„არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ“

პროექტი საქართველოს კანონი არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ მუხლი 1. არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსში (საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (www.matsne.gov.ge), 24.06.2015, სარეგისტრაციო კოდი: 080060000.05.001.017792) შეტანილ იქნეს შემდეგი ცვლილება: 1. 23-ე მუხლის: ა) მე-4 და მე-5 ნაწილები ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „4. იმ სისხლის სამართლის საქმეში, რომელშიც არასრულწლოვანი მოწმე ან არასრულწლოვანი დაზარალებული მონაწილეობს, პროკურორის ან გამომძიებლის გადაწყვეტილებით, შესაძლებელია ჩაერთოს მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი. 5. პროკურორი ან გამომძიებელი მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სისხლის სამართლის საქმეში ჩართვის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს არასრულწლოვანი მოწმის, არასრულწლოვანი დაზარალებულის ინტერესების გათვალისწინებით.“; ბ) მე-7 ნაწილი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „7. პროკურატურის მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი: ა) პროკურორთან წინასწარი კონსულტაციის შემდეგ არასრულწლოვან დაზარალებულს ამ წარმომადგენლის ან/და თანდასწრებით ადვოკატის კოდექსით არასრულწლოვან დადგენილი ან წესით, მეშვეობით მოწმესა და კანონიერი აწვდის საჭირო ინფორმაციას გამოძიებისა და სასამართლო განხილვის მიმდინარეობის შესახებ; ბ) არასრულწლოვან მოწმესა და არასრულწლოვან დაზარალებულს მათთვის გასაგები ენით განუმარტავს მათ უფლებებსა და მოვალეობებს და უხსნის გამოძიებისა და სასამართლო განხილვის სამართლებრივ პროცედურებს; გ) გამოძიების მიმდინარეობისას ესწრება არასრულწლოვანი მოწმისა და არასრულწლოვანი დაზარალებულის მონაწილეობით ჩატარებულ საგამოძიებო მოქმედებასა და საპროცესო მოქმედებას მოწმის/დაზარალებულის ემოციური მხარდაჭერის მიზნით; დ) საქმის სასამართლო განხილვისას ესწრება არასრულწლოვანი მოწმისა და არასრულწლოვანი დაზარალებულის სასამართლოში დაკითხვისა და მათი მონაწილეობით მტკიცებულებათა გამოკვლევის პროცესს მოწმის/დაზარალებულის ემოციური მხარდაჭერის მიზნით; ე) არასრულწლოვან მოწმეს, არასრულწლოვან დაზარალებულს კანონიერი წარმომადგენლის ან/და ადვოკატის თანდასწრებით ან/და მეშვეობით აწვდის ინფორმაციას მისთვის საჭირო იურიდიული, ფსიქოლოგიური, სამედიცინო ან/და სხვა მომსახურების შესახებ და საჭიროების შემთხვევაში ეხმარება შესაბამის ორგანოსთან/ორგანიზაციასთან დაკავშირებაში.“; გ) მე-7 ნაწილის შემდეგ, დაემატოს შემდეგი შინაარსის 71 ნაწილი: „71. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი: ა) გამომძიებელთან წინასწარი კონსულტაციის შემდეგ არასრულწლოვან მოწმესა და არასრულწლოვან დაზარალებულს ამ კოდექსით დადგენილი წესით, კანონიერი წარმომადგენლის ან/და ადვოკატის თანდასწრებით ან მეშვეობით აწვდის ინფორმაციას გამომძიებლის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებისა და განხორციელებული საგამოძიებო და საპროცესო მოქმედებების, აგრეთვე გამოძიების მიმდინარეობის შესახებ; ბ) არასრულწლოვან მოწმესა და არასრულწლოვან დაზარალებულს მათთვის გასაგები ენით განუმარტავს მათ უფლებებსა და მოვალეობებს და უხსნის გამოძიებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ პროცედურებს; გ) გამოძიების მიმდინარეობისას ესწრება არასრულწლოვანი მოწმისა და არასრულწლოვანი დაზარალებულის მონაწილეობით ჩატარებულ საგამოძიებო მოქმედებასა და საპროცესო მოქმედებას მოწმის/დაზარალებულის ემოციური მხარდაჭერის მიზნით; დ) არასრულწლოვან მოწმეს, არასრულწლოვან დაზარალებულს კანონიერი წარმომადგენლის ან/და ადვოკატის თანდასწრებით ან/და მეშვეობით აწვდის ინფორმაციას მისთვის საჭირო იურიდიული, ფსიქოლოგიური, საჭიროების შემთხვევაში სამედიცინო ეხმარება ან/და სხვა შესაბამის მომსახურების შესახებ და ორგანოსთან/ორგანიზაციასთან დაკავშირებაში.