუმცა ასეთი ქვეპროგრამებისა და ღონისძიებების აღწერა აუცილებელია წლიური ბიუჯეტის მე-2 თავის იმ ნაწილში, სადაც ამ მეთოდოლოგიით მოცემულ ფომაში შესავსებია ქვეპროგრამის/ღონისძიების აღწერის გრაფა.

შუალედური და საბოლოო შედეგები

პროგრამული ბიუჯეტის, როგორც შედეგზე ორიენტირებული ბიუჯეტის, ძირითადი მიზანი არის ის, თუ რამდენად კარგად არის წარმოდგენილი ის შედეგი, რისთვისაც ესა თუ ის პროგრამა ხორციელდება. პროგრამულ ბიუჯეტში გამოიყენება შუალედური (output) და საბოლოო (outcome) შედეგები.

საბოლოო შედეგი შინაარსით გლობალურია და ძირითადად პროგრამების შედეგს წარმოადგენს. ეს არის მდგომარეობა, რომელიც წინასწარ დაგეგმილი და გაანალიზებული პოლიტიკის განხორციელების შედეგად უნდა დადგეს. საბოლოო შედეგი გულისხმობს გარკვეული პრობლემის სრულად აღმოფხვრას, არსებითად ახალი მდგომარეობის დამყარებას, ახალი წესის დანერგვას, მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას შესაბამის სფეროში, რომელიც გავლენას ახდენს ქვეყნის პრიორიტეტებზე. საბოლოო შედეგის მიღწევა უმეტეს შემთხვევაში მხოლოდ მრავალ-წლიანი მცდელობის შემდეგ მიიღწევა და მისი დადგომა ხშირ შემთხვევაში გულისხმობს პროგრამის მთლიანად ან არსებული ფორმით არსებობის შეწყვეტას. თუმცა ისეთი პროგრამებისთვის, რომლებიც თავისი შინაარსით მუდმივია და ემსახურება მუნიციპალიტეტის მიერ განსახორციელებელ ძირითად საქმიანობას, საბოლოო შედეგიც ზოგადი ხასიათისაა, მდგომარეობის სტაბილურად შენარჩუნებაზე ან გაუმჯობესებაზე მიმართული და დასახული შედეგის მიღწევა ამ შემთხვევაში ვერ იქნება პროგრამის დასრულების ნიშანი.

შუალედური შედეგი საბოლოო შედეგისგან განსხვავებით თავისი შინაარსით წარმოადგენს პროგრამის ფარგლებში კონკრეტული ქვეპროგრამების/ღონისძიებების გატარების შედეგად მიღებულ პროდუქტს. ის ბევრად უფრო კონკრეტულია, ვიდრე საბოლოო შედეგი, უმეტეს შემთხვევაში გამოისახება კონკრეტული ციფრებით ან სხვა რაოდენობრივ გამოხატულებაში და წარმოადგენს არა პროგრამის დასრულების ნიშანს, არამედ მისი საბოლოო მიზნის მიღწევისკენ გადადგმულ ნაბიჯებს და, თავის მხრივ, ზომავს ამ გზაზე მიღწეულ პროგრესს.

შესაბამისად, საბოლოო შედეგები განისაზღვრება პროგრამისათვის, ხოლო შუალედური შედეგები – მისი ქვეპროგრამებისთვის. განსახვავებულია მათი შესრულების შეფასების ინდიკატორებიც.

საბოლოო შედეგის მიღწევის ვადად განისაზღვრება პროგრამის მიმდინარეობის პერიოდი, ხოლო შუალედური შედეგის შესრულებისთვის მისი დადგომის ვადა უმეტეს შემთხვევაში ერთწლიანია (საბიუჯეტო წელზე მიბმული). შუალედური შედეგები, თავის მხრივ, შესაძლებელია საბოლოო შედეგის მიღწევისკენ პროგრესის მაჩვენებლად იქნეს გამოყენებული.

პროგრამული ბიუჯეტის შედგენისას მუნიციპალიტეტების მხრიდან დიდი ყურადღება უნდა დაეთმოს საბოლოო და შუალედური შედეგების სწორად ჩამოყალიბებას. შედეგი უნდა ასახავდეს იმ სამომავლო მდგომარეობას, რისთვისაც ხორციელდება პროგრამა და მისი ქვეპროგრამა. შედეგები ჩამოყალიბებული უნდა იყოს ნათლად და კონკრეტულად, ხოლო მისი მიღწევის გზები წარმოდგენილი უნდა იყოს პროგრამის (ქვეპროგრამის/ღონისძიების) აღწერაში. შუალედური და საბოლოო შედეგების სწორად და ნათლად ჩამოყალიბება იძლევა შესაძლებლობას სწორად და მარტივად შეფასდეს მიღწეული შედეგები. აუცილებელია გაანალიზდეს მიზეზები დაგეგმილ და მიღწეულ შედეგებს შორის განსხვავებების არსებობის შემთხვევაში, რათა შემდგომში მოხდეს ხარვეზების გათვალისწინება და გამოსწორება.

პროგრამების საბოლოო შედეგებზე პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტის თანამდებობის პირები, მენეჯმენტი, ვინაიდან სწორედ ისინი გეგმავენ და მართავენ პროგრამებს, ხოლო პროგრამების ფარგლებში დაგეგმილი ქვეპროგრამებისა და ღონისძიებების შედეგების მიღწევაზე პასუხისმგებელი უნდა იყოს მისი განმახორციელებელი კონკრეტული მუნიციპალური სამსახური (მუნიციპალური ააიპ, სსიპ, შპს, ვისაც უშუალოდ ევალება ქვეპროგრამის (ღონისძიების) განხორციელება).

პროგრამის საბოლოო შედეგი უმეტეს შემთხვევაში ერთია, ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლოა პროგრამის ფარგლებში რამდენიმე საბოლოო შედეგი იყოს განსაზღვრული, თუმცა ზოგადად არსებული პროგრამების მოცულობების და არსებული პრაქტიკის გათვალისწინებით (ძირითადად პროგრამები გლობალური ხასიათისაა და საბოლოო შედეგიც შესაბამისად, გლობალურია). თითოეულ პროგრამაზე მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს არაუმეტეს 3 საბოლოო შედეგისა.

შესრულების შეფასების ინდიკატორები

პროგრამების, ქვეპროგრამების და მათ ფარგლებში განსახორციელებლი ღონისძიებების აღწერა წარმოადგენს შესრულების შეფასების ინდიკატორების შემუშავების ბაზას. შესრულების ინდიკატორი წარმოადგენს მიღწეული შედეგების შეფასების საშუალებას, თუ რამდენად აღწევს პროგრამა დასახულ მიზნებს. შეფასების ინდიკატორების განსაზღვრისას აუცილებელია კარგად მოხდეს გააზრება, თუ რა განსხვავებაა პროგრამის საბოლოო შედეგსა და მისი ქვეპროგრამების ფარგლებში მისაღწევ შუალედურ შედეგებს შორის. პროგრამის საბოლოო შედეგი არის ის სასურველი მდგომარეობა, რომლითაც ფართო საზოგადოება ისარგებლებს, ხოლო ქვეპროგრამების ფარგლებში მისაღები შუალედური შედეგები წარმოადგენს კონკრეტულ და გაზომვად ერთეულებში მოცემულ ინფორმაციას, როგორიცაა: მიღებული პროდუქტების რაოდენობა, გაწეული მომსახურების ხარისხი, ბენეფიციართა რაოდენობა და ა.შ. საბოლოო შედეგის ინდიკატორი ზომავს პროგრამის ძირითადი მისიის განხორციელებას და ხშირად მისი გაზომვა ერთწლიან პერიოდზე შეუძლებელია. შესაბამისად, პროგრამის საბოლოო შედეგის ინდიკატორი მრავალწლიანია ან მოიცავს პროგრამის განხორციელების მთელ ვადას და წლიური შეფასებისთვის შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს პროგრესის მაჩვენებლები, ანუ საბოლოო შედეგის მისაღწევად განსახორციელებელ ღონისძიებათა რა ნაწილია შესრულებული საანგარიშო პერიოდის ბოლოს. საბოლოო შედეგების შეფასების ინდიკატორები არ შეიძლება იყოს ერთჯერადი და მოკლევადიანი, შესრულების შეფასების პროცესი განგრძობითი პროცესია და უნდა მიისწრაფოდეს ხარისხის მუდმივი კონტროლისაკენ. შესრულების შეფასების ინდიკატორების ჭარბად გამოყენება ასევე, არაეფექტურ შედეგს იძლევა, შესაბამისად, თითოეულ მოსალოდნელ შედეგზე წარმოდგენილი უნდა იყოს არაუმეტეს 5 ინდიკატორი.

გასათვალისწინებელია, რომ მართვის და რეგულირების ტიპის პროგრამებსა და ქვეპროგრამებზე, რომლებიც წმინდა ადმინისტრაციული ხასიათისაა, შესრულების შეფასების ინდიკატორების წარმოდგენა აუცილებელი არ არის.

შედეგების ინდიკატორი უნდა ზომავდეს მიზანს, რომელიც არის რეალისტური და მიღწევადი. შეფასების ინდიკატორების შემუშავებისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რომ ისინი უნდა იყოს:

• კონკრეტული - ნათელი და ადვილად აღსაქმელი, რათა ყველა დაინტერესებულმა მხარემ შეძლოს მისი გაგება;

• გაზომვადი - შესაძლებელი იყოს მიღწეული შედეგის შეფასება;

• მიღწევადი - შესაძლებელი უნდა იყოს მისი განხორციელება და არ უნდა მოხდეს მოსალოდნელი შედეგის ზედმეტად ოპტიმისტური ან პირიქით ზედმეტად პესიმისტური შეფასება;

• შესაბამისი - ინდიკატორი უნდა იქნეს შერჩეული მოსალოდნელი შედეგის შესაბამისად, ადეკვატურად უნდა ზომავდეს მას და უნდა იყოს რეალისტური;

• დროში გაწერილი - უნდა იძლეოდეს შესაძლებლობას მოხდეს მიღწეული შედეგების შეფასება დროის სხვადასხვა პერიოდში.

შესრულების შეფასების ინდიკატორები შეიძლება იყოს რაოდენობრივი, ხარჯზე მიბმული, ხარისხობრივი, ეფექტიანობის ან/და ეფექტურობის და ყველა მათგანი უნდა აკმაყოფილებდეს გადამოწმებადობის პრინციპს.

● რაოდენობრივი ინდიკატორები აღწერს პროგრამის/ქვეპროგრამის ფარგლებში მისაღებ შედეგებს კატეგორიაში „რამდენი“;

● ხარისხობრივი ინდიკატორები აფასებს გაწეული მომსახურების თუ მიღებული შედეგის ხარისხს;

● ხარჯზე მიბმული ინდიკატორები აფასებს პროგრამის/ქვეპროგრამის შედეგს გაწეულ ხარჯთან მიმართებაში;

● ეფექტიანობის (effectiveness) ინდიკატორები გვაწვდიან ინფორმაციას მიღწეული შედეგის მიზანშეწონილობაზე დახარჯულ რესურსებთან მიმართებაში;

● პროდუქტიულობის (efficiency) ინდიკატორები აფასებს მიღწეული შედეგის გავლენას მანამდე არსებულ სიტუაციასთან მიმართებაში.

ამასთან, პროგრამების შეფასებისას (განსაკუთრებით მომსახურების მიწოდების პროგრამების/ქვეპროგრამების შემთხვევაში) სასურველია რაოდენობრივ ინდიკატორთან ერთად მიეთითოს ერთი ხარისხობრივი ინდიკატორი მაინც.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, „გაზრდა“, „გაუმჯობესება“, „სრულყოფა“ არ წარმოადგენენ ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებით შერჩეულ შეფასების ინდიკატორებს. მით უფრო, რომ არ შეიცავს ზომის ერთეულს და შეუძლებელია მონიტორინგის განხორციელება. აღნიშნული საკითხის დარეგულირება შესაძლებელია საჭირო მონაცემების შეგროვებით, იმისათვის რომ მაქსიმალურად მიღწევადი იყოს რეალისტური და გაზომვადი ინდიკატორების შემუშავება. აღნიშნულის უზრუნველსაყოფად საწყის ეტაპზე შესაძლებელია დაიგეგმოს შესაბამისი ღონისძიებები საჭირო მონაცემთა ბაზების შექმნის მიზნით საშუალოვადიან პერიოდში ინდიკატორების სისტემის შემუშავებისათვის.

ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის კაპიტალური ბიუჯეტი

კაპიტალურ ბიუჯეტში ძირითადად იგულისხმება ისეთი პროექტები, რომელთაც საინვესტიციო ხასიათი გააჩნიათ, ანუ პროექტის ფარგლებში შექმნილი საბოლოო პროდუქტი თავად უნდა გახდეს ეკონომიკური აქტივობის შემადგენელი ნაწილი ან ხელს უნდა უწყობდეს ეკონომიკურ განვითარებას. კაპიტალური პროექტები გულისხმობს ახალი ინფრასტრუქტურის შექმნას ან არსებულის არსებით გაუმჯობესებას. ამასთან, შესაძლებელია იყოს ისეთი კაპიტალური პროექტები/ღონისძიებები, რომლებიც პირდაპირ არ არის დაკავშირებული ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან, მაგრამ წარმოადგენენ მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტის შემადგენელი ნაწილს (მაგ., საბავშვო ბაღების რეაბილიტაცია, სპორტული მოედნების მშენებლობა და სხვა).

კაპიტალური პროექტი უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს:

● მშენებლობა-რეაბილიტაციის შემთხვევაში მისი ღირებულება არ უნდა იყოს 30,0 ათას ლარზე ნაკლები და შექმნილი პროდუქტის გამოყენების ვადა 2 წელზე ნაკლები;

● მანქანა-დანადგარების და სხვა აღჭურვილობის, ასევე, პროგრამული უზრუნველყოფის შეძენის შემთხვევაში, ერთეულის ან მთლიანი პროექტის ღირებულება არ უნდა იყოს 50,0 ათას ლარზე ნაკლები, ხოლო მათი გამოყენების ვადა 1 წელზე ნაკლები;

● პროექტის ღირებულება უნდა მოიცავს პროექტთან დაკავშირებულ ყველა ხარჯს, მათ შორის, პროექტირების, მოსამზადებელი სამუშაოების, ტრანპორტირების და კანონმდებლობით გათვალისწინებულ გადასახადების ხარჯებს.

გამონაკლისის სახით შესაძლებელია არსებობდეს ისეთი პროექტები, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებს ზემოთ მოცემულ პირობებს, მაგრამ, მათი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი იყოს კაპიტალურ ბიუჯეტში.

ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა

მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელმა ხელისუფლებამ პრიორიტეტების დოკუმენტით განსაზღვრული პრიორიტეტული მიმართულებების პროგნოზირებადი ფინანსური რესურსების ფარგლებში უნდა მოამზადოს მუნიციპალიტეტის საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა. სამოქმედო გეგმა საფუძვლად უნდა დაედოს საბიუჯეტო განაცხადის ფორმებს, ყველა იმ ქვეპროგრამასა და პროგრამას, რომლებიც შემდგომში აისახება წლიურ ბიუჯეტში.

საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების დოკუმენტის ერთგვარი გაგრძელებაცაა და მისი წინაპირობაც იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ორივე დოკუმენტი ყოველწლიურად განახლებადი ციკლის ფარგლებში მზადდება და ერთმანეთისგან გამომდინარეობენ. პრორიტეტების დოკუმენტი უფრო გლობალური ხასიათისაა და მასში მოყვანილია ძირითადი პრიორიტეტული სფეროების და პროგრამების დაფინანსება, ხოლო სამოქმედო გეგმა ამავე პერიოდზე პრიორიტეტების დოკუმენტით განსაზღვრული მიზნების მისაღწევად საჭირო კონკრეტული ღონისძიებების აღწერაა. აღნიშნულ დოკუმენტში ღონისძიებების განსაზღვრა ხორციელდება ღონისძიების შესრულებაზე პასუხისმგებელი სტრუქტურული ერთეულების მიხედვით, ეს დოკუმენტი გამოყენებული უნდა იქნეს როგორც ხიდი შიდა ფინანსური კონტროლის მექანიზმებსა პრიორიტეტების დოკუმენტსა და პროგრამულ ბიუჯეტს შორის. ვინაიდან პროგრამული ბიუჯეტი შედეგებზეა ორიენტირებული, ხოლო პრიორიტეტების დოკუმენტი აგრეგირებულ მაჩვენებლებს წარმოგვიდგენს საშუალოვადიანმა სამოქმედო გეგმამ უნდა უზრუნველყოს თითოეული პროგრამის შედეგის მისაღწევად გასატარებელი ღონისძიებების პროგნოზირება, პასუხისმგებელი სტრუქტურული ერთეულების განსაზღვრა და მასზე დაყრდნობით შიდა მონიტორინგისა და კონტროლის მექანიზმების აწყობა. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ რთულია გათვალო და გააკეთო შესაბამისი ხარჯთაღრიცხვები იმ ღონისძიებებისა, რომელიც მუნიციპალიტეტში უნდა განხორციელდეს მომავალი 4 წლის განმავლობაში. მიუხედავად ამისა, მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელმა ხელისუფლებამ უნდა შეძლოს და დეტალურ ღონისძიებებად გაწეროს ის პროგნოზირებადი ფინანსური სახსრები, რაც მოცემულია პრიორიტეტების დოკუმენტში და სწორად მიუსადაგოს ამავე დოკუმენტით განსაზღვრულ მიზნებს. ამასთან მნიშვნელოვანია, რომ სამოქმედო გეგმით წარმოდგენილ ღონისძიებებში ცვლილებების განხორციელებაში მუნიციპალიტეტი შეზღუდული არ არის და კონკრეტული ღონისძიების ცვლილების, გაუქმების ან ახლის დამატების შესაძლებლობა მას წარმოექმნება ყოველწლიურად.

მუნიციპალიტეტის საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის შემუშავება ხორციელდება ზემოაღნიშნული სამუშო ჯგუფის მიერ. სამოქმედო გეგმა მტკიცდება მერის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, რომელიც მუნიციპალიტეტის შიდა მოხმარების დოკუმენტია და მასში ცვლილების შეტანა შესაძლებელია ზემოაღნიშნული სამუშაო ჯგუფის და უწყების შიდა ფინანსური კონტროლის სისტემის ფარგლებში გამოვლენილი რეკომენდაციებისა და წინადადებების საფუძველზე.

გეგმის სწორად და კვალიფიციურად შემუშავებაზე მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული წლიური ბიუჯეტით გამოყოფილი ასიგნებების ეფექტური და მიზნობრივი განკარგვა. სრულყოფილად მომზადებული საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა ფინანსური რესურსის ცვლილების შემთხვევაში (როგორც ზრდა, ასევე შემცირება), მუნიციპალიტეტის ხელმძღვანელობას მნიშვნელოვნად უმარტივებს სწორი და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებას. იგი მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია შედეგზე ორიენტირებული წლიური ბიუჯეტის მომზადების პროცესში.

გასათვალისწინებელია, რომ საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა განსაზღვრავს კონკრეტულ ღონისძიებებს, რომლის მიხედვითაც მუნიციპალიტეტი საშუალოვადიან პერიოდში გააგრძელებს მუშაობას. შესაბამისად, ეს ღონისძიებები თავისი შინაარსით საკმაოდ კონკრეტულ და დეტალურ ქმედებებს უნდა აღწერდეს, რაც გულისხმობს, რომ მათ მომზადებაში ჩართულნი უნდა იყვნენ უშუალოდ შემსრულებლები, ის პირები, ვინც ყველაზე ახლოს და დეტალურად იცნობენ მიმდინარე პროცესებს.

მუნიციპალიტეტის საშუალოვადიანი გეგმით განსახორციელებელ ღონისძიებებზე, ამ ღონისძიებებისათვის გამოყოფილი ასიგნებების მოცულობებზე (არსებული და დამატებითი რესურსები) და მათი განხორციელების ვადებზე გადაწყვეტილებები მიღებული უნდა იქნეს მერის ბრძანებით შექმნილ სამუშაო ჯგუფში გამართული კონსულტაციების საფუძველზე. საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმაშიც, ისევე როგორც პრიორიტეტების დოკუმენტში, უნდა გაიმიჯნოს ის ღონისძიებები და მათი დაფინანსების ოდენობები, რომლებიც აუცილებელია არსებული პოლიტიკის გაგრძელებისათვის და ახალი ინიციატივებისათვის.

ბრძანებით განსაზღვრული უნდა იყოს თითოეული პროგრამის/ქვეპროგრამის შესრულებაზე და, შესაბამისად, ამ პროგრამიდან/ქვეპროგრამიდან გამომდინარე ღონისძიების დაგეგმვაზე და შესრულებაზე პასუხისმგებელი მუნიციპალური სამსახური (მათ შორის, მუნიციპალური სსიპ, ააიპ) აღნიშნული გულისხმობს, რომ საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის შედგენა ვერ იქნება ერთი სტრუქტურული ერთეულის კომპეტენცია, მაგალითად, საფინანსო სამსახურის. პროცესში ყველა მუნიციპალური სამსახურის ჩართვაა აუცილებელი. სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებულ თითოეული ღონისძიების განხორციელების ყველა ეტაპზე პასუხისმგებლობას უნდა იღებდეს შესაბამისი შემსრულებელი, შესაბამისი სამსახური. მუნიციპალიტეტის საფინანსო სამსახურმა, ისევე როგორც პრიორიტეტების დაკუმენტისა და წლიური ბიუჯეტის მოზადების პროცესში, აქაც კოორდინაცია უნდა გაუწიოს საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის შედგენის პროცესს.

დასაგეგმი და შემდგომი 3 წლისათვის საშუალოვადიან გეგმაზე მუშაობა მიზანშეწონილია დაიწყოს 1 მარტიდან, როდესაც გამოიცემა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი სამუშაო ჯგუფის შექმნის თაობაზე. ბრძანების მიხედვით კონკრეტული მუნიციპალური სამსახურებისათვის უნდა განისაზღვროს გეგმების მომზადების და საფინანსო სამსახურისათვის შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდების კონკრეტული ვადები. დოკუმენტის განახლება ხორციელდება მოქმედი პრიორიტეტების დოკუმენტის და დამტკიცებული ბიუჯეტის პარამეტრების ჩარჩოს ქვეშ.

საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის შემუშავებაზე სამუშაო ჯგუფი მუშაობას ასრულებს და მტკიცდება არაუგვიანეს 1 სექტემბრისა.

სამოქმედო გეგმას შესაძლებელია ჰქონდეს დანართი, რომელშიც ასახული იქნება ის ღონისძიებები, რომელთა განხორციელებაც არსებული პრიორიტეტების დოკუმენტით განსაზღვრული ასიგნებების ზღვრული მოცულობის ფარგლებში ვერ განხორციელდება, თუმცა რის თაობაზეც პასუხისმგებელი უწყება აპირებს მოლაპარაკებები აწარმოოს სამუშაო ჯგუფთან პრიორიტეტების დოკუმენტის განახლებისას ასიგნებების ზღვრული ოდენობის გაზრდის თაობაზე. პრიორიტეტების დოკუმენტის და ბიუჯეტის პროექტის განხილვის პროცესში თუ მნიშვნელოვნად იცვლება საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმით განსაზღვრული ღონისძიებების შინაარსი ან/და დაფინანსების მოცულობა, მათ შორის, თუ საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის პირველადი ვარიანტის შემუშავებიდან ბიუჯეტის პროექტის დამტკიცებამდე ან მას შემდგომ (მაგ. სახელმწიფო ბიუჯეტიდან კაპიტალური ტრანსფერის გამოყოფისას), თუ მოხდება პრიორიტეტების დოკუმენტით განსაზღვრული შემოსულობების ზემოთ დამატებითი ფინანსური რესურსების მობილიზება, მაშინ ეს თანხები ასევე ასახული უნდა იქნას განახლებულ საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმაში, სამუშაო ჯგუფმა უნდა უზრუნველყოს საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმაში ცვლილებების შეტანის პროექტის მომზადება. შემუშავებულ საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებში მოცემული ღონისძიებები, შესაბამისი მიზნებითა და შედეგებით უნდა გახდეს ძირითადი ორიენტირი მომავალი წლების საბიუჯეტო ასიგნებების ზღვრულ მოცულობებზე გადაწყვეტილების მიღებისას (15 აგვისტო).

საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმის სტრუქტურა

შემუშავებული უნდა იყოს საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა მომავალ 4 წელზე. გეგმა უნდა მოიცავდეს პრიორიტეტებს დოკუმენტით განსაზღვრულ პრიორიტეტებს, პროგრამებსა და ქვეპროგრამებს დაფინანსების შესაბამისი მოცულობებით. ასევე, ამ პროგრამების და ქვეპროგრამების შემადგენელ ღონისძიებებს, პრიორიტეტების დოკუმენტით განსაზღვრული შედეგების მისაღწევად.

