საქართველოს მოქალაქეების შალვა ხაჭაპურიძის და ზურაბ ვანიშვილის მიერ წარმოდგენილი საკანონმდებლო წინადადება „სამშენებლო ომბუდსმენის შესახებ“

my.gov.ge "ელექტრონული სერვისების ერთიანი პორტალი" საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ. „ციფრული მმართველობის სააგენტო“ კორესპონდენცია წარმოებულია საჯარო უწყებებთან მიმოწერის სერვისის მეშვეობით № CA00412310736128 13.08.2023 საქართველოს პარლამენტი სათაური: საკანონმდებლო წინადადება "სამშენებლო ომბუდსმენის შესახებ" შინაარსი: საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 105–ე მუხლის თანახმად, გთავაზობთ, რომ საქართველოს პარლამენტმა მიიღოს კანონი "სამშენებლო ომბუდსმენის შესახებ". სამშენებლო ომბუდსმენს უნდა გააჩნდეს შემდეგი უფლებამოსილება: განიხილოს საჩივრები მშენებლობის ნებართვების გამცემი ორგანოების მიმართ (მათი რაოდენობა საქართველოში 70–ს აღემატება); საჩივრები სამშენებლო კომპანიების მიმართ, საჩივრები მშენებლობის ზედამხედველი ორგანოების მიმართ. მსგავსი ფუნქციებით აღჭურვილი საომბუდსმენო დაწესებულებები არსებობენ დიდ ბრიტანეთში ("The New Homes Ombudsman"), ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში ("Building Performance Ombudsman"), აშშ–ში ("The Department of State Division of Building Standards and Codes Oversight Unit") და სხვა ქვეყნებში. აღნიშნული ორგანოს შექმნა გამოწვეულია იმ საკანონმდებლო და სამართლებრივი ვაკუუმით, რომელიც არსებობს საქართველოში. მაგალითად, ერთ–ერთ ადმინისტრაციულ დავაზე, დავის საგანი იყო ის გარემოება, რომ სპორტული სტადიონიდან საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობების ფანჯრებამდე უნდა შეადგენდეს 10-დან 40 მეტრს. რეალურად კი მანძილი 0 მეტრია! ამ დავაზე სასამართლომ აქტის ბათილად ცნობის სარჩელზე უარი შემდეგი არგუმენტით დაასაბუთა: "გაურკვეველია სტადიონსა და ასაშენებელ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლს შორის მითითებული მანძილის არარსებობის შემთხვევაში, რა არსებითი ზიანი ადგება უშუალოდ ბმა ,,ზოოვეტ 54“-ს." და ეს ხდება იმ პირობებში, რომ 40–მეტრიანი დაშორება პირდაპირ გარანტირებულია საქართველოში მოქმედი სამშენებლო ნორმებით. იმის დასამტკიცებლად, რომ შოვში დატრიალებული ტრაგედიის ან ბათუმში კორპუსის ჩამოქცევის ტრაგედიის დროს დაღუპულ პირებს სიცოცხლეში რომ ედავათ იმ შენობების მშენებლობის ნებართვებზე, რომლის მსხვერპლიც თავად გახდნენ, ტრაგედიების მოხდენამდე, სასამართლოები მათ უარს განუცხადებდნენ, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე იმ საბაბით, რომ პირდაპირი და უშუალო ზიანი არ გადგებათო, წარმოგიდგენთ თბილისის საქალაქო სასამართლოს კონკრეტულ გადაწყვეტილებას, მიღებულს 28 ოქტომბერს, 2020 წლის, საქმეზე #3/1852-19. ციტატა: "ამასთან გაურკვეველია სტადიონსა და ასაშენებელ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლს შორის მითითებული მანძილის არსებობის შემთხვევაში, რა არსებითი ზიანი ადგება უშუალოდ ბმა ,,ზოოვეტ 54“-ს". ანუ, იმ პირობებში, რომ მანძილი 0 მეტრია, სასამართლომ სარჩელი იმის გამო არ დააკმაყოფილა, რომ ამ მანძილის დარღვევით მოსარჩელეს ზიანი არ ადგებაო! მერე რა, რომ მერიის მიერ გამოცემული ბრძანება უკანონოა, ზიანი მოსარჩელეს არ ადგებაო. ამგვარი საკანონმდებლო რეგულირების არსებობის პარალულურად, მოვლენები ისე განვითარდა, რომ მხოლოდ დედაქალაქში, 2011-2017 წლებში, დაახლოებით, 55 ჰა სარეკრეაციო ზონას შეეცვალა სტატუსი მშენებლობისათვის დასაშვებ ზონად!. ყოველწლიურად 8 ჰექტარი რეკრეაციული ზონა იცვლებოდა სამშენებლო დანიშნულების ზონად!. წყარო: თბილისის_განაშენიანების_პროცესის_ მართვა, მომზადებული სახელმწიფო აუდიტის მიერ (იხ. დანართში). უფრო მეტიც, 2016-2017 წლებში დედექალაქის მერიის საბჭოს მიერ მიღებული სპეციალური ზონალური შეთანხმების გადაწყვეტილებების შესწავლისას აღმოჩნდა, რომ შედეგად 80 შეთანხმებიდან არც ერთ შემთხვევაში (!), (ვიმეორებთ: არც ერთ შემთხვევაში) წარმოდგენილ მასალებში არ იყო დასაბუთებული სპეციალური ზონალური შეთანხმების გაცემის მიზანშეწონილობა, კანონში წარმოდგენილი კრიტერიუმების შესაბამისად (წყარო: ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში). ამრიგად, არსებული ვითარება არის საგანგაშო, პროცესები – უმართავი. ამის დასტურია ის ფაქტი, რომ ჰაერის დაბინძურებით თბილისი ევროპაში მესამე ადგილზეა: https://reginfo.ge/environment/item/6746-baeris-dabinwurebit-tbilisi-evropashi-mesame-adgilzea . 2016 წელს საერთაშორისო ენერგეტიკის სააგენტომ (IEA) გამოაქვეყნა ანგარიში, რომელშიც ნათქვამია, რომ საქართველოში ჰაერის დაბინძურების შედეგად 100 000 სულ მოსახლეზე მსოფლიოში ყველაზე მაღალი სიკვდილიანობა ფიქსირდება 2012 წლის მონაცემებით, იხილეთ რადიო თავისუფლების რეპორტაჟი: https://www.radiotavisupleba.ge/a/haerisdabindzurebit-gamotsveuli-sikvdilianoba/29130956.html. ასევე საგანგაშოა, რომ საქართველო, 2015 წელს ჩატარებულ კვლევაზე დაყრდნობით, მესამე ადგილზეა ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული სიკვდილიანობის მაჩვენებლით. ჰაერის დაბინძურება საქართველოში იწვევს გულის იშემიური დაავადებით სიკვდილიანობის მაჩვენებლის მნიშვნელოვან ზრდას: https://vizhub.healthdata.org/gbd-compare/. 2016 წლის საერთაშორისო კვლევის თანახმად (ვაშინგტონის უნივერსიტეტი, აშშ), ჰაერის დაბინძურების გამო სიკვდილიანობის დონით საქართველო მსოფლიოში მე-3 ადგილზეა (იხ. დანართში სახელმწიფო აუდიტის დასკვნა საქართველოში ჰაერის დაბინძურების შესახებ. სამშენებლო ომბუდსმენის ინსტიტუტის შემოღება მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს ქვეყნის მასშტაბით კანონიერების განმტკიცებას, აამაღლებს მოქალაქეთა მართლშეგნებას, გაამყარებს სამშენებლო საკითხებზე გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში მოქალაქეთა ჩართულობას, ხელს შეუწყობს ადამიანის საცხოვრებელი გარემოს ჰარმონიულ განვითარებას, აღმოფხვრის იმ ბიუროკრატიულ ბარიერებს, რომელთა გადალახვაც ამჟამად პრაქტიკულად შეუძლებელია. ის ფაქტი, რომ ჰაერის დაბინძურებით თბილისი ევროპაში მესამე ადგილზეა, ნათლად ადასტურებს, რომ საქართველოში სამშენებლო სექტორი არასწორად იმართება. ამ არასწორად მართული თუ რეალურად უმართავი პროცესების შეჩერების რეალურ ბერკეტად კი წარმოდგენილი საკანონმდებლო წინადადების პარლამენტის მიერ მიღება მიგვაჩნია. საქართველოს მოსახლეობის ერთ–ერთ უმთავრეს უფლებას სიცოცხლის უფლება წარმოადგენს. შესაბამისად, "სამშენებლო ომბუდსმენის" ინსტიტუტის შემოღება მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს სიცოცხლის უფლების პრაქტიკულ და პროაქტიულ რეალიზაციას. ის ფაქტი, რომ ჰაერის დაბინძურებით თბილისი ევროპაში მესამე ადგილზეა, საჭიროებს დაუყოვნებლივ გადამჭრელი ზომების მიღებას. პატივისცემით, შალვა ხაჭაპურიძე და ზურაბ ვანიშვილი დოკუმენტები: 1 ) სასამართლოს გადაწყვეტილება სტადიონის მომიჯნავედ კორპუსის მშენებლობის შესახებ.pdf; 2 ) ტექნიკური რეგლამენტი რომელიც ადგენს, რომ მანძილი სტადიონიდან საცხოვრებელ კორპუსამდე უნდა იყოს 40 მ.pdf; 3 ) თავად ტექნიკური რეგლამენტი.pdf; 4 ) სახელმწიფო აუდიტის დასკვნა საქართველოში ჰაერის დაბინძურების შესახებ.pdf; 5 ) ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში.pdf; პატივისცემით, ზურაბ ვანიშვილი პ. #: მობილური: + ელფოსტა:

ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სარჩევი შემაჯამებელი მიმოხილვა................................................................................................5 1. შესავალი.....................................................................................................................12 1.1 აუდიტის მოტივაცია...............................................................................................12 1.2 აუდიტის პრობლემა და მთავარი კითხვები.........................................................15 1.3 აუდიტის ფარგლები და მეთოდოლოგია.............................................................15 1.4 აუდიტის კრიტერიუმები........................................................................................17 2. აუდიტის სფეროს ზოგადი დახასიათება....................................................................19 3. აუდიტის მიგნებები......................................................................................................26  011-2018 წლებში დაგეგმარებული და განხორციელებული სამშენებლო 2 განვითარება....................................................................................................................26 3.1 გაცემული სპეციალური ზონალური შეთანხმებები და მათი პარამეტრები........26 3.2 გაცემული სამშენებლო ნებართვები და მათი პარამეტრები..............................31 3.3 დასრულებული შენობების რაოდენობა..............................................................33 3.4 შეთანხმებული განაშენიანების რეგულირების გეგმები (გრგ) და მათი პარამეტრები...35 4. სამშენებლო რეგულირების პროცესის კანონთან შესაბამისობა.............................37 4.1 ნაკლოვანებები ზონალური შეთანხმებების დასაბუთებაში................................37 4.2 სპეციალური ზონალური შეთანხმების მოსაკრებლის ადმინისტრირება..........39 4  .3 მოსაკრებლის თანხების აღრიცხვასა და ამოღებასთან დაკავშირებული საკითხები........................................................................................41 5. განხორციელებული ცვლილებები და საცხოვრებელი გარემოს ხარისხი...............46 5  .1 გამოწვევები ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს უზრუნველყოფის მიმართულებით...........................................................................................................47 5.2 ნებართვის გაცემის პროცესში სატრანსპორტო საკითხების გათვალისწინება.....50 5.3 მოსახლეობის აზრის გათვალისწინების მექანიზმები.........................................53 ბიბლიოგრაფია...............................................................................................................56 ტერმინთა განმარტება განწილვადება − სპეციალური ზონალური შეთანხმების მოსაკრებლის გადახდის გადავადება/რეს ტრუქტურიზაცია, ნებართვით განსაზღვრული შენობის დათქმულ ვადაში დასრულების პირობით; სპეციალური ზონალური შეთანხმების/განაშენიანების ინტენსივობის მატების რეალიზება − სპეციალური ზონალური შეთანხმებით შეცვლილი განაშენიანების რეგულირების პარამეტრის ასახვა შეთანხმ ებულ სამშენებლო ნებართვ აში; სამშენებლო ნებართვის რეალიზება − სამშენებლო ნებართვით განსაზღვრული შენობის სამ შენებლო სამუშაოების დასრულება; განაშენიანების პარამეტრები − მიწის ნაკვეთის განაშენიანების კოეფიციენტი (კ1) და მიწის ნაკ ვეთის განაშენიან ების ინტენსივობის კოეფ იციენტი (კ2); შენობის ფართობი − კ2 კოეფიციენტისა და მიწის ნაკვეთის ფართობის გამრავლების შედეგად მიღებული რიცხვი; მიწის ნაკვეთის ფართობი − მიწის ნაკვეთის ფართობი, რომელზეც განხორციელდა სპეციალუ რი ზონალური შეთანხმების გაცემა, გაპი-ის გრგ-ის ან სამშენებლო ნებართვ ის შეთანხმ ება; საცხოვრებელი ფუნქციის შემცველი შენობა-ნაგებობა − მრავალბინიანი სახლი, ინდივიდუა ლური საცხოვრებელი სახლი, მრავალფუნქციური შენობა, რომელიც საცხოვრებელ ფუნქციას შეიცავს და სასტუმრო; განაშენიანების ინტენსივობა − დამოკიდებულება შენობის ფართობსა და მიწის ნაკვეთის ფარ თობს შორის; განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტი − შენობის ფართობის მიწის ნაკვეთის ფართობზე გაყოფით მიღებული რიცხვითი მნიშვნელობა; მენაშენე − პირი, რომელსაც ხელშეკრულების საფუძველზე, დამკვეთის მეშვეობ ით ან უშუა ლოდ, ურთიერთობა აქვს სამუშაოების შემსრულებელ მენარდესთან და რომლისგანაც მას სა ექსპ ლუატაციოდ გადაეცემა დასრულებული ობიექტი ან მისი ნაწილი; მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები (გაპი) − დოკუმენტი, რომელიც განსაზღ ვრავს, თუ რა ფუნქციისა და პარამეტრების შენობის აშენებაა დასაშვები კონკრეტულ მიწის ნაკვეთზე, წარმოადგენს არქიტექტურული პროექტის შეთანხმების წინაპირობას; განაშენიანების რეგულირების გეგმა (გრგ) − დოკუმენტი, რომლის საშუალ ებით ხდება შედარებით დიდი ფართობის ან ჩამოუყალიბებელი განაშენიანების მქონე მიწის ნაკვეთების სამშენებლო გან ვითარების დაგეგმვა. მის საფუძველზე შესაძლებელია არქიტექტურული პროექტის შეთანხმება; ბუნებრივი განათებულობა − შენობათა სათავსების ბუნებრივი შუქით განათება; ინსოლაცია − ნებისმიერი ზედაპირის მზის სხივებით განათება. 4 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში შემაჯამებელი მიმოხილვა სამშენებლო სექტორი მნიშვნ ელოვან გავლენას ახდენს ეკონომიკურ, სოციალურ და ურბანულ განვითარებაზე, წარმოადგენს რა ინვესტირებისთვის პერსპექტიულ სფეროს, ქმნის სამუშაო ადგილებს და ხელს უწყობს ახალ საცხოვრებელ ფართებზე მოქალაქეთა მზარდი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. საქართველოში სამშენებლო სექტორის უდიდესი ნაწილი თბილისზე მოდის და ბოლო ათწლე ულის განმავლობაში მასშტაბური ზრდის ტენდენციით გამოირჩევა. აღნიშნული ზრდის ერთერთ განმაპირობებელ ფაქტორს დერეგულაცია წარმოადგენდა, რამაც პოზიტიურ მხარეებთან ერთად, მნიშვნ ელოვანი საფრთხეები შეუქმნა დედაქალაქის მდგრად ურბანულ განვითარებას. ზემოაღნიშნულ საფრთხეებზე სხვადასხვა ექსპერტული მოსაზრებისა და მედიის გარდა, მიუ თითებს მსოფლიო ბანკის ანგარიში1, სადაც ხაზგასმითაა აღნიშნული, რომ მშენებლობის ად მინისტრირების არსებული პრაქტიკა უარყოფითად მოქმედებს ურბანული გარემოს ხარისხზე და საფრთხეს უქმნის საინვესტიციო გარემოს. პრობლემების საპასუხოდ, თბილისის მუნიციპა ლიტეტის მერიის დაკვეთით, 2015 წლიდან მუშაობა დაიწყო ახალ გენერალურ გეგმაზე, რო მელიც საბოლოოდ, 2019 წლის მარტში დამტკიცდა. 2018 წლიდან, ქ. თბილისის მუნიციპალი ტეტის მენეჯმენტის შეცვლ ასთან ერთად მნიშვნელოვნად შეიცვალა დედაქალაქის ურბანული მართვ ის მიდგომები და სამშენებლო ნებართვის გაცემის პროცედურები. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა შეისწავლა დედაქალაქის განაშენიანების პროცესის 3 მი მართულება: • 2011-2018 წლებში გაცემული ნებართვ ების რაოდ ენობისა და მახასიათებლების (მიწის ნაკ ვეთის ფართობის, განაშენიანების ინტენსივობა, და სხვ.)2 სტატისტიკა და მათი რეალიზა ციის (აშენების/შესახლების) მდგომარეობა; • სამშენებლო ნებართვების გაცემის პროცესში საკანონმდებლო ნორმებისა და კარგი საჯა რო მმართველობის პრინციპების დაცვა;3 • სანებართვო პირობებსა და პროცედურებში განხორციელ ებული ცვლილებების გავლენა საცხოვრებელი გარემოს ხარისხზე. აუდიტის პერიოდია 2016-2019 წლები,4 ხოლო ობიექტი − ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მე რია და სსიპ − ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური. აუდიტის შედეგად იდენტიფიცირდა შემდეგი მიგნებები: 1 Georgia Urban Strategy. Priority Area 4: Housing. 2015, The World Bank document. 2 სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა შეაფასა საცხოვრებელი ფუნქციის შემცველ შენობებზე გაცემული ნებართვების პარამეტრები. 3 ინფორმაცია თითოეული მიმართულებით განსაზღვრული აუდიტის მასშტაბისა და დაფარული საკითხების შესახებ იხ. აუდიტის მეთოდოლოგიაში. 4 პირველი მიმართულებით აუდიტის პერიოდია 2011-2018 წლები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 5 ქალაქმშენებლობის სტატისტიკა 2011-2018 წლებში დედაქალაქში მასშტ აბური სამშენებლო განვითარება განპირობებული იყო 2 მნიშვნელოვანი ფაქტორით: • დედაქალაქში დადგენილი ზონების ცვლილება და არსებული ზონის ფარგლებში სამშე ნებლო პარამეტრების ზრდა. რიგ შემთხვევებში მშენებლობები განხორციელდა სარეკრე აციო ზონების ათვისების ხარჯზე. 2011-2017 წლებში, დაახლოებ ით, 55 ჰა სარეკრეაციო ზონას შეეცვალა სტატუსი მშენებლობისათვის დასაშვებ ზონად. • განაშენიანების ინტენსივობის მატება (კ2 კოეფ იციენტის მატება, რაც გულისხმობდა შესაბა მისი ზონით დაშვებულთან შედარებით უფრო დიდი შენობის აშენების უფლებას). 2011-2018 წლებში განაშენიანების ინტენსივობა, დაახლოებ ით, 50%-ით გაიზარდა 270 ჰა ტერიტორი აზე. გრაფიკი N1. 2011-2018 წლებში კ2 კოეფ იციენტის ზრდის შედეგად განაშენიანების ინტენსივობის მატება განაშენიანების ინტენსივობის მატება აისახებოდა გაცემულ სამშენებლო ნებართვ ებში. სახელ მწიფო აუდიტის სამსახურის შეფასებით, აღნიშნულ პერიოდში გაცემული ნებართვ ების, დაახ ლოებით, მესამედში სამშენებლო ინტენსივობა გაზრდ ილი იყო. 6 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში გრაფიკი N2. 2011 − 2018 წლებში გაცემული ნებართვების5 ინტენსივობა ნებართვების საფუძველზე აშენებულ და ასაშენებელ შენობებზე ინფორმაცია არასრულია. აღ ნიშნულის მიზეზია ის გარემოება, რომ შენობის ექსპლუატაციაში მიღება არ იყო მისი საცხოვ რებლად გამოყენების აუცილებელი პირობა. შედეგად, 2011-2018 წლებში გაცემული ნებარ თვებიდან, მხოლოდ 25%-ია (671 ობიექტი) შესული ექსპლუატაციაში, თუმცა რეალურად, სულ მცირე, 38% (1013 ობიექტი) გამოიყენება საცხოვრებლად.6 ანალოგიურად, ვერ დგინდება მომავალში ასაშენებელი(სარეალ იზაციო) ნებართვების ზუსტი რაო დენობა. ამისთვ ის საჭიროა, რომ აუდიტის პერიოდში გაცემულ ნებართვებს გამოაკლდეს უკვე ექსპ ლუატაციაში მიღებული და საცხოვრებლად გამოყენებული შენობების რაოდ ენობა. არსებულ არას რულ ინფორმაციაზ ე დაყრდ ნობით გაკეთებული შეფასებით, გაცემული ნებართვების საფუძველზე ასაშენებელი შენობების, დაახლოებით, 60% 2018 წლის მდგომარეობით დასრულებული არ იყო. საკანონმდებლო ნორმებისა და კარგი საჯარო მმართველობის პრინციპების დაცვა საკითხის შესწავლამ აჩვენა, რომ განაშენიანების ინტენსივობის მატების დროს არ იყო და ცული კანონმდ ებლობით განსაზღვრული პრინციპები. ნაცვლად კანონმდებლობით განსაზღვ რული საგამონაკლისო ხასიათ ისა, განაშენიანების ინტენსივობის მატება აუდიტის პერიოდში მიღებული პრაქტიკა იყო: 2011-2018 წლებში განაშენიანების ინტენსივობის მატებაზე წარდგე ნილი განცხადებების 56% დაკმაყოფილდა. კანონმდ ებლობის მოთხოვნები არ იყო დაცული არც მიღებული გადაწყვეტილებების დასაბუთებისას. 5 საცხოვრებელი ფუნქციის შემცველ შენობებზე გაცემული ნებართვები. 6 იქიდან გამომდინარე, რომ დედაქალაქის მერია არ ფლობს სრულ ინფორმაციას ექსპლუატაციაში მიუღებელ, მაგრამ საცხოვრებლად გამოყენებულ შენობებზე, აღნიშნული რიცხვი არაზუსტია. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 7 2018 წლიდან შეიცვალა გადაწყვეტილების მიღების წესი. ურბანულ საკითხებთან მიმართე ბაში, გადაწყვეტილების მიმღებად განისაზღვრა ურბანული განვითარების საქალაქო სამსა ხური. 2018 წლიდან ფუნქციური ზონების ცვლილება და განაშენიანების ინტენსივობის ზრდა მკვეთრად შემცირდა. აუდიტის პერიოდში მერიის მიერ სათანადოდ არ ხორციელდებოდა სპეციალური ზონალური შეთანხმების შედეგად მისაღები, ძირითადად 2011-2016 წლებში დაგროვებული მოსაკრებლის აღრიცხვა და ამოღება. სუსტი ადმინისტრ ირების შედეგად, მერიამ დაახლოებ ით 50 მილიონი 7 ლარის შემოსავალი ვერ მიიღო. მოსაკრებლის ადმინისტრ ირების პროცესში ქალაქ თბილი სის მუნიციპალიტეტის მერია იყენებდა კანონით მინიჭებულ დისკრეციულ უფლებამოსილებას და მენაშენეებს მოსაკრებლის გადასახდელად ერთწ ლიან საშეღავათო პერიოდს უწესებდა. მოსაკრებლის გადახდის ვადების დარღვევის შემთხვევაში, მუნიციპალიტეტი არ ატარებდა შე საბამის ზომებს მოსაკრებლის ამოღების მიმართულებით. ამას გარდა, საშეღავათო პერიოდის გასვლის შემდგომ, დაგროვებული გადაუხდელი მოსაკრებლის გადახდისთვ ის დედაქალაქის მერიის მხრიდან 3-ჯერ დაწესდა შეღავათი, თუმცა აღნიშნულის შედეგად მნიშვნელოვანი თან ხების მობილიზება ვერ მოხერხდა. აღსანიშნავია, რომ 2016 წლიდან გაცემულ სპეციალურ ზონალურ შეთანხმებებზე აღარ აწესებდნენ საშეღავათო პერიოდს და მენაშენეებ ი მოსაკრე ბელს იხდიდნენ ნებართვის გაცემის დროს. გრაფიკი N3: 2012-2018 წლებში გაცემული სპეციალური ზონალური შეთანხმებებიდან დედაქალაქის ბიუჯეტის მიერ მიუღებელი თანხები8 7 აღნიშნული რიცხვი დათვლილია ანალიტიკური პროცედურების გამოყენებით. მეთოდოლოგია იხ. გვ. 15, 43 8 „სხვა“ მოიცავს ისეთ ნებართვებს რომლებზეც მშენებლობა მიმდინარეობს/არ დაწყებულა, ან მიმდინარეობს სასამართლო დავა 8 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში იმის გამო, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია არ აკონტროლებდა, დაცული ყო ფილიყო მშენებლების მიერ მოსაკრებლის დავალიანების გადახდის გრაფიკი, ხოლო ექს პლუატაციაში მიღება შენობის გამოყენების აუცილებელ პირობას არ წარმოადგენდა, დე დაქალაქში საცხოვრებლად გამოიყენება ექსპლუატაციაში მიუღებელი ისეთი შენობები, რომლებზეც ირიცხება მნიშვნელოვანი ოდენობის მოსაკრებლის დავალიანება. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის შეფასებით, ასეთ ნებართვ ებზე არსებული დავალიან ება, სულ მცირე, 10 მილიონ ლარს შეადგენს. იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მშენებლობა დასრულებულია და ფართები რეალიზებული, აღნიშნული მოსაკრებლის ამოღება დაკავშირებული იქნება სირთუ ლეებთან. მოსაკრებლის ვალდებულებების არაეფ ექტიანი მართვ ის გამო, დედაქალაქმა ვერ მიიღო არსებითი რაოდენობის თანხა, რომლებიც ქალაქის სხვადასხვა მზარდი საჭიროების გარდა, განაშენიანების ინტენსივობის კოეფ იციენტის მასშტ აბური ზრდის საკომპენსაციოდ შე იძლებოდა ყოფილიყო გამოყენებული. საცხოვრებელი გარემოს სათანადო ხარისხი აღნიშნული კომპონენტის ფარგლებში შესწავლილი საკითხებია: • შენობებს შორის დაშორების რეგულირება; • სატრანსპორტო დაგეგმვა; • მოსახლეობის აზრის გათვალისწინება. შენობებს შორის დაშორება შენობებს შორის დაშორების საკითხების რეგულირება არ შეეს აბამება უკეთეს პრაქტიკას, კერ ძოდ: • ნაკვეთებს შორის დაშორების ლიმიტები სათანადოდ არ ითვალისწინებს შენობების მახა სიათებლებს − სიმაღლეს, განლაგებას და ა.შ. აღნიშნული მახასიათებლების გაუთვალის წინებლობა კი კრიტიკულად მნიშვნელოვან ფუნქციას ასრულებს საცხოვრებელი გარემოს ხარისხის უზრუნველყოფისთვის: მაგალითად, რაც უფრო მაღალია შენობა, მით უფრო მეტად უნდა იყოს ის დაშორებული ახლომდებარე ნაგებობებიდან და ანალოგიურად, ყუ რადღება უნდა მიექცეს შენობების ფანჯრების/აივნების მდებარეობ ას; • არსებული რეგულაციების მიხედვით, შესაძლებელია მიწის ნაკვეთის საზღვრიდან 3 მეტ რის დაშორებით ნებისმიერი სიმაღლის შენობის აშენება სამეზობლო მხარეს მოწყობი ლი ღიობის (ფანჯრის, კარის, სარკმ ლის) გარეშე, ხოლო საზღვრიდან 10 მეტრის დაშორე ბით − ნებისმიერი სიმაღლის შენობის აშენება სამეზობლო მხარეს მოწყობილი ღიობ ებით. გარკვეულ შემთხვევებში, 2 მომიჯნავე ნაკვეთზე შესაძლებელია სამშენებლო ნებართვები გაიცეს და შენობები განთავსდეს შესაბამისი ნაკვეთების საზღვარზე; • შენობების ურთიერთგანთავსების მოქმედი წესები ვერ უზრუნველყოფს შენობებს შორის სათანადო დისტანციის დაცვას და მოსახლეობ ას უზღუდავს ბუნებრივ განათებულობას, ვენტილაციასა და პირად სივრცეს. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 9 აუდიტის პერიოდში, მენაშენეები სრულად იყენებდნენ კანონით მონიჭებულ უფლებებს, რაც მიმდებარე მოსახლეობის საცხოვრებელი გარემოს ხარისხის გაუარესებას იწვევდა. აუდიტის მიმდინარეობისას ძალაში შევიდა ახალი რეგულაციებ ი, რომლებიც შედარებით უკეთ აწესრიგებს აღნიშნულ საკითხებს, თუმცა, აღნიშნული რეგულაციებ ი ნაწილობრივ არ მოქმე დებს დედაქალაქის ტერიტორიაზე.9 შესაბამისად, მოქმედი რეგულაციებით კვლავ არ არის უზ რუნველყოფილი შენობებს შორის რეკომენდებული დაშორება. სატრანსპ ორტო საკითხები 2018 წლამდე სამშენებლო ნებართვის გაცემისას არ ხდებოდა საგზაო ინფრასტრ უქტურის მდგომარეობის გათვალისწინება (გამტარუნარიანობა, დატვირთულობა), რაც რიგ შემთხვე ვებში სატრანსპორტო პრობლემებს ქმნიდა. 2018 წლიდან, სამშენებლო ნებართვების გაცემისას სატრანსპორტო საკითხების გათვალის წინების მიზნით, შეიცვალა ნებართვის გაცემის პროცედურები. კერძოდ, დიდ პროექტებზე10 სა ვალდებულოა მენაშენეების მიერ სატრანსპორტო ინფრ ასტრ უქტურაზე გავლენის შეფასების კვლევის ჩატარება, ხოლო როგორც მცირე, ასევე დიდ პროექტებზე − საგზაო მოძრაობ ის ორ განიზების სქემის შეთანხმება თბილისის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურსა და საქართვე ლოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან. მიუხედავად დადებითი ცვლილებებისა, აღნიშნული მიმართულებით არსებული პრაქტიკა სა ჭიროებს გაუმჯობესებას, კერძოდ: • მენაშენის დაკვეთით მომზადებულ, ტრანსპორტზე ზეგავლენის შეფასების კვლევის დოკუ მენტით ფასდება მხოლოდ უშუალ ოდ დაგეგმილი პროექტის/განაშენიანების ზეგავლენა ტრანსპორტსა და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის დატვირთულობაზე. კვლევაში არ არის ასახული დაგეგმილი განაშენიანება, რომელზეც პროექტის მიმდებარე არეალში გა ცემულია სამშენებლო ნებართვები. შედეგად, ჩატარებული კვლევები სრულად ვერ ასა ხავს სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მოსალოდნელ ჯამურ დატვირთვას და აღნიშნულ კვლევებზე დაყრდნობით მიღებული გადაწყვეტილებები არ ითვალისწინებს მნიშვნელო ვან ინფორმაციას; • სქემის შეთანხმების დროს არ ფასდება საპროექტო ობიექტამდე მისასვლელი გზის გამ ტარუნარიან ობა და დატვირთულობის დონე. შედეგად, ამგვარი პრაქტიკა ქმნის რისკებს, რომ დაგეგმილი მშენებლობა გამოიწვევს გადატვირთული შიდა საუბნო გზების კიდევ უფ რო გადატვირთვას და საგზაო მოძრაობ ის შეფერხებას. 9 საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსში შესული ცვლილების თანახმად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტისათვის არ მოქმედების კოდექსის ის მუხლები, რომლებიც დედაქალაქის გენერალურ გეგმასა და მასთან დაკავშირებულ რეგულაციებთან თანხვედრაში არ არის. 10 იმ შემთხვევაში, თუ შენობის ფართობი აღემატება 6,000 კვ. მეტრს. 10 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში მოსახლეობის აზრის გათვალისწინება მოსახლეობის აზრის გათვალისწინების მექანიზმები ვერ უზრუნველყოფს დაგეგმილი მშენებ ლობის შესახებ მოსახლეობის ადრეულ ეტაპზე ინფორმირებას და მათი გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში ჩართვას: • არ არსებობს მექანიზმი, რომელიც ადრეულ ეტაპზე გამოავლენდა და ობიექტური კრიტე რიუმების საფუძველზე შეძლებისდაგვარად შეაჯერებდა მოსახლეობ ის პოზიციებსა და მე ნაშენის ინტერესებს; • მოსახლეობის ინფორმირების ძირითადი ინსტრ უმენტია საინფორმაციო დაფა, რომელიც რიგ შემთხვევებში არ იყო განთავსებული მიწის ნაკვეთის ტერიტორიაზე; • ისეთი საკითხები, რომლებიც მოსახლეობ ას ყველაზე ხშირად აწუხებს (ბუნებრივი განათე ბულობის, ვენტილაციისა და პირადი სივრც ის შეზღუდვა) მოქმედი კანონმდებლობით მე ნაშენის სასარგებლოდ რეგულირდება და აზრის გამოთქმის შემთხვევაში, მათ არ ითვა ლისწინებენ. რეკომენდაციები ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტმა: • დააზუსტოს ინფორმაცია სპეციალ ური ზონალური შეთანხმ ების მოსაკრებლის ოდენობისა და გადახდის ვადების შესახებ, შეიმუშაოს მოსაკრებლის დადგენილ ვადებში მიღების კონ ტროლის ქმედითი მექანიზმები, ასევე მიიღოს შესაბამისი ზომები არსებული დავალიანე ბის ამოღების მიზნით; • უზრუნველყოს შენობა-ნაგებობების დაშორების/ურთიერთგ ანთავსების წესების შემუშავება, რომლებიც შესაბამისობაში იქნება აღნიშნულ სფეროში დამკვ იდრებულ უკეთეს პრაქტი კასთან და ხელს შეუწყობს ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს ფორმირებას; • უზრუნველყოს მენაშენის მიერ/დაკვეთით მომზადებულ სატრანსპორტო ზეგავლენის შეფა სების კვლევაში როგორც არსებული, ასევე საპროექტო შენობის არეალში მიმდინარე და დაგეგმილი მშენებლობების შედეგად წარმოქმნილი სატრანსპორტო ნაკადების ასახვა და გათვალისწინება; • შეიმუშაოს მოსახლეობის ინფორმირებისა და მათი დასაბუთებული შენიშვნების ლისწინების სათანადო მექანიზმი ნებართვ ის გაცემის პროცესის საწყის ეტაპზე. გათვა ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 11 1. შესავალი 1.1 აუდიტის მოტივაცია უკანასკნელ წლებში საქართველოში, განსაკუთრებით კი თბილისში, სამშენებლო სექტორის მნიშვნელოვანი გააქტიურება შეინიშნება. სამშენებლო სექტორი ქმნის ახალ ინფრ ასტრუქტუ რას, გვევლინება დასაქმებისა და ინვესტიციებ ის მნიშვნელოვან წყაროდ. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე შეჯამებულია ინფორმაცია აღნიშნული სექტორის ეკონომიკური მნიშვნელობის შე სახებ. გრაფიკი N1. დასრულებული შენობების ფართობი და მშენებლობის სექტორში პროდუქციის გამოშვება თბილისსა და საქართველოში11 კვლევის თანახმად, დედაქალაქში არსებული საბინაო ფონდის დიდი ნაწილი მოძველებუ ლია და ჩანაცვლ ებას საჭიროებს.12 მაგალითად, საბჭოთა პერიოდში აგებული საბინაო ფონ დის 36% მნიშვნელოვნადაა დაზიან ებული. ამასთანავე, ერთ სულ მოსახლეზე საცხოვრებელი სივრცე მკვეთრად ჩამორჩება საშუალ ო ევროპულ (რეკომენდებულ) მაჩვენებელს, რომლის ერთ-ერთი მიზეზია დიდი (მრავალსულიანი) ოჯახების არსებობა. თბილისში ერთ ოჯახზე/ში ნამეურნეობაზე მოდის, დაახლოებით, 3.1 ადამიანი, რაც 35%-ით აღემატება ევროკავშირის საშუალ ო მაჩვენებელს (2.3 ადამიან ი − ერთ შინამეურნეობაზე).13 თანამედროვე ტენდენციე ბის ანალიზი აჩვენებს, რომ ოჯახის საშუალო სიდიდე მცირდება, რაც საცხოვრებელ ფონდზე მზარდ მოთხოვნას განაპირობებს.14 11 წყარო: საქსტატი. 12 Georgia Urban Strategy. Priority Area 4: Housing. 2015, The World Bank document 13 Residential real estate sector analysis, TBC Capital, 2019 14 Colliers, residential market review, 2017 12 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში მოთხოვნასთან ერთად, სწრაფად იზრდ ება საბინაო ფონდის მიწოდებაც. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე წარმოდგენილია ინფორმაცია სხვადასხვ ა პერიოდში აშენებული საბინაო ფონდის შესახებ. გრაფიკი N2. დედაქალაქის საბინაო ფონდის ასაკობრივი სტრუქტურა15 როგორც გრაფიკიდან ჩანს, 2019 წლისათვის საპროგნოზო საბინაო ფონდის მოცულობა, დაახ ლოებით, 400 ათასი ერთეული იქნება, საიდანაც 37%-ს 2001 წლის, ხოლო 15%-ს − 2012 წლის შემდეგ აშენებული საბინაო ფონდი შეადგენს. მიუხედავად საბინაო ფონდის სწრაფი ზრდისა, ძველი საბინაო ფონდის განახლება და ჩანაცვლება ნაკლებად მიმდინარეობს და მშენებლო ბები ძირითადად ფოკუსირებულია ისეთ უბნებზე, სადაც შედარებით უკეთესი საცხოვრებელი გარემოა.16 აღნიშნული მიუთითებს, რომ საბინაო ფონდის ზრდა მიმდინარეობს ახალი არე ალების ათვისების და არა არსებული, ამორტიზებული საცხოვრებელი ფონდის განთავსების არეალების ხელახალი გამოყენების გზით. სამშენებლო აქტივობის მრავალ დადებით მახასიათებელთან ერთად, არასათანადოდ წარ მართულმა ქალაქთმშენებლობითმა პროცესმა შეიძლება ნეგატიური ზეგავლენა იქონიოს საცხოვრებელი გარემოს ხარისხზე. არასათანადოდ დაგეგმილი და განხორციელ ებული სამ შენებლო განვითარების პროცესის ნეგატიური ეფექტებია: • • • • სარეკრეაციო სივრცეების შემცირება; საცხოვრებელ არეალებში სიმჭიდროვის მკვეთრი ზრდა და შედეგად, საცხოვრებელი პი რობების გაუარესება; საინჟინრო და სატრანსპორტო ინფრასტრ უქტურის არასათანადო ფუნქციონ ირება; უძრავი ქონების ფასის კლება და სხვ. 15 Colliers, residential market reviews, 2014, 2017, სახელმწიფო აუდიტის სამსახური. 16 Georgia Urban Strategy. Priority Area 4: Housing. 2015, The World Bank document. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 13 საქართველოში მიმდინარე სამშენებლო პროცესის მიღებულ ქალაქთმშენებლობით პრაქტი კასთან შეუსაბამობასა და მის ნეგატიურ ეფექტებზე ყურადღება მახვილდება როგორც საერ თაშორისო ორგანიზაციების კვლევებში, ასევე მედიისა და სამოქალაქო სექტორის მხრიდან. მაგალითად, მსოფლიო ბანკის ანგარიშის მიხედვით,17 ქვეყანაში არსებული სამშენებლო პრაქტიკა ვერ უზრუნველყოფს ესთეტიკურად მისაღები და ხარისხიანი შენობა-ნაგებობების მშენებლობას. აღნიშნული, სხვა მნიშვნ ელოვან ნეგატიურ ეფექტებთან ერთად, უარყოფითად მოქმედებს ურბანული გარემოს ხარისხზე და საფრთხეს უქმნის საინვესტიციო გარემოს. აუდიტის პერიოდში საცხოვრებელი გარემოს ხარისხის გაუარესებაზე მოქმედებდა შემდეგი ძირითადი ფაქტორები: • დედაქალაქის გენერალური გეგმით დადგენილი, მშენებლობის შემზღუდველი ზონების ცვლილება მშენებლობისათვის დასაშვებ ზონებად. მაგალითად, სარეკრეაციო ზონების მშენებლობისათვის დასაშვებ ზონებად ცვლილება, რომელიც საკმაოდ დიდ ფართობებზე გავრცელდა. 2011-2017 წლებში, საშუალოდ, ყოველწლ იურად 8 ჰექტარი რეკრეაციულ ი 18 ზონა იცვლებოდა სამშენებლო დანიშნულების ზონად. • კონკრ ეტული ზონებისათვის დადგენილი განაშენიანების პარამეტრების ზრდის შედეგად, განაშენიანების ინტენსივობის/სიმჭიდროვის ზრდა;19 • არსებული რეგულაციების გამარტივება/ლიბერალიზაცია, რის ძირითად მიზანს სამშენებ ლო სექტორის ხელშეწყობა წარმოადგენდა. საკანონმდებლო ცვლილებებმა ხელი შეუწყო სამშენებლო სექტორის ზრდას, მაგრამ, მეორ ე მხრივ, საფრთ ხე შეუქმნა ურბანულ გარე მოს და დაბალანსებულ ურბანულ განვითარებას. დედაქალაქში ურბანული გარემოს გაუარესების გამო, დედაქალაქის ხელმძღვანელობის გა დაწყვეტილებით, დაიწყო ახალი გენერალური გეგმის მოსამზადებელი სამუშაოები.20 გენერა ლურ გეგმაზე მუშაობა დაიწყო 2015 წელს, ხოლო დამტკიცდა − 2019 წლის მარტში. გენერა ლური გეგმის დამტკიცებასთან ერთად, დედაქალაქის ხელმძღვანელობამ მიზნად დაისახა, არსებული ურბანული კრიზისი გადაეჭრა კომპლექსური ღონისძიებ ების გატარების გზით. მე რიაში განხორციელდა სტრუქტურული რეორგანიზაცია, გადაიდგა ადამიანური რესურსებით გაძლიერებისა და სანებართვო პროცესის გაუმჯობესებისკენ მიმართული ნაბიჯები. ინტენსიურ ი სამშენებლო აქტივობებისა და განხორციელ ებული ცვლილებების გათვალისწი ნებით, მნიშვნელოვანია შეფასდეს როგორც გაცემული ნებართვების გავლენა დედაქალაქის ურბანულ განვითარებაზე, ასევე ნებართვ ის გაცემის პროცესში განხორციელ ებული ცვლილე ბების გავლენა ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს უზრუნველყოფაზე. გარდა ამისა, აუდიტის მოტივაციას წარმოადგენდა სამშენებლო ნებართვების გაცემის პროცესთან დაკავშირებული რისკები, რაც ზოგ შემთხვევაში გამოიხ ატება საჯარო და კერძო ინტერესს შორის დაპირისპირებით/კოლიზიითა და ქალაქთმშენებლობითი სფეროს ზოგადი კომპლ ექსურობით. 