“. 2. 29-ე მუხლის 11 ნაწილი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „11. დახურულ სასამართლო სხდომაზე არასრულწლოვანი მოწმისა და არასრულწლოვანი დაზარალებულის მონაწილეობით მტკიცებულებათა გამოკვლევის პროცესს, მოწმის/დაზარალებულის სურვილის შემთხვევაში, ესწრება პროკურატურის მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი.“. მუხლი 2. ეს კანონი ამოქმედდეს გამოქვეყნებიდან მე-15 დღეს. საქართველოს პრეზიდენტი სალომე ზურაბიშვილი

განმარტებითი ბარათი საქართველოს კანონის პროექტზე „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ“ ა) ზოგადი ინფორმაცია კანონპროექტის შესახებ: ა.ა) კანონპროექტის მიღების მიზეზი: ა.ა.ა) პრობლემა, რომლის გადაჭრასაც მიზნად ისახავს კანონპროექტი: საკანონმდებლო ცვლილება მიზნად ისახავს სისხლის სამართლის პროცესში არასრულწლოვან მოწმეებთან და დაზარალებულებთან კომუნიკაციის გამარტივებას, მათთვის შესაძლო დანაშაულის ჩადენით მიყენებული სტრესის შემცირებასა და მეორეული ვიქტიმიზაციის პრევენციას. სისხლის სამართლის პროცესი, თავისი არსით, ფორმალური პროცედურების დაცვის აუცილებლობას მოითხოვს, რაც არასრულწლოვან მოწმეთათვის და დაზარალებულთათვის დამატებითი დისკომფორტია. აღნიშნული დისკომფორტის აღმოფხვრისა და სისხლის სამართლის პროცესში მითითებულ სუბიექტთა სრულყოფილი მონაწილეობის მიზნით, კანონპროექტი კოორდინატორის ინსტიტუციურ როლს. აძლიერებს მოწმისა და დაზარალებულის 2011 წლიდან საქართველოს პროკურატურის სისტემაში მოქმედებს მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სამსახური. 2018 წლის საკანონმდებლო ცვლილებებით, მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი გახდა პროცესის სუბიექტი. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში „სისტემური განახლების“ საგამოძიებო მიმართულების რეფორმის ფარგლებში, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2019 წლის №1/43 ბრძანების საფუძველზე მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სამსახური ამოქმედდა, რომლის მიზანსაც წარმოადგენს მოქალაქეების სამართალდამცავ სტრუქტურებთან ეფექტური ურთიერთობის დამყარება, გამოძიების პროცესში მოწმის/დაზარალებულის ფსიქო-ემოციური მხარდაჭერა, ხელახალი და მეორეული ვიქტიმიზაციის თავიდან აცილება, გამოძიების ეტაპზე მათი ინფორმირებულობის უზრუნველყოფა, სახელმწიფოში არსებული სერვისების შეთავაზება და აღნიშნულ სერვისებში ჩართვა. აღნიშნული სამსახური ძალზე ეფექტიანი აღმოჩნდა და უამრავ მოწმესა და დაზარალებულს გაუწია დახმარება სისხლის სამართლის პროცესში მონაწილეობის გაადვილების კუთხით. ამასთან, 2020 წელს სამსახური გაფართოვდა და მოიცვა საქართველოს ყველა რეგიონი. არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის არსებული რედაქციით, მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სისხლის სამართლის პროცესში ჩართვის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს პროკურორი. იმ პირობებში, როდესაც სამსახური არსებობს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაშიც, ოპერატიული რეაგირების მიზნით, მნიშვნელოვანია მსგავსი გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილება გამომძიებელსაც მიენიჭოს. კანონპროექტის მიზანია გამომძიებლისთვის მითითებული უფლებამოსილების მინიჭება, რაც საბოლოოდ უზრუნველყოფს არასრულწლოვანი მოწმეებისა და დაზარალებულების სისხლის სამართლის პროცესში ყოველგვარი დისკომფორტის გარეშე მონაწილეობას. ა.