თითოეული პროგრამისათვის, ქვეპროგრამისათვის და ღონისძიებისთვის მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს შემდეგი ინფორმაცია დასაგეგმი და შემდგომი 3 წლისთვის:

ა) პროგრამის/ქვეპროგრამის/ღონისძიების აღწერა და მიზანი;

ბ) განმახორციელებელი მუნიციპალური სამსახური;

გ) მოსალოდნელი საბოლოო და შუალედური შედეგები;

დ) შესრულების შეფასების ინდიკატორის საბაზისო მაჩვენებელი და სამიზნე მაჩვენებლები;

ე) დაფინანსების წყარო;

ვ) ღონისძების განხორციელებისათვის საჭირო ხარჯთაღრიცხვა არსებული დაფინანსების პირობებში და მთლიანობაში (თუ ღონისძიება დამატებით დაფინანსების შემთხვევაში შესაძლოა სხვაგვარად განვითარდეს);

ზ) დამატებითი წყაროს არსებობის შემთხვევაში სამიზნე მაჩვენებლებში ცვლილება;

საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმაში პროგრამების, მასში შემავალი ქვეპროგრამების და ღონისძიებების აღწერა მიზანშეწონილია მოცემულ იქნეს შემდეგი სტრუქტურით:

საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმა დასაგეგმი და დასაგეგმის შემდგომი 3 წლისათვის

პრიორიტეტის დასახელება --------------------------------------------------------------

1. პროგრამის დასახელება და პროგრამული კოდი --------------------------------------

განმახორციელებელი სამსახური -------------------------------------------------------

პროგრამის აღწერა და მიზანი -------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------

პროგრამა წარმოადგენს არსებული პოლიტიკის თუ ახალი პოლიტიკის ნაწილს

---------------------------------------------------------------------------------------------

დაფინანსების წყარო -----------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი, ასიგნებების ზღვრული მოცულობის პირობებში -----------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი, დამატებითი დაფინანსების პირობებში --------------------------------------------------------------------------------------------------------

პროგრამის განხორციელების ვადები ----------------------------------------------------

პროგრამის მოსალოდნელი საბოლოო შედეგების შეფასების ინდიკატორები:

|№ | |ზღვრული მოცულობების ფარგლებში |გაზრდილი დაფინანსებით |

|1. |საბაზისო მაჩვენებელი | |

| |მიზნობრივი მაჩვენებელი | | |

| |ცდომილების ალბათობა (%/აღწერა) | | |

| |შესაძლო რისკები | | |

|-- |------------ | |

| |------------ | | |

| |------------ | | |

| |------------ | | |

1. ქვეპროგრამის დასახელება და პროგრამული კოდი----------------

ქვეპროგრამის განმახორციელებელი სამსახური --------------------------------------

ქვეპროგრამის აღწერა და მიზანი ---------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------

ქვეპროგრამა წარმოადგენს არსებული პოლიტიკის თუ ახალი პოლიტიკის ნაწილს

---------------------------------------------------------------------------------------------

დაფინანსების წყარო -----------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი შუალედური შედეგი, ასიგნებების ზღვრული მოცულობის პირობებში -----------------------------------------------------------------------------------------

მოსალოდნელი შუალედური შედეგი, დამატებითი დაფინანსების პირობებში ----------------------------------------------------------------------------------------------------

ქვეპროგრამის განხორციელების ვადები ------------------------------------------------

ქვეპროგრამის მოსალოდნელი შუალედური შედეგების შეფასების ინდიკატორები:

|№ |დასახელება |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი +1 წელი |დასაგეგმი +2 |დასაგეგმი +3 წელი |

| | |ზღვრული მოცულობების ფარგლებში |

|  |მიზნობრივი |  |

| |მაჩვენებელი | |

|  |------------ |  |  |  |  |

| | |ზღვრული მოცულობების ფარგლებში |

|  |მიზნობრივი მაჩვენებელი |  |

|  |მიზნობრივი მაჩვენებელი |  |

|  |მიზნობრივი მაჩვენებელი |  |

|  |------------ |  |  |  |  |

|  |დასახელება |ზღვრული მოცულობების |გაზრდილი დაფინანსებით |ზღვრული მოცულობების |გაზრდილი |

| | |ფარგლებში | |ფარგლებში |დაფინანსებით |

|  |დასახელება |ზღვრული |გაზრდილი |

| | |მოცულობების |დაფინანსებით |

| | |ფარგლებში | |

| | | | |

|I. შემოსავლები |  |  |  |

| გადასახადები |  |  |  |

| გრანტები |  |  |  |

| სხვა შემოსავლები |  |  |  |

|II. ხარჯები |  |  |  |

| შრომის ანაზღაურება |  |  |  |

| საქონელი და მომსახურება |  |  |  |

| პროცენტი |  |  |  |

| სუბსიდიები |  |  |  |

| გრანტები |  |  |  |

| სოციალური უზრუნველყოფა |  |  |  |

| სხვა ხარჯები |  |  |  |

|III. საოპერაციო სალდო |  |  |  |

|IV. არაფინანსური აქტივების ცვლილება |  |  |  |

| ზრდა |  |  |  |

| კლება |  |  |  |

|V. მთლიანი სალდო |  |  |  |

|VI. ფინანსური აქტივების ცვლილება |  |  |  |

| ზრდა |  |  |  |

| ვალუტა და დეპოზიტები |  |  |  |

| სესხები |  |  |  |

| აქციები და სხვა კაპიტალი |  |  |  |

| კლება |  |  |  |

| ვალუტა და დეპოზიტები |  |  |  |

| სესხები |  |  |  |

| აქციები და სხვა კაპიტალი |  |  |  |

|VII. ვალდებულებების ცვლილება |  |  |  |

| ზრდა |  |  |  |

| საგარეო |  |  |  |

| საშინაო |  |  |  |

| კლება |  |  |  |

| საგარეო |  |  |  |

| საშინაო |  |  |  |

|VIII. ბალანსი |  |  |  |

მუხლი 2. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის შემოსულობები, გადასახდელები და ნაშთის ცვლილება

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია საბიუჯეტო კლასიფიკაციის ისეთი ძირითადი კატეგორიების მიხედვით როგორიცაა შემოსულობები, გადასახდელები და ნაშთის ცვლილება. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

| | | | |

|შემოსულობები |  |  |  |

| შემოსავლები |  |  |  |

| არაფინანსური აქტივების კლება |  |  |  |

| ფინანსური აქტივების კლება (ნაშთის გარეშე) |  |  |  |

|ვალდებულებების ზრდა |  |  |  |

|გადასახდელები |  |  |  |

| ხარჯები |  |  |  |

| არაფინანსური აქტივების ზრდა |  |  |  |

| ფინანსური აქტივების ზრდა (ნაშთის გარეშე) |  |  |  |

|ვალდებულებების კლება |  |  |  |

|ნაშთის ცვლილება |  |  |  |

მუხლი 3. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის შემოსავლები

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის შემოსავლებზე, საბიუჯეტო კლასიფიკაციის შემდეგი მუხლების მიხედვით:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

| | | | |

|შემოსავლები |  |  |  |

| გადასახადები |  |  |  |

| გრანტები |  |  |  |

| სხვა შემოსავლები |  |  |  |

მუხლი 4. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის გადასახადები

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის გადასახადების შესახებ. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

| | | | |

|გადასახადები |  |  |  |

| ქონების გადასახადი |  |  |  |

| საწარმოთა ქონებაზე გადასახადი |  |  |  |

| ფიზიკურ პირთა ქონებაზე გადასახადი |  |  |  |

| მიწაზე ქონების გადასახადი |  |  |  |

| სხვა გადასახადები ქონებაზე |  |  |  |

| საშემოსავლო გადასახადი |  |  |  |

მუხლი 5. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის გრანტები

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის გრანტების (ტრანსფერების) შესახებ. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი|დასაგეგმი წელი |

| | | | |

|საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან მიღებული გრანტები |  |  |  |

|უცხო სახელმწიფოთა მთავრობებიდან მიღებული გრანტები |  |  |  |

|სხვა სახელმწიფო ერთეულებიდან მიღებული გრანტები |  |  |  |

|გრანტები სახელმწიფო ბიუჯეტიდან * |  |  |  |

| გათანაბრებითი ტრანსფერი |  |  |  |

| მიზნობრივი ტრანსფერი |  |  |  |

| სპეციალური ტრანსფერი |  |  |  |

| კაპიტალური ტრანსფერი |  |  |  |

|გრანტები ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან |  |  |  |

| სპეციალური ტრანსფერი |  |  |  |

| კაპიტალური ტრანსფერი |  |  |  |

* სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი გრანტების ქვეკატეგორიებს უნდა მიეთითოს, თუ რომელი წყაროდან ხდება ტრანსფერის გამოყოფა (რეგიონალური განვითარების ფონდი, მთავრობის ფონდი თუ სხვა). ანალოგიური მითითება უნდა გაკეთდეს რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან გამოყოფილი ტრანსფერებზეც.

თუ გრანტის მიღება ხდება ისეთი წყაროდან, რომელიც არ არის მითითებული ცხრილში (მაგ. ააიპ), შესაბამისი ინფორმაცია უნდა დაემატოს ცალკე მწკრივის სახით.

მუხლი 6. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის სხვა შემოსავლები

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის სხვა შემოსავლების შესახებ. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

| | | | |

|შემოსავლები საკუთრებიდან |  |  |  |

|პროცენტები |  |  |  |

|დივიდენდები |  |  |  |

|რენტა |  |  |  |

|საქონლისა და მომსახურების რეალიზაცია |  |  |  |

| ადმინისტრაციული მოსაკრებლები და გადასახდელები |  |  |  |

|საერთო-სახელმწიფოებრივი სალიცენზიო მოსაკრებელი |  |  |  |

|სანებართვო მოსაკრებელი |  |  |  |

|მოსაკრებელი მშენებლობის ნებართვის დაჩქარებისათვის |  |  |  |

|საჯარო ინფორმაციის ასლის გადაღების მოსაკრებელი |  |  |  |

|სამხედრო სავალდებულო სამსახურის გადავადების მოსაკრებელი |  |  |  |

|სათამაშო ბიზნესის მოსაკრებელი |  |  |  |

|კულტურული მემკვიდრეობის სარეაბილიტაციო არეალის ინფრასტრუქტურის ადგილობრივი |  |  |  |

|მოსაკრებელი | | | |

|ადგილობრივი მოსაკრებელი სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემისათვის |  |  |  |

|ადგილობრივი მოსაკრებელი დასახლებული ტერიტორიის დასუფთავებისათვის |  |  |  |

|სხვა არაკლასიფიცირებული მოსაკრებელი |  |  |  |

|არასაბაზრო წესით გაყიდული საქონელი და მომსახურება |  |  |  |

|სანქციები (ჯარიმები და საურავები) |  |  |  |

|ნებაყოფლობითი ტრანსფერები, გრანტების გარდა |  |  |  |

|შერეული და სხვა არაკლასიფიცირებული შემოსავლები |  |  |  |

თუ სხვა შემოსავლის მიღება ხდება ისეთი წყაროდან, რომელიც არ არის მითითებული ცხრილში, შესაბამისი ინფორმაცია უნდა დაემატოს ცალკე მწკრივის სახით.

მუხლი 7. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ხარჯები

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის ხარჯების შესახებ. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

|ხარჯები |  |  |  |

|შრომის ანაზღაურება |  |  |  |

|საქონელი და მომსახურება |  |  |  |

|პროცენტი |  |  |  |

|სუბსიდიები |  |  |  |

|გრანტები |  |  |  |

|სოციალური უზრუნველყოფა |  |  |  |

|სხვა ხარჯები |  |  |  |

მუხლი 8. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის არაფინანსური აქტივების ცვლილება

ა) მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის არაფინანსური აქტივების ზრდის შესახებ, ბიუჯეტში წარმოდგენილი პროგრამებისა და ქვეპროგრამების მიხედვით. მაგ:

თანხა ათას ლარში

|პროგრ. |დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

|კოდი | | | | |

|02 01 | საგზაო ინფრასტრუქტურა განვითარება |  |  |  |

|02 01 01 | გზების მიმდინარე შეკეთება |  |  |  |

|02 02 02 | ახალი გზების მშენებლობა |  |  |  |

|02 03 | გარე განათება |  |  |  |

|02 03 01 | გარე განათების ქსელის ექსპლოტაცია |  |  |  |

|02 03 02 | გარე განათების ახალი წერტილების მოწყობა |  |  |  |

|  |--- |  |  |  |

|  |--- |  |  |  |

|  |სულ არაფინანსური აქტივების ზრდა |  |  |  |

ბ) მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის არაფინანსური აქტივების კლებაზე. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

|არაფინანსური აქტივების კლება |  |  |  |

| ძირითადი აქტივები |  |  |  |

| არაწარმოებული აქტივები |  |  |  |

მუხლი 9. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ხარჯებისა და არაფინანსური აქტივების ფუნქციონალური კლასიფიკაცია

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის ხარჯებზე და არაფინანსურ აქტივებზე ფუნქციონალური კლასიფიკაციის მიხედვით. ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს გასული, მიმდინარე და დასაგეგმ წელს.

