ტექნიკური რეგლამენტის – თბილისის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე

ტექნიკური რეგლამენტი

თბილისის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმა

თავი I

შესავალი

მუხლი 1. მენეჯმენტის გეგმის მიზნები და მოქმედების ტერიტორიული სფერო

წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა თბილისის ეროვნული პარკისათვის „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ კანონის მოთხოვნების შესაბამისად, რომელთა თანახმადაც მენეჯმენტის გეგმა სავალდებულოა ყველა დაცული ტერიტორიისათვის. მენეჯმენტის გეგმის მიზანს წარმოადგენს დაცული ტერიტორიებისათვის გრძელვადიანი მიზნებისა და ამ მიზნების მისაღწევად აუცილებელი კონკრეტული ღონისძიებების განსაზღვრა, რომლებიც უნდა განახორციელოს შესაბამისი დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციამ მოცემული მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების ვადაში.

მუხლი 2. დაცული ტერიტორიების შექმნის მთავარი მიზნები

1. თბილისის ეროვნული პარკი აღდგენილ იქნა 2007 წელს აღმოსავლეთ საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში იშვიათი სახეობის მცენარეებისა და ამ ტერიტორიისათვის დამახასიათებელი ტყის ეკოსისტემების დაცვის, ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების შენარჩუნების, ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და ბუნებრივ გარემოში რეკრეაციული, ეკოტურისტული და საგანმანათლებლო საქმიანობის განვითარების უზრუნველყოფის მიზნით.

2. თბილისის ეროვნული პარკის შექმნა ეფუძნება და შეესაბამება საქართველოში გარემოს დაცვისა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების სფეროში მიღებულ საერთაშორისო კონვენციებსა და საქართველოს გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის პრინციპებს.

3. ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით, ეს ტერიტორია მოქცეულია სემიარიდული ეკოსისტემების, მთისა და მთისწინა კალთების კოლხური ფლორის ელემენტებით წარმოდგენილი ტყის ეკოსისტემების თანაარსებობის არეალში. აქ გავრცელებულია 688-მდე სახეობის ბალახოვანი თუ მერქნიანი მცენარე, მათ შორის 103 ხე ან ბუჩქნარია.

4. თბილისის ეროვნული პარკის განსაკუთრებული ლანდშაფტი უზრუნველყოფს ფაუნის მრავალფეროვნებას. აქ წარმოდგენილია ფრინველების არანაკლებ 250, ძუძუმწოვრების 24, ქვეწარმავლების 14 და ამფიბიების 5 სახეობა.

5. კავკასიაში არცერთი დედაქალაქის გარშემო არ არის წარმოდგენილი ასეთი ვრცელი ტყის მასივები. აქ არსებული ტყეები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს გაუდაბნოების წინააღმდეგ ბრძოლის საქმეში, რადგან ივრის ზეგანი, რომელიც წარმოადგენს საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე სემიარიდულ ნაწილს, იწყება თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიის სამხრეთ და სამხრეთ აღმოსავლეთი ნაწილიდან.

6. თბილისის ეროვნული პარკის არსებობა ქ. თბილისსა და მცხეთის გარშემო უზრუნველყოფს საფრთხის წინაშე არსებული ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას. აღნიშნული ტერიტორიების დაცვა, აღდგენა და შენარჩუნება საქართველოს მომავალი თაობების ჯანსაღ გარემოში დასვენების და ეკოლოგიური ცნობიერების ამაღლებას შეუწყობს ხელს.

მუხლი 3. მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი

1. მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი დაიწყო 2016 წლის ივლისის თვეში და მენეჯმენტის გეგმის I და II თავები შემუშავდა 2016 წლის სექტემბერში მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე;

2. 2016 წლის ოქტომბერში ჩატარდა საწყისი სამუშაო შეხვედრა და სიტუაციური ანალიზის განხილვა დაცული ტერიტორიების სააგენტოში. სიტუაციური ანალიზის შეხვედრის დროს გადაიხედა მენეჯმენტის გეგმის I და II თავი, განისაზღვრა დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულებები და შეთანხმებული გრძელვადიანი მიზნები, ასევე გამოვლინდა პრობლემები და შესაძლებლობები, რაც მენეჯმენტის გეგმაში უნდა იყოს ასახული;

3. 2016 წლის ნოემბერში მენეჯმენტის გეგმის I და II თავები შესწორდა, ხოლო III და IV თავები შემუშავდა სიტუაციური ანალიზის სემინარის შედეგებზე დაყრდნობით;

4. 2016 წლის დეკემბერში გადაიხედა III და IV თავები, ჩამოყალიბდა საშუალოვადიანი მიზნები და პროგრამები. სემინარის შემდეგ მომზადდა V, VI და VII თავები;

5. 2016 წლის 27 დეკემბერს მართვის გეგმის პროექტი გამოქვეყნებულ იქნა საჯარო განხილვისთვის;

6. 2017 წლის 27 იანვარს შედგა საკონსულტაციო შეხვედრა დაინტერესებული ორგანიზაციების მონაწილეობით დაცული ტერიტორიების სააგენტოში თბილისში.

