ტექნიკური რეგლამენტის – ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე

ტექნიკური რეგლამენტის – ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს მთავრობის დადგენილება №513 2022 წლის 31 ოქტომბერი ქ. თბილისი ტექნიკური რეგლამენტის – ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე მუხლი 1🔗 „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის მე-4 პუნქტისა და პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 58-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, დამტკიცდეს თანდართული „ტექნიკური რეგლამენტი – ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა“. მუხლი 2🔗 „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 25-ე მუხლის შესაბამისად, ძალადაკარგულად გამოცხადდეს „ტექნიკური რეგლამენტის − ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 14 ივლისის №349 დადგენილება. მუხლი 3🔗 დადგენილება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. პრემიერ-მინისტრიირაკლი ღარიბაშვილი ტექნიკური რეგლამენტი – ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა თავი I. შესავალი მუხლი 1🔗. მენეჯმენტის გეგმის მიზნები და მოქმედების ტერიტორიული სფერო 1. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ლაგოდეხის აღკვეთილისათვის (შემდგომში – ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები), „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის  შესაბამისად. 2. მენეჯმენტის გეგმის მიზანს წარმოადგენს  გრძელვადიანი მიზნების დასახვა და ამ მიზნების მისაღწევად საჭირო ღონისძიებების განსაზღვრა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებისათვის, რომლებიც უნდა განახორციელოს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციამ წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის ძალაში ყოფნის პერიოდში. მუხლი 2🔗. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ჩარჩოს აღწერა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონი, „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონი და საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობა. მუხლი 3🔗. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების შექმნის ძირითადი მიზნები 1. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის შექმნის მიზანია: ბუნების, ბუნებრივი პროცესებისა და გენეტიკური რესურსების დინამიკურ და ხელუხლებელ მდგომარეობაში შენარჩუნება და მათზე უმნიშვნელო ზეგავლენის მქონე სამეცნიერო კვლევებისა და საგანმანათლებლო საქმიანობების წარმოება, ბუნებრივი ეკოსისტემების, „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული საზღვრებს შიგნით მოქცეული ველური ბუნების შენარჩუნება და დაცვა. 2. ლაგოდეხის აღკვეთილის შექმნის მიზანია: ბუნებრივი პირობების დაცვა, რომელიც აუცილებელია ეროვნული მნიშვნელობის მქონე იმ ცოცხალი ორგანიზმების სახეობების ჯგუფებისა ან გარეული სახეობების, ბიოცენოზებისა და არაორგანული ბუნებრივი ფორმაციების შესანარჩუნებლად, რომლებიც საჭიროებენ განსაკუთრებულ ყურადღებასა და აღდგენას, ასევე „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ საზღვრებს შიგნით მოქცეული ბუნებრივი ეკოსისტემებისა და ბიომრავალფეროვნების აღდგენისა და დაცვის პროპაგანდა. მუხლი 4🔗. მენეჯმენტის გეგმის განახლების პროცესი 1. მენეჯმენტის გეგმა განახლებულია მოქმედი პროცედურების სრული დაცვით, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა (შემდგომში – სააგენტო) და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ; ასევე, ადგილობრივი მოსახლეობის, არასამთავრობო ორგანიზაციების, ადგილობრივი თვითმმართველობის და სხვა შესაბამისი დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით. მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა კავკასიის ბუნების ფონდის (CNF) მხარდაჭერით, GEF-UNDP-ის პროექტის „საქართველოს დაცული ტერიტორიების ფინანსური მდგრადობის ხელშეწყობა“ ფარგლებში ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის და საქართველოს დაცული ტერიტორიების მეგობართა ქსელის კონსულტანტების გუნდის ხელშეწყობით. 2. მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი შედგებოდა შემდეგი ეტაპებისგან: ცხრილი 1: ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის განახლების ეტაპები N თარიღი აქტივობა 1 15.03.2021 სამუშაო შეხვედრა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან მენეჯმენტის გეგმის განახლების პროცესის სამუშაო გეგმის განსახილველად/შესათანხმებლად. 2 7-8, 12.04.2021 ტრენინგი/სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: (ა) მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების მეთოდოლოგიის გაცნობა; (ბ) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულებების, მათი საფრთხეების და საფრთხის გამომწვევი მიზეზების განსაზღვრა; (გ) დაინტერესებული მხარეების ფართო ჯგუფების განსაზღვრა. 3 24.05.2021 სამუშაო შეხვედრა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მონაწილეობით: დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის გეგმის შემუშავება. 4 04.06.2021 სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სამუშაო ვერსიის  (მენეჯმენტის გეგმის I-III თავი), შერჩეული ბიომრავალფეროვნების ღირებულებებისთვის იდენტიფიცირებული პირდაპირი და არაპირდაპირი საფრთხეების და დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის გეგმის დოკუმენტის განხილვა. 5 15.06.2021 სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამის შემუშავება. 6 30.06.2021 სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის  პროგრამის შემუშავება. 7 14.07.2021 სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ეკოტურიზმის პროგრამის შემუშავება. 8 22.07.2021 სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ბუნებრივი რესურსების მდგრადი მართვის და ხანძრის, მავნებლების, დაავადებების და ინვაზიური სახეობების პროგრამების შემუშავება. 9 28.07.2021 სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით:  ეკოგანათლების და საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამების შემუშავება. 10 04.08.2021 სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ადმინისტრაციის შესაძლებლობების გაძლიერების პროგრამის შემუშავება. 11 16.12.2021 სამუშაო შეხვედრა სააგენტოს და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან მენეჯმენტის გეგმის საბოლოო სამუშაო ვერსიის შესათანხმებლად. 12 17.03.2022 მენეჯმენტის გეგმის დოკუმენტის საჯარო განხილვა მუხლი 5🔗. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდი მენეჯმენტის გეგმა ძალაშია მისი დამტკიცებიდან მომდევნო 9 წლის განმავლობაში, გარდა მენეჯმენტის გეგმის 46-ე და 47-ე მუხლებისა, რომლებიც ძალაშია ახალი მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებამდე. მუხლი 6🔗. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილების შეტანა 1. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილების შეტანა ხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. 2. მენეჯმენტის გეგმის ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს მეცხრე წლის პირველი კვარტლისა, სააგენტო დაიწყებს ახალი მენეჯმენტის გეგმის მომზადებას, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად იქნება მიღებული. თავი II. დაცული ტერიტორიების აღწერა მუხლი 7🔗. ადგილმდებარეობა და ფართობი 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთებზე, საქართველოს უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციულად ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები კახეთის რეგიონში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს. მას უკავია 24,255 ჰა და მოიცავს სახელმწიფო ნაკრძალსა და აღკვეთილს. 2. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი შეადგენს 19,755 ჰექტარს. ნაკრძალი მოიცავს მაწიმისხევის, ლაგოდეხისხევის, შრომისხევის, ნინოსხევის, ბაისუბნისხევის და კაბალის მდინარეების აუზებს. მისი ჩრდილოეთი საზღვარი ემთხვევა საქართველოს სახელმწიფო საზღვარს რუსეთის ფედერაციასთან (დაღესტნის რესპუბლიკა). ნაკრძალს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება მდ. მაწიმისწყალი, რომელიც წარმოადგენს საქართველოს სახელმწიფო საზღვარს აზერბაიჯანთან. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სახელმწიფო ნაკრძალს ესაზღვრება ლაგოდეხის აღკვეთილი, ხოლო დასავლეთიდან და სამხრეთიდან გარკვეულ ნაწილში ესაზღვრება სსიპ – ეროვნული სატყეო სააგენტოს ბაისუბნის და ფონის სატყეო უბნებს. 3. ლაგოდეხის აღკვეთილის  ფართობი შეადგენს 4,500 ჰექტარს. აღკვეთილი ორი ნაწილისაგან შედგება: სამხრეთით, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის დასახლებებსა და სახელმწიფო ნაკრძალს შორის არსებული ტყე და ჩრდილოეთით – ალპური საძოვარი, რომელიც გამოიყენება საზაფხულო საძოვრებად. ტყიან ნაწილს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი, ხოლო სამხრეთიდან – დასახლებული პუნქტები (სოფ. გურგენიანი, სოფ. ხიზაბავრა, სოფ. ხიზა, სოფ. კავშირი, სოფ. შრომა, ქ. ლაგოდეხი, სოფ. რაჭისუბანი და სოფ. მაწიმი). აღკვეთილის ამ ნაწილის აღმოსავლეთის საზღვარი ემთხვევა საქართველოს სახელმწიფო საზღვარს აზერბაიჯანთან და ესაზღვრება მდ. მაწიმისწყალი, დასავლეთის საზღვარს კი ბაისუბნის ქედი ქმნის, რომლის დასავლეთი ნაწილი სსიპ – ეროვნული სატყეო სააგენტოს დაქვემდებარებაშია. აღკვეთილის ალპური საძოვრების ჩრდილოეთ საზღვარი ემთხვევა საქართველოს სახელმწიფო საზღვარს რუსეთის ფედერაციასთან (დაღესტნის რესპუბლიკა), ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ალპური საძოვრებს. აღმოსავლეთის და სამხრეთის საზღვარს კი ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი ქმნის. 4. ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის საერთო რაოდენობა 2014 წლის ბოლო საყოველთაო აღწერის მონაცემებით 41,678-ია. ნაკრძალისა და აღკვეთილის მიმდებარე დასახლებული პუნქტებია: ქ. ლაგოდეხი, სოფლები: მაწიმი, რაჭისუბანი, შრომა, კავშირი, ნინიგორი, ხიზა, გურგენიანი, ხიზაბავრა, ბაისუბანი, ქვემო და ზემო მსხალგორი, კაბალი, განჯალა, უზუნთალა და ყარაჯალა. მუხლი 8🔗. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა ეროვნულ დონეზე 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები, რომელიც ერთ-ერთია 14 სახელმწიფო ნაკრძალსა (IUCN Ia კატეგორია) და 23 აღკვეთილს (IUCN-ის IV კატეგორია) შორის, საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის მნიშვნელოვან შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს. 2. ლაგოდეხის ნაკრძალი, რომელიც შეიქმნა 1912 წელს, პირველი ოფიციალურად დაარსებული დაცული ტერიტორიაა საქართველოში. აქ წარმოდგენილია ძირითადად ხელუხლებელი ტყე, ძუძუმწოვართა კარგად შენარჩუნებული პოპულაციების დიდი მრავალფეროვნება და ენდემიზმის მაღალი დონე. ქვეყნის მასშტაბით იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ მთავარ სამიზნეს ეროვნული ბიომრავალფეროვნების დაცვის კუთხით. 3. კავკასიის ეკორეგიონის კონსერვაციის გეგმის მიხედვით (Ecoregional Conservation Plan (ECP) For The Caucasus 2020 Edition) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები წარმოადგენს საკონსერვაციო ლანდშაფტის „აღმოსავლეთ დიდი კავკასიონი“ ნაწილს და საკვანძო ბიომრავალფეროვნების ადგილს „ლაგოდეხი“ (Key Biodiversity Area – Lagodekhi 107). 4. სამხრეთ-აღმოსავლეთით მასთან ყველაზე ახლოსაა ვაშლოვანის, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით – თუშეთის დაცული ტერიტორიები. მუხლი 9🔗. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობა საერთაშორისო დონეზე 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები განლაგებულია აზერბაიჯანისა და დაღესტნის (რუსეთის ფედერაცია) საზღვრებთან. ზაქათალას სახელმწიფო ნაკრძალი (IUCN Ia კატეგორია) აზერბაიჯანში მდებარეობს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების აღმოსავლეთით. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ტლიარატას აღკვეთილი (IUCN-ის IV კატეგორია) დაღესტანში. ლაგოდეხის, ზაქათალასა და ტლიარატას დაცული ტერიტორიები ერთად ქმნის დიდ საკონსერვაციო არეალს, ბუნებრივი პროცესების ეკოლოგიური სტაბილურობისა და გენეტიკური გაცვლის უზრუნველსაყოფად. 2. ზაქათალას დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციასთან თანამშრომლობით ხორციელდება კავკასიური კეთილშობილი ირმისა და აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვის ტრანსასაზღვრო მონიტორინგი უნიფიცირებული მეთოდოლოგიის გამოყენებით. ადმინისტრაციებს შორის ხდება მონიტორინგის შედეგად მოპოვებული ინფორმაციის გაცვლა.   3. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების 88% ფრინველთა კონსერვაციის მნიშვნელოვანი ტერიტორიის ნაწილია ((IBA) GEO 24), რომლის ფართობი შეადგენს 23,065.35 ჰა-ს. 4. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები წარმოადგენს ზურმუხტის ქსელის პირველ ტერიტორიას საქართველოდან. 2017 წლის 5-8 დეკემბერს, ქ. სტრასბურგში (საფრანგეთი) გამართულ, „ევროპის ველური ბუნებისა და ბუნებრივი ჰაბიტატების დაცვის“ (ბერნის) კონვენციის მუდმივმოქმედი კომიტეტის 37-ე შეხვედრაზე ლაგოდეხის (GE0000001) დაცულ ტერიტორიებს მიენიჭა ზურმუხტის ტერიტორიების სტატუსი. მუხლი 10🔗. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ისტორია 1. ლაგოდეხის ჩრდილოეთით მდებარე მთები და მდინარეთა აუზები ჯერ კიდევ მე-19 საუკუნის ბოლოდან იწვევდა ბოტანიკოსებისა და ნატურალისტების ინტერესს. პოლონელ მოყვარულ ნატურალისტს ლუდვიგ მლოკოსევიჩს მნიშვნელოვანი ღვაწლი მიუძღვის ლაგოდეხის ფაუნისა და ფლორის შესწავლისა და პოპულარიზაციის საქმეში. მან უშუალოდ შეუწყო ხელი რამდენიმე ენდემური მცენარის გამოვლენას და მეცნიერულ აღწერას:  იულიას ფურისულა (Primula juliae), ლაგოდეხის ნაღველა (Gentiana lagodechiana), მლოკოსიევიჩის იორდასალამი (Paeonia mlokosewitschii), ლაგოდეხის იორდასალამი (P. lagodechiana). მასვე უკავშირდება კავკასიური როჭოს, როგორც დამოუკიდებელი სახეობის აღწერა. როჭოს ლათინური სახელწოდებაც ამ პიროვნების სახელთან არის დაკავშირებული – Tetrao mlokosiewiczi. 2. 1903 წლის დასაწყისში, ლაგოდეხის ხეობა, როგორც სანადირო მეურნეობა, იჯარით გადაეცა რუსი დიდგვაროვნების დემიდოვ სან დონატოს ოჯახს. ხეების ჭრა, ძოვება და მიწით სხვა სახის სარგებლობა მკაცრად იკრძალებოდა. 1912 წელს ხეობის ნაწილი რუსეთის იმპერიის მეცნიერებათა აკადემიამ და გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის ფილიალმა ნაკრძალად გამოაცხადა, რითაც ლაგოდეხი საქართველოში და მთლიანად კავკასიის რეგიონში პირველ  დაცულ  ტერიტორიად იქცა. იმ დროისთვის ნაკრძალი მოიცავდა 3,500 ჰექტარს – ლაგოდეხისხევს და შრომისხევს (ანწალი).   3. 1929 წელს აღნიშნული ტერიტორია პირველად გაფართოვდა. 1945 წელს ნაკრძალს მიემატა სუბალპური და ალპური საძოვრები. სახელმწიფო ნაკრძალის სტატუსი საბჭოთა ეპოქაში გულისხმობდა როგორც ფლორის, ისე ფაუნის სახეობების, და რაც მთავარია, ტყის მაქსიმალურ დაცვას. კანონის თანახმად, ადამიანის მხრიდან ჩარევა მხოლოდ სამეცნიერო-კვლევითი და საგანმანათლებლო საქმიანობით შემოიფარგლებოდა, თუმცა იყო ნადირობის შემთხვევებიც. მოსახლეობას უფლება ეძლეოდა ნაკრძალის ქვედა პერიფერიული ზონები რეკრეაციული მიზნებისა და ტყის არამერქნული პროდუქტების (მაგ., კენკრა, თხილი, სამკურნალო მცენარეები და ა.შ.) შესაგროვებლად გამოეყენებინათ. 4. საბჭოთა პერიოდში ნაკრძალის მართვას ახორციელებდა ნაკრძალების სამმართველო, რომელიც სატყეო სამინისტროს დაქვემდებარებაში იყო. 1990 წელს ნაკრძალების სამმართველო უშუალოდ დაექვემდებარა საქართველოს პრეზიდენტს. 1993 წლიდან შეიქმნა დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სანადირო მეურნეობების მთავარი სამმართველო. 2004 წელს ეს უწყება დაექვემდებარა გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტის სახით (ამჟამად სააგენტო). 5. 2003 წელს „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონით ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების საერთო ფართობი გაიზარდა 24,258 ჰა-მდე და დაცული ტერიტორიის ორი კატეგორია გამოიყო – ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი (22,385 ჰა) და ლაგოდეხის აღკვეთილი (1,998 ჰა), რომელსაც ერთი ადმინისტრაცია მართავს.  6. 2007 წელს ცვლილება შევიდა საქართველოს კანონში „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“, რომლის თანახმადაც ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი შემცირდა 22,296 ჰა-მდე, ხოლო აღკვეთილის გაიზარდა 2,156 ჰა-მდე. 7. 2013 წელს „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონში შეტანილი ცვლილების თანახმად, სახელმწიფო ნაკრძალიდან აღკვეთილის კატეგორიაში 2,547 ჰა ფართობის ტერიტორია გადავიდა და ლაგოდეხის აღკვეთილის საერთო ფართობმა 4,500 ჰა შეადგინა. 8. საბოლოო განახლება განხორციელდა 2017 წელს – გაიმიჯნა აღკვეთილისა და ნაკრძალის საზღვრები, ასევე დაზუსტდა გარე საზღვრებიც. მუხლი 11🔗. გეოლოგია და ჰიდროლოგია  რელიეფი, გეოლოგია და ნიადაგები: ა) რელიეფი: ა.ა) ნაკრძალის ტერიტორია რთული მთიანი რელიეფითა და გეომორფოლოგიური სტრუქტურით ხასიათდება, რომლის ფორმირებაში მთავარი როლი მდინარეულ ეროზიას მიუძღვის. ძველი გამყინვარების კვალი მყინვარული რელიეფისა და მორენული ნაფენების სახით სუსტადაა გამოხატული და, ძირითადად, თხემისპირა ზოლში და ქოჩალოს მწვერვალზე გვხვდება; ა.ბ) დაცულ ტერიტორიებზე ხუთი მთავარი წყალგამყოფი ქედია: მსხალგორის, უღელტეხილის, ნინიგორის, კუდიგორის და ქოჩალოს. ეს უკანასკნელი რთული მთიანი სისტემაა და, თავის მხრივ, მოიცავს მრავალ გვერდით შტოქედსა და ხეობას; ა.გ) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების უდაბლეს და უმაღლეს წერტილებს შორის სიმაღლე ზღვის დონიდან 400 მ-დან – 3,500 მ-მდე მერყეობს. რელიეფი სიმაღლის მიხედვით იცვლება. დაბალ სიმაღლეებზე 400-დან 500 მ.ზღ.დ. რელიეფი შედარებით რბილია. მდინარეების კალაპოტები განიერია და ფერდობები ზომიერად დაქანებული – 5-8°. 500 მეტრის ზემოთ რელიეფი მეტად რთულდება, ბევრია ღრმა ხეობა და ციცაბო კლდოვანი ფერდობი. რთული რელიეფი დომინირებს ზღვის დონიდან 1,550 მეტრამდე. საშუალო დაქანება 20-25°-ია. განსაკუთრებით ციცაბოა სამხრეთი ფერდობები, სადაც დაქანება 60°-საც კი აღწევს. ჩრდილოეთის ექსპოზიციის ფერდობები ნაკლებად დაქანებულია. ზღვის დონიდან 1,800 – 2,200 მ-ის სიმაღლეზე რელიეფი მეტად დანაოჭებულია, თუმცა დაქანება მცირეა – 15-20°. 2,200 – 2,600 მ. სიმაღლეზე ისევ დომინირებს დიდი დაქანების 30-40° ეროზიული და ციცაბო კლდოვან-ნაშალიანი ფერდობები. ზღვის დონიდან 2,600 – 2,850 მ-ზე მყინვარული რელიეფი ხასიათდება რბილი ფორმებითა და მაღალმთის ტალღური ვაკეებით. უფრო ზემოთ კი ჭარბობს დიდი დაქანების კლდე-ნაშალიანი ფერდობები და გაშიშვლებული კლდეები; ბ) გეოლოგია და გეომორფოლოგია: ნაკრძალის რელიეფის უმეტესი ნაწილი აგებულია იურული თიხა-ფიქლებითა და ქვიშაქვებით, რომელიც დიდი დაქანების ფერდობებზე მრავალგან გაშიშვლებულია. ნაკრძალის ქვედა ზონებში მდინარისპირა ტერასები აგებულია მეოთხეული პროლუვიური (ქვიანი, ქვიშნარი) ნაფენებით, რაც ზოგან გამდიდრებულია ალუვიური ჩამონატანით; გ) ნიადაგები: დაცულ ტერიტორიებზე ნიადაგის სხვადასხვა ტიპი გვხვდება, რომელიც განსხვავდება ნიადაგის ფენის სისქის, ტენის შემცველობის, სტრუქტურისა და ნაყოფიერების მიხედვით. ამ პარამეტრების ვარიაცია ხშირად დამოკიდებულია რელიეფზე, ექსპოზიციასა და სიმაღლეზე. სამხრეთ ფერდობებზე ტყით დაფარულ ქვედა ზონებში გავრცელებულია ტყის ყომრალი ნიადაგები. სუბალპურ მდელოებზე გავრცელებულია მთამდელოს მცირე სიღრმის ხირხატიანი ჰუმუსიანი ნიადაგები. სუბალპური სარტყლის ზედა ნაწილში ნიადაგური საფარი, ძირითადად, შექმნილია მთა-მდელოს ჰუმუსიანი ნიადაგებით. ყველა სახის ნიადაგში დომინირებს თიხნარი ნიადაგები. დეკიანებში (Rhododendron) გვხვდება ტორფიან-ჰუმუსიანი მჟავე ნიადაგები. ალპური სარტყლის ნიადაგური საფარი დიდი დაქანების მქონე ფერდობებზე უმთავრესად წარმოდგენილია მთა-მდელოს კორდიანი ნიადაგებით; დ) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე დიდი რაოდენობით მცირე და მოზრდილი მდინარე და ნაკადულია. ნაკრძალის მთავარი მდინარეებია: კაბალი, ბაისუბნისხევი, ნინოსხევი, შრომისხევი, ლაგოდეხისხევი, სალესავისხევი და მაწიმისწყალი. ყველა ეს მდინარე სათავეს დიდი კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფზე იღებს და სამხრეთისკენ პარალელურად მოედინება. მდინარეები და ნაკადულები ალპური ჩქარი დინებით, ქვა-ღორღიანი და ხრეშიანი კალაპოტებითა და მაღალი სიმჟავის წყლით ხასიათდება. მდინარეები სხვადასხვა ზომის ჩანჩქერებს წარმოქმნიან. შრომისწყალზე 15-მდე ჩანჩქერია, რომელთა სიმაღლე 4 მ-დან 40- მ-მდე მერყეობს. მდინარე ლაგოდეხისხევს 10 ჩანჩქერი აქვს, რომელთაგან უმაღლესი 80 მ-ს აღწევს. მდინარე ნინოსხევზე მდებარე 40 მეტრიანი ჩანჩქერი ვიზიტორებში განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობს; ე) მდინარეები და ნაკადულები არსებულ ხევებსა და უბეებს ბუნებრივად მიუყვება ყოველგვარი ხელოვნური ბარიერების გარეშე. მდინარეებისა და ნაკადულების უმრავლესობა ხშირად იცვლის კალაპოტს წყალდიდობების შემდეგ. წყალდიდობები საკმაოდ ხშირია და თან დიდი რაოდენობის გამხმარი და მოთხრილ-მოტეხილი ხე-ტყე მოაქვს, რაც მნიშვნელოვნად განაპირობებს კალაპოტის ცვლას და ანელებს წყლის დინებას; ვ) მაღალ ალპურ ზონაში არის მყინვარული წარმოშობის მრავალი ოლიგოტროპული ტბა. მათ შორის ყველაზე დიდია შავი კლდეების ტბა (ტბა ხალა ხელი), რომელიც საქართველოსა და დაღესტნის რესპუბლიკის ტერიტორიების საზღვარზე მდებარეობს. ამ ტბის ზედაპირის მთლიანი ფართობია 21 ჰა, ხოლო მაქსიმალური სიღრმე – 14 მ. ტბაში თევზი არაა, თუმცა აღინიშნებოდა თავკომბალებისა და უხერხემლო ცხოველების არსებობა; ზ) დაცული ტერიტორიები მდიდარია მინერალური წყაროებით, რომლებიც განსაკუთრებით ბევრია ლაგოდეხისხევის ხეობაში. მუხლი 12🔗. კლიმატი 1.  ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ჰავა სიმაღლებრივი გავრცელებით არის  გამოხატული. აქ წარმოდგენილია კლიმატის შემდეგი ტიპები: ა) ზომიერად ნოტიო ჰავა, ზომიერად ცივი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით, ნალექების ორი მინიმუმით წელიწადში; ბ) ზომიერად ნოტიო ჰავა, ზომიერად ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი თბილი ზაფხულით, ნალექების ორი მინიმუმით წელიწადში; გ) ზომიერად ნოტიო ჰავა, ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი გრილი ზაფხულით, ნალექების ორი მინიმუმით წელიწადში; დ) ზომიერი ნოტიო ჰავა, ცივი ზამთრით და მოკლე ზაფხულით. ნალექების მინიმუმით ზამთარში. 2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ვერტიკალური გავრცელება განაპირობებს მნიშვნელოვან განსხვავებებს ნალექების რაოდენობასა და საშუალო წლიურ ტემპერატურას შორის. 3. ქ. ლაგოდეხისა და დაცული ტერიტორიების ქვედა ზონაში ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა დაახლოებით 1,100 მმ-ია და სიმაღლის ცვლასთან ერთად იზრდება, ხოლო დაცული ტერიტორიების უმაღლეს წერტილში 2,000-2,200 მმ-აც აღწევს. ნალექების მაქსიმალური რაოდენობა მოდის აპრილიდან სექტემბრამდე პერიოდში, ხოლო მინიმალური – დეკემბერსა და იანვარში. წელიწადში საშუალოდ 133 წვიმიანი დღეა. თოვლის სტაბილური საფარი მაღალ ზონებში ნოემბრიდან შეინიშნება და მაისამდე დევს (ე.ი. წელიწადში დაახლოებით 160 დღის განმავლობაში). 4. ქ. ლაგოდეხში საშუალო წლიური ტემპერატურა 12-13°C ფარგლებში მერყეობს, ხოლო 3,500 მ.ზღ.დ – 3.2°C-დან-0.3°C-მდე. ტემპერატურის აბსოლუტური მაქსიმუმი ზაფხულში +38°C-ია, ხოლო აბსოლუტური მინიმუმი ზამთარში -23°C-ია. მუხლი 13🔗. კლიმატის ცვლილება 1. დაცული ტერიტორიები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ კლიმატის ცვლილების შერბილებასა და ადაპტაციაში. კარგად მართული დაცული ტერიტორია უზრუნველყოფს იქ არსებული ჰაბიტატების დაცვას, მიწათსარგებლობის ცვლილების პრევენციას და დეგრადირებული ტერიტორიების აღდგენას, ეს კი ხელს უწყობს კლიმატის ცვლილების შერბილებას. დაცული ტერიტორიები ინარჩუნებენ მნიშვნელოვან ეკოსისტემურ სერვისებს და ამით ზრდიან კლიმატის ცვილებისადმი მედეგობას. თუმცა, კლიმატის ცვლილება, თავის მხრივ, მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს თვითონ დაცულ ტერიტორიებზეც. ამის გამო ბევრმა დაცულმა ტერიტორიამ შესაძლოა ვერ უზრუნველყოს თავისი ფუნქცია – დაიცვას ძირითადი სახეობები და მათი ჰაბიტატები. 2. კლიმატის ცვლილების სცენარის მიხედვით 2041-2070 და 2071-2100 წლებში საბაზისო პერიოდთან (1971-2000) მიმართებით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე მოსალოდნელია დათბობა. ეს ცვლილება ზეგავლენას იქონიებს საქართველოს დაცული ტერიტორიების ყველა ეკოსისტემაზე მეტ-ნაკლებად, თუმცა ყველაზე სწრაფი და მკვეთრი ცვლილებები მაღალმთაშია მოსალოდნელი, როგორც ერთ-ერთ ყველაზე სენსიტიურ ბიომში. კლიმატის ცვლილების შედეგად ტყის ზედა საზღვრის ვერტიკალურად მაღლა წანაცვლება შეამცირებს ისედაც ვიწრო სუბალპურ და ალპურ ზონას და, შესაბამისად, საფრთხეს შეუქმნის იქ არსებული იშვიათი სახეობების (არჩვი, აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი, შურთხი, როჭო და სხვ.) ჰაბიტატებს. კლიმატის ცვლილების შედეგად, შეფასებების მიხედვით, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ინვაზიური სახეობების ზეგავლენის მიღმა დარჩება, თუმცა შესაძლოა გაიზარდოს არსებული მავნებლებისა და დაავადებების გააქტიურება. 3. კლიმატის ცვლილებასთან ერთად სავარაუდოა ბუნებრივი კატასტროფების გააქტიურებაც. დაცულ ტერიტორიებზე, ისევე როგორც მთლიანად საქართველოში, ბოლო წლებში, გააქტიურებულია ბუნებრივი კატასტროფები. ძლიერი გადაუღებელი წვიმების შედეგად ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე 2011 და 2018 წლებში ძლიერი წყალდიდობები დაფიქსირდა. 2011 წლის წყალდიდობისას ადიდებულმა მდინარეებმა 100-წლოვანი ხეები ჩამოიტანეს, დაზიანდა ტურისტული ინფრასტრუქტურა (ჩანჩქერებთან მისასვლელი ბილიკები). საყურადღებოა, რომ ლაგოდეხში გაზრდილია თვის და წლის მანძილზე ერთ დღეში მოსული ნალექების მაქსიმალური რაოდენობა. კლიმატის ცვლილებასთან ერთად მოსალოდნელია, რომ ეს მაჩვენებელი 2041-2070 წლებში გაიზარდოს 20%-ით, ხოლო 2071-2100 წლებში  9%-ით, რაც სავარაუდოდ გაზრდის გეოლოგიური პროცესების აქტივობას. მუხლი 14🔗. ლანდშაფტები 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთებზე, საქართველოს უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ამ ნაწილში კავკასიონი არ გამოირჩევა დიდი სიმაღლის მთებით, მაგრამ მისი კალთები ზღვის დონიდან 400-დან 3,500 მ-მდე მკვეთრად აღიმართება ალაზნის ველის ვრცელი დაბლობიდან, რითაც მაქსიმალური სიმაღლეთა სხვაობა მთების ძირიდან წვერამდე 3,100 მ-ს აღწევს. 2. დაცული ტერიტორიების უმეტესი ნაწილი (დაახლოებით 13,000 ჰა) დაფარულია სხვადასხვა ტიპის ფოთლოვანი ტყეებით ზღვის დონიდან 400-1,850 მ-მდე. ლანდშაფტი წარმოადგენს ტყით დაფარულ მთიან მასივს წყალგამყოფებითა და ღრმა ხეობებით. აღინიშნება სტრუქტურითა და სახეობრივი შემადგენლობით განსხვავებული ფოთლოვანი ტყის სხვადასხვა ტიპი. ტყის ცენოზის კონკრეტული ტიპები ერთმანეთს ენაცვლება სიმაღლისა და ექსპოზიციის მიხედვით. 3. ტყის სარტყლის ზემოთ უკვე სუბალპური ლანდშაფტი გვხვდება, რომელსაც დაახლოებით 7,000 ჰა ფართობი უკავია ზღვის დონიდან 1,850 მ-ს და 2,500 მ-ს შორის. ამ ლანდშაფტისთვის დამახასიათებელია სუბალპური ტყეების, სუბალპური ბუჩქნარებისა და მდელოების მოზაიკა. ლანდშაფტების ამ სამი მთავარი ელემენტის გავრცელების კანონზომიერებები უმეტესწილად დამოკიდებულია ექსპოზიციასა და სიმაღლეზე. ზღვის დონიდან 1,800-2,200 მ-ზე რელიეფი საკმაოდ რთული და დანაწევრებულია, თუმცა, გვხვდება მარტივი ფორმებიც. სუბალპური მეჩხერი ტყეები, ჩვეულებრივ, ზღვის დონიდან 2,100-2,300 მ-ზეა განვითარებული და ხასიათდება განსხვავებული სტრუქტურისა და ფორმის თვალსაზრისით – უმთავრესად წარმოდგენილია მეჩხერი ე.წ. პარკისებური და ტანბრეცილი ტყეებით, რაც ძლიერი ქარებისა და თოვლის წნევისაგან არის განპირობებული. 4. ალპური ლანდშაფტები ზღვის დონიდან 2,450-2,500-დან 3,000 მ-მდე გვხვდება. ამ უტყეო ლანდშაფტებს დაახლოებით 4,000 ჰა ფართობი უკავია, ხასიათდება ციცაბო, კლდოვანი და ასევე რბილი და მომრგვალებული რელიეფებით. ეროზიული, კლდოვანი და კლდენაშალიანები ამ ლანდშაფტის მთავარი დამახასიათებელი ფიზიკური ნიშანია. რელიეფი მაღალი დახრილობით გამოირჩევა (35-40°). აღსანიშნავია, ე.წ. დემიდოვის ნაშლები, რომელიც ყველაზე დიდი ნაშალებია დაცულ ტერიტორიებზე. ლანდშაფტის სხვა მნიშვნელოვანი მახასიათებლებია შედარებით რბილი რელიეფის ფორმები (ე.წ. მყინვარული ცირკები) და მცირე მყინვარული ტბები. რბილი რელიეფი უმეტესად ალპური ზონის შუა ნაწილს ახასიათებს ზღვის დონიდან 2,600-2,850 მ-ის სიმაღლეზე. სხვადასხვა ფიზიკური თუ გარემო ფაქტორი ალპური მდელოების, კლდოვანი ფორმებისა და კლდენაშლიანების მოზაიკას ქმნის. ალპური მდელოების ერთ-ერთი დამახასიათებელი ნიშანია ალპური ხალები, რომელიც შედარებით უფრო ტენიან ადგილებში, ჩაღრმავებებსა და ვაკეებზე ვითარდება და მრავალფეროვანი ფლორით გამოირჩევა. ნაშალები მეჩხერი მცენარეული საფარით ხასიათდება და ფლორისტული შემადგენლობაც მეტად თავისებურია. 5. სუბნივალური ზონა ზღვის დონიდან 3,000-3,500 მ-ის სიმაღლეზე ვითარდება. ამ ზონისთვის დამახასიათებელია მეტად რთული რელიეფი დიდი დაქანების კლდენაშალიანი ფერდობები და გაშიშვლებული კლდეები. მცენარეები აქ მცირე დაჯგუფებების სახითაა წარმოდგენილი, რომელიც ქარებისგან შედარებით დაცულ ადგილებში ვითარდება, სადაც ნიადაგის თხელი ფენაა წარმოქმნილი. მუხლი 15🔗. ჰაბიტატები 1. ტყის სარტყლის ქვედა ზონა: ჰაბიტატის ეს ტიპი გვხვდება ზღვის დონიდან 400 მ-დან 1,050 მ-ს შორის სიმაღლეებზე და შედარებით რბილ (5-8° დაქანება) რელიეფურ ადგილებსა და დიდი დაქანების კლდოვან ფერდობებს, ღრმად ჩაჭრილ ჩანჩქერიან ვიწრო ხეობებს მოიცავს. ტყის სარტყლის ქვედა ზონაში წმინდა წიფლნარი ტყეები დომინირებს. სამხრეთ-დასავლეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის ფერდობებზე გაბატონებულია რცხილნარები და შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეები. ქვედა იარუსი არ ვითარდება ან სუსტადაა განვითარებული. ბალახოვანი საფარი ჩვეულებრივ ვითარდება მხოლოდ ტყის ფანჯრებში. 2. ტყის სარტყლის შუა ზონა: ტყის შუა ზონა მდებარეობს ზღვის დონიდან 1,000 მ-დან 1,550 მ სიმაღლეზე და ხასიათდება უაღრესად რთული ღრმა ხეობებით, ხევებით და ძლიერ დანაწევრებული რელიეფით. ტყის საფარი სტრუქტურისა და სახეობების მხრივ მრავალფეროვანია. გაბატონებულია წიფლნარი (Fageta, Fagus orientalis), წიფლნარ-რცხილნარი (Fago-Carpinetun; Carpinus caucasica) და რცხილნარი (Carpinetum, C. caucasica) ტყეები. კლდოვანი ადგილები (რომლებიც მრავლად გვხვდება, განსაკუთრებით კი სამხრეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე) მდიდარია ენდემური და რელიქტური მცენარეებით, მათ შორის უთხოვარი (Taxus baccata), პასტუხოვის სურო (Hedera pastuchovii), მაღალი მოცვი (Vaccinium arctostaphylos), ლაგოდეხის იორდასალამი (Paeonia lagodechiana), მლოკოსევიჩის იორდასალამი (Paeonia mlokosewitschii), ლაგოდეხის ნაღველა (Gentiana lagodechiana), ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa), ქართული თხილი (Corylus iberica) და ა.შ. ეს ჰაბიტატები მოიცავს ქალწულებრივი ტყეების დიდ კორომებს. 3. ტყის სარტყლის ზედა ზონა: ზედა ზონის ტყეები გვხვდება ზღვის დონიდან 1,500 მ-დან 1,850 მ-ის სიმაღლეზე. რელიეფი მეტად რთულია, ფერდობები კი – ძლიერ დაქანებული (60°). რელიეფის შედარებით რბილი ფორმები გვხვდება ჩრდილოეთის ექსპოზიციის კალთებზე. ტყეებიდან დომინირებს წიფლნარები, წიფლნარ-რცხილნარები და შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეები. ტყის სტრუქტურა და შემადგენლობა მნიშვნელოვნად იცვლება დაქანების მატებასთან, ექსპოზიციასთან და განსაკუთრებით კი სიმაღლის ცვლილებასთან ერთად. წიფლნარის კორომებითაა დაფარული ჩრდილოეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ექსპოზიციის ფერდობები და ასევე ნაკლებად ციცაბო სამხრეთი ფერდობები. სამხრეთის ექსპოზიციის დიდი დაქანების (30-50°) ფერდობებზე დომინირებს წიფლნარ-რცხილნარები და შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეები. დიდი დაქანების კლდოვან ფერდობებზე გავრცელებულია შერეული შემადგენლობის, მეჩხერი ტყეები. ტყის სარტყლის ზედა საზღვართან (ზღვის დონიდან 1,700-1,800 მ) სულ უფრო ხშირად ჩნდება ტყის ფანჯრები. წიფლნარის კორომების შემადგენლობაში ჩნდება სუბალპური მცენარეულობის წარმომადგენლები: მაღალმთის ბოკვი/ნეკერჩხალი (Acer trautvetteri), ლიტვინოვის არყი (Betula litwinowii), ცირცელი (Sorbus caucasigena), მაღალმთის მუხა (Quercus macranthera) და სხვ. ტყის ფანჯრების ბალახოვან საფარში ასევე დომინირებს სუბალპური სახეობები. 4. სუბალპური ტყეები: ჰაბიტატის ეს ტიპი გვხვდება ზღვის დონიდან 1,800-1,850 მეტრიდან და ტყის ზედა საზღვრამდე, რომელიც, როგორც წესი, ზღვის დონიდან 2,400-2,500 მეტრზეა (ტყის ზედა საზღვარი ჩრდილოეთის, ჩრდილო-დასავლეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის ფერდობებზე 2,250- 2,300 მ-ზე და ზოგან უფრო მაღლაც კი გადის). სუბალპური ტყეები წარმოდგენილია მეჩხერი, ანუ პარკისებრი და ე.წ. ტანბრეცილი ტყეებით. საკმაოდ ფართოდაა გავრცელებული მაღალმთის ბოკვის/ნეკერჩხლის (Acer trautvetteri), აღმოსავლური წიფლის (Fagus orientalis), მაღალმთის მუხისა (Quercus macranthera) და ლიტვინოვის არყის (Betula litwinowii) ტყეები. ნეკერჩხლისა და წიფლის ტყეები დომინირებს ჩრდილოეთის, დასავლეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის ფერდობებზე. ლიტვინოვის არყის (Betula litwinowii) პარკისებრი ტყის კორომები სამხრეთის ფერდობების გარდა ყველგან არის გავრცელებული. სამხრეთის შედარებით უფრო მშრალ ფერდობებზე ტყის მცენარეულობა ძირითადად წარმოდგენილია პარკული ტიპის მაღალმთის მუხნარით (Quercus macranthera). სხვა სუბალპურ ტყეებთან შედარებით რამდენადმე უფრო მაღლა ვრცელდება ლიტვინოვის არყის (Betula litwinowii) ტანბრეცილი ტყეები. ტანბრეცილ არყნარში ხშირად შერეულია კავკასიური ცირცელი (Sorbus caucasigena). ზოგან ცირცელი ისე მრავლადაა, რომ ჩამოყალიბებულია ბიდომინანტური (ორი დომინანტი სახეობა) ცირცელიან არყნარი თანასაზოგადოებებიც. სუბალპური ტყეები სტრუქტურულად და სახეობრივად მრავალფეროვანია. მრავალ ადგილას აქტიურად იჭრება სუბალპური მაღალბალახეულობისა და მდელოსა და ბუჩქნარის ელემენტები, რაც ჰაბიტატების საერთო მრავალფეროვნებას კიდევ უფრო ზრდის. 5. სუბალპური მდელოები და ბუჩქნარი: ჰაბიტატის ეს ტიპი წარმოადგენს ბუჩქნარის, მდელოებისა და მაღალბალახეულობის სხვადასხვა ვარიანტისგან შედგენილ მოზაიკურ ჰაბიტატს. ჩრდილოეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე განვითარებულია გართხმული დეკიანები (Rhododendron caucasicum). ჩრდილოეთისა და დასავლეთის ფერდობებზე მცირე დაჯგუფებებისა და ფრაგმენტების სახით წარმოდგენილია მეორადი იელიანებიც (Rhododendron luteum), მოცვიანი (Vaccinium myrtillus) და ღვიიანი (Juniperus depressa) ცენოზებიც. ჰაბიტატი მოიცავს პირველად და მეორად სუბალპურ მდელოებს. მეორად მდელოებს პარკისებრი და ტანბრეცილი ტყეების გავრცელების ადგილი აქვს დაკავებული, აქედან გამომდინარე, ისინი გვხვდება პირველად სუბალპურ მდელოებთან შედარებით უფრო დაბალ სიმაღლეებზე. თუმცა ეს მდელოები შედგენილობისა და სტრუქტურის მხრივ უკვე თითქმის პირველადი სუბალპური მდელოების იდენტურია. მეორადი მდელოები ფართოდაა გავრცელებული სამხრეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის შედარებით მშრალ ფერდობებზე, სადაც მათ მაღალმთის მუხნარის ყოფილი ადგილსამყოფელი უჭირავთ. სუბალპური მდელოები ძირითადად სხვადასხვა ნაირბალახოვანი შერეული თანასაზოგადოებებისაგან არის ფორმირებული. 6. ალპური მდელოები და ალპური ხალები ჰაბიტატების ეს ტიპი ფრაგმენტულადაა გავრცელებული ალპური ზონის კლდოვან წარმონაქმნებსა და ღორღიან ტერიტორიებს შორის (ზღვის დონიდან 2,450 მ-დან 3,000 მ-მდე). ალპურ ზონაში გვხვდება მცენარეულობის განსაკუთრებული ტიპი, რომელსაც ლაქისებრ-მოზაიკური გავრცელების გამო „ალპურ ხალებს“ უწოდებენ. ალპური ხალებისათვის დამახასიათებელი სახეობებია: Alchemilla caucasica, Campanula biebersteiniana, Carex oreophila, Carum caucasicum, Catabrosella variegata, Chamaesciadium acaule, Colpodiumversicolor, Corydalis conorhiza, Festuca supina, Gentiana djimilensis, Gypsophila tenuifolia, Kobresia humilis, Luzula pseudosudetica, L. spicata, Minuartia aizoides, Nardus glabriculmis, Ornithogalum schmalhausenii, Pedicularis crassirostris, Phleum alpinum, Poa caucasica, Potentillagelida, Sibbaldia semiglabra, Trifolium ruprechtii, , Trilius patulus, და სხვ. ალპურ სარტყელში მეტწილად სამხრეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე ფართოდაა გავრცელებული ჭრელი წივანას (Festuca varia) მონოდომინანტური მკვრივკორდიანი მდელოები. დომინანტურ სახეობასთან ერთად აქ გვხვდება: Betonica macrantha, Leontodon hispidus, Sedum involucratum, და Trifolium canescens. ალპური მდელოების დამრეც ფერდობებსა და გავაკებებზე ზღვის დონიდან 3,000 მ-მდე გავრცელებულია კიდევ ერთი მკვრივკორდიანი ფორმაცია ძიგვიანი (Nardetum; Nardus glabriculmis). ასევე გავრცელებული სახეობებია ცხვრის წივანა (Festica ovina), ისლები (Carex meinshauseniana, C. canescens, C. capillaris და C. micropodioides). 7. ლაგოდეხის აღკვეთილის ალპური საძოვრები (რომლებიც გამოიყენება პირუტყვის ძოვებისთვის): 2006 წელს ჩატარებული კვლევის თანახმად, აღკვეთილში საზაფხულო საძოვრებად გამოყენებული ალპური მდელოების დიდი ნაწილი დეგრადირებულია პირუტყვის ჭარბი რაოდენობის გამო. გადაჭარბებული ძოვებისა და ფეხით გათელვის შედეგად, დაიკარგა ბუნებრივი ალპური მდელოების სახეობების მრავალფეროვნება. არსებულ ბალახოვანი საფარი ნაწილობრივ ჩანაცვლდა მცირე ზომის სახეობებით – ე.წ. „მეორადი ხალები“, რომლებიც შედგება შემდეგი ბალახოვანი სახეობებისგან: მარმუჭი (Alchemilla sericata), ფესვმაგარა (Sibbaldia parviflora), ძიგვა (Nardus stricta) და კორდისკბილა (Euphrasia pectinata). 8. სუბნივალური ზონის ჰაბიტატი: სუბნივალური ზონისთვის (ზღვის დონიდან 3,000-დან 3,500 მ-მდე) დამახასიათებელი მკაცრი კლიმატური პირობების გამო ეს ჰაბიტატი მოკლებულია შეკრულ მცენარეულ საფარს. მცენარეულობა მიკროდაჯგუფებების სახით არის წარმოდგენილი. მცენარეთა მიკროდაჯგუფებები, ჩვეულებრივ, 3-7-მდე სახეობისაგან შედგება, იშვიათად კი 9-11 სახეობასაც შეიცავს. სუბნივალურ სარტყელში გვხვდება: Alopecurus dasyanthus, A. glacialis, Anthennaria caucasica, Anthemis sosnowskyana, Arenaria lychnidea, Carex tristis, Cerastium cerastoides, C. multiflorum, C. polymorphum, Colpodium versicolor, Corydalis alpestris, C, conorhiza, Draba bryoides, D. siliquosa, D. supranivalis, Erigeron uniflorus, Gnaphalium supinum, Festuca supina, Lamium tomentosum, Luzula spicata, Minuartia aizoides, Minuartia inamoena , Myosotis alpestris, Poa alpina, Sedum involucratum, S. tenellum, Senecio taraxacifolius, Sibbaldia semiglabra, Taraxacum crepidiforme, T. porphyranthum, Thymus nummularius, Tripleurospermum caucasicum, T. subnivale, Trisetum spicatum, Viola minuta და სხვა. გავრცელებულია ასევე რამდენიმე ენდემური სახეობა: Alopecurus dasyanthus, Corydalis alpestric, Draba supranivalis, Nepeta supina, Scrophularia minuta, Senecio sosnowskyi, Veronica minuta, და Viola minuta. 9. მტკნარი წყლის ჰაბიტატები: მთების მასივებიდან გამოდინებული ნაკადულები და მდინარეები ხევების მეტად თავისებურ ლანდშაფტებს ქმნიან. ნაკადულების კალაპოტი ქვა-ღორღიანი, ხრეშიანია და დაბალი ორგანული შემადგენლობით ხასიათდება, რის გამოც ამ წყლებში მხოლოდ ისეთი თევზი ბინადრობს, რომელიც მთელი წლის განმავლობაში სწრაფ დინებასა და ცივ წყალს ეგუება, ასეთებია: მტკვრის წვერა (Barbus lacerta), კავკასიური ქაშაპი (Leuciscus cephalus), სწრაფულა ნაფოტა (Alburnoides bipunctatus), მდინარის/კალმახი (Salmo trutta). სხვა სახეობის მტკნარი წყლის ჰაბიტატები გვხვდება ძველი გამყინვარების შედეგად წარმოშობილ და შემდეგში წყლით ამოვსებულ ჩაღრმავებებში, სადაც ოლიგოტროპული ტბები ჩამოყალიბდა. მკაცრი კლიმატით განპირობებული ტბის დაბალი ორგანული შემადგენლობის შედარებით დაბალი დონის გამო ტბებში შეინიშნება რამდენიმე სახის მიკროორგანიზმი, თავკომბალები და უხერხემლო ცხოველები, გარდა თევზისა. მუხლი 16🔗. ბიომრავალფეროვნება 1. ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კუთხით ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ადგილია არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ მთელი კავკასიის რეგიონში. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მრავალი სახეობა, როგორც გლობალურ დონეზე იშვიათი და საფრთხეში მყოფი სახეობები, შეტანილია ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხაში, აგრეთვე საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ – როგორც ეროვნულ დონეზე არსებული იშვიათი და საფრთხეში მყოფი სახეობები. 2. დღეისთვის არსებული მონაცემებით, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებზე გავრცელებულია 1,000-ზე მეტი მცენარის სახეობა, ასევე, ძუძუმწოვართა 69, ფრინველთა 139, რეპტილიების 18, ამფიბიების 9, თევზების 4 სახეობა, 1700-ზე მეტი უხერხემლო ცხოველი  და სოკოები.         3. ფლორის და მცენარეულობის ტიპები:     ა) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილი სახეობებიდან 7 შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“. 2021 წლის მონაცემების მიხედვით, ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებში წარმოდგენილი ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) „წითელი  ნუსხით“ დაცული 154 სახეობის მცენარეებიდან საფრთხის ქვეშ მყოფის (EN) სტატუსი გააჩნია 2 სახეობას, მოწყვლადი (VU) – 3 და საფრთხესთან ახლოს მყოფი (NT) – 4 სახეობა; ბ) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილ მცენარეთა 213 სახეობა წარმოადგენს კავკასიის ენდემს; გ) ამ პუნქტში აღწერილი მცენარეულობის ტიპების უმეტესობა რეგიონისთვის ტიპური და დამახასიათებელია. თუმცა, მცირე ნაწილი ანთროპოგენური ზემოქმედების შედეგად მეორადი წარმოშობისაა. მცენარეულობის სივრცული განაწილება, ძირითადად, გარკვეულ ბუნებრივ კანონზომიერებებს ემორჩილება, თუმცა, გარკვეული კორექტივები ანთროპოგენურ ფაქტორებს შეაქვს; დ) წიფლნარი ტყე (Fageta, Fagus orientalis): წიფლნარი ტყე ერთ-ერთი ყველაზე უფრო დამახასიათებელი და ფართოდ გავრცელებული მცენარეულობის ტიპია ნაკრძალში. გვხვდება ზღ. დონიდან 450-2,150 მ-მდე სხვადასხვა ექსპოზიციაზე. წიფლნარი ტყეები ნაკრძალში წარმოდგენილია სხვადასხვა სახესხვაობით. როგორიცაა: დ.ა) წიფლის ტყე ქვეტყის / ბუჩქნარის გარეშე; დ.ბ) წიფლის ტყე მაყვლის ბუჩქნარით; დ.გ) წიფლის ტყე გვიმრის სახეობებით; დ.დ) წიფლის ტყე მაყვლისა და გვიმრის ქვეტყით; დ.ე) ბალახის საფარიანი წიფლის ტყე; დ.ვ) ბალახით დაფარული წიფლის და რცხილის ტყე; დ.ზ) ხშირი სუროთი დაფარული წიფლის ტყე; დ.თ) წიფლის ტყე, რომელიც დაფარულია ,,შავი გვიმრით”; დ.ი) წიფლის ტყე მოცვის ქვეტყით. ე) რცხილნარი ტყე (Carpineta, Carpinus caucasica): ერთ-ერთი ყველაზე დამახასიათებელი და ფართოდ გავრცელებული ფიტოცენოზია. ძირითადად, გვხვდება მდინარეების შრომისწყლის, ლაგოდეხისწყლისა და მაწიმისწყლის ქვემო წელის ვაკეებსა და შუაწელის ფერდობებზე ზღვის დონიდან 450-1,500 მ-ის ფარგლებში. რცხილნარი ტყეების კალთაშეკრულობა 70-80 % შორის მერყეობს. დამახასიათებელი ხეებია ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa), ქართული მუხა (Quercus iberica) და ქორაფი, ნეკერჩხალი (Acer laetum). სხვა მნიშვნელოვანი სახეობებია: მაყვალი (Rubus caucasicus), თხილი (Corylus avellana), ზღმარტლი (Mespilus germanica), ჭანჭყატი (Euonymus latifolia), სამეფო გვიმრა (Dryopteris fliix-mas), შალამანდილი (Salvia glutinosa), ხახია (Pachyphragma macrophyllum), ნიგვზისძირა (Geum urbanum), ია (Viola odorata), მარწყვი (Fragaria vesca), და სხვ. მცენარეთა ეს კლასი სხვადასხვა ვარიანტებით არის წარმოდგენილი (Carpinetum oplismenosum, Carpinetum pachyphragmosum, Carpinetum hederosum, Carpinetum hederoso-dryopteridosum, Fago-Carpinetum hederosodryopteridosum, Carpinetum festucosum, და სხვ.), რომელთა შორის ძირითადი განსხვავება ბალახოვანი საფარის დომინანტებშია; ვ) ქართული მუხის ტყე (Querceta, Quercus iberica): მცენარეულობის ეს ტიპი ხასიათდება ნაკრძალში შეზღუდული არეალით და წარმოდგენილია პატარ-პატარა ნაკვეთების სახით სამხრეთის ექსპოზიციის ძლიერ დაქანებულ (20-35°) ფერდობებზე. გვხვდება მდინარეების: შრომისწყლის (,,საჯინიბოს სერი”), ლაგოდეხისწყლის (,,მონასტრის სერი”) და მაწიმისწყლის ხეობებში ზღვის დონიდან 400-950 მ-ის ფარგლებში. კალთაშეკრულობა 40-დან 80 %-მდე მერყეობს. დამახასიათებელ სახეობებს შორის აღსანიშნავია რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia begonifolia) და მაღალი იფანი (Fraxinus excelsior). ქვეტყეში დამახასიათებელია Cornus mas, Mespilus germanica, Lonicera caprifolium, L. caucasica, Corylues avellana და სხვ. ზოგ შემთხვევაში ქვეტყის დომინანტია Carpinus orientalis. ბალახოვან საფარში ამ რეგიონისათვის ყველაზე მეტად დამახასიათებელია Festuca montana, Galium odoratum, Primula woronowii, Lathyrus roseus, Brachypodium sylvaticum, Dactylis glomerata და Viola odorata; ზ) შერეულფოთლოვანი ტყე: განვითარებულია მდინარეების ნინოსწყლის, შრომისწყლის, ლაგოდეხისწყლისა და მაწიმისწყლის ქვემოწელის პროლუვიურ ტერასებსა და შუაწელის ფერდობებზე ზღვის დონიდან 450-1,100 მ-ის ფარგლებში. ხევნარის შემადგენლობა პოლიდომინანტურია და მასში მონაწილეობენ აღმოსავლეთის წიფელი (Fagus orientalis), რცხილა (Carpinus caucasica), კავკასიური ცაცხვი (Tilia cavcasica),  ჩვეულებრივი იფანი (Fraxinus excelsior), ბოყვი, ბოკვი (Acer velutinum), ქართული მუხა (Quercus iberica), წაბლი (Castanea sativa), ქორაფი (Acer laetum). ქვეტყე და ბალახოვანი საფარი ზემოთ განხილულ ვარიანტთა მსგავსია. ტიპური შერეულფოთლოვანი ტყის კორომები გვხვდება ნინიგორზე (,,დიდი წაბლიანი”, ,,პატარა წაბლიანი”) და კუდიგორის სერზე, სალესავისწყლის ხეობაში (რაჭისუბანი) და სხვ; თ) მაღალმთის ნეკერჩხლის ტყე (Aceretum, Acer trautvetteri): ძირითადად გავრცელებულია ნაკრძალის სუბალპურ სარტყელში ზღვის დონიდან 1,800-2,050 მ-ის ფარგლებში. მისი საუკეთესო და ყველაზე მოზრდილი კორომები გვხვდება ქოჩალოს მთის ფერდობებზე (მეტეოსადგურის მიდამოები) და ნინიგორზე. კალთაშეკრულობა 30-დან 60%-მდე მერყეობს. ნეკერჩხლის გარდა მონაწილეობენ: Fagus orientalis, Sorbus caucasigena, Betula litwinowii და Quercus macranthera. ქვეტყე არ არის განვითარებული. ერთეული ინდივიდის სახით წარმოდგენილია Rubus idaeus, R. caucasicus, Daphne mesereum, Rhododendron luteum. ბალახეულ საფარში წარმოდგენილია როგორც ტყის, ასევე სუბალპური მაღალბალახეულობის ელემენტები, როგორიცაა Dryopteris filix-mas, Athyrium filix femina, Gadelia lactiflora, Senecio rhombifolius, Symphytum asperum, Euphorbia macroceras, Impaniens noli tangere, Brachypodium sylvaticum, Lapsana grandiflora, Petasites albus, Betonica macrantha, Salvia glutinosa, Senecio propinquus და მრავალი სხვ; ი) მაღალმთის მუხნარი ტყე (Quercetum, Quercus macranthera): ფიტოცენოზის არეალი მცირეა და გვხვდება ზღვის დონიდან 1,800-2,000 მ-ის ფარგლებში, სამხრეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე. მისი მცირე ფრაგმენტები წარმოდგენილია ,,ბნელ ხევში” მეტეოსადგურთან ახლოს. მუხის გარდა ერთეული ინდივიდების სახით მონაწილეობენ Acer trautvetteri, Fagus orientalis, Sorbus caucasigena და Betula litwinowii. ქვეტყე არ არის კარგად გამოხატული. დამახასიათებელი სახეობებია: Rubus caucasicus, Rhododendron luteum. ბალახოვანი საფარი წარმოდგენილია ტყის სუბალპური და ალპური სახეობებით; კ) არყნარი ტყე (Betuleta, Betula litwinowii): სუბალპური სარტყლის ერთ-ერთი დამახასიათებელი მცენარეულობაა და გავრცელებულია ზღვის დონიდან 1,900-2,300 მ-ის ფარგლებში, როგორც წესი, ჩრდილო ფერდობებზე, თუმცა, გვხვდება სამხრეთ-დასავლეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ექსპოზიციებზეც. კალთაშეკრულობა 40-დან 60 %-მდე მერყეობს. არყნარი ტყეები წარმოდგენილია მრავალი ვარიანტის სახით, რომელთა შორის ძირითადი განსხვავება ბალახოვანი საფარის დომინანტებშია. ზოგ ადგილას არყნარ ტყეებში ასევე გვხვდება დეკის საფარი (Betuletum rhododendrosum). არყნარ ტყეებს სხვადასხვა ბალახოვანი საფარი გააჩნია. გვხვდება ასევე არყნარისა და წიფლის შერეული ვარიანტები; ლ) ჯაგრცხილნარი ტყე (Carpinetum, Carpinus orientalis): ამ ტყეებით დაფარულია მდ. მაწიმისწყლის ტერასები. ტყეები მეორადი წარმოშობისაა და პირველადი ტყეების ჭრის შედეგად ვითარდება. კალთაშეკრულობა 60-დან 80 %-მდე მერყეობს. ჯაგრცხილას გარდა აქ შეხვდებით შემდეგ სახეობებს: Carpinus caucasica, Quercus iberica და Acer campestre. ქვეტყე ნაკლებად განვითარებულია. ბალახოვანი მცენარეებიდან განვითარებულია Oplismenus undulatifolius, Salvia glutinosa და Viola odorata; მ) მურყნარი ტყე (Alnetum, Alnus barbata): მურყნარების ფრაგმენტები გავრცელებულია მდინარეთა ნაპირებიდან ოდნავ დაშორებით ალუვიურ ტერასებზე, ზღვის დონიდან 800-1,000 მ-მდე. ტიპური ფრაგმენტები წარმოდგენილია მდ. შრომისწყლისა და ლაგოდეხისწყლის ხეობებში. კალთაშეკრულობა 40-დან 70 %-მდე მერყეობს. აქ წარმოდგენილია: Pterocarya pterocarpa, Juglans regia, Salix excelsa, Populus nigra. ქვეტყეში გვხვდება Corylus avelana, Staphylea pinnata, Rubus caucasicus, Sambucus nigra, Hedera pastuchowii და სხვ. ბალახოვანი საფარის ფლორისტული შემადგენლობა ჭრელია; ნ) დეკიანი ბუჩქნარი (Rhododendretum, Rhododendron caucasicum): სუბალპური სარტყლის დამახასიათებელი ფიტოცენოზია და ძირითადად გავრცელებულია ზღვის დონიდან 2,200-2,500 მ-ის ფარგლებში, თუმცა ფრაგმენტულად გვხვდება უფრო დაბლა, ზღვის დონიდან 1,900-2,000 მ-ისა და უფრო მაღლაც – ზღვის დონიდან 2,700 მ-ის ფარგლებში. როგორც წესი, გვხვდება ჩრდილოეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე. მისი შედარებით დიდი რაყები წარმოდგენილია მთა ,,უნაგირას” ჩრდილოეთ ფერდობებზე; ო) სუბალპური მაღალბალახეულობა: სუბალპების ერთ-ერთი დამახასიათებელი მცენარეულობაა. ახასიათებს ფრაგმენტული გავრცელება ზღვის დონიდან 1,900-2,800 მ-ის ფარგლებში ჩრდილოეთის, დასავლეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის ფერდობებსა და გავაკებებზე. ხშირად მეორადი წარმოშობისაა და ტყეების გაჩეხვის შედეგად წარმოიქმნება. სუბალპური მაღალბალახეულობა წარმოდგენილია რამდენიმე ვარიანტის სახით, სადაც დომინანტურია Heracleum sosnowskyi, Senecio rhombifolius ან Rumex alpinus. ამას გარდა, გავრცელებულია ასევე პოლიდომინანტური მაღალბალახეულობა Aconitum nasutum, A. orientale, Gadelia lactiflora, Campanula latifolia, Cephalanthera gigantean, Dryopteris filix-mas, Heracleum sosnowskyi, Symphytum asperum, Telekia speciosa, Senecio rhombifolius და სხვ; პ)  მაღალმთის მდელოები: გავრცელებულია ზღვის დონიდან 1,800-3,100 მ-ის სიმაღლეზე ნაკრძალის მთელ ტერიტორიაზე. ამ ფიტოცენოზების ყველაზე მეტად გავრცელებული ვარიანტებია: პ.