მუხლი 10. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის საოპერაციო და მთლიანი სალდო

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის საოპერაციო და მთლიანი სალდოს შესახებ. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

|საოპერაციო სალდო |  |  |  |

|მთლიანი სალდო |  |  |  |

მუხლი 11. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ფინანსური აქტივების ცვლილება

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის ფინანსური აქტივების ზრდის და კლების მოცულობების მიხედვით, რომელიც უნდა ჩაიშალოს საბიუჯეტო კლასიფიკაციის შემდგომ დონეზე მიმდინარე და დასაგეგმი წლების ჩვენებით. ცხრილის შემდეგ მოცემული უნდა იყოს განმარტება, რითია გამოწვეული ფინანსური აქტივების ცვლილება. მაგ: თუ არის სესხის დაბრუნება ან გაცემა, რის საფუძველზე და ვისთან ხდება ეს ფინანსური ოპერაცია. თუ არის ნაშთის გამოყენება უნდა განიმარტოს, არის ეს თავისუფალი ნაშთი თუ არის მიზნობრივი. ნაშთის შემთხვევაში ასევე მითითითებული უნდა იყოს ინფორმაცია საანგარიშო წლის 1 იანვრისათვის მუნიციპალიტეტის ანგარიშზე არსებული მთლიანი ნაშთის შესახებ და ა.შ.

მუხლი 12. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ვალდებულებების ცვლილება

მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის ვალდებულებების ზრდისა და კლების შესახებ. ვალდებულებების ზრდა და კლება უნდა ჩაიშალოს საშინაო და საგარეო ვალდებულელების ზრდად/კლებად. მათ შორის:

თანხა ათას ლარში

|დასახელება |გასული წელი |მიმდინარე წელი |დასაგეგმი წელი |

|ვალდებულებების ცვლილება |  |  |  |

|ზრდა |  |  |  |

|საშინაო |  |  |  |

|საგარეო |  |  |  |

|კლება |  |  |  |

|საშინაო |  |  |  |

|საგარეო |  |  |  |

ცხრილის შემდეგ უნდა გაკეთდეს განმარტება როგორც საშინაო, ასევე საგარეო ვალდებულებების ცვლილებაზე. რომელი დონორისგან, რა პირობებით ხდება ვალის აღება, ან პირიქით ვისი ვალი იფარება და რა მოცულობით. ამ თავში მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია მუნიციპალიტეტის მთლიანი ვალდებულებების შესახებ (ვალის ნაშთი) როგორც დასაგეგმი წლის 1 იანვრისათვის, ასევე დასაგეგმი წლის 31 დეკემბრისათვის (საპროგნოზო მაჩვენებელი).

თავი II. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ასიგნებები

წლიური ბიუჯეტის მე-3 თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პრიორიტეტების, პროგრამებისა და ქვეპროგრამებისათვის გამოყოფილი ასიგნებების შესახებ. ინფორმაცია მოცემული უნდა იყოს გასული, მიმდინარე და დასაგეგმი წლების მიხედვით.

ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს ასიგნებებს როგორც ყველა პროგრამასა და ქვეპროგრამაზე, ასევე ასიგნებებს პროგრამული კოდი 01 00 პრიორიტეტიდან დაფინანსებული ყველა ღონისძიებებისათვის. მაგ., სარეზერვო ფონდი, ვალდებულებების მომსახურება და ა.შ.

გამომდინარე იქედან, რომ ყველა თვითმმართველობის ფუნქციები, უფლება-მოვალეობები და ვალდებულებები ძირითად შემთხვევებში იდენტურია მიზანშეწონილია წლიურ ბიუჯეტში (პრიორიტეტების დოკუმენტშიც) განსაზღვრული პრიორიტეტები და მასში შემავალი პროგრამები და ქვეპროგრამები მიზანშეწონილია მოცემული იყოს პროგრამული კოდების შემდეგი ნუმერაციითა და შემდეგი თანმიმდევრობით:

|პროგრ. კოდი |პრიორიტეტი/პროგრამა/ქვეპროგრამა |

|01 00 |მმართველობა და საერთო დანიშნულების ხარჯები |

|01 01 | საკონონმდებლო და აღმასრულებელი საქმიანობის უზრუნველყოფა |

|01 01 01 | მუნიციპალიტეტის საკრებულო |

|01 01 02 | მუნიციპალიტეტის გამგეობა/მერია |

|01 02 | საერთო დანიშნულების ხარჯები |

|01 02 01 | სარეზერვო ფონდი |

|01 02 02 | წინა წლებში წარმოქმნილი დავალიანებებისა და სასამართლო გადაწ. აღსრულების ფონდი |

|01 02 03 | მუნიციპალიტეტის ვალდებულებების მომსახურება და დაფარვა |

|02 00 |ინფრასტრუქტურის განვითარება |

|02 01 | საგზაო ინფრასტრუქტურა განვითარება |

|02 01 01 | გზების მიმდინარე შეკეთება |

|02 02 02 | ახალი გზების მშენებლობა |

|02 02 03 | საგზაო ნიშნები და უსაფრთხოება |

|02 02 | წყლის სისტემების განვითარება |

|02 02 01 | სასმელი წყლით უზრუნველყოფა |

|02 02 02 | კანალიზაციის სისტემების განვითარება |

|02 03 | გარე განათება |

|02 03 01 | გარე განათების ქსელის ექსპლოტაცია |

|02 03 02 | გარე განათების ახალი წერტილების მოწყობა |

|02 04 | მუნიციპალური ტრანსპორტის განვითარება |

|02 04 01 | მუნიციპალური სატრანსპორტო სისტემის სუბსიდირება |

|02 04 02 | მუნიციპალური ტრანსპორტის განახლება |

|02 05 | ავარიული შენობების და სახლების რეაბილიტაცია |

|02 06 | ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობების განვითარება |

|02 07 | კეთილმოწყობა |

|02 07 01 | საზოგადოებრივი სივრცეების მოწყობა-რეაბილიტაცია |

|02 07 02 | შენობების ფასადების რეაბილიტაცია |

|02 07 03 | სადღესასწაულო ღონისძიებები |

|02 07 04 | შადრევან-აუზების ექსპლოტაცია, რეაბილიტაცია, მშენებლობა |

|02 08 | სარიტუალო ღონისძიებები |

|02 08 01 | სასაფლაოების მოვლა, შემოღობვა |

|02 08 02 | სარიტუალო დარბაზების აღჭურვა, რეაბილიტაცია, მშენებლობა |

|03 00 |დასუფთავება და გარემოს დაცვა |

|03 01 | დასუფთავება და ნარჩენების გატანა |

|03 02 | მწვანე ნარგავების მოვლა-პატრონობა, განვითარება |

|03 03 | კაპიტალური დაბანდებები დასუფთავების სფეროში |

|04 00 |განათლება |

|04 01 | სკოლამდელი დაწესებულებების ფუნქციონირება |

|04 02 | სკოლამდელი დაწესებულებების რეაბილიტაცია, მშენებლობა |

|05 00 |კულტურა, ახალგაზრდობა და სპორტი |

|05 01 | სპორტის სფეროს განვითარება |

|05 01 01 | სპორტული დაწესებულებების ხელშეწყობა |

|05 01 02 | სპორტული ღონისძიებები |

|05 01 03 | სპორტული ობიექტების აღჭურა, რეაბილიტაცია, მშენებლობა |

|05 02 | კულტურის სფეროს განვითარება |

|05 02 01 | კულტურის სფეროს დაწესებულებების ხელშეწყობა |

|05 02 02 | კულტურის ობიექტების აღჭურა, რეაბილიტაცია, მშენებლობა |

|05 02 03 | რელიგიური ორგანიზაციების ხელშეწყობა |

|05 03 | ახალგაზრდობის მხარდაჭერა |

|06 00 |ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური უზრუნველყოფა |

|06 01 | ჯანმრთელობის დაცვა |

|06 01 01 | საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და უსაფრთხო გარემოს უზრუნველყოფა |

|06 02 | სოციალური დაცვა |

იმ შემთხვევაში, თუ მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან ფინანსდება ან იგეგმება ისეთი პრიორიტეტის დაფინანსება, რომელიც არ არის წარმოდგენილი პრიორიტეტების ზემოაღნიშნულ ჩამონათვალში, შესაძლებელია ჩამონათვალს შემდგომი რიგითი კოდით, დაემატოს პრიორიტეტის დასახელება. მაგ: პრიორიტეტის კოდი - 07 00 „ეკონომიკის განვითარების ხელშეწყობა“.

პროგრამებისა და ქვეპროგრამების მოცემული სტრუქტურა სარეკომენდაციო ხასიათისაა. იგი შესაძლებელია შეიცვალოს მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან დაფინანსებული პროგრამებისა და ქვეპროგრამების სპეციფიკის გათვალისწინებით. შესაძლებელია მოცემულ ჩამონათვალს დაემატოს (იგივე ან ქვედა დონეზე) ისეთი პროგრამა ან ქვეპროგრამა, რომელსაც არ მოიცავს წარმოდგენილი ცხრილი. ასეთ შემთხვევებში კონკრეტულ პრიორიტეტში დამატებული პროგრამა აუცილებლად უნდა შეესაბამებოდეს იმ მიზნებს, რასაც ითვალისწინებს მოცემული პრიორიტეტი, და ანალოგიურად კონკრეტული პროგრამის ქვეშ დამატებული ქვეპროგრამის მიზნები აუცილებლად უნდა შეესაბამებოდეს შესაბამისი პროგრამის მიზნებს. იგივე მეთოდით შესაძლებელია ქვეპროგრამა ჩაიშალოს კიდევ უფრო დეტალურ დონეზე ქვეპროგრამის ან ღონისძიების მიხედვით. მაგ: ა) წყლის სისტემების განვითარების პროგრამას შესაძლებელია დაემატოს ქვეპროგრამა „სარწყავი სისტემების რეაბილიტაცია“ პროგრამული კოდით 02 02 03. ბ) საზოგადოებრივი სივრცეების მოწყობა-რეაბილიტაციის ქვეპროგრამა ჩაიშალოს უფრო დაბალი დონის სამ ქვეპროგრამად: „საბავშვო ატრაქციონების რეაბილიტაცია“-02 07 01 01, „სპორტული მოედნების მოწყობა-რეაბილიტაცია“-02 07 01 02 და „ახალი სკვერების მოწყობა“-02 07 01 03.

რიგ შემთხვევებში შესაძლებელია გაერთიანდეს ერთი პრიორიტეტის, ან ერთი პროგრამის ქვეშ მოქცეული პროგრამები ან ქვეპროგრამები. ასეთი შემთხვევა შესაძლებელია იყოს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ვერ ხერხდება მოცემული პროგრამების/ქვეპროგრამების ხარჯების ერთმანეთისაგან გამიჯვნა. მაგ.: თუ სპორტულ ღონისძიებებს ახორციელებს სპორტული ააიპ და ვერ ხერხდება ააპი-ს ადმინიტრაციული ხარჯებისა და მის მიერ ჩატარებული სპორტული ღონისძიებების ხარჯების გამიჯვნა. ასეთ შემთხვევაში შესაძლებელია სპორტული დაწესებულებების ხელშეწყობა (05 01 01) და სპორტული ღონისძიებები (05 01 02) ქვეპროგრამების გაერთიანება ერთ ქვეპროგრამად.

იმ შემთხვევაში, თუ არ არის შესაძლებელი გაიმიჯნოს სხვადასხვა ქვეპროგრამას მიკუთვნებული ხარჯები და ეს ქვეპროგრამები წარმოადგენენ სხვადასხვა პროგრამის ქვეპროგრამას, მაშინ ამ სახის ხარჯი უნდა გატარდეს იმ ქვეპროგრამაში, რომლის მიზნების შესრულებისათვის მეტი რესურსი იხარჯება. ასეთი შემთხვევა შესაძლებელია მოხდეს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ბიუჯეტიდან ასიგნებები იხარჯება სახელმწიფო შესყიდვის განხორციელებით კერძო კომპანიის მიერ. თუ ამ სახის სამუშაოებს ახორციელებს მუნიციპალური ააიპ, სსიპ ან შპს, ასეთ შემთხვევაში უნდა მოხდეს ასიგნებების გამიჯვნა და შესაბამის პროგრამას/ქვეპროგრამას მიკუთვნება. მაგ: ა) თუ მუნიციპალიტეტი სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებით ახორციელებს გზების მიმდინარე შეკეთებას (02 01 01), რომელიც ასევე მოიცავს კანალიზაციის სისტემების განვითარება/რეაბილიტაციას (02 02 02), მაშინ ასეთი ხარჯი მთლიანად უნდა დაფინანსდეს პროგრამიდან გზების მიმდინარე შეკეთება (02 01 01); ბ) თუ მუნიციპალური ააიპ ერდროულად ახორციელებს დასუფთავების სამუშაოებს და საგზაო უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ქუჩების დახაზვის სამუშაოებს, მაშინ უნდა მოხდეს ამ ხარჯების ერთმანეთისაგან გამიჯვნა და შესაბამის ქვეპროგრამას მიკუთვნება.