ა.ბ) არსებული პრობლემის გადასაჭრელად კანონის მიღების აუცილებლობა: როგორც აღინიშნა, არსებული საკანონმდებლო მოწესრიგებით, გამომძიებელს არ აქვს უფლება, სისხლის სამართლის პროცესში ჩართოს მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი. იმ პირობებში, როდესაც მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სამსახური მოქმედებს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაშიც, არაეფექტურია კოორდინატორის პროცესში ჩართვის შესახებ გადაწყვეტილების მხოლოდ პროკურორის მიერ მიღება. ოპერატიული რეაგირების მიზნით, აუცილებელია გამომძიებელს მიენიჭოს მსგავსი უფლებამოსილება. ა.ბ) კანონპროექტის მოსალოდნელი შედეგები: კანონპროექტის მიღების შედეგად, არასწრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსი შესაბამისობაში მოვა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში განსახორციელებელ ცვლილებებთან და გამომძიებელს მიენიჭება უფლებამოსილება მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი ჩართოს სისხლის სამართლის საქმეში. ა.გ) კანონპროექტის ძირითადი არსი: იმის გათვალისწინებით, რომ „საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში ცვლილებების შეტანის შესახებ“ საქართველოს კანონის პროექტის თანახმად, საქმის სასამართლოში წარმართვამდე მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სამსახურის სისხლის სამართლის საქმეში ჩართვის უფლებამოსილება ენიჭება გამომძიებელს, არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსშიც შედის რელევანტური ცვლილებები. კანონპროექტის თანახმად, ახლებურად ყალიბდება არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის 23-ე მუხლის მე-4, მე-5 და მე-7 ნაწილები. კერძოდ, მე-4 ნაწილის მიხედვით, იმ სისხლის სამართლის საქმეში, რომელშიც არასრულწლოვანი მოწმე ან არასრულწლოვანი დაზარალებული მონაწილეობს, პროკურორის ან გამომძიებლის გადაწყვეტილებით, შესაძლებელია ჩაერთოს მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი. მე-5 ნაწილით პროკურორი ან გამომძიებელი მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სისხლის სამართლის საქმეში ჩართვის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს არასრულწლოვანი მოწმის, არასრულწლოვანი დაზარალებულის ინტერესების გათვალისწინებით. ახლებურად ყალიბდება ამავე მუხლის მე-7 ნაწილი და ემატება 71 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც ერთმანეთისგან გაიმიჯნება პროკურატურის მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის უფლებამოსილებები. კერძოდ, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორი უფლებამოსილი იქნება მოწმესა და დაზარალებულს მიაწოდოს ინფორმაცია გამომძიებლის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებისა და განხორციელებული საგამოძიებო და საპროცესო მოქმედებების, აგრეთვე გამოძიების მიმდინარეობის შესახებ. ხოლო, საქმის სასამართლო განხილვისას დასწრების უფლება ექნება მხოლოდ პროკურატურის მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორს. როგორც აღინიშნა, პროექტის მიერ შემოთავაზებული ვერსიით სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის თანახმად კოორდინატორის დანიშვნის შესაძლებლობა მიენიჭება გამომძიებელსაც. მიუხედავად იმისა, რომ დღეისათვის მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სამსახური ფუნქციონირებს მხოლოდ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინსიტროსა და პროკურატურაში, საგამოძიებო ორგანოებს კვლავ ექნებათ შესაძლებლობა, მსგავსად მოქმედი რეგულაციებისა, მიმართონ პროკურორს საქმეში პროკურატურის მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის ჩართვის მიზნით. შესაბამისად, პროექტი საგამოძიებო ორგანოებს არ აკისრებს ახალი სამსახურის შექმნის ვალდებულებას და არ ადგენს მათ მიმართ ახალ რეგულაციებს. ა.