ა) ბრძამიანი (Calamagrostis arundinacea): წარმოდგენილია მეტეოსადგურთან (,,მიტოს სერი”), ,,ბნელი ხევის” ზემო ნაწილში და სხვაგან; პ.ბ) ჭრელწივანიანი (Festuca varia): დიდ ფართობებზე გვხვდება ,,პრინცის ბინის”, გონგიჩაის და სხვა მიდამოებში; პ.გ) მზიურიანი (Inula grandiflora): როგორც წესი, გვხვდება შედარებით პატარა ნაკვეთების სახით, მაგალითად, ტიპურია მონაკვეთისათვის მეტეოსადგური – ,,წყარო”; პ.დ) ნემსიწვერიანი (Geranium ibericum): ფრაგმენტები კარგად არის გამოხატული ,,წყაროსა” და ,,დემიდოვის ნაშალებს” შორის ფერდობებზე; პ.ე) ძიგვიანი (Nardus glabiculmis): უმეტესად მეორადი წარმოშობისაა და გადაჭარბებული ძოვების შედეგად წარმოიქმნება. გვხვდება ,,პრინცის ბინის”, გონგიჩაის და სხვა მიდამოებში; პ.ვ) მარცვლოვან-ნაირბალახოვანი მდელო (Graminoso mixtoherbum) წარმოდგენილია ფრაგმენტულად, თუმცა მოზრდილი ნაკვეთების სახით. გვხვდება თითქმის ყველგან, მაგალითად მეტეოსადგურსა და ,,წყაროს” შორის, ,,პრინცის ბინის” მიდამოებში და სხვ. ჟ) ალპური მდელო-ხალები: ალპური ხალები ალპური მდელოების პატარა ნაკვეთებია და ხშირად მხოლოდ რამდენიმე კვადრატული მეტრის ფართობს მოიცავს, უმეტესად, განვითარებულია რბილი რელიეფის ფორმებზე – მყინვარულ დადაბლებებსა და გავაკებებზე ზღვის დონიდან 2,700-3,000 მეტრის ფარგლებში, ზოგჯერ კი – 3,100 მეტრზეც. ალპური მდელო-ხალების ძირითადი ვარიანტებია Taraxacetum (Taraxacum crepidiforme); Sibbaldietum (Sibbaldia semiglabra) და Achemiletum (Alchemila caucasica); რ) სუბნივალური კლდე-ნაშალების მცენარეულობა: ეს დამახასიათებელი მცენარეულობა წარმოდგენილია ზღვის დონიდან 2,900-3,500 მ-ის ფარგლებში და მოიცავს მდინარეების – შრომისწყლისა და ლაგოდეხისწყლის სათავეებს. ხასიათდება რთული, დანაწევრებული რელიეფით, სადაც ჭარბობს კლდენაშალიანი და ქვაღორღიანი ფერდობები და გაშიშვლებული კლდეები. ფიტოცენოზები ჩამოყალიბებული არ არის. მცენარეები ერთეული ინდივიდების ან 2-5-მდე სახეობის დაჯგუფებების (ნანოცენოზები) სახითაა გაფანტული რელიეფის ჩაღრმავებებში ან სხვა შედარებით დახურულ ადგილებში, მაგალითად, დიდი ქვის ძირებში. დღეისათვის დაცული ტერიტორიიდან ცნობილია მაკრომიცეტების 230 სახეობა, რომელთა უმრავლესობა (139 სახეობა) რიგ Agaricales წარმომადგენელია. აღნიშნული 230 სახეობიდან 23 სახეობა საქართველოს ტერიტორიაზე ნანახია მხოლოდ ლაგოდეხის ნაკრძალში. ერთი სახეობა – Cantharellus caucasicus მხოლოდ ამ დაცულ ტერიტორიაზე გვხვდება. ქუდიანი სოკოებიდან ნაკრძალის ტერიტორიაზე განსაკუთრებით ხშირია დათვის სოკო (Boletus edulis), მიქლიო (Cantharellus cibarius), ხეთამხალი (Pleurotus ostreatus), მელნის ძირა (Lepista sordida), მინდვრის ქამა (Agaricus arvensis), ლამბაქა (Sarcoscifa coccinea) და სხვა. 4. ფაუნა: ა) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფაუნა საკმაოდ მაღალი სახეობრივი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. ლაგოდეხის ნაკრძალში წარმოდგენილია დაახლოებით 235 სახეობის ხერხემლიანი, რომელთაგანაც გვხვდება: ოთხი სახეობის თევზი, ცხრა სახეობის ამფიბია, 18 სახეობის რეპტილია, 139 სახეობის ფრინველი და 69 სახეობის ძუძუმწოვარი. აღნიშნული 233 სახეობიდან 60 სახეობა არის ისეთი, რომელიც არის ან ენდემი და/ან დაცული სახეობა; კერძოდ, დაცული ტერიტორიების საზღვრებში შესაძლოა დაფიქსირდეს 22 სახეობის კავკასიის ენდემი, საქართველოს წითელი ნუსხის 26 სახეობა, მოწყვლადი ან გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სტატუსის IUCN წითელი ნუსხის ცხრა სახეობა და ევროპის ველური ბუნებისა და ბუნებრივი ჰაბიტატების დაცვის შესახებ კონვენციის (ბერნის კონვენცია) მე-6 რეზოლუციის მიხედვით დაცული 28 სახეობა; ბ) ძუძუმწოვრები: ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების საზღვრებში შესაძლოა დაფიქსირდეს 69 სახეობის ძუძუმწოვარი. ამ ძუძუმწოვართა სახეობებიდან 12 სახეობის ძუძუმწოვარი  – ევროპული მაჩქათელა (Barbastella barbastellus​​), აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis), ნიამორი (Capra aegagrus), კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus), წავი (Lutra lutra), ფოცხვერი (Lynx lynx), გრძელყურა მღამიობი (Myotis bechsteinii), ჯიქი (Panthera pardus saxicolor), არჩვი (Rupicapra rupicapra), კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus), მურა დათვი (Ursus arctos) – შესულია საქართველოს ,,წითელ ნუსხაში“, ხოლო  ორი მათგანი შესულია IUCN წითელ ნუსხაში როგორც საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობები – გიგანტური მეღამურა (Nyctalus lasiopterus) და ჯიქი (Panthera pardus). ასევე, 10 სახეობა და/ან ქვესახეობა წარმოადგენს კავკასიის ენდემს. დამატებით აღნიშნული 10  სახეობა დაცულია ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციით. დაცული სახეობებიდან ნიამორის (Capra aegagrus) დაფიქსირების ერთეული შემთხვევები არსებობს. აქვე ხაზგასასმელია, რომ არ არსებობს ისეთი დაცული სახეობების დაცულ ტერიტორიაზე არსებობის დამადასტურებელი ფაქტები როგორებიცაა გრძელყურა მღამიობი (Myotis bechsteinii) და ჯიქი (Panthera pardus saxicolor). თუმცა, თუ გავითვალისწინებთ ამ სახეობებისთვის დამახასიათებელ ჰაბიტატებს და დაცული ტერიტორიის სიახლოვეს, მათი დაფიქსირების ფაქტებს, შესაძლოა  მათი არსებობა დაცული ტერიტორიების ფარგლებშიც; გ) ფრინველები: ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე, წლის სხვადასხვა დროს შესაძლოა დაფიქსირდეს დაახლოებით 139 სახეობის ფრინველი. აღნიშნული სახეობებიდან 46 სახეობა საქართველოში გვხვდება და მრავლდება მთელი წლის განმავლობაში, ხოლო 34 სახეობა კი არის მიგრირებადი სახეობა, რომელიც მრავლდება საქართველოში. ასევე, იმ სახეობებიდან რომლებიც შესაძლოა დაფიქსირდეს დაცულ ტერიტორიაზე, 15 სახეობა წარმოადგენს საქართველოს წითელი ნუსხის (2014) სახეობას – ქორცქვიტა (Accipiter brevipes), ველის (ან გრძელფეხა) კაკაჩა (Buteo rufinus), ბექობის არწივი (Aquila heliacal), დიდი მყივანი არწივი (Clanga clanga), მთის არწივი (Aquila chrysaetos), ფასკუნჯი (Neophron percnopterus), ბატკანძერი (Gypaetus barbatus), სვავი (Aegypius monachus), ორბი (Gyps fulvus), ბარი (Falco cherrug), წითელფეხა შავარდენი (Falco vespertinus), მცირე კირკიტა (Falco naumanni), კავკასიური როჭო (Lyrurus mlokosiewiczi), ბუკიოტი (Aegolius funereus), ბუხრინწა (Tyto alba), ხოლო ხუთი სახეობა – ბექობის არწივი (Aquila heliacal), დიდი მყივანი არწივი (Clanga clanga), ველის არწივი (Aquila nipalensis), ფასკუნჯი (Neophron percnopterus), ბარი (Falco cherrug) კი შესული ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხაში, როგორც საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობები. ასევე, ორი სახეობა – კავკასიური როჭო (Lyrurus mlokosiewiczi) და კავკასიური შურთხი (Tetraogallus caucasicus) – კავკასიის ენდემებს წარმოადგენენ. გარდა ამისა, 16 სახეობა დაცულია ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის მიხედვით; დ) რეპტილიები: ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე შესაძლოა შეგხვდეს 18 სახეობის რეპტილია. აღნიშნული სახეობებიდან ორი სახეობა – ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ (Testudo graeca​​)  და დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki) – შესულია საქართველოს წითელ ნუსხაში მოწყვლადი (VU) კატეგორიის სტატუსით. აღნიშნული სახეობები ასევე არის ბუნების დაცვის საერთაშორის კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხაში კატეგორიით მოწყვლადი (VU). გავრცელებული 17 სახეობიდან ხუთი სახეობა – ბოხმეჭა (Anguis colchica), კავკასიური ხვლიკი (Darevskia caucasica), ართვინის ხვლიკი (Darevskia derjugini), დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki), ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) – წარმოადგენს კავკასიის ენდემს, ხოლო ორი სახეობა – ჭაობის კუ (Emys orbicularis) და ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ (Testudo graeca) – დაცულები არიან ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციით. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებზე გავრცელებული სახეობებიდან დაცვის სტატუსის თვალსაზრისით, განსაკუთრებით აღსანიშნავი სახეობები არიან: (i) ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ (Testudo graeca), რომელიც შესულია საქართველოს წითელი ნუსხაში და IUCN წითელ ნუსხაში კატეგორიით მოწყვლადი (VU) და ასევე, დაცულია ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის მიხედვით; და (ii) დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki), რომელიც შესულია როგორც საქართველოს წითელი ნუსხაში, ასევე IUCN წითელ ნუსხაში კატეგორიით მოწყვლადი (VU) და ამავე დროს, წარმოადგენს კავკასიის ენდემს; ე) ამფიბიები: ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე აღწერილია 9 სახეობის ამფიბია, რომელთაგან ორი სახეობა – კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) და კავკასიური ჯვარულა (Pelodytes caucasicus) – წარმოადგენენ კავკასიის ენდემებს, ხოლო ერთი სახეობა – მცირეაზიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus) – კავკასიის ენდემური ქვესახეობაა. ასევე, კიდევ ერთი სახეობა – კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii) დაცულია ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის მიხედვით; ვ) თევზები: ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ტერიტორიაზე შესაძლოა დაფიქსირდეს ოთხი სახეობის თევზი; ზ) უხერხემლოები: ლაგოდეხის ენტომოფაუნის პირველი სრულყოფილი ნუსხა 1956 წელს გამოქვეყნდა (კობახიძე, 1956), სადაც მოყვანილია 16 რიგის 635 სახეობა. ახალი კვლევის მიხედვით (გ. ჯაფოშვილი, 2021), უხერხემლოები წარმოდგენილია განახლებული სიის სახით და შედგება 16 რიგის, 145 ოჯახის, 989 გვარის და 1702 სახეობისგან. დაცულ ტერიტორიებზე ფიქსირდება საფრთხის წინაშე მყოფი IUCN-ის შემდეგი წითელი ნუსხის სახეობები: ირანული შავტუხა (Erebia iranica), კუჰასტინის ლურჯი პეპელა (Plyommatus daphnis), ლურჯი ხის ფუტკარი (Xylocopa violacea), ალპური ხარაბუზა (Rosalia alpine), მსგავსი ნემსიყლაპია (Onychogomphus assimilis). ზურმუხტის ქსელის სახეობაა მჟაუნას მრავალთავა (Lycaena dispar). ნაკრძალში სხვადასხვა ენდემური მოლუსკია გავრცელებული, რომელთაგანაც გამოირჩევა კავკასიის ენდემი და ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ბუხის ლოკოკინა (Helix buchi), რომელიც საქართველოს წითელ ნუსხაში მოწყვლადი სტატუსითაა შესული და ჩვეულებრივია მტკნარი წყლის კიბო (Potamon tauricum). 5. ამ მუხლში აღწერილი ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნება და არაცოცხალი ბუნება შეიძლება შეჯამდეს ძირითად ღირებულებებში, რომელიც მოიცავს: ა) ტყის ეკოსისტემებს (წიფლისა და ფართოფოთლოვანი ტყეები); ბ) ალპურ და სუბალპურ მდელოებს; გ) მტკნარ წყლებს (მდინარეები, ტბები); დ) საფრთხის ქვეშ მყოფ ტყის მტაცებლებს (მურა დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx lynx)); ე) საფრთხის ქვეშ მყოფი ჩლიქოსნებს (აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis), კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus), არჩვი (Rupicapra rupicapra)); ვ) ენდემურ და საფრთხის ქვეშ მყოფ ფრინველებს (როჭო (Lirurus mlokosiewiczi), მთის არწივი (Aquila chrysaetos)). მუხლი 17🔗. კვლევა-მონიტორინგი 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები წარმოადგენს სამეცნიერო კვლევებისა და მონიტორინგისათვის მნიშვნელოვან და მიმზიდველ ადგილს. იგი საქართველოში ერთ-ერთ ყველაზე უკეთ გამოკვლეული და შესწავლილი ტერიტორიაა, განსაკუთრებით კი მისი ფლორისა და მცენარეულობის თვალსაზრისით. სამეცნიერო ინტერესი ამ ტერიტორიის მიმართ ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში დაიწყო, მთელ საბჭოთა პერიოდში გაგრძელდა და დღესაც მაღალი რჩება. მთელი კავკასიის რეგიონის მასშტაბით სწორედ ლაგოდეხის რაიონში მოხდა მრავალი სახეობის თავდაპირველი აღწერა. 2. სამეცნიერო და საგანმანათლებლო კუთხით ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები მნიშვნელოვან ფასეულობებს წარმოადგენს ლანდშაფტების, მცენარეების და ველური ცხოველთა სახეობების მრავალფეროვნება, აგრეთვე მათი მაღალი ენდემიზმი. 3. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებს დიდი პოტენციალი აქვს გეობოტანიკური, ეკოლოგიური და მცენარეთა სახეობების კვლევის თვალსაზრისით. 4. ადგილობრივი და საერთაშორისო სამეცნიერო დაწესებულებები და მკვლევრები აქტიურად თანამშრომლობენ სააგენტოსა და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან. 5. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები საინტერესოა ასევე გეოგრაფიული, გეოლოგიური, არქეოლოგიური, ეთნოგრაფიული, კულტურული, სატყეო, ვეტერინარული და სხვა კვლევების თვალსაზრისითაც. მუხლი 18🔗. ეკოგანათლება 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ადგილია მოსწავლე-ახალგაზრდობის გარემოსდაცვითი განათლების, საველე გაკვეთილების ჩატარების, ბუნებაში ქცევის წესების შესწავლისა და საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავებისთვის. 2. დაცული ტერიტორიები უნიკალურ შესაძლებლობას იძლევა (კანონმდებლობით დადგენილი წესების ფარგლებში) მცენარეთა და ცხოველთა კვლევებისთვის, სასკოლო და სტუდენტური საველე პრაქტიკისთვის. 3. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია აქტიურად მუშაობს ეკოსაგანმანათლებლო მიმართულებით, ძირითადად, მიმდებარე სოფლების სკოლებსა და, ზოგადად, კახეთის რეგიონის მოსახლეობასთან. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობით, ადმინისტრაცია ატარებს სხვადასხვა ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებას სკოლის მოსწავლეებისათვის; ადმინისტრაცია ასევე თანამშრომლობს საზოგადოებრივი კოლეჯი „აისის“ ლაგოდეხის ფილიალთან, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტთან, აგრარულ უნივერსიტეტთან, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან და სხვა. მუხლი 19🔗. საზოგადოებასთან ურთიერთობა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მიმდებარედ მცხოვრები ადგილობრივი მოსახლეობა თავისი საქმიანობით გარკვეულ ზეგავლენას ახდენს დაცულ ტერიტორიებზე. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, თავის მხრივ, გარკვეულ რეგულაციებს (მაგ.: ძოვება, ტყის რესურსებით სარგებლობა და ა.შ.) აწესებს. ამიტომ მნიშვნელოვანია მიმდებარედ მცხოვრებ მოსახლეობასთან რეგულარული შეხვედრები, მათთვის დაცული ტერიტორიების სარგებლისა და კანონმდებლობით განსაზღვრული რეგულაციების არსის გაცნობა. მუხლი 20🔗. მიწათსაკუთრება და მიწათსარგებლობა 1. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალისა და აღკვეთილის საზღვრებში მოქცეული მიწა სახელმწიფო საკუთრებაა. 2. აღკვეთილის გარკვეული ტერიტორიები, განსაკუთრებით კი სუბალპური მდელოები, წლების მანძილზე ცხვრის საზაფხულო საძოვრებად გამოიყენება. პირუტყვის მწყემსვა ამ ადგილებში ადგილობრივი მოსახლეობისათვის შემოსავლის წყაროს წარმოადგენს. ცხვრის ძოვება ხდება მაისიდან სექტემბრამდე პერიოდში აღნიშნულ საზაფხულო საძოვრებზე. მუხლი 21🔗. ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობა 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიაზე დაარსდა, რომელიც ჯერ ალბანთა ქვეყნის შემადგენლობაში შედიოდა, შემდეგ ჰერეთის ადრეფეოდალური ხანის ქართულ სახელმწიფოებრივ ერთეულში, საბოლოოდ კი კახეთის სამეფოსთან ერთად ერთიანი ფეოდალური საქართველოს ორგანული ნაწილი გახდა. 2. ჰერეთის ეკონომიკურ ცხოვრებაში დიდ როლს ასრულებდა ცნობილი საქარავნო სავაჭრო გზა, რომელიც მის ტერიტორიაზე გადიოდა და აღმოსავლეთ ქვეყნებს დასავლეთის ქვეყნებთან აკავშირებდა. ეს გზა ლაგოდეხის რაიონის ტერიტორიაზე გადიოდა, რასაც არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული სხვადასხვა ქვეყნისა თუ ეპოქის ნუმიზმატიკური ნიმუშები ადასტურებს. ჩვ.წ. აღ.-მდე VI საუკუნიდან ვენახების მასიური გაშენება მოწმობს, რომ რეგიონი, რომელიც ღვინის აკვნად არის მიჩნეული, მეღვინეობის მდიდარი კულტურით გამოირჩევა. 3. ისტორიული წყაროების მიხედვით საზაფხულო რეზიდენციის ,,მაჭის ციხის“ (თოღა) აშენება ლაგოდეხის ბუნებრივი სილამაზით მოხიბლულ მეფე არჩილს უბრძანებია. ნაგებობა VII საუკუნით თარიღდება და ორი ხევის – მდინარე მაწიმისწყლისა და ბნელიხეობის შესაყართან მდებარეობს. მისი ფართობი 3,5 ჰა-ს აღწევდა. მეფეთა სასახლის ქვევით, მიწაში ოთახებია ძლიერი სვეტებით, რომლებიც გარკვეულ პერიოდში, როგორც ისტორიული წყაროებიდან ჩანს, კახეთის მეფეთა დილეგს (საპატიმროს) და თავშესაფარსაც წარმოადგენდა. თოღა ფეოდალურ ხანაში კახეთის სამეფოს თვალსაჩინო ციხე-სიმაგრედ ქცეულა, რადგან სტრატეგიულ ადგილას მდებარეობდა. დაღესტნიდან კახეთის სატახტო ქალაქ გრემისკენ მიმავალი გზა თოღაზე გადიოდა. 4. ციხე-ქალაქში, დილეგის სიახლოვეს 15 მეტრის დაშორებით მდებარეობს ჭა, რომლის დიამეტრიც 50 სმ-ია, ხოლო დაახლოებით სიღრმე 10 მ ნაშენებია კირითა და ქვით. ციხე-ქალაქის ტერიტორიაზე დღემდე კარგადაა შემონახული კარის ეკლესია, რომელიც მეცნიერთა აზრით გვიან ფეოდალურ პერიოდს უნდა ეკუთვნოდეს, კერძოდ XV-XVI საუკუნეებს. მუხლი 22🔗. ეკოტურიზმი და რეკრეაცია 1. მთიანი და ტყიანი ლანდშაფტების კომბინაცია მრავალრიცხოვანი ჩანჩქერებით, მდიდარი ბიომრავალფეროვნებით, ისტორიული თუ კულტურული მემკვიდრეობით სხვადასხვა ეროვნების, ასაკისა და ინტერესების მქონე ვიზიტორს იზიდავს. 2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ტურისტული აქტივობების ფართო სპექტრს სთავაზობს ვიზიტორებს: სალაშქრო და საცხენოსნო ბილიკები, გასეირნება, ბუნებრივი და კულტურული ლანდშაფტების დათვალიერება, ვიდეო და ფოტოგადაღება, საგანმანათლებლო და კულტურული ტურები, დაკვირვება ფრინველებზე და სხვა ცხოველებზე, მათ შორის ველურ ჩლიქოსნებზე, საზაფხულო ბანაკები და სხვა. 3. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია თანამშრომლობს მომსახურების ადგილობრივ მომწოდებლებთან (სასტუმროები, საოჯახო სასტუმროები). ადგილობრივი მოსახლეობა და ბიზნესი ვიზიტორებს სხვადასხვა სახის მომსახურებას სთავაზობს, როგორიცაა სასტუმროს, ცხენების, გიდების, ტრანსპორტირების, კვების მომსახურება და სხვა. მუხლი 23🔗. ადგილობრივი ეკონომიკის და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ურთიერთკავშირი 1. დაცული ტერიტორიების წვლილი ადგილობრივი ეკონომიკის განვითარებაში ძირითადად გულისხმობს ტურიზმთან დაკავშირებული ადგილობრივი რესურსების განვითარების ხელშეწყობას, როგორიცაა: განთავსება, კვება, ტრანსპორტირება, ტურისტული აქტივობები, ინფრასტრუქტურა, სანახაობები, კომუნიკაციები და სხვა დაქვემდებარებული სერვისები. დაცული ტერიტორიების მხარდაჭერის პროექტის (მსოფლიო ბანკის ხელშეწყობით) ფარგლებში განხორციელებული აქტივობებით მოხდა კერძო მეწარმეების მხარდაჭერა საოჯახო ტიპის სასტუმროების დაარსებაში (2007). 2. ამ რეგიონში ვიზიტორების მზარდი რაოდენობიდან გამომდინარე, გამასპინძლებასთან დაკავშირებული მომსახურებები მნიშვნელოვნად გაიზარდა. კერძო წარმოებებმა მოახდინა სასტუმროებსა და საოჯახო ტიპის სასტუმროებში ინვესტირება და ახალი ობიექტების გახსნა ქ. ლაგოდეხში. 3. აღსანიშნავია, რომ 2018 წელს SPPA-საქართველოს პროექტის ფარგლებში ჩატარებული კვლევის „ტურიზმის ეკონომიკური გავლენა საქართველოს დაცულ ტერიტორიებზე“ თანახმად, ლაგოდეხის რეგიონის ეკონომიკაში ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ვიზიტორებს მნიშვნელოვანი წვლილი აქვთ – ტურიზმიდან მიღებული რეგიონული შედეგის ეფექტის მაჩვენებელი, დაახლოებით 8,129,821 ლარია.    4. აღკვეთილის ალპური საძოვრები გამოიყენება საზაფხულო საძოვრებად. აღკვეთილის ტყიდან შეშით მარაგდება ადგილობრივი მოსახლეობის ნაწილი, ასევე ხდება სხვადასხვა არამერქნული ტყის პროდუქტების შეგროვება, როგორიცაა წაბლი, კაკალი, სამკურნალო მცენარეები, სოკო და ა.შ. 5. ლაგოდეხის აღკვეთილიდან გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის მიერ ხდება წყალაღება ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სასმელი წყლით მომარაგებისათვის. წყალაღება ხდება კერძო ბიზნესების მიერაც, იყენებენ სარწყავი მიზნებისთვის.  თავი III. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების გრძელვადიანი მიზნები მუხლი 24🔗. გრძელვადიანი მიზნები ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის გრძელვადიანი მიზნები აღწერს ძირითადი ღირებულებების (ბიომრავალფეროვნების და სხვა) იმ მდგომარეობას, რომლის მიღწევასაც სააგენტო და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მიზნად ისახავს მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან 25 წლის განმავლობაში. მუხლი 25🔗. ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები 1. ზოგადი: ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის, ისევე როგორც ლაგოდეხის აღკვეთილის ბუნებრივი ლანდშაფტები და ჰაბიტატები დაცულია და შენარჩუნებულია, საჭიროების შემთხვევაში, კანონით დაშვებულ ადგილებში აღდგენილია. ცხოველთა და მცენარეთა პოპულაციები და ჯგუფები დაცულია მათ ბუნებრივ და დიდწილად ხელუხლებელ გარემოში. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ეროვნულ და გლობალურ დონეზე საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობების გენოფონდის გრძელვადიან კონსერვაციას. სახეობების პოპულაციის რაოდენობა აღწევს ტერიტორიისთვის დამახასიათებელ ბუნებრივ ტევადობას. 2. ზემოთ აღნიშნული ზოგადი გრძელვადიანი მიზანი შეიძლება განისაზღვროს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებისთვის იდენტიფიცირებული ძირითადი ბიომრავალფეროვნების და გეომორფოლოგიური ღირებულებებისთვის. მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან 25 წლის შემდეგ: ა) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფართოფოთლოვანი ტყეების კონსერვაციის სტატუსი შენარჩუნებული ან გაუმჯობესებულია 2022 წელთან შედარებით, ტყით დაფარული ფართობი შენარჩუნებულია, ტყის კორომის მახასიათებლები ასახავენ ჯანსაღ, თითქმის ბუნებრივ ან ბუნებრივ ტყეებს, მნიშვნელოვანი ტყის მცენარეული სახეობები, მათ შორის წიფელი (Fagus orientalis), ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa) და სხვები წარმოადგენენ მინიმუმ იგივე რაოდენობას, როგორც 2021 წელს; ბ) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ალპურ და სუბალპურ მდელოებს აქვს საშუალო ან დაბალი დეგრადაცია 2021 წელთან შედარებით, რომელიც ასახულია საძოვრების დეგრადაციის ინდექსებში; გ) ფართოფოთლოვანი ტყეები, ალპური და სუბალპური მდელოები იქ არსებული საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობებით – ევრაზიული ფოცხვერი (Lynx lynx), აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis), არჩვი (Rupicapra rupicapra), კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus), მურა დათვი (Ursus arctos), კავკასიური როჭო (Lirurus mlokosiewiczi), მთის არწივი (Aquila chrysaetos), წარმოადგენენ მინიმუმ იგივე რაოდენობას, როგორც 2021 წელს. მუხლი 26🔗.  ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული მიზნები ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები წარმოადგენენ მდიდარ ეკოსაგანმანათლებლო რესურსს. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობის გზით უზრუნველყოფს საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერებისა და ცოდნის ზრდას, რაც ხელს უწყობს საზოგადოების პოზიტიური დამოკიდებულების გაზრდას ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მიმართ და მათ ჩართულობას მართვაში, და საბოლოო ჯამში ხელს უწყობს ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნების მიღწევას. მუხლი 27🔗. ბუნებრივ და ისტორიულ-კულტურულ გარემოში რეკრეაციის, ჯანმრთელობის დაცვისა და ტურიზმისათვის ხელსაყრელი პირობების უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული მიზნები ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნების მიღწევის შედეგად, ლაგოდეხის აღკვეთილში წარმატებით ვითარდება ეკოტურიზმი, სადაც ვიზიტორებისთვის უზრუნველყოფილია სუფთა, უსაფრთხო და მიმზიდველი გარემო. მუხლი 28🔗. კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებასთან და ინტეგრაციასთან დაკავშირებული მიზნები ადგილობრივი კულტურული მემკვიდრეობის ღირსშესანიშნავი ადგილები დაცულია  და წარმოადგენს ვიზიტორთა პროგრამის შემადგენელ ნაწილს ეკოსისტემის პროდუქტებსა და ღირსშესანიშნაობებთან ერთად. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია,  სსიპ − საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალიური მართლმადიდებელი ეკლესია ეფექტურად თანამშრომლობენ კულტურული მემკვიდრეობის შესანარჩუნებლად. მუხლი 29🔗. სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ადგილობრივი ეკონომიკისა და მოსახლეობის სასარგებლოდ ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები მდგრადად უზრუნველყოფენ ეკოსისტემური სერვისების ფართო სპექტრს, მათ შორისაა ტყის პროდუქტები, საძოვრები, წყალი, ეკოტურიზმი და სხვა, რაც ახდენს ადგილობრივი ეკონომიკის სტიმულირებას და აუმჯობესებს ადგილობრივი მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობას და ზოგად კეთილდღეობას. ეს ხელს უწყობს ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნების მიღწევას. მუხლი 30🔗.  ბუნებრივი რესურსების მდგრად სარგებლობასთან დაკავშირებული მიზნები ადგილობრივ მოსახლეობას სრულად აქვს გაცნობიერებული ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობა. დაცული ტერიტორიები ხელს უწყობს მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის კეთილდღეობას ბუნებრივი რესურსების მდგრადი სარგებლობის გზით. ამასთან, ადგილობრივი თემებისთვის ქმნის ბუნებრივი რესურსების არამომხმარებლურ გამოყენებაზე დაფუძნებულ შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროებს (მაგ.: ეკოტურიზმი), რაც ამცირებს მათ დამოკიდებულებას დაცული ტერიტორიების ბუნებრივ რესურსებზე. მუხლი 31🔗. მეცნიერებასა და განათლებასთან დაკავშირებული მიზნები ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები წარმოადგენენ საინტერესო სამეცნიერო-კვლევით ბაზას ქართველი და უცხოელი მეცნიერებისთვის. წარმატებით გრძელდება თანამშრომლობა საქართველოს და უცხოეთის სამეცნიერო-კვლევით და საგანმანათლებლო ცენტრებთან, ასევე დამოუკიდებელ მკვლევრებთან. ადმინისტრაციას გააჩნია საკმარისი სამეცნიერო ინფორმაცია ტერიტორიის ყველა ძირითადი ღირებულებების შესახებ დაცული ტერიტორიის მართვის ეფექტურად წარმართვისთვის. მუხლი 32🔗.  ადმინისტრაციის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას გააჩნია ყველა აუცილებელი რესურსი იმისათვის, რომ განაგრძოს ტერიტორიის ძირითადი ღირებულებების კონსერვაცია და მდგომარეობის გაუმჯობესება. ადმინისტრაციას ჰყავს სათანადო რაოდენობის შესაბამისი კვალიფიკაციის თანამშრომლები და ადეკვატურად აღჭურვილია ფინანსური, ტექნიკური და ინფრასტრუქტურული რესურსით. მუხლი 33🔗. ტრანსსასაზღვრო თანამშრომლობასთან დაკავშირებული მიზნები ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია თანამშრომლობს მეზობელ ზაქათალას დაცულ ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან (აზერბაიჯანი), კოორდინირებულად ახორციელებს ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგს, საკონსერვაციო ღონისძიებებს, ინფორმაციის გაცვლას და ტრანსსასაზღვრო ტურიზმის განვითარებას.  თავი IV. სიტუაციური ანალიზი მუხლი 34🔗. დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულებების არსებული მდგომარეობა 1. ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებების მდგომარეობა: ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ძირითადი ეკოსისტემების და ბიომრავალფეროვნების ღირებულებები განისაზღვრა მე-16 მუხლით. მდგომარეობის ატრიბუტები (მახასიათებლები) განისაზღვრა თითოეული ძირითადი ეკოსისტემების და ბიომრავალფეროვნების ღირებულებისთვის და მაქსიმალურად შეგროვდა ინფორმაცია არსებული სიტუაციის შესახებ (ცხრილი 2). თუმცა, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია არ ფლობს სრულყოფილ და განახლებულ ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულების მდგომარეობის შესახებ. ცხრილი 2:  ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებები და შესაბამისი ატრიბუტების არსებული მდგომარეობა ღირებულება მდგომარეობის ატრიბუტი არსებული მდგომარეობა ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები ტყის ფართობი (ჰა) გავრცელებულია 500 მ-დან  1,850-მდე ზ.დ.-დან. 2020 წლის მონაცემების მიხედვით, მთლიანი ტყის ფართობი შეადგენს 15,750 ჰა-ს. აქედან ფოთლოვანი ტყის ფართობი ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალში შეადგენს დაახლოებით 13,750 ჰა-ს, აღკვეთილში – 2,000 ჰა-ს. სტანდარტული კორომის მახასიათებლები: განახლებული ტყის ინვენტარიზაციის მონაცემები არ არსებობს. წიფლნარი – 10,800 ჰა; რცხილნარი 1,840 ჰა, მუხნარი – 450 ჰა; მაღალმთის ნეკერჩხალი – 230 ჰა. ძირითადი სახეობების არსებობა: აღმოსავლური წიფელი, რცხილა, ნეკერჩხალი, ცაცხვი, ქართული მუხა, მაღალმთის მუხა. ფიტო და ენტო მავნებლების და დაავადებების არსებობა მურყნის ფოთოლჭამია (Agelastica alni), მუხის ფოთოლხვევია (Altica quercetorum), რკოს ცხვირგრძელა (Curculio grandium), ირემა ხოჭო (Lucanus cervus), ამიერკავკასიის მაისის ღრაჭა (Melolontha pectoralis), ამიერკავკასიის მარმარა ღრაჭა (Polyphyla olivieri), მუხის ერთფეროვანი ჩრჩილი (Tischeria complanella), ვაშლის ნაყოფჭამია (Cydua pomonella), ოქროკუდა (Euproctis phaeorrhea), არაფარდი პარკიხვევია (Lymantria dispar), წიფლის შკალა (Cryptococcus fagisuga). ალპური და სუბალპური მდელოები ფართობი (ჰა) ლაგოდეხის აღკვეთილის ალპური და სუბალპური ზონები ინტენსიურად გამოიყენება ზაფხულის საძოვრებად. საძოვრები ძირითადად მდებარეობს მდინარე კაბალის სათავეებში, დაახლოებით ზღვის დონიდან 1,800 მეტრიდან 2,900-3,000 მეტრამდე ფარგლებში. 2021 წლის მონაცემების მიხედვით, მთლიანი ალპური და სუბალპური მდელოების ფართობი შეადგენს 7,484 ჰა-ს. არსებული მდელოებიდან 2500 ჰა-მდე. წარმოადგენს საძოვრებს. მდგომარეობა ადმინისტრაციის შეფასებით საძოვრების მდგომარეობა სხვადასხვა ნაკვეთზე განსხვავებულია და შეფასებულია საძოვრის მდგომარეობის ინდექსით აღკვეთილის საძოვრების მართვის გეგმაში. საძოვრების დატვირთვა ლაგოდეხის აღკვეთილის საძოვრების მართვის გეგმის მიხედვით განსაზღვრულია საძოვრების დატვირთვა საძოვრების მდგომარეობის ინდექსის საფუძველზე: ინდექსი 10 – 4 სული/ჰა-ზე; ინდექსი 7,5 – 3 ცხვარი/ჰა-ზე; ინდექსი 5 – 2 ცხვარი/ჰა-ზე; ინდექსი 0 – ძოვება არ დაიშვება. საძოვრის გასაშუალოებული დატვირთვა 3,7 სული 1 ჰა საძოვარზე. (წვრილფეხა პირუტყვი 4 სული 1 ჰა-ზე, მრპ 0,8 სული 1 ჰა-ზე). ძირითადი სახეობების არსებობა სუბალპური მდელოები ჩრდილოეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე განვითარებულია გართხმული დეკიანები (Rhododendron caucasicum), ხშირია მთლიანად შეკრული სტრუქტურის წმინდა რაყებიც. ჩრდილოეთისა და დასავლეთის ფერდობებზე მცირე დაჯგუფებებისა და ფრაგმენტების სახით წარმოდგენილია მეორადი იელიანებიც (Rhododendron luteum). ფრაგმენტულად გვხვდება მოცვიანი (Vaccinium myrtillus) და ღვიიანი (Juniperus depressa) ცენოზებიც. ალპური მდელოებისთვის დამახასიათებელი სახეობებია: Alchemilla caucasica, Anthemis sosnowskyana, Carex tristis, Carum caucasicum, Colpodium supina, Gnaphalium supinum, Minuartia aizoides, Myosotis alpestris, Nardus glabriculmis, Phleum alpinum, Plantago saxatilis, Poa alpina, Potentilla crantzii, Primula algida, Sibbaldia parviflora, Sibbaldia semiglabra, Taraxacum crepidiforme, Tripleurospermum subnivale, Veronica gentianoides და სხვ. საფრთხის ქვეშ მყოფი ჩლიქოსნები რიცხოვნობა: არჩვი (Rupicapra rupicapra) აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis) კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus) 2015 წლიდან არჩვის რიცხოვნობა სტაბილურია, შეინიშნება რიცხოვნობის მცირე ზრდა; 2020 წლის მონაცემებით, რიცხოვნობამ დაახლოებით 150 ინდივიდს მიაღწია (მატიანე 2020). 2015-2020 წლებში ჩატარებული მონიტორინგის შედეგები აჩვენებს, რომ ხდება ჯიხვის რიცხოვნობის მატება დაცული ტერიტორიების საზღვრებში. 2020 წლის მონაცემებით არის 690 ინდივიდს (მატიანე 2020). 2015-2020 წლებში ჩატარებული მონიტორინგის შედეგად ირკვევა, რომ ირმის რიცხოვნობამ მაქსიმალურ შედეგს მიაღწია 2017 წელს, როდესაც სავარაუდო რიცხოვნობამ შეადგინა დაახლოებით 364 ინდივიდი. 2018 წელს ჩატარებული მონიტორინგის შედეგების მიხედვით, რიცხოვნობის კლება დაფიქსირდა, რაც ამ წელს  აღრიცხვისთვის განახლებული და დაზუსტებული მეთოდიკის გამოყენებით აიხსნება. შემდგომი მონიტორინგის შედეგების მიხედვით, 2019 წლიდან რიცხოვნობის მცირედით მატება შეინიშნება 2020 წლის მონაცემებით, რიცხოვნობამ დაახლოებით 264 ინდივიდი შეადგინა (მატიანე, 2020). 2019-2020 წლებში განხორციელდა ჯიხვისა და ირმის ტრანსსასაზღვრო მონიტორინგი NACRES-ის  მიერ CNF-ის მხარდაჭერით. საფრთხის ქვეშ მყოფი მტაცებლები რიცხოვნობა: მურა დათვი (Ursus arctos) ფოცხვერი (Lynx lynx) დათვის რიცხოვნობა 2018 წლიდან სტაბილურია. 2020 წლის მონაცემებით რიცხოვნობამ შეადგინა დაახლოებით 32 ინდივიდი (მატიანე, 2020). ადმინისტრაციის მონაცემებით ტერიტორიაზე მუდმივად ბინადრობს ფოცხვერის 5-7 ინდივიდი. საფრთხის ქვეშ მყოფი მტაცებელი ფრინველები მობუდარი წყვილების რაოდენობა: მთის არწივი (Aquila chrysaetos) კვლევაზე-დაფუძნებული განახლებული რაოდენობრივი მონაცემები არ მოიპოვება. ენდემური და საფრთხის ქვეშ მყოფი ქათმისნაირები მობუდარი წყვილების რაოდენობა: კავკასიური როჭო (Lyrurus mlokosiewiczi) ადმინისტრაციის მიერ კავკასიური როჭოს პოპულაციის რიცხოვნობა შეფასებულია დაახლოებით 600 ინდივიდით. მტკნარი წყლები (მდინარეები, ტბები, წყაროები) ძირითადი მდინარეები: კაბალი, ბაისუბნისხევი, ნინოსხევი, შრომისხევი, ლაგოდეხის ხევი, სალესავის ხევი და მაწიმისწყალი. სარგებლობა: ლაგოდეხის აღკვეთილიდან გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის მიერ ხდება წყალაღება ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სასმელი წყლით მომარაგებისათვის. წყალაღება ხდება საქართველოს მელიორაციის მიერ სარწყავი და გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის მიერ ქალაქ ლაგოდეხის სასმელი წყლით მომარაგების მიზნებისთვის. 2. სხვა ღირებულებები: ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების სხვა ღირებულებებს შორისაა ბერნის კონვენციის დანართებში მოცემული ის სახეობები, რომლებიც გავრცელებულია ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე. დამატებით, როგორც ზემოთ, მე-2 თავში აღინიშნა, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების სხვა ღირებულებები მოიცავენ უშუალოდ ეკოსისტემურ სერვისებზე დამოკიდებულ ღირებულებებს (ბუნებრივ რესურსებთან დაკავშირებული, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო, ტურისტული და საერთო სოციალურ-ეკონომიკური ღირებულებები). მუხლი 35🔗. დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულებების საფრთხეები 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების პირდაპირი და არაპირდაპირი საფრთხეები მოცემულია მე-3 ცხრილში. ცხრილი 3:  სამიზნე ღირებულებების პირდაპირი და არაპირდაპირი საფრთხეები პირდაპირი საფრთხე განმაპირობებელი ფაქტორები ზეგავლენის ქვეშ მყოფი ღირებულებები დანაგვიანება (მუნიციპალური, ტურიზმისა და სოფლის მეურნეობიდან) მწყემსების მიერ მდინარეებში მკვდარი ცხოველების და მატყლის ჩაყრა; საყოფაცხოვრებო ნარჩენები; გარემოსდაცვითი ცნობიერების დაბალი დონე; ტურიზმი (ნარჩენები, ტუალეტები); სასოფლო-სამეურნეო ქიმიკატების გამოყენება / შეწამვლა . მტკნარი წყლები (მდინარეები, ტბები, წყაროები) ალპური და სუბალპური მდელოები კეთილშობილი ირემი ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები კლიმატის ცვლილება -მომატებული ტემპერატურა, ჰაბიტატების ცვლილება, მავნებელთა და დაავადებათა გააქტიურება, ბუნებრივი არასისტემური მოვლენების გახშირება. გლობალურად სათბური გაზების გამოყოფა (გამოწვეული ტრანსპორტის, ელექტროენერგიის, ინდუსტრიის, სოფლის მეურნეობის, სხვა საჭიროებებიდან) (აღნიშნული საკითხის გადაჭრა სცილდება მენეჯმენტის გეგმის ფარგლებს). ყველა ფასეულობა დაზიანება წყალაღება; ხე-ტყის ჭრა; ტურიზმი (ვიზიტორების მიერ დაზიანება); ფრინველთა ბუდეების დაზიანება ცხვრის და ძაღლების მიერ; გადაჭარბებული და უსისტემო ძოვება. ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები დენდროლოგიური პარკი ალპური და სუბალპური მდელოები კავკასიური როჭო კეთილშობილი ირემი არჩვი შეშფოთება (ხმაური,  ვიზიტორთა ჯგუფები,  სხვ.)   ტურიზმი; ტყეკაფების ათვისების დროს გამოწვეული ხმაური; საძოვრებზე საქონლის გადარეკვა/ ძაღლები; ინფრასტრუქტული პროექტები დაცული ტერიტორიების შიგნით და მიმდებარედ; მოსახლეობის მიერ არამერქნული რესურსების მოხმარება; კონფლიქტი ადამიანსა და მტაცებელს შორის (მეცხვარეებსა და მურა დათვს, ფოცხვერს შორის); ნადირობა. დათვი ფოცხვერი არჩვი აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი კეთილშობილი ირემი კავკასიური როჭო ინვაზიური სახეობები - სუქცესიური პროცესები; - კლიმატის ცვლილება. ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები ტყის მავნებლები და დაავადებები (მურყნის ფოთოლჭამია (Agelastica alni), მუხის ფოთოლხვევია (Altica quercetorum), რკოს ცხვირგრძელა (Curculio grandium), ირემა ხოჭო  (Lucanus cervus), ამიერკავკასიის მაისის ღრაჭა (Melolontha pectoralis), ამიერკავკასიის მარმარა ღრაჭა (Polyphyla olivieri), მუხის ერთფეროვანი ჩრჩილი (Tischeria complanella), ვაშლის ნაყოფჭამია (Cydua pomonella), ოქროკუდა (Euproctis phaeorrhea), არაფარდი პარკიხვევია (Lymantria dispar), წიფლის შკალა (Cryptococcus fagisuga). კლიმატის ცვლილება; ტურიზმი (ადამიანის მიერ დაავადებების გადატანა). ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები არალეგალური ჭრა საშეშე და სამასალე მერქნის საჭიროება მოსახლეობისათვის; გარემოცდაცვითი ცნობიერების დაბალი დონე; ადმინისტრაციის არასაკმარისი რესურსი; ადმინისტრაციის არასაკმარისი აღჭურვილობა; - დარღვევებზე არასათანადო რეაგირება. ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები ბრაკონიერობა (ნადირობა / არალეგალური თევზაობა) დერივატებზე გაზრდილი მოთხოვნა (დათვის ხორცი, ქონი, ნაღველა, ტყავი, რქები); სატროფეო ნადირობა; ნადირობის ტრადიცია; გარემოცდაცვითი ცნობიერების დაბალი დონე; ადმინისტრაციის არასაკმარისი რესურსი; ადმინისტრაციის არასაკმარისი აღჭურვილობა; დარღვევებზე არასათანადო რეაგირება; რეინჯერების არასაკმარისი კვალიფიკაცია; რეინჯერების წახალისების ეფექტური სისტემის არ არსებობა. დათვი აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი კეთილშობილი ირემი არჩვი ეპიზოოტური დაავადებები შინაური პირუტყვის გადაადგილება; პირუტყვის ვაქცინაციის არასრულყოფილად განხორციელება; საზიარო საძოვარი გარეულ ჩლიქოსნებთან. აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი კეთილშობილი ირემი არჩვი ძოვება პირუტყვის გადარეკვა; ტყეში ძოვება; არარეგულირებადი ძოვება; მეცხვარეობის გაძღოლის ტრადიციული პრაქტიკის მოშლა; მესაქონლეების/მეცხვარეების არასაკმარისი ცოდნა საძოვრების მართვასთან დაკავშირებით; საძოვრების მდგომარეობის მონიტორინგის სისტემის არარსებობა; აღსრულებასთან დაკავშირებული ხარვეზები (ადმინისტრაციის შეზღუდული შესაძლებლობები, განსაკუთრებით თანამშრომელთა კვალიფიკაციის კუთხით). არჩვი აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი კეთილშობილი ირემი კავკასიური როჭო ალპური და სუბალპური მდელოები ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები. ხანძრები საძოვრების გადაწვის პრაქტიკა; გარემოსდაცვითი ცნობიერების დაბალი დონე; კლიმატის ცვლილება, ალპური და სუბალპური მდელოები. ტყის ეკოსისტემები: წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები. კავკასიური როჭო. დაბალი მაღალი საშუალო ძალიან მაღალი 2. სხვა ღირებულებების საფრთხეები:  კულტურულ ღირებულებებზე საფრთხეები შესაძლოა გამოიწვიოს ვიზიტორთა გაზრდილმა რაოდენობამ/დაზიანებამ, ინფრასტრუქტურის განვითარებამ, ე.წ. შავმა არქეოლოგიამ, სტიქიურმა მოვლენებმა, კლიმატის ცვლილებამ და ეროზიამ, რისთვისაც შესაძლებლობის ფარგლებში უნდა განხორციელდეს აღნიშნული საფრთხეების პრევენცია/აღკვეთა, საიფორმაციო ბანერების განთავსება და სხვა.    3. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ეკოსაგანმანათლებლო, ეკოტურისტულ და მთლიანად ისტორიულ-კულტურულ ღირებულებებთან დაკავშირებული ბუნებრივი რესურსების საფრთხეებად მოიაზრება ის საფრთხეები, რომელიც გავლენას ახდენს ეკოსისტემების შესაძლებლობებზე და საბოლოო ჯამში, ეკოსისტემური სერვისების მიწოდებაზე (ცხრილი №3). მუხლი 36🔗. ბუნებრივი რესურსების დაცვა და პატრულირება 1. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი და ლაგოდეხის აღკვეთილი ესაზღვრება ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის შემდეგ დასახლებულ პუნქტებს: ქ. ლაგოდეხი, სოფლები: მაწიმი, რაჭისუბანი, შრომა, კავშირი, ნინიგორი, გურგენიანი, ხიზაბავრა, ბაისუბანი, მსხალგორი, ხიზა, ნინიგორი, განჯალა, უზუნთალა, ყარაჯალა და კაბალი. შესაბამისად, ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა და ანთროპოგენური ზეწოლა ბიომრავალფეროვნების ღირებულებებზე უფრო ინტენსიურია სოფლების მიმდებარე მონაკვეთებზე. 2. ადმინისტრაციას არ გააჩნია ტერიტორიის დაცვის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. დაცვის ღონისძიებების განხორციელება ხდება წლიური სამუშაო გეგმის შესაბამისად, ადმინისტრაციის დირექტორის მიერ დამტკიცებული საპატრულო გეგმების მიხედვით. საპატრულო მარშრუტების დაგეგმვისას ითვალისწინებენ წინა წლების ანთროპოგენური ზეწოლების შემთხვევების ანალიზის შედეგებს. 3. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საპატრულო საქმიანობა მიმართულია ნაკრძალისა და აღკვეთილის დაცვაზე და აღკვეთილის რესურსთსარგებლობის (საძოვრები, მერქნული და არამერქნული ტყის რესურსი, ტერიტორიის დანაგვიანება და ვიზიტორთა გადაადგილება) კონტროლზე. 4. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი და აღკვეთილი ფიზიკური დაცვის მიზნით დაყოფილია 17 სამცველოდ და გაპიროვნებულია რეინჯერებზე. ამ სამცველოებზე დაგეგმილია 45 ერთდღიანი საპატრულო მარშრუტი, რომლებზეც რეინჯერები ინდივიდუალურად პატრულირებენ. გარდა ამისა, ადმინისტრაციას შემუშავებული აქვს 16 ჯგუფური საპატრულო მარშრუტი, რომელზეც 2-3 რეინჯერი ერთდროულად გადაადგილება დამტკიცებული გეგმა-გრაფიკის მიხედვით ცხენით ან ფეხით. ადმინისტრაციის ოფისიდან რეინჯერების გადაყვანა საპატრულო ბილიკის დასაწყისამდე ხორციელდება ავტომანქანების საშუალებით. 5. რეინჯერთა პატრულირების სისტემის გაუმჯობესების და ეფექტურობის გაზრდის მიზნით ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე, სატესტო რეჟიმში, მიმდინარეობს რეინჯერთა თანამედროვე პატრულირების SMART სისტემის დანერგვა. ამ ეტაპზე ყველა რეინჯერი აღჭურვილია სმარტფონით, რომელშიც ჩაწერილია აპლიკაცია CyberTracker. 6. 2021 წელს დაფიქსირდა 32 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა. სახეების მიხედვით ეს დარღვევები ასე გამოიყურება: 4 – ხე-ტყის უკანონო ჭრა, 18 – უკანონო ძოვება, 9 – იარაღით უკანონო გადაადგილება, 1 – დანაგვიანება. აღსანიშნავია, რომ 2019 წელთან შედარებით გაზრდილია სამართალდარღვევათა რაოდენობა და სპექტრი. ამ წელს სულ 13 სამართალდარღვევა დაფიქსირდა, მათ შორის 3 იარაღით უკანონო გადაადგილება და 10 უკანონო ძოვება. როგორც ჩანს ბრაკონიერების ზეწოლა არ მცირდება. 7. ადმინისტრაციას შემუშავებული აქვს ადამიანსა და მტაცებელს შორის არსებული კონფლიქტის შესახებ მონაცემების შეგროვების ინსტრუქცია. 2020 წელს ადგილი ჰქონდა შინაურ პირუტყვზე  მტაცებლის თავდასხმის 16 შემთხვევას, ხოლო 2021 წელს 25 შემთხვევას. ყველა შემთხვევა უკავშირდება მგელს. 8. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილების თანამშრომლებმა სააგენტოს და სხვადასხვა დონორი ორგანიზაციების (TJS, CNF, USDOT-ITAP/USAID NPE Program, UNDP) ძალისხმევით მონაწილეობა მიიღეს სხვადასხვა ტრენინგებში: საძოვრების მართვა, ტყის მართვა, საფეხმავლო ბილიკების მოვლა-პატრონობა და რეაბილიტაცია, ფიტოპათოლოგიური კვლევის ჩატარება, პირველადი სამედიცინო დახმარება, ხანძრებთან ბრძოლა, SMART პროგრამა ოფიცრებისთვის, კანონაღსრულება, საძოვრების მდგრადობის შეფასება და მონიტორინგი და სხვა. გარდა ამისა, რეინჯერებმა სსიპ – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს აკადემიაში შეისწავლეს იარაღის გამოყენება და სამართალდამრღვევთან ურთიერთობის საკითხები. 9. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების დაცვა ხორციელდება პატრულირების მეშვეობით. ადმინისტრაციის მიერ შემუშავებულია 16 საპატრულო მარშრუტი (მათ შორის 3 საფეხმავლო, 8 საცხენოსნო, 3 საავტომობილო, 2 საავტომობილო – საფეხმავლო), რომლებსაც ამტკიცებს ადმინისტრაციის დირექტორი. პატრულირების მარშრუტების დაგეგმვა ხდება სარეინჯეროების სპეციფიკიდან გამომდინარე. მარშრუტებზე პატრულირების ინტენსივობა იცვლება სეზონების და ანთროპოგენური რისკების შესაბამისად. ყოველწლიურად ხდება არსებული პატრულირების მარშრუტების გადახედვა და საჭიროებისდა მიხედვით კორექტირება. 2021 წელს განხორციელდა 2,255 ყოველდღიური პატრულირება და 142 გეგმური რეიდი. პატრულირებისას გავლილმა მანძილმა შეადგინა 98,300 კმ. მათ შორის ცხენით 9,000 კმ., ფეხით 43,700 კმ., ავტომანქანით 44,800 კმ. 10. ადმინისტრაციის საქმიანობის ანალიზმა აჩვენა, აგრეთვე, რეინჯერებისთვის აღჭურვილობის ნაკლებობის პრობლემა. კერძოდ, რეინჯერის პირადი აღჭურვილობის ნაკლებობა (ხარისხიანი უნიფორმები და ფეხსაცმელი (ზამთრის და ზაფხულის სეზონებისთვის) საველე პირობებისთვის, ზურგჩანთები და სხვა). მუხლი 37🔗. ადამიანური რესურსები 1. გერმანიის განვითარების ბანკის (KFW) დაცული ტერიტორიების მხარდაჭერის პროგრამა SPPA-საქართველოს მხარდაჭერით 2014 წელს შემუშავდა სააგენტოს ადამიანური რესურსების მართვის სტრატეგია. 2. ადმინისტრაციული განყოფილების ფუნქციებში შედის ადმინისტრაციის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა, ორგანიზაციული საკითხების მართვა, ვიზიტორთა მომსახურება. 3. დაცვის განყოფილების თანამშრომლების ძირითად ფუნქციებში შედის ტერიტორიის ფიზიკური დაცვა, პატრულირება და კანონაღსრულება ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში, ადგილობრივი მოსახლეობის გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლება, ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგსა და კონსერვაციულ ღონისძიებებში მონაწილეობა. ზემოაღნიშნული ფუნქციების განხორციელებისას, საჭიროების შემთხვევაში, თანამშრომლობენ სასაზღვრო პოლიციასთან. 4. რეინჯერები პასუხისმგებელნი არიან არა მარტო კანონაღსრულებაზე და ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგზე, არამედ ჩართულები არიან ტერიტორიის დასუფთავებასა და ვიზიტორებთან ურთიერთობაში.  5. თანამშრომლების ნაწილს გააჩნიათ ადმინისტრაციაში მუშაობის მრავალწლიანი გამოცდილება. 2019-2021 წლებში ადმინისტრაციის თანამშრომლებს გავლილი აქვთ შემდეგი ტრენინგები: დაცული ტერიტორიების მმართველობა და მართვა, კანონაღსრულება, სახანძრო უსაფრთხოება, GPS და ფოტომახეების გამოყენება, საფეხმავლო ბილიკების მოვლა-პატრონობა და რეაბილიტაცია, ტურიზმი და მარკეტინგი, ვიზიტორთა მომსახურების ხარისხის ამაღლება, გარემოსდაცვითი განათლება და ეფექტური კომუნიკაცია, ეკო-განათლება და ინტერპრეტაცია (ვიზიტორთა მომსახურებისა და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტებისთვის), პროექტების წერა და ფონდების მოძიება, ბუღალტერია და ფინანსების მართვა და სხვა. შესაძლებლობების გაძლიერების მიზნით საჭიროა დამატებით სხვადასხვა მიმართულებით კვალიფიკაციის ამაღლება, რომელსაც პერმანენტული ხასიათი უნდა ჰქონდეს. 6. 