პრიორიტეტების, პროგრამებისა და ქვეპროგრამების (ღონისძიებების) თანმიმდევრობა და მათი პროგრამული კოდები მიზანშეწონილია წარმოდგენილ იქნეს ზემოთ მოყვანილი სტრუქტურის მიხედვით. გასათვალისწინებელია, რომ ისეთი პრიორიტეტის/პროგრამების/ქვეპროგრამის დამატება, რომელიც არ გვხვდება ჩამონათვალში მიზანშეწონილია განხორციელდეს ახალი პროგრამული კოდით. პროგრამების/ქვეპროგრამების გაერთიანებისას შესაძლებელია დაზუსტდეს პროგრამის სახელწოდება და პროგრამულ კოდად გამოყენებულ იქნეს გაერთიანებული პროგრამების/ქვეპროგრამების ერთი რომელიმეს პროგრამული კოდი.

გადაწყვეტილებას, თუ რა დონეზე ჩაშლილად იქნება წარმოდგენილი წლიურ ბიუჯეტის ამ თავში პრიორიტეტები, პროგრამები, ქვეპროგრამები და ღონისძიებები იღებს თვითმმართველი ერთეული. ამასთან, გადაწყვეტილების მიღებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს, რომ წლიური ბიუჯეტში მოცემული ინფრმაცია შეძლებისდაგვარად სრულყოფილ და ნათელ წარმოდგენას უნდა იძლეოდეს ბიუჯეტით გამოყოფილი ასიგნებების მიზნობრიობაზე. იგი უნდა იყოს მარტივად აღქმადი არა მარტო საკითხში გარკვეული ფინანსისტებისთვის, არამედ რიგითი მოქალაქეებისათვისაც.

ამ თავში წარმოდგენილი ყველა პრიორიტეტი, პროგრამა, ქვეპროგრამა და ღონისძიება წარმოდგენილი უნდა იყოს საბიუჯეტო კლასიფიკაციის „ხარჯების ეკონომიკური კლასიფიკაციის“, „არაფინანსური აქტივების და მათზე ოპერაციების“ და „ფინანსური აქტივებისა და ვალდებულებების და მათზე ოპერაციების კლასიფიკაციის“ მეორე თანრიგის მიხედვით. ამავე თავში უნდა იყოს წარმოდგენილი მხარჯავი დაწესებულების საშტატო რიცხოვნობა.

თავი III. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის მარეგულირებელი ნორმები

ამ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ის ძირითადი მუხლები, რომლებმაც საბიუჯეტო წლის განმავლობაში უნდა დაარეგულირონ მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის აღსრულებასთან დაკავშირებული საკითხები.

მუნიციპალიტეტის პროგრამული ბიუჯეტის დანართი

წლიური ბიუჯეტის ამ დანართში ინფორმაცია წარმოდგენილი უნდა იყოს პრიორიტეტების მიხედვით. იგი უნდა მოიცავდეს თითოეული პროგრამის განხორცილებით მისაღებ საბოლოო შედეგს და ამ შედეგის შეფასების ინდიკატორებს. ასევე პროგრამების ფარგლებში განსახორციელებელი ქვეპროგრამების/ღონისძიებების განხორციელებით მოსალოდნელ შუალედურ შედეგებს და მათი შეფასების ინდიკატორებს. ამ თავში მოცემული უნდა იყოს ყველა იმ პროგრამის/ქვეპროგრამის/ღონისძიების აღწერა, რომელსაც წლიურ ბიუჯეტის მე-2 თავში მინიჭებული აქვს ცალკე პროგრამული კოდი და დასაგეგმ წელს გამოყოფილი აქვს შესაბამისი ასიგნებები. გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ 01 00 პროგრამული კოდით მოცემულ მმართველობასა და საერთო დანიშნულების ხარჯების პრიორიტეტი, რომლის პროგრამული კოდების აღწერა არ არის სავალდებულო.

ამ დანართში წარმოდგენილი პრიორიტეტების/პროგრამების/ქვეპროგრამების მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორები ატარებს ინფორმაციულ ხასიათს.

პირველ ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია პრიორიტეტზე მიმართული სახსრების შესახებ, მასში შემავალი პროგრამების მიხედვით, კერძოდ:

|პროგრამული კოდი |დასახელება |დასაგეგმი წელი |მ.შ. ბიუჯეტიდან|მ.შ. საკუთარი |დასაგეგმი წელი |დასაგეგმი წელი |

| | | |მიღებული |სახსრები |+1 |+2 |

| | | |დაფინანსება | | | |

შემდგომ თითოეულ პროგრამაზე წარმოდგენილი უნდა იყოს:

– პროგრამული კლასიფიკაციის კოდი;

– პროგრამის დასახელება;

– პროგრამის განმახორციელებელი;

– პროგრამის აღწერა;

– პროგრამის მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი;

– პროგრამის საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორები (საბაზისო და მიზნობრივი მაჩვენებლების მითითებით).

|პროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|პროგრამის განმახორციელებელი |  |

|პროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი |  |

|საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორი:  |

|№ |საბაზისო მაჩვენებელი |მიზნობრივი მაჩვენებელი |ცდომილების ალბათობა (%/აღწერა)|შესაძლო რისკები |

|1. |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |

|არსებობის | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | |

ბიუჯეტით განსაზღვრულ ცალკეულ პრიორიტეტს, მასში შემავალ პროგრამებსა და ქვეპროგრამებს. თითოეულ პროგრამასა და ქვეპროგრამაზე წარმოდგენილი უნდა აღწერა. ანალოგიური ინფორმაცია უნდა იყოს წარმოდგენილი თითოეული ქვეპროგრამის მიხედვით:

|ქვეპროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|ქვეპროგრამის განმახორციელებელი |  |

|ქვეპროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|მოსალოდნელი შუალედური შედეგი |  |

|მოსალოდნელი შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორი:  |

|№ |საბაზისო მაჩვენებელი | მიზნობრივი მაჩვენებელი |ცდომილების ალბათობა |შესაძლო რისკები |

| | | |(%/აღწერა) | |

|1. |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |

|არსებობის | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | |

თუ პროგრამა/ქვეპროგრამა შედგება სხვადასხვა ღონისძიბებისაგან და ბიუჯეტის მე-2 თავში მისთვის ცალკე არ არის გამოყოფილი ასიგნებები, მაშინ ეს ღონისძიებები მოცემული უნდა იყოს პროგრამის/ქვეპროგრამის აღწერით ნაწილში. ამასთან გასათვალისწინებელია, რომ ასეთ ღონისძიება, როგორც წესი, საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმაში წარმოდგენილი უნდა იყოს დეტალურად პასუხისმგებელი უწყების და მოსალოდნელი შედეგების მითითებით. ხოლო, თუ კონკრეტული ღონისძიება ბიუჯეტში წარმოდგენილია ცალკე ორგანიზაციული კოდით და დაფინანსებით, ასეთ ღონისძიებაზე, ქვეპროგრამის მსგავსად, უნდა შეივსოს ზემოთ მოცემული ფორმა და წარმოდგენილ იქნეს წლიური ბიუჯეტის ამ თავშიც.

მუნიციპალიტეტის კაპიტალური ბიუჯეტის დანართი

წლიური ბიუჯეტის პროექტს საკრებულოში წარდგენისას, სხვა თანდართულ მასალებთან ერთად, უნდა დაერთოს ინფორმაცია კაპიტალური პროექტების შესახებ - კაპიტალური ბიუჯეტი.

თავისი შინაარსით კაპიტალური ბიუჯეტი საინვესტიციო ხასიათის პროგრამული ბიუჯეტია. კაპიტალურ ბიუჯეტში მოცემული ყველა პროექტი ბიუჯეტითა და პრიორიტეტების დოკუმენტით განსაზღვრულ რომელიმე პროგრამას ან მის შემადგენელ ნაწილს (ქვეპროგრამას, ღონისძიებას) წარმოადგენს. ბიუჯეტის პროექტის ამ დანართში თავს მოიყრის ბიუჯეტიდან დაფინანსებული ყველა პროექტი, რომელიც კაპიტალური ხასიათისაა.

კაპიტალური ბიუჯეტის ფორმირებისას გასათვალისწინებელია, რომ ყველა ის თანხა, რომელიც ბიუჯეტში წარმოდგენილია „არაფინანსური აქტივების ზრდის“ მუხლით, არ წარმოადგენს კაპიტალურ პროექტს და პირიქით, შესაძლებელია კაპიტალური პროექტის შემადგენელი ნაწილი იყოს ხარჯების მუხლით გათვალისწინებული ასიგნებები. ბიუჯეტში ფინანსური აქტივების ზრდის მუხლით წარმოდგენილი ასიგნებები ასევე, შესაძლებელია იყოს კაპიტალური პროექტი, იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული მუხლიდან რიგ შემთხვევაში ასიგნებები მიემართება მუნიციპალიტეტის მიერ შექმნილი საწარმოების დაკრედიტების ან/და კაპიტალის ზრდისთვის და ეს საწარმოები ახორციელებენ კაპიტალურ პროექტებს.

ასევე, შესაძლებელია სხვადასხვა კაპიტალური პროექტები განხორციელდეს კერძო სექტორთან ერთობლივი დაფინანსებით. ამ შემთხვევაში წლიურ ბიუჯეტში წარმოდგენილი იქნება ბიუჯეტიდან გამოყოფილი დაფინანსება, ხოლო პრიორიტეტების დოკუმენტის კაპიტალური ბიუჯეტის ნაწილში მიეთითება პროექტის ჯამური თანხა კერძო და მუნიციპალური დაფინანსების გამოყოფით.

ისეთი კაპიტალური პროექტები, რომელთათვისაც წლიური საბიუჯეტით დაფინანსება გამოყოფილი არ არის, არ უნდა იყოს წარმოდგენილი არც ამ დანართში.

კაპიტალური ბიუჯეტის დანართში პროექტების დაფინანსების ნაწილში უნდა მიეთითოს დაფინანსების წყაროც. პროექტის დაფინანსებში უნდა გამოიყოს შემდეგი წყაროები: მუნიციპალიტეტის საკუთარი შემოსავლები, კაპიტალური ან სპეციალური ტრანსფერი, დონორი ორგანიზაციის კრედიტი/გრანტი და კერძო სექტორი.

წლიურ ბიუჯეტის კაპიტალური ბიუჯეტის დანართში მოცემული პროექტები და მათი დაფინანსების ჯამური ცხრილი, მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

კაპიტალური პროექტი უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს:

● მშენებლობა-რეაბილიტაციის შემთხვევაში მისი ღირებულება არ უნდა იყოს 50,0 ათას ლარზე ნაკლები და შექმნილი პროდუქტის გამოყენების ვადა 5 წელზე ნაკლები;

● მანქანა-დანადგარების და სხვა აღჭურვილობის (გარდა სამხედრო ტექნიკის, იარაღისა და სხვა სამხედრო აღჭურვილობისა), ასევე, პროგრამული უზრუნველყოფის შეძენის შემთხვევაში, ერთეულის ან მთლიანი პროექტის ღირებულება არ უნდა იყოს 150,0 ათას ლარზე ნაკლები, ხოლო მათი გამოყენების ვადა 3 წელზე ნაკლები;

● პროექტის ღირებულება უნდა მოიცავს პროექტთან დაკავშირებულ ყველა ხარჯს, მათ შორის, პროექტირების, მოსამზადებელი სამუშაოების, ტრანპორტირების და კანონმდებლობით გათვალისწინებულ გადასახადების ხარჯებს.

შესაძლებელია მსგავსი შინაარსის რამდენიმე მცირე კაპიტალური პროექტი და თითოეული მათგანი არ აკმაყოფილებდეს ზემოთ მოცემულ პირობებს, ამ შემთხვევაში აღნიშნული პროექტები შინაარსობრივად უნდა გაერთიანდეს და ჩამოყალიბდეს ერთი პროექტის სახით და შედარებით მცირე პროექტები სახელმწიფო ბიუჯეტის დანართში წარმოდგენილი იქნება მისი ქვეპროექტების სახით.