მუხლი 4. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდი

მენეჯმენტის გეგმა ძალაშია მისი მიღებიდან 6 წლის განმავლობაში.

მუხლი 5. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა და განახლება

1. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა ხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

2. მენეჯმენტის გეგმის ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს მეექვსე წლის პირველი კვარტალისა, დაცული ტერიტორიების სააგენტო დაიწყებს ახალი მენეჯმენტის გეგმის მომზადებას, რომელიც მიღებული იქნება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

თავი II

დაცული ტერიტორიის აღწერა

მუხლი 6. ადგილმდებარეობა და ფართობი

1. თბილისის ეროვნული პარკის ფართობი შეადგენს 21036,14 ჰექტარს და მდებარეობს მცხეთა-მთიანეთისა და ქვემო ქართლის რეგიონში. ეროვნული პარკი მოიცავს მცხეთის, თიანეთის და გარდაბნის მუნიციპალიტეტებს და განფენილია საგურამოს, იალნოსა და საბადურის ქედების სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფერდობებზე.

2. თბილისის ეროვნულ პარკს ჩრდილოეთით ესაზღვრება თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები, დასავლეთით მდინარე არაგვი და თბილისი-სენაკი-ლესელიძის ავტომაგისტრალი, სამხრეთით – თბილისის შემოვლითი გზა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფლები ნორიო, მარტყოფი, აღმოსავლეთით მდინარე იორი და საგარეჯოს სატყეო უბანი (იხ. დანართი №1).

მუხლი 7. დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა ეროვნულ დონეზე

თბილისის ეროვნული პარკი საქართველოში ამჟამად არსებული 11 ეროვნული პარკიდან ერთ-ერთია. მცხეთა-მთიანეთისა და ქვემო ქართლის რეგიონებში, თბილისის ეროვნული პარკის გარდა, ასევე მდებარეობს შემდეგი დაცული ტერიტორიები: ყაზბეგის ეროვნული პარკი, სახიზნარის კლდის ბუნების ძეგლი, აბანოს მინერალური ტბის ბუნების ძეგლი, თრუსოს ტრავერტინების ბუნების ძეგლი, ბოდორნის კლდის სვეტების ბუნების ძეგლი, ჯვრის უღელტეხილის ტრავერტინის ბუნების ძეგლი, ქეთერისის მინერალური ვოკლუზის ბუნების ძეგლი, გარდაბნის აღკვეთილი, ალგეთის ეროვნული პარკი, ბირთვისის ბუნების ძეგლი, დაშბაშის კანიონის ბუნების ძეგლი და სამშვილდის კანიონის ბუნების ძეგლი.

მუხლი 8. თბილისის ეროვნული პარკის ისტორია

1. თბილისის ეროვნული პარკი შეიქმნა 2007 წელს, საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალის და ყოფილი თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიების ბაზაზე.

2. საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალი შეიქმნა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1957 წლის 10 აპრილის №196 დადგენილებით და მისი ტყეები გამოცხადებული იქნა როგორც ფლორის, ასევე ფაუნის კომპლექსურ ნაკრძალად.

3. კავკასიაში პირველი ეროვნული პარკი – ყოფილი თბილისის ეროვნული პარკი შეიქმნა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1973 წლის 6 მარტის №114 დადგენილებით, თავდაპირველად – საგურამოს ეროვნული პარკის სახელწოდებით. შემდგომში, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1979 წლის 22 მაისის №372 დადგენილებით მას შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა თბილისის ეროვნული პარკი.

4. 2007 წლის 3 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებული იქნა „თბილისის ეროვნული პარკის შესახებ” საქართველოს კანონი, რომლის თანახმადაც აღმოსავლეთ საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში იშვიათი სახეობის მცენარეებისა და ამ ტერიტორიისათვის დამახასიათებელი ტყის ეკოსისტემების დაცვის, ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების შენარჩუნების, ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და ბუნებრივ გარემოში რეკრეაციული, ეკოტურისტული და ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობის განვითარების უზრუნველყოფის მიზნით აღდგენილი იქნა თბილისის ეროვნული პარკი და გაფართოვდა თიანეთის, მცხეთისა და საგარეჯოს სატყეო მეურნეობების, დიდგორის საცდელ-საჩვენებელი სატყეო მეურნეობის ტყის ფონდის მიწების ნაწილისა და საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალის ხარჯზე. კანონის თანახმად, თბილისის ეროვნული პარკის საერთო ფართობმა შეადგინა 24327,8 ჰექტარი.

5. 2009 წლის 3 აგვისტოს „თბილისის ეროვნული პარკის შესახებ” საქართველოს კანონში განხორციელდა ცვლილება, რომლის თანახმადაც თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ გამოტანილი იქნა მაგისტრალური მილსადენებით დაკავებული ტერიტორია, რომლის შემდეგაც ეროვნული პარკის ფართობმა შეადგინა 22425,06 ჰა.