2020 წელს საკონსულტაციო კომპანია PMO Business Consulting-მა CNF-ის დაკვეთით მოამზადა საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის შესაძლებლობების შეფასების დოკუმენტი, რომლის ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელია ტერიტორიული ადმინისტრაციების როლის გაძლიერების საკითხი ადამიანური რესურსების მართვაში და შეიმუშავა რეკომენდაციები მათი უნარების და კომპეტენციების განვითარებაზე. მუხლი 38🔗. ადმინისტრაციის მდგომარეობა, ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა 1. ინფრასტრუქტურა: ა) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ოფისი მდებარეობს ქალაქ ლაგოდეხში, ვაშლოვანის ქ. №197. ადმინისტრაციის შენობა შეკეთდა 2020 წელს, სადაც შესაძლებელია შეხვედრებისა და ტრენინგების ჩატარება. ადმინისტრაციის ეზოში არის ავტოსადგომი, რომელიც გაფართოებას საჭიროებს; ბ) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების საზღვრები დადგენილია „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონით. ამჟამად საზღვრებთან დაკავშირებული საკითხები მოწესრიგებულია, დარჩენილია მხოლოდ მცირე მონაკვეთი სოფელ ხიზასთან, სადაც სასაფლაო მოქცეულია დაცული ტერიტორიების საზღვრებში. შესაბამისად, საჭიროა ამ ტერიტორიაზე საზღვრის შეცვლა/დაზუსტება; გ) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებს დღეისათვის აქვს რეინჯერთა ორი სადგური – მაწიმი და გურგენიანი. მეტეოსა და დემიდოვის ვიზიტორთა თავშესაფრები ასევე გამოიყენება ადმინისტრაციის რეინჯერების მიერ; დ) ამჟამად მიმდინარეობს გურგენიანის და მაწიმის რეინჯერთა სადგურების რემონტი, რომელიც 2022 წელს დასრულდება; ე) მზის ენერგიით ხდება მეტეოსა და დემიდოვის ტურისტული თავშესაფრის უზრუნველყოფა. დემიდოვის ვიზიტორთა თავშესაფარში უპრიანია წყლის გამაცხელებელი სისტემის მოწყობა, თუმცა ამას ხელს უშლის წყალმომარაგების შესაბამისი სისტემის არარსებობა; ვ) ადმინისტრაცია მაწიმში ფლობს ცხენების თავლას. თავლა 2007-2008 წლებშია აშენებული და კარგ მდგომარეობაშია. 2022 წელს CNF-ის დახმარებით განხორციელდა თავლის და საცხენოსნო მცირე ინფრასტრუქტურის რეკონსტრუქცია; ზ) აღკვეთილის ტერიტორიაზე ძირითადად გვხვდება ძველი სატყეო გზები. ადმინისტრაციის განცხადებით, შიდა გზები კარგ მდგომარეობაშია; თ) რეაბილიტაციას საჭიროებს ლაგოდეხის აღკვეთილთან გურგენიანის მხრიდან მისასვლელი გზა, დაახლოებით 300 მეტრი. რეაბილიტაციას საჭიროებს ასევე ადმინისტრაციულ შენობასთან მისასვლელი გზა (აღმაშენებლის ქუჩა ქალაქ ლაგოდეხში); ი) 2020 წელს არასამთავრობო ორგანიზაცია CENN-ის დახმარებით შემუშავდა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ნარჩენების მართვის გეგმა. დაცული ტერიტორიების საზღვრებში ნარჩენების შეგროვებას რეინჯერები ახდენენ, სეზონურად დამატებით ხდება თანამშრომელთა დაქირავება ბილიკების გასაწმენდად. შეგროვებული ნარჩენების გატანას მუნიციპალიტეტი ახორციელებს. დაცული ტერიტორიების საზღვრებში განთავსებული ნაგვის ურნების რაოდენობა ამ ეტაპისთვის საკმარისია. 2. აღჭურვილობა: ა) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია არ არის სრულად აღჭურვილი იმისათვის, რომ უზრუნველყოს ტერიტორიის დაცვა. საჭიროა რიგი აღჭურვილობების განახლება/შეძენა. ადმინისტრაციას აქვს 5 მაღალი გამავლობის ავტომანქანა – 3 მიცუბიში L200, 1 ფორდ რეინჯერის მარკის ავტომანქანა და BRP მარკის ბაგის ტიპის ავტროსატრანსპორტო საშუალება მოდელი TRAXTER DPS HD8. აქედან 1 მიცუბიში L200 ემსახურება დირექტორს, ფორდ რეინჯერი ემსახურება დაცვის განყოფილების უფროსს, დანარჩენები ემსახურებიან უფროს რეინჯერებს, როგორც პატრულირების განსახორციელებლად, ასევე საგუშაგოებზე ცვლაში მყოფი მორიგე რეინჯერის სარეინჯეროზე აყვანა-ჩამოყვანის მიზნით.  14 რეინჯერს აქვს ცეცხლსასროლი იარაღი. დამატებით საჭიროა 5 ცეცხლსასროლი იარაღის შეძენა. 2020 წელს CNF-ის მხარდაჭერით ადმინისტრაციას გადაეცა ახალი უნიფორმები და ფეხსაცმელები. ყოველწლიურად საჭიროა მათი განახლება. გადასახედია მათი ხარისხი და სტანდარტი. ძირითადი ყოველდღიური საჭიროება, რომელიც ყველა რეინჯერს უნდა ჰქონდეს არის ე.წ. ერთდღიანი ჩანთები (დაახლოებით 30 – 35 ლიტრიანი). UNDP/GEF პროექტის მხარდაჭერით ადმინისტრაციას გადაეცა 21 SMART მოწყობილობა. ადმინისტრაციის თანამშრომლებმა 2018 და 2021 წლებში გაიარეს SMART მოწყობილობების გამოყენებასთან დაკავშირებული სწავლება. საჭიროებას წარმოადგენს ცეცხლმაქრების და არსებული პირველადი დახმარების პაკეტი განახლებაც.  ადმინისტრაციის განცხადებით, აუცილებელია რამდენიმე ავტომატური მეტეოსადგურის განთავსება დაცულ ტერიტორიებზე; ბ) ადმინისტრაციას აქვს ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის საჭირო ძირითადი აღჭურვილობა; გ) არსებობს დამატებითი საოფისე აღჭურვილობის საჭიროება: ასევე არ არის სერვერი ინფორმაციის შესანახად; COVID19-ის სიტუაციიდან და SMART პატრულირების სისტემის დანერგვიდან გამომდინარე გამოვლინდა დამატებითი ლეპტოპ(ებ)ის საჭიროება თანამშრომელთათვის; დ) ადმინისტრაციას გააჩნია ინფრასტრუქტურის მოვლა-პატრონობის გეგმა, რომელიც შემუშავდა ადმინისტრაციის მიერ 2017 წელს, CNF-ის მიერ დაქირავებული ექსპერტის ჩართულობით. ინფრასტრუქტურასა და აღჭურვილობის მოვლა-პატრონობაზე პასუხისმგებელი არიან რეინჯერები. მუხლი 39🔗. დაფინანსება 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ძირითადი ბიუჯეტი სახელმწიფოს მიერ ფინანსდება და შესაბამისად, მდგრად ფინანსირებას წარმოადგენს. თუმცა, აღნიშნული ბიუჯეტი არ არის საკმარისი ადმინისტრაციის ყველა საქმიანობის განხორციელებისთვის.   2. 2011 წლიდან ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის სათანადო ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად ხდება კავკასიის ბუნების ფონდის (CNF) მიერ ადმინისტრაციის მხარდაჭერა – ხორციელდება სახელფასო დანამატის გაცემა, ველზე პატრულირებისას კვების დანამატით რეინჯერების უზრუნველყოფა, ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის რიგი ღონისძიებებისა, საჭირო ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და მოვლა-პატრონობის ხარჯების დაფარვა. 3. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შემოსავლების დამატებითი წყაროა ვიზიტორთა მომსახურებიდან მიღებული შემოსავალი (მაგ. საკონფერენციო დარბაზის, საკემპინგო და საპიკნიკო ადგილების, კარვების და საძილე ტომრების გაქირავება და ა.შ.), რომელიც  სააგენტოს ბიუჯეტში ირიცხება. 4. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ბიუჯეტი ამ ეტაპზე სამი ძირითადი წყაროდან ივსება, ეს არის სახელმწიფო ბიუჯეტი, კავკასიის ბუნების ფონდი (CNF) და ადგილზე გენერირებული შემოსავლები (ცხრილი 4). ცხრილი 4: ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ბიუჯეტი. წყარო: CNF დაფინანსების/შემოსავლების წყაროები (ლარი) 2018 წელი 2019 წელი 2020 წელი 2021 წელი სახელმწიფო ბიუჯეტი 171,924.04 150,485.90 185,203.05 1,803,803.42 CNF 96,578.88 141,313.18 426,541.00 50,579 სხვა ფონდები და საკუთარი შემოსავლები 374,019.51 495,793.76 38,712.13 247,735 სულ 642,522.44 787,592.84 650,456.18 2,102,117.42 5. სხვადასხვა ღონისძიებისთვის დაფინანსების მოძიება აგრეთვე ხდება ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის საშუალებით. ასოციაცია პროექტებს ახორციელებს ისეთი მიმართულებებით, როგორიცაა: ეკობანაკები სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფებისათვის, ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებები, ეკოტურიზმის ხელშეწყობა, მონიტორინგის პროგრამის განხორციელების ხელშეწყობა და ა.შ.  6. 2020 წლის მაისში კავკასიის ბუნების ფონდის (CNF) მიერ განხორციელდა საქართველოს დაცული ტერიტორიების ფინანსური საჭიროებების შეფასება, რომელიც მოიცავს არსებული დაფინანსების შესახებ ინფორმაციას, ასევე თითოეული დაცული ტერიტორიის მართვისათვის საბაზისო და ოპტიმალურ ფინანსურ საჭიროებებს 2021-2026 წლების პერიოდისათვის. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების არსებული დაფინანსებაა 3,876,000 ლარი მაშინ, როდესაც საბაზისო საჭიროება 5,689,424 ლარს, ხოლო ოპტიმალური საჭიროება 7,989,962 ლარს შეადგენს. ფინანსური დეფიციტი 2021 წელს იწყება 770,000 ლარით და 2026 წლისათვის მცირდება 660,000 ლარამდე. საერთო ფინანსური დეფიციტი (2021-2026) კი შეადგენს დაახლოებით 4,110,000 მლნ ლარს, რაც დაახლოებით 106 %-ით მეტი დაფინანსების საჭიროებას გულისხმობს. მუხლი 40🔗. ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობა დამოკიდებულია დაცული ტერიტორიის ბუნებრივ რესურსებზე. ადგილობრივები სარგებლობენ ტყის მერქნული და არამერქნული რესურსებით, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტების და წყლის რესურსებით. ლაგოდეხის ალპური საძოვრები ადგილობრივების მიერ საზაფხულო საძოვრებად გამოიყენება. 2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობს ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის შემდეგი დასახლებები: ქ. ლაგოდეხი, სოფლები: მაწიმი, რაჭისუბანი, შრომა, კავშირი, ნინიგორი, ხიზა, გურგენიანი, ხიზაბავრა, ბაისუბანი, მსხალგორი, განჯალა, უზუნთალა, ყარაჯალა და კაბალი. 3. ლაგოდეხის აღკვეთილი ყოველწლიურად შეშით ამარაგებს მიმდებარე მოსახლეობას. ძირითადად ხდება მოთხრილ-მოტეხილი და ზეხმელი მერქნის გაცემა. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე სოფლების უმეტესობა გაზიფიცირებულია, იგეგმება მუნიციპალიტეტის სოფლების სრულად გაზიფიცირება. ამან გარკვეულად შეამცირა ტყეზე ზეწოლა – შეშის გამოყენება საჭმლის მოსამზადებლად აღარ ხდება. ტყის რესურსზე დამოკიდებულია 6 დასახლებული პუნქტი (ქ. ლაგოდეხი, სოფლები მაწიმი, რაჭისუბანი, შრომა, კავშირი, ხიზაბავრა, ხიზა, გურგენიანი).  თითო კომლზე ხდება 2- 5 მ​3 საშეშე მერქნის გაცემა. 2018 წელს გაცემულია 1,901.43 მ​3, 2019 წელს – 1,628 მ​3, 2020 წელს – 1,312 მ​3, ხოლო 2021 წელს – 1,457მ​3 საშეშე მერქანი. 4. 2014 წელს აღკვეთილის ტყეებისთვის განხორციელდა გამარტივებული ინვენტარიზაცია და ტაქსაცია, რათა დადგენილიყო წლიურად გასაცემი საშეშე მერქნის რაოდენობა. ინვენტარიზაციასთან დაკავშირებული მასალები არასრულყოფილია და არ შეესაბამება არსებულ რეალობას. განახლებული ინფორმაციის არქონა ართულებს ტყის ეკოსისტემების მონიტორინგს და საშეშე მერქნის შესაბამისი კვოტების დადგენას აღკვეთილის ტრადიციული გამოყენების ზონაში, რათა უზრუნველყოფილი იყოს რესურსის მდგრადი მოხმარება. არსებულ სიტუაციაში ხე-ტყის გაცემა ადმინისტრაციის გადაწყვეტილების საფუძველზე ხდება. ადმინისტრაცია ცდილობს თავიდან აიცილოს ტყეზე ზეწოლა, განსაკუთრებით აღკვეთილის უშუალო მოსაზღვრე მოსახლეობისაგან და არსებული მარაგის გათვალისწინებით მოახდინოს მოსახლეობაზე შეშის გაცემა ისე, რომ არ გამოიწვიოს ნეგატიური დამოკიდებულება დაცული ტერიტორიების მიმართ. ამის გამო, დღესდღეობით შეშა მიეწოდება მხოლოდ აღკვეთილის უშუალო მოსაზღვრედ განლაგებულ უბნებში მცხოვრებ კომლებს – ქ. ლაგოდეხისა და რამდენიმე სოფლის შერჩეული უბნები/ქუჩები.  5. 2022 წელს დაგეგმილია ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ტყეების ინვენტარიზაცია და შემუშავდება ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ტყის მართვის გეგმა.                      6. ლაგოდეხის აღკვეთილიდან ხდება წაბლის, სოკოს, რკოს, მინდვრის მხლის, მოცვის, მაყვლის, კაკლის, თეთრყვავილას და სამკურნალო მცენარეებს შეგროვება. რესურსებით სარგებლობა ხდება, ძირითადად, ოჯახების პირადი მოხმარების მიზნით, თუმცა ხდება ასევე წაბლისა და სოკოს, ასევე მცირე ოდენობით კაკლისა და თეთრყვავილას შეგროვება რეალიზაციის მიზნითაც. დღეისათვის არ არის შეფასებული ამ არამერქნული რესურსების მარაგები და არ არის დადგენილი მოხმარების კვოტები. არ არის შეფასებული არამერქნული რესურსით სარგებლობის არსებული პრაქტიკის გავლენა ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე. 7. ლაგოდეხის აღკვეთილის ალპური საძოვრები მაისი – სექტემბრის პერიოდში ძირითადად ცხვრის საძოვრად გამოიყენება. ზოგიერთ ფერმერს ასევე ჰყავს მსხვილფეხა პირუტყვი. საძოვრებზე დამოკიდებულია ძირითადად სოფლები კაბალი და მსხალგორი, მეცხვარეები ძირითადად აზერბაიჯანული ეროვნების არიან. 2019 წლის მდგომარეობით, ლაგოდეხის აღკვეთილის ალპურ საძოვრებზე სულ გაიჯარებულია 1,017.26 ჰა საძოვარი. იჯარები გაცემულია 2017 და 2019 წლებში, 5 წლის ვადით. იჯარის ხელშეკრულებები გაცემულია 13 ადგილობრივზე (კაბალის, ყარაჯალის, უზუნთალას, მსხალგორის, განჯალისა და ლაგოდეხის მაცხოვრებლები). ადგილზეა 4090 წვრილფეხა რქოსანი პირუტყვი (ცხვარი, თხა), 37 ცხენი და 52 მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი. გაცემული იჯარების საზღაურმა 2019 წელს შეადგინა 17,798.5 ლარი.  8. 2003 წელს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფართობი გაიზარდა ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულებით დაახლოებით 6000 ჰა-თი და მოიცვა ის ტერიტორიები, რომლებიც ტრადიციულად გამოიყენება ცხვრის საზაფხულო საძოვრებად. 2013 წელს ტრადიციული საძოვრის დიდმა ნაწილმა, რომელიც 2003 წელს გადაეცა ნაკრძალს, განიცადა რეკატეგორიზაცია და გადავიდა აღკვეთილში, იმ მოტივით, რომ დასაშვები ყოფილიყო ძოვება გარკვეული პირობების დაცვით და გატარებულიყო აღდგენითი ღონისძიებები ეროზიებთან და ნიადაგების დეგრადაციასთან საბრძოლველად, რაც გადაჭარბებულმა ძოვებამ გამოიწვია (წარსულში ამ ტერიტორიებზე დაახლოებით 35,000-40,000-მდე ერთეული ცხვარი ძოვდა).  9. 2014 წელს დაიწყო USAID-ის მიერ დაფინანსებული პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავდა საძოვრების მართვის გეგმის შემუშავებას. პროექტის ფარგლებში მომზადდა მცენარეულობის რუკა და შესწავლილ იქნა საძოვრების მდგომარეობა. პროექტი შეწყდა საძოვრების მართვის გეგმის შემუშავებამდე. ლაგოდეხის აღკვეთილის საძოვრების მართვის გეგმა შემუშავდა სახეობათა კონსერვაციის ცენტრის – ნაკრესის მიერ 2016 წელს. 10. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები წარმოადგენს მიმდებარე სოფლების წყლით მომარაგების წყაროს. ლაგოდეხის აღკვეთილიდან შპს „გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის“ და შპს „საქართველოს მელიორაციის“ მიერ ხდება წყალაღება ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სასმელი წყლით მომარაგებისათვის. წყალს იღებენ კერძო ბიზნესებიც, როგორიცაა საკალმახე მეურნეობა. დიდია წყლის რესურსების საირიგაციო მნიშვნელობა. კონსერვაციის თვალსაზრისით წყლის მოპოვება ზეგავლენას არ ახდენს ბუნებაზე. თუმცა ზაფხულის თვეებში წყლის დებეტი იკლებს და მოსახლეობას ექმნება როგორც სასმელი, ასევე საირიგაციო წყლის დეფიციტი. მუხლი 41🔗. ეკოტურიზმი 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში ვიზიტორთა გადაადგილება დაშვებულია აღკვეთილის ტერიტორიაზე. ნაკრძალში შესვლა შესაძლებელია მხოლოდ სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მიზნით, სააგენტოსთან წინასწარ შეთანხმებით. 2. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე შესვლა შესაძლებელია ლაგოდეხიდან, სადაც განთავსებულია ადმინისტრაციული შენობა და ვიზიტორთა საინფორმაციო ცენტრი, ასევე სოფელ გურგენიანიდან და მაწიმიდან, სადაც განლაგებულია რეინჯერთა სადგურები. ტურისტების შესვლა დაცულ ტერიტორიებზე უფრო ხშირად ხდება ცენტრალური შესასვლელიდან და გურგენიანიდან. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი რეგულარულად დადის ლაგოდეხში, გურგენიანში ან სხვა სოფლამდე მისასვლელად ვიზიტორები ქირაობენ ტაქსს.  3. ვიზიტორთა ცენტრში შესაძლებელია ეკოტურისტული სერვისების შესახებ ინფორმაციის მიღება, ანგარიშსწორება და ტურისტული აღჭურვილობის დაქირავება. ადმინისტრაციულ შენობაში არსებულ პატარა მაღაზიაში შესაძლებელია რუკების შეძენა. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე შესვლა უფასოა, თუმცა განიხილება შესასვლელი გადასახადის დაწესების საკითხი. 4. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე ვიზიტორთა რაოდენობა მუდმივად იზრდება. 2018 წელს დაცულ ტერიტორიებს სტუმრობდა 57,472 ვიზიტორი, 2019 წელს – 59,761 ვიზიტორი, ხოლო 2020 წელს, COVID19 სიტუაციიდან გამომდინარე, მხოლოდ 6,079 ვიზიტორი. 2021 წელს ვიზიტორთა რაოდენობა წინა წელთან შედარებით 26%-ით გაიზარდა. 2019 წლის სტატისტიკის მიხედვით, ვიზიტორთა 75% საქართველოს, ხოლო 25% უცხო ქვეყნის მოქალაქე იყო. 2021 წლის მონაცემებით 83% საქართველოს მოქალაქეა, 17% კი უცხო ქვეყნის მოქალაქეა. 5. 2018 წელს SPPA-საქართველოს პროექტის ფარგლებში ჩატარებული კვლევის „ტურიზმის ეკონომიკური გავლენა საქართველოს დაცულ ტერიტორიებზე“ მიხედვით ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ვიზიტორთა უმეტესობისთვის (94.3%) აქ სტუმრობის მთავარი მოტივი ლაშქრობაა. მიმზიდველი ბუნებრივი ლანდშაფტების მონახულება, როგორც ძირითადი ტურისტული აქტივობა, მთავარ ღირსშესანიშნაობად იქნა დასახელებული ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ვიზიტორთა 98.6%-ის მიერ. 6. ვიზიტორთა მზარდი ტენდენციის ფონზე მნიშვნელოვანია ვიზიტორების, ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და ბუნებრივი რესურსების ეფექტური მართვა, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ძირითად ღირებულებებზე ტურიზმის პირდაპირი და არაპირდაპირი ზეგავლენა. ვიზიტორთა გამტარუნარიანობის შესწავლა ეროვნულ პარკში მნიშვნელოვანია ვიზიტორთა მზარდი ტენდენციის ფონზე. 7. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციული და ვიზიტორთა ცენტრი მდებარეობს ლაგოდეხში, ვაშლოვანის ქ. №197 დაცული ტერიტორიების შესასვლელში. ვიზიტორთა ცენტრი მთელი წლის განმავლობაში ღიაა ვიზიტორებისთვის. აქტიური ტურისტული სეზონი არის გვიანი გაზაფხულიდან შუა ოქტომბრამდე, ივლისსა და აგვისტოში ყველაზე მეტი ვიზიტორთა რაოდენობით. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ეკოტურისტული ბილიკები ღიაა მთელი წლის მანძილზე, გარდა შავი კლდეების ტბის ბილიკისა, რომელიც მხოლოდ ივნისიდან ნოემბრამდე მასპინძლობს ვიზიტორებს. 8. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ვიზიტორთა ინფრასტრუქტურა მოიცავს შემდეგს: ვიზიტორთა ცენტრი, საკონფერენციო დარბაზი, 2 ტურისტული თავშესაფარი – მეტეო“ და „დემიდოვის ბინა“ (თითოეული 16 ადგილიანი, სველი წერტილებით), 2 საპიკნიკე ადგილი (4-4 ცალი 8 ადგილიანი მაგიდა), ადმინისტრაციის შენობასთან მდებარე საკემპინგე „ოჩო კემპი“ (საკარვე და საპინკნიკე ადგილებით, სველი წერტილებით და სამზარეულოთი), რომელიც ამჟამად იჯარითაა გაცემული. ვიზიტორთა ცენტრის შენობაში არსებული სასტუმრო, ჰოსტელი და კაფე იჯარითაა გაცემული. ადმინისტრაციის სიახლოვეს ასევე ფუნქციონირებს სასტუმრო (ჯამში 40 ნომერი, მათ შორის 1 ადაპტირებული შშმ პირებზე), რომელიც ასევე გაცემულია იჯარით. ადმინისტრაციის შენობასთან მოწყობილია ავტოსადგომი. 9. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე დაგეგმილია დამატებითი ტურისტული ინფრასტრუქტურის მოწყობა – გურგენიანის შესასვლელთან, იჯარით გაცემულ ნაკვეთზე უკვე მოეწყო 10 კოტეჯი, 4 ფანჩატური, 11 სველი წერტილი და დამხმარე ნაგებობები. 10. 2019 წელს, ,,ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდის" (WWF) კავკასიის წარმომადგენლობამ, ტრანსსასაზღვრო გაერთიანებული სამდივნოს (TJS) პროექტის ფარგლებში მოამზადა „ხის კენწეროები ბილიკის“ პროექტი და იგეგმება ამ ბილიკის მოწყობა. 11. ევროკავშირის და გაეროს განვითარების საქართველოს ტყეების მდგრადი მართვის ხელშეწყობის პროგრამის ფარგლებში დაგეგმილია მრავალენოვანი მობილური აპლიკაციის შექმნა, რომელიც ვიზიტორებს მიაწვდის ინფორმაციას საქართველოს ყველა დაცული ტერიტორიის შესახებ. პროექტის განხორციელება 2022 წლის ბოლომდე გაგრძელდება. 12. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ვიზიტორებს სთავაზობს შემდეგი სახის ეკოტურისტულ მომსახურებებს: ა) ტურისტული ინფორმაციის მიწოდება საინტერპრეტაციო და საინფორმაციო მასალებით (ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ტურისტული რუკა, საინტერპრეტაციო დაფები და სხვ.); ბ) სალაშქრო, საცხენოსნო, ეკოსაგანმანათლებლო, კულტურული და სამეცნიერო ტურების ორგანიზება დაცულ ტერიტორიაზე (ერთდღიანი და რამდენიმედღიანი); გ) გამყოლის მომსახურების უზრუნველყოფა (ვიზიტორთა მომსახურების სპეციალისტი ეხმარება ვიზიტორს გამყოლთან დაკავშირებაში); დ) სპეციალური აღჭურვილობის გაქირავება (კარვები, საძილე ტომრები, პარალონი. აღჭურვილობის ნაწილი საჭიროებს განახლებას); ე) ტურისტული თავშესაფრების, საკარვე და საპიკნიკო ადგილების და ცხენის ქირაობა. 13. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე 4 ეკოტურისტული ბილიკია – ნინოსხევის ჩანჩქერის, როჭოს ჩანჩქერის, მაჭის ციხის და შავი კლდეების ტბის ბილიკები: ა) ნინოსხევის ჩანჩქერის ბილიკი – საშუალო სირთულის საფეხმავლო მარშრუტი, 16 კმ სიგრძის (ბილიკის სიგრძე 8 კმ, ბილიკი იგივე გზით ბრუნდება უკან). ბილიკი იწყება გურგენიანის სარეინჯეროდან, ლაშქრობის ხანგრძლივობა 5-6 სთ. ძირითად ღირსშესანიშნაობას მდინარე ნინოსხევის 40 მ სიმაღლის ნინოსხევის ჩანჩქერი წარმოადგენს. გამონაკლის შემთხვევებში ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით დაიშვება ცხენით გადადგილება;   ბ) როჭოს ჩანჩქერის ბილიკი – რთული, საფეხმავლო მარშრუტი, 9 კმ სიგრძის. (ბილიკის სიგრძე 4.5 კმ, ბილიკი იგივე გზით ბრუნდება უკან). ბილიკი იწყება ადმინისტრაციული შენობიდან, ლაშქრობის ხანგრძლივობა – 4-6 სთ. ძირითად ღირსშესანიშნაობას მდინარე შრომისხევზე არსებული როჭოს ჩანჩქერი წარმოადგენს; გამონაკლის შემთხვევებში ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით დაიშვება ცხენით გადადგილება;   გ) მაჭის ციხის ბილიკი – მარტივი, საფეხმავლო, საცხენოსნო მარშრუტი, 10 კმ სიგრძის. ბილიკი იწყება მაწიმის რეინჯერთა სახლიდან, ლაშქრობის ხანგრძლივობა – 3-4 სთ. ძირითად ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს გზის გასწვრივ არსებული ხელუხლებელი ტყეები და VII ს-ით დათარიღებული მაჭის ციხე; დ) შავი კლდის ტბის ბილიკი – რთული, 42 კმ სიგრძის საფეხმავლო და საცხენოსნო ბილიკი. ბილიკი იწყება ადმინისტრაციული შენობიდან, მეტეოს ტურისტული თავშესაფრის გავლით შავი კლდის ტბისკენ მიემართება, ბილიკის გავლის ხანგრძლივობა 3 დღეს შეადგენს. ძირითად ღირსშესანიშნაობას ალპური მდელოებისაკენ მიმავალ გზაზე არსებული ხელუხლებელი ტყეები და შემდეგ კი მყინვარული წარმოშობის ტბა წარმოადგენს. ამ მარშრუტზე განსაკუთრებით მაღალია ველურ ბუნებაზე დაკვირვების, კავკასიურ ჯიხვთან შეხვედრის ალბათობა; ე) გარდა აღნიშნული ეკოტურისტული ბილიკებისა ადმინისტრაციულ შენობასთან არის 600 მ-ის სიგრძის მარტივი სირთულის ბუნების შემეცნებითი წრიული ბილიკი, რომელიც გათვლილია 3-9 წლამდე ასაკის ბავშვებისათვის. 2020 წელს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციამ, ტრანსკავკასიური ბილიკი (TCT) საქართველოს მიერ, კავკასიის კონსერვაციის (CCC) პროგრამის ფარგლებში, ამერიკის შეერთებული შტატების სატყეო სერვისთან ერთად იმუშავეს არსებულ და დაგეგმილ ბილიკებზე; დაიგეგმა ახალი ბილიკი, რომელიც ლაგოდეხის რეინჯერთა ორ სადგურს დააკავშირებს ერთმანეთთან. პარკის ბილიკების ქსელის გაფართოებასთან ერთად, ბილიკი საბოლოოდ ფორმირდება TCT-ის ნაწილად. 14. აღნიშნულ ბილიკებზე ტურისტული სეზონის დაწყების წინ რეგულარულად ხდება ბილიკების გაწმენდა (მოთხრილ-მოტეხილი ხეები, ბუჩქების, ბალახოვანი საფარის გასუფთავება), საჭიროებისამებრ ხიდების კეთილმოწყობა, მარკირება, ა.შ. 15. 2020 წელს მომზადდა საინფორმაციო და მიმართულების მაჩვენებელ დაფებზე დასატანი განახლებული ტექსტები ქართულ და ინგლისურ ენებზე. შეიცვალა კლიმატური პირობების შედეგად დაზიანებული სტიკერები, განახლდა მარკირება. მომზადდა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებზე არსებული ბილიკების დეტალური აღწერილობა ქართულ, ინგლისურ, გერმანულ და რუსულ ენებზე. საინფორმაციო ნიშნები განთავსებულია დაცული ტერიტორიების გარეთაც ლაგოდეხში, ასევე მაჭის ციხის მაჩვენებელი სოფელ მაწიმში და ნინოსხევის ჩანჩქერის მაჩვენებელი სოფელ ნინიგორში. 16. 2021 წლის ბოლოს დასრულდა ნინოსხევის ჩანჩქერის (გურგენიანი) ბილიკის სრული განახლება. მოეწყო 8 კმ. სიგრძის ბილიკი, საკემპინგე, საპიკნიკე ადგილები, სანკვანძები და სხვა მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურა. 17. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიაზე საფეხმავლო ბილიკების ქსელისა და თანმდევი რეკრეაციულ-ტურისტული ინფრასტრუქტურის მოწყობის მიზნით გაფორმებულია ხელშეკრულება შპს „თრეილ ქონსთრაქშენთან“. დაგეგმილია საერთაშორისო სტანდარტების 60 კმ-ზე მეტი ბილიკი მოწყობა. 18. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილია ისტორიულ-კულტურული ღირებულებები, რომლებიც ვიზიტორთა ყურადღებას იპყრობენ. ესენია: წარსულში არსებული ლაგოდეხის დენდროლოგიური პარკი, სადაც წარმოდგენილია მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან შემოტანილი 30-ზე მეტი სახეობის მცენარე; მაჭის ციხე, ეკლესია-მონასტრები (მაჭისციხის ეკლესია, რაჭისუბნის ეკლესია, ლაგოდეხის მონასტერი), მლოკოსევიჩის მემორიალი. 19. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ეკოტურისტული სერვისებიდან მიღებულმა შემოსავალმა 2019 წელს შეადგინა 94,861 ლარი (ტურისტული თავშესაფარი – 19,620 ლარი, ცხენები – 14,700 ლარი, პარალონი – 561 ლარი, საძილე ტომარა – 2,185 ლარი, კარავი – 630 ლარი, საკარვე ადგილი – 10,095 ლარი, საკონფერენციო დარბაზი – 1,950 ლარი, საპიკნიკე მაგიდა – 3,600 ლარი, შემოწირულება – 30 ლარი, რუკა (ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები, ქართული) – 112 ლარი, რუკა (ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები, ინგლისური) – 1,232 ლარი, რუკა (საქართველოს დაცული ტერიტორიები, ინგლისური) – 188 ლარი, წიგნი – 30 ლარი, იჯარა – 39,928 ლარი). 2020 წელს, COVID19-ის გამო შემოსავლები მნიშვნელოვნად შემცირდა და შეადგინა 33,109 ლარი. შემოსავლების 80% (26,549 ლარი) წარმოადგენს იჯარიდან მიღებულ შემოსავალს, 12% (3,980 ლარი) საკარვე ადგილის გაქირავებიდან, დაახლოებით 7% (2,300 ლარი) ცხენით მომსახურებიდან, 1% კი ნაწილდება რუკაზე (130 ლარი) და საკონფერენციო დარბაზის (150 ლარი) გაქირავებაზე. 20. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას პარტნიორული ურთიერთობა აქვს მომსახურების ადგილობრივ მიმწოდებლებთან. ადგილობრივი მოსახლეობა და ბიზნესი ვიზიტორებს სთავაზობს სხვადასხვა სახის სერვისებს, ესენია: ღამისთევა სასტუმროებში ან საოჯახო ტიპის სასტუმროებში (2010 არსებობდა მხოლოდ 3 საოჯახო სასტუმრო, დღეს კი მათი რიცხვი 40-ზე მეტია), კაფეები და რესტორნები, ცხენების ქირაობა, გიდების/გამყოლების მომსახურება, ადგილობრივი პროდუქტის შეთავაზება (ლაგოდეხის ბაზარში ან ოჯახიდან), სხვა. რიგი საკითხები საჭიროებს გაუმჯობესებას: კვალიფიციური გიდების ნაკლებობა და გიდების მომსახურების არასტაბილურობა, მოთხოვნების შესაბამისი სერვისების გაუმჯობესება. 21. ადმინისტრაციის მიერ მომზადდა მონაცემთა ბაზა, რომელშიც მოგროვებულია ინფორმაცია რეგიონში არსებულ საოჯახო ტიპის სასტუმროებზე, კვების ობიექტებზე, სასტუმროებზე, ღირსშესანიშნაობებზე, ტრანსპორტის განრიგზე და ა.შ. აღნიშნული ინფორმაცია საინფორმაციო პაკეტების სახით მიეწოდება ვიზიტორებს. 22. TJS-ის III ფაზის ფარგლებში 2017 წელს შემუშავდა „ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ტურიზმის განვითარების სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა“, რომელიც განსაზღვრავს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების გრძელვადიან ხედვას და სტრატეგიულ მიმართულებებს, ამ მიზნების მისაღწევად დასახულ ამოცანებს და კონკრეტულ ქმედებებს. სამოქმედო გეგმის მნიშვნელოვანი ნაწილი განხორციელებულია და საჭიროებს განახლებას.  ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მისდევს სააგენტოს რეკომენდაციებს მარკეტინგის კუთხით. არ არსებობს მარკეტინგის პროგრამა ადმინისტრაციის დონეზე. 23. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე ტურიზმის პოპულარიზაციის და განვითარების მიზნით ადმინისტრაცია რეგულარულად ახორციელებს სხვადასხვა ბეჭდური მასალის გადაცემას ტურისტული საინფორმაციო ცენტრებისა და სხვა დაინტერესებულ ორგანიზაციებისა თუ პირთათვის. 24. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მასპინძლობს მედია-ტურებს ტელევიზიების და ბლოგერებისთვის. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებს ხშირად სტუმრობენ სხვადასხვა დიპლომატიური კორპუსის წარმომადგენლები. მუხლი 42🔗. ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა 1. ეკოგანათლება: ა) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ ორგანიზებული საგანმანათლებლო აქტივობები ესადაგება სააგენტოს ეკოსაგანმანათლებლო სტრატეგიის ზოგად მიმართულებას – ხელი შეუწყოს ადგილობრივი მოსახლეობის ცნობიერების გაზრდას და ამით უზრუნველყოს დაცული ტერიტორიების ეკოლოგიური პირობების შენარჩუნება. აღსანიშნავია, რომ ადმინისტრაცია ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების დაგეგმვის პროცესში ძირითადად მენეჯმენტისა და სამოქმედო გეგმით გაწერილ ქმედებებს ეყრდნობა და ცალკე საგანმანათლებლო სტრატეგია არ გააჩნია; ბ) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიების ადმინისტრაციას არ ჰყავს ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობაზე პასუხისმგებელი ცალკე კადრი. აღნიშნულ საქმიანობაში ძირითადად ჩართულია ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი და ვიზიტორთა სპეციალისტი (ძირითადად ვიზიტორებთან). საველე გასვლების დროს ჩართული არიან რეინჯერებიც; გ) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ ორგანიზებულ ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების სამიზნე ჯგუფებს ძირითადად წარმოადგენენ სკოლის მოსწავლეები, პედაგოგები და ადგილობრივი მოსახლეობა. წლების მანძილზე ადმინისტრაცია ასევე მასპინძლობს სტუდენტთა ჯგუფებს სხვადასხვა უნივერსიტეტებიდან (მაგ.: 2020 წელს საველე პრაქტიკა ჩაუტარდათ GIPA-ს გარემოსდაცვითი მენეჯმენტისა და პოლიტიკის სამაგისტრო პროგრამის სტუდენტებს). გასული 4 წლის განმავლობაში ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობაში ჩართულ მონაწილეთა საერთო რაოდენობა წლების მიხედვით ასე გამოიყურება: 2017 წელი – 1,552 მონაწილე, 2018 წელი – 1,493 მონაწილე, 2019 წელი – 1,699 მონაწილე, 2020 წელი – 584 მონაწილე, 2021 წელი – 537 (2020 და 2021 წელს მონაწილეთა შემცირებული რაოდენობა განპირობებულია პანდემიის გავრცელების შედეგად ქვეყანაში დაწესებული შეზღუდვებით); დ) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა ძირითადად მოიცავს ლექცია-სემინარებს და პრეზენტაციებს სხვადასხვა გარემოსდაცვითი თემატიკით, დასუფთავებისა და გამწვანების აქციებს და ეკოტურებს დაცულ ტერიტორიებზე, ასევე შეხვედრებს ადგილობრივ მოსახლეობასთან. დაინტერესებულ პირებს საგამოფენო დარბაზში შეუძლიათ ნახონ ფილმი ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე. წლის განმავლობაში, ადმინისტრაციის მიერ აღინიშნება ე.წ ,,მწვანე კალენდრის” დღეები. ჩატარებულ აქტივობებში ჩართული არიან სკოლამდელი და სასკოლო ასაკის მოსწავლეები;        ე) 2020 წელს განახლდა „ნორჩ რეინჯერთა“ პროგრამა, რომელშიც ჩაერთნენ ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სკოლების მოსწავლეები. პირველი აქტივობები ამ პროგრამის ფარგლებში 2009 წელს ლაგოდეხის მეგობართა ასოციაციის ხელშეწყობით განხორციელდა. პროგრამის ფარგლებში მოსწავლეთათვის განხორციელდა სხვადასხვა ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობა: ერთი დღე რეინჯერთან, ბილიკების მარკირება, დასუფთავების აქცია, სხვა; ვ) საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურას წარმოადგენს ვიზიტორთა ცენტრში არსებული საგამოფენო-საინფორმაციო დარბაზი, რომლის განახლებაც დაგეგმილია 2022 წელს; ზ) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე, ადმინისტრაციის შესასვლელში, მოწყობილია ბუნების შემეცნებით-საგანმანათლებლო 600 მ-იანი ბილიკი დაწყებითი სკოლის ასაკის ბავშვებისთვის. ამჟამად ბილიკი  საჭიროებს განახლებას; თ) 2020 წელს სხვადასხვა ასაკის სამიზნე ჯგუფისთვის მომზადდა 3 თემატური პრეზენტაცია, რომლებიც ძირითადად მოიცავს საქართველოს დაცული ტერიტორიების, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების, ბიომრავალფეროვნების, ეკოსისტემური სერვისების საკითხებს. ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების მრავალფეროვნებისთვის მნიშვნელოვანია საგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება და შესაბამისი მასალების/აღჭურვილობი/ინფრასტრუქტურის არსებობა, რაც უფრო მიმზიდველს გახდის ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებს ეკოსაგანმანათლებლო კუთხით. 2. საზოგადოებასთან ურთიერთობა: ა) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობის  ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კომპონენტს წარმოადგენს საზოგადოებასთან ურთიერთობა, რაც ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიების შესახებ საზოგადოების ინფორმირებულობის ზრდასა და დაცული ტერიტორიების მიმართ საზოგადოების პოზიტიური დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას. ეს თავის მხრივ განაპირობებს საზოგადოების ჩართულობას დაცული ტერიტორიების განვითარების პროცესში და ზრდის ადმინისტრაციის მენეჯმენტის ეფექტურობას; ბ) საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება ცენტრალიზებულად  სააგენტოს მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის მიერ დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ჩართულობით; გ) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ მოსახლეობასთან კომუნიკაცია ძირითადად პირდაპირი კონტაქტით ზეპირი ფორმით ხდება ყოველდღიური მუშაობის პროცესში ან სპეციალურად მოწყობილი შეხვედრებისას, რომლის დროსაც  მათ მიეწოდებათ ინფორმაცია დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობის, დაცული ტერიტორიების წესების და რეგულაციების შესახებ. შეხვედრები ტარდება მწყემსებთან ალპურ საძოვრებზე, სასტუმროს მეპატრონეებთან და მიმდებარე ტერიტორიებზე მცხოვრებ მოსახლეობასთან; დ) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ამზადებს წლიურ ანგარიშს სააგენტოსთან ანგარიშგებისთვის და ,,ბუნების მატიანეს”; ე) დაინტერესებულ მხარეებს ინფორმაციის მიღება შეუძლიათ ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისგან, ქ. ლაგოდეხში მდებარე ადმინისტრაციულ შენობაში და ასევე, უშუალოდ რეინჯერებისგან; ვ) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებს აქვს საკუთარი ფეისბუქგვერდი. სიახლეების, ფოტო და ვიდეო მასალის გავრცელება რეგულარულად ხორციელდება სოციალური ქსელის საშუალებით: https://www.facebook.com/LagodekhiProtectedAreas. გვერდს ამ დროისთვის 24,000 მოწონება და ყოველდღიურად 70 უნიკალური მომხმარებელი ჰყავს;     ზ) მოსახლეობის ცნობიერების დონე დაცული ტერიტორიების ფარგლებში მოქმედი რეგულაციების შესახებ დამაკმაყოფილებელია, თუმცა საჭიროებს გაუმჯობესებას; თ) ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებს ადმინისტრაციას არ აქვს კომუნიკაციის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. დოკუმენტის არსებობა ხელს შეუწყობს დაცული ტერიტორიების ცნობადობას, საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას სხვადასხვა ჯგუფებში და დაცული ტერიტორიებისადმი პოზიტიური განწყობის გაღრმავებას მიმდებარედ მცხოვრებ მოსახლეობაში; ი) 2020 წლის ივნისში UNDP/GEF/CNF პროექტის „საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის ფინანსური მდგრადობის ხელშეწყობა“ ფარგლებში შემუშავდა „საქართველოს დაცულ ტერიტორიებზე ცნობიერების ამაღლების სამოქმედო გეგმა“, რომლის მიზანია სამიზნე დაცული ტერიტორიების (მათ შორის ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები) ცნობიერების ასამაღლებლად აუცილებელი შესაძლებლობების გაძლიერება და ცნობიერების ამაღლების ისეთი სამოქმედო გეგმის თანამონაწილეობრივი შემუშავება და ეტაპობრივი დანერგვა, რომელიც: საზოგადოებას ეროვნულ და ადგილობრივ დონეზე თვალნათლივ დაანახებს დაცულ ტერიტორიებზე საქართველოს ბიომრავალფეროვნების დაცვისა და მდგრადი გამოყენების ეკონომიკურ სარგებელს და, ბუნებრივია, გააძლიერებს ეროვნული საგანძურის ფლობის განცდას და უზრუნველყოფს დაცული ტერიტორიების მზაობას დამოუკიდებლად განაგრძონ ცნობიერების ამაღლების ეფექტური ქმედებების დანერგვა CNF/UNDP პროექტის დასრულების შემდეგაც. სამოქმედო გეგმით განსაზღვრულია 2020-2023 წლებში ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებისთვის განსახორციელებელი ღონისძიებები: საჯარო შეხვედრებისა და სხვა ღონისძიებების მოწყობა, მულტიმედია კლიპების და ბლოგების მომზადება. მუხლი 43🔗. პარტნიორული თანამშრომლობა 1. 2009 წლიდან შექმნილია და ფუნქციონირებს ა(ა)იპ − ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაცია, რომელმაც დონორებისგან მიღებული გრანტების ფარგლებში განახორციელა სხვადასხვა ტიპის პროექტები ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებისთვის. მის მიერ განხორციელებული პროექტები ხელს უწყობენ საზოგადოების ცნობიერების დონის ამაღლებას და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობების განხორციელებას.        2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მართვაში საუწყებათაშორისო და ადგილობრივ თვითმმართველობის ორგანოებთან თანამშრომლობის მიზნით (პირველად 2006 წელს) შეიქმნა კანონით განსაზღვრული სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭო, რომელიც შემდგომ რამდენჯერმე განახლდა. ამ დროისთვის საბჭო არ ფუნქციონირებს.      3. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია თანამშრომლობს მუნიციპალიტეტში არსებულ სასტუმროებთან, ეწყობა შეხვედრები სერვისების შეფასების, ნაკლოვანებების გამოვლენისა და მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით. ინფორმაცია არსებული საოჯახო სასტუმროების, სასტუმროების, კვების ობიექტების, ტრანსპორტის და ა.შ. შესახებ მოგროვებული მონაცემთა ბაზაში და მიეწოდება ვიზიტორებს. 4. ადმინისტრაცია თანამშრომლობს სხვადასხვა ეროვნულ, რეგიონულ და ადგილობრივ უწყებებთან, მათ შორის, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტთან, სასაზღვრო პოლიციასთან, ეროვნულ სამაშველო სამსახურთან, ადგილობრივ პოლიციასთან და სხვა. ლაგოდეხის ადმინისტრაცია მჭიდროდ თანამშრომლობს სხვადასხვა სამეცნიერო და საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან: საქართველოს ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღთან, განათლების რესურსცენტრთან, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტთან (დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა ინსტიტუტი, ბოტანიკის ინსტიტუტი, ზოოლოგიის ინსტიტუტი), საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტთან (ენტომოლოგიის ინსტიტუტი), სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრის აგროსატყეო სამსახურთან, სხვა. 5. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ნაყოფიერად თანამშრომლობს მრავალ ადგილობრივ, ეროვნულ და საერთაშორისო არასამთავრობო და დონორ ორგანიზაციასთან, მათ შორის: გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP), კავკასიის ბუნების ფონდი (CNF), WWF/TJS, იაპონიის საერთაშორისო თანამშრომლობის სააგენტო, სახეობათა კონსერვაციის ცენტრი „ნაკრესი“, სხვა. 6. 2018 წელს, TJS-III-ის ფარგლებში, დაიწყო ტრანსსასაზღვრო თანამშრომლობა ლაგოდეხის და ზაქათალის დაცულ ტერიტორიებს შორის ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგთან (კავკასიური ირემი და აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვის მონიტორინგი) დაკავშირებით. მუხლი 44🔗. კვლევა-მონიტორინგი 1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობის მნიშვნელოვანი მიმართულებაა სამეცნიერო კვლევა-მონიტორინგი. ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი, რეინჯერებთან ერთად, პასუხისმგებელია განახორციელოს და მოამზადოს ანგარიში მიმდინარე კვლევებსა და მონიტორინგის შედეგებზე. 2. 2016 წლიდან სახეობათა კონსერვაციის ცენტრი (NACRES) კავკასიის ბუნების ფონდის (CNF) და TJS-ის დაკვეთით ახორციელებს სამეცნიერო კვლევას ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვის მონიტორინგის მიზნით. 3. პროექტის ფარგლებში, 2018 წლიდან, ხდება ჯიხვების აღჭურვა GPS საყელურით და მათ მოძრაობაზე დაკვირვება. 4. 2015 წლიდან საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ენტომოლოგიის ინსტიტუტი ახორციელებს მასშტაბურ სამეცნიერო კვლევას ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მწერების შესასწავლად. კვლევის საველე ნაწილი დასრულებულია და სისტემატიზებულია შეგროვებული მასალები. 5. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ყოველწლიურად ახორციელებს კეთილშობილი ირმის აღრიცხვას და შესაბამისი ანგარიშების მომზადებას. მონიტორინგის ღონისძიებები ეფუძნება 2018-2019 წლებში NACRES-ის მიერ CNF-ის და TJS-ის დაკვეთით შემუშავებულ ირმის მონიტორინგის ტრანსასაზღვრო სისტემას (აზერბაიჯანის ზაქათალის ნაკრძალთან ერთად). 6. 2020 წელს, CNF-ის დაფინანსებით, 12 სამიზნე დაცულ ტერიტორიაზე, რომელთა შორისაცაა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები, განისაზღვრა ბიომრავალფეროვნების ინდიკატორი სახეობები და მომზადდა შერჩეული ინდიკატორების მონიტორინგის 10 წლიანი გეგმა. 7. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მონიტორინგისა და სამეცნიერო კვლევების შესაძლებლობები შეზღუდულია რესურსების სიმწირის გამო, მათ შორის ფინანსური, ადამიანური და ტექნიკური. დღეისათვის ადმინისტრაცია არ ფლობს სრულყოფილ ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების ფარგლებში არსებული ბიომრავალფეროვნებისა და საფრთხეების შესახებ. ძირითადად, მონიტორინგი ეყრდნობა რეინჯერთა პატრულირებისას და ასევე წინასწარ შერჩეულ ადგილებზე განხორციელებულ დაკვირვებებს. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის რეინჯერების მიერ მიმდინარეობს დაკვირვება მსხვილი ძუძუმწოვრებიდან შერჩეულ საკვანძო სახეობებზე: აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი, კეთილშობილი ირემი, რომელთა რიცხოვნობა პოზიტიურ დინამიკას აჩვენებს. ამ სახეობებზე მონიტორინგისთვის გამოიყენება დაკვირვება, ფოტოხაფანგის მასალა, მიმდინარეობს კვალისა და ექსკრემენტების დაფიქსირება, შეხვედრიანობის აღრიცხვა. ადმინისტრაცია ახორციელებს ფრინველების მონიტორინგსაც. ხდება გადამფრენ და მობუდარ ფრინველებზე შეხვედრიანობის აღრიცხვა. ფრინველების რაოდენობის დადგენა ხდება ფოტოხაფანგებით გადაღებული კადრებიდან და რეინჯერების ჩანაწერების მიხედვით. თუმცა, ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე განსახორციელებელი მონიტორინგისათვის ადამიანური რესურსი, მათი კვალიფიკაცია და აღჭურვილობა საკმაოდ მცირეა. ამასთან, აღნიშნული მეთოდები ვერ იძლევა ზუსტ ინფორმაციას პოპულაციის დინამიკისა და სხვა მახასიათებლების შესახებ. 8. ადმინისტრაციის საქმიანობის ანალიზმა აჩვენა, რომ ლაგოდეხის აღკვეთილში არსებული საძოვრების მართვის სრულფასოვნად განსახორციელებლად საჭიროა ადმინისტრაციას ჰყავდეს ამ მიმართულების შესაბამისი კვალიფიკაციის სპეციალისტი. 9. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ყოველწლიურად აგროვებს მასალებს „ბუნების მატიანესთვის“, რომელიც შეიცავს მეტეოროლოგიურ მონაცემებს, სტიქიური მოვლენების შემთხვევებს, სახეობებზე დაკვირვების მონაცემებს, საფრთხეში მყოფი სახეობების და ჰაბიტატების ჩათვლით, აგრეთვე გარე მკვლევარებისა და მეცნიერების საქმიანობების შესახებ ანგარიშებს, რომლებიც მუშაობენ ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე. მუხლი 45🔗.  დაავადებები და მავნებლები ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე იდენტიფიცირებული მწერებიდან ტყის მავნებლებად ითვლება: მურყნის ფოთოლჭამია (Agelastica alni), მუხის ფოთოლხვევია (Altica quercetorum), რკოს ცხვირგრძელა (Curculio grandium), ირემა ხოჭო  (Lucanus cervus), ამიერკავკასიის მაისის ღრაჭა (Melolontha pectoralis), ამიერკავკასიის მარმარა ღრაჭა (Polyphyla olivieri), მუხის ერთფეროვანი ჩრჩილი (Tischeria complanella), ვაშლის ნაყოფჭამია (Cydua pomonella), ოქროკუდა (Euproctis phaeorrhea), არაფარდი პარკიხვევია (Lymantria dispar), წიფლის შკალა (Cryptococcus fagisuga). თავი V. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიბზე დაშვებული საქმიანობები მუხლი 46🔗. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი და დაშვებული საქმიანობები 1. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი შეადგენს ,,თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხის და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრულ 19 755 ჰექტარ ფართობს. 2. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა შემდეგი საქმიანობებისა: ა) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა; ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა; გ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობების განხორციელების მიზნით, ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო, მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება; დ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება; ე) აქტიური დაცვის ღონისძიებების გატარება (დაცვის ინფრასტრუქტურა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა); ვ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული შეზღუდვებით (სხვა სახის ტრანსპორტით გადაადგილება მხოლოდ ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით); ზ) სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (სახელმწიფო ნაკრძალის ფიზიკური დაცვა), მათ შორის სახელმწიფო საზღვრის სასაზღვრო ზონისა და ზოლის მოვლა, სახელმწიფო საზღვრის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით, სასაზღვრო ზონისა და ზოლის ფარგლებში სასაზღვრო-პოლიციური ღონისძიებების განხორციელება. 3. „საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, სასაზღვრო ზონასა და სასაზღვრო ზოლში ამ მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული საქმიანობები ხორციელდება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის უფლებამოსილ ორგანოებთან შეთანხმებით. მუხლი 47🔗. ლაგოდეხის აღკვეთილის ფართობი და დაშვებული საქმიანობები 1. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი შეადგენს ,,თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხის და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრულ 4 500 ჰექტარ ფართობს. 2. ლაგოდეხის აღკვეთილის ტერიტორიაზე ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა შემდეგი საქმიანობებისა: ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნება; ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვა, მოვლა და აღდგენა; გ) ტერიტორიის ჰიდროლოგიური დაცვა და მონიტორინგი; დეგრადირებული ეკოსისტემების დაცვა და აღდგენა; დ) სამეცნიერო კვლევა; ე) საგანმანათლებლო საქმიანობა; ვ) ადგილობრივი მოსახელეობისათვის ამ მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრული რესურსებით სარგებლობის დროს, ტურისტების გადაადგილება გამყოლის/გიდის თანხლებით, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება; ზ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოება; თ) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელება; ი) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება; კ) ვიზიტორთა ყოფნა და გადაადგილება; ლ) მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარებისათვის, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ტყის არამერქნული რესურსებით სარგებლობა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობა, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობა „ტყითსარგებლობის წესის შესახებ“ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 18 მაისის №221 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების 89-ე მუხლით განსაზღვრული სოციალური დანიშნულების ჭრის შედეგად მიღებული მერქნით სარგებლობა (არსებული რესურსის გათვალისწინებით, გამოყოფილი ტყეკაფიდან ერთ კომლზე გაიცემა 5 მ​​​3-მდე საშეშე მერქანი), ძოვება (ტყით დაუფარავ ფართობებზე), თიბვა,  ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის 2​6 პუნქტით განსაზღვრული სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობა და საქართველოს ტყის კოდექსის  37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა.გ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული  განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა; მ) „სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზიის გაცემის წესისა და პირობების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №136 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების 2​1 მუხლით განსაზღვრულ შემთხვევებში მიწისქვეშა წყლებით სარგებლობა; ნ) საფუტკრეების მოწყობა; ო) ტრადიციულ საზაფხულო საძოვრებზე მწყემსებისთვის და ტურისტებისთვის ტრადიციული თავშესაფრების, აგრეთვე შინაურ ცხოველთა სადგომების მოწყობა ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით; პ) გადასარეკი ტრასების მოწყობა მცირე ინფრასტრუქტურით (დასარწყულებელი, დასასვენებელი) და სხვა; ჟ) ადგილობრივი მოსახლეობის სასმელი წყლით უზრუნველყოფა; რ) დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნა და სარგებლობა, მათ შორის: რ.ა) საპიკნიკე ფანჩატურის მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიმაღლე – არანაკლებ 2,3 მ-ისა); რ.ბ) კოტეჯის/ტურისტული თავშესაფრების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე -არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა) და მათთან ერთად სამზარეულოს (ასეთის აუცილებლობის შემთხვევაში) მოწყობა (სიმაღლე – არანაკლებ 2,5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა); რ.გ) ვიზიტორთა ცენტრის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 5 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3 მ-ისა); რ.დ) კაფეტერიის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 6 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 3,5 მ-ისა); რ.ე) საკონფერენციოს მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 7 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 3 მ-ისა); რ.ვ) გამაჯანსაღებელი კომპლექსის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 5 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3 მ-ისა); რ.ზ) საჯინიბოს მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 10 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 8 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 6 მ-ისა); რ.თ) სველი წერტილების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე- არანაკლებ 2,5 მ-ისა); რ.ი) დამხმარე ნაგებობის (სამზარეულო, დამხმარე ტექნიკური ნაგებობა, შენობა სამედიცინო პუნქტის, დაცვისა და თანამშრომლების განთავსებისათვის) მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა); რ.კ) „რ.ა“ – „რ.