შესაძლებელია არსებობდეს ისეთი პროექტები, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებს ზემოთ მოცემულ პირობებს, მაგრამ, მათი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი იყოს კაპიტალური პროექტის სახით.

წლიური ბიუჯეტის კაპიტალური დანართი დაყოფილი იქნება ორ ნაწილად. პირველ ნაწილში წარმოდგენილი იქნება ყველა პროექტის დაფინანსების მოცულობა. დაფინანსების მოცულობა უნდა მოიცავდეს პროექტის მთლიან ღირებულებაზე ბიუჯეტიდან გაწეულ და დაგეგმილ ხარჯს და წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი ცხრილის მიხედვით:

|კოდი |დასახელება |პროექტის სავარაუდო|ფაქტი გასული |მიმდინარე წლის |დასაგეგმი წლის|დასაგეგმი +1 |დასაგეგმი +2 |დასაგეგმი +3 |

| | |ღირებულება |წლის ჩათვლით |გეგმა |პროექტი |წელი პროგნოზი |წელი პროგნოზი |წელი პროგნოზი |

| |ქვეპროექტი №1 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №2 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №... | | | | | | | |

| |პროექტი №2 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №1 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №2 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №... | | | | | | | |

| |პროექტი №... | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №1 | | | | | | | |

| |ქვეპროექტი №2 | | | | | | | |

დანართის მეორე ნაწილში წარმოდგენილი უნდა იყოს თითოეული პროექტის და ქვეპროექტის აღწერა და შემდეგი ინფორმაცია:

● პროექტის განმახორციელებელი;

● რა შედეგს უნდა ველოდოთ პროექტის დასრულების შემდგომ;

● პროექტის მთლიანი ღირებულება;

● პროექტის დაფინანსების წყაროები, მათ შორის, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი წყაროები;

● დასაგეგმი წლის განმავლობაში პროექტით გათვალისწინებული ძირითადი ღონისძიებები.

|პროექტის დასახელება | |

|პროექტის პროგრამული კოდი | |

|პროგრამის კოდი და დასახელება, რომელსაც წარმოადგენს პროექტი | |

|პროგრამულ კლასიფიკაციაში | |

|პროექტის განმახორციელებელი | |

|პროექტის დაწყების თარიღი | |

|პროექტის დასრულების თარიღი | |

|პროექტის აღწერა და მიზანი | |

|დეტალური ინფორმაცია პროექტის შესახებ | |

|პროექტის მოსალოდნელი შუალედური შედეგი | |

|პროექტის მოსალოდნელი საბოლოო შედეგი | |

ვინაიდან კაპიტალური პროექტები თავის მხრივ პროგრამული ბიუჯეტის ნაწილია და შესაბამისად მათი შესრულების შეფასების ინდიკატორები წარმოდგენილია პროგრამების და ქვეპროგრამების აღწერაში, კაპიტალური ბიუჯეტის დანართი შესრულების შეფასების ინდიკატორების ნაწილს აღარ ითვალისწინებს.

თანხა ათას ლარებში

|კოდი |პროექტის |დაფინანსება* |დასაგეგმი წელი |

| |დასახელება | | |

|შემოსულობები |  |  |  |

| შემოსულობები სხვა შემოსავლებიდან |  |  |  |

| გრანტები |  |  |  |

| შემოსულობები არაფინანსური აქტივებიდან |  |  |  |

| შემოსულობები ფინანსური აქტივებიდან | | | |

| ვალდებულებების ზრდა |  |  |  |

|გადასახდელები |  |  |  |

| ხარჯები |  |  |  |

| შრომის ანაზღაურება |  |  |  |

| საქონელი და მომსახურება |  |  |  |

| პროცენტი |  |  |  |

| სუბსიდიები |  |  |  |

| გრანტები |  |  |  |

| სოციალური უზრუნველყოფა |  |  |  |

| სხვა ხარჯები |  |  |  |

| არაფინანსური აქტივების ზრდა |  |  |  |

| ფინანსური აქტივების ზრდა (ნაშთის გარეშე) |  |  |  |

|ვალდებულებების კლება |  |  |  |

|ნაშთის ცვლილება |  |  |  |

* თუ არსებობს დაფინანსების სხვა წყარო (მაგ. სახელმწიფო ბიუჯეტი, გრანტი, კრედიტი, კერძო სექტორი) ინფორმაცია უნდა მიეთითოს ცალკე სვეტად

თუ თვითმმართველობაში ერთზე მეტი მუნიციპალური იურიდიული პირია, მაშინ ინფორმაცია მოცემული უნდა იყოს როგორც ჯამურად, ასევე ცალ-ცალკე თითოეულზე.

ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში და კვარტალური მიმოხილვა

მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო ყოველი კვარტალის დასრულებიდან ერთი თვის ვადაში ამზადებს და საკრებულოს წარუდგენს ბიუჯეტის კვარტალურ მიმოხილვას ნაზარდი ჯამით. ხოლო საბიუჯეტო წლის დასრულებიდან 2 თვის ვადაში თვითმმართველობის წარმომადგენლობით ორგანოს წარედგინება გასული წლის ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში.

კვარტალურ ანგარიშებში სრულყოფილად უნდა იყოს მოცემული ინფორმაცია ბიუჯეტის შემოსულობების, გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების შესახებ, ამ ფისკალური მაჩვენებლების ფაქტობრივი შესრულების შედარება გეგმიურ მაჩვენებელთან. მათ შორის, ნაზარდი ჯამით მოცემული უნდა იყოს იმ პერიოდისათვის შემოსულობების და გადასახდელების ყველა ის გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებელი, რაც მოცემულია დამტკიცებულ ბიუჯეტში (მათ შორის, ბიუჯეტის ბალანსის მიხედვით).

მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის შესრულების კვარტალური მიმოხილვებისგან განსხვავებით, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშში, ფისკალურ მაჩვენებლებთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია გასული საბიუჯეტო წლის განმავლობაში განხორციელებული პროგრამების და მიღწეული შედეგების შესახებ.

საქართეველოს საბიუჯეტო კოდექსის შესაბამისად, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიში ბიუჯეტის შესრულების შესახებ მოცემული უნდა იყოს არანაკლებ შემდეგი ინფორამცია:

ა) ბიუჯეტის ბალანსი საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით;

ბ) საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით შემოსულობებისა და გადასახდელების ფაქტიური შესრულების შედარება წლიურ გეგმურ მაჩვენებლებთან;

გ) ბიუჯეტის ანგარიშებზე არსებული ნაშთები წლის დასაწყისისათვის და წლის ბოლოსათვის;

დ) პროგრამების მიხედვით დაზუსტებულ ასიგნებებსა და ფაქტობრივ თანხებს შორის სხვაობის განმარტებას, თუ ეს სხვაობა აღემატება 30%-ს;

ე) ინფორმაციას სარეზერვო და წინა წლებში წარმოქმნილი დავალიანებებისა და სასამართლო გადაწყვეტილებების აღსრულების ფონდებიდან ასიგნებების გამოყოფის შესახებ;

ვ) პრიორიტეტების ფარგლებში განხორცილებული პროგრამების და ქვეპროგრამების აღწერას და მიღწეულ შედეგს;

ზ) მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებული ააიპ-ების და სსიპ-ების ბიუჯეტის შესრულების წლიური მაჩვენებლები.

ყველა ზემოაღნიშნულ ინფორმაციასთან ერთად ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიშები მიზანშეწონილია დამატებით მოიცავდეს ქვემოთ მოყვანილ მაჩვენებლებსაც და წარმოდგენილი იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

I თავი. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ძირითადი მაჩვენებლების შესრულება

პირველ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ბიუჯეტის ბალანსი საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მიხედვით და მასში მოცემული უნდა იყოს კლასიფიკაციის მუხლების გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლები; ასევე, პირველი თავი უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას მუნიციპალური ბიუჯეტის შემოსულობების და გადასახდელების მთლიანი მაჩვენებლებისა და ნაშთის ცვლილების შესახებ, ეს ინფორმაციაც უნდა იყოს წარმოდგენილი გეგმურ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებში.

ამავე თავში ცალ-ცალკე ცხრილის სახით მოცემული უნდა იყოს გეგმიური და ფაქტიური მაჩვენებლები საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მუხლების მიხედვით და ეს ინფორმაცია უნდა ჩაიშალოს საბიუჯეტო კლასიფიკაციის არანაკლებ იმ დონეზე, რაც მოცემულია დამტკიცებულ ბიუჯეტში. მაგ: ბიუჯეტის შემოსავლებში საგადასახადო შემოსავლები მოცემული უნდა იყოს გადასახადის სახეების მიხედვით; ვალდებულებების ცვლილების მუხლი უნდა ჩაიშალოს საშინაო და საგარეო ვალდებულებების ზრდისა და კლების ქვემუხლებად და ა.შ.

იმ შემთხვევაში, თუ იქნება მნიშვნელოვანი განსხვავებები (როგორც გადაჭარბება ასევე დანაკლისი) საბიუჯეტო კლასიფიკაციის შემოსულობების მუხლების გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლებში, შესაბამისი ცხრილის ბოლოს უნდა გაკეთდეს განმარტება, თუ რითი არის აღნიშნული სხვაობები გამოწვეული.

გრანტების მაჩვენებლების შესრულების ცხრილს უნდა დაერთოს განმარტება გრანტის წარმომავლობისა და საფუძვლის შესახებ. მაგ: უცხოური გრანტის შემთხვევაში მითითებული უნდა იყოს დონორი, შესაბამისი ხელშეკრულება, გრანტის მთლიანი მოცულობა და მიზნობრიობა. სხვა დონის ბიუჯეტიდან მიღებული გრანტის შემთხვევში - ტრანსფერის სახე, ტრანსფერის გამოყოფის თარიღი, მიზნობრიობა და მისი გამოყოფის საფუძველი (მაგ. მთავრობის დადგენილება, პრეზიდენტის განკარგულება ან სხვა).

ფინანსური აქტივების შესაბამის ცხრილს უნდა დაერთოს განმარტება თუ რამ გამოიწვია ეს ცვლილებები, კერძოდ: იყო ეს სესხთან დაკავშირებული ოპერაციები თუ იყო ნაშთის დაგროვება/გამოყენება. უნდა განიმარტოს სესხის აღების/გაცემის მიზნობრიობა, წარმომავლობა. ხოლო ნაშთის შემთხვევაში – უნდა მიეთითოს ინფორმაცია წლის ბოლოსათვის მუნიციპალიტეტის ანგარიშზე არსებული მთლიანი ნაშთის შესახებ, მიზნობრივი და თავისუფალი ნაშთის გამიჯვნით.

ვალდებულებების ცვლილების ცხრილს განმარტების სახით უნდა დაერთოს ინფორმაცია, თუ რამ გამოიწვია ვალდებულებების ზრდა ან შემცირება. კერძოდ: რომელი დონორისგან, რა პირობებით მოხდა ვალის აღება, ან პირიქით, ვისი ვალი დაიფარება და რა მოცულობით. აქვე მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია მუნიციპალიტეტის მთლიანი ვალდებულებების შესახებ (ვალის ნაშთი) საანგარიშო წლის 31 დეკემბრისათვის. უნდა მოხდეს ამ მაჩვენებლის შედარება საპროგნოზო მაჩვენებელთან.

ამავე თავის ბოლოს წარმოდგენილი უნდა იყოს წლიური ბიუჯეტის შესრულება ხარჯების და არაფინანსური აქტივების ფუნქციონალური კლასიფიკაციის მიხედვით. ფუნქციონალური კლასიფიკაციის შესრულების ცხრილშიც ფაქტობრივ მაჩვენებლებთან ერთად მოცემული უნდა იყოს შესაბამისი მუხლების გეგმური მაჩვენებლებიც.

II თავი. მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ასიგნებების შესრულება

ბიუჯეტის წლიური შესრულების ამ თავში წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტის პრიორიტეტების, პროგრამებისა და ქვეპროგრამებისათვის (ღონისძიებებისათვის) გამოყოფილი ასიგნებების გეგმიურ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებზე. ინფორმაციაში ასევე მოცემული უნდა იყოს დაგეგმილი გადასახდელების შესრულების პროცენტული მაჩვენებელი.

ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს გეგმიურ და ფაქტობრივ ასიგნებებს ყველა იმ პროგრამული კოდსა და საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მუხლზე, რომელიც მოცემულია დამტკიცებულ წლიურ ბიუჯეტში.