დ) კანონპროექტის კავშირი სამთავრობო პროგრამასთან და შესაბამის სფეროში არსებულ სამოქმედო გეგმასთან, ასეთის არსებობის შემთხვევაში (საქართველოს მთავრობის მიერ ინიციირებული კანონპროექტის შემთხვევაში): ასეთი არ არსებობს. ა.ე) კანონპროექტის ძალაში შესვლის თარიღის შერჩევის პრინციპი, ხოლო კანონისთვის უკუძალის მინიჭების შემთხვევაში - აღნიშნულის თაობაზე შესაბამისი დასაბუთება: კანონპროექტი ძალაში შედის გამოქვეყნებიდან მე-15 დღეს. კანონისთვის უკუძალის მინიჭების საკითხი გათვალისწინებული არ არის. ა.ვ) კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვის მიზეზები და შესაბამისი დასაბუთება (თუ ინიციატორი ითხოვს კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვას): კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვა არ არის მოთხოვნილი. ბ) კანონპროექტის ფინანსური გავლენის შეფასება საშუალოვადიან პერიოდში (კანონპროექტის ამოქმედების წელი და შემდგომი 3 წელი): ბ.ა) კანონპროექტის მიღებასთან დაკავშირებით აუცილებელი ხარჯების დაფინანსების წყარო: კანონპროექტის მიღება არ გამოიწვევს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დამატებითი სახსრების გამოყოფას. ბ.ბ) კანონპროექტის გავლენა სახელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე: კანონპროექტის მიღება გავლენას არ იქონიებს სახელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე. ბ.გ) კანონპროექტის გავლენა სახელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე: კანონპროექტის მიღება გავლენას არ მოახდენს სახელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე. კანონპროექტით გათვალისწინებული საქმიანობა განხორციელდება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინსიტროს არსებული რესურსით. როგორც აღინიშნა, მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სამსახური საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში ამოქმედდა 2019 წლიდან, ხოლო 2020 წლიდან მან მოიცვა საქართველოს ყველა რეგიონი. დღეისათვის ქვეყნის მასშტაბით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინსიტროში გათვალისწინებულია მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის 15 საშტატო ერთეული, რომელთაგან დაკავებულია − 14. პრაქტიკამ აჩვენა, რომ დასახელებული რაოდენობა სრულიად საკმარისია და შეესაბამება არსებულ საჭიროებებს. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის სამსახურის ფუნქციონირების უზრუნველყოფა კვლავ განხორციელდება სამინსიტროსათვის გამოყოფილი ასიგნებების ფარგლებში. კერძოდ, დღეის მდგომარეობით, ერთი კოორდინატორისათვის განსაზღვრული ხარჯი ხელფასისა (1 375 ₾) და თანამშრომელთათვის სატელეფონო კომუნიკაციის უზრუნველყოფის (10 ₾) ჩათვლით შეადგენს თვეში 1 385 ლარს (წელიწადში 16 620 ლარს). კანონპროექტი არ გამოიწვევს არსებული ხარჯების ზრდას. კანონპროექტით გათვალისწინებული საქმიანობა განხორციელდება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინსიტროს არსებული რესურსით. ამასთან, როგროც აღინიშნა, პროექტი საგამოძიებო ორგანოებს არ აკისრებს ახალი სამსახურის შექმნის ვალდებულებას და არ ადგენს მათ მიმართ ახალ რეგულაციებს. შესაბამისად, პროექტის მიღება არ წარმოშობს სხვა საგამოძიებო ორგანოებისათვის ხარჯვით ვალდებულებებს. მათ კვლავ ექნებათ შესაძლებლობა, მსგავსად მოქმედი რეგულაციებისა, მიმართონ პროკურორს საქმეში პროკურატურის მოწმისა და დაზარალებულის კოორდინატორის ჩართვის მიზნით. ბ.