17 Georgia Urban Strategy. Priority Area 4: Housing. 2015, The World Bank document. 18 აღნიშნულ მაჩვენებელში არ შედის განაშენიანების რეგულირების გეგმების (გრგ) გზით შეცვლილი ზონები. 19 აღნიშნული საკითხის შეჯამება დეტალურად იხ. მე-3 თავში. 20 გენერალური გეგმის შესყიდვის დავალება, გვ.6. 14 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 1.2 აუდიტის პრობლემა და მთავარი კითხვები აუდიტის პრობლემას წარმოადგენს დედაქალაქში საცხოვრებელი გარემოს გაუარესება, რაც გულისხმობს მრავალ კომპონენტს, მათ შორისაა: • • • • სარეკრეაციო სივრცეები; საინჟინრო და სატრანსპორტო ინფრასტრ უქტურა; სოციალ ური ინფრასტრუქტურა; საცხოვრებლის უსაფრთხოება და ჯანსაღი საცხოვრებელი პირობები. აღნიშნული საკითხების გათვალისწინება დედაქალაქის ურბანული პოლიტიკის პრეროგატი ვას წარმოადგენს, რისი ერთ-ერთი ძირითადი ინსტრუმენტი სათანადო ურბანული დაგეგმარე ბა და სამშენებლო ნებართვების გაცემის გამართული პროცესის არსებობაა. ზემოთ აღნიშნუ ლი საკითხებიდან და აუდიტის მოტივაციიდან გამომდინარე, აუდიტის მიზანი დაკონკრეტდა შემდეგი 3 კითხვით: 1.  ა ინტენსივობის მშენებლობა დაიგეგმა და განხორციელდა დედაქალაქში 2011-2018 რ წლებში? 2.  ამდენად არის დაცული მოქმედი საკანონმდებლო ნორმები და კარგი საჯარო მმარ რ თველობის პრინციპები ნებართვის გაცემის პროცესში? 3.  ამდენად უზრუნველყოფს აუდიტის პერიოდში განხორციელ რ ებული ცვლილებები21 საცხოვრებელი გარემოს გაუმჯობესებას? 1.3 აუდიტის ფარგლები და მეთოდოლოგია აუდიტის ობიექტია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია და მისდამი დაქვემდებარებული სსიპ − ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური. აუდიტის მე-2 და მე-3 კითხ ვასთან მიმართებაში აუდიტის პერიოდად განისაზღვრა 2016-2019 წლები,22 ხოლო აუდიტის პირველ კითხვასთან დაკავშირებით გაანალიზდა 2011-2018 წლების მონაცემები. აუდიტის პროცესში გამოყენებულია შემდეგი მეთოდები: • • • • • • საერთაშორისო პრაქტიკის გაცნობა და ანალიზი; სამართლებრივი ბაზისა და მარეგულირებელი ნორმების ანალიზი; სამსახურების ფუნქციონირებისა და მართვის პროცედურების შესწავლა; მონაცემთა ბაზების ანალიზი; დოკუმენტური ინფორმაციის ანალიზი; სტატისტიკური ინფორმაციის ანალიზი; 21 მერიის მიერ სანებართვო პროცესის ადმინისტრირების გაუმჯობესებისკენ მიმართული ღონისძიებები და საკანონმდებლო ცვლილებები. 22 2019 წლის აპრილის ჩათვლით. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 15 • • • ობიექტების ადგილზე დათვალიერება; ინტერვიუები აუდიტის ობიექტთან და დაინტერესებულ მხარეებთან; დაგეგმილი და მიმდინარე ცვლილებების ანალიზი საკანონმდებლო და პროცედურულ ნაწილში. აუდიტის კითხვებთან მიმართებაში გამოყენებულია შემდეგი მეთოდოლოგია: 1.  ა ინტენსივობის მშენებლობა დაიგეგმა და განხორციელდა დედაქალაქში 2011-2018 რ წლებში ? აღნიშნული მიმართულებით გაანალიზდა სამშენებლო ნებართვების გაცემის ელექტრონულ პორტალზე (tas.ge) არსებული ინფორმაცია, ასევე დამუშავდა ურბანული განვითარების საქა ლაქო სამსახურის ვებგვერდზე (urban.tbilisi.gov.ge) არსებული ინფორმაცია. 2.  ამდენად არის დაცული მოქმედი საკანონმდებლო ნორმები და კარგი საჯარო მმარ რ თველობის პრინციპები ნებართვის გაცემის პროცესში? აღნიშნულ კითხვასთან დაკავშირებით, აუდიტის პერიოდში მოქმედი საკანონმდებლო ნორმე ბის საფუძველზე, აუდიტის ჯგუფის მიერ მომზადდა სამშენებლო ნებართვის გაცემის პროცესში ნებართვის მაძიებლების მიერ მერიისათვის მისაწოდებელი დოკუმენტაციის რეესტრ ი და აღ ნიშნული რეესტრი შედარდა ფაქტობრივად მოთხოვნილ დოკუმენტაციას. აუდიტის ჯგუფმა აგრეთვე შეისწავლა ისეთი სამშენებლო ნებართვები და გადაწყვეტილე ბები, რომლებიც ეხებოდა დადგენილი ქალაქთმშენებლობითი პარამეტრების ცვლილე ბას (სპეციალური ზონალური შეთანხმება) და აღნიშნულის შედეგად მენაშენეთა მიმართ წარმოშობილ ფინანსურ მოთხოვნებს. შესწავლილ იქნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მხრიდან განაშენიან ების ინტენსივობის კოეფიციენტის ზრდისთვის/გადამეტებისათვის გა დასახდელი სპეციალ ური ზონალური შეთანხმების მოსაკრებლის აღრიცხვისა და გადახ დის უზრუნველყოფის საკითხები. დამუშავდა არსებული მონაცემთა ბაზები, გაანალიზდა tas.ge-ზე არსებული მონაცემები, ასევე ჩატარდა ინტერვიუები შესაბამის პასუხისმგებელ პირებთან. 3.  ამდენად უზრუნველყოფს აუდიტის პერიოდში განხორციელ რ ებული ცვლილებები საცხოვრებელი გარემოს გაუმჯობესებას? აღნიშნული მიმართულებით, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა შეაფასა საცხოვრებელი გა რემოს რამდენიმე მნიშვნ ელოვან კომპონენტთან დაკავშირებით განხორციელ ებული ცვლი ლებები, კერძოდ: • • • შ ენობა-ნაგებობების ურთიერთგანლაგების რეგულირება და მისი გავლენა საცხოვრე ბელი გარემოს ხარისხზე; სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის საკითხების გათვალისწინება ნებართვის გაცემის პროცესში; მოსახლეობის აზრის გათვალისწინება ნებართვ ის გაცემის პროცესში. აუდიტმა შეისწავლა სსიპ − არქიტექტურის სამსახურისა და ურბანული განვითარების საქალა ქო სამსახურის გადაწყვეტილებები. ამასთანავე, მხედველობაში იქნა მიღებული აუდიტის პე 16 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში რიოდში განხორციელებული სფეროს მარეგულირებელი რიგი საკანონმდებლო ცვლილებე ბი და მათი მოსალოდნელი გავლენა ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს უზრუნველყოფაზე. მოსახლეობის აზრის გათვალისწინების მიმართულებით განხორციელდა მოსახლეობის მიერ გამოთქმული საჩივრების შესწავლა და აღნიშნულ საჩივრებთან დაკავშირებული ნებართვების ანალიზი. დელიმიტაცია: აუდიტის შესწავლის ფარგლებში არ შედის გაცემული სამშენებლო ნებართვე ბის პირობების დაცვის მონიტორინგის პროცესი მერიის მხრიდან, ასევე მთლიანად ახალი მშენებლობების საინჟინრო კონსტრუქციული ან სამშენებლო ხარისხი. 1.4 აუდიტის კრიტერიუმები აუდიტის კრიტერიუმად გამოყენებულ იქნა ურბანული განვითარების პრინციპების განმსაზღვ რელი ეროვნული რეგულაციები, ასევე საერთაშორისო კარგი პრაქტიკის მაგალითები. სივრცითი მოწყობის დაგეგმვისა და ტერიტორიების მარეგულირებელ ეროვნულ კანონმდებ ლობაში მოქმედებს შემდეგი იერარქია: 1.  აქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის ს კოდექსი და საქართველოს კანონი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის სა ფუძვლების შესახებ“23 განსაზღვრ ავს სივრც ითი მოწყობის/დაგეგმვის ძირითად პრინცი პებს და ამ პროცესში საჭირო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტაციას ქვეყნის, მუნიციპა ლიტეტისა და დასახლებათა დონეზე. 2.  თავრობის დადგენილებები და სხვა ეროვნული კანონმდებლობა განსაზღვრავს, რო მ გორ უნდა განხორციელდეს აღნიშნული პრინციპები შესაბამისი პროცედურების და ტექნიკური პირობების განხორციელების გზით. 3.  უნიციპალიტეტები აღნიშნულ პრინციპებზე დაყრდ მ ნობით შეიმუშავებენ განაშენიანების რეგულირების წესებს, ამტკიცებენ მუნიციპალურ ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტაცი ას და უზრუნველყოფენ სანებართვო პროცედურების განხორციელებას. 23 აღნიშნული კანონი ძალაში იყო აუდიტის პერიოდში და ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2019 წლის 3 ივნისიდან, საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის ამოქმედების შემდგომ. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 17 გრაფიკი N3. სამშენებლო სფეროს მარეგულირებელი ძირითადი კანონმდებლობა აუდიტის პერიოდში • • კანონი • • • • 2007 წლის 24 ნოემბრის N660 ბრძანებულება „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესის დამტკიცების თაობაზე“ • • • • • • 2009 წლის 24 მარტის N57 დადგენილება 2010 წლის 25 აგვისტოს N261 დადგენილება 2013 წლის 7 მარტის N50 დადგენილება 2014 წლის 15 იანვრის N59 დადგენილება 2014 წლის 14 იანვრის N52 დადგენილება 2016 წლის 28 იანვრის N41 დადგენილება • • • • ქ. თბილისის საკრებულოს N4-13 დადგენილება ქ. თბილისის საკრებულოს N14-39 დადგენილება ქ. თბილისის საკრებულოს N6-17 დადგენილება ქ. თბილისის საკრებულოს N20-105 დადგენილება პრეზიდენტის ბრძანებულება მთავრობის დადგენილება საკრებულოს დადგენილება საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი კანონი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქმთშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ (გაუქმებულია 2019 წლის ივნისიდან) პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსი კანონი „სამშენებლო საქმიანობის შესახებ“ კანონი „არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ“ აუდიტის პროცესში მნიშვნ ელოვანი კრიტერიუმია სამშენებლო ნებართვების გაცემის პრო ცესისა და სამშენებლო სფეროს მართვის საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკა. ამ კუთხით, აუდიტის ჯგუფის მიერ გამოყენებული ძირითადი დოკუმენტებია მსოფლიო ბანკის სახელმძღ ვანელო,24 ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის სახელმძღვანელო25 და ირლანდიის მდგრადი ურბანული მართვის სახელმძღვანელო,26 მასთან დაკავშირებულ სხვა დოკუმენტაციასთან ერ თად.27 24 Good Practices for Construction Regulation and Enforcement, Reform Guidelines for Reformers, World Bank Group, 2013. 25 Guidelines for healthy housing, World Health Organization Regional Office for Europe, Copenhagen, 1988. 26 Guidelines for Planning Authorities on Sustainable Residential Development in Urban Areas, government of Ireland, 2009. 27 Urban Design Manual A best practice guide, A companion document to the Guidelines for Planning Authorities on Sustainable Residential Development in Urban Areas, government of Ireland, 2009; Residential Density, Guidelines for Planning Authorities, Government of Ireland 1999. 18 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 2. აუდიტის სფეროს ზოგადი დახასიათ ება ძირითადი ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტაცია საქართველოს კანონით „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშ ენებლობის საფუძვლების შესა ხებ“,28 საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსით და სხვა ნორმატიული აქტებით განისაზღვრება ურბანული განვითარების დაგეგმვი სა და განხორციელებისათვის აუცილებელი ქალაქთმ შენებლობითი დოკუმენტაცია. აღნიშნუ ლი დოკუმენტაცია მშენებლობის ნებართვის გაცემის საფუძველია. გრაფიკი N4. ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტების იერარქია29 სამშენებლო ნებართვების გაცემის დროს ნებართვ ის გამცემი ორგანოები ეყრდნობიან აღნიშ ნულ ქალაქთმშ ენებლობით დოკუმენტაციას. 28 საქართველოს კანონი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“, თავი IV, მუხლი 29-30. 29 აღნიშნული იერარქია ძალაში იყო აუდიტის პერიოდში. 2019 წლის ივნისიდან, საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის ძალაში შესვლის შედეგად, ძირითად ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტაციად განისაზღვრა: გენერალური გეგმა, განაშენიანების გეგმა და განაშენიანების დეტალური გეგმა. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 19 მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა მაღალი დონის ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტია, რომელიც განსაზღვრავს ტერიტორიის გამოყენების (მიწათსარგებლობის) და განაშენიანების ძირითად პარამეტრებს და სხვა მნიშვნ ელოვან საკითხებს. გენერალური გეგმა ზოგადი დო კუმენტია და ის, როგორც წესი, დიდი ზომის მასშტაბშია მომზადებული.30 გენერალური გეგმის განხორციელების ძირითადი ინსტრუმენტია ფუნქციური და უფლებრივი ზონირება. ფუნქციურ ი ზონირების საშუალებით განისაზღვრ ება, რა დანიშნულებით შეიძლება იქნეს გამოყენებული ქალაქში არსებული ტერიტორიები. თბილისის ტერიტორიაზე გამოიყოფა შემდეგი ფუნქციური ზონები: გრაფიკი N5. თბილისის ტერიტორიის ძირითადი ფუნქციური ზონები31 •  ამრეწველო ზონა − სამრეწველო გამოყენების, ადამიანის ჯანმრ ს თელობისათვის სახი ფათო ნივთიერებების მართვისთვის განკუთვნილი ტერიტორიები. • საცხოვრებელი ზონა − საცხოვრებელი გამოყენების ტერიტორიები. •  აზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა − კომერციული ან სხვა საზოგადოებრივი გამოყენების ს ტერიტორიები. •  ატრანსპორტო ზონა − გზები, ქუჩები, სატრანსპორტო ინფრასტრ ს უქტურისათვის გან კუთვნილი ტერიტორიები. 30 1:25000 ან 1:15000 31 აღნიშნული ძირითადი ზონები წარმოდგენილია გენერალური გეგმის შესაბამისად. კოდექსის მიხედვით დადგენილია სხვა ზონები 20 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • სასოფლო-სამეურნეო ზონა − სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ტერიტორიები. • სარეკრეაციო ზონა − გამწვანებული, გასართობ-დასასვენებელი ტერიტორიები. •  ანდშაფტურ-სარეკრეაციო ზონა − ბუნებრივი ლანდშაფტის ან ფასეული ხელოვნური ლ ლანდშაფტის ტერიტორიები. • სატყეო ზონა − სახელმწიფო ტყის ტერიტორია. •  პეციალ ს ური ზონა − სპეციალ ური გამოყენების ტერიტორიებ ი (მაგალითად: სამედიცი ნო, სასაფლაო, სამხედრო და სხვ.). • სანიტარული ზონა − მავნე ზემოქმედებისგან დაცვის ტერიტორიები. უფლებრივი ზონირება განსაზღვრ ავს, რა სახეობისა და დანიშნულების შენობა-ნაგებობე ბის განთავსებაა შესაძლებელი ფუნქციურ ზონებში და ადგენს დასაშვებ განაშენიანების რეგუ ლირების პარამეტრებს. ქვემოთ მოყვანილ გრაფიკზე წარმოდგენილია ინფორმაცია აღნიშნუ ლი პარამეტრების შესახებ. გრაფიკი N6. ძირითადი განაშენიანების რეგულირების პარამეტრები32 32 კ1 − მიწის ნაკვეთის განაშენიანების კოეფიციენტი, კ2 − მიწის ნაკვეთის განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტი, კ3 − მიწის ნაკვეთის გამწვანების კოეფიციენტი. განაშენიანების რეგულირების პარამეტრებია ასევე : მიწის ნაკვეთის ზომები, განაშენიანების წითელი და ლურჯი ხაზები, ავტოსადგომების რაოდენობა და სხვა შესაძლო პარამეტრები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 21 მაგალითად, საცხოვრებელ ზონა 6-ში დაშვებული პარამეტრებია: კ-1 – 0.5, კ-2 – 2.5 და კ-3 – 0.3. აღნიშულ ზონაში შენობის სიმაღლე არ რეგულირდება.33 აღნიშნული პარამეტრები ნიშ ნავს, რომ სზ-6-ში, პირობითად, 1000 კვ.მეტრი მიწის ნაკვეთზე შენობა შესაძლოა განთავსდ ეს, 34 მაქსიმუმ, 500 კვ. მეტრზე − განაშენიანების (ნორმატიული/გენერალური გეგმით დადგენილი) ფართობი, შენობის იატაკის ჯამური ფართობი შეიძლება შეადგენდეს არაუმეტეს 2,500 კვ. მეტრს35 − შენობის (ნორმატიული/გენერალური გეგმით დადგენილი) ფართობი, ხოლო ნაკვე თის გამწვანებული ტერიტორია უნდა იკავებდეს სულ მცირე 300 კვ. მეტრს.36 აღნიშნული პარამეტრების უფლებრივი ზონირებით დადგენილ ნორმაზე გადაჭარბება შესაძ ლებელია სპეციალური ზონალური შეთანხმების გზით. სპეციალური (ზონალური) შეთანხმება37 ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების საგამონაკლისო წესია და გა იცემა იმ შემთხვევაში, როდესაც დაგეგმილი მშენებლობა შეუთავსებელია ტერიტორიაზე უფ ლებრივი ზონირებით დადგენილ განაშენიანების რეგულირების პარამეტრებთან და კონკრე ტულ ფუნქციურ ზონაში განსაზღვრ ულ შენობა-ნაგებობის სახეობებთან. გენგეგმაში წარმოდგენილი ხედვების აღსრულებისათვის საჭიროა ქვედა დონის დოკუმენტე ბის არსებობა, რომლებიც უფრო კონკრეტულად, ნაკლები მასშტაბით აღწერს ტერიტორიის განვითარების პერსპექტივას. ჩარჩო-გეგმა ჩარჩო-გეგმა, გენგეგმასთან შედარებით, მცირე ტერიტორიაზე დადგენილი პროცედურის და პირობების ფარგლებში განსაზღვრ ავს გეგმარებით მიმართულებებსა და პრიორ იტეტებს.38 განაშენიანების რეგულირების გეგმა შემდეგი ქვედა დონის დოკუმენტი განაშენიანების რეგულირების გეგმაა (გრგ), რომელიც და სახლებული ტერიტორიებისთვის ადგენს განაშენიანების რეგულირების პარამეტრებს. გრგ-ის შემუშავება ხდება, როდესაც სამშენებლოდ განკუთვნილი ტერიტორია დიდია39 ან ტერიტორია განთავსებულია ჩამოუყალიბებელი განაშენიანების პირობებში. განაშენიანების რეგულირების გეგმა კომპლექსური დოკუმენტია, რომელიც სხვადასხვა ტიპის კვლევას და დასაბუთებას მო იცავს, მათ შორის, ფიზიკური გარემოს კვლევას, ტექნიკურ-ეკონომიკურ კვლევას, ზონირებისა და საინჟინრო კვლევებს. 33 მისი რეგულირება ექვემდებარება რეგულაციით განსაზღვრულ ე.წ. „სხივის წესს“. 34 1000X0.5 35 1000X2.5 36 1000X0.3 37 სპეციალური ზონალური შეთანხმება გულისხმობს კ1 ან/და კ2 კოეფიციენტების შეცვლას. 38 ჩარჩო-გეგმა არასამართლებრივი დოკუმენტია, თუმცა, არსებული პრაქტიკით, მისი მომზადება და შეთანხმება ხორციელდებოდა ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის მიერ. 39 თბილისის შემთხვევაში, თუ აღემატება 7000 კვ. მეტრს. 22 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები (გაპი)იმ მოთხოვნების ჩამონათვალია, რომლებიც დაცული უნდა იყოს შენობა-ნაგებობების კონკრ ეტულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლო ბის დროს. გაპი-ს მომზადება ხორციელდება იმ შემთხვევაში, როდესაც განაშენიანება იგეგმე ბა მცირე ტერიტორიაზე და მიწის ნაკვეთი განთავსებულია ჩამოყალიბებული განაშენიანების პირობებში. მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დადგენა სამშენებლო ნე ბართვის გაცემის პირველი ეტაპია. როდესაც მიწის ნაკვეთისათვის მომზადებულია განაშენი ანების რეგულირების გეგმა, გაპის მომზადება საჭირო აღარ არის, რადგან მშენებლობის ნე ბართვა გაიცემა გრგ-ზე დაყრდნობით. გაპი-ს/გ რგ-ის საფუძველზე ხდება ასაშენებელი შენობის პროექტის შემუშავება და შეთანხმება, რაც სამშენებლო ნებართვის გაცემის მეორ ე ეტაპია. მშენებლობის ნებართვის გაცემის პროცედურები მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და სანებართვ ო პირობების აღსრულების პროცესში ჩარ თულ უწყებებს წარმოადგენს: ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ − არქიტექტურის სამსახური, ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახური, გარემოს დაცვის საქალაქო სამ სახური და ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური. მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და ექსპლუატაციაში მიღებისთვ ის შენობა-ნაგებობები და სამშენებლო სამუშაოები 5 კატეგორიად იყოფა. გრაფიკი N7. შენობა-ნაგებობათა კლასები I კლასი – შენობანაგებობები, რომლებიც მშენებლობის ნებართვას არ საჭიროებს II კლასი – შენობანაგებობები რისკის დაბალი ფაქტორით IV კლასი – შენობანაგებობები რისკის მაღალი ფაქტორით III კლასი – შენობანაგებობები რისკის საშუალო ფაქტორით V კლასი – შენობანაგებობები რისკის მომეტებული ფაქტორით ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 23 V კლასს დაქვემდებარებულ შენობა-ნაგებობათა მშენებლობის ნებართვ ის გაცემასა და მშე ნებლობის სახელმწიფო ზედამხედველობას ახორციელ ებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ − ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტო. I-IV კლასებს დაქვემდებარებულ შენობა-ნაგებობათა ნებართვ ის გაცემასა და მშე ნებლობის სახელმწიფო ზედამხედველობას ახორციელ ებს ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის აღმასრულებელი ორგანო, ქალაქ თბილისის შემთხვევაში – სსიპ – ქალაქ თბილი სის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე წარმოდგენილია სამშენებლო ნებართვის გაცემის პროცესი. გრაფიკი N8. მშენებლობის ნებართვის გაცემის პროცესი I.  ამშენებლო ნებართვის გაცემის პირველ სტადიაზე, ნებართვ ის მაძიებ ელმა უნდა მოი ს პოვოს მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები ან გრგ. გრგ-ის შეთანხმე ბა ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის კომპეტენციაა.40 გაპი გაიცემა სსიპ − არქიტექტურის სამსახურის მიერ. II.  მ შემთხვევაში, თუ ნებართვის მაძიებ ელს სურს დადგენილი განაშენიანების რეგული ი რების პარამეტრების შეცვლ ა ან უფლებრივ ზონირებასთან შეუსაბამო ობიექტის მშე ნებლობა, მან სპეციალ ური ზონალური შეთანხმ ების მიზნით უნდა მიმართოს ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურს. სამსახური სპეციალური ზონალური შეთანხმების გაცემის მიზანშეწონილობის განსახილველად ნებართვ ის მაძიებლისაგან ითხოვს შესა ბამის დასაბუთებას, რომელშიც აღწერილი უნდა იყოს ცვლილების გავლენა საჯარო ინ ტერესზე და ის, რომ ცვლილება არ გამოიწვევს საცხოვრებელი გარემოს გაუარესებას. აღნიშნულ პროცესში მონაწილეობ ას იღებენ ტრანსპორტისა და გარემოს დაცვის საქა ლაქო სამსახურებიც. ურბანული განვითარების სამსახურის თანხმობის შემთხვევაში, ქ. თბილისის მერის განკარგულებით ფორმდ ება სპეციალური ზონალური შეთანხმება. იმ 40 საბოლოოდ, გრგ-ს ამტკიცებს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულო. 24 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში შემთხვევაში, თუ სპეციალური ზონალური შეთანხმება გულისხმობს კ-2 კოეფიციენტის მატებას, ნებართვის მაძიებელი იხდის შესაბამისი ფორმულით გამოთვლილ თანხას. ი  მ შემთხვევაში, როდესაც მშენებლობა შეუთავსებელია მიწის ნაკვეთის შესაბამის ზო ნირებასთან, ნებართვის მაძიებელს შეუძლია მოითხოვოს გენერალური გეგმით დად გენილი ზონის ცვლილება მისთვ ის სასურველ ზონად. ზონის ცვლილების წინადადებას განიხილავს ურბანული განვითარების სამსახური, რომელიც, საჭიროებ ის შემთხვევაში, შესაბამისი პოზიციის დასაფიქსირებლად მიმართავს ტრანსპ ორტისა და გარემოს დაც ვის სამსახურებს. III.  ებართვის გაცემის პირველი ეტაპის გავლის შემდეგ, ნებართვის მაძიებელი არქიტექ ნ ტურის სამსახურს შესათანხმებლად წარუდგენს არქიტექტურულ პროექტს.41 პროექტში წარმოდგენილი უნდა იყოს შენობა-ნაგებობის მონაცემები, როგორც შიდა, ასევე გარე გეგმარების თვალსაზრისით. არქიტექტურული პროექტი უნდა შეეს აბამებოდეს მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობებს, განაშენიანების რეგულირების წესებს და სხვა მარეგულირებელ ნორმებს. IV.  ებართვის გაცემის შემდეგ, მშენებლობის ეტაპზე ქ. თბილისი მუნიციპალიტეტის მერიის ნ ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის კომპეტენციაა მშენებლობის პროცესში სანე ბართვო პირობებთან შესაბამისობის შემოწმება, ხოლო მშენებლობის დასრულების შემდეგ, შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღება. შენობა-ნაგებობის ექსპ ლუატაცი აში მიღება გულისხმობს სამსახურის მიერ არქიტექტურულ პროექტთ ან შესაბამისობის დადასტურებას. 41 საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილება „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 25 3. აუდიტის მიგნებები 2011-2018 წლებში დაგეგმარებული და განხორციელებული სამშენებლო განვითარება აუდიტის ფარგლებში შეფასდა 2011-2018 წლებში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ გაცე მული სამშენებლო ნებართვების სტატისტიკა და მათი რეალიზების (პრაქტიკაში გამოყენების) მდგომარეობა. ჩატარებული შეფასება დაიყო შემდეგ მიმართულებებად: • სპეციალური ზონალური შეთანხმებების,42 მათ ფარგლებში გაცემული ნებართვების პარა მეტრები და რეალიზების მდგომარეობა;43 • გაცემული სამშენებლო ნებართვები, მათი პარამეტრები და რეალიზების მდგომარეობა;შე თანხმებული განაშენიანების რეგულირების გეგმები და მათი პარამეტრები. ნებართვებთან მიმართებაში, არსებითობიდან გამომდინარე, შეჯამებულ იქნა III და IV კლასის ის ნებართვები, რომლებიც შეიცავს საცხოვრებელ ფუნქციას.44 3.1 გაცემული სპეციალური ზონალური შეთანხმებები და მათი პარამეტრები აუდიტის ჯგუფმა შეაფასა 2011-2018 წლებში სპეციალური ზონალური შეთანხმებების შედეგად კ1 და კ2 კოეფიციენტების გადაჭარბების ჯამური მაჩვენებლები. აღნიშნული ინფორმაცია წარ მოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე. გრაფიკი N9. 2011-2018 წლებში გაცემული სპეციალური ზონალური შეთანხმებები45 46 42 კ1 და კ2 კოეფიციენტის გაზრდა. 43 კ1 და კ2 კოეფიციენტი, განაშენიანების ფართობი და შენობის ფართობი. 44 მრავალბინიანი, ერთ და ორბინიანი, მრავალფუნქციური შენობა და სასტუმრო. 45 741 მიწის ნაკვეთზე მოხდა როგორც კ1, ასევე კ2 კოეფიციენტის მატება, რის გამოც, კ1-ის ზრდის რაოდენობისა და კ2-ის ზრდის რაოდენობის ჯამი აღემატება 3177-ს. 46 საცხოვრებელი ფუნქციის შენობა-ნაგებობაში შეყვანილია: მრავალბინიანი, მრავალფუნქციური, ერთბინიანი/ ორბიანიანი და სასტუმროს ტიპის შენობები. რეალიზება გულისხმობს გაზრდილი პარამეტრის საფუძველზე ახალი სამშენებლო ნებართვის გაცემას. 26 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ზემოაღნიშნული ინფორმაცია დეტალურად წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკებზე. გრაფიკი N10. განაშენიან ების ფართობის ზრდა კ1 კოეფ იციენტის ზრდის შედეგად 2011-2018 წლებში როგორც აღნიშნული გრაფიკიდან ჩანს, 2011−2018 წლებში სპეციალური ზონალური შეთან ხმებების შედეგად, 1,481 ათასი კვ. მეტრი მიწის ნაკვეთის 67%-ზე47 გაიცა შენობა-ნაგებო ბების განთავსების უფლება, ნაცვლ ად ნორმატიულად განსაზღვრული 52%-ისა.48 აღნიშნული გულისხმობს განაშენიანების ფართობის 30%-ით ზრდას გენერალური გეგმით დადგენილთან შედარებით. კ1 კოეფიციენტის ზრდის შედეგად, განაშენიანების ფართობის მატების ტენდენცია წლების მი ხედვით წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე. 47 998/1,481 48 766/1,481 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 27 გრაფიკი N11. 2011-2018 წლებში კ1 კოეფ იციენტის ზრდის შედეგად განაშენიანების ფართო 49 ბის მატება კ1-თან შედარებით უფრო ინტენსიურად იზრდ ებოდა კ2 კოეფ იციენტი და შესაბამისად, განაშე ნიანების ინტენსივობა. კ2 კოეფიციენტის ზრდის შედეგად განაშენიანების ინტენსივობის მატე ბის ჯამური მაჩვენებლები 2011−2018 წლებში წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე. გრაფიკი N12. განაშენიან ების ინტენსივობის ზრდა 2011−2018 წლებში 49 N12 გრაფიკზე წარმოდგენილი რიცხვების ჯამი აღემატება N11 გრაფიკზე წარმოდგენილ რიცხვებს, რადგან N12 გრაფიკი მოიცავს ერთსა და იმავე მიწის ნაკვეთზე განხორციელებულ მრავალჯერად მატებებს. 28 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში როგორც გრაფიკიდან ჩანს, 2011−2018 წლებში სპეციალური ზონალური შეთანხმ ებების შე დეგად 2,668 ათას კვ. მეტრი მიწის ნაკვეთზე გაიცა 11,344 ათასი კვ. მეტრი ფართის აშენების უფლება, ნაცვლად გენერალური გეგმით განსაზღვრული 7,714 ათასი კვ. მეტრისა. აღნიშნული მიუთითებს, რომ დედაქალაქში სპეციალური ზონალური შეთანხმებების გზით გაიცა გენერა ლური გეგმით განსაზღვრ ულთან შედარებით დაახლოებ ით 1,5-ჯერ მეტი ინტენსივობით გა ნაშენიანების უფლება. საშუალ ო კ2 კოეფ იციენტმა შეადგინა 4,25,50 ნაცვლად გენერალური 51 გეგმით დაშვებული 2,89-ისა. განაშენიანების ინტენსივობის მატების ტენდენცია წლების მიხედვით წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე. გრაფიკი N13. 2011−2018 წლებში სპეციალური ზონალური შეთანხმ ებით განაშენიანების ინ ტენსივობის მატება განაშენიანების ინტენსივობა ყველაზე მეტად 2014-2015 წლებში გაიზარდა, ხოლო ყველაზე ნაკლებად − 2018 წელს. განაშენიან ების ინტენსივობის მატება დედაქალაქის უბნების მიხედ ვით წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე. 50 11,344/2,668 51 7,714/2,668 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 29 გრაფიკი N14. განაშენიან ების ინტენსივობის მატება უბნების მიხედვით53 როგორც გრაფიკიდან ჩანს, განაშენიანების ინტენსივობა ყველაზე მეტად ვაკესა და საბურ თალოს რაიონებში ფიქსირდება. იქიდან გამომდინარე, რომ სპეციალური ზონალური შეთან ხმება, ავტომატურად არ ნიშნავს მშენებლობის უფლებას, აუდიტის ჯგუფმა შეაფასა განა შენიანების ინტენსივობის მატების რეალ იზების მაჩვენებლები. აღნიშნული გულისხმობს ისეთ სპეციალურ ზონალურ შეთანხმებებს, რის საფუძველზეც გაიცა მშენებლობის ნებართვა გაზ რდილი პარამეტრებით. ამასთანავე, შეფასდა განაშენიანების ინტენსივობის კოეფ იციენტის ზრდის საფუძველზე გაცემული ნებართვების ექსპლუატაციაში მიღების მაჩვენებელიც. გრაფიკი N15. 2011 − 2018 წლებში რეალიზებული განაშენიანების ინტენსივობის მატება 52 მონაცემში: „სხვა“, აგრეგირებულია შემდეგი ტერიტორიების მონაცემები: ლისი, კოჯორი, წყნეთი, ტაბახმელა, დიდი ლილო, ფონიჭალა, ზაჰესი, სოფ. გლდანი, ხეხილსანერგე. რაიონებად დაყოფა გაკეთებულია საჯარო რეესტრის რუკაზე დაყრდნობით. 30 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ასევე შეფასდა განაშენიანების ინტენსივობის ზრდის რეალიზების მაჩვენებლები დედაქალა ქის უბნების დონეზე. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე წარმოდგენილია ინფორმაცია კ2 კოეფიცი ენტის ზრდის შედეგად, 2011-2018 წლებში ნებადართული განაშენიანების ინტენსივობის მატე ბის რეალიზების შესახებ უბნების მიხედვით. გრაფიკი N16. განაშენიან ების ინტენსივობის მატების რეალიზება უბნების მიხედვით როგორც გრაფიკიდან ჩანს, გაზრდილი სამშენებლო ინტენსივობიდან ყველაზე მეტის რეალიზე ბა სამშენებლო ნებართვების გაცემის გზით ვაკესა და საბურთალოს რაიონებში განხორციელდა. 3.2 გაცემული სამშენებლო ნებართვები და მათი პარამეტრები გრაფიკი N17. III-IV კლასების ობიექტებზე გაცემული ნებართვ ები 2011-2018 წლებში53 53 აღნიშნული რაოდენობები გულისხმობს უნიკალურ მიწის ნაკვეთებზე გაცემულ ნებართვებს, რომლებიც გაიცა „ახალი მშენებლობის“ ნომენკლატურით. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 31 როგორც გრაფიკიდან ჩანს, გაცემული ნებართვ ებიდან უმრავლესობას საცხოვრებელი ფუნქ ციის შემცველი შენობა-ნაგებობები54 წარმოადგენს. აუდიტის ჯგუფმა დეტალურად შეაფასა საცხოვრებელ შენობა-ნაგებობებზე გაცემული ნებართ ვების პარამეტრები. შედეგები წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე. გრაფიკი N18. საცხოვრებელი ფუნქციის შემცველ ობიექტებზე გაცემული ნებართვების პარამეტ რები როგორც გრაფიკიდან ჩანს, გაცემული ნებართვ ების უმეტესი ნაწილი მრავალბინიან საცხოვ რებელ სახლებზე მოდის, ამასთანავე, მრავალბინიან სახლებზე გაცემული ნებართვები გამო ირჩეოდა ყველაზე მაღალი განაშენიანების ინტენსივობით. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე წარ მოდგენილია ნებართვების პარამეტრები წლების მიხედვით. 54 მრავალბინიანი, მრავალფუნქციური, ერთბინიანი/ორბინიანი, სასტუმრო. 32 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში გრაფიკი N19. 2011-2018 წლებში გაცემული ნებართვ ების მახასიათებლები 3.3 დასრულებული შენობების რაოდენობა აუდიტმა შეაფასა საცხოვრებელი ფუნქციის შემცველ შენობებზე გაცემული ნებართვების მთლი ანი რაოდენობიდან 2018 წლის მდგომარეობ ით დასრულებული მშენებლობების წილი. ამ მიზ ნით შეჯამდა გაცემული სამშენებლო ნებართვების ექსპლუატაციაში მიღების მაჩვენებელი. შე დეგები წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე. გრაფიკი N20. საცხოვრებელ შენობა-ნაგებობებზე გაცემული ნებართვების რეალიზების მაჩვენებელი ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 33 როგორც გრაფიკიდან ჩანს, დასრულებული/შესახლებული მრავალბინიანი შენობა-ნაგებობე ბის რაოდენობა, არანაკლებ, 342-ით აღემატება ექსპლუატაციაში მიღებული შენობების რა ოდენობას. აღსანიშნავია, რომ აუდიტის პერიოდში მოქმედი რეგულაციით, ექსპლუატაციაში მიუღებელ შენობაში შესახლება კანონდარღვევად არ ითვლებოდა. შესაბამისად, აღნიშნულ მა რეგულაციამ გამოიწვია ის, რომ დედაქალაქში არსებობს ექსპლუატაციაში მიუღებელი, მაგრამ შესახლებული შენობა-ნაგებობები.55 აღნიშნული ტიპის შენობების ზუსტი რაოდენობა უცნობია, თუმცა ის არ შეადგენს გრაფიკზე მითითებულ რიცხვზე ნაკლებს. დედაქალაქის მუნიციპალიტეტის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდ ნობით, აუდიტის ჯგუფმა შეაფ ა სა საცხოვრებლად გამოყენებული, თუმცა ექსპლუატაციაში მიუღებელი შენობა-ნაგებობების რაოდენობა (2011 წლამდე გაცემული ნებართვების საფუძველზე აშენებული შენობების ჩათვ ლით). ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე მოცემულია აღნიშნული შენობების განაწილება რაიო ნების მი ხედვით. გრაფიკი N21. ექსპლუატაციაშ ი მიუღებელი და შესახლებული შენობების რაოდ ენობა როგორც გრაფიკიდან ჩანს, დედაქალაქში საცხოვრებლად გამოიყენება ექსპლუატაციაში მიუ ღებელი, მინიმუმ, 651 შენობა, რომელთაგან 342 აშენდა 2011-2018 წლებში გაცემული, ხოლო 309 − 2011 წლამდე გაცემული ნებართვების საფუძველზე. 55 გრაფიკზე მოცემული მაჩვენებელი დათვლილია მუნიციპალიტეტის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, რომელიც, მუნიციპალიტეტის განცხადებით, არასრულია. 34 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 3.4 შეთანხმებული განაშენიანების რეგულირების გეგმები (გრგ) და მათი პარამეტრები 2011-2018 წლებში დედაქალაქში ჯამურად დიდი ფართობის დაგეგმარება განხორციელდა გრგ-ების შეთანხმ ების გზით. გრაფიკი N22. 2011-2018 წლებში შეთანხმებული გრგ-ების ჯამური მახასიათებლები აღნიშნულ პერიოდში შეთანხმებული გრგ-ების მიხედვით, 1,350 ჰა მიწის ნაკვეთზე განხორცი ელდა 1,671 ჰა განაშენიან ების შენობის ფართობის დაგეგმარება. იქიდან გამომდინარე, რომ გრგ-ის შეთანხმება ძირითადად დიდ ტერიტორიებზე ხდებოდა, არ იყო კ2 კოეფიციენტის ინ ტენსიური გადამეტების საჭიროება, რასაც სტატისტიკური ანალიზიც აჩვენებს. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 35 გრაფიკი N23. შეთანხმებული გრგ-ები ფუნქციისა და ფართობების მიხედვით სულ 1-2-ან მრავალბინიანი მრავალფუნქციური სხვა დასკვნა 2011-2018 წლებში თბილისში ინტენსიური სამშენებლო განვითარება მიმდინარეობდა. აღნიშნული დაკავშირებული იყო დადგენილი პარამეტრების ინტენსიურ ზრდასთან და გაზრდილი პარამეტრე ბის შესაბამისი ნებართვების გაცემასთან. აღნიშნულ პერიოდში 267 ჰექ ტარზე 47%-ით გა იზარდა განა შენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტი, საიდანაც გაზრდილი კოეფიცენტი 67%-ში (ანუ 171 ჰექტარ ზე) რეალიზდა მშენებლობის ნებართვის გაცემის გზით. იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნულ პერიოდში გაცემული ნებართვების დაახლოებით ნახევარში გამოყენებული იყო სპეციალური ზონა ლური შეთანხმება, ის კანონით დადგენილი გამონაკლისიდან მიღებულ პრაქტიკად იქცა. განაშენიანების ინტენსივობა უფრო მეტად იზრდებოდა შედარებით პრესტიჟულ უბნებში − საბურ თალოსა და ვაკეში. ანალიზმა აჩვენა, რომ სპეციალური ზონალური შეთანხმებების თითქმის ნახე ვარი ამ უბნებზე მოდის. 