მთლიანი ასიგნებების წარმოდგენის შემდგომ ცალკე ცხრილის სახით მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია იმ პროგრამებისა და ქვეპროგრამების გეგმიური და ფაქტიური ხარჯების შესახებ (პროცენტული შესრულება), რომლებიც ფინანსდება მუნიციპალური ბიუჯეტის არასაკუთარი შემოსავლებიდან.

მუნიციპალიტეტის პროგრამული ბიუჯეტის შესრულების დანართი - ბიუჯეტის პრიორიტეტების, პროგრამებისა და ქვეპროგრამების შესრულება

ამ თავის შესავალ ნაწილში მიზაშეწონილია წარმოდგენილი იყოს მოკლე ინფორმაცია იმ ძირითად და მნიშვნელოვან საკითხებზე, რომელთა დაფინანსებაც განხორციელდა მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან. ეს ინფორმაცია შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს მუნიციპალიტეტის შემდგომი წლის პრიორიტეტების დოკუმენტის მე-2 თავის იმ ნაწილში, სადაც საუბარია გასული წლის ბიუჯეტის შესრულების ძირითად საკითხებზე.

შემდგომ წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია ბიუჯეტში მოცემული თითოეული პროგრამის, ქვეპროგრამისა და ღონისძიბის (იმ შემთხვევაში, თუ ღონისძიება წარმოდგენილია ცალკე ორგანიზაციული კოდით) მიხედვით. ინფომაცია უნდა მოიცავდეს პროგრამის/ქვეპროგრამის/ღონისძიების პროგრამულ კოდს, მასზე დაგეგმილ და გაწეულ ფაქტობრივ ხარჯს, აღწერას, მიზანს, მიღწეულ შედეგს, შედეგის შეფასების საბაზისო, მიზნობრივ და მიღწეულ ინდიკატორებს, ასევე, განმარტებებს მიღწეულ შედეგთან, ინდიკატორებთან დაკავშირებით.

აღნიშნული ინფორმაცია მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს ქვემოთ მოყვანილი სტრუქტურით.

დაფინანსების გეგმური და ფაქტობრივ მაჩვენებლები თითოეულ პრიორიტეტზე, მასში შემავალი პროგრამებისა და ქვეპროგრამების მიხედვით, მოცემული უნდა იყოს ცალ-ცალკე. მაგ., პრიორიტეტი „05 00 - კულტურა, ახალგაზრდობა, სპორტი“:

თანხა ათას ლარებში

|პროგრამული კოდი|დასახელება |წლიური გეგმა |წლიური ფაქტი |შესრულება %-ში |

|05 00 |კულტურა, ახალგაზრდობა და სპორტი |  |  |  |

|05 01 | სპორტის სფეროს განვითარება |  |  |  |

|05 01 01 | სპორტული დაწესებულებების ხელშეწყობა |  |  |  |

|05 01 02 | სპორტული ღონისძიებები |  |  |  |

|05 01 03 | სპორტული ობიექტების აღჭურა, რეაბილიტაცია, მშენებლობა |  |  |  |

|05 02 | კულტურის სფეროს განვითარება |  |  |  |

|05 02 01 | კულტურის სფეროს დაწესებულებების ხელშეწყობა |  |  |  |

|05 02 02 | კულტურის ობიექტების აღჭურა, რეაბილიტაცია, მშენებლობა |  |  |  |

|05 02 03 | რელიგიური ორგანიზაციების ხელშეწყობა |  |  |  |

|05 03 | ახალგაზრდობის მხარდაჭერა |  |  |  |

ამის შემდეგ თითოეულ პროგრამაზე, ქვეპროგრამაზე და ღონისძინებაზე (თუ ღონისძიება მოცემულია ცალკე პროგრამულ კოდად) წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია შემდეგი სტრუქტურით:

|პროგრამის დასახელება (პროგრამული კოდი) |  |

|პროგრამის განმახორციელებელი |  |

|პროგრამის აღწერა და მიზანი |  |

|დაგეგმილი საბოლოო შედეგი |  |მიღწეული შედეგი |  |

|დაგეგმილი საბოლოო შედეგის შეფასების ინდიკატორი |  |

| |განმარტება |

|მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორი | |

| | |

|№ | |

|საბაზისო მაჩვენებელი | |

|დაგეგმილი მაჩვენებელი | |

|მიღწეული მაჩვენებელი | |

|ცდომილების მაჩვენებელი (%/აღწერა) | |

| | |

|1. |  |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |  |

|არსებობის | | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | | |

|ქვეპროგრამის/ღონისძიების დასახელება |  |

|(პროგრამული კოდი) | |

|ქვეპროგრამის/ღონისძიების განმახორციელებელი |  |

|ქვეპროგრამის/ღონისძიების აღწერა და მიზანი |  |

|დაგეგმილი შუალედური შედეგი |  |მიღწეული შედეგი |  |

|დაგეგმილი შუალედური შედეგის შეფასების ინდიკატორი |  |

| |განმარტება |

|მიღწეული შედეგის შეფასების ინდიკატორი | |

| | |

|№ | |

|საბაზისო მაჩვენებელი | |

|დაგეგმილი მაჩვენებელი | |

|მიღწეული მაჩვენებელი | |

|ცდომილების მაჩვენებელი (%/აღწერა) | |

| | |

|1. |  |  |  |  |  |

|2. |  |  |  |  |  |

|3. |  |  |  |  |  |

|4. |  |  |  |  |  |

|5. (გენდერული, ასეთის|  |  |  |  |  |

|არსებობის | | | | | |

|შემთხვევაში) | | | | | |

პროგრამის/ქვეპროგრამის აღწერაში სხვა ინფორმაციასთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია დაფინანსების წყაროს შესახებ. კერძოდ, არის ეს მუნიციპალიტეტის საკუთარი შემოსავლები თუ არის ტრანსფერი (მათ შორის, მიეთითოს, თუ რომელი სახის ტრანსფერია), გრანტი ან სხვა სახის დაფინანსების წყარო. განმარტება უნდა გაკეთდეს ასევე იმ შემთხვევაშიც, როცა დაფინანსება განხორციელდა 2 ან მეტი სხვადასხვა წყაროდან.

თუ მნიშვნელოვანია (30%-ზე მეტი) სხვაობა ასიგნებების დაგეგმილ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შორის, განმარტებების გრაფაში მოცემული უნდა იყოს შესაბამისი დასაბუთება, თუ რამ გამოიწვია აღნიშნული.

ამ თავის ბოლოს წარმოდგენილი უნდა იყოს ინფორმაცია სარეზერვო ფონდიდან და წინა წლების დავალიანებებისა და სასამართლო გადაწყვეტილებების აღსრულების ფონდიდან გამოყოფილი თანხების შესახებ. ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს ფონდებიდან გამოყოფილი თანხის მოცულობას (გეგმური და ფაქტობრივი მაჩვენებლები), მიზნობრიობას და თანხის გამოყოფის თარიღს.

მუნიციპალიტეტის კაპიტალური ბიუჯეტის შესრულების დანართი

ბიუჯეტის შესრულების წლიური ანგარიშის მე-4 თავში მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია კაპიტალური პროექტების შესრულების შესახებ.

ამ თავში მოცემული უნდა იყოს ინფორმაცია ყველა იმ პროექტის ფაქტობრივ შესრულებაზე, რომელი პროექტიც შეესაბამება ამ მთოდოლოგიით განსაზღვრული კაპიტალური პროექტის დეფინიციას და მისი დაფინანსება განხორციელდა საანგარიშო წლის ბიუჯეტიდან.

კაპიტალური ბიუჯეტის ჯამური ცხრილი მიზანშეწონილია წარმოდგენილი იყოს შემდეგი სტრუქტურით:

თანხა ათას ლარებში

|პროგრამული კოდი |დასახელება |პროექტის მთლიანი |საანგარიშო პერიოდის |

| | |დაფინანსება |წინა წლის ჩათვლით |

| | | |გაწეული საკასო ხარჯი |

| | | |(საანგარიშო პერიოდის |

| | | |გარდა) |

|შემოსულობები |  |  |  |

| შემოსავლები |  |  |  |

| სხვა შემოსავლები |  |  |  |

| ––––––––––– (მიეთითოს შემოსავლის სახეობა) |  |  |  |

| გრანტები |  |  |  |

| არაფინანსური აქტივების კლება |  |  |  |

| ფინანსური აქტივების კლება (ნაშთის გარეშე) |  |  |  |

|ვალდებულებების ზრდა |  |  |  |

| საშინაო |  |  |  |

| საგარეო |  |  |  |

|გადასახდელები |  |  |  |

| ხარჯები |  |  |  |

| შრომის ანაზღაურება |  |  |  |

| საქონელი და მომსახურება |  |  |  |

| პროცენტი |  |  |  |

| სუბსიდიები |  |  |  |

| გრანტები |  |  |  |

| სოციალური უზრუნველყოფა |  |  |  |

| სხვა ხარჯები |  |  |  |

| არაფინანსური აქტივების ზრდა |  |  |  |

| ფინანსური აქტივების ზრდა (ნაშთის გარეშე) |  |  |  |

|ვალდებულებების კლება |  |  |  |

| საშინაო |  |  |  |

| საგარეო |  |  |  |

|ნაშთის ცვლილება |  |  |  |

* თუ არსებობს დაფინანსების სხვა წყარო (მაგ. სახელმწიფო ბიუჯეტი, გრანტი, კრედიტი, კერძო სექტორი) ინფორმაცია უნდა მიეთითოს ცალკე სვეტად

თუ მუნიციპალიტეტში ერთზე მეტი ასეთი იურიდიული პირია, მაშინ ინფორმაცია მოცემული უნდა იყოს როგორც ჯამურად, ასევე ცალ-ცალკე თითოეულზე.

ორგანიზაციული სტრუქტურიდან პროგრამულ ბიუჯეტზე გარდამავალი ეტაპი

პროგრამულ ბიუჯეტზე გადასასვლელად აუცილებელია რამდენიმე ეტაპის გავლა, რათა მხარჯავმა დაწესებულებამ შეძლოს მისთვის დამტკიცებული ორგანიზაციული სტრუქტურიდან ძირითადი ღონისძიებების გამოტანა და მათი პროგრამებად გადაჯგუფება. პროგრამების დაგეგმვის დროს მხარჯავმა დაწესებულებამ უნდა გაიაროს რამდენიმე ეტაპი:

• დებულებიდან და კომპეტენციიდან გამომდინარე, ჩამოაყალიბოს მისი ძირითადი მიზნები და ამოცანები;

• განიხილოს მისი მიზნები და ამოცანები ავტონომიური რესპუბლიკის პრიორიტეტებთან მიმართებაში და პირიქით, პრიორიტეტებიდან გამომდინარე, გამოავლინოს მის მიერ განსახორციელებელი შესაძლო ამოცანები;

• ორგანიზაციული სტრუქტურიდან უნდა გამოიტანოს ის ძირითადი ღონისძიებები, რასაც მის კონტროლს დაქვემდებარებული საბიუჯეტო ორგანიზაციები ახორციელებენ;

• მოახდინოს განსახორციელებელი ღონისძიებების და დაწესებულების ძირითადი ფუნქციების და ამოცანების ერთმანეთთან დაკავშირება;

• მსგავსი ფუნქციის ან მიზნების მიხედვით დააჯგუფოს ღონისძიებები, მათი განმახორციელებლების მიუხედავად;

• დაჯგუფების შედეგად გამოიკვეთება, თუ რამდენი პროგრამა უნდა ქონდეს კონკრეტულ მხარჯავ დაწესებულებას;

• მკაფიოდ უნდა განისაზღვროს პროგრამის მიმართება არსებულ პრიორიტეტებთან;

• უნდა განისაზღვროს პროგრამის საბოლოო შედეგი, რომლის მიღწევითაც პროგრამა პრიორიტეტით დასახული მიზნების განხორციელებას ემსახურება;

• პროგრამების გამოვლენის შემდეგ მხარჯავი დაწესებულება იწყებს უკუპროცესს, მის დაშლას ქვეპროგრამებად და ღონისძიებებად;

• უნდა მოხდეს თითოეული ქვეპროგრამის მიერ მისაღწევი შუალედური შედეგების განსაზღვრა და მათი მიღწევის გზების დადგენა, დაფინანსების საორიენტაციო ზღვრული მოცულობის გათვალისწინებით;

• უნდა გამოიკვეთოს არსებული მდგომარეობის ამსახველი მონაცემების ბაზა და დადგინდეს ის ინდიკატორები, რომელთა მიხედვითაც მოხდება შედეგების შესრულების შეფასება;

• თითოეული ქვეპროგრამისთვის/ღონისძიებისთვის უნდა დაითვალოს შედეგების მისაღწევად საჭირო ფინანსური რესურსების მოცულობა (საორიენტაციო ხარჯთაღრიცხვა);

• მხარჯავი დაწესებულებისთვის გამოყოფილი ასიგნებების ზღვრული მოცულობების ფარგლებში განახორციელოს ასიგნებების პროგრამებზე გადანაწილება.