ი“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრული ინფრასტრუქტურის სიმაღლე არ უნდა აღემატებოდეს 10 მ-ს; ს) აქტიური დაცვის ღონისძიებების გატარება (დაცვის ინფრასტრუქტურის და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა); ტ) „თევზჭერისა და თევზის მარაგის დაცვის ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 31 დეკემბრის №423 დადგენილებით დამტკიცებული ტექნიკური რეგლამენტის მე-2 მუხლის 3​1 პუნქტით განსაზღვრული რეკრეაციული თევზჭერა, მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესით; უ) სახელმწიფო საზღვრის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით, სასაზღვრო ზონისა და ზოლის ფარგლებში სასაზღვრო-პოლიციური ღონისძიებების განხორციელება, საზღვრის დაცვის ტექნიკური საშუალებებისა და ინფრასტრუქტურული ობიექტების მშენებლობა/მოწყობა/განთავსება; ფ) საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.   3. „საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, სასაზღვრო ზონასა და სასაზღვრო ზოლში ამ მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული საქმიანობები ხორციელდება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის უფლებამოსილ ორგანოებთან შეთანხმებით. თავი VI. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები მუხლი 48🔗. პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამა პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამის ძირითადი მიზანია უზრუნველყოს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებისა და მისი ძირითადი ფასეულობების (მუხლი 34🔗) დაცვა და საფრთხეების (მუხლი 35🔗) პრევენცია საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით.  მიზანი 1: 2030 წლისთვის გაუმჯობესებულია კანონაღსრულების ეფექტურობა და შემცირებულია ბიომრავალფეროვნებაზე უკანონო ზემოქმედების საფრთხეები. ინდიკატორი 1.1: 2030 წლისთვის გაძლიერებულია ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შესაძლებლობები თავიდან აირიდოს უკანონო ქმედებები და მინიმუმ 90%-ით არის გაზრდილი გამოვლენილ კანონდარღვევებზე დროული და ეფექტური რეაგირება. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 1.1 პატრულირების და კანონაღსრულების არსებული სისტემის ანალიზი და სტრატეგიის შემუშავება. 2023 წლისთვის ადმინისტრაციას აქვს პატრულირების და კანონაღსრულების სტრატეგია. კანონაღსრულების სტრატეგიის დოკუმენტი. სააგენტოს და დონორის მხარდაჭერა 1.2 პატრულირების და კანონაღსრულების სამოქმედო გეგმის შედგენა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების დაცვის პრიორიტეტულობით. ყოველწლიურად განახლებულია პატრულირების და კანონაღსრულების სამოქმედო გეგმა. სამოქმედო გეგმის დოკუმენტი. სააგენტოს და დონორის მხარდაჭერა 1.3 დაცული ტერიტორიების პატრულირება არსებული პატრულირების სქემის  (სარეინჯერო უბნების, მარშრუტების, პროცედურების) მიხედვით და SMART ტექნოლოგიის გამოყენებით. განხორციელებული საპატრულო გასვლების რაოდენობა და გავლილი მანძილი, რომელიც აღირიცხება SMART ტექნოლოგიით. პატრულირების სქემა. პატრულირების ანგარიშები. საპარტულო მარშრუტი. CNF-ის მხარდაჭერა. 1.4 საინფორმაციო და ამკრძალავი ქმედებების დაფების განახლება დაცული ტერიტორიების საზღვრებთან. განახლებულია მინიმუმ 50 დაფა. დაფების რუკა და ფოტო დოკუმენტაცია. დონორის მხარდაჭერა. 1.5 დაცვის განყოფილების შესაძლებლობების გაძლიერება დაცვის, პატრულირებისა და კანონაღსრულების მიმართულებით პროფესიული ტრენინგების მეშვეობით (მენეჯმენტის გეგმის რეგულაციები, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისი მუხლები, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების აღრიცხვა და ოქმების შედგენა, დამნაშავის დევნა და დაკავება, ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება, გარემოზე მიყენებული ზიანის დათვლის მეთოდოლოგია, პირველადი დახმარება, სამაშველო საქმიანობა და სხვა). სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ თითოეულ თემატიკაზე, 15 მონაწილისთვის. 2030 წლისთვის რეინჯერთა 90%-მა და სხვა თანამშრომლებმა გაიარეს შესაბამისი ტრენინგი. ტრენინგის მასალები. ტრენინგის ანგარიშები. სააგენტოს, დონორის მხარდაჭერა. 1.6 რეინჯერების თეორიული და პრაქტიკული სწავლება ცხენოსნობისთვის საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავებისთვის. სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება ყოველწლიურად, 10 მონაწილისთვის. 2030 წლისთვის რეინჯერთა 90%-მა და სხვა თანამშრომლებმა გაიარეს შესაბამისი სწავლება. ტრენინგის მასალები. ტრენინგის ანგარიშები. სააგენტოს, დონორის მხარდაჭერა. 1.7 რეინჯერების თეორიული და პრაქტიკული ტრენინგი თანამედროვე საველე ტექნოლოგიების გამოყენებაში (GPS, რაცია, SMART-ი, ფოტო- გადაღება, ფოტოხაფანგების მონტაჟი). სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება ყოველწლიურად, მინიმუმ 10 მონაწილისთვის. 2030 წლისთვის რეინჯერთა 90%-მა და სხვა თანამშრომლებმა გაიარეს შესაბამისი სწავლება. ტრენინგის მასალები ტრენინგის ანგარიშები. სააგენტოს, დონორის მხარდაჭერა 1.8 ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილების თანამშრომლების ტრენინგი საზოგადოებასთან ურთიერთობის გაუმჯობესებისათვის (ეფექტური კომუნიკაცია, კონფლიქტებისა და სტრესული სიტუაციების მართვა, ინტერპრეტაცია). სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება 3 წელიწადში ერთხელ, 15 მონაწილისთვის. 2030 წლისთვის რეინჯერთა 90%-მა და სხვა თანამშრომლებმა გაიარეს შესაბამისი სწავლება. ტრენინგის მასალები ტრენინგის ანგარიშები. სააგენტოს, დონორის მხარდაჭერა 1.9 კოორდინაციისა და თანამშრომლობის გაუმჯობესება შესაბამის უწყებებთან, მათ შორის სასაზღვრო პოლიციასთან, პოლიციასთან, ადგილობრივ მუნიციპალიტეტთან, გარემოს ზედამხედველობის დეპარტამენტთან, კანონაღსრულებასთან დაკავშირებული ქმედებების ეფექტურად განხორციელების მიზნით. სულ მცირე ერთი შეხვედრა შესაბამის უწყებებთან ყოველთვიურად, ან საჭიროებისამებრ. შეხვედრებისა და ერთობლივი ღონისძიებების დამადასტურებელი  დოკუმენტაცია. სააგენტოს მხარდაჭერა.  1.10 თანამშრომლობის გაუმჯობესება ადგილობრივ მოსახლეობასა და ფერმერებთან ინფორმაციის მიწოდებით და კანონაღსრულებასთან დაკავშირებული ქმედებების ეფექტურად განხორციელებისთვის. თითოეულ სოფელში, ფერმერებთან და მწყემსებთან სულ მცირე 1 შეხვედრა  წელიწადში ერთხელ. დაცული ტერიტორიების რეგულაციების შესახებ ინფორმაცია გაცნობილი აქვს მინიმუმ 40 მოსახლეს, ფერმერს და მწყემსს. შეხვედრის ამსახველი დოკუმენტაცია. ფერმერების დამოწმებული დოკუმენტაცია. სააგენტოს მხარდაჭერა. 1.11 რეინჯერების ჩართვა სხვადასხვა გაცვლით პროგრამებში საქართველოს და საერთაშორისო მასშტაბით. წელიწადში ერთხელ მაინც ორგანიზებულია ვიზიტები საქართველოს სხვა დაცულ ტერიტორიებზე ან უცხოეთში. ღონისძიებების ამსახველი ანგარიშები და ფოტომასალა. CNF-ის, სხვა დონორების, მეგობართა ასოციაციის და რეინჯერთა ასოციაციის მხარდაჭერა. მუხლი 49🔗. ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების და საფრთხეების მონიტორინგი ეს პროგრამა უზრუნველყოფს ყველაზე მნიშვნელოვანი ინფორმაციის არსებობას ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების ღირებულებების, კონსერვაციის სტატუსის ცვლილების, საფრთხეების ტენდენციებისა და მართვის ღონისძიებების ეფექტურობის შესახებ. აღნიშნული პროგრამის მთვარი მიზანია უზრუნველყოს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ძირითადი ბიომრავალფეროვნების და სხვა ღირებულებების და საფრთხეების რეგულარული მონიტორინგი და ხელი შეუწყოს რეგულარულად განახლებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას. მიზანი 2: 2030 წლისთვის, 34-ე მუხლში წარმოდგენილი ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების მდგომარეობისა და 35-ე მუხლში წარმოდგენილი კრიტიკული საფრთხეების განვითარების ტენდენციების შესახებ რეგულარულად ხორციელდება მონიტორინგი ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადაპტური მართვისთვის. ინდიკატორი 2: 2030 წლისთვის, არსებობს განახლებული ინფორმაცია ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების (მუხლი 31🔗) და კრიტიკული საფრთხეების (მუხლი 32🔗) 70%-ის მდგომარეობის და განვითარების ტენდენციების შესახებ. ქმედებები ინდიკატორი ინდიკატორის შემოწმების საშუალება წინაპირობა 2.1. ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებებისა და საფრთხეების  შესახებ საბაზისო ინფორმაციის შეგროვება და სრულყოფა. ჩატარებულია ერთი შეფასება ბიომრავალფეროვნების თითოეული ძირითადი ღირებულების და საფრთხისთვის. ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებებისა და საფრთხეების შეფასების ანგარიშები. საჭიროებისამებრ სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების, გარე ექსპერტების ჩართვა. 2.2. ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების მონიტორინგის გეგმის შემუშავება და განხორციელება. მენეჯმენტის გეგმაში გამოვლენილი ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ფასეულობებისთვის შემუშავებულია მონიტორინგის გეგმა. მონიტორინგის გეგმის დოკუმენტი  და შესაბამისი მონიტორინგის ოქმები, შესაბამისი ფოტო-ვიდეო მასალა და რუკები. CNF-ის მხარდაჭერა. სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების, გარე ექსპერტების ჩართვა. 2.3. ტყის  (წიფლის და ფართოფოთლოვანი ტყეები) იშვიათი ჰაბიტატების, ჭრაგავლილი, ნახანძრალი და ხელუხლებელი ტყეების მონიტორინგი. მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები მონიტორინგის შედეგების შესახებ. ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიში. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორებთან. 2.4. ზურმუხტის ქსელის ჰაბიტატების მონიტორინგი მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები ზურმუხტის ქსელის ჰაბიტატების შესახებ. ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიში. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან, ექსპერტებთან და დონორებთან. 2.5. ენდემური და საფრთხის ქვეშ მყოფი ჩლიქოსნების მონიტორინგი: არჩვი (Rupicapra rupicapra), აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis), კეთილშობილი ირემი (Red deer). მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები ჩლიქოსნების შესახებ.  გავრცელების და ჰაბიტატის რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები და ფოტოები. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან, ექსპერტებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. 2.6. ფოცხვერის (Lynx lynx) და მურა დათვის (Ursus arctos) მონიტორინგი. მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები ფოცხვერის  შესახებ. გავრცელების და ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები და ფოტოები. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან, ექსპერტებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. 2.7. ენდემური და საფრთხის ქვეშ მყოფი – კავკასიური როჭოს (Lyrurus mlokosiewiczi)) მონიტორინგი. მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები კავკასიური როჭოს შესახებ. გავრცელების და ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები და ფოტოები. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. 2.8. ენდემური და საფრთხის ქვეშ მყოფი მტაცებელი ფრინველის – მთის არწივი (Aquila chrysaetos), მონიტორინგი. მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები მთის არწივის  შესახებ. გავრცელების და ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები და ფოტოები. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან, ექსპერტებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. 2.9. სუბალპური და ალპური მდელოების მონიტორინგი. მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია მონიტორინგის შედეგები. ჰაბიტატების რუკები განახლებული და ხელმისაწვდომია. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიში და ფოტოები. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან. ექსპერტებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. 2.10. მტკნარი წყლების (მდინარეები, ტბები) მონიტორინგი. მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები მტკნარი წყლების შესახებ. მონაცემთა ბაზა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიში და ფოტოები. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. 2.11. მონიტორინგის მონაცემების (როგორც მოცემულია 1.1-1.10-ში) ანალიზი მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდის მეორე წლის შემდეგ და რეკომენდაციების ფორმულირება პრიორიტეტული საქმიანობისათვის, რომელიც განხორციელდება მეორე და მესამე სამწლიანი საოპერაციო გეგმის დროს. ანალიტიკური ანგარიში და რეკომენდაციების დოკუმენტი მომზადებულია მენეჯმეტის გეგმის ძალაში შესვლიდან 2.5, 5.5 წლის შემდეგ და მეორე და მესამე სამწლიანი საოპერაციო გეგმის ფორმულირების დაწყებამდე. ანალიტიკური ანგარიშის დოკუმენტი. 2.12. მეტეოროლოგიური და კლიმატური მონაცემების შეგროვება. არსებობს მეტეოროლოგიური და კლიმატური მონაცემების შეგროვების სისტემა და მონაცემთა ბაზა. მონაცემთა ბაზაში ასახულია მეტეო  და კლიმატური მონაცემები. თანამშრომლობა დაინტერესებულ მხარეებთან. 2.13. ინფორმაციის შეგროვება არასისტემური ბუნებრივი მოვლენებისა და მათ მიერ მიყენებული ზარალის შესახებ. მონაცემები არასისტემური ბუნებრივი მოვლენების შესახებ ხელმისაწვდომია. მონაცემები არასისტემური ბუნებრივი მოვლენების შესახებ ასახულია ბუნების მატიანეში. საჭიროებისამებრ თანამშრომლობა დაინტერესებულ მხარეებთან. 2.14. დაცულ ტერიტორიებზე და მის მიმდებარედ ადგილობრივ მოსახლეობასა და მტაცებელ ცხოველებს შორის კონფლიქტის შესწავლა, შემარბილებელი ღონისძიებების გეგმის შემუშავება და განხორციელება. აღრიცხულია ადგილობრივ მოსახლეობასა და მტაცებელ ცხოველებს შორის მომხდარ შემთხვევათა რაოდენობა და ზიანი. მე-3 წლისთვის მომზადებულია  კონფლიქტის შემარბილებელი ღონისძიებების გეგმა.   კვლევის ანგარიშის და შემარბილებელი ღონისძიებების გეგმის დოკუმენტი. კონფლიქტის რაოდენობრივი მონაცემები. მიყენებული ზარალის სტატისტიკა. ინფორმაცია თავდასხმების და ზარალის შესახებ. ადგილობრივი მოსახლეობის და ფერმერების ადმინისტრაციის  ჩართულობა. გარე ექსპერტების ჩართვა. CNF-ის მხარდაჭერა. 2.15. ტურისტულ მარშრუტებზე და მათ მიმდებარედ ბიომრავალფეროვნების ძირითად ფასეულობებზე მონიტორინგის გაზრდა/გაძლიერება. ტურისტულ მარშრუტებზე და მათ მიმდებარედ იდენტიფიცირებულია ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ფასეულობები. საფრთხეების თავიდან აცილების დამატებითი ღონისძიებების ნუსხა. ადმინისტრაციის ანგარიშები. თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან, დონორ ორგანიზაციებთან და კონცესიონერებთან. 2.16. შინაური ცხოველებიდან გადამდები დაავადებების მონიტორინგი ფერმერებთან და ვეტერინარულ სამსახურთან თანამშრომლობით. ერთობლივად განხორციელებული მონიტორინგის ღონისძიებები. ღონისძიებების ანგარიშები და დოკუმენტაცია. თანამშრომლობა ვეტერინარულ სამსახურთან. 2.17. ადგილობრივ მოსახლეობასთან და ფერმერებთან თანამშრომლობის გაგრძელება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგში. შემუშავებული კითხვარი. გამოკითხვაში ჩართული მოსახლეობისა და ფერმერების რაოდენობა. ადმინისტრაციის ანგარიშები. 2.18. ტრანსასაზღვრო თანამშრომლობის ფარგლებში (ზაქათალას ნაკრძალი, აზერბაიჯანი) აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვის და კეთილშობილი ირმის მონიტორინგის გაგრძელება. მონიტორინგის მონაცემები. მონიტორინგის ანგარიშები. სააგენტოს და CNF-ის მხარდაჭერა. მიზანი 3: 2030 წლისთვის, პრიორიტეტული საბაზისო კვლევები განხორციელებულია/მხარდაჭერილია შესაბამის დაინტერესებულ სამეცნიერო-კვლევით ორგანიზაციებთან/ექსპერტებთან თანამშრომლობით. ინდიკატორი 3: 2030 წლისთვის, სამეცნიერო ინფორმაციის დეფიციტის მინიმუმ 50% შევსებულია. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 3.1. ბერნის კონვენციით დაცული სახეობებისა და ჰაბიტატების/ ზურმუხტის ქსელის საიტის ჰაბიტატების ეტაპობრივი შესწავლის ხელშეწყობა და მონიტორინგი. განხორციელებული კვლევების რაოდენობა. კვლევების დოკუმენტაცია/ანგარიშები. სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, გარე ექსპერტების ჩართვა, დონორების მხარდაჭერა.  3.2. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე (სახეობებსა და ჰაბიტატებზე) კლიმატის ცვლილების მოსალოდნელი ზეგავლენის შესწავლა, მოდელირება და ადაპტაციის გეგმის შემუშავება.   კლიმატის ცვლილების მოსალოდნელი ზეგავლენის შეფასება, მოდელირება.  კლიმატის ცვლილების ადაპტაციის გეგმა.  შესაბამისი დოკუმენტაცია. სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, გარე ექსპერტების ჩართვა, დონორების ხელშეწყობით. მიზანი 4. 2030 წლისთვის, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანამშრომლების ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის ცოდნა და უნარები გაუმჯობესებულია. ინდიკატორი 4: 2030 წლისთვის, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას აქვს შესაძლებლობები და უნარები, რათა განახორციელოს ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების და საფრთხეების ინდიკატორების და მართვის ქმედებების მონიტორინგი. ქმედებები ინდიკატორები შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 4.1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შესაბამისი პერსონალის შესაძლებლობების გაძლიერება ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების და საფრთხეების სტატუსის მონიტორინგისა და საჭირო აღჭურვილობის გამოყენებით მონაცემთა შეგროვების მიმართულებით. სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება ბიომრავალფეროვნების თითოეულ ფასეულობაზე 3 წელიწადში ერთხელ, 15 მონაწილისთვის. რეინჯერებს და სხვა პერსონალის 90%-ს გავლილი აქვს თეორიული და პრაქტიკული ტრენინგები. ჩატარებული ტრენინგების მასალები (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). სასწავლო მოდულები. დონორებისა და სააგენტოს მხარდაჭერა. 4.2. შესაბამისი პერსონალის უზრუნველყოფა ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის აქტივობების განხორციელებისათვის საჭირო აღჭურვილობითა და სახარჯი/საველე მასალებით. შეძენილი აღჭურვილობა და სახარჯი/საველე მასალები. ადმინისტრაციის ქონების საინვენტარიზაციო აღწერილობის მონაცემები. დონორებისა და სააგენტოს მხარდაჭერა. 4.3.  ადმინისტრაციის თანამშრომლებისთვის ზურმუხტის ქსელის საიტების მნიშვნელოვანი სახეობებისა და ჰაბიტატების იდენტიფიცირებისა და მონიტორინგის საკითხებზე ტრენინგების ჩატარება. მინიმუმ ერთი ტრენინგი ტარდება რეგულარულად ყოველი საოპერაციო ფაზის ციკლში. ტრენინგის მასალები და ანგარიში (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორის მხარდაჭრა. 4.4. ადმინისტრაციის შესაბამისი პერსონალის შესაძლებლობების და უნარების გაუმჯობესება შემდეგი თემატიკებით: ველზე მუშაობა/მონაცემების შეგროვება, ფოტომახეების, GPS, SMART აპლიკაციის მოხმარება, საძოვრების შეფასება/მონიტორინგი, შერჩეული საკვანძო სახეობების მონიტორინგი, მსხვილი ძუძუმწოვრებისა და ფრინველების შესახებ საველე მონაცემების შეგროვება, მცენარეების საკვანძო სახეობების იდენტიფიცირება, მეტყევეობა. თანამშრომლების მინიმუმ 90%-ს გავლილი აქვს შესაბამისი თემატიკის ტრენინგები. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). სააგენტოს და დონორის მხარდაჭერა. მუხლი 50🔗. ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების (მართვის) პროგრამა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მართვა მიზნად ისახავს ბიომრავალფეროვნების ყველა ძირითადი ღირებულების კონსერვაციას და, ამავდროულად, უზრუნველყოფს ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ბუნებრივი რესურსების მდგრად, სამართლიან და თანაბარ გამოყენებას ლაგოდეხის აღკვეთილში. ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების პროგრამა მიზნად ისახავს, დააკმაყოფილოს ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნები და, ამავდროულად, დაარეგულიროს საძოვრებისა და ტყის მართვის საკითხები. მიზანი 5. 2030 წლისათვის ლაგოდეხის აღკვეთილის ბუნებრივი რესურსები მდგრადად გამოიყენება. ინდიკატორი 5.: 2030 წლისათვის საძოვრების დატვირთვა შეესაბამება დადგენილ კვოტებს და, სულ მცირე, არ ხდება  დეგრადირებული საძოვრების ფართობისა და დეგრადაციის ხარისხის ზრდა. ინდიკატორი 5.: 2030 წლისთვის, არ ხდება ტყის მერქნული და არამერქნული რესურსების რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლების შემცირება 2022 წელთან შედარებით. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 5.1. ტყის ინვენტარიზაცია და ტყის მართვის გეგმის შედგენა. შედგენილია ტყის მართვის გეგმა. ტყის მართვის გეგმა. დონორის მხარდაჭერა. 5.2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანამშრომლებისათვის ტყის მერქნული რესურსების მონიტორინგისა და მდგრადი მართვის საკითხებთან დაკავშირებული ტრენინგების ჩატარება. სულ მცირე 3-დღიანი ტრენინგი ტყის მართვის გეგმის განხორციელების შესახებ. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტომასალა). დონორის მხარდაჭერა. 5.3. ლაგოდეხის აღკვეთილის საძოვრების მდგრადი მართვის გეგმის განახლება და მითითებული ღონისძიებების განხორციელება. ლაგოდეხის აღკვეთილის საძოვრების მდგრადი მართვის გეგმა განახლებულია. საძოვრების მდგრადი მართვის გეგმაში გაწერილი ღონისძიებები განხორციელებულია გრაფიკის შესაბამისად. საიჯარო ხელშეკრულებების არსებობა, რომელშიც დადგენილია ძოვების ნორმები, პირუტყვის სიმჭიდროვე და ა.შ. სახელმძღვანელო დოკუმენტის მიხედვით. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტომასალა). ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის მერიასთან თანამშრომლობა. 5.4. საძოვრების შესახებ მონაცემთა ბაზის შედგენა და რეგულარული მონიტორინგი. ხელმისაწვდომია განახლებული მონაცემთა ბაზა საძოვრების შესახებ. მონაცემთა ბაზა საძოვრების შესახებ. მონიტორინგის ანგარიში. საჭიროებისამებრ გარე ექსპერტ(ებ)ის ჩართვა. 5.5. რეინჯერებისთვის და ადმინისტრაციის თანამშრომლებისთვის ტრენინგის ჩატარება საძოვრების მართვის საკითხებზე. მინიმუმ ერთი ტრენინგი ტარდება რეგულარულად სულ მცირე 15 თანამშრომლისთვის ყოველი საოპერაციო ფაზის ციკლში. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორის მხარდაჭერა. 5.6. ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილებაში საძოვრების და ტყის მართვის მიმართულებით სპეციალისტის დამატება. ადმინისტრაციას ჰყავს დამატებით 1 ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი (საძოვრების მართვის და ტყის მართვის სპეციალიზაციით). საშტატო ნუსხა. საბიუჯეტო დაფინანსების არსებობა. 5.7. ტრენინგი ნარჩენების მდგრად მართვაზე. ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ ტარდება ტრენინგი მინიმუმ 20 თანამშრომლოსთვის. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორის მხარდაჭერა. 5.8. მომთაბარე მეცხვარეობასთან დაკავშირებული, საძოვრების მართვის ტრადიციული, მდგრადი სისტემების პოპულარიზაცია. წელიწადში მინიმუმ ერთხელ მაინც ხორციელდება პოპულარიზაციის ღონისძიება. ღონისძიების რაოდენობა. ანგარიში/გამოქვეყნებული ინფორმაცია. დონორების დახმარება. საქართველოს ფერმერთა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. მუხლი 51🔗. ხანძრების, მავნებელი მწერების, სოკოების და დაავადებების მენეჯმენტის პროგრამა აღნიშნული პროგრამა მიზნად ისახავს თავიდან აიცილოს და რეაგირება მოახდინოს ხანძრებით გამოწვეულ საფრთხეზე. ასევე, თავიდან აიცილოს, ან მართოს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულებებისათვის დაავადებებითა და მავნებლებით მიყენებული ზიანი. მიზანი 6. 2030 წლისათვის ტყეებსა და მდელოებზე ანთროპოგენური ხანძრების მიერ გამოწვეული ზიანი შემცირებულია. ინდიკატორი 6.: 2030 წლისთვის 2022 წელთან შედარებით, ხანძრების რაოდენობა და დაზიანებული ფართობები სულ მცირე არ არის გაზრდილი. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალება წინაპირობა 6.1. ხანძრების მართვის გეგმის შემუშავება და განხორციელება. შემუშავებულია ხანძრების მართვის გეგმა. განხორციელებულია ხანძრების მართვის გეგმაში გაწერილი ღონისძიებები. ხანძრების მართვის გეგმის დოკუმენტი. განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიში. დონორი ორგანიზაციების და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის მხარდაჭერა. 6.2. ადმინისტრაციის თანამშრომლების ტრენინგი ხანძრების მართვის საკითხებზე. ადმინისტრაციის თანამშრომლების 90% გაწვრთნილია ხანძარსაწინააღმდეგო უნარ-ჩვევებში, ხანძრების პრევენციასა და სამაშველო ღონისძიებებში. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა. 6.3. ადგილობრივი მოსახლეობის, ფერმერებისა და ვიზიტორების ცნობიერების ამაღლება ხანძრების პრევენციის საკითხებზე. ჩატარებულია წელიწადში მინიმუმ 1 ღონისძიება. ღონისძიებების რაოდენობა და ანგარიშები. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის მხარდაჭერა. მიზანი 7. 2030 წლისათვის ტყის მავნებლებით და დაავადებებით გამოწვეული ზიანი არ არის გაზრდილი. ინდიკატორი 7.: 2030 წლისთვის გაძლიერებულია ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შესაძლებლობები გამოავლინონ მავნებელ-დავადებების კერები და გაატარონ პრევენციული/ბრძოლის ღონისძიებები (გამოვლენილი დაავადებების კერების ფართობი (ჰა), ბრძოლის ღონისძიებების სახეები და მასშტაბები (ჰა)) 2022 წელთან შედარებით. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალება წინაპირობა 7.1. ფიტოპათოლოგიური კვლევების  ჩატარება  და დაავადებების არსებობის შემთხვევაში რეაგირების გეგმის შემუშავება.  ყოველწლიურად ჩატარებული ფიტოპათოლოგიური კვლევის შედეგები -იდენტიფიცირებული ტყის დაზიანებული ფართობი და მავნებელი მწერების სახეობები. კვლევის ანგარიშები. კვლევით ინსტიტუტებთან ან სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა. 7.2. ტყის მავნებლებთან და დაავადებებთან ბრძოლის შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელება საჭიროების შემთხვევაში (ხანძრებთან და მავნებლებთან ბრძოლის სახელმწიფო პროგრამის შესაბამისად). განხორციელებულ ღონისძიებათა რაოდენობა და მასშტაბი. ტყის მავნებლების და დაავადებების წინააღმდეგ ჩატარებული ღონისძიებების ამსახველი ანგარიშები. კვლევით ინსტიტუტებთან ან სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა. 7.3. ადმინისტრაციის თანამშრომლებისთვის ტრენინგის ჩატარება ფიტოპათოლოგიურ და ტყის მავნებლების საკითხებზე. მინიმუმ ერთი ტრენინგი ტარდება რეგულარულად ყოველი საოპერაციო ფაზის ციკლში. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორის მხარდაჭერა. მუხლი 52🔗. ეკოტურიზმისა და ვიზიტორთა მენეჯმენტის პროგრამა ეკოტურიზმის პროგრამა მიზნად ისახავს შექმნას და გააძლიეროს არსებული ეკოტურისტული პოტენციალი და შესაძლებლობები ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე, ეკოლოგიური მთლიანობისა და დაცული ტერიტორიების ღირებულებების ხელყოფის გარეშე. მიზანი 8. 2030 წლისთვის ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე განვითარებულია ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა, სერვისები და პროდუქტები ეკოლოგიური მთლიანობის ხელყოფის გარეშე. ინდიკატორი 8.: 2030 წლისთვის, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურული პროექტების, სერვისებისა და პროდუქტების მინიმუმ 70% განხორციელებულია ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ეკო-ტურიზმის სტრატეგიაში გამოვლენილი პრიორიტეტების მიხედვით. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 8.1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის განახლება. შემუშავებულია ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. სტარტეგიისა და სამოქმედო გეგმის დოკუმენტი. დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა და ადგილობრივ მუნიციპალიტეტთან თანამშრომლობა. 8.2. ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარების საპროექტო წინადადებების შემუშავება. შემუშავებულია  3 წელიწადში ერთხელ მინიმუმ 1 საპროექტო წინადადება. საპროექტო წინადადებების დოკუმენტები. დონორი ორგანიზაციების და მეგობართა ასოციაციის მხარდაჭერა. ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის არსებობა. 8.3.  ადგილობრივი ისტორიულ-კულტურული და არქეოლოგიური ძეგლების ინტეგრაციის ხელშეწყობა ტურისტულ პროდუქტში. სულ ცოტა 1 შესაბამისი ტურისტული პროდუქტის არსებობა. პროდუქტების აღწერილობა. 8.4. არსებული საინფორმაციო დაფების  განახლება, ჩანაცვლება და დამატება. მინიმუმ 20 საინფორმაციო დაფა დამატებულია, განახლებულია ან ჩანაცვლებულია. საჭიროებიდან გამომდინარე დამატებული საინფორმაციო დაფების რაოდენობა. საინფორმაციო დაფების განახლებასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა. 8.5. ბიომრავალფეროვნებაზე დასაკვირვებლად  ინფრასტრუქტურის განვითარებისთვის ადგილების შერჩევა და მოწყობა. იდენტიფიცირებულია და მოწყობილია ბიომრავალფეროვნების ობიექტებზე დაკვირვების სულ მცირე 1 ინფრასტრუქტურული ობიექტი. დასაკვირვებელი ქოხი/სამალავი, მოწყობილი ბილიკი. დონორების მხარდაჭერა. კერძო ბიზნესთან თანამშრომლობა. 8.6. ზაქათალის ნაკრძალთან (აზერბაიჯანი) ერთობლივი ეკოტურისტული პროდუქტების შექმნა. მინიმუმ შექმნილია ერთი ერთობლივი ეკოტურისტული პროდუქტი. განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიშები. დონორის მხარდაჭერა. ზაქათალის ნაკრძალთან (აზერბაიჯანი) თანამშრომლობა. 8.7. კერძო სექტორთან ერთად ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარება. კერძო სექტორთან ერთად განვითარებულია მინიმუმ 2 ინფრასტრუქტურული ობიექტი. კერძო სექტორის მიერ მართული ინფრასტრუქტურული ობიექტების რაოდენობა. გაფორმებული ხელშეკრულებების რაოდენობა. კერძო სექტორთან თანამშრომლობით. 8.8. ადმინისტრაციის შენობასთან ახლოს „გარე აქტივობებისთვის“ ინფრასტრუქტურის მოწყობა (ამფითეატრი, ბავშვების სათამაშო მოედანი, კორპორატიული შეთავაზებები სხვ.)  მოწყობილია შესაბამისი ინფრასტრუქტურა. ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორის დახმარება და კერძო სექტორთან თანამშრომლობა. 8.9. საგამოფენო დარბაზის განახლება ტურისტული და საგანმანათლებლო ინფორმაციის დამატება ინტერაქტიული ტექნოლოგიების გამოყენებით. განახლებულია საგამოფენო დარბაზი ინტერაქტიული ტექნოლოგიების გამოყენებით. განახლებულ საგამოფენო დარბაზთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორის დახმარება. 8.10. ადმინისტრაციის შენობაში და/ან მის მიმდებარე ტერიტორიაზე, ტურისტულად აქტიურ ადგილებში (ლაგოდეხის აღკვეთილი) ადგილობრივი პროდუქტის, სუვენირების და ნაბეჭდი მასალის გასაყიდი ადგილის მოწყობა და იჯარით გაცემა. მოწყობილია მინიმუმ 1 სავაჭრო დახლი და გაცემულია იჯარით. მოწყობილ სავაჭრო დახლთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები დონორის დახმარება, ადგილობრივ ბიზნესებთან თანამშრომლობა. 8.11. როჭოს ჩანჩქერის ბილიკის ინფრასტრუქტურის შეკეთება/განახლება. შეკეთებულია/განახლებულია ბილიკის ინფრასტრუქტურა. ბილიკის შეკეთებულ/განახლებულ ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორის დახმარება, რეგიონული განვითარების სახელმწიფო პროგრამები. 8.12. ნინოსხევის (გურგენიანის) ჩანჩქერის ბილიკის ინფრასტრუქტურის შეკეთება/განახლება. შეკეთებული/განახლებულია ბილიკის ინფრასტრუქტურა. შეკეთებული/განახლებული ბილიკის ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორის დახმარება, რეგიონული განვითარების სახელმწიფო პროგრამები. 8.13. მაჭის ციხის ტურისტული ბილიკის ინფრასტრუქტურის შეკეთება/განახლება.    განახლებულია ბილიკის ინფრასტრუქტურა. შეკეთებული/განახლებული ბილიკის ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორის დახმარება, რეგიონული განვითარების სახელმწიფო პროგრამები. 8.14. შავი კლდეების ტბის ბილიკზე არსებული ინფრასტრუქტურის შეკეთება/განახლება. შეკეთებულია/განახლებულია ბილიკის ინფრასტრუქტურა. შეკეთებული/განახლებული ბილიკის ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორის დახმარება, რეგიონული განვითარების სახელმწიფო პროგრამები. 8.15. ადმინისტრაციის შენობასთან ახლოს წრიული ბილიკის მოწყობა და მონიშვნა საფეხმავლო/საცხენოსნო ტურებისთვის (1-2 სთ).  მოწყობილია ბილიკის ინფრასტრუქტურა. მოწყობილი ბილიკის ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. დონორის დახმარება, რეგიონული განვითარების სახელმწიფო პროგრამები. 8.16. ატრაქციული (მიმზიდველი) პროდუქტის შექმნა – „ხის კენწეროების ბილიკი“, სადაც გათვალისწინებულია შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ადამიანებისთვის საჭირო ინფრასტრუქტურა. მოწყობილია „ხის კენწეროების ბილიკი“. ხის კენწეროების  ბილიკის ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები სახელმწიფო ბიუჯეტი. დონორის მხარდაჭერა 8.17.  ,,ცხვრის ბილიკის” შემუშავება, როგორც შავი კლდეების ტბის მარშრუტის ალტერნატიული ბილიკი. შემუშავებულია „ცხვრის ბილიკის“ მარშრუტის გეგმა. ბილიკის გეგმის დოკუმენტი. დონორის და გარე ექსპერტების დახმარება. მიზანი 9. 2030 წლისთვის, ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე ვიზიტორთა მართვა ხორციელდება ტერიტორიის ეკოლოგიური მთლიანობის და კონსერვაციული ფასეულობების ხელყოფის გარეშე. ინდიკატორი 9.: 2030 წლისთვის, ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე, 2022 წელთან შედარებით არ არის გაზრდილი კონსერვაციული ფასეულობების ხელყოფის შემთხვევები ვიზიტორთა მიერ. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 9.1. ლაგოდეხის აღკვეთილის ვიზიტორთა გამტარუნარიანობის შეფასება.  ჩატარებული შეფასება.  შეფასების დოკუმენტი. საჭიროებს პარტნიორების და დონორების დახმარებას. 9.2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისთვის ვიზიტორთა მართვის გეგმის შემუშვება.  შემუშვებულია   ვიზიტოთა მართვის  გეგმა.  გეგმის დოკუმენტი. საჭიროებს პარტნიორების და დონორების დახმარებას. 9.3. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანამშრომლებისათვის (ვიზიტორთა მომსახურების, ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტებისთვის, რეინჯერებისთვის) ეკოტურიზმის, ვიზიტორთა მართვის, ბილიკების მარკირების საკითხებზე ტრენინგების ჩატარება. ჩატარებულია სულ მცირე 6 ტრენინგის სესია.  ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დამატებითი დაფინანსება. მიზანი 10. 2030 წლამდე, მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების პროცესში, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან ერთად ხელს უწყობს ეკოტურიზმის პოტენციალის გაძლიერებას და შემოსავლების ზრდას. ინდიკატორი 10.: 2030 წლისთვის, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისა და სხვა დაინტერესებული მხარეების თანამშრომლობით დაგეგმილი პროექტები სრულად არის განხორციელებული და 2019 წელთან შედარებით მინიმუმ 30%-ით არის გაზრდილი შემოსავლები. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 10.1. ადგილობრივი გიდების ტრენინგების მხარდაჭერა. ჩატარებულია სულ მცირე 3 ტრენინგი 9 წლის განმავლობაში.  ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორების მხარდაჭერა. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციასთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა. 10.2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების პოპულარიზაცია  სხვადასხვა მედია საშუალებებით. გავრცელებული სიახლეების რაოდენობა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფეისბუქ გვერდის, მუნიციპალიტეტისა და სხვა შესაბამისი ვებგვერდებისა და სოციალური მედიის საშუალებით. სულ მცირე ერთი მედიატურია  ორგანიზებული ორ წელიწადში ერთხელ ეროვნული მედიის წარმომადგენლებისათვის. ფეისბუქგვერდი და ვიზიტების სტატისტიკა. რეკლამები, ვიდეო-რგოლები. მედიაში გამოქვეყნებული მასალების რაოდენობა. მედია ტური.  თანამშრომლობა ადგილობრივ მუნიციპალიტეტთან და მედია საშუალებებთან.  დონორების მხარდაჭერა. 10.3.  ტუროპერატორებთან კომუნიკაცია ელექტრონული საშუალებით, სხვადასხვა პროდუქტებისა და სერვისების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების მიზნით. ტუროპერატორებთან გაგზავნილი ელექტრონული ინფორმაციის რაოდენობა. ელექტრონული კომუნიკაციების აღრიცხვის ჟურნალი. სააგენტოსთან კოორდინაცია. მუხლი 53🔗. გარემოსდაცვითი განათლების პროგრამა გარემოსდაცვითი განათლების პროგრამა მიზნად ისახავს, ხელი შეუწყოს ბუნებრივი რესურსებისა და ბიომრავალფეროვნების ღირებულებების დაცვას ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე საზოგადოების ცნობიერების გაზრდითა და ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების განხორციელების მეშვეობით, რომლებიც მიმართულია სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფზე, როგორიცაა: ადგილობრივი მოსახლეობა, ფერმერები, ბიზნესი, დაცული ტერიტორიების ვიზიტორები, მესაზღვრეები, სკოლის მოსწავლეები, სტუდენტები  და სხვა. მიზანი 11. 2030 წლისთვის დაინტერესებული მხარეების ცნობიერება ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების როლის, მნიშვნელობისა და ბუნებრივი რესურსების მდგრადი მართვის შესახებ გაუმჯობესებულია 2022 წელთან შედარებით. ინდიკატორი 11: 2030 წლისთვის დაინტერესებული მხარეების, მათ შორის, ადგილობრივი მოსახლეობა, სკოლის მოსწავლეები და სტუდენტები, ფერმერები, ბიზნესი და დაცული ტერიტორიების ვიზიტორების ჩართულობა გარემოსდაცვით საგანმანათლებლო აქტივობებში გაზრდილია 10-15%-ით 2022 წელთან შედარებით. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 11.1. მოკლევადიანი და გრძელვადიანი გარემოსდაცვითი განათლების სახელმძღვანელო დოკუმენტის შემუშავება ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებისთვის. შემუშავებულია გარემოსდაცვითი განათლების სახელმძღვანელო დოკუმენტი ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიებისთვის ყველა სამიზნე ჯგუფის გათვალისწინებით. გარემოსდაცვითი განათლების სახელმძღვანელო დოკუმენტი. დონორების მხარდაჭერა. გარე ექსპერტების ჩართვა. 11.2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ძირითად ღირებულებებზე ეკოსაგანამანათლებლო პროგრამების მომზადება  და განხორციელება ცალკეული სამიზნე ჯგუფისათვის. მომზადებული და დანერგილია მინიმუმ 3 ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამა. ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამები. შემუშავებული ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამის განხორციელების დამადასტურებელი ანგარიში. დონორების მხარდაჭერა. გარე ექსპერტების ჩართვა. მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. 11.3. ნორჩ რეინჯერთა პროგრამის მომზადება და განხორციელება. მომზადებულია „ნორჩი რეინჯერის“ პროგრამა. განხორციელებული აქტივობების რაოდენობა. „ნორჩი რეინჯერის“ პროგრამა. „ნორჩი რეინჯერის“ ჯგუფ(ებ)ის აქტივობების ამსახველი მასალები (ფოტომასალები, მონაწილეთა სიები და სხვა). დონორების მხარდაჭერა და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. 11.4. ეკოტურებისა და ეკობანაკების მოწყობაში სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტებისთვის ხელის შეწყობა. დაცულ ტერიტორიაზე ეწყობა წელიწადში მინიმუმ 1 ეკოტური და 1 ეკობანაკი. განხორციელებული ეკობანაკების და ეკოტურების რაოდენობა. აქტივობების ამსახველი მასალები (ფოტომასალები, მონაწილეთა სიები და სხვა). დონორების მხარდაჭერა. საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან თანამშრომლობა. 11.5. ადგილობრივი სკოლების ეკოკლუბების მხარდაჭერა.  ერთობლივი აქტივობების რაოდენობა (მინიმუმ 3 აქტივობა წელიწადში). ადმინისტრაციის კვარტალურ და წლიურ  ანგარიშებში ასახული განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიშები და ფოტომასალა. დონორების  მხარდაჭერა და ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. 11.6. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ეკოსაგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურის განახლება. შემუშავებულია ეკოსაგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურის განახლების გეგმა. ეკოსაგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურა განახლებულია. გეგმის დოკუმენტი. ინფრასტრუქტურის არსებობის დამადასტურებელი მასალები (ფოტომასალა) დონორების მხარდაჭერა. 11.7. ეკო-საგანმანათლებლო პროგრამების განხორციელებისთვის საჭირო მასალების და აღჭურვილობის შეძენა (მაგ.: ბინოკლი, მიკროსკოპი და სხვა)  შეძენილია საჭირო აღჭურვილობა და მასალები.  აღჭურვილობის და მასალების ჩამონათვალი. აღჭურვილობის და მასალების მიღება-ჩაბარების აქტები  დონორის მხარდაჭერა. მუხლი 54🔗. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა მიზნად ისახავს, გაზარდოს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ცნობადობა და საზოგადოების ცნობიერება დაცულ ტერიტორიებთან მიმართებით, ასევე, ხელი შეუწყოს დადებითი კომუნიკაციის განვითარებას სხვადასხვა დაინტერესებულ მხარესთან და საკუთრების განცდის ჩამოყალიბებას ადგილობრივ მოსახლეობაში.  მიზანი 12. 2030 წლისთვის ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბუნებრივი და კულტურული ფასეულობები აღიარებულია ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე. ინდიკატორი 12.: 2030 წლისთვის ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ბუნებრივი და კულტურული ფასეულობების ცნობადობისთვის ეროვნულ და საერთაშორისო მედია საშუალებებში გამოქვეყნებული მასალების რაოდენობა 10-15%-ით გაზრდილია 2022 წელთან შედარებით. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 12.1. საინ-ფორმაციო, საკომუნიკაციო მასალების (ბუკლეტები, პოსტერები, კალენდრები, ვიდეო-რგოლები, რეკლამები, პრეზენტაციები, რუკები და ა.შ.) მომზადება და გამოქვეყნება,  ცნობიერების ამაღლების სამოქმედო გეგმის მიხედვით (CNF, 2020). მომზადებული და გავრცელებულია სულ მცირე 5 სახეობის საინფორმაციო/საკომუნიკაციო მასალა. ბეჭდური მასალა. ვიდეო მასალა. დონორების მხარდაჭერა. გარე ექსპერტების ჩართვა. პარტნიორებთან თანამშრომლობა.   12.2. სხვადასხვა ღონისძიებებში, ფესტივალებსა და დღესასწაულებში მონაწილეობა. ადმინისტრაციის ინიციატივით ორგანიზებული ღონისძიებების და დღესასწაულების რაოდენობა. ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში  გამართულ, სხვა უწყებების მიერ ორგანიზებულ, თემატურ ღონისძიებებში მონაწილეობა. მონაწილეობის ამსახველი მასალები. დონორების მხარდაჭერა. მუნიციპალიტეტთან თანამშრომლობა.  მიზანი 13. 2030 წლამდე პერიოდში დამყარებულია ახალი და გაუმჯობესებულია უკვე არსებული თანამშრომლობა სამთავრობო უწყებებთან, დონორებთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან. ინდიკატორი 13. 2030 წლისთვის პარტნიორებთან თანამშრომლობა გაუმჯობესებული თანამშრომლობით ერთობლივად განხორციელებული ღონისძიებების, აქტივობებისა და პროექტების რაოდენობა გაზრდილია 50%-ით 2022 წელთან შედარებით. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა  13.1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე ზონის განვითარების ხელშეწყობა. ადმინისტრაციის მონაწილეობით მიმდებარე ზონის განვითარების პროექტების რაოდენობა. ყოველწლიური ანგარიშები თანამშრომლობის შესახებ. ურთიერთთანამშრომლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი. თანამშრომლობა ადგილობრივ მუნიციპალიტეტთან, მეგობართა ასოციაციასთან, არასამთავრობო ორგანიზაციებთან და დონორებთან. 13.2. თანამშრომლობისა და ერთობლივი ღონისძიებების ორგანიზების მიზნით რეგულარული შეხვედრების მოწყობა სხვადასხვა დაინტერესებულ სამთავრობო უწყებებთან. ჩატარებულია სულ მცირე 2 შეხვედრა წელიწადში. დაგეგმილი ერთობლივი ღონისძიებების რაოდენობა. შედეგები, ასახული ანგარიშებში. ერთობლივი ღონისძიებების ნუსხა. 13.3. თანამშრომლობისა და ერთობლივი ღონისძიებების ორგანიზების მიზნით რეგულარული შეხვედრების მოწყობა სხვადასხვა დაინტერესებულ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან და ბიზნესებთან. ჩატარებულია სულ მცირე 2 შეხვედრა წელიწადში. დაგეგმილი ერთობლივი ღონისძიებების რაოდენობა. შედეგები, ასახული ანგარიშებში. ერთობლივი ღონისძიებების ნუსხა. 13.4. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭოს გაძლიერება და ჩართულობის მხარდაჭერა დაცული ტერიტორიების თანამონაწილეობითი მართვის უზრუნველსაყოფად. სულ მცირე 1 შეხვედრა წელიწადში. შეხვედრების ოქმები. მიზანი 14. 2030 წლამდე პერიოდში გაუმჯობესებულია ადგილობრივ მოსახლეობასთან თანამშრომლობა და გაზრდილია მათი ჩართულობა ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მართვაში. ინდიკატორი 14: 2030 წლისთვის, ადგილობრივ მოსახლეობასთან, სათემო ორგანიზაციებთან, სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭოსთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა გაუმჯობესებულია და დაცულ ტერიტორიებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების 70% მიღებულია მათი ჩართულობით. ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 14.1. თემთან კომუნიკაციის სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემუშავება. შემუშავებულია თემთან კომუნიკაციის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის დოკუმენტი. დონორების მხარდაჭერა. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციასთან  თანამშრომლობა. 14.2. გაცნობითი და განმარტებითი შეხვედრების ორგანიზება ადგილობრივ მოსახლეობასთან დაცული ტერიტორიების ფუნქციების, დაშვებული და აკრძალული ქმედებების გაცნობის მიზნით. სულ მცირე 50 შეხვედრა მოსახლეობასთან წლის განმავლობაში. შეხვედრის ოქმები. მონაწილეთა სია. შეხვედრების ამსახველი ფოტომასალა. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. 14.3. რეგულარული შეხვედრების მოწყობა ადგილობრივ თემებთან მიმდინარე სიახლეების, თანამშრომლობის შესაძლებლობების, დაგეგმილი პროექტების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების მიზნით და მათი ჩართვა გადაწყვეტილების მიღების და პროექტების განხორციელების პროცესში.  სულ მცირე 1 შეხვედრა კვარტალში. შეხვედრის ოქმები. მონაწილეთა სია. შეხვედრების ამსახველი ფოტომასალა. ადგილობრივ სათემო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა. 14.4.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე მოსახლეობის სოციო-ეკონომიკური მდგომარეობის შეფასება. ყოველწლიური შეფასების ანგარიში. სოციო-ეკონომიკური შეფასების კითხვარები. მონიტორინგის ანგარიშის დოკუმენტი. ადგილობრივ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობა. 14.5. მოსახლეობის აღქმის და ცნობიერების ამაღლების კვლევის მიზნით სპეციალური კითხვარის მომზადება და მის საფუძველზე შესაბამისი კვლევების ჩატარება. მოსახლეობის აღქმის და ცნობიერების ამაღლების კვლევის კითხვარი. კვლევის ანგარიში 3 წელიწადში ერთხელ. მოსახლეობის აღქმის და ცნობიერების ამაღლების კვლევა. დონორების მხარდაჭერა. 14.6. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე მოსახლეობასთან კომუნიკაცია და თანამშრომლობა საძოვრებისა და ტყის რესურსების მდგრადი მართვის საკითხებზე. სულ მცირე ოთხი შეხვედრა ჩატარებულია დაინტერესებულ მხარეებთან (მწყემსებთან, ადგილობრივ მოსახლეობასთან და ა.შ.). მონაწილეთა სია. შეხვედრების ნუსხა. ანგარიშები შეხვედრების შესახებ. შეხვედრების ამსახველი ფოტომასალა.  ადგილობრივ მუნიციპალიტეტის მერიასთან თანამშრომლობა. მუხლი 55🔗. ადმინისტრაციის შესაძლებლობების გაძლიერების პროგრამა აღნიშნული პროგრამა მიზნად ისახავს შექმნას და გააძლიეროს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ინსტიტუციური საფუძვლები და შესაძლებლობები. პროგრამა, ძირითადად, მიმართულია საკმარისი ფინანსური რესურსების მოზიდვაზე, შესაბამისი ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და ადმინისტრაციის თანამშრომლების შესაბამისი უნარ-ჩვევებისა და ცოდნის გაძლიერებაზე, რათა შესაძლებელ იქნას მენეჯმენტის გეგმის პროგრამების ეფექტიანი განხორციელება.  მიზანი 15. 2030 წლამდე პერიოდში უზრუნველყოფილია საკმარისი და მდგრადი დაფინანსება ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის განხორციელებისთვის. ინდიკატორი 15.: 2030 წლისთვის ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის დაფინანსება გაზრდილია 100%-ით 2022 წელთან შედარებით და უახლოვდება მის ოპტიმალურ ფინანსურ საჭიროებას (2020 წელს CNF-ის ფინანსური საჭიროებების შეფასების შესაბამისად). ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 15.1. მენეჯმენტის გეგმის შესრულებისთვის ყოველწლიური ფინანსური საჭიროებების შეფასება პრიორიტეტების მიხედვით. ყოველწლიური საოპერაციო გეგმის შემუშავებისას დაფინანსების საჭიროება და ნაკლოვანება განსაზღვრული და დოკუმენტირებულია.   შეფასების ანგარიშები.  დაცული ტერიტორიების შესაბამის სამსახურთან თანამშრომლობით. 15.2. დაფინანსების დამატებითი წყაროების (დონორების მოზიდვისა და შემოსავლების სხვა წყაროების გათვალისწინებით) იდენტიფიცირება მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მიზნით. ყოველწლიურად განახლებულია პოტენციური დაფინანსების წყაროების ჩამონათვალი. შემუშავებულია პოტენციური დონორებისა და პარტნიორების ნუსხა. დაფინანსების წყაროების ჩამონათვალი. დონორებისა და პარტნიორების ნუსხა. სააგენტოს შესაბამის სამსახურთან თანამშრომლობა. 15.3. ადმინისტრაციის შესაძლებლობების გაძლიერების მიზნით ადმინისტრაციის საქმიანობასთან დაკავშირებული სხვადასხვა მიმართულების საპროექტო წინანდადებების შემუშავება და წარდგენა დამფინანსებელთან. სულ მცირე ერთი საპროექტო წინადადება წარდგენილია ყოველ წელს. პროექტების სულ მცირე 20%  დაფინანსებულია. წარდგენილი და დაფინანსებული  საპროექტო წინადადებების ნუსხა. სააგენტოსთან, მეგობართა ასოციაციასთან და სხვა პარტნიორებთან თანამშრომლობით. მიზანი 16. 2030 წლისთვის ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ძირითადი საოპერაციო ინფრასტრუქტურა და ტექნიკური ბაზა გაუმჯობესებულია. ინდიკატორი 16.: 2030 წლისთვის ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას გააჩნია გამართული ადმინისტრაციული შენობა, ვიზიტორთა ცენტრი, სხვა დამხმარე ნაგებობები და ძირითადი საოპერაციო ბაზა (საველე და საოფისე ინვენტარი და აღჭურვილობა). ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა 16.1.  ტექნიკური აღჭურვილობის, მანქანებისა და ინფრასტრუქტურის საჭიროებების გამოვლენა, შეძენის დაგეგმვა და დაფინანსება საოპერაციო გეგმის ფარგლებში. საოპერაციო გეგმა და ბიუჯეტი ხელმისაწვდომია. საოპერაციო გეგმა. შესყიდვების დოკუმენტაცია. დონორის მხარდაჭერა. 16.2. ადმინისტრაციის ტექნიკური აღჭურვილობის, მანქანებისა და ინფრასტრუქტურის რეგულარული შეკეთება და განახლება. საშუალოდ წლიურად ტექნიკური აღჭურვილობის, მანქანებისა და ინფრასტრუქტურის 90% ფუნქციონირებს. ტექნიკური აღჭურვილობის, მანქანებისა და ინფრასტრუქტურის ფუნქციონირების შესახებ ჩანაწერები CNF-ის მხარდაჭერა. 16.3. ინფრასტ-რუქტურის მოვლა-პატრონობის გეგმის შემუშავება. შემუშავებულია ინფრასტრუქტურის მოვლა-პატრონობის გეგმა. გეგმის დოკუმენტი.  CNF-ის მხარდაჭერა. 16.4. იჯარით და აღნაგობის უფლებით გაცემული ინფრასტრუქტურის განვითრების პროექტების და მათი ექსპლოატაციის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესრულების კონტროლი. განხორციელებულია მონიტორინგი წელიწადში 2-ჯერ. მონიტორინგის ანგარიშები. სააგენტოს შესაბამის სამსახურის სპეციალისტებთან ერთობლივად. 16.5. მაწიმის საჯინიბოს ინფრასტრუქტურის განვითარება და ცხენების სავარჯიშო მოედნის მოწყობა. განვითარებულია საჯინიბოს ინფრასტრუქტურა. მოწყობილია ცხენების სავარჯიშო მოედანი. საჯინიბოს განვითარების პროექტი. განვითარებული საჯინიბოს ინფრასტრუქტურა. მოწყობილი ცხენების სავარჯიშო მოედანი. დონორის მხარდაჭერა. 16.6. დაცულ ტერიტორიებთან მისასვლელი საავტომობილო გზების მოწესრიგების ინიცირება.  ინიციატივები წარდგენილია გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან. შესაბამისი დოკუმენტები და შეხვედრების ამსახველი ოქმები. სააგენტოსთან, ადგილობრივ და რეგიონულ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობა. მიზანი 17. 2030 წლამდე პერიოდში ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანამშრომლების ცოდნა, შესაძლებლობები და უნარ-ჩვევები გაუმჯობესებულია. ინდიკატორი 17.: 2030 წლამდე პერიოდში ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანაშრომელთა 90%-ის კვალიფიკაცია ამაღლებულია (2020 წლის CNF-ის „საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის შესაძლებლობების შეფასების“ დოკუმენტის შესაბამისად). ქმედებები ინდიკატორები ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები წინაპირობა  17.1. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისთვის ტრენინგების ჩატარება მენეჯმენტის საკითხებში (ლიდერობა, ეფექტური მართვა, კონფლიქტების მართვა, ეფექტური კომუნიკაცია, პრეზენტაციისა და ინტერპრეტაციის უნარები, საზოგადოებასთან ურთიერთობები, დონორებთან კომუნიკაცია, პროექტების წერა და ფონდების მოძიება, ბუღალტერია და ფინანსების მართვა).  სულ მცირე ერთი 2-დღიანი ტრენინგი 5 მონაწილისთვის ტარდება ყოველწლიურად. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორების მხარდაჭერა. 17.2. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შესაბამისი პერსონალისათვის ტრენინგების ჩატარება კომპიუტერულ პროგრამებში (GIS, MS Word, Excel, Access, Power point, Tripple I და ა.შ.). სულ მცირე ერთი 5-დღიანი ტრენინგი ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, თანამშრომლების მინიმუმ 80%-თვის. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორების მხარდაჭერა. 17.3. რეინჯერების ტრენინგი ცხენების მოვლა-პატრონობის და ცხენოსნობის საფუძვლებში. სულ მცირე 5-დღიანი ტრენინგი ტარდება ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ, ყველა რეინჯერისთვის. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორების მხარდაჭერა. 17.4. ადმინისტრაციის ავტომანქანებით მოსარგებლე თანამშრომლების ტრენინგი მანქანების მოვლა-პატრონობაში და რთულ საგზაო პირობებში ექსპლუატაციაში. სულ მცირე 4-დღიანი ტრენინგი ყოველ 5 წელიწადში ერთხელ პასუხისმგებელი პირისთვის. ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები  (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). დონორების მხარდაჭერა. 17.5. შესაძლებლობების გაძლიერებისთვის აუცილებელი საჭიროებების შეფასება და პრიორიტეტების გამოვლენა ყოველი საოპერაციო გეგმის ციკლში. შესაძლებლობების გაძლიერების საჭიროებების ნუსხა ხელმისაწვდომია. შესაძლებლობების გაძლიერების შეფასების ანგარიში. გარე ექსპერტების ჩართვა. თავი VII. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი მუხლი 56🔗. ინდიკატორები და მათი შერჩევის საფუძველი მენეჯმენტის გეგმის პროგრამის მიზნები, ქმედებები და მათთან შესაბამისობაში არსებული ინდიკატორები აღწერილია მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში. მიზნების და ქმედებების ინდიკატორები შემუშავებულია მათი გაზომვადობის პრინციპით (კონკრეტული, გაზომვადი, რეალისტური, მიღწევადი და დროში დაკონკრეტებული) მუხლი 57🔗. მენეჯმენტის გეგმის მიზნების და ქმედებების შესრულების პროგრესის მონიტორინგი მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის მიზანია მართვის ადაპტიური მიდგომის დანერგვა და განხორციელება. მენეჯმენტის გეგმის მუდმივი მონიტორინგი და მისი ანალიზი საჭირო ცვლილებების განხორციელების და მათი ადაპტაციის შესაძლებლობას იძლევა. მუხლი 58🔗. მენეჯმენტის გეგმის მიზნებისა და ქმედებების მონიტორინგის პროცედურები და ეტაპები ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგს ახორციელებს ეტაპობრივად: ა) ყოველწლიური მონიტორინგი: ყოველი წლის ბოლოსთვის ადმინისტრაცია მოამზადებს განხორციელებული ქმედებებისა და ღონისძიებების ანგარიშს მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში განსაზღვრულ და დაგეგმილ ქმედებებსა და ღონისძიებებთან მიმართებით. აღნიშნული ანგარიში წარმოადგენს 3-წლიანი საოპერაციო გეგმის განხილვა-განახლების საფუძველს, რომელიც, თავის მხრივ, წლიური ბიუჯეტის განსაზღვრისა და წარდგენის საფუძველია; ბ) მენეჯმენტის ეფექტურობის 4-წლიანი ინტერვალით მონიტორინგი: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-4 წლის ბოლოს ადმინისტრაცია განახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის ეფექტურობის შეფასებას. ადმინისტრაცია შეძლებს, ზუსტად შეაფასოს მართვის ეფექტურობის პროგრესი და მიღებული გამოცდილების გათვალისწინებით მოახდინოს მენეჯმენტის გეგმის ქმედებების და ღონისძიებების ადაპტირება; გ) საბოლოო შეფასება: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-9 წელს ადმინისტრაცია განახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის დეტალურ შეფასებას. ადმინისტრაცია შესაბამისი ექსპერტიზის და შესაბამისი ორგანიზაციების ჩართულობით მოახდენს განახლებული სიტუაციური ანალიზის, მიზნებისა და ქმედებების განხილვას. განახლებული სიტუაციური ანალიზის, მიზნებისა და ქმედებების განხილვის შედეგები წარმოადგენს ახალი, მომდევნო 9-წლიანი მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების საფუძველს. მუხლი 59🔗. მენეჯმენტის გეგმის მიზნებისა და ქმედებების მონიტორინგის გეგმა # ქმედება დროის პერიოდი პასუხისმგებელი 1 მონიტორინგის გეგმის და ფორმატის შემუშავება და შეთანხმება. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან პირველი წლის ბოლოს. ადმინისტრაცია/ სააგენტო. 2 ყოველწლიური მონიტორინგის განხორციელება. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მომდევნო წლის I კვარტალში (ყოველწლიურად). ადმინისტრაცია. 3 შუალედური მონიტორინგის განხორციელება და სტრატეგიული მიზნების გადახედვა საჭიროებისამებრ. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მეოთხე წლის ბოლოს. ადმინისტრაცია, სააგენტო, დონორები, პარტნიორები. 4 საბოლოო შეფასება. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მე-8 წლის ბოლოს/მე-9 წლის დასაწყისში. ადმინისტრაცია. 5 მენეჯმენტის გეგმის განახლება. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მე-9 წლის II-IV კვარტალში. ადმინისტრაცია,  სააგენტო, დონორები, პარტნიორები. მუხლი 60🔗.  მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის ღონისძიებები ადაპტური მენეჯმენტის მისაღწევად, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მენეჯმენტის მონიტორინგის პარალელურად ახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის რეგულარულ რევიზიას, სამწლიან საოპერაციო გეგმებსა და ყოველწლიურ სამუშაო გეგმებში ქმედებების პრიორიტეტიზაციისა და განახლების გზით. საჭიროა თითოეული ინდიკატორის მონიტორინგი გრაფიკის მიხედვით (ყოველწლიურად, ან სხვა, როგორც წესი უფრო ხანგრძლივი დროის ინტერვალით) და ყველა ქმედების შეფასება. შედეგები გათვალისწინებული უნდა იყოს საოპერაციო და ყოველწლიური გეგმის ფორმულირებისას ისევე, როგორც მენეჯმენტის გეგმის გადამოწმებისას ცხრა წლის შემდეგ. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი და შეფასება წარმოადგენს სხვადასხვა ღონისძიებების (საშუალებების) კომბინაციას.  ა) ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისა და სააგენტოს მიერ მომზადებული სამწლიანი ოპერაციული და წლიური სამუშაო გეგმები განსაზღვრავენ თითოეულ ქმედებაში მისაღწევ შედეგებს. თითოეული საქმიანობის ქვეშ მიღწეული შედეგების მონიტორინგი ჩატარდება შესაბამისი ინდიკატორის ოქმის მიხედვით (წლიური, ან უფრო დიდი ინტერვალით). შედეგები შეჯამდება შეფასების ანგარიშში, რომელიც გამოყენებული იქნება მომავალი საოპერაციო გეგმის, ან წლიური სამუშაო გეგმის შემუშავებისა და განხორციელების დროს; ბ) საოპერაციო და წლიური სამუშაო გეგმები განსაზღვრავენ განხორციელების ვალდებულებებს და მის მონიტორინგს/დოკუმენტირებას. საოპერაციო და წლიური სამუშაო დაგეგმვისას ხდება მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული ქმედებების მოდიფიკაციებისთვის კონკრეტული რეკომენდაციების შემუშავება. ეს რეკომენდაციები დოკუმენტირებულია მომავალი წლიური სამოქმედო გეგმის შემუშავებამდე, რათა მომავალი წლის ყველა დაგეგმილი საქმიანობა ადაპტირებული იყოს გასული წლის გამოცდილების, ახალი გარემოებების, ან ახალი ინფორმაციის შესაბამისად. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მთავარი მონიტორინგის სისტემა შეიძლება შეივსოს ზოგად შეფასებაზე დაფუძნებული მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების ინსტრუმენტის – "მენეჯმენტის ეფექტურობის მონიტორინგის ინსტრუმენტი“ –  გამოყენებით. აღნიშნული ინსტრუმენტი აქტიურად გამოიყენება მთელ მსოფლიოში, დაცული ტერიტორიების მართვის ეფექტურობის გაზრდაში მიღწეული პროგრესის მონიტორინგისათვის. ეს მექანიზმი საშუალებას იძლევა დროულად მოხდეს შესაბამისი ინფორმაციის შეგროვება და მიღწეული პროგრესის შეფასება. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია აღნიშნულ შეფასებას ჩაატარებს ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ (საოპერაციო გეგმის შემუშავებამდე, ან მენეჯმენტის გეგმის რევიზიამდე).  თავი VIII. დანართები დანართი 1.  ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა; დანართი 2.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა რეგიონულ ჭრილში; დანართი 3.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების კატეგორიები; დანართი 4.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების საზღვრები და ტყით დაფარული ტერიტორიები; დანართი 5.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ნიადაგები; დანართი 6.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ჰიდროლოგიური ქსელი; დანართი 7.   ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე არსებული საძოვრები; დანართი 8. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე არსებული ბერნის კონვენციით დაცული ჰაბიტატები; დანართი 9.  ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ტურისტული ინფრასტრუქტურა; დანართი 10.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ტრანსსასაზღვრო კონტექსტში; დანართი 11. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფლორის სახეობები; დანართი 12. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე გავრცელებული სოკოები; დანართი 13. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფაუნის სახეობები; დანართი14. საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობები; დანართ 15. ენდემური სახეობები; დანართ 16. ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის სახეობები. დანართი 1.  ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა დანართი 2.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა რეგიონულ ჭრილში დანართი 3.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების კატეგორიები დანართი 4.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების საზღვრები და ტყით დაფარული ტერიტორიები დანართი 5.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ნიადაგები დანართი 6.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ჰიდროლოგიური ქსელი დანართი 7.   ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე არსებული საძოვრები დანართი 8.   ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე არსებული ბერნის კონვენციით დაცული ჰაბიტატები დანართი 9.  ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ტურისტული ინფრასტრუქტურა დანართი 10.   ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ტრანსსასაზღვრო კონტექსტში დანართი 11. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფლორის სახეობები N ლათინური სახელწოდება ქართული სახელწოდება სტატუსი კავკასიის ენდემებით IUCN-ის სტატუსი საქართველოს წითელი ნუსხა 1 Acalypha australis L. 2 Acer campestre L. მინდვრის ნეკერჩხალი LC 3 Acer laetum C.A.Mey. ქორაფი LC 4 Acer platanoides L. ლეკა LC 5 Acer pseudoplatanus L. მთის ბოკვი LC 6 Acer trautvetteri Medw. მაღალმთის ბოკვი 7 Acer velutium Boiss. ბოკვი 8 Achillea biserata Bieb. ტყის ფარსმანდუკი 9 Achillea filipendulina Lam. ფარსმანდუკი LC 10 Achillea micrantha Willd. ფარსმანდუკი 11 Achillea millefolium L. ფარსმანდუკი LC 12 Achillea ptarmicifolia (Will.) Rupr. ex Heimerl. ფარსმანდუკი 13 Achillea setacea Waldst. et Kit. ფარსმანდუკი NT 14 Aconitum nasutum Fisch. ex Reichenb. * ეშმაკის ქოში NE 15 Aconitum orientale Mill. ტილჭირი DD 16 Aconitum pubiceps (Rupr.) Trautv. დეზურა DD 17 Aegonychon purpureo-coeroleum (L.) Holub 18 Aetheopappus pulcherrimus (Willd.) Cass. ოქროქუდა 19 Agasillis latifolia (Bieb.) Boiss. * დუცი LC 20 Agrimonia eupatoria L. ბირკავა LC 21 Agrostema githago L. ჭიოტა 22 Agrostis gigantea Roth გიგანტური ნამიკრეფია 23 Agrostis planifolia C. Koch ნამიკრეფია 24 Agrostis tenuis Sibth. ჩვეულებრივი ნამიკრეფია 25 Ailanthus altissima (Mill.) Swingle ხემყრალა EN 26 Ajuga genevensis L. პირწმინდა 27 Ajuga orientalis L. აღმოსავლური პირწმინდა 28 Ajuga reptans L. პირწმინდა 29 Alcea rugosa Alef. ტუხტი NE 30 Alchemilla chlorosericea (Bus.) Juz. * მარმუჭი LC 31 Alchemilla debilis Juz. * მარმუჭი DD 32 Alchemilla erythropoda Juz. მარმუჭი NE 33 Alchemilla retinervis Bus. მარმუჭი 34 Alchemilla sericata Reichenb. ex Bus. მარმუჭი NE 35 Alchemilla sericea Willd. მარმუჭი 36 Alchemilla stellulata Juz. * მარმუჭი 37 Alisma plantago-aquatica L. წყლის მრავალძარღვა LC 38 Alliaria petiolata (Bieb.) Cavara et Grande ნივრის დედა 39 Allium erubescens C. Koch DD 40 Allium kunthianum Vved. კლდის ხახვი NE 41 Allium szovitsii Regel NE 42 Allium ursinum L. ღანძილი LC 43 Allium victorialis L. მთის ღანძილი LC 44 Allium waldsteinii G. Don fil. 45 Alnus barbata C. A. Mey. ჩვეულებრივი მურყანი NE DD 46 Alnus incana (L.) Moench ნაცარა მურყანი NE LC 47 Alopecurus dasyanthus Trautv. * 48 Alopecurus glacialis C. Koch მყინვარის მელაკუდა 49 Alopecurus myosuroides Huds. ვენახის მელაკუდა 50 Althaea armeniaca Ten. ხომეჭი 51 Althaea cannabina L. ტუხტი 52 Amaranthus hybridus L. ჯიჯლაყა 53 Ambrosia artemisifolia L. # ავშნისფოთოლა ამბროზია 54 Anacamptis pyramidalis (L.) Rich. LC 55 Anagallis arvensis L. საპონელა 56 Anagallis foemina Mill. საპონელა 57 Anchusa italica Retz. პატარძალა 58 Anemone caucasica Willd. ex Rupr. * ფრინტა 59 Anemone fasciculata L. ფრინტა NE 60 Anemone ranunculoides L. ფრინტა 61 Anemone speciosa Adam ex G. Pritz. * ფრინტა NE 62 Angelica tatianae Bordz. * ანგელოზა NE 63 Anisantha sterilis (L.) Nevski 64 Antennaria caucasica Boriss. ბუსუსტანა 65 Anthemis altissima L. 66 Anthemis cotula L. 67 Anthemis dumetorum D. Sosn. 68 Anthemis melanoloma Trautv. NE 69 Anthemis rigescens Willd. 70 Anthemis sosnovsciana Fed. NE 71 Anthoxanthum odoratum L. ყვითელთავა 72 Anthriscus nemorosa (Bieb.) Spreng. ჭყიმი 73 Anthylis variegata Boiss. კურდღლის ბალახი NE 74 Aquilegia caucasica Bieb. * წყალიკრეფია NE 75 Arabidopsis thaliana (L.) Heynh. 76 Arabis auriculata Lam. არაბულა 77 Arabis hirsuta (L.) Scop. DD 78 Arctium lappa L. ოროვანდი 79 Arctium transcaucasicum Sosn.* NE 80 Arenaria lychnidea Bieb. LC 81 Arenaria serpyllifolia L. 82 Argyrolobium biebersteinii P. W. Ball 83 Aristolochia iberica Fisch. et Mey. ex Boiss. ძირმწარა NE 84 Arnebia pulchra (Willd. ex Roem et Schult.) J. R. Edmondson NE 85 Artemisia annua L. უჯანგარი 86 Artemisia vulgaris L. მამულა 87 Arum orientale Bieb. ნიუკა 88 Aruncus vulgaris Rafin. მეკენძალა 89 Asparagus officinalis L. ბაღის სატაცური LC 90 Asperula caucasica Pobed. NE 91 Asperula humifusa (Bieb.) Bess. ფხუწა 92 Asperula odorata L. ტყის ჩიტისთვალა 93 Asplenium adiantum-nigrum L. 94 Asplenium pseudolanceolatum Fom. 95 Asplenium ruta-muraria L. უჭურველი NE 96 Asplenium septentrionale (L.) Hoffm. 97 Asplenium trichomanes L. მამასწარა 98 Asplenium viride Huds. 99 Aster alpinus L. 100 Aster amelloides Bess. 101 Astragalus brachycarpus Bieb. 102 Astragalus fragrans Willd. 103 Astragalus glycyphyllos L. 104 Astragalus oreades C. A. Mey. NE 105 Astrantia maxima Pall. ვარსკვლავა NE 106 Asyneuma campanuloides (Bieb. ex Sims) Bornm. NE 107 Athyrium distentifolium Tausch ex Opiz NE 108 Athyrium filix-femina (L.) Roth 109 Atropa caucasica Kreyer შმაგა 110 Avena persica Steud. შხრია 111 Barbarea vulgaris R. Br. DD 112 Barkhausia marschallii C. A. Mey. 113 Barkhausia rhoeadifolia (Bieb.) Reichenb. 114 Batrachium divaricatum (Schrank) Schur 115 Batrachium rionii (Lagger) Nym. 116 Batrachium trichophyllum (Chaik) Bosche 117 Bellis perennis L. ზიზილა 118 Berberis vulgaris L. ჩვეულებრივი კოწახური 119 Betonica macrantha C. Koch ბარისპირა 120 Betula litwinowii Doluch. ლიტვინოვის არყი 121 Betula pendula Roth მეჭეჭიანი არყი EN 122 Blysmus compressus (L.) Panz. ex Link LC 123 Bolboschoemus maritimus (L.) Palla ლელქაში 124 Botriochloa ischaemum (L.) Keng ურო 125 Brachypodium pinnatum (L.) Beauv. 126 Brachypodium sylvaticum (Huds.) Beauv. ბერსელა 127 Brassica campestris L. შალგი 128 Brisa elatior Sibth. et Smith ცახცახა 129 Bromopsis benekenii (Lange) Holub 130 Bromopsis variegata (Bieb.) Holub 131 Bromus commutatus Schrad. 132 Bromus scoparius L. 133 Brunnera macrophylla (Adam) Johnst. ციურა 134 Bupleurum polyphyllum Ledeb. 135 Bupleurum rotundifolium L. ქვაპურა 136 Calamagrostis arundinacea (L.) Roth ბრაძამი 137 Calamagrostis epigeios (L.) Roth ქასრა 138 Calamagrostis pseudophragmites (Hall. fil.) Koeler LC 139 Caltha palustris L. დიდბაია LC 140 Caltha polypetala Hochst. დიდბაია 141 Calystegia silvatica (Kit.) Griseb. 142 Campanula alliariifolia Willd. ბუსკანტურა 143 Campanula andina Rupr. * 144 Campanula argunensis Rupr. * NE 145 Campanula biebersteiniana Schult. * NE 146 Campanula bonoiensis L. 147 Campanula Charadzeae Grossh. NE 148 Campanula collina Bieb. * NE 149 Campanula doluchanovii Charadze *** DD 150 Campanula grossheimii Charadze * DD 151 Campanula hohenackeri Fisch. et Mey. NE 152 Campanula kolenatiana C. A. Mey. ex Rupr.* NE 153 Campanula latifolia L. ალოშა 154 Campanula petrophila Rupr. * NE 155 Campanula rapunculoides L. მაჩიტა 156 Campanula trautvetteri Grossh. ex Fed. 157 Canabis ruderalis Janisch. ველური კანაბი 158 Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. წიწმატურა 159 Cardamine hirsuta L. ტყის წიწმატი 160 Cardamine impatiens L. 161 Cardamine pectinata Pall. ex DC. 162 Cardamine seidlitziana Albov 163 Cardamine uliginosa Bieb. LC 164 Carduus adpressus C. A. Mey. * 165 Carduus crispus L. 166 Cerex bordziliwskii V. Krecz. 167 Carex capillaris L. 168 Carex capitellata Boiss. et Bal. NE 169 Carex caucasica Stev. კავკასიური ისლი 170 Carex cinerea Poll. 171 Carex cuspidata Host LC 172 Carex dacica Heuff. 173 Carex depauperata Curt. ex With. 174 Carex digitata L. 175 Carex divulsa Stokes 176 Carex grioletii Roem. ex Schkuhr 177 Carex huetiana Boiss. 178 Carex inflata Huds. 179 Carex kotschyana Boiss. et Hohen. 180 Carex leporina L. 181 Carex medwedewii Leskov მედვედევის ისლი 182 Carex meinshauseniana V. Krecz. * 183 Carex melanostachya Bieb. ex Willd. 184 Carex michelii Host 185 Carex microglochin Wahlenb. LC 186 Carex micropodioides V. Krecz. DD 187 Carex mingrelica Kük. * LC 188 Carex muricata L. 189 Carex oreophila C. A. Mey. 190 Carex pallescens L. 191 Carex pendula Huds. ელუსამელა 192 Carex polyphylla Kar. et Kir. 193 Carex remota L. LC 194 Carex silvatica Huds. NE 195 Carex strigosa Huds. 196 Carex tristis Bieb. 197 Carex vesicaria L. LC 198 Carex meinshauseniana 199 Carlina vulgaris L. ნატისჯაგა 200 Carpesium abrotanoides L. ოჩოპენტრე 201 Carpesium cernuum L. 202 Carpinus caucasica Grossh. კავკასიური რცხილა 203 Carpinus orientalis Mill. ჯაგრცხილა 204 Carum carvi L. კვლიავი 205 Carum caucasicum (Bieb.) Boiss. კავკასიური კვლიავი 206 Castanea sativa Mill. წაბლი LC VU 207 Catabrosella variegata (Boiss.) Tzvel. NE 208 Celtis caucasica Willd. აკაკი კავკასიური LC 209 Centaurea abbreviata (C. Koch) Hand.-Marr. 210 Centaurea bella Trautv. NE 211 Centaurea cheiranthifolia Willd. NE 212 Centaurea fischeri Schlecht. 213 Centaurea iberica Trev. ex Spreng. ნარცეცხლა 214 Centaurea salicifolia Bieb. თელი ღიღილო 215 Centaurium erythraea Rafn LC 216 Cephalanthera damasonium (Mill.) Druce LC 217 Cephalanthera longifolia (L.) Fritsch LC 218 Cephalanthera rubra (L.) Rich. LC 219 Cephalaria gigantea (Ledeb.) Bobr. * სკიპალო NE 220 Cerastium cerastoides (L.) Britt. 221 Cerastium glomeratum Thuill. 222 Cerastium hemschinicum Schischk. DD 223 Cerastium holosteoides Fries 224 Cerastium multiflorum C. A. Mey. * NT 225 Cerastium polymorphum Rupr. * 226 Cerastium purpurascens Adam 227 Cerastium salatavicum Rupr. * DD 228 Cerasus silvestris (Kirschl.) Gars. ბალამწარა 229 Ceterach officinarum Willd. LC 230 Chaerophyllum angelicifolium Bieb. თხაწართხალა 231 Chaerophyllum aureum L. ყინტორა 232 Chaerophyllum bulbosum L. ღიმი 233 Chaerophyllum caucasicum (Fisch.) Scischk. ღიმი 234 Chaerophyllum roseum Bieb.* NE 235 Chamaesciadium acaule (Bieb.) Boiss. ცხვრის კვლიავი 236 Chamerion angustifolium (L.) Holub 237 Chamerion dodonaei (Vill.) Holub 238 Chelidonium majus L. ქრისტესისხლა LC 239 Chenopodium album L. # ნაცარქათამა 240 Chenopodium botrys L. 241 Chenopodium polyspermum L. 242 Cicerbita deltoidea (Bieb.) Beauverd NE 243 Cicerbita macrophylla (Willd.) Wallr. NE DD 244 Cicerbita petiolata (C. Koch) Gagnidze DD 245 Cicerbita pontica (Boiss.) Grossh. დათვიმხალა 246 Cicerbita prenanthoides (Bieb.) Beauverd NE 247 Cicerbita racemosa (Willd.) Beauverd NE 248 Cichorium intybus L. ვარდკაჭაჭა LC 249 Circaea lutetiana L. თეთრძირა 250 Cirsium brevipapposum Tscherneva 251 Cirsium buschianum Kharadze LC 252 Cirsium ciliatum (Murr.) Moench NE 253 Cirsium incanum (S. G. Gmel.) Fisch. თეთრი ნარი 254 Cirsium ketzkhovelii Charadze * DD 255 Cirsium obvallatum (Bieb.) Fisch. NE 256 Cirsium osseticum (Adam) Petrak * 257 Cirsium pugnax Sommier & Levier LC LC 258 Cirsium rhizocephalum C. A. Mey. 259 Cirsium simplex C. A. Mey. * NE 260 Cirsium tomentosum C. A. Mey. 261 Clematis vitalba L. კატაბარდა 262 Clinopodium umbrosum (Bieb.) C. Koch 263 Clinopodium vulgare L. მოპიტნაო 264 Coeloglossum viride (L.) Hartm. LC 265 Colchicum speciosum Stev. უცუნა 266 Colpodium versicolor (Stev.) Schmallh. 267 Convolvulus cantabrica L. 268 Cornus mas L. შინდი LC 269 Coronaria coriacea (Moench) Schischk. et Gorschk. 270 Coronilla varia L. ყვავისფრჩხილა LC 271 Corydalis alpestris C. A. Mey. NE 272 Corydalis angustifolia (Bieb.) DC. 273 Corydalis caucasica DC. 274 Corydalis conorhiza Ledeb. NE 275 Corydalis marschalliana Pers. 276 Corylus avellana L. ჩვეულებრივი თხილი LC 277 Corylus iberica Wittm. ex Kem.-Nath. * ## დათვისთხილა DD 278 Corylus kachetica Kem.-Nath. * 279 Cotinus coggygria Scop. თრიმლი LC 280 Cotoneaster integerrimus Medik. 281 Crataegus curvisepala Lindm. 282 Crataegus microphylla C. Koch წითელი კუნელი 283 Crataegus pentagyna Waldst. et Kit. შავი კუნელი DD 284 Crepis sonchifolia (Bieb.) C. A. Mey. * NE 285 Crocus speciosus Bieb. სოსანი ზაფრანი 286 Cryptogramma crispa (L.) R. Br. ex Hook. 287 Cucubalus baccifer L. ფშნის ენდრო 288 Cuscuta epythymum (L.) L. სამყურას აბრეშუმა 289 Cuscuta europaea L. ევროპული აბრეშუმა 290 Cyclamen vernum Sweet NE 291 Cydonia oblonga Mill. კომში და ბია 292 Cynodon dactylon (L.) Pers. 293 Cynoglossum creticum Mill. 294 Cynoglossum imeretinum Kusn. ოსერო VU 295 Cynoglossum officinale L. ძაღლის ენა 296 Cynosurus echinatus L. თავქოჩორა 297 Cyperus longus L. თავნასკვა-ჩალა LC 298 Cystopteris fragilis (L.) Bernh. 299 Cystopteris regia (L.) Desv. 300 Dactylis glomerata L. სათითურა 301 Dactylorhisa euxina (Nevski) Czer. NT 302 Dactylorhisa flavescens (C. Koch) Holub 303 Dactylorhisa majalis (Reichenb.) P. F. Hunt et Summerhayes 304 Dactylorhisa triphylla (C. Koch) Czer. * 305 Daphne glomerata Lam. წიბა LC 306 Daphne mezereum L. მაჯაღვერი 307 Dattica cannabina L. 308 Datura stramonium L. ლემა 309 Daucus carota L. ფერისცვალა LC 310 Delphinium fedorovii 311 Delphinium fedorovii Dimitrova * NE 312 Delphinium schmalhausenii Albov NE 313 Delphinium speciosum 314 Delphinium speciosum Bieb. * NE 315 Dentaria bulbifera L. 316 Dentaria quinquefolia Bieb. 317 Deschampsia caespitosa (L.) Beauv. მახრჩობელა NE 318 Dianthus caucaseus 319 Dianthus caucaseus Smith * LC 320 Dianthus cretaceus Adam 321 Dichrocephala intergifolia (L. fil.) O. Kuntze 322 Dicotyledones 323 Dictamnus caucasicus (Fisch. ex DC.) Grossh. იფნურა DD 324 Digitalis ferruginea L. NE 325 Digitalis nervosa Steud. et Hochst. 326 Digitaria sanguinalis (L.) Scop. მწყერფეხა LC 327 Diospyros lotus L. ## ჩვეულებრვი ხურმა LC 328 Dipsacus laciniatus L. გოქშო 329 Dipsacus pilosus L. 330 Dolichorrhiza caucasica (Bieb.) Galuschko * NE 331 Doronicum macrophyllum Fisch. ex Hornem. NE 332 Dorycnium graecum (L.) Ser. ხუთყურა 333 Dorycnium herbaceum Vill. 334 Draba bryoides DC. * NE 335 Draba hispida Willd. NE 336 Draba incompta 337 Draba incompta Stev. * DD 338 Draba nemorosa L. 339 Draba siliquosa Bieb. NE 340 Draba supranivalis 341 Draba supranivalis Rupr. * LC 342 Dryopteris austriaca (Jacq.) wainar ex Schinz et Thell. 343 Dryopteris carthusiana (Vill.) H. P. Fuchs 344 Dryopteris creades Fomin 345 Dryopteris filix-mas (L.) Schott მთის ჩადუნა 346 Dryopteris pseudomas (Wollaston) Holub et Pouzar 347 Echinochloa crusgalli (L.) Beauv. ბურჩხა LC 348 Echium maculatum L. 349 Eleusine indica (L.) Gaerth. * 350 Eleutherospermum cicutarium (Bieb.) Boiss. 351 Elymus caninus (L.) L.* 352 Elymus caucasicus (C. Koch) Tzvel. 353 Empetrum androgynum V. Vassil. NE 354 Epilobium anagallidifolium Lam. 355 Epilobium gemmascens C. A. Mey. 356 Epilobium hirsutum L. 357 Epilobium montanum L. 358 Epilobium parviflorum Schreb. LC 359 Epilobium prionophyllum Hauskn. 360 Epipactis helleborine (L.) Crantz LC 361 Epipactis palustris (L.) Crantz LC 362 Epipogium aphyllum (F. W. schmidt) Sw. 363 Epipogon epipogium (L.) Karst. 364 Equisetum palustre L. LC 365 Equisetum telmateia Ehrn. LC 366 Erigeron alpinus L. 367 Erigeron annuus (L.) Pers. # 368 Erigeron canadensis L. # ცხენისკუდა 369 Erigeron caucasicus Stev. * 370 Erigeron orientalis Boiss. 371 Erigeron uniflorus L. 372 Erigeron venustus Botsch. * 373 Eriophorum vaginatum L. LC 374 Erodium ciconium (L.) L’Her. 375 Erodium cicutarium (L.) L’Her. სავარცხელა 376 Erysimum aureum Bieb. * 377 Erysimum cuspidatum (bieb.) DC. 378 Euonimus latifolia (L.) Will. 379 Euonimus verrucosa Scop. 380 Eupatorium cannabinum L. ვარდკანაფა 381 Euphorbia condylocarpa Bieb. 382 Euphorbia glaberrima C. Koch * NE 383 Euphorbia helioscopia L. 384 Euphorbia macroceras Fisch. et Mey. * NE 385 Euphorbia maculata L. # 386 Euphorbia nutans Lag. # 387 Euphorbia squamosa Willd. 388 Euphorbia stricta L. 389 Euphrasia caucasica Juz. * NE 390 Euphrasia hirtella Jord. ex Reut. 391 Euphrasia pectinata Ten. 392 Euphrasia petiolaris Wettst. NE 393 Fagus orientalis Lipeky აღმოსავლური წიფელი LC 394 Falcaria vulgaris Bernh. კოფრჩხილა 395 Festuca arundinacea Schreb. 396 Festuca drymeja Mert. et Koch 397 Festuca gigantea (L.) Vill. წბილა 398 Festuca ovina L. s. l. ცხვრის წივანა LC 399 Festuca pratensis Huds. მდელოს წივანა 400 Festuca rubra L. s. l. წითელი წივანა LC 401 Festuca rupicola Heuff. s. l. 402 Festuca supina Schur 403 Festuca woronowii Hack. NE 404 Ficaria calthifolia Reichenb. 405 Ficus carica L. ლეღვი LC 406 Filipendula vulgaris Moench LC 407 Fragaria vesca L. მარწყვი 408 Fragaria viridis Duch. ბაღის მარწყვი 409 Frangula alnus Mill. ხეჭრელი LC 410 Fraxinus excelsior L. იფანი NE NT 411 Fritillaria latifolia 412 Fritillaria latifolia Willd. * NE 413 Fritillaria lutea 414 Fritillaria lutea Mill. * ყვითელი ღვინა 415 Froriepia subpinata (Ledeb.) Baill. 416 Fumaria schleicheri Soy.-Willem. 417 Gadellia lactiflora (Bieb.) Schulkina NE 418 Gagea alexeenkoana 419 Gagea alexeenkoana Miscz. * 420 Gagea anisanthos C. Koch 421 Gagea commutata DD 422 Gagea commutata C. Koch * NE 423 Gagea glacialis C. Koch 424 Gagea lutea (L.) Ker.-Gawl. LC 425 Galamintha nepeta (L.) Savi 426 Galanthus caucasicus 427 Galanthus caucasicus (Baker) Grossh. NE 428 Galanthus ketzkhovelii 429 Galanthus ketzkhovelii Kem.-Nath. * DD 430 Galanthus lagodechianus Kem.-Nath. * NE 431 Galanthus lagodechianus 432 Galatella dracunculoides (Lam.) Nees შემოდგომის წინწკალა 433 Galega orientalis Lam. ხბოშუბლა NE 434 Galinsoga parviflora Cav. # 435 Galium articulatum Lam. 436 Galium aureum Vis. 437 Galium cruciata (L.) Scop. 438 Galium erectum Huds. 439 Galium molugo L. 440 Galium rotundifolium L. 441 Galium verum L. მინდვრისნემსა 442 Gentiana angulosa 443 Gentiana angulosa Bieb. * NE 444 Gentiana blepharophora Bordz. 445 Gentiana caucasica 446 Gentiana caucasica Bieb. * 447 Gentiana cruciata L. 448 Gentiana djimilensis C.Koch 449 Gentiana gelida Bieb. 450 Gentiana lagodechiana 451 Gentiana lagodechiana (Kusn.) Grossh. * NE 452 Gentiana schistocalyx (C. Koch) C. Koch 453 Gentiana septemfida Pall. 454 Geranium columbinum L. ქათმისკუჭა 455 Geranium dissectum L. 456 Geranium divaricatum Ehrh. 457 Geranium gymnocaulon DC. NE 458 Geranium ibericum Cav. ქართული ნემსიწვერა NE 459 Geranium lucidum L. 460 Geranium molle L. ქათმისკუჭა 461 Geum urbanum L. ნიგვზისძირა 462 Gladiolus italicus Mill. LC 463 Glechoma hederacea L. ოშოშა LC 464 Gleditsia triacanthos L. გლედიჩია LC 465 Glyceria plicata (Fries) Fries LC 466 Gnaphalium caucasicum Somm. et Levier * 467 Gnaphalium silvaticum L. 468 Gnaphalium supinum L. 469 Gnaphalium caucasicum 470 Gymnadenia conopsea (L.) R. Br. DD 471 Gymnocarpium dryopteris (L.) Newm. LC 472 Gymnosperium smirnovii 473 Gymnospermium smirnovii (Trautv.) Takht. *** ## EN B1ab(ii,iii,v)+2ab(ii,iii,v) 474 Gypsophila elegans Bieb. წინწკალა 475 Gypsophila tenuifolia Bieb. NE 476 Hedera helix L. ჩვეულებრივი სურო 477 Hedera pastuchowii Woronow ## NE 478 Helichrysum plinthocalyx (C. Koch) sosn. * 479 Helictotrichon hookeri (Schribn.) Henr. 480 Helictotrichon pubescens (Huds.) Pilg. 481 Helleborus caucasicus ხარისძირა DD 482 Heracleum asperum შუპყა 483 Heracleum asperum (Hoffm.) Bieb. * NE 484 Heracleum roseum 485 Heracleum roseum Stev. * NE 486 Heracleum sosnowskyi 487 Heracleum sosnowskyi Manden. * ხევსურის დიყი NE 488 Herminium monorchis (L.) R. Br. 489 Herniaria caucasica Rupr. 490 Hesperis matronalis L. ღამის ია NE 491 Hesperis voronovii N. Busch 492 Hieracium bauhinii Bess. 493 Hieracium erythrocarpoides Litv. et Zahn * DD 494 Hieracium hypeuryum Peter 495 Hieracium macrolepis Boiss. NE 496 Hieracium pilosella L. 497 Hieracium prenanthoides Vill. 498 Hieracium umbellatum L. 499 Hieracium vulgatum Fries 500 Hieracium erythrocarpoides DD 501 Hippophaë rhamnoides L. ქაცვი 502 Holcus lanatus L. თავთეთრა 503 Hordelymus europaeus (L.) Harz 504 Hordeum leporinum Link თაგვიყანა 505 Hordeum violaceum Boiss. et Huet. NA 506 Humulus lupulus L. სვია 507 Huperzia selago (L.) Bernh. LC 508 Hyoscyamus niger L. ლენცოფა 509 Hypericum androsaemum L. კორობელა 510 Hypericum hirsutum L. 511 Hypericum perforatum L. 512 Hypericum polygonifolium Rupr. 513 Hypericum ptamicifolium Spaech 514 Hypericum tetrapterum Fries 515 Hypericum xylosteifolium (Spach) N. Robson NE 516 Impatiens noli-tangere L. უკადრისა LC 517 Inula aspera Poir. 518 Inula britannica L. 519 Inula conyza DC. 520 Inula grandiflora Willd. DD 521 Inula helenium L. კულმუხო 522 Inula orientalis Lam. 523 Jasminum fruticans L. 524 Juncus articulatus L. LC 525 Juncus bufonius L. LC 526 Juncus effusus L. LC 527 Juncus inflexus L. LC 528 Juniperus hemisphaerica J. et G. Presl 529 Juniperus oblonga Bieb. 530 Juniperus sabina L. კაზაკური ღვია 531 Jurinea blanda (Bieb.) C. A. Mey. NE 532 Kemulariella rosea 533 Kemulariella rosea (Stev. ex Bieb.) Tamamsch. * NE 534 Kickxia caucasica (Muss.-Puschk. ex Spreng.) Kuprian. 535 Knautia montana (Bieb.) DC. 536 Kobresia humilis (C. A. Mey. ex Trautv.) Serg. 537 Kobresia schoenoides (C. A. Mey.) Steud. NE 538 Koeleria caucasica (Domin) B. Fedtsch. 539 Kohlrauschia prolifera (L.) Kunth 540 Lactuca saligna L. 541 Lactuca serriola L. ღორის ქადა 542 Lamium album L. ჯინჭრის დედა NE 543 Lamium maculatum (L.) L. წითელი ჯინჭრის დედა 544 Lamium tomentosum Willd. 545 Lappula squarrosa (Retz.) Dumort. 546 Lapsana communis L. 547 Lapsana grandiflora Bieb. 548 Laser trilobum (L.) Borkh. ტყიურა 549 Lathraea squamaria L. ჩაწყობილა 550 Lathyrus aphaca L. ყანის მატკვარცანა LC 551 Lathyrus hirsutus L. LC 552 Lathyrus pratensis L. მდელოს მატკვარცანა LC 553 Lathyrus roseus Stev. არჯაკელი LC 554 Laurocerasus officinalis M. Roem. წყავი LC 555 Lavatera thuringiaca L. ქატმი 556 Leontodon crispus Vill. 557 Leontodon danubialis Jacq. 558 Leontodon hispidus L. 559 Leonurus quinquelobatus Gilib. შავბალახა 560 Lepidium campestre (L.) R. Br. წიწმატელა 561 Lepidium ruderale L. 562 Lerchenfeldia flexuosa (L.) Schur 563 Leucanthemum vulgare Lam. მინდვრის გვირილა 564 Ligusticum alatum (Bieb.) Spreng. მარიამა 565 Ligustrum vulgare L. კვიდო 566 Lilium monadelphum 567 Lilium monadelphum Bieb. * DD 568 Limodorum abortivum (L.) Sw. 569 Linaria caucasigena 570 Linaria caucasigena Kem.-Nath. * 571 Linaria kantschavelii 572 Linaria kantschavelii Kem.-Nath. ** 573 Linaria vulgaris Mill. 574 Linum austriacum L. 575 Linum hypericifolium Salisb. NE 576 Linum nervosum Waldst. et Kit. 577 Listera ovata (L.) R. Br. 578 Lolium perenne L. ინგლისური კოინდარი 579 Lolium rigidum Gaudin ნამკალა 580 Lonicera caprifolium L. ჯიქა 581 Lonicera caucasica Pall. წერწა 582 Lotus caucasicus 583 Lotus caucasicus Kuprian. ex Juz. * NE 584 Lotus corniculatus L. 585 Luzula forsteri (Smith) DC. LC 586 Luzula multiflora (Retz.) Lej. 587 Luzula pseudosudetica (V. Krecz.) V. Krecz. 588 Luzula spicata (L.) DC. LC 589 Lycopsis orientalis L.  შავჩოხა 590 Lysimachia verticillaris Spreng. ცოცხმაგარა 591 Lythrum salicaria L. LC 592 Malus orientalis Uglitzk. მაჟალო DD 593 Malva neglecta Wallr. ბალბა 594 Malva sylvestris L. ბალბა 595 Matteuccia struthiopteris (L.) Tod. LC 596 Medicago arabica (L.) Hudson არაბული იონჯა LC 597 Medicago denticulata Willd. 598 Medicago lupulina L. სვიისებრი იონჯა 599 Medicago minima (L.) Bartalini ბირკიანი იონჯა 600 Medicago orbicularis (L.) Bartalini მრგვალი იონჯა 601 Melampyrum caucasicum Bunge * DD 602 Melampyrum caucasicum 603 Melandrium boissieri Schischk. სასტვენა 604 Melandrium noctiflorum (L.) Fries 605 Melica picta C. Koch 606 Melica uniflora Retz. 607 Melilotus officinalis (L.) Pall. ყვითელი ძიძო 608 Melissa officinalis L. ბარამბო 609 Mentha longifolia (L.) L. LC 610 Mentha pulegium L. ომბალო LC 611 Merendera trigyna (Adam) Woronow ენძელა 612 Mespilus germanica L. ზღმარტლი LC 613 Microstegium vimineum (Trin.) A. Camus # 614 Milium effusum L. 615 Milium schmidtianum C. Koch NE 616 Minuartia aizoides (Boiss.) Bornm. 617 Minuartia circassica (Albov) Woronow NE 618 Minuartia inamoena 619 Minuartia inamoena (C. A. Mey.) Woronow * LC 620 Minuartia oreina (Matff.) schischk. 621 Minuartia verna (L.) Hiern. DD 622 Minuartia woronowii Schischk. VU B2ab(ii,iii) 623 Moehringia trinervia (L.) Clairv. წიფლისძირა 624 Monocotyledones 625 Morus alba L. თუთა LC 626 Murbeckiella huetii (Boiss.) Rothm. NE 627 Muscari racemosum (L.) Mill. 628 Muscari szovitsianum Baker 629 Mycelis muralis (L.) Dumort. 630 Myosotis alpestris F. W. Schmidt LC 631 Myosotis amoena (Rupr.) Boiss. NE 632 Myosotis arvensis (L.) Hill 633 Myosotis caespitosa K. F. Schultz 634 Myosotis propinqua Fisch. et Mey. ex DC. 635 Myosotis ramosissima Rochel ex Schult. 636 Myosotis silvatica Ehrn. ex Hoffm. 637 Myosotis sparsiflora Pohl 638 Myosoton aquaticum (L.) Moench 639 Nardus stricta L. ძიგვა 640 Nasturtium officinale R. Br. წყლის წიწმატი LC 641 Neottia nidus-avis (L.) Rich. ჩიტიბუდა LC 642 Nepeta cataria L. კატაპიტნა 643 Nepeta grandiflora Bieb. 644 Nonea setosa 645 Notholaena marantae (L.) Desv. 646 Odontites vulgaris Moench 647 Omphalodes rupestris 648 Omphalodes rupestris Rupr. ex Biss. * NE 649 Ophioglossum lusitanicum L. LC 650 Ophioglossum vulgatum L. გველის ენა 651 Ophrys oestrifera Bieb. ფუტკრის დედა 652 Oplismenus undulatifolius (Ard.) Beauv. მჭადა 653 Orchis coriophora L. NT 654 Orchis mascula (L.) L. 655 Oreopteris limbosperma (All.) Holub 656 Origanum vulgare L. თავშავა 657 Ornithogalum magnum 658 Ornithogalum magnum Krasch. et Schischk. * VU B2ab(i,ii,iii,iv) 659 Ornithogalum schmalhausenii Albov * DD 660 Ornithogalum woronowii Krasch. * იმერული ძაღლნიორა 661 Ornithogalum schmalhausenii 662 Ornithogalum woronowii 663 Orobanche caryophyllacea Smith 664 Orobanche ramosa L. თამბაქოს კელაპტარა 665 Orobus aureus Stev. LC 666 Orobus cyaneus Stev. VU 667 Orobus hirsutus L. LC 668 Oxalis acetosella L. მჟაველა 669 Oxalis corniculata L. მჟაველა 670 Oxyria elatior R. Br. ex Meisan. 671 Oxytropis cyanea Bieb. DD 672 Pachyphragma macrophyllum (Hoffm.) N. Busch ხახია NE 673 Padus avium Mill. LC 674 Paeonia caucasica 675 Paeonia caucasica (Schipcz.) Schipcz. * LC 676 Paeonia lagodechiana 677 Paeonia lagodechiana Kem.-Nath. * ## NT 678 Paeonia mlokosewitschii Lomak. * ## VU B1ab(iii,v)+2ab(iii,v) 679 Paeonia mlokosewitschii 680 Paliurus spina-christi Mill. ძეძვი 681 Papaver commutatum Fisch. et Mey. 682 Papaver orientale L. NE 683 Parentucella latifolia (L.) Caruel 684 Parietaria judaica L. კედლისპირა 685 Parietaria officinalis L. 686 Parietaria serbica Pančič 687 Paris incompleta Bieb. ხარისთვალა 688 Paspalum dilatatum Poir. # 689 Paspalum paspaloides (Michx.) Schribn. # 690 Pastinaca armena Fisch. et Mey. NE 691 Paulovnia tomentosa Thunb. ხებუერა 692 Pedicularis condensata Bieb. 693 Pedicularis crassirostris Bunge * NE 694 Pedicularis sibthorpii Boiss. 695 Pedicularis wilhelmsiana Fisch. ex Bieb. NE 696 Pedicularis crassirostris 697 Perilla nankinensis (Lour.) Decne. * წითელი ჯინჭრის 698 Periploca graeca L. ღვედკეცი 699 Petasites albus (L.) Gaertn. 700 Petrorhagia saxifraga (L.) Link 701 Peucedanum caucasicum (Bieb.) C. Koch NE 702 Phegoteris connectilis (Michx.) Watt 703 Philadelphus caucasicus Koehne უცვეთელა NE 704 Phleum alpinum L. LC 705 Phleum montanum C. Koch LC 706 Phleum paniculatum Huds. 707 Phleum phleoides (L.) Karst. LC 708 Phleum pratense L. ტიმოთელა 709 Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. LC 710 Phyllitis scolopendrium (L.) Newn. ირმის-ენა 711 Physalis alkekengi L. ონტკოფა 712 Physospermum cornubiense (L.) DC. 713 Phytolaca americana L. # ჭიაფერა 714 Picris hieracioides L. 715 Picris strigosa Bieb. 716 Pimpinella affinis Ledeb. ანისული 717 Pimpinella rhodantha Boiss. ანისული 718 Pimpinella saxifraga L. ანისული 719 Pimpinella tripartita Kalen. ანისული 720 Pinus sosnowskyi Nakai კავკასიური ფიჭვი 721 Piptatherum virescens (Trin.) Boiss. 722 Plantago altissima L. 723 Plantago caucasica (Decne.) V. Papava 724 Plantago lanceolata L. ლანცეტა LC 725 Plantago major L. მრავალძარღვა LC 726 Plantago saxatilis Bieb. 727 Platanthera chlorantha (Cust.) Reichenb. fil. ორფოთოლა LC 728 Poa alpina L. 729 Poa annua L. ერთწლოვანი თივაქასრა LC 730 Poa bulbosa L. ბოლქვიანი თივაქასრა 731 Poa caucasica 732 Poa caucasica Trin. * NE 733 Poa longifolia Trin. 734 Poa nemoralis L. ტყის თივაქასრა 735 Poa pratensis L. მდელოს თივაქასრა LC 736 Poa trivialis L. ჩვეულებრივი თივაქასრა 737 Polygala alpicola Rupr. NE 738 Polygala amoenissima Tamamsch. DD 739 Polygala transcaucasica Tamamsch. LC 740 Polygonatum glaberrimum C. Koch სვინტრი NE 741 Polygonatum polyanthemum (Bieb.) A. Dietr. სვინტრი 742 Polygonatum verticillatum (L.) All. მთის სვინტრი 743 Polygonum alpinum All. წართხალი 744 Polygonum aviculare L. 745 Polygonum convolvulus L.  ყანის ჭლექი 746 Polygonum dumetorum L. ღობისძირა 747 Polygonum hydropiper L. წალიკა LC 748 Polygonum monspeliense Thieb. ex Pers. 749 Polygonum panjutinii 750 Polygonum panjutinii Charkev. * LC 751 Polypodium australe Fée 752 Polypodium vulgare L. კილამურა 753 Polypogon semiverticillatus (Forsak.) Hyl. LC 754 Polystichum aculeatum (L.) Roth 755 Polystichum braunii (Spenn.) Fée 756 Polystichum lonchitis (L.) Roth 757 Polystichum setiferum (Forsak.) More ex Woynar 758 Populus canescens (Ait.) Smith 759 Populus nigra L. ოფი DD 760 Populus tremula L. ვერხვი LC 761 Portulaca oleracea L. დანდური LC 762 Porulaceae 763 Potentilla argentea L. 764 Potentilla canescens Bess. 765 Potentilla caucasica 766 Potentilla caucasica Juz. * DD 767 Potentilla crantzii (Crantz) G. Beck. ex Fritsch 768 Potentilla erecta (L.) Raeusch. ოთხფურცელა მარწყვა ბალახი 769 Potentilla gelida C. A. Mey. 770 Potentilla micrantha Ramond. ex DC. 771 Potentilla recta L. 772 Potentilla reptans L. მარწყვაბალახი 773 Potentilla ruprechtii Boiss. NE 774 Poterium polyganum Waldst. et Kit. 775 Primula algida Adam 776 Primula juliae 777 Primula juliae Kusn. * ## EN B1ab(ii,iii) 778 Primula macrocalyx Bunge 779 Primula woronowii ტყის ფურისულა 780 Primula woronowii Losinsk. * NE 781 Prunella laciniata (L.) L. 782 Prunella vulgaris L. LC 783 Prunus divaricata Ledeb. ტყემალი DD 784 Prunus spinosa L. კვრინჩხი LC 785 Psephellus dealbatus (Willd.) Boiss. NE 786 Pteridium tauricum (G. Presl) V. Krecz. ეწრის გვიმრა 787 Pterocaria pterocarpa (Michx.) Kunth ex I. Iljinsk. ## VU  788 Pulsatilla violacea Rupr. * მედგარი NE 789 Puschkinia scilloides Adam 790 Pyracantha coccinea (L.) Roem. ჩიტავაშლა 791 Pyrethrum carneum Bieb. წითელი გვირილა NE 792 Pyrethrum coccineum (Willd.) Worosch. 793 Pyrethrum leptophyllum Stev. ex Bieb. * NE 794 Pyrethrum macrophyllum (Waldst. et Kit.) Willd. სამტატა 795 Pyrethrum parthenifolium Willd. საჭარა 796 Pyrethrum leptophyllum 797 Pyrola minor L. 798 Pyrus caucasica Fed. პანტა 799 Quercus iberica Stev. ქართული მუხა 800 Quercus macranthera Fisch. et Mey. ex Hohen. ## მაღალმთის მუხა LC VU 801 Quercus pedunculiflora C. Koch ## VU 802 Ranunculus acutilobus 803 Ranunculus acutilobus Ledeb. * 804 Ranunculus arvensis L. ყანის ბაია 805 Ranunculus buhsei Boiss. NE 806 Ranunculus bulbosus L. 807 Ranunculus caucasicus 808 Ranunculus caucasicus Bieb. * DD 809 Ranunculus elegans 810 Ranunculus elegans C. Koch * NE 811 Ranunculus illyricus L. ანდრიაპაპა 812 Ranunculus meyeranus Rupr. 813 Ranunculus muricatus L. დუგუმი 814 Ranunculus oreophilus Bieb. 815 Ranunculus osseticus Ovcz. 816 Ranunculus repens L. ნიახურა 817 Ranunculus trachycarpus Fisch. ey Mey. 818 Ranunculus transcaucasicus Kem.-Nath. * 819 Ranunculus transcaucasicus 820 Rhamnus cathartica L. ხეშავი LC 821 Rhamnus pallasii Fisch. et Mey. შავჯაგა NE 822 Rhinanthus minor L. 823 Rhinanthus subulatus (Chabert) Soό 824 Rhinanthus vernalis (Zing.) Schischk. et Serg. , 825 Rhododendron caucasicum Pall. დეკა NE 826 Rhododendron luteum Sweet იელი 827 Rhus coriaria L. თუთუბო LC 828 Rhynchocorys elephas (L.) Griseb. 829 Rhynchocorys stricta (C. Koch) Albov NE 830 Ribes biebersteinii Berl. ex DC. კლდის მოცხარი 831 Robinia pseudoacacia L. ეკლის ხე,ცრუაკაცია LC 832 Rorippa islandica (Oeder ex Murr.) Borb. LC 833 Rosa canina L. ასკილი 834 Rosa corymbifera Borkh. 835 Rosa mollis Smith 836 Rosa pulverulenta Bieb. NE 837 Rosa teberdensis 838 Rosa teberdensis Chrschan. * LC 839 Rubus caesius L. ძაღლმაყვალა 840 Rubus candicans Weihe 841 Rubus canescens DC. 842 Rubus charadzeae Sanadze *** DD 843 Rubus dolichocarpus Juz. * ძუძუმაყვალა LC 844 Rubus georgicus Focke * LC 845 Rubus idaeus L. ჟოლო 846 Rubus kacheticus 847 Rubus kacheticus Sanadze *** DD 848 Rubus ketzkhovelii Sanadze *** DD 849 Rubus kudagorensis Sanadze *** DD 850 Rubus longipetiolatus Sanadze *** DD 851 Rubus saxatilis L. 852 Rumex acetosella L. 853 Rumex alpestris Jacq. 854 Rumex alpinus L. მთის ღოლო 855 Rumex conglomeratus Murr. ღოლოშმაგა 856 Rumex crispus L. ჩვეულებრივი ღოლო 857 Rumex euxinus Klok. 858 Rumex obusifolius L. 859 Rutaceae 860 Sagina procumbens L. 861 Sagina saginoides (L.) Karst. 862 Salix alba L. წნორი DD LC 863 Salix caprea L. მდგნალი LC 864 Salix caucasica Anderss. 865 Salix kazbekensis A. Skvorts. * 866 Salix pseudomedemii E. Wolf 867 Salix triandra L. LC 868 Salvia glutinosa L. 869 Salvia verticillata L. დაჯირა 870 Sambucus ebulus L. ანწლი 871 Sambucus nigra L. დიდგულა 872 Sanicula europaea L. ქრისტესბეჭედა 873 Saponaria officinalis L. საპონა 874 Saxifraga cartilaginea Willd. NE 875 Saxifraga cymbalaria L. 876 Saxifraga exarata Vill. 877 Saxifraga juniperifolia Adam 878 Saxifraga kolenatiana Regel DD 879 Saxifraga moschata Vulfen 880 Saxifraga sibirica L. 881 Saxifraga sibirica Bieb. ცისფოლიო 882 Scabiosa columbaria L. 883 Scabiosa georgica 884 Scabiosa georgica Sulak. * LC 885 Scabiosa owerinii 886 Scabiosa owerinii Boiss. * NE 887 Scilla bifolia L. 888 Scilla sibirica Haw. var. gracilis Grossh. 889 Scilla vinogradowii Sosn. ** 890 Scleranthus annuus L. 891 Scleranthus polycarpos L. 892 Scleranthus uncinatus Schur 893 Scrophularia divaricata Ledeb. * 894 Scrophularia lateriflora Trautv. * NE 895 Scrophularia minima 896 Scrophularia minima Bieb. * NE 897 Scrophularia nodosa L. შავწამალა 898 Scrophularia olympica Boiss. 