დ) სახელმწიფოს ახალი ფინანსური ვალდებულებები, კანონპროექტის გავლენით სახელმწიფოს ან მის სისტემაში არსებული უწყების მიერ მისაღები პირდაპირი ფინანსური ვალდებულებების (საშინაო ან საგარეო ვალდებულებები) მითითებით: კანონპროექტის მიღება არ ითვალისწინებს სახელმწიფოს მიერ ახალი ფინანსური ვალდებულებების აღებას. ბ.ე) კანონპროექტის მოსალოდნელი ფინანსური შედეგები იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება კანონპროექტის მოქმედება, იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე გავლენის ბუნებისა და მიმართულების მითითებით, რომლებზედაც მოსალოდნელია კანონპროექტით განსაზღვრულ ქმედებებს ჰქონდეს პირდაპირი გავლენა: კანონპროექტის მიღება არ მოახდენს გავლენას იმ პირთა ფინანსურ მდგომარეობაზე, რომელთა მიმართაც ვრცელდება მისი მოქმედება. ბ.ვ) კანონპროექტით დადგენილი გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის (ფულადი შენატანის) ოდენობა შესაბამის ბიუჯეტში და ოდენობის განსაზღვრის პრინციპი: კანონპროექტი არ ადგენს გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელს. ბ1) ბავშვის უფლებრივ მდგომარეობაზე კანონპროექტის ზეგავლენის შეფასება: კანონპროექტი პოზიტიურ ზეგავლენას მოახდენს ბავშვის უფლებრივ მდგომარეობაზე, ვინაიდან ცვლილებები შედის არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსში და გვთავაზობს არასრულწლოვანი მოწმისა და დაზარალებულის მხარდაჭერის ძალზე ეფექტიან გარანტიებს. გ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო სამართლებრივ სტანდარტებთან: გ.ა) კანონპროექტის მიმართება ევროკავშირის სამართალთან: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება ევროკავშირის სამართალს. გ.ბ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებთან: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს. გ.გ) კანონპროექტის მიმართება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებთან და შეთანხმებებთან, აგრეთვე, ისეთი ხელშეკრულების/შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, რომელსაც უკავშირდება კანონპროექტის მომზადება, − მისი შესაბამისი მუხლი ან/და ნაწილი: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებს და შეთანხმებებს. აგრეთვე კანონპროექტის მომზადება არ უკავშირდება რომელიმე ხელშეკრულებას/შეთანხმებას. გ.დ) არსებობის შემთხვევაში, ევროკავშირის ის სამართლებრივი აქტი, რომელთან დაახლოების ვალდებულებაც გამომდინარეობს „ერთი მხრივ, საქართველოსა და, მეორე მხრივ, ევროკავშირსა და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმებიდან“ ან ევროკავშირთან დადებული საქართველოს სხვა ორმხრივი და მრავალმხრივი ხელშეკრულებებიდან: ასეთი არ არსებობს. დ) კანონპროექტის მომზადების პროცესში მიღებული კონსულტაციები: დ.ა) სახელმწიფო, არასახელმწიფო ან/და საერთაშორისო ორგანიზაცია/დაწესებულება, ექსპერტი, სამუშაო ჯგუფი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო კანონპროექტის შემუშავებაში, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: ასეთი არ არსებობს. დ.ბ) კანონპროექტის შემუშავებაში მონაწილე ორგანიზაციის/დაწესებულების, სამუშაო ჯგუფის, ექსპერტის შეფასება კანონპროექტის მიმართ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: ასეთი არ არსებობს. დ.გ) სხვა ქვეყნების გამოცდილება კანონპროექტის მსგავსი კანონების იმპლემენტაციის სფეროში, იმ გამოცდილების მიმოხილვა, რომელიც მაგალითად იქნა გამოყენებული კანონპროექტის მომზადებისას, ასეთი მიმოხილვის მომზადების შემთხვევაში: ასეთი მიმოხილვა არ მომზადებულა. ე) კანონპროექტის ავტორი: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო. ვ) კანონპროექტის ინიციატორი: საქართველოს მთავრობა.