2018 წლიდან დაწყებულმა რეფორმებმა მკვეთრად შეამცირა სპეციალუ რი ზონალური შეთანხმებების რაოდენობა და განაშენიანების ინტენსივობის ზრდის ტენდენცია. აღნიშნულ პერიოდში დიდი ზომის ფართობების დაგეგმარება მოხდა განაშენიანების რეგუ ლირების გეგმების შეთანხმების გზითაც. 2011-2018 წლებში, დაახლოებით, 1,350 ჰა-ზე მოხდა დაგეგმარება გრგ-ების საშუალებით, რაც დედაქალაქის განაშენიანებული ნაწილის, დაახლო ებით, 6-7%-ს შეადგენს. 2011-2018 წლებში გაცემული ნებართვების უმეტესობა საცხოვრებელი ფუნქციის შემცველ შე ნობა-ნაგებობებზე მოდიოდა. 2018 წლის მდგომარეობით, აღნიშნულ პერიოდში გაცემული ნე ბართვებიდან მხოლოდ 25% შევიდა ექსპლუატაციაში. თუმცა, ისეთი ობიექტების რაოდენობა, რომლებიც გამოიყენება საცხოვრებლად, მაგრამ ექსპლუატაციაში არ არის მიღებული, სულ მცირე 13%-ს შეადგენს. შესაბამისად, 2011-2018 წლებში საცხოვრებელი ფუნქციის შენობებზე გაცემული ნებართვებიდან არანაკლებ 38% დასრულებულია და გამოიყენება საცხოვრებლად. 56 შედარებისთვის, აღნიშნული ფართობი შეადგენს დიდუბის რაიონის დაახლოებით 30%-ს. 36 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 4. სამშენებლო რეგულირების პროცესის კანონთან შესაბამისობა 4.1 ნაკლოვანებები ზონალური შეთანხმებების დასაბუთებაში აუდიტის პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობის57 მიხედვით, დადგენილი ძირითადი განაშენი ანების რეგულირების პარამეტრების ზღვრული მაჩვენებლების შეცვლა დასაშვები იყო დამ ტკიცებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის ან სპეციალური (ზონალური) შეთანხმ ების საფუძველზე, თუ: ა) ამას მოითხოვს დასახლების სივრცით-ტ ერიტორიულ ი დაგეგმვისა და არქიტექტურული, აგ რეთვე ტერიტორიის განვითარებასთან დაკავშირებული სხვა განსაკუთრებული მიზეზები; ბ) ცვლილება კომპენსირდება სხვა ღონისძიებ ებით; გ) ამას არ დაუპირისპირდება სხვა საზოგადოებრივი ინტერესები. განმარტებიდან გამომდინარე, სპეციალური ზონალური შეთანხმება წარმოადგენს საგამონაკ ლისო პირობას და მისი გაცემა დასაშვებია მხოლოდ ზემოთ მოყვანილი სამივე პირობის დაკ მაყოფილების შემთხვევაში. 2018 წლამდე სპეციალური ზონალური შეთანხმების მიზანშეწონილობაზე გადაწყვეტილებას იღებდა საბჭო.58 საბჭოს დადებითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, სპეციალური ზონალური შეთანხმ ება გაიცემოდა დედაქალაქის მერის ბრძანებით. აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა 2016-2017 წლებში საბჭოს მიერ მიღებული სპეციალური ზონა ლური შეთანხმების გადაწყვეტილებები და შედეგად გაცემული ნებართვები. შესწავლილი 80 შეთანხმ ებიდან,59 არცერთ შემთხვევაში, წარმოდგენილ მასალებში არ იყო დასაბუთებული სპეციალური ზონალური შეთანხმების გაცემის მიზანშეწონილობა კანონში წარმოდგენილი კრიტერიუმ ების შესაბამისად. 2018 წლიდან კომისია გაუქმდა და სპეციალური ზონალური შეთანხმების მიზანშეწონილობის საკითხს განიხილავს ქ. თბილისი მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების სამსახური. დე დაქალაქის მიერ 2019 წლის მარტში ახალი გენერალური გეგმის მიღებასთან ერთად, შეიზღუ და სპეციალური ზონალური შეთანხმების გაცემა გარდა გარკვეული გამონაკლისებისა.60 57 საქართველოს კანონი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“, მუხლი 31. 58 „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების საკითხთა საბჭოს დებულების დამტკიცების შესახებ“, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 5 დეკემბრის №16-32 დადგენილება. 59 შესწავლამ დაფარა ისეთი შეთანხმებები, რომლებიც გაიცა III ან IV კლასის ობიექტის მშენებლობისათვის. 60 ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილება №14-39, მუხლი 21. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 37 აღსანიშნავია, რომ 2018 წლის აპრილიდან, ურბანული განვითარების სამსახურის შექმნის შემ დგომ, მკვეთრად იკლო როგორც განაშენიანების რეგულირების პარამეტრების ცვლილებას თან დაკავშირებული განცხადებების, ასევე დადებითი გადაწყვეტილებების წილმაც. როგორც შესწავლამ აჩვენა, სამსახური ხშირად უარს ამბობდა შემოთავაზებული პარამეტრების ზრდაზე − არასაკმარისი დასაბუთებულობის ან საზოგადოებრივი ინტერესების დაზარალების არგუ მენტით. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე შეჯამებულია 2011-2019 წლებში61 სსიპ − არქიტექტურის სამსახურსა და ურბანული განვითარების სამსახურში შესული განცხადებებისა და დადებითი გადაწყვეტილებების მაჩვენებლები. გრაფიკი N24. 2011 – 2019 წლებში62 სამსახურში შესული განცხადებებისა და გაცემული თანხ მობის რაოდენობა მნიშვნელოვანი კლება ფიქსირდება გენერალური გეგმით დადგენილი ფუნქციური ზონების ცვლილების მიმართულებითაც. როგორც არსებული მონაცემებიდან ჩანს, ფუნქციური ზონების ცვლილებასთან დაკავშირებით, 2018-2019 წლებში განცხადებების რაოდ ენობა მკვეთრად შემ ცირდა, ხოლო დადებითი პასუხების წილი, საშუალ ოდ, იგივე დარჩა. 61 2019 წლის მონაცემები წარმოდგენილია აპრილის ჩათვლით. 62 2019 წლის მონაცემები წარმოდგენილია აპრილის ჩათვლით. 38 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში გრაფიკი N25. ფუნქციური ზონის ცვლილებების მაჩვენებლები როგორც წარმოდგენილი ანალიზიდან ჩანს, სპეციალური ზონალური შეთანხმ ების გაცემის დროს არ ხდებოდა შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დაცვა. მიუხედავად იმისა, რომ სა კანონმდებლო ნორმები საკმაოდ ზოგადი იყო და ფართო ინტერპრეტირების საშუალებას იძ ლეოდა, დედაქალაქის ადმინისტრაციული ორგანოებ ი ვერ უზრუნველყოფდნენ აღნიშნული საკანონმდ ებლო ნორმების დაცვას. აღსანიშნავია, რომ 2018 წლიდან შეინიშნება დადებითი ტენდენციები სპეციალ ური ზონალური შეთანხმების დასაბუთებულობის/შეზღუდვის მიმართუ ლებით. 4.2 სპეციალური ზონალური შეთანხმების მოსაკრებლის ადმინისტრირება „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“ საქართველოს კანონში 2007 წელს შესული ცვლი ლების თანახმად, დაწესდა მოსაკრებელი განაშენიანების პარამეტრების ზღვრული მაჩვენებ ლების შეცვლის დროს.63 კანონპროექტის განმარტებითი ბარათის თანახმად, აღნიშნული მოსაკრებლის დაწესების მი ზანი იყო საბიუჯეტო შემოსავლების ზრდა.64 კანონით დადგინდა მოსაკრებლის ზედა ზღვარი სამშენებლო ფართობის ერთ კვ. მეტრზე − 400 ლარი. მოსაკრებელი გამოითვლებოდა კანონ ში განსაზღვრული ფორმულის შესაბამისად65 და მისი გადახდა უნდა მომხდარიყო სამშენებ ლო ნებართვის გაცემის დროს. 63 ცვლილების ინიციატორი იყო საქართველოს პრეზიდენტი, ხოლო ავტორი − დედაქალაქის მერია. 64 „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებების პროექტი, განმარტებითი ბარათი, 2007. 65 საქართველოს კანონი „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“, მუხლი 122. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 39 „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“ კანონის საფუძველზე, დედაქალაქის საკრებულომ 2007 წელს დაამტკიცა სპეციალ ური ზონალური შეთანხმ ების გაცემის დროს მოსაკრებლების განსაზღვრისა და გადახდის ინსტრუქცია. ინსტრუქციით დაშვებულ იქნა მოსაკრებლის გადახდის ვალდებულების დაწესება არა ნებართ ვის გაცემისთანავე, არამედ ნებართვის გაცემიდან ერთი წლის განმავლობაში, მენაშენის მიერ წარმოდგენილი გრაფიკის შესაბამისად, მაგრამ არაუგვიანეს შენობა – ნაგებობის ექსპლუატა ციაში მიღებისა. სპეციალური ზონალური შეთანხმებების დიდი რაოდენობიდან გამომდინარე, მენაშენეებს მე რიის მიმართ დაუგროვდათ მნიშვნ ელოვანი ოდენობის მოსაკრებელი. დაუსრულებელი მშე ნებლობების ხელშეწყობისა და სამშენებლო სექტორის სტიმულირების მიზნით, ადგილობ რივი მოსაკრებლების შესახებ კანონში პერიოდ ულად შედიოდ ა ცვლილებები, რომლებიც ითვალისწინებდა შეღავათების დაწესებას სპეციალური ზონალური შეთანხმებების დავალია ნების მიმართულებით. გრაფიკი N26. სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების მოსაკრებელთან დაკავშირებით დაწე სებული შეღავათები „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“ კანონში განისაზღვრა სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების მოსაკრებელი „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“ კანონით შესაძლებელი გახდა მოსაკრებლის გადახდის გადავადება 2015 წლის 1 იანვრამდე, შენობის ექსპლუატაციაში შეყვანის პირობით 2007 2012 დედაქალაქის საკრებულოს მიერ დამტკიცდა სპეციალური ზონალური შეთანხმების გაცემის დროს მოსაკრებლების განსაზღვრისა და გადახდის ინსტრუქცია დედაქალაქის მთავრობამ განსაზღვრა - 2012 წლის 28 ივნისის მდგომარეობით არსებული დავალიანებისაგან გათავისუფლება იმ შემთხვევაში, თუ სანებართვო შენობანაგებობა ექსპლუატაციაში შევიდოდა 2014 წლის 1 აგვისტომდე, ხოლო ექსპლუატაციაში მიღებამდე გადავადება 2015 წლის 1 იანვრამდე ექსპლუატაციაში შესვლისათვის საჭირო მოთხოვნების დაკმაყოფილების შემთხვევაში 40 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში მენაშენეებს, რომელთაც „ადგილობრივი გააჩნდათ მოსაკრებლის მოსაკრებლების დავალიანება 2015 წლის ივნისის შესახებ“ კანონით მდგომარეობით, შეეძლოთ შესაძლებელი გადახდის გადავადება იმ გახდა არსებული პირობით, რომ შენობა-ნაგებობა დავალიანების ექსპლუატაციაში შევიდოდა 2016 განწილვადება წლის 1 იანვრამდე. შენობების დროულად დასრულების პირობით ნებართვების გარკვეული კატეგორია გათავისუფლდა მოსაკრებლის გადახდისგან შენობის 2018 წლამდე ექსპლუატაციაში მიღების პირობით 2015 2017 საკრებულოს დადგენილებით, 2017 წლის 1 ივნისის მდგომარეობით არსებული მოსაკრებლის გადახდა უნდა განხორციელდეს მუნიციპალიტეტსა და მენაშენეს შორის დადებული გრაფიკის შესაბამისად, მაგრამ არაუგვიანეს 2020 წლის 1 იანვრისა აღსანიშნავია, რომ ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი შეღავათის მიზანი იყო შენობა-ნაგებობების დროულად დასრულების ხელშეწყობა. 2019 წელს, კოდექსის ძალაში შესვლ ასთან ერთად, „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“ კანონში შესული ცვლილების თანახმად, სპეციალური ზონალური შეთანხმების მოსაკრებელი გაუქმდა, რადგან კოდექსი არ ითვალისწინებს სპეციალური ზონალური შეთანხმების გზით გა ნაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის ზრდის შესაძლებლობას. 4.3 მოსაკრებლის თანხების აღრიცხვასა და ამოღებასთან დაკავშირებული საკითხები ქ. თბილისის მერის განკარგულებაში სპეციალური ზონალური შეთანხმების გაცემის თაობ აზე აისახებოდა შეთანხმების პარამეტრები და ასევე ანგარიშის ნომერი, სადაც უნდა განხორციე ლებულიყო სპეციალური ზონალური შეთანხმ ების მოსაკრებლის ჩარიცხვა. ნებართვის გაცე მის დროს, ნებართვის მაძიებელი წარმოადგენდა კ-2 მოსაკრებლის გაანგარიშებას და მისი დაფარვის გრაფიკს, რისი დადასტურებაც ხდებოდა ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ. ძირი თადად, ნებართვის მაძიებლები იყენებდნ ენ 1-წლიან საშეღავათო პერიოდს, რაც დაშვებული იყო ქალაქ თბილისის საკრებულოს დადგენილებებით.66 ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტი სათანადოდ არ აღრიცხავდა სპეციალური ზონალური შეთანხ მების გაცემის დროს წარმოშობილი მოსაკრებლის თანხებს. კერძოდ, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურისათვის მოწოდებული ინფორმაციის მიხედვით, სპეციალური ზონალური შეთანხმე ბის დაახლოებით, 2/3-ში მოსაკრებლის თანხა არ იყო აღრიცხული. ამავე დროს, მუნიციპა ლიტეტი არ აწარმოებს არც ნებართვის გაცემის დროს წარმოშობილი მოსაკრებლის ვალდე ბულების რეესტრს. კერძოდ, მუნიციპალიტეტს არ გააჩნდა კონსოლიდირებული ინფორმაცია კონკრეტულ ნებართვებზე არსებული დავალიანებისა და გადახდის გრაფიკების შესახებ. შე საბამისად, მენაშენეების მიერ მოსაკრებლის თანხის ჩარიცხვის შემთხვევაში ვერ ხდებოდა იდენტიფიცირება, კონკრ ეტულად რომელ ობიექტზე იქნა გასტუმრებული სპეციალური ზო ნალური შეთანხმების მოსაკრებლის ვალდებულება. აღნიშნულ პროცესში მოსაკრებლის მი ღების ძირითადი კონტროლის მექანიზმი იყო შენობა-ნაგებობების ექსპლუატაციაში მიღება, რისთვ ისაც მენაშენეს უნდა წარმოედგინა მოსაკრებლის სრულად გადახდის დამადასტურებე ლი ქვითარი. მოსაკრებლის გადახდის ვალდებულება წარმოიშვება მხოლოდ კ2 კოეფიციენტის ზრდის დროს, იმ შემთხვევაში, როდესაც დაკმაყოფილებულია ინსტრუქციით განსაზღვრული პირობე ბი.67 აღნიშნულიდან გამომდინარე, აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა ისეთი სპეციალური ზონალუ რი შეთანხმებები, სადაც განხორციელდა კ2 კოეფ იციენტის მატება. მუნიციპალიტეტის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, 2012 − 2018 წლებში, მოსაკ რებლის სახით, ხაზინის შესაბამის ანგარიშზე სულ ჩარიცხულია 62.6 მილიონ ი ლარი. 66 ქალაქ თბილისის ტერიტორიაზე სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემისათვის მოსაკრებლის განაკვეთების განსაზღვრისა და გადახდის ინსტრუქციის დამტკიცების შესახებ, ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2007 წლის 29 ივნისის N7-41 და 2014 წლის 12 დეკემბრის N17-49 გადაწყვეტილებები და მათში შესული ცვლილებები 67 ზრდა აჭარბებს 20%-ს (მხოლოდ პირველადი მატების შეთხვევაში), არ ხორციელდება ამორტიზებული შენობის დემონტაჟი და სხვ. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 41 გრაფიკი N27. 2012 − 2018 წლებში მიღებული მოსაკრებლის თანხები (ათასი ლარი) აღნიშნული თანხები მოიცავს 2012 წლამდე წარმოშობილი სპეციალური ზონალური მოსაკ რებლის დაფარვასაც. შესაბამისად, 2012 − 2018 წლებში წარმოშობილი მოსაკრებლის დარ ჩენილი დავალიანების მისაღებად საჭიროა მთლიანად მიღებული თანხებიდან გამოიყოს სა ანგარიშო პერიოდში წარმოშობილ დავალიანებებზე მიღებული თანხა. მოსაკრებლის თანხების არასათანადო აღრიცხვის გამო, აუდიტის ჯგუფმა ვერ მოიპოვა სრუ ლი და ზუსტი ინფორმაცია აღნიშნულ პერიოდში წარმოშობილი, გადახდილი და გადასახდე ლი მოსაკრებლის რაოდენობის შესახებ. მუნიციპალიტეტის მიერ მოწოდებული ინფორმა ციის დაბალი ხარისხის გამო, აუდიტის ჯგუფმა ანალიტიკურად შეაფასა დედაქალაქის მიერ მისაღები მოსაკრებლის რაოდენობა. აღნიშნულის შესაფასებლად, მოწოდებულ და სსიპ − არქიტექტურის სამსახურის ოფიციალურ ვებგვერდზ ე არსებულ ინფორმაციაზე დაყრდ ნო ბით, აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა 150 მსხვილი სპეციალური ზონალური შეთანხმება და მას თან დაკავშირებული ნებართვა. აღნიშნული შეთანხმებებით განსაზღვრულმა თანხამ შეადგინა მთლიანი მოსაკრებლის, დაახლოებით, 70%. მისაღები მოსაკრებლის მთლიანი რაოდენო ბის შესაფასებლად, გავრცელდა 150 შეთანხმების შესწავლის შედეგები,2012-2018 წლებში გა ცემულ ყველა სპეციალ ურ ზონალურ შეთანხმებაზე. ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია 150 სპეციალური ზონალური შეთანხმების შეს წავლის შედეგები.68 68 აღნიშნული მონაცემები ანალიტიკურია, რადგან ეყრდნობა მუნიციპალიტეტის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციასა და tas.ge-ზე არსებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის გადამოწმების შედეგებს. 42 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ცხრილი N1: სპეციალური ზონალური შეთანხმ ების შესწავლის შედეგები სპეციალური ზონალური შეთანხმებების რაოდენობა 150 შეთანხმებებით განსაზღვრული ჯამური თანხა 75,5 მლნ. შეთანხმებული ნებართვა 133 ნებართვებით განსაზღვრული ჯამური მოსაკრებელი 68,6 მლნ. მიღებული 20,4 მლნ. მიუღებელი 48,2 მლნ. აღსანიშნავია, რომ მიუღებელი მოსაკრებელი კლასიფიცირდება სხვადასხვა კატეგორიად. რო გორც ზევით აღინიშნა, გარკვეულ შემთხვევებში მენაშენეები გათავისუფლდნენ მოსაკრებლის გა დახდის ვალდებულებისაგან, ხოლო მენაშენეთა ნაწილმა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტთან გა აფორმა შეთანხმება მოსაკრებლის დავალიანების განწილვადების თაობაზე. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე წარმოდგენილია ინფორმაცია მიუღ ებელი თანხების სტატუსის შესახებ: ცხრილი N2. მიუღებელი თანხები სტატუსის მიხედვით (მლნ ლარი) თანხა სულ: 48,2 განწილვადება 15,3 გადაუხდელი 23 გათავისუფლება 3,8 სხვა69 6,1 აღნიშნული მაჩვენებლების ყველა სპეციალურ ზონალურ შეთანხმებაზე გავრც ელების შედე გად მიღებული მონაცემები წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ ცხრილში. ცხრილი N3. შესწავლის შედეგების პროპორციული გადათვლის ანალიტიკური მონაცემები (მლნ ლარი) გადათვლა ნებართვების რაოდენობის მიხედვით გადათვლა თანხის მიხედვით ჯამური მოსაკრებელი 101,7 102,4 მიღებული 41,3 30,6 მიუღებელი, მათ შორის: 60,4 71,8 განწილვადება 14,5 22,9 გადაუხდელი 36 34,2 გათავისუფლება 3,8 5,5 სხვა 6,1 9.2 70 რეგულაციის მიხედვით, მოსაკრებლის გადახდა უნდა მოხდეს არაუგვიანეს შენობა-ნაგებო ბის ექსპ ლუატ აციაშ ი მიღებისა. ექსპლუატაციაში მიღება, შესაბამისად, მოსაკრებლის თანხის მიღების ერთ-ერთი ბერკეტია, თუმცა, როგორც აღინიშნა, ექსპლუატაციაში მიღება არ არის აუცილებელი პირობა შენობა-ნაგებობების საცხოვრებლად გამოყენებისათვის. აუდიტის ჯგუფ 69 არ დაწყებულა მშენებლობა; მშენებლობა შეჩერებულია სასამართლოს გამო; მიმდინარეობს მშენებლობა. 70 არ დაწყებულა მშენებლობა; მშენებლობა შეჩერებულია სასამართლოს გამო; მიმდინარეობს მშენებლობა. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 43 მა შეისწავლა, რამდენად ხდებოდა ექსპ ლუატაციაში მიღების დროს მოსაკრებლის გადახდა და ასევე რამდენი შენობა-ნაგებობა გამოიყენება საცხოვრებლად ექსპ ლუატაციაში მიღებისა და მოსაკრებლის ვალდებულებების დაფარვის გარეშე. შესწავლილი 150 სპეციალ ური ზონალური შეთანხმებიდან, აღნიშნული ობიექტების მონაცე მებს შედარდა ისეთი ნებართვები, რომლებზეც არ დაფარულა სპეციალური ზონალური შეთან ხმების მოსაკრებელი. ქვემოთ მოყვანილ გრაფიკზე წარმოდგენილია აღნიშნული ინფორმა ცია. გრაფიკი N28. შესწავლის შედეგები როგორც გრაფიკიდან ჩანს, შესწავლილი ნებართვებიდან 23 შემთხვევაში ობიექტი შესახლე ბულია, თუმცა 10 მლნ ლარის ოდენობის მოსაკრებელი არ არის გადახდილი. თვალსაჩინო ებისათვის, ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია ინფორმაცია რამდენიმე ობიექტის შესახებ. ცხრილი N4. შესახლებული ობიექტები და გადაუხდელი მოსაკრებლის ოდენობა (მლნ ლარი) მოსაკრებლის თანხა (მლნ) მისამართი კ2-ის მოცულობა ობიექტი N1 35,996 (დაახლოებით 300 ბინა) 3,4 გადაუხდელი ობიექტი N2 28,122 (დაახლოებით 250 ბინა) 0,7 გადაუხდელი ობიექტი N3 3717 (დაახლოებით 40 ბინა) 0,7 გადაუხდელი 44 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სტატუსი აღსანიშნავია, რომ არც ყველა ექსპლ უატაციაში მიღება წარმოადგენს მოსაკრებლის გადახ დის ქმედითი კონტროლის მექანიზმს. გამოვლინდა ერთი შემთხვევა, როდესაც ობიექტი ექს პლუატაციაში მიღებულია მოსაკრებლის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარ დგენის გარეშე. აღნიშნულ ობიექტზე მოსაკრებლის ოდენობამ შეადგინა 18.3 ათასი ლარი. დასკვნა: სპეციალური ზონალური შეთანხმებისათვის გაცემული მოსაკრებლის მართვა დარღვევებით მიმდინარეობდა. მოსაკრებლის დავალიანება სათანადოდ არ აღირიცხებოდა, რაც ართუ ლებდა დავალიანების გამოთვლასა და გადახდის კონტრ ოლს. ასევე, მუნიციპალიტეტი იყე ნებდა „ადგილობრივი მოსაკრებლების შესახებ“ კანონით განსაზღვრულ დისკრეციულ უფ ლებამისილებას და მენაშენეებს უფლებას აძლევდა მოსაკრებელი გადაეხადათ ნებართვის გაცემიდან ერთი წლის განმავლობაში, ხოლო საშეღავათო პერიოდის გასვლის შემდეგ, მუნი ციპალიტეტის მხრიდან არ ტარდებოდა ღონისძიებ ები მოსაკრებლის დავალიანების მობილი ზების მიმართულებით. შედეგად დედაქალაქის ბიუჯეტმა ვერ მიიღო არსებითი რაოდ ენობის შემოსავალი. მოსაკრებლის მართვაში არსებულ დარღვ ევებს ხელს უწყობდა ექსპლუატაციაში მიღების სის ტემის გაუმ ართაობა. ექსპლუატ აციაშ ი მიღების არასავალდებულო ხასიათის გამო, შესაძლე ბელი გახდა შენობა-ნაგებობები საცხოვრებლად გამოყენებულიყო ექსპლუატაციაში მიღებისა და მოსაკრებლის გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობის პირობებში. შედეგად, დედა ქალაქში არსებობს ასეულობით შენობა, რომელიც შესახლებულია, თუმცა ექსპლუატაციაში მიღებული არ არის. აღნიშნული ობიექტების მნიშვნელოვან ნაწილზე არსებობს სპეციალური ზონალური შეთანხმების გადახდის ვალდებულება. აუდიტის ჯგუფის შეფასებით, აღნიშნული დავალიანება არსებითია და აჭარბებს 10 მლნ ლარს. ამასთანავე, ექსპლუატაციაში მიღების სისტემა ვერ უზრუნველყოფდა მოსაკრებლის მიღების ეფექტიან კონტროლს, რადგან ერთ შემთხვევაში მოსაკრებლის გადახდა არ განხორციელ ებულა მიუხედავად იმისა, რომ შენობა- ნაგებობა მიღებულ იქნა ექსპლუატ აციაში. რეკომენდაცია: • ქ . თბილისის მუნიციპალიტეტმა დააზუსტოს ინფორმაცია სპეციალური ზონალური შე თანხმების მოსაკრებლის ოდენობისა და გადახდის ვადების შესახებ, შეიმუშაოს მოსაკ რებლის დადგენილ ვადებში მიღების კონტრ ოლის ქმედითი მექანიზმები, ასევე მიი ღოს შესაბამისი ზომები არსებული დავალიანების ამოღების მიზნით. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 45 5. განხორციელებული ცვლილებები და საცხოვრებელი გარემოს ხარისხი ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს უზრუნველყოფისათვის, აუცილებელია არსებობდეს სამ შენებლო ნებართვების გაცემის გამართული საკანონმდებლო ჩარჩო. მნიშვნელოვანია, რომ ხარისხიან საცხოვრებელ გარემოსთან დაკავშირებით, საკანონმდებლო ჩანაწერები მხო ლოდ პრინციპების დონეზე კი არ იყოს შემუშავებული, არამედ გათვალისწინებული იყოს აღ ნიშნული პრინციპების განხორციელების პრაქტიკული გზები და პროცედურები. როგორც არსებული საკანონმდებლო ჩარჩოსა და მოსახლეობის მიერ გამოთქმული მოსაზ რებების შესწავლამ აჩვენა, ნებართვ ის გაცემის პროცესში საჯარო ინტერესის შელახვა და საცხოვრებელი გარემოს გაუარ ესება დაკავშირებულია შემდეგ ძირითად რისკებთან: • • • • • • შ ენობა-ნაგებობების ერთმანეთთან ახლოს განლაგების შედეგად მოსახლეობ ის საცხოვრებელი პირობების გაუარესება (აერაციისა და ინსოლაციის/ბუნებრივი განათე ბულობის შეზღუდვა); მოსახლეობის პირადი სივრცის შელახვა (ე.წ. ჩაუხედაობის პრინციპის დარღვევა); არსებული შენობების კონსტრუქციული მდგრადობის გაუარესება ან მოშლა; დაგეგმილი მშენებლობისა და თანმდ ევი სიმჭიდროვის ზრდის შედეგად არსებული სა უბნო საგზაო ინფრასტრუქტურის გადატვირთვ ა, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს საგზაო მოძრაობის შეფერხება და მიმდებარე საცხოვრებელი გარემოს გაუარესება; არსებული საინჟინრო ინფრასტრუქტურის (განსაკუთრებით, წყალმომარაგებისა და სა კანალიზაციო სისტემების) გადატვირთვა, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს მოსახლეობი სათვის კომუნალური სერვისების შეფერხებით მიწოდება; არსებულ საუბნო სარეკრეაციო და სოციალურ ინფრასტრ უქტურაზე (მაგალითად: სკო ლა, საბავშვო ბაღი, სკვერი, პარკი) დატვირთვის ზრდა. გრაფიკი N29. შენობა-ნაგებობების ერთმ ანეთთან ახლოს განლაგების შედეგები 46 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში აუდიტის ფარგლებში გაან ალიზდა: ცენტრალური და ადგილობრივი კანონმდ ებლობის მოთხოვნები საცხოვრებელი გარემოს ხარისხის შენარჩუნების მიზნით და სამშენებლო ნებარ თვების გაცემის უკეთესი პრაქტიკა. აღნიშნული მიმართულებით აუდიტის მიერ დაფარულ სა კითხებს წარმოადგენს: შენობების ურთიერთგ ანთავსების, სატრანსპორტო და მოსახლეობის აზრის გათვალისწინების საკითხები. 5.1 გამოწვევები ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს უზრუნველყოფის მიმართულებით ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის თანახმად,71 ჯანსაღი საცხოვრებელი გარემოს ერთ-ერ თი მნიშვნელოვანი წინაპირობაა შენობა-ნაგებობების სათანადო დაშორების უზრუნველყოფა. აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია, რომ სამშენებლო ნებართვ ების გაცემის პროცესი, აღნიშნული საკითხის გათვალისწინების გზით უზრუნველყოფდეს მისაღებ სანიტარულ-ჰიგიე ნურ პირობებსა (აერაცია, ბუნებრივი განათებულობა და ინსოლაცია) და პირადი სივრც ის დაც ვას. სხვადასხვ ა ქვეყანაში შენობა-ნაგებობებს შორის დაშორების რეგულირების სხვადასხვა პრაქ ტიკა არსებობს. რეკომენდებული ნორმის თანახმად, საცხოვრებელი შენობების ფანჯრებს შორის 22-მეტრიანი დაშორება აუცილებელია პირადი სივრც ის დაცვისა და ბუნებრივი განათე ბულობის/ინსოლაციის უზრუნველყოფისათვის. ამასთანავე, იმ შემთხვევაში, როდესაც ერთმა ნეთის მოპირდაპირედ განლაგებულია მისაღები ოთახების ფანჯრები ან აივნები, რეკომენდე ბულია აღნიშნული მანძილი გაიზარდოს 35 მეტრამდე.72 განვითარებულ ქვეყნებში, საცხოვრებელ სივრც ეში სათანადო ბუნებრივი განათებულობა ადა მიანის უფლებაა. მაგალითად, ირლანდიაში არსებული პრაქტიკის მიხედვით, ბინის მესაკუთ რეს უფლება აქვს მოითხოვოს ისეთი ნაგებობების დემონტაჟი, რომლებიც მისი საცხოვრებ ლის სათანადო ბუნებრივ განათებულობას ზღუდავს.73 კანადაში არსებული ნორმების მიხედვით, შენობებს შორის დაშორება დამოკიდებულია შენო ბის სიმაღლესა და ერთმანეთის მოპირდაპირედ განლაგებული ოთახების ტიპზე. აღნიშნული სტანდარტის მიხედვით, დადგენილი დაშორების ნორმები წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ ცხრილში.74 71 Guidelines for healthy housing, WHO, 1988. 72 Guidelines for healthy housing, WHO, 1988 Residential Density, Guidelines for Planning Authorities, Government of Ireland, 1999. 73 Site layout planning for daylight and sunlight, a guide to good practice, Paul J littlefair, 2011. 74 Apartment design guidelines, residential flat design code, Government of New South wales, 2015. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 47 ცხრილი N5. შენობა-ნაგებობებს შორის მანძილის რეგულირების უკეთესი პრაქტიკა შენობის სიმაღლე/ სართულიანობა მინიმალური დაშორება მოპირდაპირედ განთავსებული ოთახების ტიპი საცხოვრებელი ოთახები − 24მ 9 სართული და ზევით 12-24 მ საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ოთახები − 18 მ არასაცხოვრებელი ოთახები − 12 მ საცხოვრებელი ოთახები − 18მ 5-8 სართული 9-18 მ საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ოთახები − 12 მ არასაცხოვრებელი ოთახები − 9 მ საცხოვრებელი ოთახები − 12მ 1-4 სართული 6-12 მ საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ოთახები − 9 მ არასაცხოვრებელი ოთახები − 6 მ შენობა-ნაგებობების დაშორებისა და ურთიერთგანთავსების საკითხებს აუდიტის პერიოდში აწესრიგებდა რამდენიმე საკანონმდ ებლო ნორმა. განაშენიანების რეგულირების ძირითადი 75 დებულებები ქვეყნის დონეზე განსაზღვრავს შენობა-ნაგებობათა დასაშვებ პარამეტრებსა და ურთიერთგანლაგების წესებს. აღნიშნულის საფუძველზე, ადგილობრივი განაშენიანების წესე ბი76 აწესრიგებს იმავე საკითხებს დედაქალაქის ტერიტორიაზე. როგორც ანალიზმა აჩვენა, ქ. თბილისისათვის მოქმედი განაშენიანების რეგულირების წესე ბით დაშვებულია შენობათა ურთიერთგანთავსება, იმგვარად, რომ არ იქნეს დაცული მოსახ ლეობის პირადი სივრცე და გაუარ ესდეს სანიტარულ-ჰ იგიენ ური პირობები, მაგალითად: • ქ. თბილისისათვის მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით შესაძლებელია ერთმანეთისგან 6 მეტრის დაშორებით მაღალსართულიანი შენობების აშენება − სიმაღლის შეუზღუდავად; • იმ შემთხვევაში, თუ დაგეგმილი მშენებლობის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთზე შენობა აშენე ბულია ნაკვეთის საზღვარზე, შესაძლებელია ნებართვ ა გაიცეს მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის საზღვარზე ახალი მშენებლობის განსახორციელ ებლად; • ა რსებული შენობის პირდაპირ, რომელსაც აქვს ფანჯრები − დაგეგმილი მშენებლობის მხა რეს, შესაძლოა მოეწყოს ფანჯრები შენობიდან 10 მეტრის დაშორებით, სიმაღლის შეუზღუ დავად. მაგალითად, შესაძლებელია, რომ 3-სართულიანი შენობის პირდაპირ განთავსდეს 20-სართულიანი შენობა, რომელსაც ფანჯრები განთავსებული აქვს არსებული შენობის ფანჯრების პირდაპირ, 20-ივე სართულზე. 75 „ტექნიკური რეგლამენტის - დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებების დამტკიცების თაობაზე“, საქართველოს მთავრობის N59 დადგენილება, 2014. 76 „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ“, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 24 მაისის ის N14-39 დადგენილება. 48 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 2019 წლიდან ძალაში შევიდა საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი. კოდექსის ძალაში შესვლასთან ერთად ძალაში შევიდა მისი კანონქვემდებარე აქტებიც,77 თუმცა, აღნიშნულის შედეგად არ გაუქმებულა ძველი განაშე ნიანების წესები, რადგანაც თბილისისათვის, დროებ ით კვლავ ძალაში რჩება ძველი განაშენი ანების წესები.78 შესაბამისად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტში სამშენებლო ნებართვ ის გაცემა და მისი შემდგ ომი ადმინისტრირება განხორციელდება ძველი წესებით. განაშენიანების ახალი წესების ანალიზმა აჩვენა, რომ აღნიშნული საკითხები უკეთესად არის დარეგულირებული და შესაბამისად, ნაკლებად უშვებს სამშენებლო ნებართვების გაცემის შე დეგად საცხოვრებელი გარემოს გაუარესებას,79 კერძოდ: • არსებული წესები უკეთესად აწესრიგებს შენობათა დაშორებას ნაკვეთების მიჯნის ზონების გაფართოების გზით;80 • არსებული წესები სავალდებულოს ხდის განათებულობისა და ინსოლაციის ანგარიშსა და ნორმების დადგენას როგორც არსებული, ასევე დაგეგმილი შენობების მიმართ სამშენებ ლო ნებართვების გაცემის დროს. შესაბამისად, ახალ რეგულაციაზე გადასვლა ქ. თბილისისათვის გააუმჯობესებდა ახალი სამ შენებლო ნებართვების გაცემის შედეგად დაგეგმილ საცხოვრებლ გარემოს და დადებითად აისახებოდა დედაქალაქის ურბანულ განვითარებაზე. როგორც სამშენებლო ნებართვების გაცემის პრაქტიკის ანალიზმა აჩვენა, მენაშენეები, რო გორც წესი, სრულად იყენებდნენ განაშენიანების რეგულირების წესებით მინიჭებულ უფლებებს შენობა-ნაგებობების დაპროექტების დროს და არც ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ შემუ შავებული ადგილობრივი განაშენიანების წესები ქმნიდა შენობა-ნაგებობების ახლოს აშენების აკრძალვის საფუძველს. შესაბამისად, მოქმედი რეგულაციებ ი ვერ უზრუნველყოფს საცხოვრე ბელი გარემოს ხარისხის შენარჩუნებას. რეკომენდაცია: • ქ . თბილისის მუნიციპალიტეტმა უზრუნველყოს შენობა-ნაგებობების დაშორების/ურ თიერთგანთავსების წესების შემუშავება, რომლებიც შესაბამისობაში იქნება აღნიშ ნულ სფეროში დამკვ იდრებულ უკეთეს პრაქტიკასთან და ხელს შეუწყობს ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს ფორმირებას. 77 „ტერიტორიების გამოყენების და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებების შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 3 ივნისის N261 დადგენილება; „მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების წესისა და პირობების შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის N255 დადგენილება. 78 საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი, მუხლი 141. 79 „ტერიტორიების გამოყენების და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებების შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 3 ივნისის ის N261 დადგენილება, მუხლი 41. 80 3-15 მეტრი, ნაცვლად ძველი რეგულაციით განსაზღვრული, ფიქსირებული 3 მეტრისა. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 49 5.2 ნებართვის გაცემის პროცესში სატრანსპორტო საკითხების გათვალისწინება სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის გამართული ფუნქციონირებისათვის მნიშვნ ელოვანია სატ რანსპორტო ნაკადების მდგომარეობის შეფასება და საგზაო ინფრასტრუქტურის ადეკვატურობის შესწავლა არსებულ და დაგეგმილ მშენებლობასთან მიმართებაში. როგორც უკეთესი პრაქტიკის შესწავლამ აჩვენა, დაგეგმილი მშენებლობის ეფექტების შეფასებისას მნიშვნ ელოვანია გათვა ლისწინებულ იქნეს არა მხოლოდ სატრანსპორტო ნაკადების კუთხით არსებული მდგომარეობა მშენებლობის არეალში, არამედ სანებართვო ობიექტისა და მის მიმდებარედ დაგეგმილი მშენებ ლობების ჯამური გავლენა სატრანსპორტო ნაკადებსა და ინფრასტრუქტურაზე მომავალში.81 2018 წლამდე ნებართვის გაცემის დროს არ არსებობდა მექანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფ და დაგეგმილი მშენებლობის სატრანსპორტო ინფრასტრ უქტურაზე ეფექტების შეფასებასა და გათვალისწინებას. აღნიშნულ პერიოდში, სატრანსპორტო და საინჟინრო ინფრ ასტრუქტურას თან დაკავშირებული საკანონმდებლო ჩანაწერი მიუთითებდა, რომ მიწის ნაკვეთი უნდა ყო ფილიყო სათანადოდ უზრუნველყოფილი საინჟინრო და სატრანსპორტო ინფრ ასტრუქტურით, რაც განმარტებული იყო, როგორც მიწის ნაკვეთამდე, მინიმუმ, ერთი მისასვლელის არსებო ბა (მათ შორის, სერვიტუტის გამოყენებით).82 შესაბამისად, რეგულაციით არ იყო დაკონკრე ტებული დაგეგმილ შენობა-ნაგებობასთან მისასვლელი გზის მინიმალური პარამეტრები, რაც საშუალებას იძლეოდა, რომ მისასვლელად გამოეყენებინათ ისეთი გზები, რომლებიც მცირე სიგანის გამო მხოლოდ ცალმხრივი მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა. ამასთანავე, საკანონ მდებლო ნორმა არ ითვალისწინებდა კონკრეტულ არეალში მოსახლეობის სიმჭიდროვეს. 2018 წელს, მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესში შესული ცვლილებების მიხედვით,83 სამ შენებლო ნებართვის გაცემის დროს სავალდებულო გახდა საგზაო მოძრაობის ორგანიზების სქემის შეთანხმ ება. სქემაზე დატანილი უნდა იყოს საპროექტო ტერიტორიის სატრანსპ ორ ტო/საგზაო ინფრასტრუქტურა მოსაზღვრე ტერიტორიასთან კავშირის ჩვენებით, ხოლო თუ და გეგმილი მშენებლობა (შენობის ფართობი) აღემატება 6,000 კვ.მეტრს, უნდა განხორციელდეს საპროექტო გადაწყვეტის ზეგავლენის შეფასება არსებულ საკვლევ სატრანსპორტო/საგზაო ინფრასტრუქტურაზე.84 ნებართვის გაცემის პროცესში სატრანსპორტო საკითხებზე გადაწყვეტილებას იღებს ტრანსპ ორ ტის საქალაქო სამსახური. გარდა პროექტის შეთანხმებისა და ნებართვ ის გაცემის პროცესში მონა წილეობისა, ტრანსპორტის საქალაქო სამსახური მონაწილეობას იღებს ურბანული განვითარების სამსახურის კომპეტენციას მიკუთვნებული საკითხების განხილვაშიც. კერძოდ, სამსახური მოსაზ რებას გამოთქვამს ფუნქციური ზონის ცვლილების, კ2 კოეფიციენტის გადამეტების, გრგ-ის შეთან ხმებისა და სხვა ურბანულ საკითხების შესახებ.85 აღნიშნულ პროცესში ტრანსპორტის საქალაქო 81 Transportation Impact Assessment Guidelines, city of London, 2012. 82 „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის დადგენილება N57, მუხლი 6. 83 „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 24 მარტის, N57 დადგენილება, მუხლი 47. 