899 Scrophularia rupestria Bieb. ex Willd. 900 Scrophularia scopolii Hoppe ex Pers. NE 901 Scrophularia umbrosa Dumort. LC 902 Scrophularia variegata Bieb. 903 Scrophularia divaricata 904 Scrophularia lateriflora 905 Scrophulariaceae 906 Sedum caucasicum (Grossh.) Boriss. კლდისდუმა DD 907 Sedum gracile C. A. Met. NE 908 Sedum hispanicum L. 909 Sedum involucratum Bieb. NE 910 Sedum oppositifolium Sims NE 911 Sedum pallidum Bieb. ფუნთუშა 912 Sedum spurium Bieb. NE 913 Sedum stoloniferum S. G. Gmel. მსუქანა 914 Sedum tenellum Bieb. 915 Selaginelaceae 916 Selaginella helvetica (L.) Spring 917 Sempervivum caucasicum Rupr. ex Boiss. * NE 918 Sempervivum caucasicum 919 Senecio cladobotrys 920 Senecio cladobotrys Ledeb. * LC 921 Senecio propinquus 922 Senecio propinquus Schischk. * 923 Senecio rhombifolius 924 Senecio rhombifolius (Willd.) Sch. Bip. * ## NE 925 Senecio subfloccosus 926 Senecio subfloccosus Schischk. * DD 927 Senecio taraxacifolius (Bieb.) DC. 928 Senecio vernalis Walldst. et Kit. გაზაფხულის თავყვითელა 929 Serratula quinquefolia Bieb. ex Willd. ირმისმხალა 930 Seseli peucedanoides (Bieb.) K.-Pol. 931 Seseli transcaucasicum (Schischk.) M. Pimen. et Sdobnina 932 Setaria glauca (L.) Beauv. ყვითელი ძურწა 933 Setaria verticillata (L.) Beauv. ნამდვილი ძურწა 934 Setaria viridis (L.) Beauv. მწვანე ძურწა 935 Sibbaldia parviflora Willd. ფესვმაგარა 936 Sibbaldia semiglabra C. A. Mey. ფესვმაგარა 937 Sigesbeckia orientalis L. 938 Silene compacta Fisch. ex Hornem. ლამაზა 939 Silene dagestanica 940 Silene dagestanica Rupr. * 941 Silene galica L. 942 Silene italica (L.) Pers. 943 Silene lacera 944 Silene lacera (Stev.) sims * ქვიშა მხალი LC 945 Silene linearifolia 946 Silene linearifolia Otth * NE 947 Silene multifida (Adam) Rohrb. ტყის ქოთანა 948 Silene ruprechtii Schischk. 949 Silene wallichiana Klotzsch ჭყიპანტა 950 Sisimbrium officinale 951 Sisymbrium loeselii L. გონგოლა 952 Sisymbrium officinale (L.) Scop. ღორღორა 953 Sium sisaroideum DC. LC 954 Smilax excelsa L. ეკალღიჭი 955 Smyrnium perfoliatum L. 956 Sobolewskia cauc. (Rupr.) N. Busch **** LC 957 Solanum nigrum L. ძაღლყურძენა 958 Solanum pseudopersicum Pojark. 959 Solenantus biebersteinii DC. 960 Solidago virgaurea L. 961 Sonchus asper (L.) Hill 962 Sonchus oleraceaus L. 963 Sorbus caucasigena ცირცელი 964 Sorbus caucasigena Komarov ex Gatsch. * DD 965 Sorghum halepense (L.) Pers. შალაფა 966 Spiraea hypericifolia L. 967 Stachys germanica L. 968 Stachys spectabilis Choisy ex DC. 969 Stachys sylvatica L. 970 Staphylea pinnata L. ## ჩვეულებრივი ჯონჯოლი LC 971 Stellaria anagalloides 972 Stellaria anagalloides C. A. Mey. * DD 973 Stellaria holostea L. ტყის ჟუნჟრუკი 974 Stellaria media (L.) Vill. ჟუნჟრუკი 975 Stellaria neglecta Weihe 976 Swertia iberica Fisch. ex C. A. Mey. გაბლუარა NE LC 977 Swida australis (C. A. Mey.) Pojark. ex Grossh. 978 Symphytum asperum 979 Symphytum asperum Lepech. * ლაშქარა 980 Symphytum caucasicum Bieb. * ლაშქარა 981 Symphytum caucasicum 982 Tamaricaceae 983 Tamarix ramosissima Ledeb. LC 984 Tamus communis L. ძაღლის სატაცური 985 Taraxacum porphyranthum Boiss. NE 986 Taraxacum praticola Schischk. DD 987 Taraxacum stevenii DC. 988 Taxus baccata L. ურთხელი LC VU  989 Telekia speciosa (Schreb.) Baumg. 990 Teucrium hircanicum L. 991 Teucrium nuchense C. Koch LC 992 Thalictrum buschianum Kem.-Nath. 993 Thalictrum collinum Wallr. 994 Thalictrum foetidum L. სამატლე 995 Thelypteridaceae 996 Thelypteris palustris Schott LC 997 Thlaspi arvense L. ქუთქუთა 998 Thlaspi perfoliatum L. 999 Thymelaceae 1000 Thymus caucasicus Willd. ex Ronn. * NE 1001 Thymus nummularius 1002 Thymus nummularius Bieb. * NE 1003 Thymus transcaucasicus Ronn. 1004 Thymus caucasicus 1005 Tilia begoniifolia Stev. LC 1006 Tiliaceae 1007 Torilis japonica (Houtt.) DC. 1008 Trachystemon orientalis (L.) G. Don fil. 1009 Tragopogon graminifolius DC. 1010 Tragopogon reticulatus Boiss. et Huet 1011 Traunsteinera sphaerica (Bieb.) Schlechter NE 1012 Tribulus terrestris L. ვუროსთავი LC 1013 Trifolium ambiguum Bieb. ცხვრის სამყურა 1014 Trifolium arvense L. ბურტყლასამყურა 1015 Trifolium aureum Poll. 1016 Trifolium campestre Schreb. 1017 Trifolium canescens Willd. ჭაღარა სამყურა LC 1018 Trifolium glomeratum L. 1019 Trifolium hybridum L. შვედური სამყურა 1020 Trifolium medium L. ტყის სამყურა 1021 Trifolium pratense L. წითელი სამყურა LC 1022 Trifolium repens L. თეთრი სამყურა 1023 Trifolium ruprechtii Tamam. et Fed. NE 1024 Trifolium trichocephalum Bieb. ბანჯგვლიანი სამყურა 1025 Trifolium tumens Stev. 1026 Tripleurospermum caucasicum (Willd.) Hayek 1027 Tripleurospermum subnivale Pobed. 1028 Trisetum flavescens (L.) Beauv. ოქროშვრია LC 1029 Trisetum rigidum (Bieb.) roem. et Schult. 1030 Trisetum spicatum (L.) K. Richt. 1031 Trolius patulus Salisb. უძოვარა 1032 Turritis glabra L. 1033 Tussilago farfara L. ვირისტერფა 1034 Ulmaceae 1035 Ulmus carpinifolia Rupp. ex Suchow ## 1036 Ulmus glabra Huds. ## თელა VU VU  1037 Urtica dioica L. ჯინჭარი LC 1038 Urticaceae 1039 Vaccaria hispanica (Will.) Rauschert 1040 Vacciniaceae 1041 Vaccinium arctostaphylos L. მაღალი მოცვი 1042 Vaccinium myrtillus L. მოცვი 1043 Valeriana alliariifolia Adam 1044 Valeriana alpestris Stev. 1045 Valeriana cardamines Bieb. * NE 1046 Valeriana officinalis L. კატაბალახა 1047 Valeriana saxicola 1048 Valeriana saxicola C. A. Mey. * NE 1049 Valeriana tiliifolia Troitzk. სასტვირია DD 1050 Valerianaceae 1051 Valerianella locusta (L.) Latterade 1052 Varleriana cardamines 1053 Veratrum lobelianum Bernh. შხამა 1054 Verbascum blattaria L. გულსოსანა 1055 Verbascum laxum Filar. et Jav. 1056 Verbascum orientale (L.) All. 1057 Verbascum phlomoides L. 1058 Verbascum pyramidatum Bieb. 1059 Verbascum thapsus L. 1060 Veronica anagallis-aquatica L. ჩაღანდრი LC 1061 Veronica arvensis L. 1062 Veronica beccabunga L. ჩაღანდრი LC 1063 Veronica caucasica 1064 Veronica caucasica Bieb. * NE 1065 Veronica chamaedrys L. 1066 Veronica crista-galli Stev. NE 1067 Veronica filiformis Smith 1068 Veronica gentianoides Vahl 1069 Veronica magna M. Fisch. 1070 Veronica minuta 1071 Veronica minuta C. A. Mey. * 1072 Veronica multifida L. 1073 Veronica officinalis L. დედოფლისთითა 1074 Veronica peduncularis Bieb. 1075 Veronica persica Poir. ბოსტნის ია 1076 Veronica petraea 1077 Veronica petraea (Bieb.) Stev. * NE 1078 Veronica polita Fries ჭიკარტი 1079 Veronica schistosa 1080 Veronica schistosa E. Busch * LC 1081 Veronica serpyllifolia L. LC 1082 Viburnum opulus L. ძახველი 1083 Vicia angustifolia Reichard LC 1084 Vicia balansae Boiss. LC 1085 Vicia cassubica L. LC 1086 Vicia cordata Wulf. ex Hoppe 1087 Vicia crocea (Deasf.) Fritsch 1088 Vicia grossheimii 1089 Vicia grossheimii Ekvtim. * NE 1090 Vicia hirsuta (L.) S. F. Gray ბეზვიანი ცერცველა 1091 Vicia sativa L. ჩვეულებრივი ცერცველა LC 1092 Vicia tetrasperma (L.) Schreb. 1093 Vinca herbacea Waldst. et Kit. 1094 Vincetoxicum rehmannii Boiss. 1095 Vincetoxicum scandens Somm. et Levier 1096 Viola alba Bess. 1097 Viola arvensis Murr. ყანის ია 1098 Viola canina L. 1099 Viola kitaibeliana Schult. ჩიტის ია 1100 Viola minuta 1101 Viola minuta Bieb. * LC 1102 Viola nemausensis Jord. 1103 Viola odorata L. 1104 Viola reichenbachiana Jord. ex Boreau 1105 Viscum album L. ფითრი 1106 Vitis sylvestris C. C. Gmel. ## უსურვაზი 1107 Vitis vinifera L. ჩვეულებრივი ვაზი LC 1108 Vulpia myuros (L.) C. C. Gmel. 1109 Woodsia alpina (Bolt.) S. F. Gray 1110 Woodsia fragilis (Trev.) Moore NE NT 1111 Xanthium spinosum L. # ცეცხლეკალა 1112 Xanthium strumarium L. ღორის ბირკა 1113 Zygophyllum fabago L. ორყურა 1114 Juglans regia L. ## ჩვეულებრივი კაკლის ხე LC VU  1115 Sorbus fedorovii Zaikonn. DD 1116 Sorbus graeca (Spach) Lodd. ex Schauer ამპურა LC 1117 Sorbus subfusca 1118 Sorbus subfusca (Ledeb.) Boiss. * გოგოსა LC 1119 Sorbus torminalis (L.) Crantz თამელი LC დანართი 12. ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე გავრცელებული სოკოები ლათინური სახელწოდება ქართული სახელწოდება 1 Abortiporus biennis (Bull.) Singer − 2 Aecidium convallariae Schumach. ჟანგა 3 Aescidium ranunculacearum DC. ჟანგა 4 Agaricus arvensis Schaeff. მინდვრის ქამა 5 Agaricus campestrisL. მდელოს ქამა 6 Agaricus placomyces Peck ჭრელი ქამა 7 Agaricus silvaticus Schaeff. ტყის ქამა 8 Agrocybe praecox (Pers.) Fayod ადრეულა აგროციბე 9 Amanita citrina Pers. ბილწა სოკო 10 Amanita gemmata(Fr.) Bertill. ყვითელი ბილწა სოკო 11 Amanita muscaria(L.) Lam. ცადამაყვანა 12 Amanita ovoidea (Bull.) Link − 13 Amanita pantherina(DC.) Krombh. თავჭედილა 14 Amanita phalloidesSecr. შხამა 15 Amanita rubescensPers. მარწყვიო 16 Amanita vaginata(Bull.) Lam. რუხი ლივლივა 17 Anthostoma atropunctatum(Schwein.) Sacc. − 18 Armillariella mellea(Vahl) P. Karst. მანჭკვალა 19 Astraeus hygrometricus(Pers.) Morgan მიწისვარსკვლავა 20 Auricularia cornea Ehrenb. − 21 Auricularia mesenterica(Dicks.) Pers. − 22 Bjerkandera adusta(Willd.) P. Karst. − 23 Bolbitius vitellinus (Pers.) Fr. − 24 Boletus edulisBull. დათვის სოკო 25 Boletus erythropus Pers. წითელფეხა მუხისძირა 26 Botryosphaeria berengerianaDe Not. − 27 Bovista graveolensSchwalb − 28 Bovista nigrescens Pers. შავი ფშუკუნა 29 Bovista plumbeaPers. ტყვიისფერი ფშუკუნა 30 Calocera viscosa(Pers.) Fr. − 31 Calocybe ionides(Bull.) Kühner − 32 Calvatia caelata(Bull.) Morgan − 33 Calvatia candida(Rostk.) Hollós თეთრი თავაკა 34 Cantharellus caucasicus Nahutzr. კავკასიური მიქლიო 35 Cantharellus cibariusFr. მიქლიო (ქათამბარკალა) 36 Ceratocystis ulmi(Buisman) C. Moreau − 37 Cerrena unicolor(Bull.) Murrill − 38 Chaetoporus corticola(Fr.) Bondartsev & Singer − 39 Chaetoporus euporus (P.Karst.) P.Karst. − 40 Cintractia caricis(Pers.) Magnus − 41 Clavariadelphus pistillaris(L.) Donk ფილისქვისებრი სოკო 42 Claviceps microcephala(Wallr.) Tul. − 43 Climacodon pulcherrimus(Berk. & M.A. Curtis) Nikol. − 44 Clithris quercina(Fr.) P. Karst. − 45 Clitocybe geotropa(Bull.) Quél. − 46 Clitocybe nebularis(Batsch) P. Kumm. მინდვრის სოკო 47 Clitocybe odora (Bull.) P. Kumm. სურნელოვანი კლიტოციბე 48 Clitopilus prunulus(Scop.) P. Kumm. ალუბლისძირა 49 Coccomyces coronatus(Schumach.) De Not. − 50 Coleosporium datiscaeTranzschel − 51 Coleosporium inulaeRabenh. − 52 Coleosporium senecionis (Pers.) Fr. − 53 Coleosporium telekiaeThüm. − 54 Coleosporium tussilaginis(Pers.) Lév. − 55 Collybia cirrhata(Schumach.) Quél. − 56 Collybia confluens(Pers.) P. Kumm. − 57 Collybia dryophila(Bull.) P. Kumm. გაზაფხულის მანჭკვალა 58 Collybia peronata(Bolton) P. Kumm. − 59 Coprinus disseminatus(Pers.) Gray − 60 Coprinus micaceus(Bull.) Fr. მგლის სოკო 61 Coprinus silvaticus Peck − 62 Coriolus hirsutus(Wulfen) Pat. − 63 Coriolus pubescens(Schumach.) Quél. − 64 Coriolus versicolor(L.) Quél. − 65 Coriolus zonatus (Nees) Quél. − 66 Cortinarius bovinusFr. − 67 Cortinarius castaneus(Bull.) Fr. − 68 Cortinarius glandicolor (Fr.) Fr. − 69 Craterellus cornucopioides(L.) Pers. ძაბრა სოკო 70 Crepidotus applanatus(Pers.) P. Kumm. − 71 Crepidotus cesatii (Rabenh.) Sacc. − 72 Crepidotus mollis(Schaeff.) Staude − 73 Crepidotus nephrodes(Berk. & M.A. Curtis) Sacc. − 74 Cucurbitaria juglandis Fuckel − 75 Cudonia circinans(Pers.) Fr. − 76 Cyathus striatus(Pers.) Fr. ჩიტისბუდა 77 Daedalea quercina(L.) Pers. − 78 Daedaleopsis confragosa(Bolton) J. Schröt. − 79 Daldinia concentrica(Bolton) Ces. & De Not. − 80 Diachora onobrychidis(DC.) Jul. Müll. − 81 Diaporthe juglandina (Fuckel) Nitschke − 82 Diatrype stigma(Hoffm.) Fr. − 83 Discina venosa(Pers.) Fr. − 84 Entyloma fuscumJ. Schröt. − 85 Epichloe typhina(Pers.) Tul. & C. Tul. − 86 Erysiphe cichoracearumDC. ნაცროვანი სოკო 87 Erysiphe communis(Wallr.) Schltdl. ნაცროვანი სოკო 88 Erysiphe labiatarum Chevall. ნაცროვანი სოკო 89 Erysiphe umbelliferarum(Lév.) de Bary ნაცროვანი სოკო 90 Exobasidium discoideum Ellis − 91 Fistulina hepatica(Schaeff.) With. ღვიძლა სოკო 92 Flammulina velutipes(Curtis) Singer ზამთრის სოკო 93 Fomes fomentarius(L.) Fr. − 94 Fomitopsis pinicola(Sw.) P. Karst. − 95 Galerina unicolor(Vahl) Singer − 96 Ganoderma applanatum(Pers.) Pat. − 97 Ganoderma lucidum(Curtis) P. Karst. − 98 Geastrum fimbriatumFr. ფოჩებიანი მიწისვარსკვლავა 99 Gnomonia leptostyla(Fr.) Ces. & De Not. − 100 Gymnopilus penetrans (Rabenh.) Sacc. − 101 Gymnosporangium clavariiformeDietel ჟანგა 102 Gymnosporangium confusumDietel ჟანგა 103 Gymnosporangium juniperinumShirai ჟანგა 104 Gymnosporangium juniperiS. Ito ჟანგა 105 Gymnosporangium sabinae(Dicks.) G. Winter ჟანგა 106 Hebeloma crustuliniforme (Bull.) Quél. ცრუხრაშუნა 107 Hebeloma sacchariolens Quél. − 108 Helotium citrinum (Hedw.) Fr. − 109 Helotium herbarum(Pers.) Fr. − 110 Helvella acetabulum(L.) Quél. − 111 Helvella lacunosa Afzel. უნაგირა სოკო 112 Hericium coralloides(Scop.) Pers. ირმისბაწარა 113 Hericium erinaceum (Bull.) Pers. გულა სოკო 114 Heterosphaeria patella (Tode) Grev. − 115 Hirschioporus pargamenus (Fr.) Bondartsev & Singer − 116 Hohenbuehelia geogenia (DC.) Singer − 117 Hohenbuehelia petaloides (Bull.) Schulzer − 118 Hydnum repandumL. ირმისტუჩა 119 Hygrocybe acutoconica (Clem.) Singer − 120 Hygrocybe coccinea(Schaeff.) P. Kumm. წითელი ჰიგროციბე 121 Hygrophorus olivaceoalbus(Fr.) Fr. − 122 Hymenochaete tabacina(Sowerby) Lév. − 123 Hymenoscypha virgultorum(Vahl) W. Phillips − 124 Hypholoma fasciculare (Huds.) P. Kumm. მანჭკვალას მატყუარა 125 Hypholoma sublateritium(Schaeff.) Quél. ცრუმანჭკვალა 126 Hypoderma commune(Fr.) Duby − 127 Hypospila pustula(Pers.) P. Karst. − 128 Hypoxylon coccineumBull. − 129 Hypoxylon fuscum(Pers.) Fr. − 130 Hypoxylon serpens (Pers.) J. Kickx f. − 131 Inocybe geophylla(Bull.) P. Kumm. მიწისეული ბოჭკოვანა 132 Inonotus cuticularis(Bull.) P. Karst. − 133 Irpex lacteus(Fr.) Fr. − 134 Kuehneromyces mutabilis(Schaeff.) Singer & A.H. Sm. ზაფხულის მანჭკვალა 135 Laccaria laccata(Scop.) Cooke მარტიო 136 Lachnum bicolor(Bull.) P. Karst. − 137 Lachnum controversum(Cooke) Rehm − 138 Lachnum helotioidesRehm − 139 Lactarius blennius (Fr.) Fr. − 140 Lactarius circellatus Fr. − 141 Lactarius flexuosus(Pers.) Gray ნაცარა 142 Lactarius fuliginosus(Fr.) Fr. − 143 Lactarius insulsus(Fr.) Fr. − 144 Lactarius piperatus(L.) Pers. არყა 145 Lactarius quietus(Fr.) Fr. − 146 Lactarius scrobiculatus(Scop.) Fr. ყვითელი პაჭიჭა 147 Lactarius subdulcis(Pers.) Gray − 148 Lactarius vellereus(Fr.) Fr. სავარცხელა 149 Lactarius volemus(Fr.) Fr. ჭეჭკეტა 150 Laetiporus sulphureus (Bull.) Murrill ყვითელი აბედა 151 Lasiobotrys lonicerae(Fr.) Kunze − 152 Leccinum crocipodium (Letell.) Watling ბებერა სოკო 153 Leccinum scabrum(Bull.) Gray არყისძირა 154 Lentinellus ursinus (Fr.) Kühner − 155 Lentinellus vulpinus (Sowerby) Kühner & Maire − 156 Lenzites betulina (L.) Fr. − 157 Leotia gelatinosa Hill − 158 Lepiota clypeolaria (Bull.) P. Kumm. ფარისებრი ლეპიოტა 159 Leptosphaeria doliolum(Pers.) Ces. & De Not. − 160 Leucopaxillus giganteus(Sowerby) Singer გიგანტური ლეუკოპაქსილუსი 161 Leveillula datiscaGolovin − 162 Lophiostoma elegans(Fabre) Sacc. − 163 Lycoperdon acuminatumBerk. & M.A. Curtis − 164 Lycoperdon perlatumPers. ხორკლებიანი გუდაფშუკა 165 Lycoperdon pyriforme Schaeff. მსხლისებრი გუდაფშუკა 166 Macrolepiota procera(Scop.) Singer წეროსწვივა (მგზავრიო) 167 Macrolepiota rhacodes(Vittad.) Singer რბილობწითელა წეროსწვივა 168 Mamiania coryli De Not. − 169 Mamiania fimbriata(Pers.) Ces. & De Not. − 170 Marasmiellus ramealis(Bull.) Singer − 171 Marasmius alliaceus(Jacq.) Fr. სანელებელა 172 Marasmius bulliardiiQuél. − 173 Marasmius cohaerens(Pers.) Cooke & Quél. − 174 Marasmius oreades(Bolton) Fr. ჯიმლა (წკრიალა სოკო) 175 Massaria scoriadea(Fr.) Cooke − 176 Melampsora alliiKleb. − 177 Melampsora betulinaG. Winter − 178 Melampsora euphorbiae (Ficinus & C. Schub.) Castagne − 179 Melampsora laricis-populina Kleb. − 180 Melampsora magnusianaG.H. Wagner − 181 Melampsora salicinaDesm. − 182 Melampsora tremulaeTul. & C. Tul. − 183 Melogramma bulliardiiTul. & C. Tul. − 184 Merulius tremellosusSchrad. − 185 Microsphaera alphitoidesGriffon & Maubl. − 186 Microsphaera berberidis(DC.) Lév. − 187 Mycena alcalina(Fr.) P. Kumm. − 188 Mycena corticola (Pers.) Gray − 189 Mycena crocata (Schrad.) P. Kumm. − 190 Mycena galericulata(Scop.) Gray ჩაჩისებრი მიცენა 191 Mycena polygramma(Bull.) Gray ფეხწიბოიანი მიცენა 192 Mycena pura(Pers.) P. Kumm. ლურჯი მიცენა 193 Mycena sanguinolenta(Alb. & Schwein.) P. Kumm. − 194 Mycena supina(Fr.) Quél. − 195 Mycoleptodon fuscoater(Fr.) Pilát − 196 Mycosphaerella fagi(Auersw.) Lindau − 197 Mycosphaerella morifolia(Pass.) Cruchet − 198 Mycosphaerella punctiformis(Pers.) Starbäck − 199 Mycosphaerella sentina(Fr.) J. Schröt. − 200 Myriostoma coliforme(Dicks.) Corda − 201 Nectria cinnabarina(Tode) Fr. − 202 Nectria ditissimaTul. & C. Tul. − 203 Nectria episphaeria(Tode) Fr. − 204 Nummularia repanda(Fr.) Nitschke − 205 Odontia arguta(Fr.) Quél. − 206 Odontia hydnoides(Cooke & Massee) Höhn. − 207 Odontia setigera (Fr.) L.W. Mill. − 208 Omphalina umbellifera(L.) Quél. − 209 Ophiobolus graminis (Sacc.) Sacc. − 210 Ophiobolus herpotrichus(Fr.) Sacc. − 211 Oudemansiella badia (Lucand) M.M. Moser − 212 Oudemansiella longipes(P. Kumm.) Boursier გრძელფეხა უდემანსიელა 213 Oudemansiella mucida(Schrad.) Höhn. ლორწოვანი მანჭკვალა 214 Oudemansiella platyphylla(Pers.) M.M. Moser განიერფირფიტიანი უდემანსიელა 215 Oudemansiella radicata(Relhan) Singer ფეხფესვა უდემანსიელა 216 Oxyporus pseudo-obducens (Pilát) Bondartsev − 217 Panellus stipticus(Bull.) P. Karst. − 218 Panus rudisFr. ყველის სოკო 219 Panus tigrinus(Bull.) Singer − 220 Paxillus involutus (Batsch) Fr. ღორის სოკო 221 Peziza atrataPers. გუგულის-ჯამი 222 Peziza cyathoidea Bull. გუგულის-ჯამი 223 Pezizella punctiformis(Grev.) Rehm − 224 Phallus impudicusL. ქვეყნის გული 225 Phellinus ferruginosus(Schrad.) Pat. − 226 Phellinus igniarius(L.) Quél. − 227 Phellinus pomaceus(Pers.) Maire − 228 Phellinus ribis(Schumach.) Quél. − 229 Phellinus tremulae(Bondartsev) Bondartsev & P.N. Borisov − 230 Pholiota aurivella(Batsch) P. Kumm. ოქროსფერი ქერცლოვანა 231 Pholiota squarrosa (Vahl) P. Kumm. ქერცლოვანა 232 Phragmidium disciflorum(Tode) J. James − 233 Phragmidium fragariastri(DC.) J. Schröt. − 234 Phragmidium potentillae(Pers.) P. Karst. − 235 Phragmidium rubi(Pers.) G. Winter − 236 Phragmidium rubi-ideaei(DC.) P. Karst. − 237 Phyllachora cynodontisNiessl − 238 Phyllactinia suffulta(Rebent.) Sacc. − 239 Phyllotopsis nidulans(Pers.) Singer − 240 Piptoporus betulinus(Bull.) P. Karst. − 241 Pleospora herbarumP. Karst. − 242 Pleurotus ostreatus(Jacq.) P. Kumm. ხეთამხალი (კალმახა, ტყუბელა, წიფლის სოკო, ხის სოკო) 243 Plicaria badia(Pers.) Fuckel მურა ჯამა სოკო 244 Pluteus atricapillus(Batsch) Fayod ირმის პლუტეუსი 245 Pluteus curtisiiBerk. − 246 Pluteus leoninus(Schaeff.) P. Kumm. − 247 Polypilus giganteus(Pers.) Donk − 248 Polyporus alveolarius (Bosc) Fr. − 249 Polyporus arculariusLázaro Ibiza − 250 Polyporus brumalis(Pers.) Fr. − 251 Polyporus coronatusRostk. − 252 Polyporus picipesFr. − 253 Polyporus squamosus(Huds.) Fr. ძერანა სოკო 254 Polyporus variusGrev. − 255 Polystigma rubrum(Pers.) DC. − 256 Poria medullaris Gray − 257 Psathyrella hydrophila(Bull.) Maire − 258 Pseudopeziza medicaginis(Lib.) Sacc. − 259 Pseudopeziza trifolii(Biv.) Fuckel − 260 Puccinia annularis(F. Strauss) G. Winter ჟანგა 261 Puccinia arenariae (Schumach.) J. Schröt. ჟანგა 262 Puccinia bardanae(Wallr.) Corda ჟანგა 263 Puccinia brominaErikss. ჟანგა 264 Puccinia bupleuri(Opiz) F. Rudolphi ჟანგა 265 Puccinia carduorumJacky ჟანგა 266 Puccinia centaureaeMart. ჟანგა 267 Puccinia chaerophylliPurton ჟანგა 268 Puccinia circaeae Pers. ჟანგა 269 Puccinia cirsii Lasch ჟანგა 270 Puccinia coronata Corda ჟანგა 271 Puccinia coronifera Kleb. ჟანგა 272 Puccinia expansa Link ჟანგა 273 Puccinia falcariae Fuckel ჟანგა 274 Puccinia gentianae (F. Strauss) Link ჟანგა 275 Puccinia glumarum J.C. Schmidt ჟანგა 276 Puccinia graminis Pers. ჟანგა 277 Puccinia hieracii  (Röhl.) H. Mart. ჟანგა 278 Puccinia hordei G.H. Otth ჟანგა 279 Puccinia jaceae G.H. Otth ჟანგა 280 Puccinia littoralis Rostr. ჟანგა 281 Puccinia malvacearum Bertero ex Mont. ჟანგა 282 Puccinia menthae Pers. ჟანგა 283 Puccinia mulgedii P. Syd. & Syd. ჟანგა 284 Puccinia poae-nemoralis G.H. Otth ჟანგა 285 Puccinia polygoni-amphibii Pers ჟანგა 286 Puccinia schoeleriana Plowr. & Magnus ჟანგა 287 Puccinia smilacisSchwein. ჟანგა 288 Puccinia striiformis Westend. ჟანგა 289 Puccinia taraxaci Plowr. ჟანგა 290 Puccinia triseti Erikss. ჟანგა 291 Puccinia veronicae  (Schumach.) G. Winter ჟანგა 292 Puccinia xanthii Schwein. ჟანგა 293 Pucciniastrum agrimoniae (Dietel) Tranzschel − 294 Quaternaria quaternata (Pers.) J. Schröt. − 295 Radulum fagicola Cejp − 296 Ramaria flava (Schaeff.) Quél. ყვითელი საჩეჩელა 297 Ramaria stricta (Pers.) Quél. − 298 Rhodocybe xylophila Vassilkov − 299 Rhytisma acerinum (Pers.) Fr. − 300 Rhytisma punctatum (Pers.) Fr. − 301 Rosellinia necatrix Berl. ex Prill. − 302 Russula adusta (Pers.) Fr. მურა სოკო 303 Russula aeruginea Lindbl. ex Fr. მტრედიო 304 Russula cyanoxantha (Schaeff.) Fr. ღვინიო 305 Russula emetica (Schaeff.) Pers. ბღავანა 306 Russula furcata Pers. − 307 Russula lepida Fr. წითელკაბა (წითლიო) 308 Russula lutea (Huds.) Gray ფქვილიო 309 Russula nauseosa (Pers.) Fr. − 310 Russula virescens(Schaeff.) Fr. ხახვილო 311 Russula xerampelina (Schaeff.) Fr. არომატული ხრაშუნა 312 Sarcodon imbricatus (L.) P. Karst. ირემა სოკო 313 Schizophyllum commune Fr. − 314 Schizopora paradoxa (Schrad.) Donk − 315 Schizoxylon berkeleyanum (Durieu & Lév.) Fuckel − 316 Scleroderma aurantium  (L.) Pers. ცრუ გუდაფშუკა 317 Sclerotinia libertiana Fuckel − 318 Septotinia populiperda Waterman & E.K. Cash − 319 Serpula lacrimans (Wulfen) J. Schröt. − 320 Sparassis crispa  (Wulfen) Fr. ღაჟაჟო 321 Sphaerothea macularis(Wallr.) Magnus − 322 Sphaerotheca fuliginea (Schltdl.) Pollacci − 323 Sphaerotheca pannosa (Wallr.) Lév. − 324 Sphaerotheca tomentosa G.H. Otth − 325 Stereum hirsutum(Willd.) Pers. − 326 Strobilomyces floccopus(Vahl) P. Karst. გირჩა სოკო 327 Stropharia aeruginosa (Curtis) Quél. ლურჯ-მწვანე სტროფარია 328 Stropharia semiglobata (Batsch) Quél. − 329 Tapesia fusca (Pers.) Fuckel − 330 Taphrina caerulescens (Desm. & Mont.) Tul. − 331 Taphrina carpini (Rostr.) Johanson − 332 Tectella patellaris (Fr.) Murrill − 333 Trachyspora alchemillae J. Schröt. − 334 Trametes gibbosa (Pers.) Fr. − 335 Tranzschelia pruni-spinosae (Pers.) Dietel − 336 Tricholoma sulphurellum Rick − 337 Tubaria furfuracea (Pers.) Gillet − 338 Tuburcinia hellebori (DC.) Liro − 339 Tuburcinia sternbergiae (Moesz) Gutner − 340 Tympanis alnea (Pers.) Fr. − 341 Tyromyces aneirinus (Sommerf.) Ryvarden − 340 Uncinula aceris (DC.) Sacc. ნაცროვანი სოკო 341 Urocystis dactylidina (Lavrov) Zundel გუდაფშუტა 342 Urocystis hordei (Cif.) Zundel გუდაფშუტა 343 Urocysyis anemones  (Pers.) G. Winter გუდაფშუტა 344 Uromyces fabae (Pers.) de Bary გუდაფშუტა 345 Uromyces fallens (Arthur) Barthol. გუდაფშუტა 346 Uromyces japonicus Berk. & M.A. Curtis გუდაფშუტა 347 Uromyces lycoctoni (Kalchbr.) Fuckel გუდაფშუტა 348 Uromyces minor J. Schröt. გუდაფშუტა 349 Uromyces polygoni (Pers.) Fuckel გუდაფშუტა 350 Uromyces punctatus J. Schröt. გუდაფშუტა 351 Uromyces rumicis (Schumach.) G. Winter გუდაფშუტა 352 Uromyces solidaginis (Sommerf.) Niessl გუდაფშუტა 353 Uromyces striatus J. Schröt. გუდაფშუტა 354 Uromyces thapsi (Opiz) Bubák გუდაფშუტა 355 Uromyces trifolii-repentis Liro გუდაფშუტა 356 Uromyces valerianae (Link) Lév. გუდაფშუტა 357 Uromyces veratri (DC.) J. Schröt. გუდაფშუტა 358 Uromyces verruculosus Berk. & Broome გუდაფშუტა 359 Volvariella bombycina (Schaeff.) Singer − 360 Xerocomus chrysenteron (Bull.) Quél. აბრეშუმისებრი ვოლვარიელა 361 Xerocomus subtomentosus (L.) Quél. მწვანე ხავსის სოკო 362 Xylaria carpophila (Pers.) Fr. − 363 Xylaria hypoxylon (L.) Grev. − 364 Xylaria polymorpha (Pers.) Grev. − 365 Zukalia setosa Woron. − დანართი 13. ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ფაუნის სახეობები ა) ძუძუმწოვრები ლათინური სახელწოდება გამოყენებადი სინონიმი ქართული სახელწოდება ინგლისური სახელწოდება საქართ. ენდემი კავკას. ენდემი საქართ. წითელი ნუსხა IUCN-ის წითელი ნუსხა ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუცია Apodemus ponticus​​    Apodemus flavicollis ponticus​​    პონტური ტყის თაგვი Black Sea field mouse √ LC Apodemus uralensis​​    Apodemus sylvaticus მცირე თაგვი Ural field mouse LC Apodemus whiterbyi​​    Apodemus fulvipectus კავკასიური ტყის თაგვი Steppe field mouse LC Arvicola amphibius​​    Arvicola terrestris წყლის მემინდვრია  European water vole LC Barbastella barbastellus​​    ევროპული მაჩქათელა Western barbastelle VU NT √ Canis aureus​​    ტურა Golden jackal LC Canis lupus​​    მგელი Wolf  LC √ Capra cylindricornis​​    აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი East Caucasian tur √ VU NT Capra aegagrus​  * ნიამორი Wild goat VU NT √ Capreolus capreolus​​    ევროპული შველი Roe deer LC Cervus elaphus​​    კეთილშობილი ირემი Red deer EN LC Chionomys gud​​    გუდაურული მემინდვრია Caucasian snow vole √ LC Chionomys roberti​​    მცირეაზიური მემინდვრია Robert's snow vole √ LC Crocidura suaveolens gueldenstaedtii​​    Crocidura gueldenstaedtii გრძელკუდა კბილთეთრა Lesser white-toothed shrew ენდემური ქვესახეობა LC Crocidura leucodon​​    თეთრმუცელა კბილთეთრა Bicolored shrew LC Dryomys nitedula​​    ტყის ძილგუდა Forest dormouse LC Eptesicus serotinus​​    ჩვეულებრივი მეგვიანე Serotine bat LC Erinaceus concolor​​   სამხრეთული თეთრგულა ზღარბი Southern white-breasted hedgehog LC Felis silvestris​​    გარეული კატა Wildcat LC Glis glis​​    Myoxus glis ჩვეულებრივი ძილგუდა Edible dormouse LC Lepus europaeus​​    კურდღელი European hare LC Lutra lutra​​    წავი Eurasian otter VU NT Lynx lynx​​    ფოცხვერი Eurasian lynx CR LC √ Martes foina​​    კლდის კვერნა Beech marten LC Martes martes​​    ტყის კვერნა European pine marten LC Meles meles​​    მაჩვი European badger LC Microtus  majori​​    Terricola majori ბუჩქნარის მემინდვრია Major's pine vole LC Microtus arvalis​​    Microtus obscurus ჩვეულებრივი მემინდვრია Common vole LC Microtus daghestanicus​​    Terricola daghestanicus დაღესტნური მემინდვრია Daghestan pine vole √ LC Microtus socialis​​    საზოგადოებრივი მემინდვრია Social vole LC Mus musculus​​    Mus domesticus სახლის თაგვი House mouse LC Mus macedonicus​​    Mus musculus ველის თაგვი Macedonian mouse LC Mustela nivalis დედოფალა Common weasel LC Myotis alcathoe  ალკათოეს მღამიობი Alcathoe bat DD Myotis bechsteinii​​    გრძელყურა მღამიობი Bechstein's bat VU NT √ Myotis blythii​​   ყურწვეტა მღამიობი Lesser mouse-eared bat LC √ Myotis brandtii ​​    ბრანდტის მღამიობი Brandt's bat LC Myotis emarginatus​​    სამფერი მღამიობი Geoffroy's bat LC √ Myotis daubentonii წყლის მღამიობი Daubenton's bat LC Myotis mystacinus ​​    ულვაშა მღამიობი Whiskered bat LC Myotis nattereri ​​    ნატერერის მღამიობი Natterer's bat LC Neomys teres​​    Neomys schelkownikowi ამიერკავკასიური წყლის ბიგა Transcaucasian water shrew √ LC Nyctalus lasiopterus​​    გიგანტური მეღამურა Greater noctule bat VU Nyctalus leisleri​​    მცირე მეღამურა Lesser noctule LC Nyctalus noctula ​​    წითური მეღამურა Common noctule LC Nyctereutes procyonoides​​    ენოტისებრი ძაღლი Raccoon dog LC Panthera pardus saxicolor​​    ჯიქი Leopard CR VU Pipistrellus kuhlii კულის ღამორი Kuhl's pipistrelle LC Pipistrellus nathusii​​    ტყის ღამორი Nathusius' pipistrelle LC Pipistrellus pipistrellus​​    ჯუჯა ღამორი Common pipistrelle LC Pipistrellus pygmaeus     პაწია ღამორი Soprano pipistrelle LC Plecotus auritus​​    რუხი ყურა Brown long-eared bat LC Plecotus macrobullaris  კავკასიური ყურა Alpine long-eared bat LC Procyon lotor​​    ენოტი Raccoon LC Rattus norvegicus​​    რუხი ვირთაგვა Brown rat LC Rattus rattus​​    შავი ვირთაგვა Black rat LC Rhinolophus hipposideros  მცირე ცხვირნალა Lesser horseshoe bat LC √ Rhinolophus ferrumequinum​​    დიდი ცხვირნალა Greater horseshoe bat LC √ Rupicapra rupicapra​​    არჩვი Chamois EN LC Sciurus anomalus​​    კავკასიური ციყვი Caucasian squirrel √ VU LC Sciurus vulgaris  ჩვეულებრივი ციყვი Red squirrel LC Sorex raddei​​    რადეს ბიგა Radde's shrew √ LC Sorex satunini​​    Sorex caucasica, Sorex araneus კავკასიური ბიგა Caucasian shrew LC Sorex volnuchini​​    Sorex minutus  ვოლნუხინის ბიგა Caucasian pygmy shrew √ LC Sus scrofa​​    გარეული ღორი Wild boar LC Talpa levantis​​    მცირე თხუნელა Levant mole LC Ursus arctos​​    მურა დათვი Brown bear EN LC √ Vespertilio murinus​​    ჩვეულებრივი ღამურა Parti-coloured bat LC Vulpes vulpes​​    მელა Red fox LC ​* – დაფიქსირების ერთეული შემთხვევა ბ) ფრინველები ლათინური სახელი ქართული სახელი ინგლისური სახელწოდება სტატუსი IUCN საქართ. წითელი ნუსხა საქართველოს ენდემი კავკასიის ენდემი ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუცია Milvus migrans ძერა Black kite YR-R, M LC Circaetus gallicus გველიჭამია (ან ძერაბოტი) Short-toed Snake-Eagle BB, M LC Accipiter brevipes ქორცქვიტა (ან შავთვალა მიმინო) Levent sparrowhawk BB, M LC VU Accipiter nisus მიმინო Eurasian sparrowhawk YR-R, M LC Accipiter gentilis ქორი Northern goshawk YR-R, M LC Buteo buteo ჩვეულებრივი კაკაჩა Common buzzard YR-R, M LC Buteo lagopus ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა Rough-legged Buzzard WV, M LC Buteo rufinus ველის კაკაჩა Long-legged Buzzard YR-R, M LC VU Pernis apivorus კრაზანაჭამია (ან ირაო) European honey-buzzard BB, M LC √ Hieraaetus pennatus ჩია არწივი Booted eagle BB, M LC √ Aquila heliaca ბექობის არწივი Imperial eagle YR-R, M VU VU Clanga clanga დიდი მყივანი არწივი Greater spotted eagle WV, M VU VU Clanga pomarina მცირე მყივანი არწივი Lesser spotted eagle BB, M LC Aquila nipalensis ველის არწივი Steppe eagle M EN Aquila chrysaetos მთის არწივი Golden eagle YR-R LC VU √ Neophron percnopterus ფასკუნჯი (ან ძერძერუკი) Egyptian vulture BB, M EN VU Gypaetus barbatus ბატკანძერი (ან კრავიჭამია) Bearded vulture YR-R NT VU √ Aegypius monachus სვავი Eurasian black vulture YR-R NT EN √ Gyps fulvus ორბი Eurasian griffon vulture YR-R LC VU √ Circus aeruginosus ჭაობის ძელქორი (ან ჭაობის ბოლობეჭედა) Western marsh harrier YR-R, M LC Circus cyaneus მინდვრის ძელქორი (ან მინდვრის ბოლობეჭედა) Hen (or Northern) Harrier WV, M LC Circus macrourus ველის ძელქორი (ან ველის ბოლობეჭედა) Pallid harrier M NT Circus pygargus მდელოს ძელქორი (ან მდელოს ბოლობეჭედა) Montagu’s harrier BB, M LC Falco cherrug ბარი (ან გავაზი) Saker falcon YR-R, M EN CR Falco peregrinus ჩვეულებრივი შავარდენი Peregrine falcon YR-R, M LC √ Falco subbuteo მარჯანი Eurasian hobby YR-R, M LC Falco columbarius ალალი Merlin WV, M LC Falco vespertinus წითელფეხა შავარდენი Red-footed Falcon BB, M NT EN Falco naumanni მცირე (ან ველის) კირკიტა Lesser kestrel BB, M LC CR Falco tinnunculus ჩვეულებრივი კირკიტა Common kestrel YR-R, M LC Scolopax rusticola ტყის ქათამი Eurasian woodcock WV, M LC Lyrurus mlokosiewiczi კავკასიური როჭო Caucasian grouse YR-R NT VU √ Tetraogallus caucasicus კავკასიური შურთხი Caucasian snowcock YR-R LC √ Coturnix coturnix მწყერი Common quail YR-R, M LC Crex crex ღალღა Corncrake BB, M LC Columba livia გარეული მტრედი Rock dove YR-R LC Columba oenas გულიო (ან გვიძინი) Stock dove YR-R LC Columba palumbus ქედანი Common wood-pigeon YR-R LC Cuculus canorus გუგული Common cuckoo BB, M LC Bubo bubo ზარნაშო Eurasian eagle owl YR-R LC √ Asio otus ოლოლი Northern Long-eared Owl YR-R LC Asio flammeus ჭაობის ბუ Short-eared Owl YR-R LC Otus scops წყრომი Eurasian scops-owl BB, M LC Athene noctua ჭოტი Little owl YR-R LC Strix aluco ტყის ბუ Tawny owl YR-R LC Caprimulgus europaeus უფეხურა European nightjar BB, M LC √ Apus apus ნამგალა Common swift BB, M LC Tachymarptis melba მეკირია Alpine swift BB, M LC Merops apiaster ოქროსფერი კვირიონი European Bee-eater BB, M LC Merops persicus მწვანე კვირიონი Blue-cheeked Bee-eater Cas LC Coracias garrulus ყაპყაპი European roller BB, M LC Upupa epops ოფოფი Common hoopoe BB, M LC Dryocopus martius შავი კოდალა Black woodpecker YR-R LC √ Picus viridis მწვანე კოდალა Eurasian green woodpecker YR-R LC Dendrocopos syriacus სირიული კოდალა Syrian woodpecker YR-R LC Dendrocopos major დიდი ჭრელი კოდალა Greater spotted woodpecker YR-R LC Leiopicus medius საშუალო ჭრელი კოდალა Middle spotted woodpecker YR-R LC √ Dendrocopos leucotos თეთრზურგა კოდალა White-backed Woodpecker YR-R LC Dryobates minor მცირე ჭრელი კოდალა Lesser spotted woodpecker YR-R LC Jynx torquilla მაქცია Eurasian wryneck YR-R, M LC Eremophila alpestris რქოსანი ტოროლა Horned (or Shore) Lark YR-R, M LC Lullula arborea ტყის ტოროლა Wood lark BB, M LC Cecropis daurica წელწითელა მერცხალი Red-rumped swallow Cas LC Hirundo rupestris კლდის მერცხალი Eurasian Crag-martin BB, M LC Delichon urbicum ქალაქის მერცხალი Northern hause-martin BB, M LC Anthus trivialis ტყის მწყერჩიტა Tree pipit YR-R, M LC Anthus pratensis მდელოს მწყერჩიტა Meadow pipit BB, M NT Anthus cervinus წითელგულა მწყერჩიტა Red-throated pipit M LC Anthus spinoletta მთის მწყერჩიტა Water pipit YR-R, M LC Motacilla alba თეთრი ბოლოქანქარა White wagtail YR-R, M LC Motacilla cinerea რუხი ბოლოქანქარა Grey wagtail YR-R, M LC Motacilla flava ყვითელი ბოლოქანქარა Yellow wagtail BB, M LC Motacilla citreola ყვითელთავა ბოლოქანქარა Citrine wagtail BB, M LC Lanius minor შავშუბლა ღაჟო Lesser grey shrike BB, M LC Lanius collurio ჩვეულებრივი ღაჟო Red-backed Shrike BB, M LC √ Prunella modularis ტყის ჭვინტაკა Hedge accentor (dunnock) YR-R, M LC Prunella collaris ალპური ჭვინტაკა Alpine accentor YR-R LC Acrocephalus arundinaceus შაშვისებრი მეჩალია Great reed warbler WV, M LC Acrocephalus schoenobaenus ჭახჭახა მეჩალია Sedge warbler YR-R, M LC Acrocephalus scirpaceus ლელიანის მეჩალია Eurasian reed warbler WV, M LC Sylvia communis დიდი თეთრყელა ასპუჭაკა Common whitethroat YR-R, M LC Sylvia curruca მცირე თეთრყელა ასპუჭაკა Lesser whitethroat YR-R, M LC Sylvia atricapilla შავთავა ასპუჭაკა Blackcap YR-R, M LC Sylvia nisoria მიმინოსებრი ასპუჭაკა Barred warbler YR-R, M LC √ Phylloscopus trochilus გაზაფხულა ყარანა Willow warbler YR-R, M LC Phylloscopus collybita ჩვეულებრივი ყარანა Common chiffchaff YR-R, M LC Phylloscopus sindianus მთის ყარანა Mountain chiffchaff YR-R, M LC Phylloscopus trochiloides მომწვანო ყარანა Greenish warbler BB, M LC Muscicapa striata რუხი მემატლია Spotted flycatcher YR-R, M LC Ficedula semitorquata კავკასიური საყელოიანი მემატლია Semi-collared flycatcher YR-R, M LC Ficedula parva მცირე მემატლია Red-breasted YR-R, M LC √ Saxicola torquatus შავთავა ოვსადი Common stonechat BB, M LC Saxicola rubetra მდელოს ოვსადი Whinchat BB, M LC Oenanthe oenanthe ჩვეულებრივი მეღორღია Northern wheatear BB, M LC Phoenicurus ochruros შავი ბოლოცეცხლა Black redstart YR-R, M LC Phoenicurus phoenicurus ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა Common redstart BB, M LC Erithacus rubecula გულწითელა European robin YR-R LC Luscinia megarhynchos სამხრეთული ბულბული Common nightingale BB, M LC Luscinia svecica ცისფერგულა Bluethroat M LC Turdus merula შაშვი Eurasian blackbird YR-R LC Turdus torquatus თეთრგულა შაშვი (ჩხურუშტი) Ring ouzel YR-R LC Turdus pilaris ბოლოშავა Fieldfare WV, M LC Turdus iliacus ჩიჩხინაკი Redwing WV, M NT Turdus philomelos წრიპა Song thrush YR-R, M LC Turdus viscivorus ჩხართვი Mistle thrush YR-R, M LC Aegithalos caudatus თოხიტარა Long-tailed Tit YR-R, M LC Periparus ater მცირე წივწივა (მცირე წიწკანა) Coal tit YR-R LC Parus major დიდი წივწივა (დიდი წიწკანა) Great tit YR-R LC Cyanistes caeruleus მოლურჯო წივწივა (მოლურჯო წიწკანა) Blue tit YR-R LC Sitta europaea ჩვეულებრივი სინეგოგა Wood nuthatch YR-R LC Tichodroma muraria ფრთაწითელი კლდეცოცია Wall-creeper YR-R LC Certhia familiaris ჩვეულებრივი მგლინავა Eurasian Tree-creeper YR-R LC Troglodytes troglodytes ჭინჭრაქა (ღობემძვრალა) Winter wren YR-R LC Cinclus cinclus წყლის შაშვი White-throated Dipper YR-R LC Emberiza cia კლდის (მთის) გრატა Rock bunting YR-R, M LC Fringilla montifringilla მთიულა Brambling WV LC Fringilla coelebs სკვინჩა (ნიბლია) Eurasian chaffinch YR-R, M LC Carduelis carduelis ჩიტბატონა European goldfinch YR-R, M LC Spinus spinus შავთავა მწვანულა Eurasian siskin YR-R, M LC Chloris chloris მწვანულა European greenfinch YR-R, M LC Linaria flavirostris მთის ჭვინტა Twite YR-R LC Linaria cannabina ჭვინტა (მეკანაფე) Eurasian linnet YR-R, M LC Pyrrhula pyrrhula სტვენია Eurasian bullfinch YR-R LC Coccothraustes Coccothraustes კულუმბური Hawfinch YR-R, M LC Serinus pusillus თავწითელა (წითელშუბლა) მთიულა Fire-fronted Serin (Red-fronted Serin) YR-R LC Carpodacus erythrinus ჩვეულებრივი კოჭობა Common rosefinch BB, M LC Passer montanus მინდვრის ბეღურა Eurasian tree sparrow YR-R LC Passer domesticus სახლის ბეღურა Hause sparrow YR-R LC Sturnus vulgaris შოშია (შროშანი) Common starling YR-R, M LC Oriolus oriolus მოლაღური Eurasian golden oriole BB, M LC Garrulus glandarius ჩხიკვი Eurasian jay YR-R LC Pica pica კაჭკაჭი Black-billed Magpie YR-R LC Pyrrhocorax pyrrhocorax წითელნისკარტა მაღრანი Red-billed Chough YR-R LC Pyrrhocorax graculus ყვითელნისკარტა მაღრანი Yellow-billed Chough YR-R LC Corvus corax ყორანი Common raven YR-R LC Corvus frugilegus ჭილყვავი Rook YR-R, M LC Corvus corone რუხი ყვავი Hooded crow YR-R LC Aegolius funereus ბუკიოტი Boreal Owl YR-R LC VU √ Tyto alba ბუხრინწა Common Barn-owl YR-R LC EN YR-R = Year-round resident; breeder, present throughout the year.               მთელის წლის განმავლობაში მობინადრე, მობუდარი, გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში YR-V = Year-round visitor; non-breeder, present throughout the year.                ვიზიტორი მთელი წლის განმავლობაში, არამობუდარი, გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში BB = Breeding bird; breeder, absent during non-breeding period.           მობუდარი სახეობა, არ გვხდება არა გამრავლების სეზონზე SV = Summer visitor; non-breeder, present in spring and summer.           ზაფხულის ვიზიტორი, არა-მობუდარი, გვხვდება გაზაფხულზე და ზაფხულში WV = Winter visitor; non-breeder, present in late fall, winter and early spring            ზამთრის ვიზიტორი, არა-მობუდარი, გვხვდება გვიან შემოდგომით, ზამთარსა და ადრეულ გაზაფხულზე M = Migrant; bird of passage; present primarily in fall and spring.         მიგრანტი, გვხვდება უმეტესად შემოდგომასა და გაზაფხულზე ND = Not defined; found but its status not known yet.           განსაზღვრების გარეშე, გვხვდება, თუმცა სტატუსი ჯერ განსაზღვრული არ არის FB = Former breeder.           ყოფილი მობუდარი Cas = Casual; recorded irregularly; less expected because normal range is far away             შემთხვევითი შეხვედრები, ნაკლებად სავარაუდოა, რადგან გავრცელების არეალი შორსაა. IUCN = IUCN წითელი ნუსხის სტატუსი CR = Critically Endangered EN = Endangered VU = Vulnerable LC = Least Concern NT = Near Threatened DD = Data Deficient NE = Not Evaluated RDL = საქართველოს 2006 წლის წითელი ნუსხა განმარტებანი ფრინველების ცხრილისთვის გ) ქვეწარმავლები ლათინური სახელწოდება გამოყენებადი სინონიმი ქართული სახელწოდება ინგლისური სახელწოდება საქართ. ენდემი კავკას. ენდემი საქართ. წითელი ნუსხა IUCN-ის წითელი ნუსხა ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუცი ა Anguis colchica​​    Anguis fragilis ბოხმეჭა Caucasian slow worm √ NE Coronella austriaca​​    სპილენძა  Smooth snake LC Darevskia praticola​​    Lacerta praticola მდელოს ხვლიკი Meadow lizard NT Darevskia caucasica​​    Lacerta caucasica კავკასიური ხვლიკი Caucasian lizard √ LC Darevskia derjugini​​    Lacerta derjugini ართვინის ხვლიკი Artwin lizard √ NT Darevskia rudis​​    Lacerta rudis ქართული ხვლიკი Georgian lizard LC Emys orbicularis​​    ჭაობის კუ European pond turtle NT √ Lacerta agilis​​    მარდი ხვლიკი Sand lizard LC Lacerta media​​    Lacerta trilineata media საშუალო ხვლიკი Three-lined Lizard LC Lacerta strigata​​    Lacerta viridis strigata ზოლებიანი ხვლიკი Caucasus emerald lizard LC Natrix natrix​​    Natrix megalocephala​​6 ჩვეულებრივი ანკარა Grass snake LC Natrix tessellata​​    წყლის ანკარა Dice snake LC Platyceps najadum​​    Coluber naiadum წენგოსფერი მცურავი Dahl's whip snake LC Testudo graeca​​    ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ Greek tortoise VU VU √ Vipera dinniki​​    Vipera ursini renardi დინიკის გველგესლა Dinnik's viper √ VU VU Vipera barani​​    ბარანის გველგესლა Turkish viper √ NT Zamenis longissimus​​    Elaphe longissima ესკულაპის მცურავი Aesculapian snake LC Zamenis hohenackeri​​    Elaphe hohenackeri ამიერკავკასიური მცურავი Transcaucasian ratsnake √ LC ლათინური სახელწოდება სინონიმი (ხშირად გამოყენებული) ქართული სახელწოდება ინგლისური სახელწოდება საქართ. ენდემი კავკას. ენდემი საქართ. წითელი ნუსხა IUCN-ის წითელი ნუსხა ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუცია Bufo verrucosissimus​​    Bufo bufo verrucosissimus კავკასიური გომბეშო Caucasian toad √ NT Bufotes variabilis ​​    Bufo viridis, Pseudipidalea viridis მწვანე გომბეშო Eurasian green toad DD Hyla orientalis​​    Hyla arborea​​    აღმოსავლური ვასაკა European tree frog LC Pelodytes caucasicus​​    კავკასიური ჯვარულა Caucasian parsley frog √ NT Pelophylax ridibundus​​    Rana ridibunda ტბორის ბაყაყი Marsh frog LC Rana macrocnemis​​    მცირეაზიური ბაყაყი Long-legged wood frog LC Triturus karelinii​​    Triturus cristatus karelinii კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი Southern crested newt LC √ Lissotriton vulgaris lantzi​​    Triturus vulgaris lantzi ლანტცის ჩვეულებრივი ტრიტონი Common newt LC Ommatotriton ophryticus​​    Triturus vittatus ophryticus მცირეაზიური ტრიტონი Northern banded newt ენდემური ქვესახეობა NT დ) ამფიბიები ე) თევზები ლათინური სახელწოდება სინონიმი (ხშირად გამოყენებული) ქართული სახელწოდება ინგლისური სახელწოდება საქართ. ენდემი კავკას. ენდემი საქართ. წითელი ნუსხა IUCN-ის წითელი ნუსხა ბერნის კონვენციის 6-ე რეზოლუცია Alburnoides bipunctatus​​ ფრიტა Schneider  LC Barbus lacerta​​ მტკვრის წვერა Kura Barbel √ LC Salmo caspius კასპიური მდინარის კალმახი Caspian trout Squalius cephalus​​ Leuciscus cephalus orientalis ქაშაპი Caucasian chub LC ვ)  უხერხემლო ცხოველები 1. რიგი – Blattodea ტარაკნები ოჯახი – Ectobiidae გვარი Ectobius Stephens, 1835 E. vittiventris (Costa, 1847) გვარი Phyllodromica Fieber, 1853 P. polita (Krauss, 1888) 2. რიგი Collembola კუდფეხიანები ოჯახი Tomoceridae გვარი Tomocerina Yosii, 1955 T. minuta (Tullberg, 1877) 3. რიგი – Coleoptera ხეშეშფრთიანები (ხოჭოები) ოჯახი Elateridae Linnaeus გვარი Agrypnus (Eschscholtz, 1829) A.  murinus (Linnaeus, 1758) გვარი Lacon Laporte, 1838 L. punctatus (Herbst, 1779) გვარი Stenagostus Thomson, 1859 S. probosus (Buysson, 1901) გვარი Athous Eschscholtz, 1829 A. circumductus (Ménétriés, 1832) A. subfuscus (Müller, 1764) A. cavatus Germar, 1817 გვარი Denticollis Piller &Mitterpacher, 1783 D. parallelocollis (Aube, 1850) D. rubens Piller &Mitterpacher, 1783 გვარი Selatosimus Stephens,1830 S. melancholicus (Fabricius, 1798) გვარი Ampedus Dejean, 1833 A. hirticollis (Semenov, 1891) A. rufipennis (Stephens, 1830) A. koenig (Semenov 1891) A. coruscus (Gurjeva, 1977) A. rubellus (Gurjeva, 1977) A. serenus Gurjeva, 1977 გვარი Melanotus Eschscholtz, 1829 M. rufipes (Herbst, 1784) M. sobrinus Ménétriés, 1832 M. brunnipes (Germar, 1824) გვარი Agriotes Eschscholtz, 1830 A. tauricus Heyden, 1882 A. gurgistanus (Faldermann, 1835) A. sputator (Linnaeus, 1758) გვარი Adrastus Eschscholtz, 1829 A. dolini (Wellschmied, 1976 / 1978) A. fraterculus (Gurjeva, 1976) ოჯახი – Alexiidae გვარი Sphaerosoma Samouelle, 1819 S. alutaceum (Rietter, 1883) ოჯახი – Alleculidae გვარი Isomira Mulsant, 1856 I. murina (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Apionidae გვარი Oxystoma Dumeril, 1805 O. pomonae (Fabricius, 1798) გვარი Protapion Schilsky, 1908 P. apricans (Herbst, 1797) ოჯახი – Bostrychidae გვარი Scobicia Lesne, 1901 S. chevrieri (Villa & Villa, 1835) ოჯახი – Brentidae გვარი Eutrichapion Reitter, 1916 E. punctiger (Paykull, 1792) გვარი Rhopalapion Schilsky, 1906 R. longirostre (Olivier, 1807) ოჯახი – Carabidae გვარი Lionychus Wissman, 1846 L. quadrillum (Duftschmid, 1812) გვარი Notiophilus Dumeril, 1806 N. rufipes Curtis, 1829 ოჯახი – Carabidae გვარი Cicindela Linnaeus, 1758 C. germanica (Linnaeus, 1758) C. fischeri (M.Adams, 1817) C. desertorum (Dejean, 1825) გვარი Leistus Frölich, 1799 L. rufomarginatus (Duftschmid, 1812) გვარი Nebria Latreille, 1825 N.picicornis (Fabricius, 1792) N.mniszechio (Chaudoir, 1854) N.schlegelmichi (M.Adams, 1817) N.verticalis (Fischer von Waldheim, 1828) N.patruelis (Chaudoir, 1846) გვარი Notiophilus Duméril,1806 N. biguttatus (Fabricius, 1779) გვარი Calosoma Weber, 1801 C.inquisitor (Linnaeus, 1758) გვარი Carabus Linnaeus, 1758 C.corticalis (Motschulsky, 1844) C. staehlini (M.Adams, 1817) C.boeberi (M.Adams, 1817) C.macropus (Chaudior, 1877) C.osseticus (M.Adams, 1817) გვარი Scarites Fabricius, 1775 S.terricola (Bonelli, 1813) გვარი Perileptus Schaum,1860 P.areolatus (Creutzer, 1799) გვარი Epaphus Stephens 1827 E secalis (Paykull, 1790) გვარი Elaphropus Motschulsky, 1839 T.diabrachys (Kolenati, 1845) გვარი Bembidion Latreille, 1802 B.punctulatum (Drapiez, 1820) B.bipunctatum (Linnaeus, 1760) B.mannerheimi (C.R.Sahlberg, 1827) B.quadrimaculatum (Linnaeus, 1760) B.tetrasemum (Chaudoir 1846) B.tibiale (Duftschmid, 1812) B.cyaneum (Chaudoir, 1846) B.monticola (Sturm, 1825) B.dalmatinum (Dejean, 1831) B.ruficarne (Sturm, 1825) გვარი Morion Latreille, 1810 M.olympicus (L.Redtenbacher, 1843) გვარი Pterostichus Bonelli, 1810 P. macer (Marsham, 1802) გვარი Calathus Bonelli, 1810 C.Fuscipes (Goeze, 1777) გვარი Platyderus Stephens,1827 P.umbratus (Ménétriés, 1832) გვარი Amara Bonelli, 1810 A.saginata (Ménétriés, 1849) გვარი Curtonotus Stephens, 1828 C.aulicus (Panzer, 1796) გვარი Zabrus Clairville, 1806 Z. tenebrioides (Goeze, 1777) Z. aurichalceus (M.Adams, 1817) გვარი Diachromus Erichson, 1837 D.germanus (Linnaeus, 1758) გვარი Parophonus Ganglbauer, 1891 P.maculicornis (Duftschmid, 1812) გვარი Harpalus Latreille, 1802 H.flaviconis (Dejean, 1829) H.saxicola (Dejean, 1829) გვარი Callistus Bonelli, 1809 C.lunatus (Fabricius, 1775) გვარი Chlaenius Bonelli, 1810 C.vestitus (Paykull, 1790) გვარი Lebia Latreille, 1802 L.chlorocephala (J.J.Hoffmann, 1803) გვარი Brachinus Weber,1801 B.plagiatus (Reiche, 1868) ოჯახი – Cerambycidae გვარი Aegosoma Audinet-Serville, 1832 A. scabricornis (Scopoli, 1763) გვარი Agapanthia Serville, 1835 A. subchalybaea (Reitter, 1898) A. violacea (Fabricius, 1775) გვარი Anaesthetis Dejean, 1835 A. testacea (Fabricius, 1781) გვარი Aromia Serville, 1833 A. moschata (Linnaeus, 1758) გვარი Callidium Fabricius, 1775 C. violaceum (Linnaeus, 1758) გვარი Cerambyx Linnaeus, 1758 C. cerdo Linnaeus, 1758 გვარი Clytus Laicharting, 1784 C. rhamni (Germar, 1817) გვარი Dorcadion Dalman, 1817 D. caucasicum Küst., გვარი Ergates Serville, 1832 E. faber (Linnaeus, 1761) გვარი Grammoptera Serville, 1835 G. abdominalis (Stephens, 1831) გვარი Hylotrupes Audinet-Serville, 1834 H. bajulus (Linnaeus, 1758) გვარი Leptura Linnaeus, 1758 L. cordigera (Fueßlins, 1775) L. erythroptera (Hagenbach, 1822) L. scutellata (Fabricius, 1781) L. tessurula (Charpentier, 1825) გვარი Mesosa Latreille, 1829 M. curculionoides (Linnaeus, 1761) გვარი Monochamus Dejean, 1821 M. galloprovincialis pistor (Germar, 1818) გვარი Paraclytus Bates, 1884 P. sexguttatus (Adams, 1817) გვარი Phymatodes Mulsant, 1839 P. testaceus (Linnaeus, 1758) გვარი Phytoecia Dejean, 1835 P. boeberi Gngeb. გვარი Pseudovadonia Lobanov, Danilevsky & Murzin, 1981 P. livida (Fabricius, 1776) გვარი Plagionotus Mulsant, 1842 P. arcuatus (Linnaeus, 1758) გვარი Pogonocherus Dejean, 1821 P. sieversi Ganglbauer, 1886 გვარი Prionus Geoffroy, 1762 P. coriaurius (Linnaeus, 1758) გვარი Rhaesus Motschulsky, 1875 R. serraticollis (Motschulsky, 1838) გვარი Rosalia Audinet-Serville, 1833 R. alpina (Linnaeus, 1758) გვარი Semanotus Mulsant, 1839 S. russicus (Fabricius, 1776) გვარი Seperda Fabricius, 1775 S. octopunctata (Scopoli, 1772) გვარი Strangalia Serville, 1835 S. quadrifasciata (Linnaeus, 1758) S. novercalis (Reitter, 1901) გვარი Stenurella Villiers, 1974 S. nigra (Linnaeus, 1758) გვარი Stromatium Serville, 1834 S. fulvum (Villiers, 1946) გვარი Trichoferus Wollaston, 1854 T. griseus (Fabricius, 1792) T. griceus Fabr. (Kobakhidze, 1956). გვარი Xylotrechus Chevrolat, 1860 X. antilope (Schonherr, 1817) X. rusticus (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Cetoniidae გვარი Osmoderma Le Peletier & Serville, 1828 O. richteri Medvedev. გვარი Protaetia Burmeister, 1842 P. angustata (Germar, 1817) P. speciosa (Adams, 1817) ოჯახი – Chrysomelidae გვარი Acalymma Barber, 1947 A. vittatum (Fabricius, 1775) გვარი Agelastica Dejean, 1836 A. alni (Linnaeus, 1758) გვარი Agelastica Dejean, 1836 A. alni (Linnaeus, 1758) გვარი Altica Muller, 1764 A. quercetorum Foudras, 1860 გვარი Cassida Linnaeus, 1758 C. (Odontionycha) viridis (Linnaeus, 1758) გვარი Chaetocnema Stephens, 1831 C. concina (Marsham, 1802) გვარი Donacia Fabricius, 1775 D. cinerea (Herbst, 1784) გვარი Gastrophysa Chevrolat, 1836 Gastroidea polygoni (Linnaeus, 1758) გვარი Phaedon Dahl, 1823 P. cochleariae (Fabricius, 1792) გვარი Cryptocephalus Geoffroy, 1762 C. bicolor Eschscholtz, 1818 გვარი Cassida Linnaeus, 1758 C. inquinata (Brullé, 1832) C. nebulosa (Linnaeus, 1758) C. palaestina (Reiche, 1858) C. denticollis (Suffrian, 1844) C. margaritacea (Schaller, 1783) C. subreticulata (Suffrian, 1844) C. viridis (Linnaeus, 1758) გვარი Hypocassida Weise, 1893 H. subferruginea (Schrank, 1776) გვარი Cassida Linnaeus, 1758 გვარი Agelastica Dejean, 1836 A. alni (Linnaeus, 1758) გვარი Altica Müller, 1764 A. carinthiaca (Weise, 1888) A. hampei (Allard, 1867) A. oleracea (Linnaeus, 1758) A. palustris (Weise, 1888) A. quercetorum (Foudras, 1860) გვარი Aphthona Chevrolat, 1842 A. euphorbiae (Schrank, 1781) A. reitteri (Allard, 1884) A. testaceicornis (Weise, 1894) გვარი Batophila Foudras, 1860 B. olexai (Kral, 1964) გვარი Chaetocnema Stephens, 1831 C. concinna (Marsham, 1802) გვარი Chrysolina Motschulsky, 1860 Ch. caspica (Weise, 1892) Ch. limbata (Fabricius, 1775) გვარი Donacia Fabricius, 1775 D. cinerea (Herbst, 1784) გვარი Epitrix Foudras 1860 E. atropae (Foudras, 1860) E. hirtipennis (Melsheimer, 1847) E. intermedia (Foudras, 1860) E. setosella (Fairmaire, 1888) გვარი Galeruca Geoffroy, 1762 Galeruca tanaceti (Linnaeus, 1758) გვარი Longitarsus Berthold, 1827 L. aeneicollis (Faldermann, 1837) L. lycopi (Foudras, 1860) L. nanus (Foudras, 1860) L. pellucidus (Foudras, 1860) L. pulmonariae (Weise, 1893) L. succineus (Foudras, 1860) გვარი Mniophila Stephens, 1831 M. muscorum (Koch, 1803) გვარი Macrocoma Chapuis, 1874 M. rubripes (Schaufuss, 1862) გვარი Phyllotreta Chevrolat, 1837 Ph. astrachanica (Lopatin, 1977) Ph. erysimi (Weise, 1900) Ph. nemorum (Linnaeus, 1758) Ph. nigripes (Fabricius, 1775) Ph. ochripes (Curtis, 1837) Ph. striolata (Fabricius, 1803) Ph. vittula (Redtenbacher, 1849) გვარი Psylliodes Berthold, 1827 Ps. cuprea (Koch, 1803) Ps. isatidis (Heikertinger, 1912) ოჯახი – Coccinellidae გვარი Bulaea Mulsant, 1850 B. lichatschovi (Hummel, 1827) გვარი Calvia Mulsant, 1846 C. decemguttata (Linnaeus, 1767) გვარი Chilocorus Leach, 1815 C. bipustulatus (Linnaeus, 1758) გვარი Coccinella Linnaeus, 1758 C. quinquepunctata Linnaeus, 1758 C. quatuordecimpunctata (Linnaeus, 1758) C. septempunctata (Linnaeus, 1758) გვარი Exochomus Redtenbacher, 1843 E. nigromaculatus (Goeze, 1777) გვარი Halyzia Mulsant, 1846 H. sedecimgittata (Linnaeus, 1758) გვარი Harmonia Mulsant, 1850 H. axyridis (Pallas, 1773) გვარი Hyperaspis Chevrilat, 1836 H. femorata (Motschulsky, 1837) გვარი Platynaspis Redtenbacher, 1843 P. luteorubra (Goeze, 1777) გვარი Propylea Mulsant, 1846 P. quatuordecimpunctata (Linnaeus, 1758) გვარი Psyllobora Chevrolat, 1836 P. vigintiduopunctata (Linnaeus, 1758) გვარი Scymnus Kugelann, 1794 S. frontalis (Fabricius, 1787) S. (P). subvillosus (Goeze, 1777) გვარი Semiadalia Crotch. 