6. 2011 წლის 31 ოქტომბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორის საზღვრებს გარეთ გამოტანილი იქნა ყოფილი თბილისის დენდროლოგიური პარკის და თბილისის ზღვის სატყეოს ტერიტორიები, რომლებიც გადაეცა თბილისის მერიას. ამორიცხული ფართობების საკონპენსაციოდ სახელმწიფო სამეურნეო ტყის ფონდის ნაწილს მიენიჭა ეროვნული პარკის სტატუსი. აღნიშნული ცვლილების შემდეგ ეროვნული პარკის ფართობმა შეადგინა 23218,28 ჰა.

7. 2014 წელს ჩატარდა თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიის დემარკაცია, რომლის შედეგადაც ეროვნული პარკის ტერიტორიის საზღვრებს გარეთ გატანილი იქნა ის ტერიტორიები, რომლებიც არ შეესაბამება დაცული ტერიტორიის სტატუსს: სახეცვლილია ან არ გააჩნია კონსერვაციული ღირებულება ან არ შეესაბამება „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებს (საკარმიდამო ნაკვეთები, ხეხილის ბაღები და სხვა), საქართველოს თავდაცვისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროების ინფრასტრუქტურა, მოქმედი საკულტო ნაგებობები, სასაფლაოები და სხვა. 2015 წლის 3 ივნისს დემარკაციის შედეგების გათვალისწინებით საქართველოს პარლამენტის მიერ “თბილისის ეროვნული პარკის შესახებ” საქართველოს კანონში შეტანილ იქნა ცვლილება და ეროვნული პარკის ფართობმა შეადგინა 21036,14 ჰა.

მუხლი 9. გეოლოგია და ჰიდროლოგია

1. რელიეფი და ნიადაგები:

ა) ტერიტორია გეომორფოლოგიურად მთებით, ფერდობებით და ხევებით შედგენილ, ძლიერ დასერილ რაიონს წარმოადგენს. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 1766 მეტრზე მდებარეობს. მთა იკვლივი მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთების საგურამო-იალნოს ქედებსა და მათ განშტოებათა ფერდებზე, რომლებიც განედურად გადაჭიმულია მდ. მტკვრიდან მდ. იორამდე ზ.დ 600-1,700 მ სიმაღლეზე;

ბ) ეროვნული პარკის ტერიტორიას საკმაოდ რთული რელიეფი აქვს, რაც გარკვეულ ზეგავლენას ახდენს ნიადაგწარმოქმნის პროცესებზე. ტერიტორიაზე მრავლადაა ცალკეული ოროგრაფიული ელემენტები, რომლებიც ერთმანეთისაგან გამოყოფილია ხევებითა და ხრამებით, რაც მას დანაოჭებულ იერს აძლევს;

გ) რთული რელიეფის ჩამოყალიბება-ფორმირება გეოლოგიური წარსულის შედეგია. გეოლოგიურმა პროცესებმა განაპირობა ნიადაგწარმომქმნელ ქანთა ნაირგვარობა, რამაც, თავის მხრივ, სხვა ბუნებრივ ფაქტორებთან ერთად გამოხატულება ჰპოვა ერთმანეთისაგან მკვეთრად განსხვავებული ტიპის ნიადაგების ჩამოყალიბებაში;

დ) ძირითადად ნიადაგწარმომქმნელ ქანებად აქ წარმოდგენილია კარბონატული ქვიშაქვები და კონგლომერატები, უკარბონატო თიხა-ფიქალები, ალუვიური ნაფენები და სხვა.

2. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია შემდეგი ნიადაგური ტიპები:

ა) ტყის ყომრალი, მცირე სისქის, ხირხატიანი, მძიმე თიხნარი, ალაგ სუსტად განვითარებული უკარბონატო ქვიშა-ქვებისა და თიხა ფიქალების გამოფიტვის პროდუქტებზე;

ბ) ტყის ყომრალი, საშუალო და დიდი სისქის, თიხნარი, ხირხატიანი, განვითარებული უკარბონატო ქვიშა-ქვებისა და თიხა ფიქალების გამოფიტვის პროდუქტებზე;

გ) ტყის ღია ყომრალი, დიდი სისქის თიხნარი და თიხიანი, ხირხატიანი, განვითარებული დანალექი ქანების გამოფიტვის პროდუქტებზე;

დ) ტყის ყავისფერი, კარბონატული, მცირე სისქის, მძიმე თიხნარი, ალაგ სუსტად ჩამორეცხილი განვითარებულ კარბონატულ ქვიშა-ქვებზე, კონგლომერატებზე და ქვაღორღიან ნაფენებზე.

ე) ტყის ყავისფერი კარბონატული, საშუალო და დიდი სიქის მძიმე თიხნარი, ალაგ ხირხატიანი, განვითარებული კარბონატულ ქვიშაქვებზე და კონგლომერატებზე;

ვ) ნეშომპალა-კარბონატული მძიმე თიხნარი, ხირხატიანი, ალაგ ეროდირებული;

ზ) ალუვიური კარბონატული, საშუალო და დიდი სისქის თიხნარი, განვითარებული ალუვიურ ქვიშიან ნაფნებზე.