დანართი №6

მართვისა და რეგულირების ტიპის პროგრამების ხარჯთაღრიცხვის მომზადების ინსტრუქცია

მართვისა და რეგულირების პროგრამის ფარგლებში ქვეპროგრამებისა და ღონისძიებების ხარჯთაღრიცხვის მოსამზადებლად საჭიროა შემდეგი ღონისძიებების განხორციელება:

✓ თავდაპირველად გამოიყოფა ის ძირითადი სტრუქტურული ერთეულები, რომლებიც შეიმუშავებენ შესაბამის სფეროში პოლიტიკას ან/და კოორდინაციას უწევენ მის განხორციელებას (აქ არ იგულისხმება ე.წ. დამხმარე დეპარტამენტები/სტრუქტურული ერთეულები, როგორიცაა, მაგალითად: იურიდიული, ეკონომიკური, სამეურნეო, ლოჯისტიკა, შესყიდვები, ადამიანური რესურსები და ა.შ.);

✓ გამოითვლება პროგრამის მთლიანი საშტატო რიცხოვნობის რა პროცენტია აღნიშნულ სტრუქტურულ ერთეულებში მომუშავეთა რიცხოვნობა საშტატო განრიგის მიხედვით;

✓ გამოითვლება მიღებული საშტატო ერთეულების შრომის ანაზღაურება;

✓ დარჩენილი მიმდინარე ხარჯი (ხარჯები ზევით მიღებული შრომის ანაზღაურების გამოკლებით) უნდა გადანაწილდეს პროცენტულად შესაბამის დეპარტამენტებზე. ამ შემთხვევაში პროცენტი გამოითვლება აღნიშნული დეპარტამენტების რიცხოვნობების ჯამიდან თითოეულის წილის მიხედვით;

✓ გასათვალისწინებელია, რომ, თუ მიმდინარე ხარჯების ფარგლებში გათვალისწინებულია კონკრეტული თანხა, კონკრეტული ერთჯერადი ხასიათის ხარჯებისთვის ეს რესურსი უნდა უნდა დაემატოს შესაბამისი დეპარტამენტისთვის მიღებული ხარჯების მოცულობას, იმ შემთხვევაში, თუ ცალკე ღონისძიებად არ არის გამოყოფილი სამოქმედო გეგმში ის მიზანი, რისთვისაც აღნიშნული სახსრებია გათვალისიწინებული. ასეთ შემთხვევაში სახსრების გათვალისწინებული იქნება პირდაპირ იმ კონკრეტული ღონისძიების ხარჯთაღრიცხვაში; მათ შორის, თუ პოლიტიკის შემუშვების პროცესში ხორციელდება კონსულტანტების დაქირავება, თარგმნის სამუშაოები ან სხვა, რისი გამიჯვნაც შესაძლებელია, სხვა დანარჩენი ხარჯებიდან ემატება კონკრეტულ ღონისძიებას.

✓ სტრუქტურული ერთეულების შრომის ანაზღაურებისა და დარჩენილი მიმდინარე ხარჯის ჯამი წარმოადგენს ამ ერთეულების მიმდინარე ხარჯს (ხარჯების ეკონომიკური კლასიფიკაციის მუხლი);

✓ არაფინანსური აქტივების ზრდის მუხლით გათვალისწინებული თანხიდან ერთჯერადი ხასიათის ხარჯები, რომელიც უნდა მოხმარდეს კონკრეტულ სტრუქტურული ერთეულებს (რომლებიც მონაწილეობენ სამოქმედო გეგმაში), უნდა დაემატოს შესაბამისი სტრუქტურული ერთეულის ბიუჯეტს, ხოლო დარჩენილი თანხის ნაწილი, რომელიც თანაბრად ყველა სტრუქტურული ერთეულის ფუნქციონირებისთვის არის საჭირო, გადანაწილდეს ზემოაღნიშნული პრინციპით (პროცენტულად);

ასევე, არაფინანსური აქტივების ზრდის მუხლით გათვალისწინებული ასიგნება ან ასიგნების ნაწილი შესაძლებელია ცალკე ღონისძიებად იყოს ჩაშლილი ხარჯთაღრიცხვაში (მშენებლობა, რეაბილიტაცია და ა.შ. შინაარსობრივად).

მიღებული ხარჯებისა და არაფინანსური აქტივების ზრდის, ფინანსური აქტივების ზრდის და ვალდებულებების კლების მუხლების ჯამი წარმოადგენს სტრუქტურული ერთეულებისთვის განსაზღვრულ წლიურ ბიუჯეტს (აღნიშნული შეესაბამება შესაბამის პროგრამულ კოდზე წლიური ბიუჯეტის პროექტით განსაზღვრულ ასიგნებას).

✓ სტრუქტურული ერთეულის ბიუჯეტი უნდა გაიყოს რიცხოვნობაზე და წელიწადში დღეების რაოდენობაზე (დაახლოებით 250 დღე შაბათ-კვირისა და სხვა უქმეების გამოკლებით) და მიიღება ერთი თანამშრომლის საშუალო ხარჯი დღეში (კაც/დღე);

✓ ამის შემდეგ უნდა განისაზღვროს, თითოეული ქვეპროგრამის/ღონისძიების განხორციელებაში საშტატო რიცხოვნობის მიხედვით რამდენი ადამიანი მონაწილეობს;

✓ უნდა განისაზღვროს ასევე თითოეული ქვეპროგრამის/ღონისძიების განხორციელებისთვის საჭირო დღეების რაოდენობა;

თანამშრომელთა რაოდენობის გამრავლებით საშუალო ხარჯზე დღეში და დღეების რაოდენობაზე, მიიღება ქვეპროგრამის/ღონისძიების მიხედვით შესაბამისი ბიუჯეტი.

შესაძლებელია ხარჯთაღრიცხვაში გამოიყოს ცალკე „სხვა მიმდინარე ხარჯი“ (რომელიც არ არის გადანაწილებული ქვეპროგრამების/ღონისძიებების მიხედვით) და განისაზღვროს შესაბამისი თანხა.

შენიშვნა:

- მართვისა და რეგულირების პროგრამის ბიუჯეტი (ხარჯთაღრიცხვით მიღებული თანხა) უნდა შეესაბამებოდეს შესაბამისი წლის წლიურ ბიუჯეტში შესაბამის პროგრამულ კოდზე გათვალისწინებულ ასიგნებას.

- სამინისტროს ბიუჯეტი ჯამურად (ხარჯთაღრიცხვით მიღებული თანხა) უნდა შეესაბამებოდეს შესაბამისი წლის წლიურ ბიუჯეტში შესაბამის პროგრამულ კოდზე გათვალისწინებულ ასიგნებას (საბიუჯეტო სახსრები და დონორის დაფინანსება, რომელიც ასახულია წლიური ბიუჯეტის კანონში, საკუთარი სახსრები, რომელიც ასახულია ელექტრონული ბიუჯეტის პროგრამაში E-Budget.ge და ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტით სამინისტროსთვის განსაზღვრულ ზღვრულ მოცულობას (საბიუჯეტო სახსრები და საკუთარი შემოსავლების ნაწილი).

- სამინისტროების საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმაში განისაზღვრება ქვეპროგრამები და ღონისძიებები დაფინანსების ყველა წყაროს მითითებით.

ქვემოთ იხილეთ მართვისა და რეგულირების პროგრამებისთვის ღონისძიებების განფასების მაგალითი, რომელიც სარეკომენდაციო ხასიათისაა:

ა) კაც/დღეების და კაც/საათების გაანგარიშება:

|1 |2 |3 |4 |5 |

|სტრიქონების N |დასახელება |რაოდენობა |ერთეული |მესამე სვეტში ასახული ინფორმაციის|

| | | | |განმარტება |

|1 |პროგრამულ კოდზე ხარჯების წლიური გეგმა |3,000,000.0 |ლარი |  |

|2 |მ.შ. შრომის ანაზღაურება |1,718,000.0 |ლარი |  |

|3 |მ.შ. სხვა მიმდინარე ხარჯები |1,282,000.0 |ლარი |1-2 |

|4 |პროგრამულ კოდზე ჯამური საშტატო რიცხოვნობა |80.0 |ერთეული |  |

|5 |მ.შ. ძირითადი სტრუქტურული ერთეულის საშტატო რიცხოვნობა |15.0 |ერთეული |  |

|  | |  |  |  |

|საათობრივად |

|  |  |რაოდენობა |ერთეული |ერთეული |

|6 |სამუშაო საათების რაოდენობა კვირაში |40.0 |საათი |5 სამუშაო დღე (კვირაში) X 8 |

| | | | |სამუშაო საათი (დღეში) = 40 |

|7 |სამუშაო საათების რაოდენობა თვეში |160.0 |საათი |40 სამუშაო საათი (კვირაში)X 4 |

| | | | |კვირა (თვეში) = 160 |

|8 |საშუალო მიმდინარე ხარჯი 1 ერთეულზე საათში (შრომის გარდა) |8.3 |ლარი |3/4/12(თვე)/7 |

|9 |თანამშრომლის საშუალო შრომის ანაზღაურება საათში |11.2 |ლარი |2/4/12(თვე)/7 |

|10 |სულ ხარჯი 1 ერთეულზე 1 საათში |19.5 |ლარი |8+9 |

|11 |პირობითად 1 ადამიანის მთლიანი ხარჯი 1 საათში (ძირითადი |20.0 |ლარი |სტრიქონი 10 დამრგვალებული |

| |სტრუქტურული ერთეულის მიზნებისათვის) | | | |

| | | | | |

|დღიურად |

|  |  |რაოდენობა |ერთეული |ერთეული |

|12 |სამუშაო დღეების რაოდენობა წელიწადში |250.0 |დღე |250 დღე წელიწადში |

|13 |საშუალო ხარჯი 1 ერთეულზე დღეში (შრომის გარდა) |66.8 |ლარი |8*8(სამუშაო საათები) |

|14 |თანამშრომლის საშუალო შრომის ანაზღაურება დღეში |89.5 |ლარი |9*8(სამუშაო საათები) |

|15 |სულ 1 ერთეულზე ხარჯი დღეში |156.3 | ლარი |14+15 |

|16 |პირობითად აპარატის შემთხვევაში 1 ადამიანის მთლიანი ხარჯი 1 დღეში |156.0 |ლარი |სტრიქონი 15 დამრგვალებული |

| |(ძირითადისტრუქტურული ერთეულის მიზნებისათვის) | | | |

ბ) სტრუქტურული ერთეულის მიხედვით ხარჯების გაანგარიშება და ღონისძიებების განფასება:

|ცხრილი 1: გაანგარიშებისთვის საჭირო ინფორმაცია კონკრეტული აპარატის პროგრამული კოდზე ბიუჯეტის შესახებ |

| | |

|პროგრამული კოდის ჯამური ბიუჯეტი (ლარი) |3,000,000 |

|მომუშავეთა რიცხოვნობა |80 |

|ხარჯები |2,860,000 |

|შრომის ანაზღაურება |1,718,000 |

|საქონელი და მომსახურება |950,000 |

|გრანტები |50,000 |

|სოციალური უზრუნველყოფა |80,000 |

|სხვა ხარჯები |62,000 |

|არაფინანსური აქტივების ზრდა |140,000 |

გადასახდელები შრომის ანაზღაურების გარდა - 1 282 000 ლარი (3 000 000 – 1 718 000).

|ცხრილი 2: ხარჯთაღრიცხვა სტრუქტურული ერთეულების მიხედვით |

| |

| | | | | |

|II ძირითადი დეპარტამენტის - პოლიტიკის შემუშავება და |დღეების რაოდენობა |საშუალო ხარჯი დღეში |ღონისძიების განხორციელებაში|ხარჯი (დღეების |

|მართვის დეპარტამენტის მიერ განსახორციელებელი | |(ლარი/დღეში) |მონაწილე თანამშრომელთა |მიხედვით) |

|ღონისძიებები | | |რაოდენობა |(2X3X4) |

|1 |2 |3 |4 |5 |

|ღონისძიება 1 |170 |300 |15 |765,000.0 |

|ღონისძიება 2 |40 |300 |9 |108,000.0 |

|ღონისძიება 3 |24 |300 |9 |64,800.0 |

|ღონისძიება 4 |23 |300 |10 |69,000.0 |

|ღონისძიება 5 |40 |300 |10 |120,000.0 |

|ჯამი |297 |  |  |1,126,800.0 |