1874 S. schneideri (Weise, 1878) გვარი Vibidia Mulsant, 1846 V. duodecimguttata (Poda, 1761) ოჯახი – Coccinellidae გვარი Vibidia Mulsant, 1846 Vibidia 12-guttata Poda Thea 22-punctata L. Propylea 14-punctata L. ოჯახი – Curculionidae გვარი Aparopion Hampe, 1861 A. costatum (Fahraeus, 1843) გვარი Cionus Clairville, 1798 C. scrophulariae (Linnaeus, 1758) გვარი Cryptocephalus O.F. Muller, 1764 C. concolor (Suffrian, 1847) გვარი Crypturgus Erichson, 1836 C. cinereus (Herbst, 1793) გვარი Curculio Linnaeus, 1758 C. grandium Marsham, 1802 C. radiolus Marsham, 1802 გვარი Hylurgus Latreille, 1807 H. ligniperda (Fabricius, 1787) გვარი Hypera Germar, 1817 H. postiga (Gyllenhal, 1813) გვარი Kissophagus Chapuis, 1869 K. novaki (Reitter, 1894) გვარი Larinus Dejean, 1821 L. rectinasus (Petri, 1907) გვარი Lixus Fabricius, 1801 L. flavescens Boheman, 1836 გვარი Miarus Schonherr, 1826 M. campanulae (Linnaeus, 1767) გვარი Orthotomicus Ferrari, 1867 O. proximus (Eichhoff, 1867) გვარი Otiorrhynchus Gemminger & Harold, 1871 O. carbonarius I.H.Hochhuth, 1847 O. chaudoiri (I.H.Hochhuth, 1851) O. cinereus (W.G.Stierlin, 1879) O. erinaceus (W.G.Stierlin, 1876) O. erivanensis (E.Reitter, 1894) O. globicollis I.H.Hochhuth, 1847 O. lederi (W.G.Stierlin, 1876) O. nasutus (W.G.Stierlin, 1876) O. pseudomias (Hochhuth, 1847) გვარი Pholicodes Schoenherr, 1826 P. pubimicas Reitter, 1895 გვარი Phyllobius Germar, 1824 Ph. arborator (Herbst, 1797) Ph. urticae (De Geer, 1775) გვარი Phyllobius Germar, 1824 Ph. sinuatus (Fabricius, 1801) გვარი Plinthus Germar, 1817 P. caucasicus (Desbrochers, 1875) გვარი Pteleobius Bedel, 1888 P. kraatzii (Eichhoff, 1864) გვარი Rhynchaenus Clairville & Schellenberg, 1798 R. fagi A.Klima, 1935 Rhynchaenus quedenfeldti Gerhardt, 1865 გვარი Sciaphilus Schénherr, 1823 S. asperatus (Bonsdorff, 1785) გვარი Scolytus Geoffroy, 1762 S. intricatus (Ratzeburg, 1837) S. koenigi Schevyrew, 1890 გვარი Trachodes Germar, 1824 T. elongatus (E.Reitter, 1888) გვარი Xyleborus Eichhoff, 1864 X. pfeili (Ratzeburg, 1837) გვარი Zacladus Reitter, 1913 Z. affinis (Paykull, 1792) Fmaily – Dryophthoridae გვარი Sitophilus Schoenherr, 1838 S. oryzae (Linnaeus, 1763). ოჯახი Dryopidae გვარი     Helichus Erichson, 1847 H. substriatus (Müller, 1806) გვარი Dryops Olivier, 1791 D. rufipes (Krynicki, 1832) გვარი Esolus Mulsant & Rey, 1872 E. angustatus (Muller, 1821) E. parallelipipedus (Muller, 1806) გვარი Lathelmis Zaitzev, 1908 L. volckmari (Panzer, 1793) გვარი Grouvellinus Champion, 1923 G. caucasicus (Motschulsky, 1839) ოჯახი – Dytiscidae გვარი Agabus Leach, 1817 A. bipustulatus (Linnaeus, 1767) გვარი Hydroporus Clairville, 1806 H. discretus Fairmaire & Brisout de Barneville, 1859 H. jacobsoni (Zaitzev, 1927) H. tessellatus (Drapiez, 1819) გვარი Platambus Thomson, 1859 P. lunulatus (Steven, 1829) ოჯახი – Dytiscidae გვარი Hydroporus Clairville, 1806 H. tessellatus (Drapiez, 1819) H. discretus Fairmaire & Brisout de Barneville, 1859 H. jacobsoni (Zaitzev, 1927) გვარი Platambus Thomson, 1859 P. lunulatus (Steven, 1829) გვარი Agabus Leach, 1817 A. bipustulatus (Linnaeus, 1967) გვარი Ilybius Erichson, 1832 I.  lapponicus (Scholz, 1917) ოჯახი – Elmidae E. lmis Latreille, 1802 E. maugetii Latreille, 1802 გვარი Esolus Mulsant & Rey, 1872 E. angustatus (Muller, 1821) E. parallelepipedus (Muller, 1806) გვარი Grouvellinus Champion, 1923 Grouvellinus caucasicus (Motschulsky, 1839) გვარი Limnius Illiger, 1802 L. volckmari (Panzer, 1793) ოჯახი – Erotylidae გვარი Tritoma Fabricius, 1775 T. bipustulata (Fabricius, 1775) ოჯახი – Gurinidae გვარი Gyrinus O. F. Muller, 1764 Gyrinus distinctus (Aube, 1836) ოჯახი – Haliplidae გვარი Haliplus Latreille, 1802 H. lineolatus (Mannerheim, 1844) ოჯახი – Hydrophilidae გვარი Helophorus Fabricius, 1775 H. (Atracth.)  brevipalpis (Bedel, 1881) (armeniacus Gngl.). H. (Atracth.) guttulus (Motschulsky, 1860) გვარი Hydraena Kugelann, 1794 H. armata (Reitter, 1881) H. pulchella (Germar, 1824) გვარი Laccobius Erichson, 1837 L. Kuwerti (Zaitzev, 1938) გვარი Megasternum Mulsant, 1844 M. boletopharum (Marsham, 1802) (obscurum Mrsh.). ოჯახი – Lucanidae გვარი Dorcus Macleay, 1819 D. parallelepipedus (Linnaeus, 1785) გვარი Lucanus Scopoli, 1763 L. cervus (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Melolontidae გვარი Maladera Mulsant & Rey, 1871 M. punctatissima (Faldermann, 1835) გვარი Melolontha Fabricius, 1775 M. puctoralis (Germar, 1823) გვარი Omaloplia Schonherr, 1817 O. spireae (Pallas, 1773) გვარი Polyphylla Harris, 1842 P. olivieri Last. გვარი Serica MacLeay, 1819 S. brunnea (Linnaeus, 1758) Fmaily – Melolonthidae გვარი Melolontha Fabricius, 1775 M. pectoralis Megerle, 1812 გვარი Polyphylla Harris, 1842 P. olivieri Laporte de Castelnau, 1840 ოჯახი – Phalacridae გვარი Phalacrus Paykull, 1800 P. corruscus (Panzer, 1797) ოჯახი – Pselaphidae გვარი Bryaxis Kugelann, 1794 B. clavipes (Motschulsky, 1851) გვარი Bythinus Leach, 1817 B. jaso (Saulcy, 1878) გვარი Pselaphaulax Reitter, 1909 P. dresdensis (Herbst, 1791) გვარი Tribatus Motschulsky, 1851 T. thoracicus (Motschulsky, 1837) გვარი Trimium Aube, 1833 T. caucasicum (Kolenati, 1846) ოჯახი – Ptiliidae გვარი Acrotrichis Motschoulsky, 1848 A. sericans (Heer, 1841) ოჯახი -  Scarabaeidae გვარი Copris Geoffroy, 1762 C. lunaris (Linnaeus, 1758) გვარი Trox Fabricius, 1775 T. hispidus Pontoppidan, 1763 გვარი Geotrupes Latreille, 1796 G. mutator (Marsham, 1802) G. spiniger (Marsham, 1802) გვარი Trypocopris Motschulsky, 1859 T. vernalis (Linnaeus, 1758) გვარი Ochodaeus Dejean, 1821 O. chrysomeloides Schank, 1781 გვარი Aphodius Illiger, 1798 A.prodromus (Brahm, 1790) A.asphaltinus (Kolenati, 1846) A.granarues (Linnaeus, 1767) ოჯახი – Scydmaenidae გვარი Stenichnus Thomson, 1859 S. collaris (Muller & Kunze, 1822) S. cribrum (Saulcy, 1880) S. ellipticus (Reitter, 1885) S. exilis (Erichson, 1837) გვარი Neuraphes Thomson, 1859 N. colchicus (Saulcy, 1880) N. eximius (Reitter, 1882) N. lederianus (Reitter, 1882) ოჯახი – Silphidae გვარი Colenis Erichson, 1842 C. immunda (Sturm, 1807) გვარი Nemadus C.G.Thomson, 1867 N. colonoides (Kraatz, 1851) გვარი Nicrophorus Fabricius, 1775 N. interruptus (Stephens, 1830) ოჯახი – Staphylinidae გვარი Aleochara Gravenhorst, 1802 A. intricata (Mannerheim, 1830) გვარი Cordalia Jacobs, 1925 C. obscura (Gravenhorst, 1802) გვარი Medon Stephens, 1833 M. bicolor (Olivier, 1795) გვარი Olophrum Erichson, 1839 O. caucasicum (Fauvel, 1875) გვარი Oxytelus Gravenhorst, 1802 O. gibbulus (Eppelsheim, 1878) O. hybridus (Eppelsheim, 1878) გვარი Philonthus Stephens, 1829 P. agilis (Gravenhorst, 1806) P. alberti (Schillhammer, 2000) P. annae (Khatschikov, 2005) P. carbonarius (Gravenhorst ,1802) P. cognatus (Stephens, 1832) P. concinnus (Gravenhorst,1802) P. corruscus (Gravenhorst, 1802) P. rufipes (Stephens, 1832) P. tenuicornis (Mulsant and Rey, 1853) P. varians (Paykull, 1789) გვარი Quedius Stephens, 1829 Q. distincticolor (Roubal, 1914) Q. cinctus (Paykull, 1790) Q. ochripennis (Menetries, 1832) Q. suramensis (Eppelsheim, 1880) გვარი Stenus Latreille, 1797 S. clavulus (Hochhuth, 1849) S. cribratus (Kiesenwetter, 1850) S. similis (Herbst, 1784) გვარი Tachyporus Gravenhorst, 1802 T. hypnorum (Fabricius, 1775) გვარი Xantholinus Dejean, 1821 X. variabilis (Hochhuth, 1851) გვარი Megarthrus Stephens, 1829 M. nitidulus (Kraatz, 1857) გვარი Acrolocha Thomson, 1858 A. amabilis (Heer, 1841) გვარი Anthophagus Gravenhorst, 1802 A. angusticollis roubali (C. Koch, 1934) გვარი Eusphalerum Kraatz, 1857 E. rufoscutellatum (Eppelsheim, 1881) გვარი Anotylus Thomson, 1859 A. mutator (Lohse, 1963) Subოჯახი Tachyporinae გვარი Lordithon Thomson, 1859 L. rostratus (Motschulsky, 1860) L. thoracicus (Fabricius, 1777) L. trinotatus (Erichson, 1839) გვარი Tachinus Gravenhorst, 1802 T. caucasicus (Kolenati, 1846) T. laticollis (Gravenhorst, 1802) გვარი Tachyporus Gravenhorst, 1802 T. hypnorum (Fabricius, 1775) T. nitidulus (Fabricius, 1781) Subოჯახი Staphylininae გვარი Atrecus Jacquelin du Val, 1856 A. affinis (Paykull, 1789) გვარი Bisnius Stephens, 1829 B. fimetarius (Gravenhorst, 1802) B. zhuk (Gusarov, 1995) გვარი Dinothenarus Thomson, 1858 D. flavocephalus (Goeze, 1777) გვარი Gyrohypnus Leach, 1819 G. punctulatus (Paykull, 1789) გვარი Gabrius Stephens, 1829 G. piliger (Mulsant & Rey, 1876) გვარი Ontholestes Ganglbauer, 1895 O. murinus (Linne, 1758) გვარი Platydracus Thomson, 1858 P. chalcocephalus (Fabricius, 1801) ოჯახი – Tenebrionidae გვარი Odocnemis Allard, 1876 O. gloriosa (Faldermann, 1837) გვარი Caluptopsis Solier 1835 C. pulchella Faldermann 1837 გვარი Gonocephalum Solier 1834 G. granulatum (Fabricius, 1791) გვარი Leichenum Dejean, 1834 L. mucronatum (Küster 1849) გვარი Diaclina Jacquelin du Val, 1861 D. testudinea (Piller et Mitterpacher 1783) გვარი Corticeus Piller & Mitterpacher, 1783 C. unicolor Piller et Mitterpacher 1783 C. bicolor (Olivier, 1790) გვარი Tenebrio Linnaeus 1758 T. obscurus Fabricius, 1792 გვარი Bolitophacus Illiger, 1798 B. reticulatus (Linnaeus 1767) გვარი Neomida Dahl, 1823 N. quabricornis Motschulsky 1873 გვარი Scaphidema Redtenbacher, 1848 S. metallicum bicolor (Fabricius 1792) გვარი Platydema Laporte de Castelnau & Brullé, 1831 P. dejeani (Laporte de Castelnau & Brullé, 1831) P. violaceum (Fabricius 1790) P. tristis (Laporte de Castelnau & Brullé, 1831) გვარი Metaclisa Jacquelin du Val, 1861 M. azurea (Waltl 1838) გვარი Alphitophagus Stephens 1832 A. bifasciatus (Say, 1824) გვარი Uloma Dejean, 1821 U. culinaris (Linnaeus, 1758) გვარი Cryphaeus Klug, 1833 C. cornutus (Fischer von Waldheim, 1823) გვარი Laena Latreille, 1829 L. quadricollis (Weise 1878) გვარი Hedyphanes Fischer von Waldheim 1822 H. tagenioides Faldermann 1832 გვარი Nalassus Mulsant, 1854 N. gloriosus (Faldenmann 1878) N. Faldermanni (Faldermann 1837) N. diteras (Allard 1876) გვარი Hydroporus Clairville, 1806 H. tessellatus (Drapiez,1819) H. discretus (Fairmare & Brisout, 1859) H. jacobsoni (Zaitzev, 1927) გვარი Platambus Thomson, 1859 P. lunulatus (Steven, 1829) 4. რიგი – Dermatoptera წყალფრთიანები ოჯახი -Forficulidae გვარი Forficula Linnaeus, 1758 F. Auricularia (Linnaeus, 1758) 5. რიგი – Diptera ორფრთიანები ანუ ბუზები ოჯახი – Tipulidae გვარი Nephrotoma Meigen, 1803 N. scalaris (Meigen, 1818) გვარი Tipula Linnaes, 1758 T. fulvipennis De Geer, 1776 T. maxima Poda, 1761 T. pallidicosta Pierre, 1924 T. semivittata Savchenko, 1960 ოჯახი- Culicidaea გვარი Anopheles Meigen, 1818 A. sacharovi (Favre, 1903)  (e’lutus, Edwards, 1921). A. algeriensis (Theobald, 1903) A. (Cellia) superpictus, (Grassi, 1899) გვარი Culex Linnaeus, 1758 C. (Culex) mimeticus (Neo, 1899) ოჯახი- Psychodidae გვარი Phlebotomus Rondani et berte, 1840 P. kandelaki Shurenkova, 1929 P. major (Annadale, 1910) ოჯახი- Syphridae გვარი Paragus Latreille, 1804 P. albifrons (Fallen, 1817) გვარი Melanostoma Schiner, 1860 M. mellinum (Linnaeus, 1758) M. scalare (Fabricius, 1794) გვარი Scaeva Fabricius, 1805 S. pyrastri (Linnaeus, 1758) S. selentica (Meigen, 1822) გვარი Syrphus Fabricius, 1775 S. torvus (Osten-Sacken,1875) S. ribessii (Linnaeus, 1758) S. grossulariae (Meigen, 1822) S. luniger (Meigen, 1822) S. balteatus (De Geer, 1776) S. umbellatarum (Fabricius, 1794) გვარი Sphaerophoria Le Peletier et Serville, 1828 Sph. rueppelli (Wiedemann, 1830) Sph. menthastri (Linnaeus, 1758) Sph. philanthus (Meigen, 1822) გვარი Cheilosia Meigen, 1822 Ch. alpina (Zetterstendt, 1843) Ch. portschinskiana Stackelberg, 1960 Ch. ruralis (Meigen 1822) Ch. transcaucasica Stackelberg, 1960 Ch. laticornis (Rondani, 1857) Ch. corydon (Harris, 1780) გვარი Callicera Panzer, 1809 C. aenea (Fabricius, 1777) გვარი Eristalis Latreille, 1804 Er. pertinax (Scopoli,1763) Er. rupium Fabricius, 1805 Er. oestracea (Linnaeus, 1758) გვარი Merodon Meigen, 1803 M. loewi (=graecus Loew) (Van der Goot, 1964) M. portshinskyi (Stackelberg, 1924) გვარი Eumerus Meigen, 1822 E. ornatus (Meigen, 1822) გვარი Xylota (Meigen, 1822) X. silvarum (Linnaeus, 1758) გვარი Eristalinus Rondani, 1845 E. aenus (Scopoli, 1763) ოჯახი Sarcophagidae გვარი Sarcophaga Meigen, 1826 S. albipes Meigen, 1826 S. argyrostoma (Robineau-Desvoidy, 1930) S. carnaria lehmanni Müller, 1922 / (Linnaeus, 1758) გვარი Sarcophila Rondani, 1856 S. latifrons (Fallen, 1817) ოჯახი Calliphoridae გვარი Bellardia Robineau-Desvoidy, 1830 B. rohdendori (Grunin, 1970) გვარი Phormia Robineau-Desvoidy, 1830 P. regina (Meigen, 1826) 6. რიგი – Hemiptera ნახევრადხეშეშფრთიანები ოჯახი – Cicadidae გვარი Agalmatium Emeljanov, 1971 A. flavescens (Olivier, 1791) გვარი Amplicephalus De Long, 1926 A. simplex (Van Duzee, 1892) გვარი Anaceratagallia Zachvatkin, 1946  A. venosa (Fourcroy, 1785) გვარი Aphrodes Curtis, 1833 A. bicinctus (Schrank, 1776) გვარი Aphrophora Germar, 1821 A. alni (Fallen, 1805) გვარი Asiraca Latreille, 1796 A. clavicornis (Fabricius, 1794) გვარი Cercopis Fabricius, 1775 C. sanguinolenta (Scopoli, 1763) გვარი Chiasmus Mulsant & Rey, 1855 C. conspurcatus (Perris, 1857) C. translucidus Mel. Mulsant & Rey, 1855                                                     გვარი Cicada Linnaeus, 1758 C. plebeja (Scopoli, 1763) გვარი Cicadella Latreille, 1817 C. viridis (Linnaeus, 1758) გვარი Cicadetta Kolenati, 1857 C. haemotophleps Fieber, Fieber, 1876 გვარი Cixius Latreille, 1804 C. nervosus (Linnaeus, 1758) გვარი Deltocephalus Burmeister, 1838 D. striatus (Linnaeus 1758) გვარი Dictyophara Germar, 1833 D. europaea (Linnaeus, 1767) გვარი Dictyophora Germar, 1833 D. europaea (Linnaeus, 1767) გვარი Diplocolenus Ribaut, 1946 D. abdominalis (Fabricius, 1803) გვარი Doratura Sahlberg, 1871 D. caucasica (Melichar, 1913) გვარი Eucanthus Westwood, 1848 E. interruptus (Linnaeus, 1758) გვარი Eupelix Germar, 1821 E. cuspidate (Fabricius, 1775) გვარი Fieberiella Signoret, 1880 F. flori (Stal, 1864) გვარი Hyalesthes Signoret, 1865 H. obsoletus (Signoret, 1865) H. mlokosieviczi Signoret, 1879 გვარი Ledra Fabricius, 1803 L. aurita (Linnaeus, 1758) გვარი Lepyronia Amyot & Serville, 1843 L. coleoptrata (Linnaeus, 1758) გვარი Lepyroniella Melichar, 1913 L. petrovi (Grigoriev, 1910) გვარი Neophilaenus Haupt, 1935 N. cammpestris (Fallen, 1805) გვარი Oliarus Stal, 1862 O. concolor (Fieber, 1876) O. minuscula Melicar, 1913 O. panzer Low, 1883 გვარი Philaenus Stal, 1864 P. spumarius (Linnaeus, 1758) გვარი Tibicen Latreille, 1825 T. haematodes (Scopoli, 1763) ოჯახი – Acanthosomatidae გვარი Acanthosoma Curtis, 1824 A. haemorroidale (Linnaeus, 1758) გვარი Elasmostethus Fieber, 1860 E. minor Horváth, 1899 გვარი Elasmucha Stål, 1864 E. grisea (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Alydidae გვარი Alydus Fabricus, 1803 A. calcaratus (Linnaeus, 1758) გვარი Camptopus Amyot, 1843 C. lateralis (Germar, 1817) ოჯახი – Anthocoridae გვარი Anthocoris Fallen, 1814 A. nemoralis (Fabricius, 1794) A. nemorum (Linnaeus, 1761) გვარი Orius Wolff, 1811 O. niger (Wolff, 1811) ოჯახი – Aphididae გვარი Macrosiphum Passerini, 1860 M. rosae (Linnaeus, 1758) გვარი Aphis Linnaeus, 1758 A. medicaginis Koch, 1854 A. pomi De Geer, 1773 A. sambuci Linnaeus, 1758 გვარი Chromaphis Walker, 1870 C. juglandicola (Kaltenbach, 1843) გვარი Dysaphis Borner, 1931 D. crataegi (Kaltenbach, 1843) D. pyri (Boyer de Fonscolombe, 1841) გვარი Eucallipterus Schouteden, 1906 E. tiliae (Linnaeus, 1758) გვარი Myzocallis Passerini, 1860 M. coryli (Goeze, 1778) M. carpini (Koch, 1855). M. castanicola (Baker, 1917) გვარი Panaphis Kirkaldy, 1904 P. juglandis (Goeze, 1778) გვარი Acyrthosiphon cyporissiae propinquum Mordvilko, 1914 A.fabae (Scopoli, 1763) გვარი Brachycaudus van der Goot, 1913 B. curdui (Linnaeus, 1758) გვარი Tinocallis Matsumura, 1919 T. saltans (Nevsky, 1929) გვარი Tuberculatus Mordvilko, 1894 T. querceus (Kaltenbach, 1843) გვარი Pterocallis Passerini, 1860 P. albida (Börner, 1940) ოჯახი – Aradidae გვარი Aneurus Kurtis, 1825 A. avenius (Dufour, 1833) A. laevis (Fabricius, 1775) გვარი Aradus Fabricius, 1803 A. betulae (Linnaeus, 1758) A. caucasicus (Kolenati, 1857) A. crenatus (Say, 1832) ოჯახი – Berytidae გვარი Neides Latreille, 1802 N. tipularius Linnaeus, 1758 ოჯახი – Coccidae გვარი Coccus Linnaeus, 1758 C. pseudomagnoliarum (Kuwana, 1914) გვარი Pulvinaria Targioni Tozzetti, 1866 P. salicicola Borchsenius, 1953 ოჯახი – Coreidae გვარი Anoplocerus Kiritshenko, 1926 A. elevatus (Fieber, 1861) გვარი Bathysolen Fieber, 1860 B. nubilus (Fallen, 1807) გვარი Centrocoris Kolenati, 1845 C. volxemi (Puton, 1878) გვარი Ceraleptus Costa, 1847 C. gracilicornis (Herrich-Schäffer, 1835) C. lividus (Stein, 1858) გვარი Coreus Fabricius, 1794 C. marginatus (Linnaeus, 1758) გვარი Coriomeris Westwood, 1842 C. denticulatus (Scopoli, 1763) C. vitticollis (Reuter, 1900) ოჯახი – Cydnidae გვარი Canthophorus Mulsant & Rey, 1866 C. dubius (Scopoli, 1763) გვარი Microporus Uhler, 1876 M. nigrita (Fabricius, 1794) გვარი Sehirus Amyot and Serville, 1843 S. luctuosus Mulsant & Rey, 1866 გვარი Tritomegas Amyot & Serville, 1843 T. sexmaculatus (Rambur, 1839) ოჯახი – Diaspididae გვარი Aulacaspis Cockerell, 1893 A. rosae (Bouché, 1833) გვარი Diaspidiotus Berlese, 1896  D. zonatus (Fauenfeld, 1868) გვარი Epidiaspis Cockerell, 1899 E. leperii (Signoret, 1869) გვარი Kuwanaspis MacGillivray, 1921 K. pseudoleucaspis (Kuwana, 1923) გვარი Lepidosaphes Shimer, 1898 L. rubri Thiem, 1931 გვარი Parlatoria Targioni Tozzetti, 1868 P. oleae (Colvee, 1880) ოჯახი Acanthococcidae გვარი Acanthococcus Signoret, 1875 A. roboris (Goux, 1931) ოჯახი Coccidae გვარი Coccus Linnaeus, 1758 C. hesperidum (Linnaeus, 1758) გვარი Rhodococcus Borchsenius, 1953 R. turanicus (Archangelskaya, 1937) ოჯახი Criptococcidae გვარი Cryptococcus Douglas, 1890 C. aceris (Borchsenius,1937) C. fagisuga (Lindinger, 1936) ოჯახი Diaspididae გვარი Chionaspis Signoret, 1869 C. salicis (Linnaeus, 1758) გვარი Diaspidiotus Berlese, 1896 D. zonatus (Frauenfeld, 1868) გვარი Epidiaspis Cockerell, 1899 E. leperii (Signoret, 1869) გვარი Lepidosaphes Shimer, 1898 L. conchiformis (Gmelin, 1790) გვარი Parlatoria Targioni Tozzetti, 1868 P. oleae (Colvee, 1880) გვარი Salicola Lindinger, 1905 S. kermanensis (Lindinger, 1905) გვარი Unaspis McGillivray, 1921 U. euonymi (Comstock, 1881) ოჯახი – Pseudococcidae გვარი Peliococcus Borchsenius, 1948 P. morrisoni (Kiritshenko, 1936) გვარი Phenacoccus Cockerell, 1893 P. aceris (Signoret, 1875) P. pumilus (Kiritshenko, 1936) გვარი Phenacoccus Cockerell, 1893 P. mespili Cockerell, 1899 ოჯახი – Eriococcidae გვარი Cryptococcus Douglas, 1890 C. fagisuga (Lindinger, 1936) გვარი Gonocerus Berthold, 1827 G. acuteangulatus (Goeze, 1778) გვარი Syromastus Berthold, 1827 S. rhombeus (Linnaeus, 1767) ოჯახი – Heterogasteridae გვარი Heterogaster Schilling, 1829 H. artemisiae (Schilling, 1829) H. urticae (Fabricius, 1775) გვარი Platyplax Fieber, 1860 P. salviae (Schilling, 1829) ოჯახი – Lygaeidae გვარი Geocoris Fallén, 1814 G. ater (Fabricius, 1787) გვარი Kleidocerys Stephens, 1829 K. resedae (Panzer, 1793) გვარი Lygaeosoma Spinola 1837 L. sardeum Spinola, 1837 გვარი Nysius Dallas, 1852 N. graminicola (Kolenati, 1845) გვარი Ortholomus Stål, 1872 O. punctipennis (Herrich-Schäffer, 1838) გვარი Spilostethus Stål, 1868 S. saxatilis (Scopoli, 1763) გვარი Tropidothorax Bergroth, 1894 T. leucopterus (Goeze, 1778) ოჯახი – Miridae გვარი Adelphocoris Reuter, 1896 A. seticornis (Fabricius, 1775) გვარი Adelphocoris Reuter, 1896 A. lineolatus (Goeze, 1778) A. ticinensis (Meyer-Dür, 1843) გვარი Campyloneura Fieber, 1858 C. virgula (Herrich-Schäffer, 1835) გვარი Capsodes Dahlbom, 1851 C. gothicus (Linnaeus, 1758) გვარი Charagochilus Fieber, 1858 C. gyllenhalii (Fallen, 1807) გვარი Dicyphus Fieber, 1858 D. errans (Wolff, 1804) გვარი Liocoris Fieber, 1858 L. tripustulatus (Fabricius, 1781) გვარი Lygus Hahn, 1833 L. gemellatus (Herrich-Schäffer, 1835) L. pratensis (Linnaeus, 1758) გვარი Mecomma Fieber, 1858 M. ambulans (Fallen, 1807) გვარი Megacoelum Fieber, 1858 M. beckeri (Fieber, 1870) გვარი Monalocoris Distant, 1884 M. filicis (Linnaeus, 1758) გვარი Odontoplatys Fieber, 1858 O. suturalis (Jakovlev, 1883) გვარი Orthops Fieber, 1858 O. kalmii (Linnaeus, 1758) Orthops campestris (Linnaeus, 1758) გვარი Phytocoris Fallen, 1814 P. varipes Boheman, 1852 გვარი Stenodema Laporte, 1833 S. laevigatum (Linnaeus, 1758) S. calcaratum (Fallén, 1807) S. holsata (Fabricius, 1787) S. virens (Linnaeus, 1767) გვარი Trigonotylus Fieber, 1858 T. ruficornis (Geoffroy, 1785) ოჯახი – Nabidae გვარი Reduviolus Kirby, 1837 R. ferus (Linnaeus, 1758) R. myrmacoides Costa. გვარი Himacerus wolff, 1811 H. mirmicoides (O.Costa, 1834) გვარი Nabis Latreille, 1802 N. ferus (Linnaeus, 1758) N. rugosus (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Pentatomidae გვარი Acrosternum Fieber, 1860 A. hegeeri (Fieber, 1861) გვარი Aelia Fabricius, 1803 A. acuminata (Linnaeus, 1758) A. rostrata (Boheman, 1852) გვარი Ancyrosoma Amyot & Serville, 1843 A. leucogrammes (Gmelin, 1790) გვარი Brachynema Mulsant & Rey, 1852 B. virens (Klug, 1845) გვარი Carpocoris Kolenati, 1846 C. melanocerus (Mulsant & Rey, 1852) გვარი Derula Mulsant & Rey, 1856 D. flavoguttata (Mulsant & Rey, 1856) გვარი Dolycoris Mulsant & Rey, 1866 D. baccarum (Linnaeus, 1758) გვარი Dolycoris Mulsant & Rey, 1866 D. baccarum (Linnaeus, 1758) გვარი Eurydema Laporte, 1833 E. festiva (Linnaeus, 1767) E. oleracea (Linnaeus, 1758) გვარი Eysarcoris Hahn, 1834 E. aeneus (Scopoli, 1763) E. ventralis (Westwood, 1837) E. venustissimus (Schrank, 1776) გვარი Graphosoma Laporte, 1833 G. italicum (Müller, 1766) G. semipunctatum (Fabricius, 1775) გვარი Mustha Amyot & Serville, 1843 M. spinulosa (Lefèbvre, 1831) გვარი Neottiglossa Kirby, 1837 N. lineolata (Mulsant & Rey, 1852) გვარი Nezara Amyot & Serville, 1843 N. viridula (Linnaeus, 1758) გვარი Palomena Mulsant & Rey, 1866 P. prasina (Linnaeus, 1761) გვარი Pentatoma Olivier, 1789 P. rufipes (Linnaeus, 1758) გვარი Peribalus Mulsant & Rey, 1866 P. vernalis (Wolff, 1804) გვარი Piezodorus Fieber, 1860 P. lituratus (Fabricius, 1794) გვარი Pinthaeus Stål, 1868 P. sanguinipes (Fabricius, 1781) გვარი Rhaphigaster Laporte, 1833 R. nebulosa (Poda, 1761) გვარი Sciocoris Fallen, 1829 S. homalonotus Fieber, 1851 გვარი Stagonomus Gorski, 1852 S. amoenus (Brullé, 1832) გვარი Zicrona Amyot & Serville, 1843 Z. coerulea (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Plataspidae გვარი Coptosoma Laporte, 1832 C. scutellatum (Geoffroy, 1785) გვარი Odontotarsus Laporte, 1833 O. purpureolineatus (Rossi, 1790) ოჯახი – Pyrrocoridae გვარი Pyrrhocoris Fallén, 1814 P. apterus (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Reduviidae გვარი Callistodema Reuter, 1890 C. fasciatum (Kolenati, 1857) გვარი Metapterus A. Costa, 1862 M. linearis (A. Costa, 1862) გვარი Nagusta Stål, 1859 N. goedeli (Kolenati, 1857) გვარი Peirates Serville, 1831 P. hybridus (Scopoli, 1763) გვარი Reduvius Fabricius, 1775 R. personatus (Linnaeus, 1758) გვარი Rhynocoris Hahn, 1834 R. iracundus (Poda, 1761) ოჯახი – Rhyparochromidae გვარი Acompus Fieber, 1860 A. pallipes (Herrich-Schäffer, 1834) გვარი Beosus Amyot & Serville, 1843 B. quadripunctatus (Muller, 1766) B. maritimus (Scopoli, 1763) გვარი Drymus Fieber, 1860 D. sylvaticus (Fabricius, 1775) გვარი Emblethis Fieber, 1860 E. verbasci (Fabricius, 1803) გვარი Eremocoris Fieber, 1860 E. abietis (Linnaeus, 1758) E. plebejus (Fallen, 1807) E. podagricus (Fabricius, 1775) გვარი Graptopeltus Stal, 1872 G. consors (G.Horvath, 1878) გვარი Megalonotus Fieber, 1861 M. hirsutus Fieber, 1861 M. praetextatus (Herrich-Schaeffer, 1850) M. sabulicolus (Thomson, 1870) გვარი Paromius Fieber, 1861 P. gracilis (Rambur, 1839) გვარი Raglius Stal, 1872 R. alboacuminatus (Goeze, 1778) R. vulgaris (Schilling, 1829) გვარი Rhyparochromus Hahn, 1826 R. pini (Linnaeus, 1758) გვარი Scolopostethus Fieber, 1860 S. affinis (Schilling, 1829) გვარი Tropistethus Fieber, 1860 T. holosericus (Scholtz, 1846) ოჯახი -  Rophalidae გვარი Agraphopus Stål, 1872 A. lethierryi Stål, 1872 გვარი Brachycarenus Fieber, 1860 B. tigrinus (Schilling, 1829) გვარი Corizus Fallen, 1814 C. hyoscyami (Linnaeus, 1758) გვარი Liorhyssus Stål, 1870  L. hyalinus (Fabricius, 1794) გვარი Rhopalus Schilling, 1827  R. maculatus (Fieber, 1837)  R. parumpunctatis (Schilling, 1829)  R. subrufus (Gmelin, 1790) გვარი Stictopleurus Stål, 1872 S. abutilon (Rossi, 1790) S. punctatonervosus (Goeze, 1778) ოჯახი – Scutelleridae გვარი Eurygaster Laporte, 1833 E. integriceps (Puton, 1881) E. maura (Linnaeus, 1758) გვარი Odontoscelis Laporte, 1833 O. fuliginosa (Linnaeus, 1761) ოჯახი – Stenocephalidae გვარი Dicranocephalus Hahn, 1826 D. agilis (Scopoli, 1763) D. albipes (Fabricius, 1781) ოჯახი – Tingidae გვარი Acalypta Westwood, 1840 A. uniseriata (Puton, 1879) გვარი Dictyla Stal, 1874 D. humuli (Fabricius, 1794) 7. რიგი – Hymenoptera სიფრიფანაფრთიანები ოჯახი – Aphelinidae გვარი Cenrtodora Förster, 1878 C. amoena (Forster, 1878) C. amoena (Forster, 1878) C. dorsati (Mercet, 1930) C. ochrura (Erdos, Novicky, 1953) C. salicis (Erdos, 1961) გვარი Aphelinus Dalman, 1820 A. abdominalis (Dalman, 1820) A. asychis (Walker, 1839) A. chaonia (Walker, 1839) A. humilis (Mercet, 1927) A. kurdjumovi (Mercet, 1930) A. lagodekhiensis sp. nov. A. mali (Haldeman, 1851) A. sp. A. subflavescens (Westwood, 1837) A. sugonjaevi sp. nov. A. thomsoni (Graham, 1976) A. varipes (Forster, 1841) ოჯახი – Tenthredinidae გვარი Aglaostigma Kirby, 1882 A. fulwipes (Scopoli, 1763) გვარი Athalia Leach, 1817 A. glabricollis (Thomson, 1870) A. ruffoscutellatta (Mocsary, 1879) გვარი Cladius Illiger, 1807 C. compressicornis (Fabricius, 1804) გვარი Hoplocampa Hartig, 1837 Hoplocampa sp. გვარი Sciapteryx Stephens, 1835 S. consobrina (Klug, 1816) გვარი Tenthredo Linnaeus, 1758 T. bifasciata Muller, 1766 T. luteipennis (Eversmann, 1847) T. maculata (Geoffroy, 1785) T. oryssoides Jakovlev, 1888 გვარი Tenthredopsis A. Costa, 1859 T. campestris Linnaeus, 1758 გვარი Dolerus Jurine, 1807 D. pratensis (Linnaeus, 1758) გვარი Caliroa A. Costa, 1859 C. limacina (Retzius, 1783) ოჯახი – Siricidae გვარი Tremex Jurine, 1807 T. jakovlevi Semenov 1921 ოჯახი – Pamphiliidae გვარი Neurotoma Konow, 1897. N. flaviventris Retzius, 1783 ოჯახი Vespidae გვარი Dolichovespula Rohwer, 1916 D. norwegica (Fabricius, 1781) D. sylvestris (Scopoli, 1763) გვარი Vespula Thomson, 1869 V.  rufa (Linnaeus, 1758) V. vulgaris (Linnaeus, 1758) გვარი Allodynerus Bluethgen, 1938 A. rossii (Lepeletier de Saint-Fargeau, 1845) გვარი Ancistrocerus Wesmael, 1836 A. nigricornis (Curtis, 1826) A. trifasciatus (O. F. Müller, 1776) გვარი Dolichovespula Rohwer, 1916 D. media (Retzius, 1783) D. saxonica (Fabricius, 1793) D. sylvestris (Scopoli, 1763) გვარი Vespa Linnaeus, 1758                                             V. crabro (Linnaeus, 1758) გვარი Antepipona Saussure, 1855 A. cribrata (F. Morawitz, 1885) გვარი Euodynerus Dalla Torre, 1904 E. posticus (Herrich-Schäffer, 1841) გვარი Polistes Latreille, 1802 P. atrimandibularis (S. Zimmermann, 1930) P. foederatus (Kohl, 1898) P. gallicus (Linnaeus, 1761) P. semenowi (F. Morawitz, 1889) P. dominula (Christ, 1791) გვარი Pseudepipona Saussure, 1856 P. herrichii (de Saussure, 1856) ოჯახი – Colletidae გვარი Colletes Latreille, 1802 C. daviesanus (Smith, 1846) C. mlokossewiczi (Radoszkowski, 1891) C. Pallescens (Noskiewicz, 1936) გვარი  Hylaeus Fabricius, 1793 H. angustatus (Schenck, 1861) (=Prosopis angustata Schenck) H. Annularis (Kirby, 1802) (=Prosopis annularis) H. Annulatus (Linnaeus 1758) (=Prosopis annulata, P. borealis) H. bisinuatus (Foerster, 1871) (=Prosopis bisinuata) H. brevicornis (Nylander, 1852) (=Prosopis brevicornis, Prosopis breviceps) H.communis (Nylander, 1852) (=Prosopis communis) H. cornutus (Curtis, 1831) (=Prosopis cornuta) H. gibbus (Saunders, 1850) (=Prosopis gibba) H. lineolatus (Schenck, 1861) (=Prosopis lineolata) H. pictipes (Nylander, 1852) (=Prosopis pictipes) ოჯახი – Andrenidae გვარი Andrena Fabicius, 1775 A. bimaculata (Kirby, 1802) A. combaella (Warncke, 1966) A. dorsata (Kirby, 1802) (=Andrena propinqua,A. dorata) A. fulvago (Christ, 1791) A. hattorfiana (Fabricius, 1775) A. haemorrhoa (Fabricius, 1871) (=Andrena haemorhoa, A. albicans) A. minutula (Kirby, 1802) (=Andrena parvula) A. nigroaenea (Kirby, 1802) (=Andrena nigoaenea) ოჯახი – Halictidae გვარი Rophites Spinola, 1808 R. caucasicus Morawitz, 1875 (=Rhophites caucasicus) გვარი  Halictus Latreille, 1804 H. maculatus (Smith,1848) (=Halictus maculates) H. mucoreus (Eversmann,1852) H. tetrazonianellus (Strand, 1909) (=Halictus tetrazonienellus) H. subauratus (Rossi, 1792) გვარი Lasioglossum Curtis, 1833 L. glabriusculum (Morawitz, 1872) (=Halictus glabriusculus,H. glabrinsculus) L. marginatum (Brulle,1832) (=Halictus marginatus) L. sexnotatum (Kyrby,1802) (=Halictus sexnotatus) ოჯახი – Melittidae გვარი  Macropis Panzer, 1809 M. fulvipes (Fabricius, 1804) ოჯახი – Megachilidae გვარი Chelostoma Latreille, 1809 C. emarginatum (Nylander,1856) გვარი Heriades Spinola, 1808 H. truncorum (Linnaeus,1758) გვარი Osmia Panzer, 1806 O. leaiana (Kirby,1802) გვარი Stelis Panzer, 1806 S.breviuscula Nylander,1848 გვარი Megachile Latreille, 1802 M. centuncularis (Linnaeus, 1758) M. communis (Morawitz, 1875) M. rotundata (Fabricius, 1787) ოჯახი Apidae გვარი Xylocopa Latreille, 1802 X. iris (Christ, 1791) X. violacea (Linnaeus, 1758) გვარი Ceratina Latreille, 1802 C. loewi (Gerstacker, 1869) (=Ceratina löwi) გვარი – Epeolus Latreille, 1802 E. transitorius (Eversmann, 1852) E. variegatus (Linnaeus, 1758) გვარი Amegilla Friese, 1897 A. garrula (Rossi, 1790) A. plagiata (llliger,1806) (=Anthophora parietina) გვარი Habropoda Smith, 1854 H. tarsata (Spinola, 1838) გვარი Thyreus Panzer, 1806 T. ramosus (Lepeletier, 1841) გვარი  Bombus Latreille, 1802 B. brodmannicus (Vogt, 1909) B. haematurus (Kriechbaumer, 1870) B. handlirschianus (Vogt, 1909) B. hortorum (Linnaeus, 1761) B. hypnorum (Linnaeus, 1758) B. laesus (Morawitz, 1875) B. lucorum (Linnaeus, 1761) B. mlokosievitzii (Radoszkowski, 1877) B. pascuorum (Scopoli, 1763) B. portchinsky (Radoszkowski, 1883) B. pratorum (Linnaeus, 1761) B. soroeensis (Fabricius, 1776) B. subterraneus (Linnaeus, 1758) B. wurflenii Radoszkowski, 1859 ოჯახი – Heloridae გვარი Helorus Latreille, 1802 H. anomalipes (Panzer, 1798) H. ruficornis (A. Förster, 1856) ოჯახი – Evaniidae გვარი Brachygaster Leach, 18153 B. minuta (Oliver, 1791) ოჯახი – Gasteruptiidae გვარი Gasteruption Latreille, 1796 G. assectator (Linnaeus, 1758) G. diversipes (Abeille de Perrin, 1879) ოჯახი – Bethylidae გვარი Bethylus Latreille, 1802 B. fuscicornis (Jurine, 1807) გვარი Epyris Westwood, 1874 E. bilineatus (Thomson, 1862) E. inermis (Kieffer, 1906) გვარი Laelius Ashmead, 1893 L. fulvipes (Kieffer, 1906) გვარი Pseudisobrachium Kieffer, 1904 P. subcyaneum (Halyday, 1838) ოჯახი – Chrysididae გვარი Chrysis Linnaeus, 1767 C. fasciata (Olivier, 1790) C. ignita (Linnaeus, 1758) C. hungarica (Scopoli, 1770) გვარი Cleptes Latreille, 1802 C. semiauratus (Linnaeus, 1761) გვარი Pseudomalus Ashmead, 1902 P. auratus (Linnaeus, 1758) P. pusillus (Fabricius, 1804) P. violaceus (Scopoli, 1763) გვარი Trichrysis Lichteinstein, 1876 T. cyanea (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Chrysididae გვარი Chrysis Linnaeus, 1761 C. angustifrons (Abeille de Perrin, 1878) C. caucasicola (Balthasar, 1953) C. cingulicornis (A. Förster, 1853) C. coeruleiventris (Abeille de Perrin, 1878) C. glasunovi (Semenov, 1967) C. mirabilis (Radoszkowski, 1877) C. mutabilis (Du Buysson, 1887) C. placida (Mocsáry, 1879) C. lampa (Semenov-Tian-Shanskij, 1967) გვარი Cleptes Latreille, 1802 C. ignidorsum (Móczár, 1998) C. radoszkowskii (Mocsáry, 1889) გვარი Elampus Spinola, 1806 E. spina (Lepeletier de Saint-Fargeau, 1806) გვარი Hedychridium Abeille de Perrin, 1878 H. gemma (Semenov-Tian-Shanskij, 1967) H. roseum (Rossi, 1790) H. gerstaeckeri (Chevrier, 1869) H. rutilans (Dahlbom, 1854) H. virens (Dahlbom, 1854) გვარი Holopyga Dahlbom, 1845 H. raziborskii (Semenov-Tian-Shanskij, 1967) გვარი Omalus Panzer, 1801 O. aeneus (Fabricius, 1787) ოჯახი – Pompilidae გვარი Agenioideus  Ashmead, 1902 A. cinctellus (Spinola, 1807) A. sericeus (Vander Linden, 1827) A. usurarius (Tournier, 1889) გვარი Anoplius Dufour, 1834 A. nigerrimus (Scopoli, 1763) A. viaticus (Linnaeus, 1758) გვარი Arachnospila Kincaid, 1900 A. alpivaga (Kohl, 1888) A. fuscomarginata (Thomson, 1870) A. sogdianoides (Wolf, 1964) გვარი Auplopus Spinola, 1841 A. carbonarius (Scopoli, 1763) გვარი Caliadurgus Pate, 1946 C. fasciatellus (Spinola, 1807) გვარი Ceropales Latreille, 1796 C. pygmaea Kohl, 1880 გვარი Cryptocheilus Panzer, 1806 C. freygessneri (Kohl, 1883) C. notatus (Rossi, 1792) გვარი Deuteragenia Sustera, 1912 D. austriaca Wolf, 1964 D. bifasciata (Geoffroy, 1785) D. subintermedia (Magretti, 1886) D. variegata (Linnaeus, 1758) გვარი Dicyrtomellus Gussakovskij, 1935 D. kizilkumi (Radoszkowski, 1877) გვარი Episyron Schiødte, 1837 E. arrogans (F. Smith, 1873) გვარი Poecilagenia Haupt, 1927 P. rubricans (Lepeletier de Saint-Fargeau, 1845) გვარი Priocnemis Schiødte, 1837 P. coriacea Dahlbom, 1843 P. exaltata (Fabricius, 1775) P. fastigiata (Haupt, 1934) P. parvula (Dahbom, 1845) P. perturbator (Harris, 1780) გვარი Aporinellus Banks, 1911 A. moestus (Klug, 1834) ოჯახი – Ampulicidae გვარი Dolichurus Latreille, 1809 D. corniculus (Spinola, 1807) ოჯახი – Bembicidae გვარი Argogorytes Ashmead, 1899 A. mystaceus (Linnaeus, 1761) გვარი Bembecinus A.Costa, 1859 B. tridens (Fabricius, 1781) გვარი Gorytes Lateille, 1804 G. laticinctus (Lepeletier de Saint Fargeau, 1832) გვარი Nysson Latreille, 1802 N. trimaculatus (Rossi, 1790) გვარი Alysson Panzer, 1806 A. spinosus (Panzer, 1801) ოჯახი – Crabronidae გვარი Crossocerus Le Peletier-de-Saint-Fargeau & Brullé, 1835 C. annulipes (Le Peletier-de-Saint-Fargeau & Brullé, 1835) C. assimilis (F. Smith, 1856) C. barbipes (Dahlbom, 1845) C. cetratus (Shuckard, 1837) C. congener (Dahlbom, 1844) C. megacephalus (Rossi, 1790) C. podagricus (Vander Linden, 1829) C. podagricus (Vander Linden, 1829) C. varus (Le Peletier-de-Saint-Fargeau & Brullé, 1835) გვარი Ectemnius Dahlbom, 1845 E. cavifrons (Thomson, 1870) E. cephalotes (Olivier, 1792) E. lituratus (Panzer, 1803) გვარი Entomognathus Dahlbom, 1844 E. brevis (Vander Linden, 1829) გვარი Miscophus Jurine, 1807 Miscophus bicolor (Jurine, 1807) გვარი Nitela Latreille, 1809 N. borealis (Valkeila, 1974) გვარი Rhopalum Stephens, 1829 R. clavipes (Linnaeus, 1758) R. coarctatum (Scopoli, 1763) გვარი Trypoxylon Latreille, 1796 T. attenuatum (F. Smith, 1851) T. beaumonti (Antropov, 1991) T. clavicerum (Lepeletier de Saint-Fargeau & Audinet-Serville, 1828) T. fronticorne (Gussakovskij, 1936) T. kolazyi (Kohl, 1893) T. minus (De Beaumont, 1945) T. rubiginosum (Gussakovskij, 1936) გვარი Oxybelus Latreille, 1796 O. caucasicus Radoszkowski, 1893 გვარი Parapiagetia Kohl, 1897 P. genicularis (F. Morawitz, 1890) გვარი Tachysphex Kohl, 1883 T. brullii (F. Smith, 1856) T. pompiliformis (Panzer, 1803) T. psammobius (Kohl, 1880) T. stachi (de Beaumont, 1936) გვარი Tachytes Panzer, 1806 T. ambidens (Kohl, 1884) ოჯახი – Pemphredonidae გვარი Passaloecus Shuckard, 1837 P. gracilis (Curtis, 1834) გვარი Pemphredon Latreille, 1796 P. inornata (Say, 1824) P. lugubris (Fabricius, 1793) P. morio (Vander Linden, 1829) გვარი Spilomena Shuckard, 1838 S. beata (Blüthgen, 1953) გვარი Stigmus Panzer, 1804 S. pendulus (Panzer, 1804) ოჯახი – Psenidae გვარი Psenulus Kohl, 1897 P. fuscipennis (Dahlbom, 1843) P. meridionalis (de Beaumont, 1937) P. pallipes (Panzer, 1798) გვარი Mimesa Shuckard, 1937 Mimesa caucasica Maidl, 1914 გვარი Pseneo Malloch, 1933 P. exaratus (Eversmann, 1849) ოჯახი – Sphecidae გვარი Sceliphron Klug, 1801 S. curvatum (F. Smith, 1870) S. madraspatanum ( Fabricius, 1781) ოჯახი Ichneumonidae გვარი Agrypon Förster, 1860 A. flaveolatum (Gravenhorst, 1829) გვარი Therion Curtis, 1829 T. circumflexum (Linnaeus, 1758) გვარი Apophua Morley, 1913 A. bipunctoria (Thunberg, 1822) გვარი Glypta Gravenhorst, 1829 G. (Conoblasta) caudata (Thomson, 1889) G. (Conoblasta) ceratites (Gravenhorst, 1829) G. (Conoblasta) extincta (Ratzeburg, 1852) G. (Glypta) heterocera (Thomson, 1889) G. (Glypta) pedata (Desvigens, 1856) G. (Glypta) salicis (Thomson, 1889) G. (Glypta) scutellaris (Thomson, 1889) გვარი Lissonota Gravenhorst, 1829 L. admontenis (Storbl, 1902) L. carbonaria (Holmgren, 1860) L. clypeator (Gravenhorst, 1820) L. culiciformis (Gravenhorst, 1829) L. curtiventris Horstmann, 1999 L. gracilenta (Holmgren, 1860) L. palpalis (Thomson, 1889) L. quadrinotata (Gravenhorst, 1829) L. variabilis ssp. rubrorientor (Aubert, 1977) გვარი Campoletis Förster, 1869 C. annulata (Gravenhorst, 1829) C. cognata (Tschek, 1871) C. crassicornis (Tschek, 1871) C. femoralis (Gravenhorst, 1829) C. latrator (Gravenhorst, 1829) C. thomsoni (Roman, 1915) C. thomsoni (Roman, 1915) C. zonata (Gravenhorst, 1829) გვარი Campoplex Gravenhorst, 1829 C. striatus (Horstmann, 1985) გვარი Casinaria Holmgren, 1859 C. dubia (Tschek, 1871) C. mesozosta (Gravenhorst, 1829) გვარი Clypeoplex Horstmann, 1987 C. cerophagus (Gravenhorst, 1829) გვარი Cymodusa Holmgren, 1859 C. abasica (Dbar, 1984) გვარი Diadegma Förster, 1869 D. anurum (Thomson, 1887) D. armillatum (Gravenhorst, 1829) D. duplicatum (Horstmann, 1980) D. erucator (Zetterstedt, 1838) D. semiclausum (Hellen, 1949) D. stigmatellae (Horstmann, 1980) გვარი Dusona Cameron, 1901 D. bicoloripes (Ashmead, 1906) D. blanda (Förster, 1868) D. leptogaster (Holmgren, 1860) D. opaca (Thomson, 1887) D. prominula (Förster, 1868) D. pugillator (Linnaeus, 1758) D. stragifex (Förster, 1868) D. terebrator (Förster, 1868) გვარი Echthonomas Förster, 1869 E. quadrinotata (Thomson, 1887) გვარი Eriborus Förster, 1869 E. obscuripes (Horstmann, 1987) გვარი Hyposoter Förster, 1869 H. albonotatus (Bridgmann, 1889) H. boops (Thomson, 1887) H. caedator (Gravenhorst, 1829) H. coxator (Thomson, 1887) H. didymator (Thunberg, 1822) H. dolosus (Gravenhorst, 1829) H. ebeninus (Gravenhorst, 1829) H. inquinatus (Holmgren, 1860) H. neglectus (Holmgren, 1860) H. placidus (Desvigens, 1856) H. rufovariatus (Schmiedeknecht, 1909) H. tricolor (Ratzeburg, 1844) H. virginalis (Gravenhorst, 1829) გვარი Nemeritis Holmgren, 1860 N. caucasicus nov.sp. N. specularis (Horstmann, 1975) N. tuitor (Aubert, 1986) გვარი Olesicampe Förster, 1869 O. binotata (Thomson, 1887) O. flavicornis (Thomson, 1887) O. sericea (Holmgren, 1856) O. transiens (Ratzeburg, 1848) გვარი Phobocampe Förster, 1869 P. bicingulata (Gravenhorst, 1829) P. croceipes (Marshall, 1876) P. lymantriae (Gupta, 1983) გვარი Scirtetes Hartig, 1838 S. robustus (Woldstedt, 1877) გვარი Sinophorus Förster, 