3. ძლიერ ჩამორეცხილი ნიადაგები და გაშიშვლებული ქანები:

ა) ტყის ყომრალი მცირე სისქის ნიადაგები ძირითადად გხვდება ზღვის დონიდან 1500 მ სიმაღლეზე. მათი გავრცელების ზონა შეესაბამება წიფლნარ ტყეებს. ნიადაგებისათვის დამახასიათებელია მცირე სისქის ჰუმუსიანი ფენა, მძიმე მექანიკური შემადგენლობა, ხირხატიანობა და ალაგ-ალაგ ნიადაგის ჩამორეცხილობა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიადაგები გავრცელებულია დიდი დაქანების ფერდობებზე, მათი ეროზიული პროცესები ნაკლებად არის გამოხატული;

ბ) ტყის ყომრალი საშუალო და დიდი სისქის თიხნარები განვითარებულია ზღვის დონიდან 100-1500 მ სიმაღლეზე, შედარებით ნაკლებად დაქანებულ ფერდობებზე. ეს ნიადაგები განვითარებულია დანალექი ქანების გამოფიტვის პროდუქტებზე, რომლებიც კარბონატებს არ შეიცავენ. ეს ნიადაგები გხვდება წიფლნარ და მუხნარ კორომებში. ამ ნიადაგს აქვს კარგად გამოხატული ჰუმუსიანი ჰორიზონტი;

გ) ტყის ღია ყომრალი ნიადაგები გავრცელებულია ჩრდილოეთ ექსპოზიციის ფერდობებზე, განვითარებულია უკარბონატო ქანებზე. ამ ტიპის ნიადაგებს კარგად გამოხატული გაეწერების ნიშნები აქვთ. ამ ნიადაგებს უფრო ღია შეფერილობა ახასიათებთ, რითიც განსხვავდებიან სხვა ტიპის ნიადაგებისაგან. მათთვის დამახასიათებელია ზედა ფენის კაკლოვან-კოშტოვანი სტრუქტურა, რომელიც სიღრმის ზრდასთან უსტრუქტურო მასაში გადადის, ალაგ ნიადაგის პროფილი ხირხატიანია;

დ) ტყის ყავისფერი კარბონატული მძიმე თიხნარები გავრცელებულია ზღვის დონიდან 650-900მ. სიმაღლეზე. განვითარებულია კარბონატულ ქანებზე, მუხნარ-რცხილნარ კორომების ქვეშ. იმის გამო, რომ ამ ზონებში ტყეები გაჩეხილია, ადგილი აქვს ეროზიების განვითარებას, ხშირად ვხვდებით ამ ნიადაგების ძლიერ ჩამორეცხილ ხირხატიან სახესხვაობას. ამ ზონაში უმთავრეს ღონისძიებას წარმოადგენს ეროზიული ფართობების გატყიანება და ძოვებისაგან დაცვა;

ე) ტყის ყავისფერი საშუალო და დიდი სისქის მძიმე თიხნარები გავრცელებულია კონგლომერატსა და ქვიშაქვების გამოფიტვის პროდუქტებზე. აღნიშნული ნიადაგები ყავისფერისებრი ნიადაგების განვითარების შემდეგი საფეხურებია, რომლის წარმოქმნაშიც მონაწილეობას იღებს სტაბილური ფიტოცენოზები-მუხა და რცხილა. ტყე აქ შეკრულ კორომებს არ ქმნის, რის გამოც განვითარებულია ნიადაგების დამკორდებელი ბალახოვანი მცენარეები;

ვ) ნეშომპალა-კარბონატული მძიმე თიხნარი განვითარებულია კირქვებზე ან კირიან კონგლომერატებზე. ამ ნიადაგების როგორც მცირე სირღმიანი სახესხვაობა, ასევე დიდი და საშუალო სირღმის ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგების ინტრაზონალურადაა განვითარებული და გვხვდება ყველგან, სადაც კარბონატული ქანებია წარმოდგენილი;

ზ) ნიადაგწარმომქნელ ქანებს კირქვები და კირიანი კონგლომერატები წარმოადგენს. ეს ნიადაგები შედარებით ნაკლები დაქანების ფერდობებზე გხვდება და ამდენად იქ ეროზიული პროცესები ნაკლებად არის გამოხატული;

თ) ალუვიურ-კარბონატული თიხნარები განვითარებულია ალუვიურ ქვიშიან-რიყიან ნაფენებში. გვხვდება მდინარების და ზოგიერთი ხევების სანაპირო ზოლში და ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე მათ მცირე გავრცელების არეალი აქვთ. მორფოლოგიურად ამ ნიადაგებს ახასიათებს ჰორიზონტების დიფერენცირება და შრეობრივი აგებულება;

ი) ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ძლიერ ჩამორეცხილ ნიადაგებს ქანების გაშიშვლებით, ხევებით და ხრამებით საკმაოდ დიდი გავრცელების არეალი აქვთ, რაც დაკავშირებულია ტყის საფარის მოსპობასთან, განსაკუთრებით დიდი დაქანების ფერდობებზე. ქანების გაშიშვლების გამო მათზე ტყის აღდგენითი სამუშაოების წარმართვა შეუძლებელი ხდება. აქ მიზანშეწონილია ბალახ-მცენარეულობის საფარმა დააჩქაროს ნიადაგწარმოქმნის პროცესი. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებული ზემოთ აღწერილი ნიადაგები სავსებით აკმაყოფილებენ ყველა მოთხოვნას არსებული ტყის კორომთა ნორმალური ზრდა-განვითარებისათვის და, საჭიროების შემთხვევაში, ტყის ხელოვნური განვითარებისათვის.