84 გარდა ღამის კლუბის, სასაწყობო, საწარმოო და სამრეწველო ობიექტების, მუზეუმის, ბიბლიოთეკის, საკულტო ნაგებობის მშენებლობისა. 85 „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ“, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის ის N14-39 დადგენილება. 50 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სამსახურის მიერ შესაძლოა მოთხოვნილ იქნეს საპროექტო გადაწყვეტის ზეგავლენის შეფასების წარმოდგენა. ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების სტატისტიკა 2018 წლიდან 2019 წლის მაის ის ჩათვლით. ცხრილი N6. ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები თანხმობა უარი დახარვეზება სულ ურბანული საკითხები (წარმოდგენილია ზეგავლენის შეფასება) 51 48% 4 4% 52 48% 107 არქიტექტურული საკითხები (წარმოდგენილია ზეგავლენის შეფასება) 91 46% 3 2% 103 52% 197 ურბანული საკითხები (წარმოდგენილი არ არის ზეგავლენის შეფასება) 158 65% 86 35% - 244 არქიტექტურული საკითხები (წარმოდგენილი არ არის ზეგავლენის შეფასება) 5 100% 0 - 5 სამსახური გადაწყვეტილებების მიღების დროს ხელმძ ღვანელობს სატრანსპორტო პოლიტი კით განსაზღვრ ული პრინციპებითა და საპროექტო გადაწყვეტის ფართო საქალაქო არეალებ ზე გავლენის გათვალისწინების მოსაზრებებით. როგორც საპროექტო გადაწყვეტის ზეგავლენის შეფასების/კვლევის სტანდარტისა და მენაშე ნის დაკვეთით მომზადებული კვლევების ანალიზმა აჩვენა, წარმოდგენილი კვლევები ობიექ ტურად ვერ ასახავს სატრანსპორტო ინფრ ასტრ უქტურის მოსალოდნელ დატვირთვას, რადგან მათში არ არის გათვალისწინებული საპროექტო შენობის მიმდებარედ დაგეგმილი განაშენი ანება. საპროექტო ზეგავლენის შეფასება/კვლევა მოიცავს შემდეგ ძირითად კომპონენტებს: ცხრილი N7. საპროექტო ზეგავლენის შეფასების დოკუმენტის სტრუქტურა კვლევის კომპონენტები განმარტება 1 საკვლევი ტერიტორიის ზეგავლენის შესაფასებლად საჭიროა არსებული სატრანსპორტო სატრანსპორტო შესწავლა მდგომარეობის შესწავლა საკვლევი არეალის ფარგლებში. 2 ინფორმაცია პროექტზე საპროექტო ტერიტორიის კ2 კოეფიციენტის საანგარიშო ფართი ფუნქციების მიხედვით − საპროექტო ტერიტორიაზე მომავალი მაცხოვრებლების და ვიზიტორების რაოდენობის (დაახლოებითი) დასადგენად. 3. საპროექტო ტერიტორიის გენერირებული/ მიზიდული (საპროგნოზო) მგზავრობის რაოდენობა საპროექტო ტერიტორიაზე გენერირებული/მიზიდული მგზავრობის რაოდენობა; მგზავრობის რაოდენობის მოდალური განაწილება-გადაადგილების სხვადასხვა საშუალების წილი მგზავრობის საერთო რაოდენობაში; მგზავრობის რაოდენობის სივრცითი განაწილება. 4 ახალი გენერირებული მგზავრობის რაოდენობის ზეგავლენის შეფასება კვლევის წინა კომპონენტებიდან გამომდინარე, საჭიროა დაგეგმილი განაშენიანების ზეგავლენის შეფასება ტრანსპორტსა და ტრანსპორტის ცალკეულ სახეობაზე. 5 რეკომენდაციები ზეგავლენის შეფასების საფუძველზე განისაზღვრება ის ღონისძიებები, რაც საჭიროა დაგეგმილი განაშენიანების მომავალი მაცხოვრებლების, თანამშრომლებისა და ვიზიტორების ტრანსპორტით უზრუნველყოფისა და მოდალურ განაწილებაში მანქანის როლის შესამცირებლად. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 51 როგორც ცხრილიდან ჩანს, ზეგავლენის შეფასების კვლევაში ხორციელდება მხოლოდ არსე ბული მდგომარეობისა და უშუალოდ დაგეგმილი პროექტის/განაშენიანების ზეგავლენის შეფა სება ტრანსპ ორტზე და სატრანსპორტო ინფრასტრ უქტურის დატვირთულობაზე. კვლევაში არ არის ასახული დაგეგმილი განაშენიანება, რომელზეც პროექტის მიმდებარე არეალში გაცემუ ლია სამშენებლო ნებართვები. აუდიტის ფარგლებში იდენტიფიცირებულია არაერთი ისეთი ნებართვ ა, რომლის მიმდებარედ გაცემულია სამშენებლო ნებართვები მასშტაბურ მშენებლობებზე, თუმცა აღნიშნული მშენებ ლობებიდან გენერირებული სატრანსპ ორტო ნაკადების განხილვა და გათვალისწინება მენა შენის დაკვეთით მომზადებულ კვლევაში არ განხორციელებულა. გამოწვევები არსებობს ასევე საგზაო მოძრაობ ის ორგანიზების სქემის მიმართულებით. მიუ ხედავად იმისა, რომ სქემის შეთანხმ ების დროს შენობამდე მისასვლელი გზა უნდა აკმაყოფი ლებდეს მინიმალურ პარამეტრებს, სქემის შეთანხმებისას არ ხდება საპროექტო ობიექტამდე მისასვლელი გზის გამტარუნარიან ობისა და დატვირთულობის დონის შეფასება. დედაქალაქში არსებობს უბნები, სადაც არსებული გზები გათვლილი იყო დაბალი სიმჭიდროვის, ინდივიდუ ალური საცხოვრებლის სახლებით განაშენიანებაზე, თუმცა მოგვიანებით სიმჭიდროვე გაიზ არ 86 და და განთავსდა მაღალსართულიანი საცხოვრებელი შენობები. შედეგად, არსებული ქუჩე ბი გადაიტვირთა და ვეღარ უზრუნველყოფს სათანადო გამტარუნარიანობას. მსგავს უბნებში ნებართვების გაცემის დროს, იმ შემთხვევაში, თუ შენობის ფართობი არ აღემატება 6,000 კვ. მ-ს, კვლევის ჩატარება სავალდებულო არ არის და საჭიროა მხოლოდ მოძრაობ ის ორგანიზე ბის სქემის შეთანხმება. აუდიტის ფარგლებში შეფასდა სატრანსპორტო კუთხით რეგულაციების ცვლილების შემდეგ, 2018 წელს გაცემულ ნებართვ ებში კვლევისა და სქემის საშუალებით შე თანხმებული ნებართვების წილი. ცხრილი N8. მოძრაობის ორგანიზების სქემის საფუძველზე გაცემული ნებართვების წილი მთლიან ნებართვებში87 კ2-ის ფართობის მიხედვით ნებართვების რაოდენობის მიხედვით ექვემდებარება მხოლოდ ორგანიზების სქემის შეთანხმებას 30% 72% ექვემდებარება კვლევის მომზადებას 70% 28% როგორც ცხრილიდან ჩანს, ნებართვების მხოლოდ 28% დაექვემდებარა კვლევის მომზადე ბას, რაც სამშენებლო ფართის 70%-ს შეადგენს. იმ პირობებში, როდესაც ნებართვების არსე ბითი რაოდენობა გაიცემა მხოლოდ საგზაო მოძრაობ ის ორგანიზების სქემაზე დაყრდნ ობით, მნიშვნელოვანია, რომ არსებობდეს მექანიზმი, რომელიც საპროექტო ობიექტის გადატვირ თულ საგზაო არეალებთან განთავსების შემთხვევაში, უზრუნველყოფს შესაბამისი შეფასების ჩატარებასა და შეფასების შედეგების გათვალისწინებას. 86 მაგალითად, დელისის ქუჩის მიმდებარე ტერიტორიები, ცაგარელის, ბურძგლას და მიმდებარე ქუჩები. 87 ანალიტიკური შეფასება. 52 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში რეკომენდაცია: • ქ . თბილისის მუნიციპალიტეტმა უზრუნველყოს მენაშენის მიერ/დაკვეთით მომზადებულ სატრანსპორტო ზეგავლენის შეფასების კვლევაში როგორც არსებული, ასევე საპროექ ტო შენობის არეალში მიმდინარე და დაგეგმილი მშენებლობების შედეგად წარმოქმნი ლი სატრანსპორტო ნაკადების ასახვა და გათვალისწინება. 5.3 მოსახლეობის აზრის გათვალისწინების მექანიზმები დაგეგმილი მშენებლობა, ხშირად დაკავშირებულია მიმდებარე ტერიტორიებზე მცხოვრებთა საცხოვრებელი გარემოს ცვლილებასთან. უმეტეს შემთხვევაში, აღნიშნული ცვლილება სამეზობ ლო ინტერესებზე უარყოფითად აისახება, რადგან იწვევს სიმჭიდროვის ზრდას და აქედან გამომ დინარე, დამატებით დატვირთვებს საინჟინრო, სატრანსპორტო და სოციალ ურ ინფრ ასტრუქტუ რაზე. მომიჯნავე შენობების შემთხვევაში კი, შესაძლოა შექმნას კონსტ რუქციულ ი მდგრადობის რისკები, იწვევს აერაციისა და ინსოლაციის შეზღუდვას, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც განაშე ნიანების ინტენსივობის კოეფიციენტი გაზრდილია სამშენებლო მიწის ნაკვეთზე. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში აუცილებელია ისეთი მექანიზმი, რომლის საფუძველზეც მოხდება დაგეგმილი მშენებლობის მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობ ის მოსაზრებებისა და შენიშ ვნების ადრეულ ეტაპზე ასახვა და მენაშენის ინტერესებთან შეპირისპირება იმ მიზნით, რომ დადგინდეს კერძო და საჯარო ინტერესების ოპტიმალური ბალანსი. გრაფიკი N30. კერძო და საჯარო ინტერესების შეპირისპირება ნებართვის გაცემის დროს მოსახლეობის ჩართულობის უკეთესი პრაქტიკის შესწავლამ აჩვენა, რომ მოსახლეობის აზრის გათვალისწინების ყველაზე ქმედითი მექანიზმია განაშენიანების დეტალური გეგმების მომზადე ბა.88 აღნიშნული გეგმების მომზადება ხდება საჯარო ადმინისტრაციულ ი წესით, რაც გულისხმობს 88 Spatial planning in Denmark, Danish ministry of the environment, 2007. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 53 ხანგრძლივ საჯარო განხილვებში მოსახლეობ ის აქტიურ ჩართულობას. განაშენიან ების დეტალუ რი გეგმის შეთანხმების პროცესში მონაწილეობა მოსახლეობას/დაინტერესებულ პირებს საშუალე ბას აძლევს, აისახოს მათი მოსაზრებები დაგეგმვის ეტაპზე, რაც სამშენებლო ნებართვ ის გაცემის პროცესში მათი ჩართულობის საჭიროებას ამცირებს. უკეთესი პრაქტიკის მიხედვით, მშენებლობის ნებართვის გაცემა ასევე მიმდინარეობს საჯარო ადმინისტრაციული წესით, რაც მოსახლეობას ად რეულ ეტაპზე პროექტის დეტალური გაცნობის საშუალებას აძლევს.89 აუდიტის პერიოდში ნებართვის გაცემის პროცესი მიმდინარეობდა მარტივი ადმინისტრაციული წესით, რაც მოსახლეობას ანიჭებს ნაკლებ უფლებებს პროცესში ჩართულობის კუთხით. აუდიტის პერიოდში მენაშენის მიერ მოსახლეობისათვის დაგეგმილი პროექტის შესახებ ინფორმაციის მი წოდების ძირითადი საშუალ ება იყო ტერიტორიაზ ე საინფორმაციო დაფის განთავსება. აღსანიშნავია, რომ აუდიტის ჯგუფის მიერ შესწავლილი სანებართვ ო დოკუმენტაციიდ ან (36 90 ერთეული) 10 შემთხვევაში არ იყო წარმოდგენილი საინფორმაციო დაფის ფოტოსურათი. აღნიშნული მიუთითებს, რომ აუდიტის პერიოდში, მოსახლეობ ის ინფორმირების მინიმალური სტანდარტი არასათანადოდ იყო დაცული. ინფორმაციის სათანადოდ მიწოდებასთან ერთად, ადრეულ ეტაპზე მოსახლეობ ის გადაწყვე ტილების მიღების პროცესში ჩართვა და მათი დასაბუთებული შენიშვნების გათვალისწინების მექანიზმის არსებობა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია იმ ფაქტიდან გამომდინარე, რომ უკვე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება დიდ სირთულეებთანაა დაკავშირებული. როგორც სასამართლო პრაქტიკა გვიჩვენებს, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც ნებართვა კანონდარ ღვევითაა გაცემული, ეს არ არის საკმარისი საფუძველი მისი გაუქმებისათვის. მიზეზი ისაა, რომ აღნიშნული ნებართვის საფუძველზე, ნებართვის მფლობელი ახორციელებს სამშენებლო სამუშაო ებს, რაც დანახარჯებთანაა დაკავშირებული. იმისათვის, რომ ნებართვა გაუქმდეს ან გადაიხედოს, საჭიროა დასაბუთება, რომ ის არსებით ზიანს აყენებს საზოგადოებრივ ინტერესებს. აღნიშნულის შემდგომ უნდა მოხდეს ნებართვ ის გაუქმებით გამოწვეული კერძო დანახარჯებისა და ნებართვით გამოწვეული საზოგადოებრივი ინტერესების ზარალის შეპირისპირება. იმ ფაქტის გათვალისწინე ბით, რომ ნებართვ ის გაუქმებით გამოწვეული კერძო დანახარჯები ადვილად მონეტიზებადი და ცხა დია, ხოლო საზოგადოებრივი ინტერესის შელახვის მონეტიზება − რთული, სასამართლო, როგორც წესი, არ იღებს ნებართვის გაუქმების გადაწყვეტილებას და შემოიფ არგლ ება მხოლოდ დავალებით – ადმინისტრ აციულმა ორგანომ მიიღოს უფრო დასაბუთებული გადაწყვეტილება.91 მოსახლეობის აზრის გათვალისწინება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი შემთხვევების განხილვისას, რომლებიც კანონმდებლობით არ რეგულირდება. მაგალითად, აუდიტის პერი ოდში არსებული კანონმდებლობა არ არეგულირებდა ნებართვ ის გაცემის პროცესში სათა ნადო ბუნებრივი განათებულობისა და აერაციის უზრუნველყოფის საკითხებს. შესაბამისად, მოსახლეობა ხშირად გამოთქვამდა უკმაყოფილებას აღნიშნული მიმართულებით. როგორც შესწავლამ აჩვენა, ადმინისტრაციული ორგანო ასეთ შემთხვევებში საკუთარ დისკრეციულ უფ ლებამოსილებას იყენებდა კერძო ინტერესის სასარგებლოდ და გამოთქმულ საჩივრებს არ ითვალისწინებდა. იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ დედაქალაქში ნებართვები ისევ 2019 წლამდე მოქმედი კანონმდებლობით გაიცემა, აღნიშნული საკითხები კვლავ პრობლემატურია. 89 Journal of Environmental Law and Litigation, VOL 32, pp 247-270. 90 მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები. 91 ქ. თბილისის საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების 2014 − 2018 წლების მასალები. 54 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში რეკომენდაცია • ქ . თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ შეიმუშაოს მოსახლეობ ის ინფორმირებისა და მათი დასაბუთებული შენიშვნების გათვალისწინების სათანადო მექანიზმი ნებართვის გაცემის პროცესის საწყის ეტაპზე. დასკვნა: აუდიტის პერიოდში სამშენებლო ნებართვ ების ადმინისტრ ირების წესებში მნიშვნელოვანი ცვლილებები შევიდა. დამტკიცდა დედაქალაქის გენერალური გეგმა და მასთან დაკავშირე ბული რეგულაციები, შეიზღუდა კ2 კოეფ იციენტის მატება, მშენებლობის ნებართვის გაცემის დროს სავალდებულო გახდა სატრანსპორტო და ეკოლოგიის საკითხების გათვალისწინება. აღნიშნული ცვლილებები მნიშვნელოვანია სამშენებლო ნებართვ ის გაცემის დროს საჯარო ინ ტერესის უფრო მეტად გათვალისწინებისათვის. დადებითი ცვლილებების მიუხედავად, კვლავ არსებობს გამოწვევები ხარისხიანი გარემოს უზ რუნველყოფის მიმართულებით: • შ ენობების ურთიერთგანთავსების წესები მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საცხოვრე ბელი გარემოს ხარისხზე. აღნიშნული მიმართულებით, საკვანძო საკითხია შენობების სათანადო მანძილით დაშორების უზრუნველყოფა დედაქალაქში მოქმედი წესები სა შუალებას იძლევა, რომ შენობები ერთმანეთთან რეკომენდებულზე უფრო ახლოს აშენ დეს. აუდიტის პერიოდში ქვეყნის მასშტაბით ამოქმედდა რეგულაციებ ი, რომლებიც უკეთესად არეგულირებს აღნიშნულ საკითხებს. აღნიშნულ რეგულაციებში მოცემული დებულებების დედაქალაქზე მორგება დადებით როლს შეასრულებს საცხოვრებელი გარემოს გაუმჯობესებაში. •  ამშენებლო ნებართვის გაცემისას სატრანსპ ორტო საკითხების სათანადო გათვალის ს წინება მნიშვნელოვანია ხარისხიანი საცხოვრებელი გარემოს უზრუნველყოფისათვის. ჩატარებულმა ანალიზმა აჩვენა, რომ დაგეგმილი მშენებლობების ეფექტების შეფასე ბისას განაშენიანების ჯამური სატრანსპორტო გავლენის შეფასება და გათვალისწინება უკეთესადაა შესაძლებელი. არის შემთხვევები, როდესაც სატრანსპორტო ზეგავლენის შეფასება და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის გადატვირთვ ის პრევენცია არ ხდება. •  ნიცირებულ მშენებლობასთან დაკავშირებით მოსახლეობ ის აზრის ადრეულ ეტაპზე ი გათვალისწინება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ რთული პროცედურების გამო, რაც უკვე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმებას ან შეცვლასთანაა დაკავშირებული. აუდიტის პერიოდში მოსახლეობის ინფორმირება დაგეგმილ მშენებლობებთან დაკავ შირებით ხდებოდა ბანერის განთავსების გზით, თუმცა მათი აზრს პრაქტიკულად არ ით ვალისწინებდნენ და მენაშენეები სრულად იყენებდნენ კანონით მინიჭებულ უფლებებს შენობების დაპროექტების დროს. ასეთ პირობებში მნიშვნელოვანია, რომ დედაქალა ქის მერიამ შეიმუშავოს მექანიზმები, რომლებიც მოსახლეობის აზრის გათვალისწინე ბის ქმედით საფუძველს შექმნის. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 55 ბიბლიოგრაფია ნორმატიული მასალა საქართველოს კანონი „სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანო ბის კოდექსი“, 2018 წელი. საქართველოს კანონი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“, 2005 წელი. საქართველოს კანონი „სამშენებლო საქმიანობის შესახებ“, 2000 წელი. საქართველოს კანონი „არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ“, 1998 წელი. „ტექნიკური რეგლამენტის – დასახლებათა ტერიტორიებ ის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებების დამტკიცების თაობ აზე“ საქართველოს მთავრობის N59 დადგენილება, 2014. „ტერიტორიების გამოყენების და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებების შესა ხებ“ საქართველოს მთავრობის N261 დადგენილება, 2019. „მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების წესისა და პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის N255 დადგენილება, 2019. მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ, საქართველოს მთავრობის N57 დადგენილება, 2009. ქ. თბილისის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის N14-39 დადგენილება „ქ. თბილისის მუნიცი პალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკი ცების შესახებ“. ქ. თბილისის საკრებულოს 2009 წლის 27 მარტის N4-13 დადგენილება „ქ. თბილისის მუნიცი პალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკი ცების შესახებ“. ქ. თბილისის საკრებულოს 2014 წლის 30 დეკემბრის N20-105 დადგენილება „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“. ქ. თბილისის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის N39-18 დადგენილება „დედაქალაქის მიწათ სარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 5 დეკემბრის №16-32 დადგენი ლება „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების საკითხთა საბჭოს დებულების დამტკ იცების შესახებ“ . 56 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2007 წლის 29 ივნისის N 7 – 41 გადაწყვეტილება „ქალაქ თბი ლისის ტერიტორიაზე სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემისათვის მოსაკრებლის გა ნაკვეთების განსაზღვრისა და გადახდის ინსტრუქციის დამტკიცების შესახებ“ . ქ. თბილისი მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 16 დეკემბრის N17-49 დადგენილე ბა „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემისათვის მოსაკრებლის განაკვეთების განსაზღვრისა და გადახდის ინსტრუქციის დამტკი ცების შესახებ“. ქ. თბილისის საქალაქო და სააპ ელაციო სასამართლოების 2014-18 წლების მასალები. კვლევები და კარგი პრაქტიკა Georgia Urban Strategy. Priority Area 4: Housing. 2015, The World Bank document Residential real estate sector analysis, TBC Capital, 2019 Colliers, residential market review, 2017 Colliers, residential market reviews, 2014, 2017 Good Practices for Construction Regulation and Enforcement, Reform Guidelines for Reformers, World Bank Group, 2013 Guidelines for healthy housing, World Health Organization Regional Office for Europe, Copenhagen, 1988 Urban Design Manual A best practice guide, A companion document to the Guidelines for Planning Authorities on Sustainable Residential Development in Urban Areas, government of Ireland, 2009 Residential Density, Guidelines for Planning Authorities, Government of Ireland 1999 Site layout planning for daylight and sunlight, a guide to good practice, Paul J littlefair, 2011 Apartment design guidelines, residential flat design code, Government of New South wales, 2015 Transportation Impact Assessment Guidelines, city of London, 2012 Spatial planning in Denmark, Danish ministry of the environment, 2007 Journal of Environmental Law and Litigation, VOL 32, pp 247-270 ვებ-გვ ერდები საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ვებგვერდი: www.geostat.ge სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ვებგვერდი: www. Tas.ge ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის ვებგვერდი: www.urban.tbilisi.gov.ge ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 57 58 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სახელმწიფო აუდიტის სამსახური ქ.თბილისი, 0144, წმ. ქეთევან დედოფლის გამზირი N96 +995 32 243 84 38 SAO.GE

ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სარჩევი გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები .........................................................................................................3 შემაჯამებელი მიმოხილვა და რეკომენდაციები ...................................................................................................4 1. შესავალი ..................................................................................................................................................................7 აუდიტის მოტივაცია .................................................................................................................................................7 აუდიტის პრობლემა და კითხვები .........................................................................................................................9 აუდიტის კრიტერიუმები .......................................................................................................................................10 აუდიტის მასშტაბი და მეთოდოლოგია ..............................................................................................................10 აუდიტის შეზღუდვები ...........................................................................................................................................11 2. ზოგადი ინფორმაცია ...........................................................................................................................................12 3. აუდიტის მიგნებები .............................................................................................................................................13 3.1 ავტოსატრანსპორტო საშუალებების ტექნიკური ინსპექტირების სისრულე და საიმედოობა ............13 3.1.1 პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების პროცესის ნაკლოვანებები და მის შედეგებზე კონტროლის სისუსტეები .......................................................................................................................................13 3.1.2 ქ. თბილისში მოძრავი ტექნიკურად გაუმართავი მუნიციპალური ავტობუსები და მიკროავტობუსები ...................................................................................................................................................18 3.2 საქართველოს კანონმდებლობის შეუსაბამობა ევრორეგულაციებთან...................................................21 3.2.1 ატმოსფერული ჰაერის ხარისხობრივი ნორმების შეუსაბამობა ევროსტანდარტებთან ....................21 3.2.2 ატმოსფერული ჰაერის ხარისხობრივ მაჩვენებლებზე მონიტორინგის სისტემის სისუსტეები.......25 3.2.3 ცნობიერების ამაღლების მიზნით განხორციელებული არასაკმარისი ღონისძიებები ......................28 ბიბლიოგრაფია .........................................................................................................................................................30 სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 2 გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები აკრედიტაციის ცენტრი - სსიპ აკრედიტაციის ერთიანი ეროვნული ორგანო - აკრედიტაციის ცენტრი ასოციაცია - საქართველოს ავტომობილების ინსპექტირების ორგანოების ასოციაცია ასოცირების შეთანხმება - ევროკავშირს და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებსა და საქართველოს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმება ასს - ავტოსატრანსპორტო საშუალებები გარემოს დაცვის სამინისტრო - საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო ეკონომიკის სამინისტრო - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო ზდკ - ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები ინფორმაციის ცენტრი - სსიპ - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრი ინფორმაციული სისტემა ინფორმაციული სისტემა - სატრანსპორტო საშუალებების ინსპექტირების მენეჯმენტის მერია - ქ. თბილისის მერია პტი - პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირება საპატრულო პოლიციის სამსახური - შსს-ს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი ტრანსპორტის სამსახური - ქ. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახური შსს - საქართველოს შინაგან საქამეთა სამინისტრო NEAP - გარემოსდაცვითი ღონისძიებების ეროვნული სამოქმედო გეგმა PM - მტვრის მყარი შეწონილი ნაწილაკები WHO - ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 3 შემაჯამებელი მიმოხილვა და რეკომენდაციები მსოფლიოს მასშტაბით, ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა. საქართველოში ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ატმოსფერული ჰაერის მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა, რაც მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე ნეგატიურად აისახება. 2016 წლის საერთაშორისო კვლევის თანახმად (ვაშინგტონის უნივერსიტეტი, აშშ), ჰაერის დაბინძურების გამო სიკვდილიანობის დონით საქართველო მსოფლიოში მე-3 ადგილზეა. იელის უნივერსიტეტის (აშშ) მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგად, ზოგადი დაბინძურების დონის მიხედვით, 2016 წელს საქართველო მსოფლიოს 180 ქვეყნიდან 111-ე ადგილს იკავებს, რაც ცხადყოფს ადამიანის ჯანმრთელობისთვის რამდენად მნიშვნელოვანია აღნიშნული საკითხის შესწავლა. ასევე, როგორც მზარდი ტურისტული პოტენციალის მქონე ქვეყნისთვის, მნიშვნელოვანია ატმოსფერული ჰაერის მაღალი ხარისხის სტანდარტის დაცვა. საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაციების მიერ გამოქვეყნებული არასახარბიელო შედეგები უარყოფითად აისახება ქვეყნის ტურისტულ რეპუტაციაზე. ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ორი ძირითადი წყარო არსებობს: სტაციონარული წყაროებიდან გაფრქვევა (მრეწველობისა და მშენებლობის ობიექტებიდან მავნე ნივთიერებების ემისია) და მოძრავი წყაროებიდან წარმოქმნილი გაფრქვევები (ავტოტრანსპორტის მიერ მავნე ნივთიერებებით ჰაერის დაბინძურება). განსაკუთრებით აღსანიშნავია მეორე წყარო, ვინაიდან: საავტომობილო გაფრქვევები შეადგენს მთლიანი გაფრქვევების 71% 1 -ს და ამავდროულად ქვეყანაში არსებული ასს-ების 37% (შსს-ს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტი) თავმოყრილია თბილისში; ამასთანავე დედაქალაქში, როგორც ტრანზიტულად მოძრავი, ისე მუდმივად მყოფი ასს-ების რიცხვი გაცილებით მეტია, რადგან ქვეყნის მოსახლეობის დიდი ნაწილი საქმიანობას თბილისში ეწევა და მათი საქმიანობაც ძირთადად წარიმართება ავტომობილის ექსპლოატაციით. აუდიტის ყურადღება გამახვილებულია სწორედ დედაქალაქში ასს-ების გამონაბოლქვით გამოწვეულ ჰაერის დაბინძურებაზე. ქვეყანაში არსებული ატმოსფერული ჰაერის დაცვაზე მიმართული ღონისძიებების შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ: › 2016 წელს სავალდებულო პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირება არ აქვს გავლილი დაახლოებით ავტოსატრანსპორტო საშუალებების 76%-ს, რაზეც საპატრულო პოლიციის რეაგირება საკმაოდ დაბალია 2016 წელს დაჯარიმებულია მხოლოდ 13.6%; › აუდიტის პერიოდში ავტოსატრანსპორტო საშუალებების მიერ ტექნიკური ინსპექტირების გაუვლელობაზე, ჯარიმა ფიზიკური პირებისთვის შეადგენდა 10 ლარს, ხოლო იურიდიული პირებისთვის - 100 ლარს, რაც ძალიან მცირე იყო და ვერ უზრუნველყოფდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების გავლის ვალდებულების აღსრულებას. თუმცა ეს გადასახადი 2018 წლის 1 იანვრიდან გაიზარდა 50 ლარამდე ფიზიკური პირებისთვის და 200 ლარამდე - იურიდიული პირებისთვის. › პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების შედეგები სისტემაში ოპერატორის მიერ მექანიკურად, რაც ზრდიდა მონაცემთა არასწორად ასახვის რისკს; › პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების მონიტორინგის ინფორმაციულ სისტემასთან არ ჰქონდა წვდომა საპატრულო პოლიციის სამსახურს, შესაბამისად, არ იყო ინფორმირებული, რომელ ასს-ებს არ აქვთ გავლილი სავალდებულო პტი; › ინფორმაციულ სისტემაში გაერთიანება ინსპექტირების ცენტრებისთვის იყო ნებაყოფლობითი და არ რეგულირდებოდა კანონმდებლობით. აისახებოდა აღსანიშნავია, რომ აუდიტის შედეგები გარკვეულწილად უკვე აისახა მთავრობის დადგენილებაში და 2018 წლის 1 იანვრიდან, ყველა ინსპექტირების ცენტრი უნდა იყოს ჩართული სატრანსპორტო საშუალებების ინსპექტირების მენეჯმენტის ინფორმაციულ სისტემაში, ინსპექტირების შედეგად მიღებული მონაცემები 1 „საქართველოში სატრანსპორტო საშუალებებიდან გარემოს დაბინძურების შემცირების ხელშემწყობი ღონისძიებების შესახებ“ 20132016 წლების სახელმწიფო პროგრამის პროექტი. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 4 ავტომატურად უნდა გადაეცეს ცენტრალურ სერვერს შესაბამისი ფორმატით და დაცული უნდა იყოს ჩარევისგან. აგრეთვე, სისტემაში შეტანილ ინფორმაციაზე ინდივიდუალური წვდომა უნდა გააჩნდეს საპატრულო პოლიციას, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს, აკრედიტაციის ცენტრს და სსიპ - სახმელეთო ტრანსპორტის სააგენტოს. › მუნიციპალური ავტობუსების უმრავლესობა მათი ასაკის, შიდა წვის სისტემის სიძველისა და მისი აღდგენის შეუძლებლობის გამო, ვერ გადის პერიოდულ ტექნიკურ ინსპექტირებას. › 2015 წლის დეკემბერში შემუშავდა „თბილისის მდგრადი ურბანული ტრანსპორტის სტრატეგია“, რომელიც ოფიციალური დოკუმენტის სახით არ დამტკიცებულა. › 03.10.2016 – 03.04.2017 პერიოდში, თბილისში მოძრავი მიკროავტობუსების დაახლოებით 25% არ გამოცხადდა მათთვის სავალდებულო ტექნიკური ინსპექტირების გასავლელად, ხოლო 04.04.2017 – 06.10.2017 პერიოდში - 40%. ამ ავტოსატრანსპორტო საშუალებებზე სახელმწიფოს მხრიდან კონტროლის მექანიზმი სუსტია; › დღეისათვის მოქმედი კანონმდებლობით, ზოგიერთი ჰაერის დამაბინძურებლის გაზომვის (გასაშუალოების) პერიოდულობა შეუსაბამოა საერთაშორისო სტანდარტით დამტკიცებულ ნორმებთან; › NEAP-2-ით (2012-2016) განსაზღვრულ რიგ ღონისძიებებში არის ვადებთან ჩამორჩენები, ასევე არ არის დამტკიცებული 2017-2021 წლების გარემოსდაცვითი ღონისძიებების ეროვნული სამოქმედო გეგმა (NEAP-3). ქვეყანაში არ არის მკაფიოდ გაწერილი გასატარებელი ღონისძიებები, გრძელვადიანი და მოკლევადიანი გეგმები, ასევე აქტივობების შემდგომი შეფასების და კონტროლის მექანიზმები. › ჰაერის ხარისხობრივი მაჩვენებლების ზოგიერთი ინდიკატორი (PM2.5, PM10) ეროვნული კანონმდებლობით საერთოდ არ არის გათვალისწინებული, ხოლო ის მახასიათებლები, რომელთათვისაც ნორმები დადგენილია, არ შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს მათი ზღვრული ოდენობით და გაზომვის მეთოდოლოგიით, რაც მნიშვნელოვნად ართულებს სხვა ქვეყნების მონაცემებთან შედარებას და ხელს უშლის სწორი გადაწყვეტილებების მიღებას და ადამიანის ჯანმრთელობაზე უარყოფითი გავლენის შემცირების ღონისძიებების დაგეგმვას; › ატმოსფერული ჰაერის ზოგიერთი ხარისხობრივი მაჩვენებლის ფაქტობრივი დონე ქალაქის მასშტაბით, აჭარბებს ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციებს. თბილისის 3 წერტილში აღებული ჰაერის სინჯების მიხედვით, წერეთლის გამზირზე დაფიქსირდა ყველა მაჩვენებლის გადაჭარბება. 2017 წელს ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციაზე გადაჭარბების პროცენტული მაჩვენებელი ოზონის (O3) შემთხვევაში შეადგენდა 167%-ს, გოგირდის დიოქსიდი (SO2) - 155%-ს და ნახშირჟანგის (CO) - 122%-ს; › არ არის დანერგილი ჰაერის დაბინძურების სრული და რეალური სურათის დასადგენად მავნე ემისიების პროგნოზირებისა და ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მოდელირების სისტემები; › არ ტარდება ღონისძიებები მოსახლეობის ფართო მასებისთვის ცნობიერების ასამაღლებლად, ატმოსმფერული ჰაერის დაცვის აუცილებლობის და დაბინძურებული ჰაერის ადამიანის ჯანმრთელობაზე მავნე ზეგავლენის შესახებ, რაც განაპირობებს პრევენციული ღონისძიებების ნაკლებობას და საზოგადოების დაბალ აქტიურობას ჰაერის დაცვის კუთხით. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 5 რეკომენდაციები შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს: › ავტოსატრანსპორტო საშუალებების გამონაბოლქვით გამოწვეული ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების დონის შესამცირებლად, დაინერგოს კონტროლის შესაფერისი მექანიზმები, რაც უზრუნველყოფს პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების გაუვლელობაზე ადმინისტრირების დაბალი მაჩვენებლის აღმოფხვრას. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურს: › დედაქალაქში მუნიციპალური ტრანსპორტის მიერ მავნე აირების გამონაბოლქვით ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების დონის შესამცირებლად, მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურმა შეიმუშაოს და დაამტკიცოს ტრანსპორტის განვითარების სტრატეგია, სადაც დეტალურად იქნება გაწერილი მათი ხედვა და ვადებში გაწერილი კონკრეტულად გასატარებელი ღონისძიებები ქალაქში მუნიციპალური ტრანსპორტის განვითარებისა და განახლების მიმართულებით, ასევე ეკოლოგიურად სუფთა ალტერნატიული ტრანსპორტის დანერგვის კუთხით; › გამკაცრდეს მონიტორინგი მიკროავტობუსების ტექნიკურ მდგომარეობასა და მათ მიერ ტექნიკური ინსპექტირების გავლის ვალდებულების შესრულებაზე. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს: › მნიშვნელოვანი გარემოსდაცვითი პრობლემების ინდენტიფიცირებისთვის, მათ დასაძლევად სწორი პრიორიტეტების დასახვისთვის, გარემოსდაცვითი სტრატეგიის დანერგვისა და ასოცირების შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ უზრუნველყოს NEAP-3-ის დამტკიცება და NEAP-2-ით დარჩენილი აქტივობების შესრულების ვადების გაწერა და დასრულება; › მტვრის და სხვა კომპონენტების მიერ ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული დაავადებების პრევენციისთვის, დამტკიცდეს PM-ების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები და უკვე დამტკიცებული ნორმების ზღვრული მოცულობები მოვიდეს თანხვედრაში საერთაშორისოდ აღიარებულ პარამეტრებთან; › ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებაზე მონიტორინგის გაუმჯობესების, მდგომარეობის სწორად შეფასებისა და ანალიზის მიზნით, მიზანშეწონილია განხორციელდეს მოდელირებისა და პროგნოზირების სისტემების ჩამოყალიბება და იმპლემენტაცია; › უწყებაში შემავალი ერთეულების ეფექტიანი მუშაობისა და პრობლემებზე დროული რეაგირებისთვის, ყურადღება გამახვილდეს უწყების შიდა კომუნიკაციის სრულყოფაზე. სსიპ - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრს: › სსიპ - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრმა შეიმუშაოს შესაბამისი ღონისძიებები, რომლებიც ორიენტირებული იქნება საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებაზე ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის, მისი დაბინძურებისაგან დაცვის საშუალებების და ადამიანის ჯანმრთელობაზე ზეგავლენის შესახებ, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს ყველა დაინტერესებული პირის სწორი, სრული და დროული ინფორმირება არსებული მდგომარეობისა და მოსალოდნელი საფრთხეების შესახებ. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 6 1. შესავალი ატმოსფერული ჰაერი ადამიანის სიცოცხლისთვის აუცილებელ ერთ-ერთ ძირითად კომპონენტს წარმოადგენს და მისი დაბინძურება მსოფლიოს უმნიშვნელოვანესი პრობლემაა, რაც განსაკუთრებით მწვავედ დგას დიდ ქალაქებში. საქართველოს კონსტიტუციით, ყველა ადამიანს აქვს უფლება ცხოვრობდეს ჯანმრთელობისთვის უვნებელ გარემოში და დროულად მიიღოს სრული და ობიექტური ინფორმაცია გარემოს მდგომარეობის შესახებ 2 . სახელმწიფოსთვის პრიორიტეტულია ატმოსფერული ჰაერის დაცვა და მასზე მზარდი უარყოფითი გავლენის შემცირების მიზნით, შესაბამისი ღონისძიებების გატარება. ატმოსფერული ჰაერის დაცვის და გაუმჯობესების ვალდებულება ასახულია საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ასოცირების შეთანხმებაშიც, რომლის თანახმად, სახელმწიფო იღებს ვალდებულებას გარემოს დაცვის სფეროში უზრუნველყოს საერთაშორისოდ აღიარებული ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის დაცვის სტანდარტები და შეასრულოს შესაბამისი ევროდირექტივები3. ევროკავშირის სტრატეგია ატმოსფერული ჰაერის დაცვის სფეროში ორიენტირებულია შემდეგ ფაქტორებზე: › ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ნორმების (მინიმალური და საორიენტაციო სტანდარტების) დადგენა; › სტაციონარული და მობილური წყაროებიდან ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების რეგულირება და კონტროლი; › საწვავის ხარისხის გაუმჯობესება; › გარემოსდაცვითი მოთხოვნების ინტეგრირება ტრანსპორტის და ენერგეტიკის სექტორებში; › მოსახლეობის ინფორმირებულობა მონაწილეობის უზრუნველყოფა. და ჰაერის დაბინძურების შემცირების ღონისძიებებში საქართველოში ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ატმოსფერული ჰაერის მდგომარეობა გაუარესებულია. იელის უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგად, ზოგადი დაბინძურების დონის მიხედვით, 2016 წელს საქართველო მსოფლიოს 180 ქვეყნიდან 111-ე ადგილს (იელის უნივერსიტეტი 2016) იკავებს, ხოლო ჰაერის ხარისხით 2014 წელს იმავე უნივერსიტეტის კვლევით, საქართველო იმყოფებოდა 110-ე ადგილზე (იელის უნივერსიტეტი 2014). ატმოსფერული ჰაერი ძირითადად ბინძურდება ასს-ების გამონაბოლქვით, რისი მთავარი მიზეზია მოძველებული და გაუმართავი ასს-ების რაოდენობის ზრდა. აუდიტის მოტივაცია ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ძირითად წყაროებს მიეკუთვნება: › › › › › › ავტოტრანსპორტის გამონაბოლქვი; მრეწველობა (მეტალურგიული კომბინატები, ქიმიური მრეწველობის ობიექტები, ცემენტის ქარხნები, ფეროშენადნობთა ქარხანა და სხვ.); მშენებლობა (ძველი შენობების დემონტაჟი, მშენებლობის ნორმების დაუცველობა, ბადეების გამოყენების უგულებელყოფა); ენერგეტიკული სექტორი (თბოსადგურების მოხმარებისთვის გამოყენებული მყარი და თხევადი საწვავი, ნავთობისა და გაზის მოპოვება და სხვ.); სოფლის მეურნეობა (შხამ-ქიმიკატების მოხმარება); გადამამუშავებელი მრეწველობა (მყარი ნარჩენების გადამუშავება). ზემოაღნიშნული დამაბინძურებლებიდან, ძირითად ურბანულ დამაბინძურებელს წარმოადგენს ავტოტრანსპორტი, რომელიც ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ფორმირებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. ქვემოთ მოცემულ დიაგრამაზე ნაჩვენებია ავტოტრანსპორტით და სტაციონარული წყაროებით (მრეწველობის ობიექტები) გამოწვეული ჰაერის დაბინძურების თანაფარდობა. 2 საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 37. 3 ასოცირების შესახებ შეთანხმება, მუხლი 302. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 7 დიაგრამა №1: საქართველოში ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევები წყაროების მიხედვით 2016 წელს: ავტო 100% სტაციონარი 16% 20% 35% 80% 60% 84% 40% 80% 65% 20% 0% CO NO2 CH წყარო: გარემოს დაცვის სამინისტრო ავტოტრანსპორტის გამონაბოლქვით ჰაერის დაბინძურება კომპლექსური პრობლემაა და გამომდინარეობს მრავალი ფაქტორიდან. შესაბამისად, მისი შემცირებისთვის, პრობლემის გადასაჭრელად რამდენიმე უწყების მიერ კოორდინირებული და შეთანხმებული ღონისძიების გატარებაა აუცილებელი. თბილისში ბოლო წლებში ასს-ბის რაოდენობის და საცობების მკვეთრმა მატებამ აღნიშნულ საკითხს მეტი აქტუალურობა შესძინა. დიაგრამა №2: საქართველოში ასს-ების რაოდენობრივი ზრდა 2013-2016 წლებში 1,200,000 1,000,000 880,226 1,126,470 1,047,722 965,088 800,000 600,000 400,000 200,000 10% 9% 8% 2013 2014 2015 2016 წყარო: (შსს-ს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტი) გარემოს დაცვის სამინისტროს NEAP 2-ის მონაცემებით, ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების უდიდესი წილი სატრანსპორტო სექტორზე მოდის: დამაბინძურებელი ელემენტები % ნახშირჟანგი აზოტის ჟანგეულები გოგირდის დიოქსიდი აქროლადი ორგანული ნაერთები 87% 70% 50% 40% წყარო (საქართველოს გარემოს დაცვის სამინისტრო) შსს-ს ოფიციალური მონაცემებით, საქართველოში არსებული ავტოპარკის დაახლოებით 37% 4 თბილისში რეგისტრირებულ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე ირიცხება, თუმცა დედაქალაქში როგორც ტრანზიტულად მოძრავი, ისე მუდმივად მყოფი ასს-ების რიცხვი გაცილებით მეტია, რადგან ქვეყნის მოსახლეობის დიდი ნაწილი საქმიანობას თბილისში ეწევა და მათი საქმიანობაც ძირთადად წარიმართება ავტომობილის ექსპლოატაციით. ავტოტრანსპორტის მიერ ჰაერის დაბინძურების ზრდაზე გავლენას ახდენს მრავალი ფაქტორი, მათ შორის, ასს-ბის რაოდენობა და ასაკი, ტექნიკური მდგომარეობა, საწვავის ხარისხი, მოძრაობის სტრუქტურა და ორგანიზება, მოსახლეობის ცნობიერების დონე, ინსტიტუციური რეგულირება და სხვ. 4 http://police.ge/files/pdf/statistika%20da%20kvlevebi/2017/autoparki-2016-5.pdf სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 8 ავტოტრანსპორტის გამონაბოლქვი შეიცავს ისეთ მავნე ნივთიერებებს, როგორიცაა, ნახშირბადის, აზოტისა და გოგირდის ჟანგეულები, აქროლადი ორგანული ნაერთები, უმცირესი ზომის მტვრის მყარი შეწონილი ნაწილაკები და სხვა დამაბინძურებლები, რომლებიც უარყოფითად მოქმედებს ადამიანის ჯანმრთელობასა და ეკოსისტემაზე. მეცნიერული კვლევებით დამტკიცებულია, რომ ჰაერის დაბინძურება უამრავი დაავადების ძირითად გამომწვევს წარმოადგენს, რომელთა შემცირების და პრევენციის მიზნით, მნიშვნელოვანია ჰაერის დაბინძურების შემცირების ღონისძიებების განხორციელება. დიაგრამაზე მოყვანილია საქართველოში 2012-2016 წლებში იმ დაავადებათა ზრდის დინამიკა, რომელთა ერთ-ერთი ძირითადი გამომწვევი მიზეზია ჰაერის ხარისხობრივი მაჩვენებლების გაუარესება. დიაგრამა №3: დაავადებათა ინციდენტობის დინამიკა: ენდოკრინული სისხლის მიმოქცევა 30,000 18,932 20,022 16,148 25,000 20,000 რესპირაციული 12,424 11,623 15,000 10,000 5,000 2,971 1,342 4,376 4,438 4,701 5,135 1,489 2,090 2,388 2,286 2013 2014 2015 2016 - 2012 წყარო: (დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრი) ჰაერის დამაბინძურებელ კომპონენტებზე კონტროლი და მათი შემცირებისკენ მიმართული ღონისძიებები აუმჯობესებს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობას. გარკვეული კატეგორიებისთვის ასს-ებისთვის ტექნიკური ინსპექტირება სავალდებულოა, მაგრამ ხასიათდება ხარვეზებით. მაგალითად, დაბალია პტი-ს გაუვლელობაზე არსებული ჯარიმების ოდენობა და მათი ადმინისტრირების დონე. რთული მდგომარეობაა ასევე მუნიციპალური ტრანსპორტის სეგმენტშიც, მიუხედავად ქ. თბილისის მერიის მიერ განხორციელებული აქტივობებისა, ვერ ხერხდება ავტოპარკის მნიშვნელოვანი განახლება მგზავრების ტრანსპორტით გადაადგილების შეფერხების თავიდან არიდების მიზნით, გრძელდება არსებული მოძველებული ავტობუსების გამოყენება. ზემოაღნიშნული პრობლემები ცხადყოფს თემის აქტუალურობასა და პრიორიტეტულობას. პრობლემების სიღრმისეული შესწავლა, მათი გამომწვევი მიზეზების დადგენა და შესაბამისად, გაცემული რეკომენდაციები შესაძლებელს გახდის ჰაერის დაბინძურების დონის შესამცირებლად ეფექტიანი ღონისძიებების შემუშავებას. აუდიტის პრობლემა და კითხვები აუდიტის მიზანია სახელმწიფო უწყებების მიერ ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის გასაუმჯობესებლად და საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოსაყვანად გაწეული საქმიანობის შესწავლა და გაანალიზება, არსებული ნაკლოვანებების გამოვლენა და მდგომარეობის გამოსასწორებლად შესაბამისი რეკომენდაციების გაცემა. პრობლემების გამომწვევი მიზეზების გამოსავლენად და შესაბამისი რეკომენდაციების ჩამოყალიბების მიზნით, აუდიტის შედეგად პასუხი გაეცა შემდეგ კითხვებს: 1. 2. რამდენად სრული და საიმედოა ავტოსატრანსპორტო საშუალებების პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების პროცედურები? რამდენად ასრულებს საქართველო ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმებით აღებულ ვალდებულებებს? სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 9 აუდიტის კრიტერიუმები ძირითად კრიტერიუმად გამოყენებულია საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ასოცირების შეთანხმებით გაწერილი აქტივობები, რაც სავალდებულოა შესასრულებლად, ასევე ევროდირექტივებისა და მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (შემდგომში WHO) სახელმძღვანელოების მითითებების დაცვა სასურველი და მიზანშეწონილია, როგორც ევროკავშირის წევრი, ისე არაწევრი სახელმწიფოებისათვის. მოთხოვნები და მითითებები მიზნად ისახავს ევროპაში აპრობირებული პრაქტიკის გაზიარებას და საერთაშორისოდ აღიარებული ნორმების საყოველთაო დამკვიდრებას, რაც ხელს უწყობს ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესებას. აღნიშნული დირექტივებით და სახელმძღვანელოებით, დადგენილია ჰაერის დაბინძურების და მავნე ნივთიერებების გაფრქვევების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (შემდგომში - ზდკ), რომელთა დაუცველობა საფრთხის შემცველია ადამიანის ჯანმრთელობისთვის. ასოცირების შეთანხმება და ევროდირექტივები მოიცავს ისეთ საკითხებს, როგორიცაა: › › › ახალი ეროვნული სამოქმედო გეგმის მომზადება, რომელიც იქნება ქვეყნის სტრატეგია ძირითადი გარემოსდაცვითი ღონისძიებების სრულყოფისათვის და სავალდებულო იქნება შესასრულებლად; ჰაერის ხარისხის გაზომვის, მონიტორინგისა და შეფასების ნორმების, აგრეთვე, მოდელირების სისტემის დანერგვის ვალდებულებას, რომლებიც იძლევა ქვეყანაში არსებული მდგომარეობის სათანადო ასახვის, მიღებული შედეგების საერთაშორისო მოთხოვნებთან შედარების საშუალებას; ყველა ტიპის ავტოტრანსპორტისათვის პერიოდული ინსპექტირების სავალდებულოდ შემოღებას და ამ პროცესზე სათანადო კონტროლის განხორციელებას. არსებული მდგომარეობის შესწავლისა და ანალიზისას, კრიტერიუმად გამოყენებული იყო სხვა ქვეყნების საუკეთესო გამოცდილების მაგალითები და აღნიშნული სფეროს მარეგულირებელი ეროვნული საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები (კანონები, მთავრობის დადგენილებები და განკარგულებები, ინსტრუქციები, ტექნიკური რეგლამენტები), კერძოდ: › საქართველოს კანონი „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ“; › საქართველოს კანონი „საგზაო მოძრაობის შესახებ“; › საქართველოს მთავრობის განკარგულება 5 „ქ. თბილისის ატმოსფერული ჰაერის დაბიძურების შემცირების ხელშემწყობი ღონისძიებების შესახებ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების თაობაზე“; › საქართველოს მთავრობის დადგენილება 6 ტექნიკური რეგლამენტის „სხვადასხვა კატეგორიის ასსების ტესტირების პერიოდულობის შესახებ“ დამტკიცების თაობაზე; › საქართველოს მთავრობის დადგენილება 7 ტექნიკური რეგლამენტის „ასს-ების მიმართ წაყენებული ტექნიკური მოთხოვნები, რომლებთან შესაბამისობის დადგენის მიზნითაც ტარდება გზისთვის ვარგისობაზე ტესტირება და მისი ჩატარების მეთოდების“ დამტკიცების თაობაზე; › საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ბრძანება 8 გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ და სხვ. აუდიტის მასშტაბი და მეთოდოლოგია საქართველოში რეგისტრირებული ასს-ების 37% თავმოყრილია თბილისში, რის გამოც აუდიტის თემად შეირჩა თბილისის მასშტაბით ავტოტრანსპორტის გამონაბოლქვით გამოწვეული ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შემცირების ღონისძიებები. აუდიტის პერიოდი მოიცავს 2015 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის 1 ოქტომბრამდე დროის მონაკვეთს. საკითხის სიღრმისეულად შესწავლის მიზნით და აუდიტის ძირითად კითხვებზე პასუხის გასაცემად, გამოყენებულია სხვადასხვა აუდიტორული პროცედურები: 5 2017 წლის 12 ივლისის №1457 მთავრობის განკარგულება. 6 2014 წლის 3 იანვრის №37 მთავრობის დადგენილება. 7 2014 წლის 3 იანვრის №30 მთავრობის დადგენილება. 8 მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს ბრძანება №297/ნ. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 10 › ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებაზე, მისი ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოზე გავლენის შესასწავლად მოხდა საერთაშორისო ორგანიზაციების და მარეგულირებელი ორგანოების სახელმძღვანელოების, სტანდარტების, ანგარიშების ანალიზი, აგრეთვე გავეცანით დარგში არსებულ დამოუკიდებელ კვლევებსა და სტატიებს; › ქვეყანაში არსებული ნორმების შედარება ევროდირექტივებით და ასოცირების შეთანხმებით განსაზღვრულ სტანდარტებთან, ასევე პასუხისმგებელი უწყებების შიდა სამუშაო გეგმებთან და სტრატეგიებთან; › მსოფლიოს მოწინავე, ასევე რეგიონის ქვეყნებში აპრობირებული პრაქტიკის გაცნობა და ანალიზი; › გარემოს დაცვისა და პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების სფეროებში სამართლებრივი ბაზისა და მარეგულირებელი ნორმების შესწავლა და ანალიზი. მაგალითად, ატმოსფერული ჰაერის დაცვის სფეროში არსებული საკანონმდებლო აქტები და ტექნიკური ინსპექტირების განმსაზღვრელი ტექნიკური რეგლამენტები; › ტექნიკური ინსპექტირების პროცესებზე დაკვირვება, მუნიციპალური ტრანსპორტის (ავტობუსების) პარკების დათვალიერება და შეკეთების საამქროში პროცესებზე დასწრება; › შესაბამისი კომპეტენციების მიხედვით, გასაუბრებისა და გამოკითხვის ჩატარება; › დაავადებათა კონტროლის ცენტრიდან გამოთხოვილია დაავადებების სტატისტიკა, შეირჩა ისეთი დაავადებები, რომელთა გამომწვევი მიზეზი შესაძლოა იყოს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურება. ჯანდაცვის სამინისტროს მონაცემებზე დაყრდნობით ჩატარდა ანალიზი აღნიშნული დაავადებების მკურნალობაზე სახელმწიფოს მიერ გაწეული ხარჯების შესახებ. › შსს-ს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტიდან და სსიპ - მომსახურების სააგენტოდან, ასევე სტატისტიკის ეროვნული სააგენტოდან და აკრედიტაციის ცენტრიდან, მონაცემთა ანალიზისთვის მოპოვებულია დოკუმენტური და სტატისტიკური ინფორმაცია. აუდიტის ობიექტების პასუხისმგებელ პირებთან აუდიტის ობიექტებს წარმოადგენენ: › საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო; › საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მმართველობით სფეროში შემავალი სსიპ - აკრედიტაციის ერთიანი ეროვნული ორგანო - აკრედიტაციის ცენტრი; › ქ. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახური. აუდიტის შეზღუდვები პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების ცენტრებში 2016 წლის ოქტომბრიდან ამოქმედდა ერთიანი მონიტორინგის სისტემა, სადაც იტვირთება ინსპექტირების შედეგები. 2016 წლის ოქტომბრამდე პერიოდში შეუძლებელია ინსპექტირების შედეგების მონიტორინგის დეტალური ანალიზის განხორციელება. აუდიტის მსვლელობისას შსს-ს მიერ მოწოდებული, შსს-ს ვებგვერდიდან აღებული და საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურიდან მიღებული სტატისტიკური ინფორმაცია ასს-ების რაოდენობის შესახებ, ერთმანეთისგან განსხვავდება, შესაბამისად, შეუძლებელი იყო ზუსტი მონაცემების დადგენა. თბილისში არსებული მიკროავტობუსები წარმოადგენს კერძო კომპანიის საკუთრებას, შესაბამისად, მათზე არ ვრცელდება სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მანდატი, რამაც მნიშვნელოვნად შეაფერხა ინფორმაციის მოპოვება. კერძოდ, აუდიტის ჯგუფმა ვერ მოიპოვა მიკროავტობუსების მიერ პტი-ს გავლის დამადასტურებელი დოკუმენტები. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 11 2. ზოგადი ინფორმაცია საქართველოში ატმოსფერული ჰაერის დაცვის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის განსაზღვრასა და მის განხორციელებას უზრუნველყოფს გარემოს დაცვის სამინისტროს ატმოსფერული ჰაერის დაცვის სამსახური, ხოლო მონიტორინგს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხობრივ მაჩვენებლებზე - სსიპ - გარემოს ეროვნული სააგენტო. გზისთვის ვარგისობაზე ინსპექტირებას ასს-ები გადიან სპეციალურად შექმნილ სერვისცენტრებში, რომლებიც წარმოადგენს კერძო კომპანიებს, თუმცა აღნიშნულ საქმიანობას ახორციელებენ სსიპ აკრედიტაციის ერთიანი ეროვნული ორგანოს - აკრედიტაციის ცენტრის მიერ გაცემული აკრედიტაციის მოწმობების საფუძველზე. გზისთვის ვარგისიანობაზე ინსპექტირების პერიოდულობა და ჩატარების წესები, ასევე ასს-ების მიმართ წაყენებული ტექნიკური მოთხოვნები განსაზღვრულია კანონმდებლობით9. ქ. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახური აკონტროლებს შპს „თბილისის სატრანსპორტო კომპანიას“, რომელიც აერთიანებს თბილისის მასშტაბით მოძრავ ავტობუსებს, მეტროპოლიტენს და საბაგირო ტრანსპორტს. კომპანია შექმნილია თბილისის მეტროპოლიტენის ბაზაზე, 2009 წლიდან მას გადაეცა მუნიციპალური ავტობუსები და მასთან დაკავშირებული უძრავი ქონება - 3 ავტოპარკის სახით. შპს „თბილისის მიკროავტობუსი“ დაარსდა 2011 წელს და ახორციელებს მერიის მიერ გამოცხადებულ კონკურსში გამარჯვებული 4 კომპანიის მართვას - შპს „თბილ ლაინი“, შპს „თბილ ქარი“, შპს „კაპიტალ გრუპი“ და შპს „ფაბლიქ ქარსი“. აღნიშნულმა ოთხმა კომპანიამ თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მგზავრთა გადაყვანის ნებართვა 20 წლის ვადით მოიპოვა. ტრანსპორტის სამსახურის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, დედაქალაქის მასშტაბით სულ 2,024 შიდა საქალაქო მიმოსვლის მიკროავტობუსია, მათგან დაახლოებით 1,700 ერთეული ყოველდღიურ სამარშრუტო მოძრაობაშია ჩართული. მიკროავტობუსების პარკის შემადგენლობასა და მათ ტექნიკურ მდგომარეობაზე ზედამხედველობას კომპეტენციის ფარგლებში, ახორციელებს ქ. თბილისის მერია (შემდგომში - მერია). 9 საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 3 იანვრის №30 და №37 დადგენლებები. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 12 3. აუდიტის მიგნებები 3.1 ავტოსატრანსპორტო საშუალებების ტექნიკური ინსპექტირების სისრულე და საიმედოობა 3.1.1 პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების პროცესის ნაკლოვანებები და მის შედეგებზე კონტროლის სისუსტეები მთავრობის დადგენილებებით დამტკიცებულია რამდენიმე ტექნიკური რეგლამენტი, რომლებიც განსაზღვრავს სხვადასხვა ტიპის ასს-ებისთვის პტი-ს ჩატარების პერიოდულობას და პროცედურებს10. წყარო: (საქართველოს მთავრობის დადგენილება) 10 2014 წლის 3 იანვრის №30 მთავრობის დადგენილება ტექნიკური რეგლამენტის „ასს-ების მიმართ წაყენებული ტექნიკური მოთხოვნები, რომლებთან შესაბამისობის დადგენის მიზნითაც ტარდება გზისთვის ვარგისობაზე ტესტირება და მისი ჩატარების მეთოდების“ დამტკიცების თაობაზე. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 13 აუდიტის პერიოდში ასს-ების მიერ ტექნიკური ინსპექტირების გაუვლელობაზე მოქმედებდა კანონმდებლობით11 გათვალისწინებული ჯარიმა ფიზიკური პირებისთვის 10 ლარის, ხოლო იურიდიული პირებისთვის - 100 ლარის ოდენობით. 2018 წლის 1 იანვრიდან საკანონმდებლო ცვლილებით12, ჯარიმის ოდენობები გაიზარდა 50 ლარამდე ფიზიკური პირებისთვის და 200 ლარამდე - იურიდიული პირებისთვის. ავტოტრანსპორტის გამონაბოლქვით ჰაერის დაბინძურება განპირობებულია მრავალი ფაქტორით. ქვეყანაში წლების მანძილზე არ არსებობდა სატრანსპორტო საშუალებებიდან გარემოს დაბინძურების შესამცირებლად სამოქმედო გეგმა. ამგვარი პროგრამის პროექტი არსებობდა 2013-2016 წლებისთვის, მაგრამ ის არ დამტკიცდა. გამონაბოლქვით გამოწვეული ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ზრდის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზია ასს-ბის, მათ შორის, ძველი და ტექნიკურად გაუმართავი ასს-ბის ზრდა. პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ გამონაბოლქვი აირების ოდენობა და მავნეობა (ტოქსიკურობა, მომწამვლელობა) დიდწილად დამოკიდებულია ასს-ის ძრავისა და სხვა ტექნიკური პარამეტრების გაუმართაობაზე. 10 და მეტი წლოვანების ასს-ბის უმრავლესობა ტექნიკურად გაუმართავია. სავარაუდოდ, ასეთ ასს-ებში ან არ არსებობს, ან მწყობრიდანაა გამოსული კატალიზური გარდამქმნელი (კონვერტერი, ე.წ. „კატალიზატორი“), რომელიც ხელს უწყობს შიდა წვის პროცესის დასრულებას და გამონაბოლქვი აირების ტოქსიკურობის შემცირებას. დიაგრამაზე მითითებულია 2016 წლის მდგომარეობით საქართველოში დარეგისტრირებული ასს-ბის ასაკობრივი შემადგენლობა. დიაგრამა №3.1.1.1: 2016 წელს ავტოპარკის ასაკობრივი შემადგენლობა: 1,126,470 1200000 1000000 800000 518,176 46% 91% 600000 400000 506,912 45% 101,382 9% 200000 0 1-9 წლამდე 10-20 წლამდე 20 წელზე მეტი წყარო: (შსს-ს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტი) საქართველოში თითქმის ყველა ტიპის ასს-თვის სავალდებულო ტექნიკური ინსპექტირება 2004 წლიდან შეჩერებულია შედეგების არაობიექტურობისა და კორუფციის დიდი რისკის გამო. თუმცა ასს-ების გარკვეული კატეგორიებისთვის (3,5ტონაზე მეტი სრული მასის და 8 დასაჯდომ ადგილზე მეტი მძღოლის ადგილის გარდა) კანონმდებლობით სავალდებულოა პტი-ს გავლა, რაც ხორციელდება აკრედიტაციის ცენტრის მიერ აკრედიტებულ კერძო ინსპექტირების ორგანოებში, აკრედიტაციის ცენტრის მხრიდან მონიტორინგის პირობებში. აუდიტის პერიოდში საქართველოს მასშტაბით ფუქნციონირებდა 36 ტექნიკური ინსპექტირების ხაზი, საიდანაც 7 ხაზი (4 ინსპექტირების ცენტრი) მდებარეობს თბილისში. ქვეყნის მასშტაბით არსებული ინსპექტირების ხაზების სრული დატვირთვის შემთხვევაში, შემოწმება შესაძლებელია ჩაუტარდეს ყოველწლიურად 300-320 ათას ასს-ს, ხოლო თბილისის მასშტაბით - 54-58 ათას ასს-ს13. არსებული ინსპექტირების ხაზების ადგილმდებარეობის ნახვა შესაძლებელია ინტერაქტიულ რუკაზე - www.pti.ge. 11 საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, მუხლი 118. 12 საქართველოს 2017 წლის 23 დეკემბრის კანონი №1916 საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში ცვლილებების შეტანის შესახებ. 13 აკრედიტაციის ცენტრის 2016 წლის 28 ნოემბრის NGAC-03/649 წერილი. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 14 ქვემოთ მოყვანილია პტი-ს პროცესის აღწერა და მასთან დაკავშირებული უწყებების ურთიერთკავშირი. გრაფიკი №3.1.1.1: პტი-ს პროცესის აღწერა წყარო: აკრედიტაციის ცენტრი, ასოციაცია, მთავრობის დადგენილება სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 15 ქვემოთ მოყვანილ გრაფიკზე, საპატრულო პოლიციის სამსახურისა და აკრედიტაციის ცენტრის მიერ მოწოდებულ სტატისტიკურ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, ასახულია საქართველოსა და თბილისში არსებული ასს-ების რაოდენობა, მათ შორის, პტი-ს დაქვემდებარებული ასს-ები, ასევე ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რამდენმა გაიარა კანონით სავალდებულო პტი და რამდენია დაჯარიმებული პტი-ს გაუვლელობაზე. გრაფიკი №3.1.1.2: 2017 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით დარეგისტრირებული ასს-ების რაოდენობის, მათ შორის, პტი-ს დაქვემდებარებული და გავლილი, ასევე გაუვლელობაზე 2016 წელს გამოწერილი ჯარიმების შესახებ ინფორმაცია: წყარო: აკრედიტაციის ცენტრი, შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი 2016 წელს სავალდებულო პტი არ აქვს გავლილი დაახლოებით 76%-ს, რაზეც საპატრულო პოლიციის რეაგირება საკმაოდ დაბალია: 2016 წელს დაჯარიმებულია მხოლოდ 13.6%. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 16 დიაგრამა №3.1.1.2: ასს-ების მიერ პტი-ს გავლისა და დაჯარიმების დინამიკა დაჯარიმებული 2016 2015 2014 2013 18,374 21,531 20,277 22,199 არ გაუვლია შემოწმება ეკუთვნის შემოწმება 135,017 130,909 129,089 127,382 177,494 176,995 171,149 163,186 წყარო: აკრედიტაციის ცენტრი, შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი აუდიტის პერიოდში სფეროს შესწავლით ასევე გამოვლინდა შემდეგი: › ინფორმაციულ სისტემაში გაერთიანება ინსპექტირების ცენტრებისთვის იყო ნებაყოფლობითი და არ რეგულირდებოდა კანონმდებლობით; › პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების შედეგების ასახვა სისტემაში ხდებოდა ოპერატორის მიერ მექანიკურად, რაც ზრდიდა მონაცემთა არასწორად ასახვის რისკს; › პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების მონიტორინგის ინფორმაციულ სისტემასთან არ ჰქონდა წვდომა საპატრულო პოლიციის სამსახურს, შესაბამისად, არ იყო ინფორმირებული, რომელ ასს-ებს არ აქვთ გავლილი სავალდებულო პტი. 2018 წლის 1 იანვრიდან მთავრობის დადგენილებებით14, ყველა ინსპექტირების ცენტრი უნდა იყოს ჩართული სატრანსპორტო საშუალებების ინსპექტირების მენეჯმენტის ინფორმაციულ სისტემაში, ინსპექტირების შედეგად მიღებული მონაცემები ავტომატურად უნდა გადაეცეს ცენტრალურ სერვერს შესაბამისი ფორმატით და დაცული იყოს ჩარევისგან. აგრეთვე, სისტემაში შეტანილ ინფორმაციაზე ინდივიდუალური წვდომა უნდა გააჩნდეს საპატრულო პოლიციას, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს, აკრედიტაციის ცენტრს და სსიპ - სახმელეთო ტრანსპორტის სააგენტოს. შსს-ს არასათანადო ადმინისტრირების გამო, მცირეა იმ ასს-ების რაოდენობა, რომლებიც მიმართავენ ცენტრებს სავალდებულო ინსპექტირების გასავლელად. შედეგად, მაღალია რისკი იმისა, რომ ქალაქში მოძრავი ასს-ების ტექნიკური მდგომარეობა არ შეესაბამება სტანდარტის მოთხოვნებს, მათ შორის, მავნე აირების გამონაბოლქვის კუთხით, რაც ზრდის ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების დონეს და ქმნის საფრთხეს ადამიანის ჯანმრთელობისათვის. აღსანიშნავია, რომ ძრავის შიდა წვის (გამონაბოლქვის) გაუმართავი სისტემის მწყობრში მოსაყვანად გასაწევი ხარჯი მნიშვნელოვნად აღემატება არსებული ჯარიმების ოდენობას. შესაბამისად, მაღალია რისკი ფიზიკურმა და იურიდიულმა პირებმა თავიდან აირიდონ პტი-ს პროცედურები, განსაკუთრებით, აღნიშნული საკითხის მიმართ საპატრულო პოლიციის დაბალი აქტივობის ფონზე. ავტოსატრანსპორტო საშუალებების გამონაბოლქვით გამოწვეული ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების დონის შესამცირებლად, დაინერგოს კონტროლის შესაფერისი მექანიზმები, რაც უზრუნველყოფს პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების გაუვლელობაზე ადმინისტრირების დაბალი მაჩვენებლის აღმოფხვრას. 14 საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 12 იანვრის №510 დადგენილება „ავტოსატრანსპორტო საშუალებებისა და მათი მისაბმელების პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების შესახებ“ ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე და №511 დადგენილება ტექნიკური რეგლამენტის – „ავტოსატრანსპორტო საშუალების პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების ცენტრების შენობა-ნაგებობების, აღჭურვილობისა და პერსონალის ტექნიკური კვალიფიკაციის მიმართ მოთხოვნების“ დამტკიცების თაობაზე. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 17 3.1.2 ქ. თბილისში მოძრავი ტექნიკურად გაუმართავი მუნიციპალური ავტობუსები და მიკროავტობუსები მთავრობის დადგენილებით 15 დამტკიცებული ტექნიკური რეგლამენტის შესაბამისად, ავტობუსებისთვის და მიკროავტობუსებისთვის პტი-ს გავლა სავალდებულოა წელიწადში 2-ჯერ, გარდა იმ ასს-ებისა, რომელთა ასაკი არ აღემატება 1 (ერთი) წელს. მთავრობის განკარგულებით 16 ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მოეთხოვება საზოგადოებრივი ტრანსპორტის სრულყოფა, მოდერნიზება და ეკოლოგიურად უფრო სუფთა ტექნოლოგიებზე გადასვლა, აგრეთვე ავტობუსების პარკის განახლება. 2016 წლამდე ქალაქში მოძრაობდა მხოლოდ მოძველებული ავტობუსები, რაც ქალაქის მზარდ მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებდა და ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების კუთხით არსებულ სავალალო მდგომარეობას კიდევ უფრო ამწვავებდა. 2016 - 2017 წლებში მერიამ ევროკავშირის გრანტით და EBRD-ის კრედიტით შეიძინა თხევად გაზზე მომუშავე ეკოლოგიურად სუფთა 143 ერთეული ავტობუსი (MAN), რამაც ატმოსფერული ჰაერის გაუმჯობესებაში დადებითი წვლილი შეიტანა, თუმცა ქალაქის მასშტაბებისა და სატრანსპორტო ნაკადების გათვალისწინებით, ეს არასაკმარისია. ახალი ავტობუსების შემოყვანასთან ერთად ძველი ავტობუსები დარჩა ექსპლოატაციაში. თბილისის რელიეფისა და ქუჩების სივიწროვის გათვალისწინებით, ახალი ავტობუსების გამოყენება მათი დიდი გაბარიტებიდან გამომდინარე, შეუძლებელია ქალაქის დიდ ნაწილში, შესაბამისად, ასეთ მარშრუტებზე მგზავრთა გადაყვანის ერთადერთი საშუალებაა მიკროავტობუსები და შედარებით მცირე ზომის ავტობუსები (BOGDAN), რომლებიც ვერ გადიან ტექნიკურ ინსპექტირებას. ავტობუსების საშუალო ასაკი 12 წელზე მეტია, საგზაო ინფრასტრუქტურისა და მომსახურების ნაკლებობამ განაპირობა მათი მდგომარეობის გაუარესება. მგზავრთა გადაადგილების შეფერხების თავიდან აცილების მიზნით, გამონაბოლქვის სისტემის გაუმართაობის მიუხედავად, სატრანსპორტო კომპანია ავტობუსებს მაინც უშვებს ხაზზე. ქვემოთ მითითებულ დიაგრამაზე მოცემულია ინფორმაცია 2017 წელს მუნიციპალური ავტობუსების მიერ პტი-ს გაუვლელობის შესახებ, ავტობუსების გამოშვების წლების მითითებით. დიაგრამა №3.1.2.1 : ქ. თბილისში არსებული ავტობუსების პტი-ის შედეგები (2017 წელი) გაიარა 400 ვერ გაიარა არ ეკუთვნის (სულ 816 ასს) 300 312 200 100 - 5 1997 13 73 2005 15 143 147 6 51 72 71 2006 2007 2008 ასს-ების გამოშვების წლები 2016 2017 51 წყარო: ქ.თბილისის მერიის ტრანსპორტის სამსახური 2017 წელს თბილისში არსებული 816 ავტობუსიდან 143 ერთეულს არ ეკუთვნის პტი, ხოლო დანარჩენი 673 ავტობუსიდან, 456 ერთეულმა (68%) ვერ გაიარა პტი. 2016-2017 წლებში დედაქალაქის მასშტაბით განხორციელდა რიგი ღონისძიებები, რომლებიც მიმართული იყო ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შემცირებისკენ, მაგალითად, ჩაირთო ერთი საბაგირო ხაზი, ხოლო მეორეზე მიმდინარეობს სარეაბილიტაციო სამუშაოები, მოეწყო სატრანსპორტო დერეფნები („ბას ლაინები“) და 15 2014 წლის 3 იანვრის №37 მთავრობის დადგენილება ტექნიკური რეგლამენტის „სხვადასხვა კატეგორიის ასს-ების ტესტირების პერიოდულობის“ დამტკიცების თაობაზე. 16 2017 წლის 12 ივლისის საქართველოს მთავრობის №1457 განკარგულება. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 18 ველობილიკები, ექსპლოატაციაში შევიდა მეტროს ახალი სადგური - „სახელმწიფო უნივერსიტეტი“. კვლავ პრობლემატურია საცობების დიდი რაოდენობა და სატრანსპორტო ნაკადების ოპტიმიზაციის საკითხი. 2016 წელს, ასს-ებიდან გაფრქვევების მოცულობების შემცირების მიზნით, განხორციელდა რამდენიმე საკანონმდებლო ცვლილება, რომელმაც ხელი უნდა შეუწყოს ნაკლებად დამაბინძურებელი ასს-ების იმპორტს, საქართველოში ელექტრომობილების იმპორტი გათავისუფლებულია აქციზის 17 და იმპორტის 18 გადასახადებისაგან. ჰიბრიდული ასს-ებისთვის (6 წელზე ნაკლები ასაკის) აქციზის გადასახადი 2016 წელს 60%ით შემცირდა. 2017 წლის იანვრიდან, თითქმის ყველა სახის ასს-ზე აქციზის გადასახადი გაიზარდა, მაგალითად, 10 წლის ასაკის ასს-ებისთვის აღნიშნული გადასახადი გაორმაგდა, ხოლო 14 წელზე მეტი ასაკის ასს-ებისთვის თითქმის გასამმაგდა. 2018 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საქართველოს მასშტაბით ფუნქციონირებს ელექტრომობილების დასამუხტი 36 სადგური, სადაც ელექტრომობილების დამუხტვა უფასოა 2018 წლის 31 დეკემბრამდე. გარდა ამისა, ელექტრომობილებისთვის ქ.თბილისის საკრებულოს გადაწყვეტილებით19, ქალაქში პარკირება უფასოა. მოპოვებული ინფორმაციით, ავტობუსების უმეტესი ნაწილი გაუმართავია და ისინი ვერ გადიან პტი-ს არსებული სტანდარტის შესაბამისად, რაც გამოწვეულია გამონაბოლქვის სისტემის გაუმართაობით20. ასეთი ავტობუსების ექსპლოატაცია საქართველოს კანონმდებლობით დაუშვებელია 21 . „მუნიციპალური განვითარების ფონდის“ დაკვეთით და „აზიის განვითარების ბანკის“ დაფინანსებით, 2015 წლის დეკემბერში შემუშავდა „თბილისის მდგრადი ურბანული ტრანსპორტის სტრატეგია“, რომელიც ოფიციალური დოკუმენტის სახით დამტკიცებული არ არის. მიუხედავად ამისა, სატრანსპორტო სამსახური ხელმძღვანელობს აღნიშნული სტრატეგიით, რის შედეგად ქალაქის მასშტაბით განხორციელებულია რიგი ღონისძიებები, მაგალითად, ახალი ავტობუსების შემოყვანა, ავტობუსის მოძრაობის ზოლების დამატება და სხვ., თუმცა აღნიშნულ სტრატეგიაში არ არის მკაფიოდ გაწერილი მცირე ზომის ავტობუსების შემოსაყვანად აუცილებელი ღონისძიებები. დიაგრამა №3.1.2.2: აკრედიტაციის ცენტრიდან მიღებული ინფორმაცია 03.10.2016–03.04.2017 და 04.04.2017 – 06.10.2017 პერიოდებში ინსპექტირების ცენტრებში მიკროავტობუსების გამოცხადების შესახებ 7 წყარო: აკრედიტაციის ცენტრისგან მიღებული მონაცემები 17 საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, 194-ე მუხლი, მე-5 პუნქტის „ლ“ ქვეპუნქტი. 18 საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, 199-ე მუხლის „ჟ“ პუნქტი. 19 ქ. თბილისის საკრებულოს მუნიციპალიტეტის 2016 წლის 27 დეკემბრის დადგენილება №33/99 „ქ. თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში სატრანსპორტო საშუალებების პარკირების რეგულირების წესისა და პარკირების საფასურის დადგენის შესახებ“. 20 ტრანსპორტის სამსახურის 2017 წლის 29 სექტემბრის №7491/01 წერილი. 21 საქართველსო კანონი „საგზაო მოძრაობის შესახებ“, მუხლი 18, პუნქტი 1. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 19 ტრანსპორტის სამსახურიდან მიღებული ინფორმაციით 22 , ადგილობრივი მიმოსვლის მიკროავტობუსების მფლობელი ოთხივე კომპანია განმარტავს, რომ ყველა მიკროავტობუსმა 03.10.2016 – 03.04.2017 პერიოდში გაიარა პტი კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად, თუმცა ამის დამადასტურებელი საბუთები არ იქნა წარმოდგენილი. 