1869 S. fuscicarpus (Thomson, 1887) S. pleuralis (Thomson, 1887) S. striatus (Sanborne, 1984) გვარი Transema Förster, 1869 T. latiusculum (Thomson, 1887) Tribus Cryptini გვარი Agrothereutes Förster, 1850 A. abbreviatus (Fabricius, 1794) გვარი Buathra Cameron, 1903 B. laborator (Thunberg, 1822) გვარი Cryptus Fabricius, 1804 C. armatus (Fabricius, 1804) გვარი Enclisis Townes, 1970 E. macilenta (Gravenhorst, 1829) E. ornaticeps (Thomson, 1885) E. vindex (Tschek, 1871) გვარი Gambrus Förster, 1869 G. ornatus (Gravenhorst, 1829) გვარი Idiolispa Förster, 1869 I.  analis (Gravenhorst, 1807) გვარი Ischnus Gravenhorst, 1829 I.  migrator (Fabricius, 1775) გვარი Listrognathus Tschek, 1871 L. firmator (Fabricius, 1798) syn. ligator Gravenhorst გვარი Mesostenus Gravenhorst, 1829 M. funebris (Gravenhorst, 1829) გვარი Myrmeleonostenus Uchida, 1936 M. italicus (Gravenhorst, 1829) გვარი Nematopodius Gravenhorst, 1829 N. formosus (Gravenhorst, 1829) გვარი Sphecophaga Westwood, 1840 S. vesparum (Curtis, 1828) გვარი Trychosis Förster, 1869 T. atripes (Gravenhorst, 1829) T. legator (Thunberg, 1822) გვარი Xylophrurus Förster, 1869 Xylophrurus augustus (Dalman, 1823) გვარი Aptesis Förster, 1850 A. flagitator (Rossi, 1794) A. jejunator (Gravenhorst, 1807) გვარი Cubocephalus Ratzeburg, 1848 C. distinctor (Thunberg, 1822) C. nigriventris (Thomson, 1874) C. sternocerus (Thomson, 1873) გვარი Giraudia Förster, 1869 G. grisescens (Gravenhorst, 1829) გვარი Echthrus Gravenhorst, 1829 E. reluctator (Linnaeus, 1758) გვარი Polytribax Förster, 1869 P. perspicillator (Gravenhorst, 1807) გვარი Schenkia Förster, 1869 S. graminicola (Gravenhorst, 1829) გვარი Bathythrix Förster, 1869 B. claviger (Gravenhorst, 1865) B. fragilis (Gravenhorst, 1829) B. pellucidator (Gravenhorst, 1829) B. strigosa (Thomson, 1884) გვარი Dichrogaster Doumerc, 1855 D. bischoffi (Schmiedeknecht, 1905) D. modesta (Gravenhorst, 1829) გვარი Endasys Förster, 1869 E. brevis (Gravenhorst, 1829) E. erythrogaster (Gravenhorst, 1829) E. senilis (Gmelin, 1790) გვარი Lochetica Kriechbaumer, 1892 L. westoni (Bridgman, 1880) გვარი Mesoleptus Gravenhorst, 1829 M. incessor (Haliday, 1838) გვარი Orthizema Förster, 1869 O. triannulatum (Thomson, 1884) გვარი Phygadeuon Gravenhorst, 1829 P. cephalotes (Gravenhorst, 1829) გვარი Rhembobius Förster, 1869 R. quadrispinus (Gravenhorst, 1829) გვარი Glyptorhaestus Thomson, 1894 G. punctulatus (Woldstedt, 1877) გვარი Lethades Davis, 1897 L. curvispina (Thomson, 1883) L. facialis (Brischke, 1871) გვარი Pion Schiodte, 1839 P. fortipes (Gravenhorst, 1829) P. nigripes (Schiodte, 1839) გვარი Rhaestus Thomson, 1883 R. lativentris (Holmgren, 1858) გვარი Rhorus Förster, 1869 R. chrysopus (Gmelin, 1790) გვარი Sympherta Förster, 1869 S. antilope (Gravenhorst, 1829) S. ullrichi (Tschek, 1869) გვარი Trematopygus Holmgren, 1857 T. melanocerus (Gravenhorst, 1829) გვარი Absyrtus Holmgren, 1859 A. vicinator (Thunberg, 1822) გვარი Lathrolestes Förster, 1869 L. buccinator (Holmgren, 1857) L. pleuralis (Thomson, 1883) გვარი Perilissus Förster, 1855 P. pallidus (Gravenhorst, 1829) P. spilonotus (Stephens, 1835) გვარი Scolobates Gravenhorst, 1829 S. auriculatus (Fabricius, 1804) გვარი Alexeter Förster, 1869 A. fallax (Holmgren, 1857) A. multicolor (Gravenhorst, 1829) A. nebulator (Thunberg, 1822) A. rapinator (Gravenhorst, 1829) A. sectator (Thunberg, 1822) გვარი Anisotacrus Schmiedeknecht, 1913 A. xanthostigma (Gravenhorst, 1829) გვარი Anoncus Townes, 1970 A. gracilicornis (Holmgren, 1857) გვარი Campodorus Förster, 1869 C. agarcin (Kasparyan, 2005) C. amictus (Holmgren, 1857) C. caucasicus nov.sp. C. difformis (Holmgren, 1876) C. flavicintus (Gmelin, 1790) C. haematodes (Gravenhorst, 1829) C. incidens (Thomson, 1894) C. scapularis (Stephens, 1835) გვარი Lagarotis Förster, 1869 L. semicaligata (Gravenhorst, 1820) L. ustulatus (Holmgren, 1857) გვარი Mesoleius Holmgren, 1856 M. aulicus (Gravenhorst, 1829) M. filicornis (Holmgren, 1876) M. opticus forma furax (Holmgren, 1857) გვარი Otlophorus Förster, 1869 O. italicus (Gravenhorst, 1829) გვარი Perispuda Förster, 1869 P. facialis (Gravenhorst, 1829) გვარი Saotis Förster, 1869 S. nigriscuta (Thomson, 1888) S. pygidiator (Kasparyan & Kopelke, 2009) გვარი Scopesis Förster, 1869 S. bicolor (Gravenhorst, 1829) S. depressa (Thomson, 1894) გვარი Euryproctus Holmgren, 1857 E. inferus (Thomson, 1889) E. cf. luteicornis (Gravenhorst, 1829) გვარი Hadrodactylus Förster, 1869 H. caucasicus (Kasparyan, 2011) H. faciator (Thunberg, 1822) გვარი Mesoleptidea Viereck, 1912 M. cingulata (Gravenhorst, 1829) M. prosoleuca (Gravenhorst, 1820) გვარი Cylloceria Schiodte, 1838 C. melancholica (Gravenhorst, 1820) C. sylvestris (Gravenhorst, 1829) გვარი Hyperacmus Holmgren, 1858 H. crassicornis (Gravenhorst, 1829) გვარი Diacritus Förster, 1869 D. aciculatus (Vollenhoven, 1878) გვარი Diplazon Nees, 1819 D. laetatorius (Fabricius, 1781) D. pallicoxa (Manukyan, 1987) D. pectoratorius (Thunberg, 1822) D. tetragonus (Thunberg, 1822) D. tibiatorius (Thunberg, 1822) გვარი Enizemum Förster, 1869 E. schwarzi (Diller, 1987) გვარი Homotropus Förster, 1869 H. dimidiatus (Schrank, 1802) H. elegans (Gravenhorst, 1829) H. haemorrhoidalis (Szepligeti, 1898) H. pictus (Gravenhorst, 1829) გვარი Sussaba Cameron, 1909 S. cognata (Holmgren, 1858) S. flavipes (Lucas, 1847) S. pulchella (Holmgren, 1858) გვარი Syrphoctonus Förster, 1869 S. fissorius (Gravenhorst, 1829) გვარი Syrphophilus Dasch, 1964 S. tricinctorius (Thunberg, 1822) გვარი Tymmophorus Schmiedeknecht, 1913 T. obscuripes (Holmgren, 1858) გვარი Woldstedtius Carlson, 1979 W. biguttatus (Gravenhorst, 1829) W. citropectoralis (Schmiedeknecht, 1926) W. flavolineatus (Gravenhorst, 1829) გვარი Xestopelta Dasch, 1964 X. striata nov.sp. გვარი Euceros Gravenhorst, 1829 E. pruinosus (Gravenhorst, 1829) გვარი Hybrizon Fallen, 1813 H. buccatus (Brebisson, 1825) გვარი Baeosemus Förster, 1869 B. mitigosus (Gravenhorst, 1829) გვარი Colpognathus Wesmael, 1845 C. celerator (Gravenhorst, 1807) D. iadromus Wesmael, 1845 D. collaris (Gravenhorst, 1829) D. heteroneurus (Holmgren, 1890) D. troglodytes (Gravenhorst, 1829) გვარი Dicaelotus Wesmael, 1845 D. resplendens (Holmgren, 1890) გვარი Dirophanes Förster, 1869 D. regenerator (Fabricius, 1804) გვარი Herpestomus Wesmael, 1845 H. arridens (Gravenhorst, 1829) გვარი Heterischnus Wesmael, 1859 H. debilis (Gravenhorst, 1829) H. truncator (Fabricius, 1798) გვარი Mevesia Holmgren, 1890 M. arguta (Wesmael, 1845) გვარი Oiorhinus Wesmael, 1845 O. pallipalpis (Wesmael, 1845) გვარი Oronotus Wesmael, 1845 O. binotatus (Gravenhorst, 1829) გვარი Stenodontus Berthoumieu, 1897 S. marginellus (Gravenhorst, 1829) გვარი Tycherus Förster, 1869 T. cephalotes (Wesmael, 1845) T. elongatus (Thomson, 1891) T. fuscicornis (Wesmael, 1845) T. juvenilis (Wesmael, 1848) T. socialis (Ratzeburg, 1852) T. vafer (Wesmael, 1845) T. flavofacies nov.sp. გვარი Heresiarches Wesmael, 1859 H. eudoxius (Wesmael, 1845) გვარი Lymantrichneumon Heinrich, 1968 L. disparis (Poda, 1761) გვარი Cyclolabus Heinrich, 1936 C. axillatorius (Thunberg, 1822) syn. pactor (Wesmael) C. nigricollis (Wesmael, 1845) გვარი Dentilabus Heinrich, 1974 D. variegatus (Wesmael, 1845) გვარი Linycus Cameron, 1903 L. exhortator (Fabricius, 1787) გვარი Notoplatylabus Heinrich, 1936 N. podolicus (Heinrich, 1936) გვარი Platylabus Wesmael, 1845 P. curtorius (Thunberg, 1822) P. heteromallus (Berthoumieu, 1910) P. iridipennis (Gravenhorst, 1829) P. orbitalis (Gravenhorst, 1829) P. pseudomuticus (Riedel, 2008) enus Baranisobas Heinrich, 1972 B. ridibundus (Gravenhorst, 1829) გვარი Barichneumon Thomson, 1893 B. bilunulatus (Gravenhorst, 1829) B. comis (Wesmael, 1857) B. gemellus (Gravenhorst, 1829) B. vicarius (Wesmael, 1845) გვარი Chasmias Ashmead, 1900 C. motatorius (Fabricius, 1775) გვარი Cratichneumon Thomson, 1893 C. versator (Thunberg, 1822) C. viator (Scopoli, 1763) გვარი Crypteffigies Heinrich, 1961 C. albilarvatus (Gravenhorst, 1820) C. lanius (Gravenhorst, 1829) გვარი Diphyus Kriechbaumer, 1890 D. longigena (Thomson, 1888) D. septemguttatus (Gravenhorst, 1829) D. trifasciatus (Gravenhorst, 1829) გვარი Homotherus Förster, 1869 H. berthoumieui (Pic, 1899) H. locutor (Thunberg, 1822) H. varipes (Gravenhorst, 1829) გვარი Hoplismenus Gravenhorst, 1829 H. pica (Wesmael, 1855) გვარი Ichneumon Linnaeus, 1758 I.  confusor (Gravenhorst, 1820) I.  deliratorius (Linnaeus, 1758) I.  extensorius (Linnaeus, 1758) I.  minutorius (Desvigens, 1856) I.  oblongus (Schrank, 1802) I.  stramentor (Rasnitsyn, 1981) გვარი Melanichneumon Thomson, 1893 M. albipictus (Gravenhorst, 1820) გვარი Neischnus Heinrich, 1952 N. germari (Ratzeburg, 1849) გვარი Patrocloides Heinrich, 1961 P. dubitatorius (Sulzer, 1776) გვარი Platylabops Heinrich, 1950 P. cornicula (Wesmael, 1855) გვარი Stenaoplus Heinrich, 1938 S. pictus (Gravenhorst, 1829) გვარი Stenichneumon Thomson, 1893 S. culpator (Schrank, 1802) გვარი Stenobarichneumon Heinrich, 1961 S. basalis (Perkins, 1960) S. basiglyptus (Kriechbaumer, 1890) გვარი Virgichneumon Heinrich, 1977 V. albosignatus (Gravenhorst, 1829) V. digrammus (Gravenhorst, 1820) V. dumeticola (Gravenhorst, 1829) გვარი Vulgichneumon Heinrich, 1961 V. bimaculatus (Schrank, 1776) V. deceptor (Scopoli, 1761) გვარი Pseudoplatylabus Smits van burgst, 1920 P. uniguttatus (Gravenhorst, 1829) გვარი Lycorina Holmgren, 1859 L. triangulifera (Holmgren, 1859) გვარი Astiphromma Förster, 1869 A. aggressor (Fabricius, 1804) A. splenium (Curtis, 1833) A. tenuicorne (Thomson, 1886) გვარი Mesochorus Gravenhorst, 1829 M. acuminatus (Thomson, 1886) M. atriventris (Cresson, 1872) M. bipartitus (Schwenke, 1999) M. boreomontanus (Schwenke, 1999) M. cacuminis (Schwenke, 1999) M. constrictus (Schwenke, 2002) M. errabundus (Hartigs, 1838) M. faciator (Horstmann, 2003) M. giberius (Thunberg, 1822) M. iburganus (Schwenke, 1999) M. laricis (Hartig, 1838) M. lilioceriphilus (Schwenke, 2000) M. marginatus (Thomson, 1886) M. pallipes (Brischke, 1880) M. pictilis (Holmgren, 1860) M. politus (Gravenhorst, 1829) M. semirufus (Holmgren, 1860) M. subfuscus (Schwenke, 1999) M. tenthredinidis (Schwenke, 1999) M. tenuiscapus (Thomson, 1886) M. testaceus (Gravenhorst, 1829) M. vittator (Zetterstedt, 1838) M. vitticollis (Holmgren, 1860) გვარი Exochus Gravenhorst, 1829 E. erythronotus (Gravenhorst, 1820) E. ferus (Tolkanitz, 1993) E. flavifrons (Boheman, 1863) E. mitratus (Gravenhorst, 1829) E. pictus (Holmgren, 1858) E. prosopius (Gravenhorst, 1829) E. selenanae (Tolkanitz, 1999) E. suborbitalis (Schmiedeknecht, 1924) E. tibialis (Holmgren, 1858) გვარი Metopius Panzer, 1806 M. (Peltocarus) dentatus (Fabricius, 1779) გვარი Triclistus Förster, 1869 T. podagricus (Gravenhorst, 1829) გვარი Ophion Gravenhorst, 1798 O. costatus (Ratzeburg, 1848) O. mocsaryi (Brauns, 1889) O. obscuratus (Fabricius, 1798) Subოჯახი Oxytorinae გვარი Oxytorus Förster, 1869 O. luridator (Gravenhorst, 1820) გვარი Clistopyga Gravenhorst, 1829 C. incitator (Fabricius, 1793) გვარი Dolichomitus Smith, 1877 D. diversicostae (Perkins, 1943) D. imperator (Kriechbaumer, 1854) გვარი Endromopoda Hellen, 1939 E. detrita (Holmgren, 1860) გვარი Ephialtes Gravenhorst, 1829 E. manifestator (Linnaeus, 1758) გვარი Liotryphon Cameron, 1900 L. crassiseta (Thomson, 1877) L. punctulatus (Ratzeburg, 1848) გვარი Paraperithous Haupt, 1954 P. gnathaulax (Thomson, 1877) გვარი Scambus Hartig, 1838 S. inanis (Schrank, 1802) S. nigricans (Thomson, 1877) გვარი Townesia Ozols, 1962 T. tenuiventris (Holmgren, 1860) გვარი Tromatobia Förster, 1869 T. lineatoria (Villers, 1789) T. ornata (Gravenhorst, 1829) გვარი Zaglyptus Förster, 1869 Z. multicolor (Gravenhorst, 1829) Z. varipes (Gravenhorst, 1829) გვარი Zatypota Förster, 1869 Z. bohemani (Holmgren, 1860) გვარი Apechthis Förster, 1869 A. quadridentata (Thomson, 1877) A. rufata (Gmelin, 1790) გვარი Itoplectis Förster, 1869 I.  alternans (Gravenhorst, 1829) I.  maculator (Fabricius, 1775) გვარი Pimpla Fabricius, 1804 P. artemonis (Kasparyan, 1973) P. contemplator (Müller, 1776) P. insignatoria (Gravenhorst, 1807) P. rufipes (Miller, 1759) P. spuria (Gravenhorst, 1829) P. turionellae (Linnaeus, 1758) გვარი Perithous Holmgren, 1859 P. divinator (Rossi, 1790) P. romanicus (Constantineanu & Constantineanu, 1968) P. scurra (Panzer, 1804) გვარი Neoxorides Clement, 1939 N. nitens (Gravenhorst, 1829) გვარი Poemenia Holmgren, 1859 P. hectica (Gravenhorst, 1829) გვარი Podoschistus Townes, 1957 P. scutellaris (Desvignes, 1856) გვარი Stilbops Förster, 1869 S. plementaschi (Hensch, 1930) S. vetulus (Gravenhorst, 1829) გვარი Netelia Gray, 1860 N. (Prosthodocis) japonica (Uchida, 1928) N. (Bessobates) cristata (Thomson, 1888) N. (Bessobates) latungula (Thomson, 1888) N. (Bessobates) latungula (Thomson, 1888) N. (Paropheltes) thomsonii (Brauns, 1899) N. (Netelia) ocellaris (Thomson, 1888) N. (Netelia) testacea (Gravenhorst, 1829) გვარი Phytodietus Gravenhorst, 1829 P. polyzonias (Förster, 1771) გვარი Acrotomus Holmgren, 1857 A. lucidulus (Gravenhorst, 1829) A. succinctus (Gravenhorst, 1829) გვარი Ctenochira Förster, 1855 C. gilvipes (Holmgren, 1857) C. marginata (Holmgren, 1857) C. meridionator (Aubert, 1959) C. meridionator (Aubert, 1959) გვარი Dyspetes Förster, 1869 D. luteomarginatus (Habermehl, 1925) გვარი Eridolius FÖRSTER, 1869 E. dorsator (Thunberg, 1822) E. flavomaculatus (Gravenhorst, 1829) გვარი Erromenus Holmgren, 1857 E. bibulus (Kasparyan, 1973) გვარი Kristotomus Mason, 1952 K. ridibundus (Gravenhorst, 1829) გვარი Orthomiscus Mason, 1955 O. unicinctus (Holmgren, 1857) გვარი Tryphon Fallen, 1813 T. bidentatus (Stephens, 1835) გვარი Ischnoceros Gravenhorst, 1829 I.  rusticus (Geoffroy, 1785) გვარი Xorides Latreille, 1809 X. brachylabis (Kriechbaumer, 1889) X. csikii (Clement, 1938) X. filiformis (Gravenhorst, 1829) X. indicatorius (Latreille, 1806) X. praecatorius (Fabricius, 1793) ოჯახი – Braconidae გვარი Praon Haliday, 1833 P. absinthii (Bignell, 1894) P. flavinode (Haliday, 1833) გვარი Lysiphlebus Foerster, 1862 L. ambiguus (Haliday, 1834) L. fabarum (Marshall, 1896) გვარი Aphidius Nees, 1818. A. ervi (Haliday, 1834) A. picipes (Nees. 1811) A. salicis (Haliday, 1834) A. urticae (Haliday, 1834) გვარი Lipolexis Foerster, 1862. L. gracilis (Foerster, 1862) გვარი Trioxys Haliday, 1833 T. falcatus (Mackauer, 1959) T. hortorum (Stary, 1960) T. humuli (Mackauer, 1960) T. Pallidus (Haliday, 1833) T. phyllaphidis (Mackauer, 1961) გვარი Binodoxys Mackauer, 1960 B. heraclei (Haliday, 1833) ოჯახი – Eulophidae გვარი Tetrastichus Haliday, 1844 T. atratulus (Nees, 1834) T. brachyopae (Graham, 1991) T. dasyops (Graham, 1991) T. murcia (Walker, 1839) T. puncticoxae (Kurdjumov, 1913) T. solvae (Graham, 1991) T. trichops (Thomson, 1878) გვარი Hyperteles Forster, 1856  H. collega (Ratzeburg, 1844) H. elongatus (Forster, 1841) H. luteus (Ratzeburg, 1852) გვარი Pronotalia Gradwell, 1957 P. carlinarum (Szelényi et Erdös, 1951) P. orobanchiae (Graham, 1991) P. trypetae (Gradwell, 1957) P. fiorii (Domenichini, 1958) გვარი Aprostocetus Westwood, 1833 A. anodaphus (Walker, 1839) A. caudatus (Westwood, 1883) A. ciliatus (Nees, 1834) A. eurystoma (Graham, 1961) A. leucone (Walker, 1839) A. longicauda (Thomson, 1878) A. lysippe (Walker, 1839) A. menius (Walker, 1839) A. rhacius (Walker, 1839) A. terebrans (Erdös, 1954) A. verutus (Graham, 1961) A. zosimus (Walker, 1839) გვარი Minotetrastichus Kostjukov, 1977 M. frontalis (Nees, 1834) M. loxotoma (Graham, 1961) M. platanellus (Mercet, 1922) M. treron (Graham, 1987) გვარი:    Anaprostocetus Graham, 1987 Anaprostocetus acuminatus (Ratzeburg, 1848) გვარი Holocotetrastichus Graham, 1987 H. rhosaces (Walker, 1839) ოჯახი – Formicidae გვარი Dolichoderus Lund, 1831 D. quadripunctatus (Linnaeus, 1771) გვარი Formica L., 1758 F. cinerea (Mayr, 1853) F. cunicularia (Latreille, 1798) F. fusca (Linnaeus, 1758) F. sanguinea (Latreille, 1798) გვარი Lasius Fabricius, 1804 L. (Cautolasius) flavus (Fabricius, 1782) L. (Lasius) alienus (Foerster, 1850) L. (Lasius) emarginatus (Olivier, 1792) გვარი Aphaenogaster Mayr, 1853 A. kurdica (Ruzsky, 1905) A. subterranea (Latreille, 1798) გვარი Crematogaster Lund, 1831 C. schmidti (Mayr, 1853) გვარი Camponatus Mayr, 1861 C. truncates (Spinola, 1808) C. aethiops (Latreille, 1798) გვარი Messor Forel, 1890 M. structor (Latreille, 1798) გვარი Myrmecina Curtis, 1829 M. graminicola  (Latreille, 1802) გვარი Solenopsis Westwood, 1840 S. fugax (Latreille, 1798) გვარი Temnothorax Mayr, 1861 T. nylanderi (Förster, 1850) T. unifasciatus (Latreille, 1798) გვარი Tetramorium Mayr, 1855 T. caespitum (Linaaeus, 1758) გვარი Ponera Latreille, 1804 P. coarctata (Latreille, 1802) 8. რიგი – Lepidoptera ქერცლფრთიანები ოჯახი – Lasiocampidae გვარი Malacosoma Hübner, 1820 M. franconica (Denis & Schiffermuller, 1775) ოჯახი – Hesperiidae გვარი Pyrgus Hübner, 1819 P. malvae (Linnaeus, 1758) P. ponticus (Reverdin, 1914) P. alveus (Hübner, 1803) P. serratulae (Rambur, 1839) გვარი Gegenes Hübner, 1819 G. nostrodamus (Fabricius, 1793) გვარი Carterocephalus Lederer, 1852 C. silvicola (Meigen, 1829) ოჯახი – Crambidae გვარი Nomophila Hubner, 1825 N. noctuella (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Ostrynia Hubner, 1825 O. nubilalis (Hübner, 1796) გვარი Pyrausta Schrank, 1802 P. porphyralis (Denis & Schiffermüller, 1775) P. purpuralis (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Drepanidae გვარი Habrosyne Hübner, 1821 H. derasa (Linnaeus, 1767) გვარი Thyatira Ochsenheimer, 1816 T. batis (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Erebidae გვარი Apopestes Hübner, 1823 A. spectrum (Esper, 1787) გვარი Arctia Schrank, 1802 A. caja (Linnaeus, 1758) A. villica (Linnaeus, 1758) გვარი Catocala Schrank, 1802 C. elocata (Esper, 1787) C. puerpera (Giorna, 1791) გვარი Eilema Hubner, 1819 E. sororcula (Hufnagel, 1766) E. lurideola (Zincken, 1817) გვარი Euproctis Hubner, 1819 E. chrysorrhoea (Linnaeus, 1758). გვარი Euproctis Hubner, 1819 E. phaeorrhoea (Linnaeus, 1758) გვარი Grammodes Guenée, 1852 G. geometrica (Fabricius, 1775) გვარი Herminia Latreille, 1802 H. derivalis Hübner, 1796 გვარი Laspeyria Germar, 1810 L. flexula (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Lithosia Fabricius, 1798 L. quadra (Linnaeus, 1758) გვარი Lymantria Hubner, 1819 L. dispar (Linnaeus, 1758) გვარი Parasemia Hübner, 1820 P. plantaginis (Linnaeus, 1758) გვარი Parascotia Hübner, 1825 P. fuliginaria (Linnaeus, 1761) გვარი Pechipogo Hubner, 1825 P. strigilata (Linnaeus, 1758) გვარი Phragmatobia Stephens, 1828 P. fuliginosa (Linnaeus, 1758) გვარი Spilosoma Curtis, 1825 S. urticae (Esper, 1789) ოჯახი – Glyphipterygidae გვარი Choeutis Hubner, 1825 C. pariana (Clerck, 1759) ოჯახი – Limacodidae გვარი Heterogenea Knoch, 1783 H. asella (Denis & Schiffermüller, 1775) ოჯახი – Lycaenidae გვარი Aricia Reichenbach, 1817 A. agestis (Denis & Schiffermuller, 1775) A. teberdinus (Scheljuzhko, 1934) გვარი Cyaniris Dalman, 1816 C. semiargus (Rottemburg 1775) გვარი Plebejus Kluk, 1780 P. optilete (Knoch, 1781) გვარი Thecla Fabricius, 1807 Th. betulae (Linnaeus, 1758) გვარი Favonius Sibatani & Ito, 1942 F. quercus (Linnaeus, 1758) გვარი Strymon Hûbner, 1818 S. ilicis (Esper, 1779) გვარი Heodes Dalman, 1816 H. virgaureae (Linnaeus, 1758) გვარი Lycaena Fabricius, 1807 L. dispar (Haworth, 1802) L. hippothoe (Linnaeus, 1761) გვარი Lampides Hübner, 1819 L. boeticus (Linnaeus, 1767) გვარი Maculinea van Ecke, 1915 M. arion (Linnaeus, 1758) გვარი Polyommatus Latreille, 1804 P. daphnis (Denis et Schiffermüller, 1775) ოჯახი – Lyonetiidae გვარი Lyonetia Hübner, 1825 L. clerkella (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Noctuidae გვარი Abrostola Ochsenheimer, 1816 A. tripartita (Hufnagel, 1766) გვარი Acontia Ochsenheimer, 1816 A. trabealis (Scopoli, 1763) გვარი Actinotia Hübner, 1821 A. polyodon (Clerck, 1759) გვარი Agrotis Ochsenheimer, 1816 A. conspicua (Hübner, 1824) A. exclamationis (Linnaeus, 1758) A. segetum (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Anaplectoides McDunnough, 1929 A. prasina (denis & Schiffermuller, 1775) გვარი Apamea Ochsenheimer, 1816 A. monoglypha (Hufnagel, 1766) გვარი Athetis Hubner, 1821 A. gluteosa (Treischke, 1835) გვარი Athypa Hubner, 1821 A. pulmonaris (Esper, 1790). გვარი Autographa Hubner, 1821 A. bractea (Denis & Schiffermüller, 1775) A. gamma (Linnaeus, 1758) გვარი Axilya Hubner, 1821 A. putris (Linnaeus, 1761) გვარი Colocasia Ochsenheimer, 1816 C. coryli (Linnaeus, 1758) გვარი Cucullia Schrank, 1802 C. lucifuga (Denis & Schiffermuller, 1775) გვარი Deltote Reichenbach, 1817 D. pygarga (Hufnagel, 1766) გვარი Diachrysia Hubner, 1821 D. chrysitis (Linnaeus, 1758) გვარი Diarsia Hübner, 1821 D. mediotincta Kozhanchikov, 1937 გვარი Dichonia Hübner, 1821 D. aprilina (Linnaeus, 1758) გვარი Dypterygia Stephens, 1829 D. scabriuscula (Linnaeus, 1758) გვარი Euchalcia Hubner, 1821 E. herrichi Staudinger, 1861 გვარი Euxoa Hübner, 1821 E. nigricans (Linnaeus, 1761) E. tritici (Linnaeus, 1761) გვარი Helicoverpa Hardwick, 1965 H. armigera (Hubner, 1808) გვარი Lacanobia Billberg, 1820 L. splendens (Hubner, 1808) გვარი Litoligia Beck, 1999 L. literosa (Haworth, 1809) გვარი Macduunnoughia Kostrowicki, 1961 M. confuse (Stephens, 1850) გვარი Melanchra Hubner, 1820 M. persicariae (Linnaeus, 1761) გვარი Oligia Hübner, 1821 O. latruncula (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Pyrrhia Hübner, 1821 P. umbra (Hufnagel, 1766) გვარი Sideridis Hubner, 1821 S. rivularis (Fabricius, 1775) გვარი Spodoptera Guenee, 1852 S. exigua (Hübner, 1808) გვარი Tyta Billberg, 1820 T. luctuosa (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Xestia Hubner, 1818 X. baja (Denis & Schiffermüller, 1775) ოჯახი – Nolidae გვარი Nola Leach, 1815 N. aerugula (Hubner, 1793) გვარი Pseudoips Hubner, 1822 P. prasinana (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Notodontidae გვარი Furcula Lamark, 1816 F. interrupta (Christoph, 1867) გვარი Notodonta Ochsenheimer, 1810 N. ziczac (Linnaeus, 1758) გვარი Pterostoma Germar, 1812 P. palpina (Clerck, 1759) ოჯახი – Nymphalidae გვარი Aglais Dalma, 1816 A. urticae (Linnaeus, 1758) გვარი Argynnis Fabricius, 1807 A. paphia (Linnaeus, 1758) A. aglaja (Linnaeus, 1758) A. pandora (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Boloria Moore, 1900 B. dia (Linnaeus, 1767) B. pales (Denis & Schiffermuller, 1775) გვარი Coenonympha Hübner, 1819 C. panphilius (Linnaeus, 1758) გვარი Issoria Hubner, 1819 I.  lathonia (Linnaeus, 1758) გვარი Limenitis Fabricius, 1807 L. camilla (Linnaeus, 1758) გვარი Melitaea Fabricius, 1807 M. athalia (Rottemburg, 1775) გვარი Melitaea Fabricius, 1807 M. didyma (Esper, 1778) გვარი Polygonia Hübner, 1819 Polygonia c-album (Linnaeus, 1758) გვარი Vanessa Fabricius 1807 V. cardui (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Papilionidae გვარი Iphiclides Hubner, 1819 I.  podalirius (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Pieridae გვარი Aporia Hübner, 1819 A. crataegi (Linnaeus, 1758) გვარი Euchloe Hübner, 1819 E. cardamines L. გვარი Gonepteryx Leach, 1815 G. rhamni (Linnaeus, 1758) გვარი Leptidea Billberg, 1820 L. sinapis (Linnaeus, 1758) გვარი Pieris Schrank, 1801 P. brassicae (Linnaeus, 1758) P. daplidice (Linnaeus, 1758) P. rapae (Linnaeus, 1758) გვარი Leptidea Billberg, 1820 L. duponcheli (Staudinger, 1871) გვარი Synchloe Hübner, 1818 S. callidice (Hübner, 1800) გვარი Erebia Dalman, 1816 E. iranica (Grum – Grshimailo, 1894) (=tyndarus Esp., etc.) გვარი Satyrus Latreille, 1810 M. dryas (Scopoli, 1763) გვარი Polygonia Hübner, 1819 P. egea (Cramer, 1775) გვარი Boloria Moore, 1900 B.dia (Linnaeus, 1767) გვარი Oncocera Stephens, 1829 O. semirubella (Scopoli, 1763) ოჯახი – Saturniidae გვარი Saturnia Schrank, 1802 Saturnia pyri (Denis & Schiffermüller, 1775) ოჯახი – Sphingidae გვარი Macroglossum Scopoli, 1777 M. stellatarum (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Geometridae გვარი Alsophila Hübner, 1825 A. aescularia (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Orthostixis Hübner, 1823 O. cribraria (Hübner, 1799) გვარი Thetidia Boisduval, 1840 T. smaragdaria (Fabricius, 1787) გვარი Chlorissa Stephens, 1831 Ch. viridata (Linaeus, 1758) Ch. pulmentaria (Guenee, 1858) Ch. pretiosaria (Staudinger, 1877) გვარი Microloxia Warren, 1893 M. herbaria (Hübner, 1813) გვარი Thalera Hübner, 1823 T. fimbrialis (Scopoli, 1763) გვარი Hemistola Warren, 1893 H. immaculata Thunberg, 1784 გვარი Jodis Hübner, 1823 Jodis lacteria Linnaeus, 1758 გვარი Sterrha Hübner, 1825 S. rufaria (Hübner, 1799) S. sericeata (Hübner, 1813) S. muricata (Hufnagel, 1767) S. rusticata (Denis et Schiffermüller, 1775) S. biselata (Hufnagel, 1767) S. inquinata )Scopoli, 1763) S. fuscovenosa (Goeze, 1781) S. politata (Hübner, 1793) S. subsericiata (Haworth, 1809) S. palidata (Denis et Schiffermüller, 1775) S. trigeminata (Haworth, 1809) S. degeneraria (Hübner, 1799) S. inornata (Haworth, 1809) გვარი Scopula Schranck, 1802 S. decorata (Denis & Schiffermüller, 1775) S. flaccidaria Zeller, 1852 გვარი Cyclophora Hübner, 1822 C. porata (Linnaeus, 1767) გვარი Minoa Treitschke, 1825 M. murinata (Scopoli, 1763) გვარი Oporinia Hübner, 1825 O. dilutata (Denis et Schiffermüller, 1755) გვარი Larentia Treitschke, 1827 L. clavaria (Haworth, 1809) გვარი Entephria Hübner, 1825 E. muscosaria Chretien, 1893 E. caesiata (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Pelugra Hübner, 1825 P. comitata (Linnaeus, 1758) გვარი Xanthorhoe Hübner, 1825 X. decoloraria (Esper, 1806) X. ferrugata (Clerck 1759) X. biriviata (Borkhausen, 1794)  გვარი Orthonama Hübner, 1825 O. obsipata (Fabricius, 1794) გვარი Costaconvexa Agenjo, 1949 C. polygrammata (Borkhausen, 1794) გვარი Scotopteryx Hübner, 1825 S. langi (Christoph, 1885) S. burgaria (Eversmann, 1843) S. octodurensis (Favre, 1903) S. Alpherakii (Erschoff, 1877) გვარი Epirrhoe Hübner, 1825 E. galiata (Denis et Schiffermüller, 1775) E. rivata (Hübner, 1813) გვარი Catarchoe Herbulot, 1951 C. cuculata (Hufnagel, 1767) C. rubidata (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Coenocalpe Hübner, 1825 C. lapidata (Hübner, 1809) გვარი Herisme Hübner, 1825 C. tersata (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Melanthia Duponchel, 1829 M. procellata (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Euphyia Hübner, 1825 E. picata Hübner, 1809/12 გვარი Perizoma Hübner, 1825 P. alchemillata (Linnaeus, 1758) P. hidrata (Treitschke, 1829) P. bifasciata (Haworth, 1809) P.albulata (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Trichodezia Warren, 1895 T. haberhaueri (Lederer, 1864) გვარი Calostigia Hübner, 1825 C. pectinataria (Knoch, 1781) C. didimata Linnaeus, 1758 გვარი Coenotephria Prout, 1914 C. verbarata Scopuli, 1763 C. approximate Staudinger, 1881 გვარი Eulithis Hübner, 1821 E. prunata (Linnaeus, 1758) გვარი Chloroclysta Hübner, 1825 C. miata (Linnaeus, 1758) გვარი Cidaria Treitschke, 1825 C. fulvata (Forster, 1771) გვარი Thera Stephens, 1831 T. juniperata (Linneaus, 1758) T. cognata (Thunberg, 1792) გვარი Eupithecia Curtis, 1825 E. haworthiata (Doubleday, 1856) E. undata (Freyer, 1840) E. venosata (Fabricius, 1787) E. centaureata (Denis et Schiffermüller, 1775) E. breviculata (Donzel, 1837) E. trisignaria Herrich-Schäffer, 1848 E. subfenestrata (Staudinger, 1892) E. satyrata (Hübner, 1813) E. tripunctaria (Herrich-Schaffer, 1852) E. absithianta (Clerck, 1759) E. assimilata (Doubleday, 1856) E. vulgata (Haworth, 1809) E. subfuscata (Haworth, 1809) E. donotata (Hübner, 1813) E. casigata (Hübner, 1813) E. subumbrata (Denis et Schiffermüller, 1775) E. milleofoliata Rossler, 1866 E. thalictrata (Püngeler, 1902) E. subnotata (Hübner, 1813) E. distinctaria Herrich-schäffer, 1848 E. pimpinellata (Hübner, 1813) E. nanata (Hübner, 1813) E. innotata (Hufnagel, 1767) E. virgaureata (Doubleday, 1861) E. ultimaria Boisduval, 1840 E. conterminata (Lienig, 1846) გვარი Gymnoscelis Mabille, 1868 G. pumilata (Hübner, 1813) გვარი Chloroclystis Hübner, 1825 C. coronata (Hübner, 1813) გვარი Calliclystis Dietzs, 1813 C. rectangulata (Linnaeus, 1758) გვარი Lithostege Hübner, 1825 L. infuscata (Eversmann, 1837) L. griseata (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Gypsochroa Hübner, 1825 G. renitidata (Hübner,1817) გვარი Carsia Hubner, 1825 Carsia lythoxylata (Hübner,1799) გვარი Aplocera Stephens, 1827 A. numidaria Herrich-Schaffer, 1852 გვარი Acasis Duponchel, 1845 A. viretata (Hübner, 1799) გვარი Lomographa Hübner, 1825 L. dilectaria Hübner, 1799 გვარი Semiothisa Hübner, 1818 S. aestimaria (Hübner, 1809) S. alternata (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Bapta Stephens, 1831 temerata (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Cabera Treitschke, 1825 exanthemata (Scopoli, 1763) გვარი Dyscia Hübner, 1825 D. conspersaria (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Synopsia Hübner, 1825 S. sociaria (Hübner, 1799) გვარი Odontognphos Wehrli, 1951 C. zacharia Staudinger, 1878 გვარი Gnophos Treitschke, 1825 G. certhiatus Rebel et Zerny 1931 G. onustaria Herrich-Schäffer, 1852 G. variegatus Duponchel, 1830 G. Annubilata (Christoph, 1885) G. pullata Schiffermüller, 1775 გვარი Tephrosia Hübner, 1825 T. sepiaria (Hufnagel, 1767) გვარი Mannia Prout, 1915 M. oppositaria (Mann, 1864) გვარი Alcis Curtis, 1826 A. caucasica (Wehrli, 1928) გვარი Ectropis Hübner, 1825 E. crepuscularia, (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Agriopis Hübner, 1825 A. aurantiaria (Hübner, 1799) A. marginaria (Fabricius, 1776) გვარი Erannis Hübner, 1825 E. defoliaria (Clerck, 1759) E. declinans (Staudinger, 1879) გვარი Ennomos Treitschke, 1825 E. alniaria (Linnaeus, 1758) E. erosaria (Denis et Schiffermüller, 1775) გვარი Crocallis Treitschke, 1825 elinguaria (Linnaeus, 1758) გვარი Elicrinia Hübner, 1823 E. cordiaria (Hübner, 1790) გვარი Apeira Gistl, 1848 (=Phalaena auct, Hygrochroa auct) siryngaria (Linnaeus, 1758) გვარი Ouropteryx Leach, 1814 O. sambucaria (Linnaeus, 1758) გვარი Plagodis Hübner, 1823 P. dolabraria (Linnaeus, 1767) გვარი Heterolocha Lederer, 1853 H. laminaria Herrich-Schäffer, 1852 გვარი Colotois Hübner, 1823 C. pennaria (Linnaeus, 1761) გვარი Abraxas Leach, 1815 A. grossulariata (Linnaeus, 1758). გვარი Alcis Curtis, 1826 A. repandata (Linnaeus, 1758) გვარი Aplicera Stephens, 1827 A. praeformata (Hübner, 1826) გვარი Aplocera Stephens, 1827 A. praeformata (Hübner, 1826) გვარი Ascotis Hubner, 1825 A. selenaria (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Asthena Hübner, 1825 A. albulata (Hufnagel, 1767) გვარი Biston Leach, 1815 B. betularia (Linnaeus, 1758) გვარი Cabera Treitschke, 1825 C. pusaria (Linnaeus, 1758) გვარი Campogramma Stephens, 1831 C. (Linnaeus, 1758) გვარი Charissa Curtis, 1826 C. ambiguata (Duponchel, 1830) C. variegata (Duponchel, 1830) გვარი Chiasmia Hübner, 1823 C. clathrata  (Linnaeus, 1758) გვარი Cosmorhoe Hubner, 1825 C. ocellata L. (Kobakhidze, 1956) გვარი Cyclophora Hubner, 1822 C. annularia (Fabricius, 1775) C. linearia (Hubner, 1799). C. porata (Linnaeus, 1767). C. punctaria (Linnaeus, 1758) გვარი Ectropis, Hubner, 1825 E. crepuscularia (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Epione Duponchel, 1829 E. repandaria (Hufnagel, 1767) გვარი Epirrhoe Hubner, 1825 E. galiata (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Eulithis Hubner, 1821 E. populate (Linnaeus, 1758) E. prunata (Linnaeus, 1758) გვარი Geomtera Linnaeus, 1758 G. papilionaria (Linnaeus, 1758) გვარი Gnophos Treitschke, 1825 G. pullata (Schiffermüller, 1775) გვარი Hemistola Warren, 1893 H. chrusoprasaria (Esper, 1795) გვარი Hypomecis Hubner, 1821 H. roboraria (Denis & Schiffermüller, 1775) გვარი Idaea Treitschke, 1825 I.  aversata (Linnaeus, 1758) I.  biselata (Hufnagel, 1767) I.  dimidiate (Hufnagel, 1767). I.  muricata (Hufnagel, 1767) გვარი Isturgia Hubner, 1823 I.  arenaceria (Denis & Schiffermuller, 1775) გვარი Lomographa Hubner, 1825 L. temerata (Denis & Schiffermuller, 1775). გვარი Macaria Curtis, 1826 M. alternata (Denis & Schiffermüller, 1775) M. notata (Linnaeus, 1758) M. signaria (Hübner, 1809) გვარი Mesotype Hubner, 1825 M. didymata (Linnaeus, 1758) გვარი Minoa Treitschke, 1825 M. murinata (Scopoli, 1763) გვარი Paradarisa Warren, 1894 P. consonaria (Hubner, 1799) გვარი Pelurga Hübner, 1825 P. comitata (Linnaeus, 1758) გვარი Peribatodes Wehrli, 1943 P. rhomboidaria (Denis & Schiffermuller, 1775) გვარი Perizoma Hubner, 1825 P. alchemillata გვარი Pseudopanthera Hübner, 1823 P. macularia (Linnaeus, 1758) გვარი Scopula Schranl, 1802 S. decorate (Denis & Schiffermuller, 1775) S. immorata (Linnaeus, 1758) S. marginepunctata (Goeze, 1781) S. ornate (Scopoli, 1763) S. rubiginata (Hufnagel, 1767) გვარი Scotopteryx Hubner, 1825 S. chenopodiata (Linnaeus, 1758) გვარი Selenia Hübner, 1823 S. bilunaria (Esper, 1794) S. tetralunaria (Hufnagel, 1767) S. lunaria Schiffermüller, 1775 გვარი Timandra Duponchel, 1829 T. comae Schmidt, 1931 ოჯახი – Syntomidae გვარი Amata Fabricius, 1807 A. phegea (Linnaeus, 1758). ოჯახი – Tischeriidae გვარი Tischeria Zeller, 1839 T. complanella (Hubner, 1817) ოჯახი – Tortricidae გვარი Cydia Hubner, 1825 C. pomonella (Linnaeus, 1758) გვარი Grapholyta Treitschke, 1829 G. funebrana Treitschke, 1835 გვარი Tortrix Linnaeus, 1758 T. viridana (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Tortricidae გვარი Cydia Hubner, 1821 C. pomonella (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Yponomeutidea გვარი Yponomeuta Latreille, 1796 Y. variabilis Zeller, 1844 ოჯახი – Zygaenidae გვარი Zygaena Fabricius, 1775 Z. linicera (Scheven, 1777) Z. purpuralis (Brunnich, 1763) 9. რიგი – Mallophaga მალოპაგა ოჯახი – Menoponidae გვარი Goniodes Nitzsch, 1818 G. dissimilis Denny, 1842 G. colchici Denny, 1842 გვარი Menopon Nitzsch, 1818 M. gallinae (Linnaeus, 1758) გვარი Uchida Ewing, 1930 U. pallidula N. 10. რიგი – Mantodea ჩოქელები ოჯახი -Mantidae გვარი Mantis Linnaeus, 1758 M. religiosa (Linnaeus, 1758) 11. რიგი – Mecoptera მეკოპტერა ოჯახი Panorpidae გვარი Panorpa Linnaeus, 1758 P. similis (Esben-Petersen) P. connexa (MacLachlan, 1869) P. arcuata (Navás, 1912) 12. რიგი – Neuroptera ბადეფრთიანები 13. რიგი – Raphidioptera ოჯახი Raphidiidae გვარი Phaeostigma Navàs, 1909 P. (Phaeostigma) notata (Fabricius, 1781) გვარი Raphidia Linnaeus, 1758 R. (Aserbeidshanoraphidia) nuchensis H. Aspöck, U. Aspöck. & Martynova, 1968 გვარი Xanthostigma Navàs, 1909 X. zdravka (Popov, H. Aspöck & U. Aspöck, 1978) ოჯახი Chrysopidae გვარი Hypochrysa Hagen, 1866 H. elegans (Burmeister, 1839) გვარი Nineta Navàs, 1912 N. flava (Scopoli, 1763) გვარი Chrysopidia C. ciliata (Wesmael, 1841) გვარი Chrysopa Leach in Brewster, 1815 C. perla (Linnaeus, 1758) C. vulgaris (Schneider, 1851) C. fuscostigma (Еsben-Petersen, 1933) გვარი Myrmeleon Linnaeus, 1767 M. europaeus (McLachlan, 1873) M. fornicarius (Linnaeus, 1767) გვარი Pseudomallada Tsukaguchi, 1995 P. prasinus (Burmeister, 1839) გვარი Chrysoperla Steinmann, 1964 C. pallida (Henry et al., 2002) გვარი Micromus Rambur, 1842 M. paganus (Linnaeus, 1767) M. lanosus (Zelený, 1962) 14. რიგი – Odonata ნემსიყლაპიები ოჯახი – Aeshnidae გვარი Aeschna Fabricius, 1775 A. affinis (Vander Linden, 1820) A. juncea (Linnaeus, 1758) A. mixta (Latreille, 1805) გვარი Anax Leach, 1815 A. imperator (Leach, 1815) ოჯახი Cordulegastridae გვარი Calopteryx Leach, 1815 =Agrion Fabricius, 1775 C. virgo (Linnaeus, 1758) C. splendens (Harrs, 1780) Agrion splendens cartvelicum (Bar- tenev, 1929) გვარი Cordulegaster Leach, 1815 C. charpentieri (Kolenati, 1846) C. insignis Schneider, 1845 C. picta Selys, 1854 გვარი Ischnura Charpentier, 1840 I.  elegans (Vander Linden, 1820) გვარი Sympecma Vander Linden, 1820 S. fusca Lind. ოჯახი – Gomphidae გვარი Onychogomphus Selys, 1885 O. assimilis Schneider, 1845 O. flexuosus (Schneider, 1845) Onychogomphus forcipatus (Linnnaeus, 1958) ოჯახი – Libelulidae გვარი Libellula Linnaeus, 1758 L. depressa (Linnaeus, 1758) გვარი Orthetrum Newman, 1833 O. albistylum (Selys, 1848) O. anceps (Schneider, 1845) Orthetrum brunneum (Fonscolombe, 1837) გვარი Sympetrum Newman, 1833 S. fanscolombei (Selys, 1840) S. flaveolum  (Linnaeus, 1758) S. meridionnale (Selys, 1841) S. sanguineum (Muller, 1764) S. striolatum (Charpentier, 1840) 15. რიგი – Orthoptera სწორფრთიანები ოჯახი – Acrididae გვარი Acrida Linnaeus, 1758 A. oxycephala (Pallas, 1771) გვარი Acrotylus Fieber, 1853 A. insubricus (Scopoli, 1786) გვარი Aiolopus Fieber, 1853 A. strepens (Latreille, 1804) გვარი Calliptamus Serville, 1831 C. italicus (Linnaeus, 1758) გვარი Chorthippus Fieber, 1852 Ch. apricarius (Linnaeus, 1758) Ch. brunneus (Thunberg, 1815) Ch. macrocerus (Fischer de Waldheim, 1846) Ch. parallelus (Zetterstedt, 1821) გვარი Eyprepocnemis Fieber, 1853 E. plorans (Charpentier, 1825) გვარი Gomphocerus Thunberg, 1815 G. sibiricus Linnaeus, 1767 გვარი Oedaleus Fieber, 1853 O. decorus (Germar, 1826) O. senegalensis (Krauss, 1877) გვარი Oedipoda Latreille, 1831 O. caerulescens (Linnaeus, 1758) გვარი Pachypodisma Dovnar-Zapolskij, 1932 P. lezgina (Uvarov, 1917) გვარი Paratettix Bolivar, 1887 P. caucasicus (Bey-Bienko, 1931) გვარი Phlocerus Fischer von Waldheim, 1833 Ph. savenkoae Mishchenko, 1941 Ph. zaitzevi (Mistshenko, 1941) გვარი Sphingonotus Fieber, 1852 S. coerulipes Uvarov, 1922 გვარი Stauroderus Bolivar, 1898 S. scalaris (Fischer de Waldheim, 1846) გვარი Tetrix Latreille, 1802 =Acrydium Goeffroy, 1762 T. bipunctata (Linnaes, 1758) T. subulata (Linnaeus, 1758) ოჯახი – Gryllidae გვარი Gryllotalpa Latreille, 1802 G. gryllotalpa (Linnaeus, 1758) გვარი Gryllus Linnaeus, 1758 G. burdigalensis (Latreille, 1804) G. domesticus (Linnaeus, 1758) G. frontalis (Fieber, 1844) გვარი Oecanthus Serville, 1831 O. pelluceus (Scopoli, 1763) ოჯახი – Tettigoniidae გვარი Conocephalus Thunberg, 1815 C. fuscus (Fabricius, 1793) გვარი Isophya  Brunner von Wattenwyl, 1878 I. adelungi (Stshelkanovtzev, 1909) I. bivitatta (Uvarov, 1921) I. caucasica (Uvarov, 1921) I.  nigrosignata (Miram, 1938) გვარი Leptophyes Fieber, 1853 L. nigrovittata Uvarov, 1921 გვარი Phaneroptera Serville, 1831 P. falcate (Poda, 1761) გვარი Pholidoptera Wesmael, 1838 P. griseoaptera  (De Geer, 1773) გვარი Poecilimon Fischer, 1853 P. geoktschaicus (Stshelkanovtzev, 1910) P. similis (Retowski, 1889) გვარი Polysarcus Fieber, 1853 P. zacharovi (Stshelkanovtzev, 1910) გვარი Psorodonotus Brunner von Wattenwyl, 1861 P. specularis (Fischer von Waldheim, 1839) P. venosus  (Fischer von Waldheim, 1839) გვარი Ruspolia Schulthess, 1898 R. nitidula (Scopoli, 1786) 16. რიგი – Siphonaptera სიფონაპტერა ოჯახი – Ceratophyllidae გვარი Paraceras J.N.Wagner, 1916 P. melis (Walker, 1856) ოჯახი – Ceratophyllidae გვარი Ceratophyllus Curtis, 1832 C. sciurorum (Schrank, 1803) ოჯახი Vermipsyllidae გვარი Chaetopsylla Kohaut, 1903 Ch. caucasica (Smit, 1953) ოჯახი – Hystrichopsyllidae გვარი Hystrichopsylla E.O.Taschenberg, 1880 H. satunini (Wagner, 1916) ოჯახი – Pulicidae გვარი Ctenocephalides C.W.Stiles & B.J.Collins, 1930 C. canis (Curtis, 1826) ოჯახი – Vermipsyllidae გვარი Chaetopsylla Kohaut, 1903 C. kakhetiana (Savenko, 1949) 17. რიგი – Thysanoptera თრიპსები ოჯახი – Thripidae გვარი Haplothrips Amyot & Serville, 1843 H. alpester (Priesner, 1914) H. arenarius (Priesner, 1920) H. crassus (Karny, 1907) H. leucanthemi (Schrank, 1781) H. reuteri (Karny, 1907) H. tritici (Kurdjumov, 1912) გვარი Kakothrips Williams, 1914 K. robustus (Uzel, 1895) გვარი Megathrips Targioni-Tozzetti, 1881 M. lativentris (Heeger, 1852) გვარი Prosopothrips Uzel, 1895 P. vejdowskyi Uzel, 1895 გვარი Sericothrips Haliday, 1836 S. gracilicornis (Williams, 1916) გვარი Taeniothrips Amyot & Serville, 1843 T. atratus (Haliday, 1836) გვარი Thrips Linnaeus, 1758 T. albopilosus (Uzel, 1895) T. flavus (Schrank, 1776) T. validus longicollis (Uzel, 1895) დანართი14. საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობები ა) საქართველოს წითელი ნუსხის ფლორის სახეობები ლათინური სახელწოდება ქართული სახელწოდება საქართველოს "წითელი ნუსხა" (2014) 1 Castanea sativa Mill. ჩვეულებრივი წაბლი VU 2 Quercus macranthera Fisch. et Mey. ex Hohen. ## მაღალმთის მუხა VU 3 Ulmus glabra Huds. ## თელა VU 4 Taxus baccata L. ურთხელი VU 5 Pterocaria pterocarpa (Michx.) Kunth ex I. Iljinsk. ## ლაფანი VU 6 Juglans regia L. ## ჩვეულებრივი კაკლის ხე VU ბ) საქართველოს წითელი ნუსხის ხერხემლიანთა სახეობები ლათინური სახელწოდება ქართული სახელწოდება ინგლისური სახელწოდება საქართ. წითელი ნუსხა Barbastella barbastellus​​     ევროპული მაჩქათელა Western barbastelle VU Lutra lutra​​     წავი Eurasian otter VU Capra cylindricornis​​ აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი East Caucasian tur VU Capra aegagrus ნიამორი Wild goat VU Cervus elaphus​​ კეთილშობილი ირემი Red deer EN Lynx lynx​​ ფოცხვერი Eurasian lynx CR Myotis bechsteinii​​ გრძელყურა მღამიობი Bechstein's bat VU Panthera pardus saxicolor​​ ჯიქი Leopard CR Rupicapra rupicapra​​ არჩვი Chamois EN Sciurus anomalus​​ კავკასიური ციყვი Caucasian squirrel VU Ursus arctos​​ მურა დათვი Brown bear EN Accipiter brevipes ქორცქვიტა Levent Sparrowhawk VU Buteo rufinus ველის (ან გრძელფეხა) კაკაჩა Long-legged Buzzard VU Aquila heliaca ბექობის (ან თეთრმხრება) არწივი Imperial Eagle VU Clanga clanga დიდი მყივანი არწივი Greater Spotted Eagle VU Aquila chrysaetos მთის არწივი Golden Eagle VU Neophron percnopterus ფასკუნჯი Egyptian Vulture VU Gypaetus barbatus ბატკანძერი Bearded Vulture VU Aegypius monachus სვავი Eurasian Black Vulture EN Gyps fulvus ორბი Eurasian Griffon Vulture VU Falco cherrug ბარი (ან გავაზი) Saker Falcon CR Falco vespertinus წითელფეხა შავარდენი Red-footed Falcon EN Falco naumanni მცირე (ან ველის) კირკიტა Lesser Kestrel CR Lyrurus mlokosiewiczi კავკასიური როჭო Caucasian Grouse VU Aegolius funereus ბუკიოტი Boreal Owl VU Tyto alba ბუხრინწა Common Barn-owl EN Testudo graeca​​ ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ Greek tortoise VU Vipera dinniki​​ დინიკის გველგესლა Dinnik's Viper VU დანართ 15. ენდემური სახეობები ხერხემლიანთა ენდემური სახეობები ლათინური სახელწოდება ქართული სახელწოდება ინგლისური სახელწოდება კავკას. ენდემი Apodemus ponticus​​ პონტური ტყის თაგვი Black Sea field mouse √ Capra cylindricornis​​ აღმოსავლეთ კავკასიური ჯიხვი East Caucasian tur √ Chionomys gud​​ გუდაურული მემინდვრია Caucasian snow vole √ Chionomys roberti​​ მცირეაზიური მემინდვრია Robert's snow vole √ Crocidura suoveolens gueldenstaedtii​​ გრძელკუდა კბილთეთრა Lesser white-toothed shrew ენდემური ქვესახეობა Microtus daghestanicus​​ დაღესტნური მემინდვრია Daghestan pine vole √ Neomys teres​​ ამიერკავკასიური წყლის ბიგა Transcaucasian water shrew √ Sciurus anomalus​​ კავკასიური ციყვი Caucasian squirrel √ Sorex raddei​​ რადეს ბიგა Radde's shrew √ Sorex volnuchini​​ ვოლნუხინის ბიგა Caucasian pygmy shrew √ Lyrurus mlokosiewiczi კავკასიური როჭო Caucasian Grouse √ Tetraogallus caucasicus კავკასიური შურთხი Caucasian Snowcock √ Anguis colchica​​ ბოხმეჭა Caucasian Slow Worm √ Darevskia caucasica​​ კავკასიური ხვლიკი Caucasian Lizard √ Darevskia derjugini​​ ართვინის ხვლიკი Artwin Lizard √ Vipera dinniki​​ დინიკის გველგესლა Dinnik's Viper √ Vipera barani​​ ბარანის გველგესლა Turkish Vipe √ Zamenis hohenackeri​​4 ამიერკავკასიური მცურავი Transcaucasian ratsnake √ Bufo verrucosissimus​​ კავკასიური გომბეშო Caucasian toad √ Pelodytes caucasicus​​ კავკასიური ჯვარულა Caucasian parsley frog √ Ommatotriton ophryticus მცირეაზიური ტრიტონი Northern banded newt ენდემური ქვესახეობა Barbus lacerta მტკვრის წვერა Kura Barbel √ დანართ 16. ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის სახეობები ლათინური სახელწოდება ქართული სახელწოდება ინგლისური სახელწოდება Barbastella barbastellus​​ ევროპული მაჩქათელა Western barbastelle Canis lupus​​ მგელი Wolf  Capra aegagrus ნიამორი Wild goat Lynx lynx​​ ფოცხვერი Eurasian lynx Myotis bechsteinii​​ გრძელყურა მღამიობი Bechstein's bat Myotis blythii​​ ყურწვეტა მღამიობი Lesser mouse-eared bat Myotis emarginatus​​ სამფერი მღამიობი Geoffroy's bat Rhinolophus hipposideros Bechtein.​​ მცირე ცხვირნალა Lesser horseshoe bat Rhinolophus ferrumequinum​​ დიდი ცხვირნალა Greater horseshoe bat Ursus arctos​​ მურა დათვი Brown bear Pernis apivorus კრაზანაჭამია (ან ირაო) European Honey-Buzzard Hieraaetus pennatus ჩია არწივი Booted Eagle Aquila chrysaetos მთის არწივი Golden Eagle Gypaetus barbatus ბატკანძერი (ან წვერიანი სვავი, ყაჯირი, კრავიჭამია) Bearded Vulture Aegypius monachus სვავი Eurasian Black Vulture Gyps fulvus ორბი Eurasian Griffon Vulture Falco peregrinus ჩვეულებრივი შავარდენი Peregrine Falcon Bubo bubo ზარნაშო Eurasian Eagle Owl Caprimulgus europaeus უფეხურა European Nightjar Dryocopus martius შავი კოდალა Black Woodpecker Leiopicus medius საშუალო ჭრელი კოდალა Middle Spotted Woodpecker Lanius collurio ჩვეულებრივი ღაჟო Red-backed Shrike Sylvia nisoria მიმინოსებრი ასპუჭაკა Barred warbler Ficedula parva მცირე მემატლია Red-breasted Aegolius funereus ბუკიოტი Boreal Owl Emys orbicularis​​ ჭაობის კუ European pond turtle Testudo graeca​​ ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ Greek tortoise Triturus karelinii​​ კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი Southern crested newt