4. ჰიდროგრაფია:

ეროვნული პარკის ტერიტორიის ჰიდროგრაფიულ ქსელს ძირითადად ქმნიან მდინარეები გლდანი და თეძამი, რომლებიც უერთდებიან მდ. მტკვარს და მდ. არაგვს. ეს მდინარეები სათავეებს ღებულობენ წყაროებიდან, მაგრამ წვიმებისა და თოვლის ჩქარი დნობის შედეგად ისინი სწრაფად დიდდებიან. გარდა აღნიშნული მდინარეებისა, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გვხვდება მრავალი პატარა მდინარე, რომლებიც გაზაფხულზე თოვლის დნობის პერიოდში დიდდება, ზამთარში კი წყლის სიმცირით ხასიათდებიან.

მუხლი 10. კლიმატი და ჰავა

1. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორია მოქცეულია დიდი და მცირე ქედების ტექტონიკურ მოღუნულობათა განშტოებაზე. ხასიათდება რთული ოროგრაფიით, ზღვის დონიდან სიმაღლეთა ძლიერი ცვალებადობით, რაც გავლენას ახდენს კლიმატური პირობების ფორმირებაზე.

2. თბილისის ეროვნული პარკი ზომიერად ტენიანი ჰავის ოლქს მიეკუთვნება. აქ ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი ზაფხული იცის. პარკი გადაჭიმულია ქართლის ვაკეზე, რომლის მწვერვალზე კასპიის ზღვიდან წამოსული ღრუბლები ნალექებად იქცევა და მაღალი ტენიანობით უზრუნველყოფს საგურამოს ქედის ჩრდილოეთ ფერდობებს. ეროვნული პარკში აშკარად გამოხატულია მიკროკლიმატის 2 ფორმა:

ა) სამხრეთ ფერდობები, რომელიც ხასიათდება ნალექების სიმცირით, ხშირი ქარებით, ზაფხულში მაღალი ტემპერატურით;

ბ) ჩრდილოეთ ფერდობები, გამოირჩევა ნალექების სიუხვით, მეტად სუსტი დასავლეთის ქარებით, ზამთრის პერიოდში თოვლის მაღალი საფარით.

3. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გაზაფხული ადრე დგება, ზაფხული ხანგრძლივია და საკმაოდ ცხელი. ჰაერის საშუალო ტემპერატურის მონაცემებით მცენარეთა სავეგეტაციო პერიოდი იწყება აპრილის თვეში და გრძელდება ოქტომბრის ბოლომდე.

4. ყველაზე ცივი თვეა იანვარი, ყველაზე ცხელი ივლისი-აგვისტო. უარყოფითი კლიმატური ფაქტორებიდან აღსანიშნავია გვიანი და ადრეული ყინვების არსებობა.

5. შემოდგომის ნალექები სექტემბრის ბოლო რიცხვებიდან იწყება. პირველი თოვლი დეკემბრის მეორე დეკადაში მოდის და საგურამოს ქედის ჩრდილო ფერდობებზე მარტის შუა რიცხვებამდე გამუდმებით დევს აღნიშნულ პერიოდში. ყველაზე ცივი თვეებია დეკემბერი და იანვარი (-20C -40C), გვალვით და მაღალი ტერმპერატურით (280C - 290C) ივლისი და აგვისტო გამოირჩევა. საშუალო წლიური ტემპერატურაა: იანვარი -0,50C და აგვისტო +24,10C.

ეროვნული პარკის ჰაერის შეფარდებითი ტენიანობა 69,71 %-ია, ნალექები წლის დროთა მიხედვით არათანაბარია. წლიური ნალექების რაოდენობა საშუალოდ 523-720 მმ-ს შეადგენს. მეტად ნალექიანი თვეებია: იანვარი, მაისი, ოქტომბერი. ყველაზე ნაკლები ნალექი მოდის ზაფხულის პერიოდზე, ყველაზე მეტი კი გაზაფხულზე. აგრეთვე არათანაბარია თოვლის საფარიც. მისი სიღრმე მთისწინეთიდან თანდათან იზრდება თხემისაკენ და ღულელების და ცხვარიჭამიის უღელტეხილზე 1 მეტრსაც აღწევს.