04.04.2017 – 06.10.2017 პერიოდში ინსპექტირებაზე მისული მიკროავტობუსებიდან, თავდაპირველად 68 ერთეულმა ვერ გაიარა ინსპექტირება, ხოლო ასს-ების შეკეთების შემდეგ განმეორებითი ინსპექტირება დადებითი შედეგით დაასრულა 61 მიკროავტობუსმა. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ 68 უარყოფითად დასრულებული ინსპექტირებიდან, 65 შემთხვევა ფიქსირდება ერთ ცენტრში, რისი მიზეზის დადგენაც მიღებული განმარტების თანახმად, შეუძლებელია. ქვემოთ მოცემულ დიაგრამაზე ნაჩვენებია უარყოფითად და დადებითად დასრულებული ინსპექტირების შედეგები ცენტრების მიხედვით. დიაგრამა №3.1.2.3: 04.04.2017 – 06.10.2017 პერიოდში მიკროავტობუსების ინსპექტირების შედეგები 23 ინსპექტირების ცენტრების მიხედვით 429 500 328 325 400 300 200 100 19 0 75 65 2 0 1 0 ტ.ც. 1 ტ.ც. 2 ტ.ც. 3 დადებითი ტ.ც. 4 ტ.ც. 5 უარყოფითი წყარო: აკრედიტაციის ცენტრისგან მიღებული მონაცემები აღსანიშნავია, რომ ტრანსპორტის სამსახურის მიერ წარმოდგენილი და აკრედიტაციის ცენტრიდან მოპოვებული ინფორმაცია მიკროავტობუსების მიერ პტი-ს გავლის შესახებ არ შეესაბამება ერთმანეთს, კერძოდ, ტრანსპორტის სამსახურის ინფორმაციით24, ყველა მიკროავტობუსს აქვს გავლილი პტი კანონმდებლობის შესაბამისად, რაც არ დასტურდება აკრედიტაციის ცენტრის მონაცემებით. სატრანსპორტო სამსახურს არ გააჩნია კონტროლის მექანიზმი მიკროავტობუსების ინსპექტირების შედეგებზე. ქ. თბილისის მერიიდან მიღებული 25 განმარტებით, ავტობუსების მიერ პტი-ს გაუვლელობა გამოწვეულია მხოლოდ გამონაბოლქვი სისტემის გაუმართაობით. ავტობუსების უმრავლესობა მოძველებულია, მათი ძრავის შიდა წვის სისტემა აღდგენას არ ექვემდებარება, ხოლო შეცვლა დიდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, შესაბამისად, ისინი არ აკმაყოფილებენ საკანონმდებლო ნორმებს ეკოლოგიური კუთხით. საგულისხმოა, რომ ახალი, ეკოლოგიურად გაცილებით სუფთა მუნიციპალური ტრანსპორტის არსებობის შემთხვევაში, მნიშვნელოვნად შემცირდება ჰაერში მავნე ნივთიერებების არსებობა, რაც მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე პირდაპირ აისახება და ხელს შეუწყობს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული დაავადებების მკურნალობისთვის ასეული მილიონობით ლარის ოდენობის ხარჯის დაზოგვას. 22 ქ. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურის №7491/01 წერილი, 29.09.2017. 23 მოწოდებულ ბაზაში, ტექნიკური ხარვეზის გამო, არ იდენტიფიცირდება 10 ასს-ის ინსპექტირების ადგილი, რაც მთლიან ერთობლიობაში არაარსებით რაოდენობას წარმოადგენს, თუმცა ყველა მათგანი გზისთვის ვარგისად არის მიჩნეული. 24 ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურის 2017 წლის 27 სექტემბრის წერილი №16-01172703478. 25 ტრანსპორტის სამსახურის 2017 წლის 29 სექტემბრის №7491/01 წერილი. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 20 მიკროავტობუსების ნაწილის გამოუცხადებლობა ინსპექტირების ცენტრებში გამოწვეულია როგორც მერიის მხრიდან კონტროლის მექანიზმების არარსებობით, ასევე დარღვევებზე საპატრულო პოლიციის რეაგირების დაბალი მაჩვენებლით. დედაქალაქში მუნიციპალური ტრანსპორტის მიერ მავნე აირების გამონაბოლქვით ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების დონის შესამცირებლად, ქ. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურმა შეიმუშაოს და დაამტკიცოს ტრანსპორტის განვითარების სტრატეგია, სადაც დეტალურად იქნება გაწერილი მათი ხედვა და ვადებში გაწერილი კონკრეტულად გასატარებელი ღონისძიებები ქალაქში მუნიციპალური ტრანსპორტის განვითარებისა და განახლების მიმართულებით, ასევე ეკოლოგიურად სუფთა ალტერნატიული ტრანსპორტის დანერგვის კუთხით; გამკაცრდეს მონიტორინგი მიკროავტობუსების ტექნიკურ მდგომარეობასა და მათ მიერ ტექნიკური ინსპექტირების გავლის ვალდებულების შესრულებაზე. 3.2. საქართველოს კანონმდებლობის შეუსაბამობა ევრორეგულაციებთან 3.2.1 ატმოსფერული ჰაერის ხარისხობრივი ნორმების შეუსაბამობა ევროსტანდარტებთან ატმოსფერული ჰაერის დაცვის საკითხები რეგულირდება „გარემოს დაცვის შესახებ“ და „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონების და მათი მოთხოვნებიდან გამომდინარე კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების საფუძველზე. 2014 წელს, ევროკავშირთან გაფორმებული ასოცირების შეთანხმებით, საქართველომ აიღო ვალდებულება NEAP-3-ის მომზადებასა და ძირითადი გარემოსდაცვითი სტრატეგიების განსაზღვრაზე, ასევე გარემოსდაცვით სფეროში არსებული კანონმდებლობის სტანდარტებთან ჰარმონიზაციაზე: › ასოცირების შეთანხმებით გათვალისწინებულია „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ“ კანონში ცვლილებების განხორციელება, აგრეთვე „გარემოზე ზემოქმედების შეფასების შესახებ“ კანონის მიღება; › ჰაერის ხარისხის თანამედროვე სტანდარტების შემუშავება და ზღვრულად დასაშვები ნორმების საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოყვანა. 2017 წლის 1 ივნისს მიღებულია ასოცირების შეთანხმებით მოთხოვნილი კანონი - გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსი, რომელიც ძალაში შევიდა 2018 წლის 1 იანვრიდან. კოდექსი იძლევა გარემოსდაცვითი სტრატეგიული შეფასებების განხორციელების, გარემოზე ტრანსსასაზღვრო ზემოქმედების შეფასების და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობის საშუალებას, ასევე ხელი უნდა შეუწყოს გარემოს დაბინძურების დონის რეალისტურ შეფასებას. კოდექსი არეგულირებს ისეთ საკითხებს, რომელთა განხორციელება მნიშვნელოვან ზემოქმედებას ახდენს გარემოზე, ადამიანის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობაზე. რაც შეეხება „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ“ კანონს, უნდა შესულიყო ცვლილებები გაფრქვევების ზღვრული ოდენობების დამტკიცებისა და საუკეთესო ხელმისაწვდომი ტექნოლოგიების დანერგვის შესახებ. ჰაერის ხარისხის ეროვნული ნორმების ჰარმონიზაცია ევროგაერთიანების მოთხოვნებთან მოქმედი საკანონმდებლო აქტის26 განახლებით არ განხორციელდა. ამიტომ გარემოს დაცვის სამინისტროს მიერ მომზადდა კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის პროექტი - ტექნიკური რეგლამენტის სახით, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად დაგეგმილია PM10 და PM2,5 ნაწილაკების27 ზღვრულად დასაშვები ნორმების დაწესება. ატმოსფერული ჰაერის დაცვასთან მიმართებაში ასოცირების შეთანხმებით გათვალისწინებული ზოგიერთი მოთხოვნა ჯერ არ შესრულებულა, მაგალითად:  26 27 მტვრის მყარი შეწონილი ნაწილაკებით (PM) დაბინძურების ზღვრული ნორმები არ არის დადგენილი ეროვნული კანონმდებლობით; საქართველოს კანონი „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ“. მტვრის უმცირესი მყარი შეწონილი ნაწილაკები. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 21     გოგირდის, აზოტის, ნახშირბადის ჟანგეულები, პოლიციკლური არომატული ნახშირწყალბადების, კადმიუმის, ნიკელის და სხვა ნივთიერებების დასაშვები ნორმები არ შეესაბამება სტანდარტებს28; ევროდირექტივით 29 მოთხოვნილი დიზელის ხარისხის ნორმები არ არის მოყვანილი შესაბამისობაში საერთაშორისო სტანდარტებთან; არ არის დანერგილი მავნე ემისიების პროგნოზირებისა და მონიტორინგის მოდელირების სისტემები; ევროკავშირის დახმარებით გარემოს დაცვის სამინისტროში მომზადდა ასოცირების შეთანხმებიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულების სამოქმედო გეგმა 30 , რომელიც არ არის დამტკიცებული საკანონმდებლო დონეზე, თუმცა წარმოადგენს გარემოს სამინისტროს შიდა სტრატეგიას. ამ სამოქმედო გეგმის მიხედვით, უწყებას განსაზღვრულ ვადებში უნდა განეხორციელებინა მოსამზადებელი სამუშაოები საერთაშორისო ვალდებულებების დროულად შესასრულებლად. აღნიშნულ გეგმაში გაწერილი ღონისძიებების შესრულება მიმდინარეობს ვადების გადაცილებით (იხ. დანართი №1). დიაგრამა №3.2.1.1: ევრომოთხოვნების და საქართველოს კანონმდებლობის ურთიერთკავშირი ევროპარლამენტის 15.12.2004 დირექტივა ატმოსფერულ ჰაერში დარიშხანის, კადმიუმის, ვერცხლისწყლის, ნიკელისა და პოლიციკლური არომატული ნახშირწყალბადების შემცირების შესახებ 2004/107/EC 2008/50/EC ევროპარლამენტის 21.05.2008 დირექტივა ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის და ევროპაში უფრო სუფთა ჰაერის შესახებ სხვა დირექტივები ასოცირების შეთანხმება NEAP 3 (2017 – 2021) არ არის დამტკიცებული; გაწერილია სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა (იხ. დანართი №1) გარემოს დაცვის მდგომარეობის გაუმჯობესებაზე. ნორმატიული აქტი (კანონი) ჰაერის ხარისხობრივი ნორმების შესახებ არ არის დამტკიცებული; დამაბინძურებლების ზღვრულად დასაშვები ნორმები (PM) შეუსაბამოა მოყვანილი ევროპის ნორმებთან. თბილისში ჰაერის დაბინძურების შემცირების პროგრამა (2017 – 2020) დამტკიცდა 12.07.2017; გაწერილია ღონისძიებები ჰაერის დაბინძურების შესამცირებლად პასუხისმგებელი უწყებების მითითებით. გარემოს დაცვის სამინისტროს მიერ 2012-2016 წლებისთვის მომზადდა NEAP-2, სადაც ყველა გარემოსდაცვით საკითხთან ერთად გაწერილია ატმოსფერული ჰაერის დაცვის ღონისძიებები, თუმცა მისი ყველა კომპონენტი არ შესრულებულა. ცხრილში №3.2.1.1 მოცემულია ინფორმაცია NEAP-2-ის მიხედვით 2016 წლამდე ატმოსფერული ჰაერის კუთხით დაგეგმილი და განხორციელებული ღონისძიებების შესახებ. 2016 წლიდან უნდა ამოქმედებულიყო ახალი ეტაპის მესამე სამოქმედო გეგმა (NEAP-3), რომელიც არ დამტკიცდა. 28 ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2004 წლის 15 დეკემბრის დირექტივა 2004/107/EC და 2008 წლის 21 მაისის დირექტივა 2008/50/E. 29 1998 წლის 13 ოქტომბრის დირექტივა 1998/70/EC ბენზინის და დიზელის საწვავის ხარისხის შესახებ. 30 „ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მართვის სფეროში საქართველო-ევროკავშირის ასოცირების შესახებ შეთანხმებიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულების ეროვნული სამოქმედო გეგმა“. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 22 ცხრილი №3.2.1.1: NEAP-2-ით დაგეგმილი და განხორციელებული ღონისძიებები ატმოსფერული ჰაერის გაუმჯობესების კუთხით (სამრეწველო გაფრქვევების გარდა): განხორციელების პერიოდი ღონისძიებები შედეგი ჰაერის ხარისხის მზომი ავტომატური სადგურების შეძენა და ამოქმედება. 2012-2016 შესრულებულია - 1 სადგური (ვაშლიჯვარში) ამოქმედდა 2013 წლიდან, 3 სადგური ამოქმედდა 2016 წლის სექტემბრიდან. ჰაერის ხარისხის მოდელირების კომპიუტერული პროგრამის შეძენა და დანერგვა. 2012-2013 არ შესრულებულა. საზოგადოებისთვის ჰაერის ხარისხის შესახებ დროული და იოლად ხელმისაწვდომი ინფორმაციის უზრუნველყოფა ინტერნეტპორტალის საშუალებით. 2012-2016 შესრულებულია - გარემოს ეროვნული სააგენტოს საიტზე ქვეყნდება ინფორმაცია ჰაერის ხარისხობრივ მდგომარეობაზე. სატრანსპორტო ნაკადების მართვის ოპტიმიზაცია და საცობების შემცირება თბილისში. 2012-2016 ნაწილობრივ შესრულებულია ღონისძიებების მცირე ნაწილი. 2012-2016 ნაწილობრივ შესრულებულია - შემოყვანილია 143 ერთეული ეკოლოგიურად სუფთა ავტობუსი, რეაბილიტირებულია საბაგიროს ერთი ხაზი და გახსნილია მეტროს ახალი სადგური „სახელმწიფო უნივერსიტეტი“. საზოგადოებრივი ტრანსპორტის განვითარებაგანახლება (ნაკლებად დამაბინძურებელი ტრანსპორტის შემოყვანა, როგორიცაა ელექტროტრანსპორტი და სხვ.) - ჩატარდა ატმოსფერულ ჰაერში ადამიანის ჯანმრთელობისა და გარემოსათვის საშიში რაოდენობით მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციის თავიდან აცილების მიზნით, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ბრძანებით 31 მტკიცდება ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ნორმები - ჰაერში მავნე ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ). ჯანმრთელობის დაცვის მიზნებიდან გამომდინარე, კანონმდებლობით დადგენილია ჰაერის ხარისხის ზღვრულად დასაშვები ნორმები რიგი დამაბინძურებელი ნივთიერებებისათვის. ეს ნორმები მტკიცდება დროის გარკვეული გასაშუალებული პერიოდისათვის. ქვემოთ მოყვანილია საქართველოს კანონმდებლობითა და ევროკავშირის მოთხოვნებით განსაზღვრული ჰაერის დამაბინძურებლების ზღვრულად დასაშვები ნორმების და გაზომვების პერიოდულობის შედარება. ცხრილი №3.2.1.2: ატმოსფერული ჰაერის მთავარი დამაბინძურებლების ზღვრულად დასაშვები ნორმები მგ/მ3 პერიოდი აზოტის დიოქსიდი NO2 გოგირდის დიოქსიდი SO2 ნახშირჟანგი CO ოზონი O3 მყარი ნაწილაკები PM2.5 მყარი ნაწილაკები PM10 1 წელი 24 საათი 1 საათი 24 საათი 1 საათი 24 საათი 8 საათი 24 საათი 1 საათი 1 წელი 1 წელი 24 საათი კანონი EURO 0.04 0.04 0.05 0.2 0.125 0.35 3 10 0.03 არ არის არ არის არ არის 0.18 0.025 0.04 0.05 წყარო: (ევროპარლამენტი და ევროპის საბჭო); (საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის №297/ნ 2001 წლის 16 აგვისტოს ბრძანება „გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ“ და მისი დამატება მინისტრის 2003 წლის 24 თებერვალის ბრძანება №38/ნ) 31 ბრძანება №297/ნ 2001 წლის 16 აგვისტო. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 23 როგორც ცხრილიდან ჩანს, საქართველოში მოქმედი ნორმები არ შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტით დადგენილ ზდკ-ს. გარდა ამისა, განსხვავებულია გაზომვების გასაშუალოების პერიოდები, ხოლო უმცირესი ზომის მყარი ნაწილაკებისთვის (PM) ნორმები დადგენილი საერთოდ არ არის. მტვერი ადამიანის ჯანმრთელობისთვის ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო დამაბინძურებელია, მისი ქიმიური შემადგენლობიდან გამომდინარე. შეწონილ მყარ ნაწილაკებს შორის ყველაზე საშიშია PM2.5, რომელიც იწვევს მძიმე დაავადებებს. ცხრილი №3.2.1.3: ინფორმაცია მავნე ნივთიერებებით გამოწვეული დაავადებების შესახებ ასთმა, ბრონქებისა და ფილტვების დაავადებები NO2 SO2 CO ინტოქსიკაცია O3 სასუნთქი გზების დაავადებები, თვალების წვა, ხველება PM2.5 PM10 რესპირატორული სისტემების დაავადება, ხველება, ლორწოვანი გარსის გაღიზიანება ასთმა, თავბრუსხვევა, სისხლმბადი ორგანოების დააავადებები (ლიმფომა, ლეიკემია), ფილტვების კიბო კარდიოვასკულარული და ფილტვების ობსტრუქციული ქრონიკული დაავადებები, ფილტვების კიბო ზემოაღნიშნული დამაბინძურებლებით გამოწვეული დაავადებების მკურნალობაზე, დაავადებათა კონტროლის ცენტრიდან მიღებული სტატისტიკური ინფორმაციის თანახმად, 2016 წელს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გაწეულია 120,050,566 ლარის ხარჯი, საიდანაც სახსრების დაახლოებით 60% გადარიცხულია თბილისში არსებულ კლინიკებზე. გასათვალისწინებელია, რომ რეგიონების მოსახლეობის ნაწილი სამკურნალოდ დედაქალაქის საავამდყოფოებს მიმართავს, რაც ამცირებს რეგიონებში კლინიკებში მიმართვიანობის პროცენტს. სფეროს შესწავლით გამოვლინდა შემდეგი: › საქართველოში არ არის დამტკიცებული გარემოს დაცვის მოქმედებათა მესამე ეროვნული პროგრამა NEAP-3; › დღეისათვის მოქმედი კანონმდებლობით, ზოგიერთი ჰაერის დამაბინძურებლის გაზომვის (გასაშუალოების) პერიოდულობა შეუსაბამოა საერთაშორისო სტანდარტით დამტკიცებულ ნორმებთან; › ქვეყანაში ატმოსფერულ ჰაერში უმცირესი ზომის მყარი ნაწილაკების (PM) ზღვრული ნორმები ეროვნული კანონმდებლობით საერთოდ არ არის განსაზღვრული; › ჰაერის ისეთი ძირითადი დამაბინძურებელი ნივთიერებებისათვის, როგორიცაა SO2, NO2, ბენზოლი, CO, დარიშხანი, კადმიუმი, ვერცხლისწყალი, ნიკელი და პოლიციკლური არომატული ნახშირწყალბადები, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი ზღვრული მნიშვნელობები არ შეესაბამება ევროკავშირის სტანდარტებს32. NEAP-3-ის დამტკიცების გაჭიანურება გამოწვეულია NEAP-2-ით გათვალისწინებული ღონისძიებების ნაწილის შეუსრულებლობით. 32 2008/50/EC - ძირითადი დამაბინძურებლებისთვის, 2004/107/EC - მძიმე მეტალებისთვის. საქართველოში არსებული ნორმები განსაზღვრულია ჯანდაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს ბრძანებით №297/ნ. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 24 საქართველოში დღეისათვის ატმოსფერული ჰაერის ხარისხობრივი მაჩვენებლების მოქმედი ნორმები ეფუძნება საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დაწესებულ სახელმწიფო სტანდარტებს, ე.წ. „გოსტებს“, რაც ხელს უშლის საერთაშორისო სტანდარტებთან შესადარისობას. ჰაერის ხარისხობრივი ნორმების ევროსტანდარტთან შესაბამისობაში მოყვანა და PM ნორმების შემოღება აუცილებელია ქვეყანაში ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების სწორი შეფასებისთვის, რადგან შეუძლებელია სათანადო პრევენციული ღონისძიებების გატარება იმ დამაბინძურებლის წინააღმდეგ, რომელზეც ზდკ არ არის განსაზღვრული. ახალი ზღვრული კონცენტრაციების შემოღება მნიშვნელოვანია ადამიანის ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისთვის საშიში დამაბინძურებლების უარყოფითი ზეგავლენის შესამცირებლად. სახელმწიფოს მხრიდან ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული დაავადებების მკურნალობაზე დახარჯული სახსრები შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდეს ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესებისთვის სათანადო პრევენციული ღონისძიებების განხორციელების შემთხვევაში. ატმოსფერული ჰაერის დაცვასთან დაკავშირებული საკანონმდებლო ბაზის ევროკავშირის მოთხოვნებთან ჰარმონიზაციის მიზნით, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ: › მნიშვნელოვანი გარემოსდაცვითი პრობლემების ინდენტიფიცირებისთვის, მათ დასაძლევად სწორი პრიორიტეტების დასახვისთვის, გარემოსდაცვითი სტრატეგიის დანერგვისა და ასოცირების შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად, ხელი საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ უზრუნველყოს NEAP-3-ის დამტკიცება და NEAP-2-ით დარჩენილი აქტივობების შესრულების ვადების გაწერა და დასრულება; › მტვრის და სხვა მავნე ნივთიერებების მიერ ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული დაავადებების პრევენციისთვის, დამტკიცდეს PM-ების ზღვრულად დასაშვები ნორმები და უკვე დამტკიცებული ნორმების ზღვრული მოცულობები მოვიდეს თანხვედრაში საერთაშორისოდ აღიარებულ პარამეტრებთან. 3.2.2 ატმოსფერული ჰაერის ხარისხობრივ მაჩვენებლებზე მონიტორინგის სისტემის სისუსტეები საქართველო-ევროკავშირს შორის გაფორმებული ასოცირების შეთანხმებით და მთავრობის განკარგულებით 33 მოთხოვნილია34: › ჰაერის ხარისხის მონიტორინგის გაუმჯობესება, მოდელირების სისტემის შექმნა და დანერგვა; › ჰაერში მავნე ნივთიერებების ემისიათა ინვენტარიზაცია, ხარისხის შეფასებისა და პროგნოზირების სისტემების შექმნა. გარემოს დაცვის სამინისტრო პასუხისმგებელია ატმოსფერულ ჰაერში ნივთიერებათა გაფრქვევების ინვენტარიზაციასა და ჰაერის ხარისხის მონიტორინგზე. ამ უკანასკნელს ახორციელებს სამინისტროს სისტემაში შემავალი სსიპ - გარემოს ეროვნული სააგენტო. ჰაერის ხარისხის დადგენილი სტანდარტებისა და ნორმების დაცვის მონიტორინგს უზრუნველყოფს გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი35. ჰაერის ხარისხობრივ მაჩვენებლებზე დაკვირვების მეთოდოლოგია ბოლო ათწლეულებში არასრულყოფილი იყო. ფიზიკურად არ არსებობდა ჰაერზე მუდმივი დაკვირვების შესაძლებლობა. თბილისში ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის შესახებ მონაცემები მონიტორინგის ეროვნული ქსელიდან მიიღება. 2013 წლიდან ფუნქციონირებდა მხოლოდ ერთი ავტომატური დაკვირვების სადგური, რომელიც ფონურად ზომავდა ჰაერის დაბინძურებას 24საათიან რეჟიმში. აღნიშნული სადგური მდებარეობს ვაშლიჯვრის მეტეოროლოგიური სადგურის ტერიტორიაზე და აღჭურვილია ნიდერლანდების სამეფოს მთავრობის დახმარებით. მასში ავტომატურ რეჟიმში განისაზღვრება მთავარი დამაბინძურებლები (SO2, NO2, NOx, O3, CO, PM). გარდა ამისა, თბილისის მასშტაბით 3 წერტილში იყო დამონტაჟებული არაავტომატიზებული სადგური, სადაც დროის გარკვეულ მონაკვეთებში მიმდინარეობდა 33 საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 12 ივლისის №1457 განკარგულება „ქ. თბილისის ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შემცირების ხელშემწყობი ღონისძიებების შესახებ“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების თაობაზე. 34 დეტალური ინფორმაციისთვის იხ. დანართი №1. 35 გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი მონიტორინგს ძირითადად სტაციონარული ობიექტებიდან გაფრქვეულ მავნე ნივთიერებებზე აწარმოებს. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 25 ჰაერის სინჯების აღება. 2016 წლის სექტემბერში იაპონიის მთავრობის მხარდაჭერით, ქ. თბილისში არსებული 3 არაავტომატიზებული სადგური ჩანაცვლდა ჰაერის ხარისხობრივ მაჩვენებლებზე დაკვირვების ამდენივე ავტომატური სადგურით, რომლებიც აწარმოებენ უწყვეტ მონიტორინგს ატმოსფერული ჰაერის მდგომარეობაზე 24 საათის განმავლობაში და მიღებულ მონაცემებს ავტომატურ რეჟიმში გადასცემენ სააგენტოში განთავსებულ სერვერს, ხოლო შემდგომ ეს ინფორმაცია ქვეყნდება ვებგვერდებზე36. ცხრილი №3.2.2.1: 2016 წლის 1 დეკემბრიდან 2017 წლის 1 დეკემბრამდე პერიოდში ატმოსფერული ჰაერის ხარისხობრივი მაჩვენებლების ფაქტიობრივი მონაცემები თბილისის მასშტაბით37: დამაბინძურებლები NO2 SO2 PM10 PM2.5 O3 CO 257 23 186 133 148 7 71% 6% 51% 36% 41% 2% 75% 155% 168% 174% 167% 122% წლის განმავლობაში ზღვრულ კონცენტრაციის ნორმებზე გადაჭარბების დღეების რაოდენობა 133 0 88 60 219 0.3 კონცენტრაციის ნორმებზე გადაჭარბების დღეების პროცენტული წილი წლის განმავლობაში 37% 0 24% 16% 60% 0.1% ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციაზე გადაჭარბების პროცენტული მაჩვენებელი 46% 0 46% 60% 102% 28% წლის განმავლობაში ზღვრულ კონცენტრაციის ნორმებზე გადაჭარბების დღეების რაოდენობა 81 0 78 59 279 1 კონცენტრაციის ნორმებზე გადაჭარბების დღეების პროცენტული წილი წლის განმავლობაში 22% 0 21% 16% 76% 0.3% ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციაზე გადაჭარბების პროცენტული მაჩვენებელი 62% 0 61% 120% 103% 19% აკაკი წერეთლის გამზირი 105 წლის განმავლობაში ზღვრულ კონცენტრაციის ნორმებზე გადაჭარბების დღეების რაოდენობა კონცენტრაციის ნორმებზე გადაჭარბების დღეების პროცენტული წილი წლის განმავლობაში ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციაზე გადაჭარბების პროცენტული მაჩვენებელი ალ. ყაზბეგის გამზირი, წითელი ბაღი ვარკეთილი 3, I მიკრორაიონი წყარო: გარემოს ეროვნული სააგენტოდან მოწოდებული ინფორმაცია 36 nea.gov.ge, meteo.gov.ge, და moe.gov.ge 37 PM2.5-ის ფაქტობრივი კონცენტრაციების შედარებისას გათვალისწინებულია WHO-ს მიერ დადგენილი 24 - საათიანი ნორმა, რადგან ევროდირექტივით, აღნიშნულ დამაბინძურებელზე დადგენილია მხოლოდ წლიური ნორმა. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 26 ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის უკეთ დადგენისა და დაკვირვების არეალის გაზრდის მიზნით, 2015-2016 წლებში საქართველოს ტერიტორიაზე ექვს ეტაპად ჩატარდა ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ინდიკატორული გაზომვები, რომლის ფარგლებში თბილისის 26 წერტილში გაიზომა აზოტისა და გოგირდის დიოქსიდების, მიწისპირა ოზონისა და ბენზოლის კონცენტრაციები. ინდიკატორული კვლევების საფუძველზე ჰაერის დაბინძურება განისაზღვრა, როგორც საშუალო ხარისხის დაბინძურება. მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე მომზადდა ანგარიშები და გაზომვების შესაბამისი ინტერაქტიური რუკები, სადაც ასახულია გაზომვის წერტილები, მითითებულია ჰაერის დაბინძურების ინდექსი და დასაშვები ნორმები. დეტალური ინფორმაცია საქართველოს ქალაქებში ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შესახებ ყოველთვიური ბიულეტენებისა და წელიწდეულის სახით ქვეყნდება გარემოს ეროვნული სააგენტოს ვებ-გვერდზე და ხელმისაწვდომია ყველა დაინტერესებული პირისთვის. ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის სრულყოფილი შეფასებისთვის ევროპის განვითარებულ ქვეყნებში გამოიყენება ჰაერის ხარისხის მოდელირების სისტემა, რომელიც ეყრდნობა დამაბინძურებლების გაფრქვევების და მათი წყაროების შესახებ ინფორმაციას. მოდელირების შედეგად კომპიუტერული პროგრამის მეშვეობით გაფრქვევების წყაროებსა და სხვა მონაცემებზე დაყრდნობით, ხდება ინფორმაციის განზოგადება, რაც მოდელირების სისტემის ჰაერის დაბინძურების დონის შესახებ სრულყოფილ სურათს ქმნის. აღნიშნული სისტემის გამოყენება აპრობირებულია განვითარებულ ქვეყნებში და ასოცირების შეთანხმებით წარმოადგენს საქართველოს ერთ-ერთ ვალდებულებას. მსოფლიოში არსებობს სხვადასხვა სახის სისტემა, რომელთა დანიშნულებაა ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების დონის წინასწარი შეფასება და პროგნოზირება. მსგავსი სისტემები იძლევა გრძველვადიან პერსპექტივაში დინამიკის დანახვის საშუალებას. ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების პროგნოზირების სისტემის დანერგვა იძლევა აღნიშნული გაფრქვევების შემცირების ეფექტიანი ღონისძიებების გატარების, მომავალი პერიოდის დინამიკის დანახვის, სათანადო რეაგირებისა და პრევენციული ღონისძიებების შემუშავების საშუალებას. სურათი №3.2.2.1: მოდელირებისა და პროგნოზირების სისტემების გამოყენებით, მსოფლიოს მასშტაბით ძირითადი დამაბინძურებლების დინამიკა წყარო: (ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების მსოფლიო ორგანიზაცია) მიუხედავად იმისა, რომ მონიტორინგის ავტომატიზებული სადგურების რაოდენობა გაიზარდა, ქალაქის მასშტაბით ჰაერის დაბინძურების კუთხით არსებული მთლიანი სურათი ჯერ კიდევ არ არის სრულყოფილი. ქვეყანაში არ არსებობს ატმოსფრული ჰაერის ხარისხის მოდელირების და გაფრქვევების პროგნოზირების სისტემები. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოში ჰაერის მონიტორინგის არსებული სისტემა გაუმჯობესებას საჭიროებს. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 27 საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებაზე მონიტორინგის გაუმჯობესების, მდგომარეობის სწორად შეფასებისა და ანალიზის მიზნით, განახორციელოს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მოდელირებისა და პროგნოზირების სისტემების ჩამოყალიბება და იმპლემენტაცია. 3.2.3 ცნობიერების ამაღლების მიზნით განხორციელებული არასაკმარისი ღონისძიებები ევროგაერთიანების წევრ ქვეყნებში სახელმწიფო ორგანიზაციები ვალდებულნი არიან, ჰაერის დაბინძურების დონეების შესახებ მოსახლეობას მიაწოდონ ინფორმაცია ტელევიზიის, რადიოს და ბეჭდური მედიის საშუალებით. საქართველოს კონსტიტუციით, ყველა ადამიანს აქვს უფლება ცხოვრობდეს ჯანმრთელობისთვის უვნებელ გარემოში და დროულად მიიღოს სრული და ობიექტური ინფორმაცია გარემოს მდგომარეობის შესახებ. გარემოს დაცვის სამინისტროს სტრუქტურულ ერთეულს წარმოადგენს სსიპ - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრი (შემდგომში - ინფორმაციის ცენტრი), რომლის მისიაა შეასრულოს მედიატორის ფუნქცია გარემოსდაცვითი პოლიტიკის შემმუშავებელ და განმახორციელებელ რგოლებს შორის და უზრუნველყოს სამიზნე ჯგუფებისათვის სტრატეგიების, კანონმდებლობისა თუ პოლიტიკის შესახებ მათთვის გასაგები ენითა და ფორმატით მიწოდება. აღნიშნული ცენტრის ვებგვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაციის თანახმად, მათ ფუნქციებში შედის: › გარემოსდაცვით გამოკითხვებსა და გადაწყვეტილებებში საზოგადოების მონაწილეობის ხელშეწყობა; › გარემოსდაცვით კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებებისა თუ ახალი სამართლებრივი აქტის ამოქმედების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება; › გარემოსდაცვითი განხორციელებით; › გარემოსდაცვითი განათლების ხელშეწყობა და შესაბამისი საქმიანობების კოორდინაცია. ცნობიერების ამაღლება შესაბამისი ღონისძიებების და საქმიანობების გარდა ამისა, 2017 წლის 12 ივლისის №1457 მთავრობის განკარგულებით - „ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შემცირების ხელშემწყობი ღონისძიებების შესახებ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების თაობაზე“, ინფორმაციის ცენტრს ევალება შემდეგი ღონისძიებების შესრულება: › საზოგადოების ცნობიერების დონის ამაღლება; › ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოზე ზეგავლენის, ასევე ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლების კამპანიის წარმოება (გაშუქება მასობრივი ინფორმაციის, მიზნობრივი ლიტერატურისა და სწავლების პროპაგანდის საშუალებით). ქვემოთ ჩამოთვლილია დაკისრებული მიზნის შესასრულებლად, ინფორმაციის ცენტრის მიერ ჩატარებული ღონისძიებები: › სკოლის 90 მოსწავლეს ჩაუტარდა გაცნობითი ხასიათის სემინარები (ლექციები, გაკვეთილები); › კერძო სექტორის 15 წარმომადგენლისთვის მოეწყო ნივთიერებებისგან დაცვის საკითხების თაობაზე; › რადიოეთერში რამდენჯერმე განთავსდა მცირე თემატური გადაცემა. საინფორმაციო შეხვედრა ჰაერის მავნე ღონისძიებების უმეტესი ნაწილი შეუმჩნეველი დარჩა საზოგადოების ფართო მასებისთვის. მიღებული ახსნაგანმარტებით დასტურდება, რომ ჩატარებული ღონისძიებები ნაკლებად არის აქცენტირებული კონკრეტულად ჰაერის დაბინძურებაზე. ჯანმრთელობისთვის საფრთხეების შესახებ მხოლოდ ჯანდაცვის სამინისტრო ატარებს პერიოდულ კვლევებს და აქვეყნებს ბიულეტენებს. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 28 აღსანიშნავია, რომ ცენტრის დაფინანსება შეადგენდა 2015 წელს - 875.5 ათას ლარს, 2016 წელს - 4,692.3 ათას ლარს, ხოლო 2017 წელს (დამტკიცებული გეგმით) - 630 ათას ლარს (სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ საქართველოს კანონი ). მთავრობის განკარგულებით დავალებულ აქტივობებზე ცენტრის ხელმძღვანელობა არ იყო ინფორმირებული, შესაბამისად, არ გააჩნდათ შემუშავებული გეგმები და სტრატეგიები. აღნიშნული მიუთითებს სუსტი კოორდინაციისა და კომუნიკაციის ნაკლებობაზე სამინისტროს შემადგენლობაში შემავალ სუბიექტებს შორის, რაც შეუძლებელს ხდის ინფორმაციის ცენტრის მიერ შესრულდეს მისი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფუნქცია კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებებისა თუ ახალი სამართლებრივი აქტის ამოქმედების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება, ასევე საზოგადოებაში ჰაერის დაბინძურების რისკებისა და შედეგების შესახებ ცნობიერების ამაღლება. გარდა ამისა, ჩატარებული ღონისძიებები არ არის საკმარისი საზოგადოების ფართო მასებისთვის ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული საფრთხეების და პრევენციის გზების შესახებ ინფორმაციის მისაწოდებლად. ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებასთან დაკავშირებით ინფორმაციის ცენტრის პასიურობის გამო, საზოგადოების ფართო მასებისთვის უცნობია ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისთვის საფრთხის დონე. რეალური მძიმე მდგომარეობის შესახებ დროული ინფორმაციის გავრცელებით შესაძლებელი იქნება მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება, გადაწყვეტილებების მიმღები პასუხისმგებელი ორგანოების მხრიდან პრიორიტეტების გადახედვა, ახალი სტრატეგიის შემუშავება და ღონისძიებების დაგეგმვა მავნე გავლენების შესამცირებლად. ისეთი მნიშვნელოვანი საკითხი, როგორიცაა, ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურება და მასთან დაკავშირებული არაერთი პრობლემა, მისი უარყოფითი გავლენა ადამიანის ჯანმრთელობაზე, შესაძლოა ადრესატთა ყურადღების მიღმა დარჩეს, თუ მასზე ინფორმაციის გავრცელება ყველასათვის ხელმისაწვდომი საშუალებებით დროულად არ განხორციელდება. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ, სისტემაში შემავალი ერთეულების ეფექტიანი მუშაობისა და პრობლემებზე დროული რეაგირებისთვის, ყურადღება გაამახვილოს უწყების შიდა კომუნიკაციის სრულყოფაზე. სსიპ - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრმა შეიმუშაოს შესაბამისი ღონისძიებები, რომლებიც ორიენტირებული იქნება საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებაზე ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის, მისი დაბინძურებისაგან დაცვის საშუალებების და ადამიანის ჯანმრთელობაზე ზეგავლენის შესახებ, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს ყველა დაინტერესებული პირის სწორი, სრული და დროული ინფორმირება არსებული მდგომარეობისა და მოსალოდნელი საფრთხეების შესახებ. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 29 ბიბლიოგრაფია დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრი. http://www.ncdc.ge. 2017. <http://www.ncdc.ge/AttachedFiles/Geo_2016_8902e044-ff97-4b3c-9e14-e448be8eea94.pdf>. ევროპარლამენტი და ევროპის საბჭო. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32008L0050. 21 მაისი 2008. ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების მსოფლიო ორგანიზაცია. "https://issuu.com/oecd." 9 ივნისი 2016. issuu.com. <https://issuu.com/oecd.publishing/docs/economic_consequences_of_outdoor_ai>. ვაშინგტონის უნივერსიტეტი. www.usnews.com. 9 ნოემბერი 2017. <https://www.usnews.com/news/bestcountries/articles/2017-11-09/air-pollution-kills-the-most-people-in-these-countries?src=usn_gp>. იელის უნივერსიტეტი 2014. epi.yale.edu. 2014. <http://archive.epi.yale.edu/epi/issue-ranking/air-quality>. იელის უნივერსიტეტი 2016. epi.yale.edu. 2016. <http://epi.yale.edu/country/georgia>. საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 12 იანვრის №510 დადგენილება „ავტოსატრანსპორტო საშუალებებისა და მათი მისაბმელების პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების შესახებ" ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე". სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ საქართველოს კანონი . mof.ge. 2017. <http://mof.ge/images/File/biujetiskanoni2017/cvlileba-2/TAVI_VI_28.11.2017.pdf>. შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს N297/ნ ბრძანება „გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ". შსს-ს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტი. police.ge. 2016. <http://police.ge/files/pdf/statistika%20da%20kvlevebi/2017/autoparki-2016-5.pdf >. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 30 ნორმატიული აქტები › საქართველოს კანონი „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ“; › საქართველოს კანონი „საგზაო მოძრაობის შესახებ“; › საქართველოს კანონი „ტრანსპორტის სფეროს მართვისა და რეგულირების შესახებ“; › 2017 წლის 12 ივლისის №1457 მთავრობის განკარგულება „ქ. თბილისის ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შემცირების ხელშემწყობი ღონისძიებების შესახებ“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების თაობაზე“; › 2014 წლის 3 იანვრის №17 მთავრობის დადგენილება „გარემოსდაცვითი ტექნიკური რეგლამენტების დამტკიცების თაობაზე“; › 2014 წლის 3 იანვრის №8 მთავრობის დადგენილება „არახელსაყრელ მეტეოროლოგიურ პირობებში ატმოსფერული ჰაერის დაცვის ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“; › 2014 წლის 3 იანვრის №37 მთავრობის დადგენილება „ტექნიკური რეგლამენტის „სხვადასხვა კატეგორიის ასს-ების ტესტირების პერიოდულობის“ დამტკიცების თაობაზე; › 2014 წლის 3 იანვრის №30 მთავრობის დადგენილება ტექნიკური რეგლამენტის „ასს-ების მიმართ წაყენებული ტექნიკური მოთხოვნები, რომლებთან შესაბამისობის დადგენის მიზნითაც ტარდება გზისთვის ვარგისობაზე ტესტირება და მისი ჩატარების მეთოდების“ დამტკიცების თაობაზე; › 2014 წლის 3 იანვრის №29 მთავრობის დადგენილება ტექნიკური რეგლამენტის „სატვირთო ავტომობილებისა და მისაბმელებისთვის ECMT-ს ტექნიკურ და უსაფრთხოების მოთხოვნებთან შესატყვისობისა და გზისთვის ვარგისობის ტესტის სერტიფიკატების გაცემისა და გამოყენების წესის“ დამტკიცების თაობაზე; › 2013 წლის 31 დეკემბრის №448 მთავრობის დადგენილება „ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების ინდექსის გამოთვლისა და ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების დონეების მიხედვით განსაკუთრებით დაბინძურებული, მაღალი დაბინძურების, დაბინძურებული და დაბინძურების არმქონე კატეგორიის რეგიონებისათვის ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების ინდექსების სიდიდეების ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“; › 2004 წლის 31 დეკემბრის №124 მთავრობის დადგენილება „საავტომობილო ბენზინის ხარისხობრივი ნორმების შესახებ“; › 2005 წლის 28 დეკემბრის №238 მთავრობის დადგენილება „დიზელის საწვავის შემადგენლობის ნორმების, ანალიზის მეთოდებისა და მათი დანერგვის ღონისძიებათა შესახებ“; › საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს ბრძანება №297/ნ „გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ“; › საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის 2014 წლის 17 აპრილის ბრძანება №116 „საქართველოს დასახლებული პუნქტების ჩამონათვალის დამტკიცების შესახებ, რომელთათვისაც ყოველწლიურად გამოითვლება ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების ინდექსების სიდიდეების შესახებ“. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 31 ევროდირექტივები › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 1996 წლის 27 სექტემბრის დირექტივა „1996/62/EC ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის შეფასებისა და მართვის შესახებ“; › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 1998 წლის 13 ოქტომბრის დირექტივა „1998/70/EC ბენზინის და დიზელის საწვავის ხარისხის შესახებ“; › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 1999 წლის 22 აპრილის დირექტივა „1999/30/EC ატმოსფერულ ჰაერში გოგირდის დიოქსიდის (SO2), აზოტის ჟანგების (NO, NO2), მყარი ნაწილაკებისა (PM2.5, PM10) და ტყვიის (Pb) ზღვრულად დასაშვები მოცულობების შესახებ“; › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 1999 წლის 13 დეკემბრის დირექტივა „1999/96/EC შიდა წვის ძრავის მქონე ასს-ების მიერ გაზისა და თხევადი საწვავის მოხმარების შედეგად გაფრქვეული ნივთიერებებით ატმოსფერულ ჰაერზე მავნე ზეგავლენის შემცირების შესახებ“; › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2000 წლის 16 ნოემბრის დირექტივა „2000/69/EC ატმოსფერულ ჰაერში ბენზოლის(C6H6) და ნახშირბადის მონოქსიდის (CO) ზღვრული დასაშვები ოდენობის შესახებ“; › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2004 წლის 15 დეკემბრის დირექტივა „2004/107/EC ატმოსფერულ ჰაერში დარიშხანის, კადმიუმის, ვერცხლისწყლის, ნიკელისა და პოლიციკლური არომატული ნახშირწყალბადების შემცირების შესახებ“; › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2008 წლის 21 მაისის დირექტივა „2008/50/EC ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის და ევროპაში უფრო სუფთა ჰაერის შესახებ“; › ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2009 წლის 6 მაისის დირექტივა „2009/40/EC და მისი ცვლილება 2010 წლის 5 ივლისის დირექტივა 2010/48/EC ასს-ებისა და მათი მისაბმელების გზისთვის ვარგისობაზე ტესტირების შესახებ“; › 2014 წლის 27 ივნისის ასოცირების შეთანხმება ევროკავშირსა და საქართველოს შორის (ძალაშია 2016 წლის 1 ივლისიდან). სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 32 დანართი №1: სამოქმედო გეგმით გარემოს დაცვის სამინისტროს მიერ გასათვალისწინებელი ღონისძიებები38 № ღონისძიება39 შემსრულებელი ვადა დირექტივა არსებული მდგომარეობა შედეგი 1.ა ახალი კანონქვემდებარე აქტის მომზადება გარემოს დაცვის სამინისტრო, მთავრობა 2016 -2018 2008/50/EC, 2004/107/EC 2017 წელს წარედგინა მთავრობას დასამტკიცებლად ჯერ არ არის დამტკიცებული 3.ა შემუშავდეს ჰაერის ხარისხის სტანდარტების ტექნიკური რეგლამენტი გარემოს დაცვის სამინისტრო, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, მთავრობა 2015 -2017 2008/50/EC, 2004/107/EC დამუშავების პროცესშია ჩამორჩება ვადებს: ფინანსთა, იუსტიციისა და რეინტეგრაციის სამინისტროებიდან მიღებულია თანხმობა, ხოლო შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსა და გარემოს ეროვნული სააგენტოდან ელოდებიან დასტურს. 5.ბ ჰაერის ხარისხის მონიტორინგის გაუმჯობესება გარემოს დაცვის სამინისტრო, ადგილობრივი თვითმმართველობა 2015 -2021 2008/50/EC, 2004/107/EC სისტემა არ ზომავს ყველა პარამეტრს, მონაცემები ავტომატურად იტვირთება სერვერზე, ხოლო ქვეყნდება ვებგვერდზე მეორე დღეს და არა ონლაინ რეჟიმში (CO, SO2, O3, NO, NO2, PM10, PM2.5) შეგროვებული ინფორმაცია არ არის სრული და სანდო 5.გ დაბინძურების დისპერსიის მოდელისა და ხარისხის შეფასების სისტემების შექმნა გარემოს დაცვის სამინისტრო, ადგილობრივი თვითმმართველობა 2014 -2021 2008/50/EC, 2004/107/EC მოდელირების სისტემა არაა შეძენილი, შეუძლებელია შეფასების ჩატარება იგეგმება, თუმცა ამ ეტაპზე ჯერ არ განხორციელებულა 38 გეგმაში მითითებული ვადები უფრო მკაცრია, ვიდრე ევროდირექტივებითა და ასოცირების შეთანხმების გათვალისწინებები. ცხრილში მოყვანილ აქტივობებს განვიხილავთ სწორედ შიდა სამოქმედო გეგმაში მითითებულ ვადებთან მიმართებაში. 39 ასოცირების და საერთაშორისო ვალდებულებების შესრულების სამუშაო გეგმა. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 33 6.ა ჰაერის დაბინძურების მოკლე და გრძველვადიანი გეგმების შემუშავების რეგლამენტის მომზადება გარემოს დაცვის სამინისტრო, მთავრობა 2015 -2017 2008/50/EC, 2004/107/EC, 2010/75/EC, შემუშავების პროცესშია (შედის ეროვნულ სამოქმედო პროგრამაში) არ არის დამტკიცებული 2001/81/EC, 2002/49/EC 15 საკანონმდებლო აქტის შემუშავება კომპეტენტური (დირექტივების შესრულებასა და პროგრამების განხორციელებაზე პასუხისმგებელი) ორგანოების განსაზღვრის მიზნით გარემოს დაცვის სამინისტრო, მთავრობა 2015 -2017 2001/81/EC არ არის დამტკიცეული არ არის დამტკიცეული 16 ემისიათა ინვენტარიზაცია და პროგნოზირება გარემოს დაცვის სამინისტრო, სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, შინაგან საქმეთა სამინისტრო 2015 -2017 2001/81/EC, 2009/30/EC, 2007/46/EC გათვალისწინებულია ახალი სამუშაო გეგმის პროექტში. ამ ეტაპზე ჩატარდა ემისიათა ინვენტარიზაცია (შემოწმებულია ემისიები 2007-2015 წწ). არ სრულდება პროგნოზირება არასაკმარისი ადამიანური რესურსების გამო სახელმწიფო აუდიტის სამსახური | ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 34 სახელმწიფო აუდიტის სამსახური ქ.თბილისი, 0144, წმ. ქეთევან დედოფლის გამზირი N96 +995 32 243 84 38 sao.ge

4/25/2023 სააგენტო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო MINISTRY OF ECONOMY AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF GEORGIA საჯარო სამართლის იურიდიული პირი ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტო LEGAL ENTITY OF PUBLIC LAW TECHNICAL AND CONSTRUCTION SUPERVISION AGENCY 0186, თბილისი, ა. პოლიტკოვსკაიას ქ. N8 ტელ: (+995 32 ) 293-27-32 WEB: www.TACSA.gov.ge 8 A. Politkovskaia Str. 0186 Tbilisi, Georgia Tel: (+995 32) 293-27-32 KA020180629658023 № 06/395 25 / აპრილი / 2023 წ. მოქ: ზურაბ ვანიშვილს პ/ნ: ელ. ფოსტა: ბატონო ზურაბ, სააგენტოში შემოსული თქვენი ა/წ 12 აპრილის №633 (11.04.2023 წლის №CA00412304844838) წერილის პასუხად გაცნობებთ, რომ სნდწ 2.07.01-89, „საქართველოს ტერიტორიაზე სამშენებლო სფეროს მარეგულირებელი ტექნიკური რეგლამენტების აღიარებისა და სამოქმედოდ დაშვების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 14 იანვრის №52 დადგენილების შესაბამისად, დაშვებულია სამოქმედოდ. პატივისცემით, სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი file:///tmp/tomcat8-tomcat8-tmp/5a17fa63-33ba-45ee-8d80-e2edfb5d3278.html ანა ბუტულაშვილი 1/1

საქმე № საქმე გადაწყვეტილება საქართველოს სახელით წელი ქ. თბილისი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია მოსამართლე - ლეილა გოგიშვილი სხდომის მდივანი მოსარჩელე - ბმა წარმომადგენლები - ზურაბ ვანიშვილი, მოპასუხე - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია წარმომადგენლები მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური წარმომადგენელი - სსიპ მესამე პირი (16.2) - შპს ,, წარმომადგენლები - ’’ ქ. თბილისის მესამე პირი (16.1) - შპს , დირექტორი მესამე პირი (16.1) - ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა თავმჯდომარე მესამე პირი (16.1) - ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა , “ ’’ დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა 1 აღწერილობითი ნაწილი: 1. სასარჩელო მოთხოვნა 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის № ბრძანება; 1.2. ბათილად იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანება; 1.3. ბათილად იქნეს ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ბრძანება ბმა ,, ის თავმჯდომარის წარმომადგენლის, ზურაბ ვანიშვილისა და სხვათა ადმინისტრაციული საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე. (დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა, იხ. 2019 წლის 13 ნოემბრის სასამართლო სხდომის ოქმი, ტომი 5, ს.ფ. 140-149). მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს ნორმატიული აქტებით დადგენილია წინამდებარე დავის ფარგლებში განსახილველი მშენებლობის დარგის მარეგულირებელი ნორმები. კერძოდ: 2014 წლის 4 იანვარს, ,,პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 59-ე მუხლის, 103-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და საქართველოს ტერიტორიაზე სამშენებლო სფეროს მარეგულირებელი ტექნიკური რეგლამენტების აღიარებისა და სამოქმედოდ დაშვების შესახებ საქართველოს მთავრობის 14 იანვრის №52 დადგენილებით, საქართველოს ტერიტორიაზე დროებით სამოქმედოდ დაშვებული იქნა ყოფილი სსსრკ-ს 1992 წლამდე მოქმედი და შემდგომ პერიოდში მოდიფიცირებული სამშენებლო ნორმები და წესები, ტექნიკური რეგულირების სხვა დოკუმენტები და მათი ის ნაწილები, რომელთა ალტერნატივა არ არსებობს საქართველოში მიღებული ტექნიკური რეგლამენტების ან სხვა ნორმატიული აქტების სახით. მოსარჩელე ასევე განმარტავს, რომ 2011 წლის 18 თებერვალს საქართველოს ეკონომიკის და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2011 წლის 18 თებერვლის №1-1/251 ბრძანების დანართის 42-ე პუნქტით, საქართველოში ამოქმედდა სამშენებლო რეგლამენტი 2.07.01-89 ,,ქალაქთმშენებლობა’’. რეგლამენტის მე-2 ცხრილით, მინიმალური მანძილი სტადიონიდან საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობების ფანჯრებამდე უნდა შეადგენდეს 10-დან 40 მეტრს. 2 ამავე რეგლამენტის მე-10 ცხრილით, მინიმალური მანძილი 11-ზე მეტი ავტოფარეხის მქონე მიწის ნაკვეთიდან უახლოეს საცხოვრებელ შენობამდე უნდა შეადგენდეს მინიმუმ 15 მეტრს. მოსარჩელე უთითებს, რომ 2009 წლის 27 მარტს თბილისის საკრებულოს №4-13 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა განაშენიანების რეგულირების წესები, რომლის მე-15 მუხლით განსაზღვრულია მიწის ნაკვეთის ფართით მასზე ასაშენებელი შენობის მიწაზე განლაგების ფართობის დათვლის (კ-1 განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის საანგარიშო ფართობი) მარტივი ფორმულა: მიწის ნაკვეთის სრული ფართი გამრავლებული კოეფიციენტზე კ-1=უშუალოდ შენობის მიერ მიწაზე განლაგების ფართს. ამავე გადაწყვეტილებით, საზოგადოებრივ სივრცეში (მაგ. სტადიონზე, სკვერში) არქიტექტურული დეტალი (მაგ. აივანი) ან უნდა იჭრებოდეს 4.5მ. სიმაღლემდე. საქართველოს მთავრობის 15.01.2014 წლის №71 დადგენილებით დამტკიცდა ტექნიკური რეგლამენტი ,,შენობები და ნაგებობების ფუძეები’’, რომლის მე-5 დანართის მე-2 მუხლი შეიცავს მეზობლად ასაგები ნაგებობის გავლენით არსებული საძირკვლის დაჯდომის გამოთვლის ფორმულად №4. ანუ საძირკვლის დაჯდომა, რაც შეიძლება გამოიწვიოს მეზობლად შენობის აგებამ, ექვემდებარება წინასწარ, მეზობლად ახალი შენობის მშენებლობის დაწყებამდე გამოთვლას №4 ფორმულით. საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 27 მარტის №57 დადგენილებით, IV კატეგორიის ობიექტებისთვის სავალდებულოა მომიჯნავე შენობების მდგომარეობის ან/და მშენებლობის დაწყებამდე მათი წინასწარი გამაგრების საჭიროების შესწავლა. მოსარჩელე ასევე უთითებს, რომ სავალდებულოა გაპ-ის შესრულება (მაგ.: 03.07.2014 წლის №AR1227262 №1342451 გაპ-ით, გათვალისწინებულია კოეფიციენტების ოდენობა: კ1=0,5; კ2=2,5; კ3=0,1. სანაგვე ურნების განთავსების ადგილის არსებობა, უშუალოდ გამწვანებისთვის განკუთვნილი მიწის ნაკვეთის მინიმალური ზომა (კ-3), რომელიც გამოითვლება მიწის ნაკვეთის სრულის ფართის კ-3-ზე გამრავლებით. მისივე განმარტებით, სავალდებულოა გაპ-ის მითითებები მომიჯნავე შენობების წინასწარი შესწავლის შესახებ. არქიტექტურული პროექტი მოიცავს 1 ზედმეტ სართულს. ეს მოთხოვნების საერთოდ არ შესრულებულა ან შესრულდა არაჯეროვნად. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები მიღებულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, რის გამოც ისინი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. 2. მოპასუხის პოზიცია 2.1. მოპასუხე - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურმა წარმოდგენილი შესაგებლით 3 სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტები მიღებულია კანონის მოთხოვნათა დაცვით და შესაბამისად, არ არსებობს მათი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. 2.2. მოპასუხე - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ წარმოდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები მიღებულია კანონის მოთხოვნათა დაცვით და შესაბამისად, არ არსებობს მათი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. 3. მესამე პირის პოზიცია 3.1. მესამე პირს - შპს ,, “ წერილობითი ფორმით -ის სარჩელზე არ წარმოუდგენია. სასამართლო შესაგებელი ბმა ,, სხდომაზე გამოცხადებულმა მე-3 პირის წარმომადგენლებმა კი სარჩელს მხარი არ დაუჭირეს და მოითხოვეს უარი ეთქვას მხარეს მის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო. 3.2. მესამე პირს - შპს -ს წერილობითი ფორმით შესაგებელი ბმა ,, ’’-ის სარჩელზე არ წარმოუდგენია. სასამართლო სხდომაზე გამოცხადებულმა მე-3 პირის დირექტორმა კი სარჩელს მხარი არ დაუჭირა და მოითხოვა უარი ეთქვას მხარეს მის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო. 3.3. მესამე პირს - ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა , “-ს -ის სარჩელზე არ წერილობითი ფორმით შესაგებელი ბმა ,, წარმოუდგენია. სასამართლო სხდომაზე გამოცხადებულმა მე-3 პირის თავმჯდომარემ კი სარჩელს მხარი დაუჭირა. 3.4. მესამე პირს - ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა -ს ’’-ის სარჩელზე არ წერილობითი ფორმით შესაგებელი ბმა , წარმოუდგენია. კანონით დადგენილი წესით გაფრთხილების მიუხედავად, მესამე პირი არ გამოცხადდა სასამართლოს მთავარ სხდომაზეც. შესაბამისად, მისი პოზიცია აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით სასამართლოსთვის უცნობია. 4. ფაქტობრივი გარემოებები 4.1. უდავო ფაქტობრივი გარემოებები 4.1.1. ში არსებული მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით: № საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ბმა ,, ს’’ სახელზე. ნაკვეთის საკუთრების 4 ტიპი - თანასაკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია - არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: შენობანაგებობის ჩამონათვალი: №1-დან №19-ის ჩათვლით. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, მომზადების თარიღი: 08.10.2013 (ტომი 1, ს.ფ. 266-281). 4.1.2. ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილებით, ქალაქ თბილისში, ის მიმდებარე ტერიტორიაზე (ს/კ: № ) დამტკიცდა მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები. 4.1.3. ქალაქ თბილისის მერის ქალაქ თბილისში, მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული განკარგულებით, კორპუსის (ს/კ: მიწის ნაკვეთებისთვის ), განაშენიანების კოეფიციენტის (კ1) და განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის (კ2) გადამეტების მიზნით, გაიცა სპეციალური (ზონალური) შეთანხმება საპროექტო წინადადებით, წარდგენილი პარამეტრების შესაბამისად და განისაზღვრა კ1=0,7; კ2=6,0. 4.1.4. ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის წლის გადაწყვეტილებით, დამტკიცებულ იქნა ქალაქ -ის მიმდებარე თბილისში, ტერიტორია; ქალაქი , მიმდებარე ტერიტორია; ქალაქი თბილისი, ის მიმდებარე ტერიტორიაზე (ს/კ: № № მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები და ძალადაკარგულად გამოცხადდა არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილება. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს: - ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილება (ტომი 5, ს.ფ. 15-17); - ქალაქ თბილისის მერის განკარგულება (ტომი 5, ს.ფ. 119-20); - ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილება (ტომი 5, ს.ფ. 21-24). 4.1.5. 5 განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურს და მოითხოვა -ის მიმდებარე ტერიტორია; ქალაქი ის მიმდებარე ტერიტორია; ქალაქი -ის მიმდებარე ) არსებულ ტერიტორიაზე (ს/კ: მიწის ნაკვეთებზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის პროექტის შეთანხმება. ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანებით, ქალაქ თბილისში, ის მიმდებარე ტერიტორია; ქალაქი თბილისი, -ის მიმდებარე ტერიტორია; ქალაქი ს მიმდებარე (ს/კ: ) ტერიტორიაზე საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე, შეთანხმდა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის არქიტექტურული პროექტი. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანება (ტომი 5, ს.ფ. 25-26). 4.1.6. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით დგინდება, რომ ქალაქ ის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული № და № საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთები გაერთიანდა და დარეგისტრირდა საკადასტრო კოდად შპს ს სახელზე. ნაკვეთის საკუთრების ტიპი - საკუთრება, ნაკვეთის .მ., დანიშნულება - არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: 4.1.7. განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს და მოითხოვა ქ. მესაკუთრე - შპს , სახლის მშენებლობის ნებართვის გაცემა. ) მრავალბინიანი საცხოვრებელი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანებით, ქალაქ თბილისში, ს მიმდებარე ტერიტორიაზე, კერძო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ: გაცემულ იქნა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის 6 შეთანხმებული არქიტექტურული პროექტის საფუძველზე, მშენებლობის ნებართვა და გაცემულად ჩაითვალა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა. მშენებლობის ვადა კი განისაზღვრა ჩათვლით. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს: - ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, მომზადების თარიღი: ომი 2, ს.ფ. 263-264); - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანება (ტომი 5, ს.ფ. 67-69). 4.1.8. ქ. მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით: № , საკუთრების უფლებით -ს სახელზე. ნაკვეთის აღრიცხულია შპს ,, საკუთრების ტიპი - საკუთრება, ნაკვეთის დანიშნულება - არასასოფლოსამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: , შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: №1 - ფართით კვ.მ. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, მომზადების თარიღი: 261-262). (ტომი 2, ს.ფ. ’-ის თავმჯდომარის ს წარმომადგენელმა ზურაბ ვანიშვილმა № ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას და მოითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანების ბათილად ცნობა. 4.1.9. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში, ასევე, წარდგენილ იქნა და სხვათა ადმინისტრაციული საჩივარი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის წლის პრილის ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე. ’’-ის თავმჯდომარის წარმომადგენელმა ზურაბ ვანიშვილმა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში კვლავ წარადგინა ადმინისტრაციული საჩივარი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 7 №4325483 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე. 4.1.10. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ბრძანებით არ დაკმაყოფილდა ბმა თავმჯდომარის წარმომადგენლის, ზურაბ ვანიშვილისა და სხვათა და ადმინისტრაციული საჩივრები და მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის სამსახურის ბრძანებები. ძალაში დარჩა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს: , ’-ის ბმა თავმჯდომარის წარმომადგენლის, ზურაბ ვანიშვილის 01 ადმინისტრაციული საჩივარი (ტომი 4, ს.ფ. 29-30); და სხვათა ადმინისტრაციული საჩივარი (ტომი 4, ს.ფ. 62-67); ,, ’’-ის ბმა თავმჯდომარის წარმომადგენლის, ზურაბ ვანიშვილის ადმინისტრაციული საჩივარი (ტომი 4, ს.ფ. 68-69); - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის -ის თავმჯდომარის ბრძანება ბმა , საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე (ტომი 4, ს.ფ. 18-28). 4.1.11. საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს დამსახურებელი მშენებლის, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ საექსპერტო , დასკვნა, რომლითაც შეფასებულია მიმდებარე ტერიტორია, საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე ჩატარებული საინჟინრო გეოლოგიური სამუშაოების ტექნიკური დოკუმენტაცია. აღნიშნული საექსპერტო შეფასებით დგინდება, რომ საპროექტო მიწის ნაკვეთი აკმაყოფილებს საქართველოში მოქმედ სამშენებლო ნორმების მოთხოვნებს. ცალკეული შენიშვნები, რომელიც იქნა გამოთქმული სამუშაოების მიმართ, ავტორის მიერ მიღებულ იქნა და ანგარიშში შეტანილია სათანადო კორექტივები. წარდგენილი ანგარიში იმსახურებს დადებით შეფასებას და იგი შეიძლება დაედოს საფუძვლად მშენებლობის პროექტს საინჟინრო გეოლოგიურ ნაწილში. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - საქართველოს დამსახურებელი მშენებლის, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ გ. საექსპერტო დასკვნა (ტომი 4, ს.ფ. 192193) 8 4.1.12. საქმეში წარმოდგენილია ექსპერტის - ინჟინერ-კონსტრუქტორის , საექსპერტო დასკვნა ის მიმდებარედ (ს/კ: № მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის კონსტრუქციულ ნაწილზე’’, რომლის თანახმად, საპროექტო შენობა-ნაგებობის კონსტრუქციული ნაწილი დამუშავებულია სამშენებლო ნორმებისა და წესების დაცვით. შესაბამისად, პროექტის კონსტრუქციულ ნაწილს, რომელიც წარდგენილია საექსპერტოდ, მიეცა რეკომენდაცია განსახორციელებლად. საქმეში ასევე წარმოდგენილია ამავე ექსპერტის დასკვნა ზემოაღნიშნული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მომიჯნავე შენობების ტექნიკური მდგომარეობისა და საპროექტო შენობის მშენებლობის მათზე ზეგავლენის შესახებ, საიდანაც ირკვევა, რომ საპროექტო შენობა-ნაგებობის მშენებლობა არ იქონიებს უარყოფით გავლენას მომიჯნავე ნაგებობების ტექნიკურ მდგომარეობაზე. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს: - ექსპერტის - ინჟინერ-კონსტრუქტორის საექსპერტო დასკვნა (ტომი 4, ს.ფ. 225-227); - ექსპერტის - ინჟინერ-კონსტრუქტორის საექსპერტო დასკვნა (ტომი 4, ს.ფ. 228-231). ს 4.1.13. საქმეში წარმოდგენილია შპს , საექსპერტო დასკვნა ,, ს მიმდებარედ ასაშენებელი შენობის გავლენის შეფასების, საპროექტო შენობის მიმდებარე ტერიტორიის კვლევისა და მომიჯნავე შენობების უსაფრთხო დემონტაჟისა და მშენებლობის პროცესის თაობაზე’’, რომლის თანახმად, სამშენებლო ტერიტორია საინჟინროგეოლოგიური კვლევის მიხედვით მიეკუთვნება II (საშუალო) სირთულის კატეგორიას. საპროექტო შენობის ჩაღრმავება მიწის ზედაპირიდან 2.5 მეტრია საძირკვლიანად და დაფუძნებულია მონოლითურ რკინაბეტონის ფილაზე. ამასთან, ვიზუალური დათვალიერებით დადგინდა, რომ საპროექტო შენობის ,,66’’ ღერძის გასწვრივ განთავსებულია მსუბუქი ნაგებობები, რომელთა ტექნიკური მდგომარეობა დამაკმაყოფილებელია და საჭიროების შემთხვევაში შემუშავებული იქნება გამაგრებითი სამუშაოების სქემა. რაც შეეხება მიმდებარედ ხუთ სართულიან კორპუსებს, სამშენებლო მოედნიდან მოცილებულნი არიან უსაფრთხო მანძილზე, რის გამოც მშენებარე შენობა მათ მდგრადობაზე გავლენას ვერ მოახდენს. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - შპს , (ტომი 4, ს.ფ. 53-54). საექსპერტო დასკვნა 9 4.1.14. შპს , წერილით შპს ,, ,, თანახმა იყო ქ. თბილისში, მიმდებარედ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ: № ) განეხორციელებინათ დაგეგმილი მშენებლობა იმ პირობით, თუ არსებული დაბალი წნევის D=125 მმ-იანი გაზსადენი გადატანილი იქნებოდა, რაც ტექნიკურად შესაძლებელი იყო. საქმეში ასევე წარმოდგენილია შპს , ს შორის დადებული ხელშეკრულება სამუშაოს შესრულების შესახებ, საიდანაც ირკვევა, რომ შპს , ’’ იკისრა ვალდებულება განეხორციელებინა ქსელის რეკონსტრუქცია -ის მიმდებარედ გაზსადენის რეკონსტრუქციის პროექტის შესაბამისად. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - შპს წერილი (ტომი 5, ს.ფ. 193); ხელშეკრულება სამუშაოს შესრულების შესახებ (ტომი 5, ს.ფ. 194-197); ს გაზსადენის რეკონსტრუქციის პროექტი (ტომი 5, ს.ფ. 198-201). 4.1.15. შპს , წერილით საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ’’ დირექტორმა ეროვნულ კომისიას ეცნობა, რომ შპს ს მიმართა შპს , განცხადებით, რომლითაც მოითხოვა ინფორმაცია, არსებობდა თუ არა კომპანიის კუთვნილი ხაზობრივი ნაგებობა წერილში მითითებულ მისამართზე (ქ. თბილისში, მიმდებარედ), არსებობის შემთხვევაში მოქმედი იყო თუ არა აღნიშნული გაზსადენი, და რა სამართლებრივი ნორმები უნდა ყოფილიყო დაცული ახალი მშენებლობის შემთხვევაში. ამავე წერილით ირკვევა, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით ს მომზადდა შესაბამისი პასუხი, რომელიც ადასტურებდა, რომ მითითებულ მისამართზე გადიოდა კომპანიის საკუთრებაში არსებული მილები, რომლის შესახებაც წერილით ეცნობა მოქალაქეს. ამასთან, შპს ,, ს განცხადებით კიდევ ერთხელ მიმართა კომპანიას, რომლითაც მოითხოვა დაბალი წნევის მიწისქვეშა D=125 მმ. და მიწისზედა D=50 მმ. გაზსადენების წითელი ხაზების გარეთ გადატანა, თუმცა ამისათვის საჭირო დოკუმენტაცია, კერძოდ, კორპუსი №16-ის მიმდებარედ 10 არსებული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეთა თანხმობები, არ იყო წარდგენილი, ასევე, არ იყო გადახდილი ხარჯთაღრიცხვით განსაზღვრული ღირებულება, რის შესახებაც გაფრთხილებულ იქნა განმცხადებელი შესაბამისი წერილით. ამავე წერილით ირკვევა, რომ აღნიშნულის შემდგომ, შპს ,, აღარ მიუმართავს ,, შპს გაზსადენი მილის გადალაგების მოთხოვნით, თუმცა კომპაიაში მიმდინარე წლის შევიდა მიწის ’’-ს ნაკვეთის ახალი მესაკუთრის შპს ,, წარმომადგენლის განცხადება იგივე მისამართზე ქსელის გადატანასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, კომპანიაში მომზადდა პროექტი და დაიწყო სხვა საინჟინრო კომუნიკაციის მფლობელ კომპანიებთან შეთანხმება. გაზსადენი მილის დაზიანებასთან დაკავშირებით კი წერილში აღნიშნულია, რომ კომპანიის სწრაფი რეაგირების სამსახური გამოძახებულ იქნა ზემოაღნიშნულ მისამართზე მიმდინარე წლის 10 თებერვალს, სადაც აღმოჩნდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაბალი წნევის მიწისქვეშა D=125 მმ. გაზსადენზე D=32 მმ. განშტოების მიერთებიდან გაჟონვას, რომელსაც დაედო დამხშობი (აღნიშნულს ადასტურებს წლის № განწესი გაზსაშიში/ცეცხლსაშიში სამუშაოების შესრულებაზე). ამავე წერილით საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას ეცნობა, რომ შპს ’ დამატებით გაფრთხილებული იყო იმის თაობაზე, რომ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, შპს ,, მიერ გაზსადენის სრულად გადალაგებამდე შპს ’’ ეკრძალებოდა სამშენებლო სამუშაოების წარმოება. სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - შპს წერილი (ტომი 5, ს.ფ. 214-215); განწესი გაზსაშიში/ცეცხლსაშიში სამუშაოების შესრულებაზე (ტომი 5, ს.ფ. 218). 4.1.16. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წერილით მოსარჩელის წარმომადგენელს, ზურაბ ვანიშვილსა და სხვებს ეცნობათ, რომ შპს ,, “ მოახდინა სათანადო რეაგირება ს მიმდებარე მიწის ნაკვეთებზე განთავსებული გაზსადენიდან ბუნებრივი გაზის გაჟონვის აღმოფხვრის მიზნით. ამასთან, მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, გაზსადენის არსებული განლაგების პირობებში დაუშვებელია მის სიახლოვეს მიმდინარე მშენებლობის გაგრძელება, რის შესახებაც გაფრთხილება მიეცა შესაბამის სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელს. შესაბამისად, მიმდინარეობდა გაზსადენის გადალაგებისთვის საჭირო პროცედურები. 11 სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას: - საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წერილი (ტომი 5, ს.ფ. 212-213). სამოტივაციო ნაწილი 5. შემაჯამებელი სასამართლო დასკვნა საქმეში არსებული მასალებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, სარჩელის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმებისა და საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ’’-ის სარჩელი სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ ბმა , უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. 6. კანონები, რომლებითაც სასამართლომ იხელმძღვანელა ,,მშენებლობის ნებართვების გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის დადგენილება, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილებით დამტკიცებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის დებულება, გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ’’ ქალაქ თბილისის საკრებულოს გადაწყვეტილება (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილებით დამტკიცებული ,,ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესები’’, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი. 7. სამართლებრივი შეფასება 7.1. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნით. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული 12 ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად ჩაითვლება აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მის უფლებამოსილებას მიკუთვნებული საკითხის დაკმაყოფილებაზე განმცხადებლისათვის უარის თქმის შესახებ, ასევე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგები. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის ბრძანება, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანება და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის -ის თავმჯდომარის ბრძანება ბმა წარმომადგენლის, ზურაბ ვანიშვილისა და სხვათა ადმინისტრაციული საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მეორე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დავის განხილვისას უნდა შემოწმდეს მათი შესაბამისობა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი აქტის გამოცემის მომწესრიგებელ შესაბამის ნორმებთან და სხვა საკანონმდებლო თუ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების დებულებებთან. 7.2. მოსარჩელე მხარის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენს ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის და ბრძანებების ბათილად ცნობა. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის ამ ნაწილში სარჩელი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლო განმარტავს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილებით დამტკიცებული ,,ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების“ მე-40 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, იმ ობიექტებზე, რომლებზეც განაშენიანების რეგულირების წესების ძალაში შესვლამდე დაწყებულია მშენებლობის ნებართვის/წერილობითი დასტურის გაცემის მიზნით ადმინისტრაციული წარმოება ან/და გაცემულია მშენებლობის ნებართვა/წერილობითი დასტური, ან დამტკიცებულია განაშენიანების რეგულირების გეგმის გეგმარებითი დავალება, ვრცელდება 13 განაცხადის შეტანის მომენტისათვის მოქმედი რეგულირება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც წინამდებარე წესები უფრო ხელსაყრელ პირობებს ითვალისწინებს და მის გამოყენებაზე მოთხოვნას აყენებს განმცხადებელი. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილებით, დამტკიცებულ იქნა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები. შესაბამისად, განსახილველი სამართლებრივი ურთიერთობისა და სადავოდ გამხდარი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერების შესაფასებლად ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის დადგენილებასთან ერთად, გამოყენებულ უნდა იქნას ,,ქ.