6. რაიონისათვის ძირითადად დამახასიათებელია ჩრდილო- აღმოსავლეთის ქარები. ცალკეულ პერიოდებში ქრის სამხრეთ-დასავლეთის და დასავლეთის ქარები.

7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე კლიმატი ქმნის ხელსაყრელ პირობებს მცენარეული საფარის ნორმალური ზრდა-განვითარებისათვის.

მუხლი 11. ლანდშაფტები

1. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე მცენარეთა ვერტიკალური ზონალობა, როგორც მთიანი პირობებისათვის დამახასიათებელი მოვლენა, გარკვეულ კანონზომიერებებს ემორჩილება: თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში რელიეფის წმინდა თავისებურებებს მასში გარკვეული ცვლილებები შეაქვს.

2. კავკასიის ტყის მცენარეული ოლქებისა და ვერტიკალური ზონალობის მიხედვით (აკად. ვ. გულისაშვილი) თბილისის ეროვნული პარკის კორომები აღმოსავლეთ საქართველოს ტყიან ნაწილში შედის.

3. ეროვნული პარკის ტერიტორია მოიცავს საგურამო-იალნოს და საბადურის საშუალო მთიან განედურ ქედებსა და მათ შორის მდებარე თეძამის, გლდანის, თრანულის და იორის ხეობებს.

4. საგურამო-იალნოს ქედის შუა ნაწილში შეინიშნება ჩადაბლება – ლელუბნის უღელტეხილი. მის დასავლეთით მდებარეობს საგურამოს, ხოლო აღმოსავლეთით იალნოს ქედი.

მუხლი 12. ჰაბიტატები

1. ნათელი ტყეების სარტყელი ზ.დ. 600 მეტრამდეა გავრცელებული, რომელიც წარმოდგენილია ღვიების, ძეძვის და სხვა დაბალტანიანი ხეების და ბუჩქნარებისაგან.

2. მუხის ტყეების სარტყელი ვრცელდება ზ.დ. 600 მეტრიდან და 1000 მეტრამდე. მცენარეთა საფარი წარმოდგენილია მუხის, მინდვრის ნეკერჩხალის, ჯაგრცხილის, იფნის, რცხილის და სხვა სახეობებით.

3. წიფლის ტყის სარტყელი ვრცელდება ზ.დ. 1000 მეტრიდან 1600 მეტრამდე, რომელიც წარმოდგენილია აღმოსავლეთის წიფლის, ნეკერჩხალის, იფნის და სხვა სახეობებისაგან.

4. ტყის ტიპები ეროვნული პარკის რთული ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობები განსაზღვრავს მისი ჰავისა და ნიადაგის ნაირგვარობას, რომლებიც თავის მხრივ განაპირობებს მცენარეული საფარის და ტყის ტიპების მრავალფეროვნებას.

5. ეროვნული პარკის ფართობები ძირითადად წარმოდგენილია წიფლნარი, მუხნარი, რცხილნარ-მუხნარი, ჯაგრცხილნარი ფორმაციათა ტყის ტიპებით.

6. წიფლნარი ტყეები იკავებს შუა სარტყელს ზ.დ. 1000-1600 მ. სიმაღლეზე წიფლნარები გხვდება თითქმის ყველა ექსპოზიციის ფერდობებზე. წმინდა წიფლნარებს უმთავრესად უკავია ჩრდილო ექსპოზიის ფერდობები. სამხრეთსა და აღმოსავლეთის ფერდობებზე წიფლის გავრცელება შესუსტებულია, რადგან მას ძლიერ კონკურენციას უწევს სიმშრალის ამტანი სახეობები – მუხა და რცხილა.

7. წიფლნარი წივანის საფარით – ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელების დიდი დიაპაზონით ხასიათდება. იგი იკავებს თითქმის ყველა ექსპოზიციის საშუალო და დიდი დაქანების ფერდობებს. აღნიშნული ტიპის კორომები ძირითადად ვითარდება თხელი და საშუალო სიღრმის ტყის ყომრალ ნიადაგებზე. ხასიათდება საშუალო წარმადობის ბონიტეტით – III. სიხშირე 0.6 – 0.7. ქვეტყე თხელია. გხვდება კუნელი, ძახველი, იშვიათად ჭყორი. ბალახეული საფარის მთავარი ინდიკატორია მთის წივანა. მას ერევა თივაქასრა, ისლი, მაჩიტა, მაყვალი.

8. წიფლნარი წვრილბალახოვანი, ჩიტისთვალას და ქრისტესბეჭედას საფარით – წარმოდგენილია ჩიტისთვალას და ქრისტესბეჭედას ან ერთობლივი ინდიკატორებით, ანდა რომელიმე მათგანის გაბატონებით. ამ ტიპის ჯგუფი ძალიან გავრცელებულია ჩრდილოეთისა და ჩრდილო-დასავლეთის ექსპოზიციის მცირე და საშუალო დაქანების ფერდობებზე. ზ.დ. 1100 – 1300 მეტრ სიმაღლეზე. ტყის ტიპების ეს ჯგუფი ქმნის საკმაოდ გრილ და მაღალ წარმადობის კორომებს. თავის გავრცელების ოპტიმალურ პირობებში ტყის ეს ტიპი წარმოდგენილია 0.6 – 0.8 სიხშირის კორომებით. ქვეტყეში ერთდროულად გვხვდება ჭანჭყატი, დიდგულა. ბალახოვან საფარში ჭარბობენ სურნელოვანი ჩიტისთვალა და ქრისტესბეჭედა, რომელთაც ერევათ ტყის ცირცველა, უჯმურა.

9. წიფლნარი გვიმრისა და მაყვლის საფარით – გვხვდება უმთავრესად მთების შუა სარტყლიდან თითქმის სუბალპურ სარტყლამდე. იგი იკავებს ჩრდილო და ჩრდილო-დასავლეთის ექსპოზიციის 150 – 200 დაქანების ფერდობებს. ფერდობები წარმოდგენილია წმინდა წიფლნარებით, რომელშიც შერეულია იფანი, ხოლო წიფლის გავრცელების ზედა ზონაში კი მაღალი მთის ნეკერჩხალი. კორომები უმთავრესად ნაირსახოვანია გვიმრის გაბატონებით. მას საკმაო რაოდენობით ერევა მაყვალი. ბალახოვანი საფარის ეს ორი წარმომადგენელი ხელს უშლის სხვადასხვა ბალახოვან მცენარეების გავრცელებას და ქმნის ერთიან ფონს.

10. წიფლნარი ჭყორის ქვეტყით – ქმნის ე.წ. კოლხური ტიპის წიფლნარებს. წიფლნარების ფორმაციაში ეს ტიპი პირველადია. იგი იკავებს ჩრდილო ექსპოზიციის მცირე და საშუალო დაქანების ღრმა ნიადაგებით, ზ.დ. 900 – 1100 მეტრ სიმაღლეზე. კორომები წარმოდგენილია წიფლის გაბატონებით, რომელსაც უმნიშვნელოდ ერევა რცხილა, მუხა, ნეკერჩხალი. ტყის ტიპის ინდიკატორად აქ წარმოდგენილია ჭყორი. ბალახეული მცენარეებიდან გვხვდება ტყის ფარსმანდუკი, უჯმურა, ცირცველი, ჩადუნა და სხვა.

11. რცხილნარ-მუხნარი, რცხილნარ-მუხნარ-ჯაგრცხილიანი ტყეები – ისინი წარმოდგენილია ნაირბალახოვანი და წივანის ტიპებით. აქ კორომები ორსართულიანია: I სართული შექმნილია მუხისა და რცხილის მიერ, ხოლო II სართულში გაბატონებულია ჯაგრცხილა, რომელსაც ერევა ნეკერჩხალი, იფანი და სხვა.

12. ღვიისა და ძეძვის ტყეები – წარმოდგენილია ნაირბალახოვანი ტყის ტიპით. აღნიშნული სახეობები ქმნიან ნათელ ტყეებს.

მუხლი 13. ბიომრავალფეროვნება

1. ფლორა:

ა) თბილისის ეროვნული პარკის მცენარეული რესურსები საკმაოდ მდიდარია ფლორისტულად. აქ გავრცელებულია მცენარეების 688 სახეობა. აქედან ხეა 27, ბუჩქი – 76. აქ მერქნიანი მცენარეების 103 სახეობა, მრავალწლოვნები 381, ორწლიანი 45, ერთწლიანი 159 სახეობაა. სულ ბალახოვნების 581 სახეობა გვხვდება. სულ ბალახოვნები და მერქნიანები ჯამში შეადგენს 688 სახეობას.

საქართველოს ენდემია 14, კავკასიის ენდემია 31, სამკურნალოა 179, საკვებად ვარგისი 14, შხამიანია 72, თაფლოვანია 40, დეკორატიულია 98, სარეველაა 60, პარაზიტია 4, საღებავია 43, მხალეულია 12, მთრიმლავია 12 და სხვ.;

ბ) ეროვნული პარკის ტყის საფარში ძირითადად გვხვდება – ქართული მუხის, წიფლის, რცხილის, ჩვეულებრივი იფნის, ჯაგრცხილისა და პანტის ტყის ეკოსისტემები;

ქვეტყეში გვხვდება: კუნელის, შინდის, ზღმარტლის, ჭანჭყატის, თრიმლის და სხვა დასახელების ბუჩქები (სულყოფილი სია იხ. დანართი №10 (ა));

გ) თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორებზე ნაირფეროვან ბალახოვან საფარს წივანას სხვადასხვა სახეობები ქმნის. წივანასთან ერთად გვხვდება: ტყის თაგვისარა, კრაზანა, ბრძამი, ჩვეულებრივი თავშავა და სხვა მცენარეები. ბალახოვან მცენარეულობაში დიდი რაოდენობით არის წარმოდგენილი სამკურნალო მცენარეებიც;

დ) პარკში წარმოდგენილია უნიკალური უთხოვრის კორომები და ხელოვნურად გაშენებული ფიჭვნარები. თბილისის ეროვნულ პარკში ტყეებს ვერტიკალური ზონალობა ახასიათებთ.