თბილისის ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ’’ ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2009 წლის 27 მარტის №4-13 გადაწყვეტილება. ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილება მოიცავს საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვასთან დაკავშირებულ საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობათა რეგულირების სფეროს. კერძოდ, არეგულირებს საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვის გაცემის, სანებართვო პირობების შესრულებისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების პროცესს. დასახელებული დადგენილების 36-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის ამ დადგენილებით, განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა: ა) ახალ მშენებლობაზე (მათ შორის მონტაჟზე); ბ) არსებული შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციაზე; გ) არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟზე; დ) სამშენებლო დოკუმენტის ისეთ ცვლილებაზე, რომელიც საჭიროებს ახალ ნებართვას. ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 37-ე მუხლის თანახმად, მშენებლობის ნებართვა გაიცემა სამ სტადიად, გარდა 38-ე და 39-ე მუხლებით დადგენილი შემთხვევებისა, რომელთაგან თითოეულზე მიმდინარეობს დამოუკიდებელი ადმინისტრაციული წარმოება. მხოლოდ წინა სტადიით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების დასრულებისა და დადებითი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შემდეგ შეუძლია ნებართვის მაძიებელს მოითხოვოს შემდგომი სტადიის ადმინისტრაციული წარმოების დაწყება. ამავე მუხლის თანახმად, მშენებლობის ნებართვის I სტადიას წარმოადგენს ქალაქთმშენებლობითი პირობების დადგენა, 14 II სტადიას - არქიტექტურულ-სამშენებლო პროექტის შეთანხმება, მშენებლობის ნებართვის გაცემა. III სტადია - სასამართლო განმარტავს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018წლის 16 თებერვლის №13-35 დადგენილებით დამტკიცებული იქნა ,,ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის დებულება’’, რომლის მე-2 მუხლით განსაზღვრულია სამსახურის მიზნები. კერძოდ,- დასახელებული მუხლის თანახმად, სამსახურის მიზნებია: ა)მის კომპეტენციას მიკუთვნებულ საკითხებთან დაკავშირებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის (შემდგომში – თბილისი) ადმინისტრაციულ ტერიტორიულ საზღვრებში ერთიანი საჯარო ხელისუფლების განხორციელება; ბ)თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, კანონმდებლობით გათვალისწინებული საქმიანობის განხორციელება. ამავე დებულების 3.1 მუხლის ,,ა’’ ქვეპუნქტის თანახმად, სამსახურის ერთ-ერთ ფუნქციას წარმოადგენს არქიტექტურული პროცესების მართვა - დადგენილი წესით მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დადგენა, არქიტექტურულ-სამშენებლო პროექტის შეთანხმება, მშენებლობის ნებართვის გაცემა და კანონმდებლობით დადგენილი წესით, მათში ცვლილებების შეტანა, ხოლო ,,ნ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამშენებლო საქმიანობის კოორდინაციისა და რეგულირების ერთიანი პოლიტიკის გატარება, ამ საქმიანობასთან დაკავშირებული საკითხების ორგანიზება. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნულ უფლებამოსილებათა განხორციელება ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ხორციელდება არქიტექტურულ-სამშენებლო სფეროს მარეგულირებელი კანონმდებლობის საფუძველზე. ამასთან, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური არის ქ. თბილისში არქიტექტურულ-სამშენებლო სფეროში ერთადერთი ერთიანი საჯარო ხელისუფლების განმახორციელებელი ორგანო, იგი ვალდებული არის იზრუნოს ქალაქის მხატვრული იერსახის შემდგომი გაუმჯობესებისათვის და ამ კუთხით იგი სარგებლობს დისკრეციული უფლებამოსილებით. შესაბამისად, დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, შესაძლებლობა აქვს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის გარემოებების შესწავლისა და შეფასების შემდგომ განსაზღვროს ამა თუ იმ სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების მიზანშეწონილობა და მისი შესაბამისობა სამსახურის მიერ შემუშავებულ ქალაქის განვითარების პოლიტიკასთან. 7.3. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ქ. თბილისის მერიის სსიპ № თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილებით, ქალაქ თბილისში, -ის მიმდებარე ტერიტორიაზე (ს/კ: ) დამტკიცდა მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები. ამასთან, ქალაქ 15 თბილისის მერის თბილისში, ტერიტორიაზე არსებული განკარგულებით, ქალაქ მიმდებარე მიწის ნაკვეთებისთვის (ს/კ: განაშენიანების კოეფიციენტის (კ1) და განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის (კ2) გადამეტების მიზნით, გაიცა სპეციალური (ზონალური) შეთანხმება საპროექტო წინადადებით, წარდგენილი პარამეტრების შესაბამიასდ და განისაზღვრა კ1=0,7; კ2=6,0. ხოლო ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის № გადაწყვეტილებით, დამტკიცებულ იქნა ქალაქი თბილისი, გამზირი მიმდებარე ტერიტორიაზე (ს/კ: ), მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები და ძალადაკარგულად გამოცხადდა არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილება. უდავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს, რომ ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანებით, ქალაქ თბილისში, ვაჟა-ფშაველას გამზირი, III კვარტალი, კორპუსი მიმდებარე ტერიტორია; ის მიმდებარე ტერიტორია; ქალაქი თბილისი, გამზირი ის მიმდებარე (ს/კ: ) ტერიტორიაზე საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე, შეთანხმდა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის არქიტექტურული პროექტი. დადგენილია ასევე, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის № ბრძანებით, ქალაქ თბილისში, კორპუს მიმდებარე ტერიტორიაზე, კერძო საკუთრებაში არსებულ ) გაცემულ იქნა მრავალბინიანი მიწის ნაკვეთზე (ს/კ: № საცხოვრებელი სახლის შეთანხმებული არქიტექტურული პროექტის საფუძველზე, მშენებლობის ნებართვა და გაცემულად ჩაითვალა მშენებლობის სანებართვო მოწმობა. მშენებლობის ვადა კი განისაზღვრა 2018 წლის 31 დეკემბრიდან 2020 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. შესაბამისად, დავის საგანს სწორედ ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის 1 არქიტექტურის სამსახურის დეკემბრის ბრძანებების კანონიერება წარმოადგენს. ამდენად, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, აღნიშნული ბრძანებები ეწინააღმდეგებოდა თუ არა მოქმედ კანონმდებლობას და არსებობს თუ არა მათი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. 16 7.4. სასამართლო განმარტავს, რომ ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, მშენებლობის ნებართვის გაცემის II სტადიაზე ხდება არქიტექტურულსამშენებლო პროექტის შეთანხმება. ამავე დადგენილების 46-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მშენებლობის ნებართვის გაცემის მეორე სტადიას ამ დადგენილების შესაბამისად წარმოადგენს არქიტექტურული პროექტის, კონსტრუქციული ან/და ტექნოლოგიური სქემის შეთანხმება. არქიტექტურულსამშენებლო პროექტის შეთანხმებისათვის ნებართვის მაძიებელმა უნდა წარადგინოს არქიტექტურული პროექტი ან/და საჭიროების შემთხვევაში კონსტრუქციული სქემა ან/და ტექნოლოგიური სქემა. აღნიშნული დადგენილების 47-ე მუხლი კი განსაზღვრავს იმ დოკუმენტთა ჩამონათვალს, რომელსაც შესათანხმებლად წარდგენილი არქიტექტურული პროექტის შემადგენლობა უნდა მოიცავდეს. ამდენად, ცალსახაა, რომ მშენებლობის ნებართვის გაცემის II სტადიაზე მოწმდება წარდგენილი არქიტექტურულსამშენებლო პროექტის, კონსტრუქციული ან ტექნოლოგიური სქემის შესაბამისობა კანონმდებლობის მოთხოვნებთან. ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 75-ე მუხლი კონკრეტულად განსაზღვრავს IV კლასის შენობა-ნაგებობის მახასიათებლებს. 76ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი, IV კლასის შენობა-ნაგებობის ახალი მშენებლობისათვის მშენებლობის ნებართვა გაიცემა სამშენებლოდ მიწის ნაკვეთის გამოყენების პირობების, ამ დადგენილებით განსაზღვრულ შემთხვევებში შეთანხმებული არქიტექტურული პროექტის, კონსტრუქციული ან/და ტექნოლოგიური სქემის, სამშენებლო დოკუმენტის პროექტის და სათანადო საექსპერტო დასკვნის საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში, სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ქალაქ თბილისში, მიმდებარე ტერიტორიაზე საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს სამეზობლო საზღვარი გააჩნია საკადასტრო ერთეულებთან. შესაბამისად, სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მიჯნის ზონაში შენობის განთავსებასთან კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესების დაცვის საკითხი ზემოხსენებულ მიწის ნაკვეთებთან მიმართებით უნდა შეფასდეს. სასამართლო ასევე მიუთითებს ,,ქ. თბილისის ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2009 წლის 27 მარტის №4-13 გადაწყვეტილებაზე (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), რომლის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ამ თავის მიზნებისათვის სამშენებლო მიწის ნაკვეთის საზღვარი 17 (საკადასტრო საზღვარი) არის 2 სახის: ა) სამშენებლო მიწის ნაკვეთის საზოგადოებრივი საზღვარი - როდესაც სამშენებლო მიწის ნაკვეთი ესაზღვრება ქუჩას ან/და სხვა საზოგადოებრივ სივრცეს (მათ შორის ჩიხს); ბ) სამშენებლო მიწის ნაკვეთის სამეზობლო საზღვარი - როდესაც სამშენებლო მიწის ნაკვეთი ესაზღვრება სამშენებლო მიწის ნაკვეთს, ან ისეთ არასამშენებლო მიწის ნაკვეთს, რომელიც არ წარმოადგენს საზოგადოებრივ სივრცეს. ამავე მუხლის მე-14 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მიჯნის ზონაში განთავსებულად ითვლება შენობა ან მისი ნაწილი, რომელიც სამეზობლო საზღვრიდან 3.0 მეტრზე ნაკლები მანძილით არის დაშორებული. მითითებული მუხლის მე-15 პუნქტის თანახმად, შენობის საანგარიშო ზედაპირის ან მისი ნაწილის განთავსება სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მიჯნის ზონაში დასაშვებია სამეზობლო საზღვრის მხარეს კარის, ფანჯრის, სამტრედეს და კედელში არსებული სხვა ღია ნაწილის, ასევე აივნის, ერკერის და ტერასის გარეშე. ეს პირობა არ ეხება ამ მუხლის მე-151; მე-16; მე-17 და მე-18 პუნქტებით განსაზღვრულ შემთხვევებს. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების 34-ე მუხლის მე-19 პუნქტის თანახმად, შენობის სამეზობლო საზღვრის მხარეს კარის, ფანჯრის, სამტრედეს და კედელში არსებული სხვა ღია ნაწილის საანგარიშო ზედაპირზე მოწყობის სიმაღლე დამოკიდებულია შენობის სამეზობლო საზღვრის მხარეს არსებულ საანგარიშო ზედაპირსა და სამეზობლო საზღვრის წარმოსახვით ვერტიკალურ სიბრტყემდე პერპენდიკულარულ დაშორებაზე ქვემოთ მოცემული ჩამონათვალის შესაბამისად: ა) 3.0 მ დაშორების შემთხვევაში - 7.5 მ-მდე სიმაღლეზე; ბ) 3.0 მ-დან 7.5 მ-მდე დაშორების შემთხვევაში - შემდეგი ფორმულის შემდეგი შეფარდების შესაბამისად: დაშორება გაყოფილი 0.4-ზე; გ) 7.5 მ-ზე მეტი დაშორების შემთხვევაში - საანგარიშო ზედაპირის მაქსიმალურ სიმაღლემდე. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანებით შეთანხმებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის არქიტექტურული პროექტის, კერძოდ, საპროექტო შენობის სართულებრივი გეგმების შესწავლის შედეგად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ დაადგინა, რომ სამეზობლო საზღვრის (ს/კ: ) მხარეს განთავსებულია საპროექტო შენობის „D-A“ და ,,A-D” ფასადები, რომლებიც, არის ყრუ კედელი. აღნიშნულის გათვალისწინებით, შენობის აღნიშნული საანგარიშო ზედაპირი არ მოიცავს ღია ნაწილებს სამეზობლო საზღვრის მხარეს, რაც გამორიცხავს მიჯნის ზონაში შენობის განთავსების წესის დარღვევის შესაძლებლობას (იხ. მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის პროექტი, ტომი 5, ს.ფ. 34-54). სასამართლო ასევე მიუთითებს ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 26-ე მუხლზე, რომლის პირველი პუნქტის „ა“ 18 ქვეპუნქტის თანახმად (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), დამკვეთისათვის სავალდებულო საექსპერტო შეფასებას ექვემდებარება ამ დადგენილებით IV განსაზღვრული: კლასს დაქვემდებარებული შენობა-ნაგებობების მშენებლობის განხორციელების დოკუმენტების პროექტების შემდეგი ნაწილები: ა.ა) საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევის საექსპერტო შეფასება; ა.ბ) ფუძეების, საძირკვლებისა და სხვა ძირითადი კონსტრუქციების საექსპერტო შეფასება.“ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს დამსახურებელი მშენებლის, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ გ. ჭოხონელიძის საექსპერტო დასკვნა, რომლითაც შეფასებულია ქალაქ თბილისში, მიმდებარე ტერიტორია, № საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე ჩატარებული საინჟინრო გეოლოგიური სამუშაოების ტექნიკური დოკუმენტაცია. აღნიშნული საექსპერტო შეფასებით დგინდება, რომ საპროექტო მიწის ნაკვეთი აკმაყოფილებს საქართველოში მოქმედ სამშენებლო ნორმების მოთხოვნებს. ცალკეული შენიშვნები, რომელიც იქნა გამოთქმული სამუშაოების მიმართ, ავტორის მიერ მიღებულ იქნა და ანგარიშში შეტანილია სათანადო კორექტივები. წარდგენილი ანგარიში იმსახურებს დადებით შეფასებას და იგი შეიძლება დაედოს საფუძვლად მშენებლობის პროექტს საინჟინრო გეოლოგიურ ნაწილში. საქმეში ასევე წარმოდგენილია ექსპერტის - ინჟინერ-კონსტრუქტორის საექსპერტო დასკვნა ,,ქ. თბილისში, მიმდებარედ (ს/კ: მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის კონსტრუქციულ ნაწილზე’’, რომლის თანახმად, საპროექტო შენობა-ნაგებობის კონსტრუქციული ნაწილი დამუშავებულია სამშენებლო ნორმებისა და წესების დაცვით. შესაბამისად, პროექტის კონსტრუქციულ ნაწილს, რომელიც წარდგენილია საექსპერტოდ, მიეცა რეკომენდაცია განსახორციელებლად, ხოლო ამავე ექსპერტის დასკვნით, ზემოაღნიშნული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მომიჯნავე შენობების ტექნიკური მდგომარეობისა და საპროექტო შენობის მშენებლობის მათზე ზეგავლენის შესახებ, ირკვევა, რომ საპროექტო შენობანაგებობის მშენებლობა არ იქონიებს უარყოფით გავლენას მომიჯნავე ნაგებობების ტექნიკურ მდგომარეობაზე. მოსარჩელე მხარე განმარტავს, რომ საპროექტო მშენებლობა საფრთხის შემცველია მათ თანასაკუთრებაში არსებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მდგრადობისთვის, რაც წარმოადგენს მშენებლობის ნებართვის ბათილად ცნობის საფუძველს. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობით დამკვეთს მშენებლობის ნებართვის გაცემის ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში არ ეკისრება ვალდებულება, უზრუნველყოს საპროექტო შენობის მშენებლობის პერიოდში 19 მომიჯნავე მიწის ნაკვეთ(ებ)ზე არსებულ შენობა-ნაგებობა(ებ)ზე ზემოქმედების შესაძლებლობის შეფასება, კერძოდ, ,,მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 35-ე მუხლით გათვალისწინებული კვლევის ჩატარება არ არის სავალდებულო მშენებლობის ნებართვის მოპოვების სტადიაზე და იგი განეკუთვნება ისეთ დოკუმენტს, რომელიც დამკვეთმა სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე უნდა იქონიოს სამშენებლო მოედანზე. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ დაინტერესებულ მხარეს/დამკვეთს მშენებლობის ნებართვის გაცემის ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში კანონით არ ეკისრებოდა ვალდებულება, უზრუნველეყო საპროექტო დოკუმენტაციით გათვალისწინებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის პერიოდში მოსაზღვრე მიწის ნაკვეთ(ებ)ზე არსებულ შენობანაგებობა(ებ)ზე ზემოქმედების შესაძლებლობის შეფასება, მის მიერ საპროექტო დოკუმენტაციაში წარდგენილია შპს „ა და ს , საექსპერტო დასკვნა , მიმდებარედ ასაშენებელი შენობის გავლენის შეფასების, საპროექტო შენობის მიმდებარე ტერიტორიის კვლევისა და მომიჯნავე შენობების უსაფრთხო დემონტაჟისა და მშენებლობის პროცესის თაობაზე’’, რომლის თანახმად, სამშენებლო ტერიტორია საინჟინროგეოლოგიური კვლევის მიხედვით მიეკუთვნება II სირთულის კატეგორიას. 2.5 საპროექტო შენობის ჩაღრმავება მიწის ზედაპირიდან მეტრია (საძირკვლიანად) და დაფუძნებულია მონოლითურ რკინაბეტონის ფილაზე. ამასთან, ვიზუალური დათვალიერებით დადგინდა, რომ საპროექტო შენობის „66“ღერძის გასწვრივ განთავსებულია მსუბუქი ნაგებობები, რომელთა ტექნიკური მდგომარეობა დამაკმაყოფილებელია და საჭიროების შემთხვევაში შემუშავებული იქნება გამაგრებითი სამუშაოების სქემა. რაც შეეხება მიმდებარედ ხუთ სართულიან კორპუსებს, სამშენებლო მოედნიდან მოცილებულნი არიან უსაფრთხო მანძილზე, რის გამოც მშენებარე შენობა მათ მდგრადობაზე გავლენას ვერ მოახდენს. აღნიშნული დასკვნის საპირისპიროდ კი, საქმეში არ არის წარმოდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება, რომელიც უტყუარად და ცალსახად დაადასტურებდა სადავო აქტით შეთანხმებული სამშენებლო სამუშაოების საფრთხის შემცველობას, არც საფუძველს აცლის მოსარჩელე მხარის აპელირებს მოცემულ საკითხზე. მოსარჩელე იმ გარემოებაზეც ამახვილებს ყურადღებას, რომ სამშენებლო დოკუმენტაციის შეთანხმებისას არქიტექტურის სამსახურს უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითრების მინისტრის 2011 წლის 18 თებერვლის №1-1/251 ბრძანებით დამტკიცებული წესებითა და ტექნიკური რეგულირებებით. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლო სრულად იზიარებს მოპასუხის პოზიციას და მიუთითებს ამავე ბრძანების პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, საქართველოს ტერიტორიაზე შესაბამისი სამშენებლო ნორმებისა და წესების, აგრეთვე სხვა ნორმატიული 20 აქტების დამტკიცებამდე, სამშენებლო საქმიანობისას გამოყენებულ იქნეს დანართში მოცემული ტექნიკური ზედამხედველობისა და სამშენებლო სფეროში 1992 წლამდე მოქმედი ნორმები, წესები და ტექნიკური რეგულირების სხვა დოკუმენტები, აგრეთვე მათი ის ნაწილები, რომლებიც არ ეწინააღმდეგებიან საქართველოს მოქმედ კანონმდებლობას და რომელთა ალტერნატივა არ არსებობს ეროვნული სამშენებლო ნორმების და წესების ან ნორმატიული აქტების სახით. აღნიშნული სამართლებრივი დანაწესის გათვალისწინებით, სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითრების მინისტრის 2011 წლის 18 თებერვლის №1-1/251 ბრძანებით განსაზღვრული სამშენებლო ნორმების, წესებისა და ტექნიკური რეგულირების სხვა დოკუმენტების განსაზღვრის დროისათვის სამშენებლო დარგში დაპროექტების, მშენებლობის, ექსპლუატაციის, ზედამხედველობისა და ექსპერტიზის ჩატარების ღონისძიებებს არეგულირებდა №57 დადგენილება და №4-13 გადაწყვეტილება. შესაბამისად, არსებობს ხსენებული ტექნიკური რეგულირებების ალტერნატივა ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტები, რომლითაც ხელმძღვანელობის ვალდებულება გააჩნდა უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოს. მოსარჩელე მხარე განმარტავს, რომ სტადიონიდან საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობების ფანჯრებამდე დაშორება უნდა შეადგენდეს 10-დან 40 მეტრს, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში დაშორება შეადგენს 8 მეტრს. სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის პოზიციას და მით უფრო იგი ვერ გახდება გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი, რადგან სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტები გაცემულია სწორედ იმ მუნიციპალიტეტის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის მიერ, რომელი მუნიციპალიტეტის საკუთრებასაც წარმოადგენს სტადიონი და მისი მიმდებარე ტერიტორია. ამასთან გაურკვეველია სტადიონსა და ასაშენებელ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლს შორის მითითებული მანძილის არსებობის შემთხვევაში, რა არსებითი ზიანი ადგება უშუალოდ ბმა ,,ზოოვეტ 54“-ს. მოსარჩელე მხარე ასევე აპელირებს იმ გარემოებაზე, რომ სავალდებულოა გაპ-ის (მაგ.: შესრულება გაპ-ით, გათვალისწინებულია კოეფიციენტების ოდენობა: კ1=0,5; კ2=2,5; კ3=0,1). სასამართლო ვერც ამ ნაწილში გაიზიარებს მოსარჩელის პოზიციას და განმარტავს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი „ქ.თბილისის ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ’’ ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2009 წლის 27 მარტის №4-13 გადაწყვეტილება ითვალისწინებდა განაშენიანების კოეფიციენტის (კ1) და განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის (კ2) გადამეტების მიზნით, სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემას. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისის მერის განკარგულებით, ქალაქ თბილისში, კორპუსის მიმდებარე 21 ტერიტორიაზე არსებული მიწის ნაკვეთებისთვის (ს/კ: განაშენიანების კოეფიციენტის (კ1) და განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის (კ2) გადამეტების მიზნით, გაიცა სპეციალური (ზონალური) შეთანხმება საპროექტო წინადადებით, წარდგენილი პარამეტრების შესაბამისად და განისაზღვრა კ1=0,7; კ2=6,0. ამასთან, უდავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს, რომ აღნიშნული განკარგულება დღეის მდგომარეობითაც ძალაშია და მისი უკანონო ხასიათი ვერ გახდება სასმართლოს მიერ მსჯელობის საგანი მოცემული დავის ფარგლებში. მოცემულ შემთხვევაში, უსაფუძვლოა მოსარჩელე მხარის მითითება, რომ ქ. თბილისში, მიმდებარე და უშუალოდ საპროექტო მიწის ნაკვეთებზე განთავსებულია გაზსადენი და ამ პირობებში დაუშვებელია ყოველგვარი მშენებლობა. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო მიუთითებს შპს ,, წერილზე, რომლითაც შპს ,, -ს დირექტორს ეცნობა, რომ შპს ი’’ თანახმა იყო ქ. თბილისში, ) მიმდებარედ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ: განეხორციელებინათ დაგეგმილი მშენებლობა იმ პირობით, თუ არსებული დაბალი წნევის D=125 მმ-იანი გაზსადენი გადატანილი იქნებოდა, რაც ტექნიკურად შესაძლებელი იყო. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია შპს -ს შორის დადებული ხელშეკრულება სამუშაოს შესრულების ’’ იკისრა შესახებ, საიდანაც ირკვევა, რომ შპს ვალდებულება განეხორციელებინა ქსელის რეკონსტრუქცია ქ. თბილისში, ის მიმდებარედ აპრილის გაზსადენის რეკონსტრუქციის პროექტის შესაბამისად. შპს წერილით საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას ეცნობა, რომ კომპანიაში შევიდა შპს , თბილისში, მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე ქსელის გადატანასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, კომპანიაში მომზადდა პროექტი და დაიწყო სხვა საინჟინრო კომუნიკაციის მფლობელ კომპანიებთან შეთანხმება. გაზსადენი მილის დაზიანებასთან დაკავშირებით კი წერილში აღნიშნულია, რომ კომპანიის სწრაფი რეაგირების სამსახური გამოძახებულ იქნა ზემოაღნიშნულ მისამართზე მიმდინარე წლის 10 თებერვალს, სადაც აღმოჩნდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაბალი წნევის მიწისქვეშა D=125 მმ. გაზსადენზე D=32 მმ. განშტოების მიერთებიდან გაჟონვას, რომელსაც დაედო დამხშობი (აღნიშნულს ადასტურებს 10.02.2019 წლის №63253-19 განწესი გაზსაშიში/ცეცხლსაშიში სამუშაოების შესრულებაზე). ამავე წერილით 22 საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას ეცნობა, რომ შპს დამატებით გაფრთხილებული იყო იმის თაობაზე, რომ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, შპს , მიერ გაზსადენის სრულად გადალაგებამდე შპს , ეკრძალებოდა სამშენებლო სამუშაოების წარმოება. სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ასევე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2019 წლის 25 აპრილის წერილზე, რომლითაც მოსარჩელის წარმომადგენელს, ზურაბ ვანიშვილსა და სხვებს ეცნობათ, რომ შპს , მოახდინა სათანადო რეაგირება ქ. თბილისში, ის მიმდებარე მიწის ნაკვეთებზე განთავსებული გაზსადენიდან ბუნებრივი გაზის გაჟონვის აღმოფხვრის მიზნით. ამასთან, მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, გაზსადენის არსებული განლაგების პირობებში დაუშვებელია მის სიახლოვეს მიმდინარე მშენებლობის გაგრძელება, რის შესახებაც გაფრთხილება მიეცა შესაბამის სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელს. შესაბამისად, მიმდინარეობდა გაზსადენის გადალაგებისთვის საჭირო პროცედურები. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით ცალსახად დგინდება, რომ შპს ’ მიერ გაზსადენის სრულად გადალაგებამდე შპს ეკრძალება სამშენებლო სამუშაოების წარმოება და უფრო მეტიც, მესამე პირმა თავად მიმართა და მოითხოვა გაზსადენის გადატანა მშენებლობის შეუფერხებლად გაგრძელების მიზნით, ხოლო გაზსადენის გადალაგებისთვის საჭირო პროცედურები უკვე დაწყებულია, მოსარჩელე მხარე კი ინფორმირებულია ყოველივე აღნიშნულის შესახებ. მიუხედავად ამისა, ის მაინც აპელირებს მოცემულ საკითხზე და მიიჩნევს, რომ გაზსადენის არსებობა სადავო აქტების ბათილად ცნობის კიდევ ერთ საფუძველს წარმოადგენს. გასათვალისწინებელია ასევე ის გარემოებაც, რომ გასაჩივრებული - ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანებები, წარმოადგენს აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ვ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც დაინტერესებულ მხარეს ანიჭებს რაიმე უფლებას ან სარგებელს. საქართველოს ზოგადი 1 ადმინისტრაციული კოდექსის 60 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად კი, დაუშვებელია კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი 23 ნდობა აქვს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირთა კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს. სასამართლო განმარტავს, რომ აღმჭურველი აქტით დაინტერესებულ მხარეს გარკვეული უფლებები ენიჭება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საჭიროა მათი უფლებების დაცვის განსაკუთრებული გარანტიების შექმნა. ასეთი აქტის ბათილად ცნობისათვის ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა, დაინტერესებულ პირს ჰქონდეს აღნიშნული აქტის მიმართ კანონიერი ნდობა. კანონიერი ნდობის გარდა, კანონი ასეთი აქტის ბათილად ცნობის შესაძლებლობას უშვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ადმინისტრაციული აქტი არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირთა კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს. ამასთან, აუცილებელია ეს დარღვევა იყოს არსებითი ხასიათის, ანუ სხვა პირთა უფლებებისა და ინტერესების დაცვა შეუძლებელი უნდა იყოს მოცემული ადმინისტრაციული აქტის გაუქმების გარეშე. სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობაში გამოკვლევის საფუძველზე, უდავოდ არ დასტურდება, რომ სადავო აქტებით არსებითად დაირღვა და რეალური ზიანი მიადგა მოსარჩელე მხარის კანონიერ ინტერესს. 7.5. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ან სხვა სახის ქმედება, რომელიც იწვევს ადამიანის საქართველოს კონსტიტუციით მინიჭებული უფლებების ან თავისუფლებების შეზღუდვას, დაიშვება მხოლოდ საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავის შესაბამისად, კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას წარმოადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევა. სწორედ საქმის გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე უნდა იქნეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებული. ზემოაღნიშნული ნორმების განმარტებიდან გამომდინარე ნათელია, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ ყოველმხრივ უნდა გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და ისე გამოსცეს ადმინისტრაციული აქტი. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და 24 ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სადავო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღება მოხდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, კანონით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის შესაბამისად და მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევისა და ფაქტების დადასტურების შემდეგ იქნა მიღებული გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, შესაბამისად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული ქმედება სრულად შეესაბამება საქართველოს კანონის მოთხოვნებს. ამდენად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბმა , ასარჩელო მოთხოვნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის და ს რძანებების ბათილად ცნობის თაობაზე, უსაფუძვლოა და ამ ნაწილში სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. 7.6. მოსარჩელე მხარის მოთხოვნას ასევე წარმოადგენს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ბრძანების ბათილად -ის ცნობა, რომლითაც ბმა თავმჯდომარის წარმომადგენლის, ზურაბ ვანიშვილისა და სხვათა ადმინისტრაციული საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის ამ ნაწილში სარჩელი ასევე უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო: საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს ბათილად ცნობს მისი გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანო, ხოლო საჩივრის ან სარჩელის შემთხვევაში - ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო ან სასამართლო. ამავე კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ თავით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებით ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიყენება მარტივი ადმინისტრაციული წარმოების წესები. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ ორგანოს ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვის შედეგად გამოაქვს ერთერთი შემდეგი გადაწყვეტილება: ა)ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ; ბ) ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე; გ) ადმინისტრაციული საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად კი ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის თვალსაზრისით ამოწმებს ადმინისტრაციული ორგანო. ადმინისტრაციული საჩივრის განმხილველი ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია შეამოწმოს, აკმაყოფილებს თუ არა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი კანონის იმ 25 მოთხოვნას, რომელიც ადმინისტრაციული საჩივრის წარმდგენ პირს ანიჭებს რაიმე უფლებას ან უპირატესობას. სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში საჩივრის განმხილველმა ორგანომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად შესწავლის შემდეგ მიიღო გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ და შესაბამისად, არ არსებობს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ბრძანების ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. ამასთან, სასამართლო დამატებით ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ სადავო საკითხთან დაკავშირებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში ჩატარებული იქნა ადმინისტრაციული წარმოება და მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად შესწავლის შემდგომ იქნა მიღებული გადაწყვეტილება. 7.7. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601 მუხლში ჩამოთვლილია ის საფუძვლები, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც შესაძლებელია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა. კერძოდ, დასახელებული მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს, ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადებისა ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებით დარღვევად ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ამ კოდექსის 32-ე ან 34-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის დარღვევით ჩატარებულ სხდომაზე ან კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევით, ანდა კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება, ხოლო მოსარჩელის მიერ სასამართლოში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3 მუხლის შესაბამისად, ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ სადაო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემისას ადგილი ჰქონდა კანონით დადგენილი ისეთი პროცედურული ნორმების არსებით დარღვევას, რომლის არარსებობის შემთხვევაშიც ზემოაღნიშნულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. ამდენად, ზემოაღნიშნული მიაჩნია, რომ ბმა გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლოს ’’-ის სარჩელი უსაფუძვლოა, რადგან ადგილი არ 26 აქვს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601-ე მუხლით გათვალისწინებული კანონის დარღვევას, გასაჩივრებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებში ასახული კონკრეტული ურთიერთობის მოწესრიგება შეესაბამება მათი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში არ მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებულ სამართლებრივ ნორმებთან, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნები უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. 8. საპროცესო ხარჯები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ’’თანახმად, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის გამო, ბმა , ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 100 ლარი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად. სარეზოლუციო ნაწილი სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, მე-12, 22-ე, 32-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 55-ე, 243-ე, 244-ე, 248-ე, 249-ე, 257-ე, 364-ე, 367-ე და 369-ე მუხლებით და გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა: 1. ბმა ,, -ის სარჩელი, არ დაკმაყოფილდეს; 2. მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად; 3. გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს მხარეთათვის დასაბუთებული გადაწყვეტილების გადაცემიდან 14 (თოთხმეტი) დღის ვადაში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში (მდებარე თბილისი, გრ. რობაქიძის №7ა) სააპელაციო საჩივრის შეტანის გზით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის (მდებარე თბილისი, დ. აღმაშენებლის ხეივანი №64) მეშვეობით; მოსამართლე ლეილა გოგიშვილი 27