2. საქართველოს „წითელ ნუსხაში” შეტანილი მცენარეები:

იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი სახეობებიდან თბილისის ეროვნულ პარკში გავრცელებულია: კოლხური ბზა (Buxus colchica Pojark.), უთხოვარი (Taxus baccata L.), შიშველი თელადუმა (Ulmus glabra Huds.), პატარა თელადუმა (Ulmus Minor Mill.), ჩვეულებრივი კაკალი (Juglans regia L.) და სხვა.

3. ენდემური და რელიქტური მცენარეები:

თბილისის ეროვნული პარკის დენდროფლორა იმითაც არის საინტერესო, რომ აქ გავრცელებულია მესამეული პერიოდის კოლხეთის ფლორის წარმომადგენელები: კოლხური ჭყორი, კოლხური და პასტუხოვის სურო, აღმოსავლეთის ძახველი, თაგვისარა, უთხოვარი, კავკასიური დეკა, წყავი და სხვა.

4. ფაუნა:

ა) თბილისის ეროვნულ პარკში ძუძუმწოვრებიდან გავრცელებულია: მელა, რუხი მგელი, ევროპული შველი, კურდღელი, ტყის კვერნა, ჩვეულებრივი ციყვი და სინდიოფალა. დიდი მტაცებლებიდან მცირე რაოდენობით არის წარმოდგენილი ფოცხვერი და მურა დათვი. ადრე საგურამოს ნაკრძალი კავკასიური კეთილშობილი ირმის გავრცელების არეალს წარმოადგენდა. ამჟამად ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე იგი ერთეული ინდივიდების სახით გვხვდება;

ბ) თბილისის ეროვნულ პარკში ორნითოფაუნიდან ბინადრობენ: ქედანი, კავკასიური ჩხიკვი, შავი შაშვი, კოდალა, ბუ, მწყერჩიტა, ჩხართვი, მინდვრის ტოროლა, კავკასიური თოხიტარა და სხვა. მტაცებელი ფრინველებიდან პარკში გავრცელებულია მიმინო, ბექობის არწივი, შევარდენი, ძერა, ჩია არწივი და ქორი;

გ) მდინარე თეზამში გავრცელებულია შემდეგი სახეობის თევზები: მურწა, წინა კავკასიური და ამიერკავკასიური გველანა, ნაფოტა, მტკვრის გოჭალა, მათგან წინაკავკასიური გველანა „წითელი ნუსხი“-ს სახეობაა, მურწა კავკასიის ენდემებია, ხოლო მტკვრის გოჭალა ამიერკავკასიის ენდემია.

დ) პარკის ტერიტორიაზე ქვეწარმავალის 12 სახეობა გვხვდება: ხმელთაშუაზღვის კუ, რომელიც ძალზე მომრავლდა, ბოხმეჭა, გველხოკერა, ზოლებიანი ხვლიკი, მდელოს ხვლიკი, საშუალო ხვლიკი, კავკასიური ჯოჯო, ჩვეულებრივი ანკარა, წითელმუცელა მცურავი, სპილენძა. მათგან ყველაზე მრავალრიცხოვანია საშუალო ხვლიკი, გველხოკერა, ხმელთაშუაზღვის კუ, ჩვეულებრივი ანკარა. უმეტესობა აქტიურობას იწყებს გაზაფხულზე, აპრილის თვის დასაწყისში, ზამთრის ძილქუშს ოქტომბერ-ნოემბერში ეძლევა (სულყოფილი სია იხ. დანართი №10 (ბ)).

5. საქართველოს „წითელი ნუსხის“ სახეობები:

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი ცხოველებიდან შეიძლება დავასახელოთ: კეთილშობილი ირემი, მურა დათვი, ფოცხვერი.

ფრინველებიდან „წითელი ნუსხის“ წარმომადგენლები არიან: ბექობის არწივი, დიდი მყივანა არწივი და ქორცქვიტა(სულყოფილი სია იხ. დანართი №10 (ბ)).

6. ენდემური სახეობები:

თბილისის ეროვნულ პარკში წვრილი ძუძუმწოვრების 46 ენდემური სახეობაა გავრცელებული. მათგან აღსანიშნავია: ჩვეულებრივი ციყვი (Sciurus vulgaris), ველის თაგვი (Mus macedonicus), შავი ვირთაგვა (Rattus rattus), აღმოსავლეთევროპული ზღარბი (Erinaceus concolor), კავკასიური თხუნელა (Talpa caucasica) და სხვა (სულყოფილი სია იხ. დანართი №10).

მუხლი 14. მეცნიერება და განათლება

1. ეროვნული პარკი არის საუკეთესო საშუალება სამეცნიერო კვლევებისა და სწავლებისათვის უნიკალური ბუნებრივი პირობების და დიდ ქალაქთან სიახლოვის გამო, სადაც განლაგებულია აკადემიური ინსიტუტები (თბილისი).

2. ეროვნულ პარკს გააჩნია სხვადასხვა ტიპის ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობების ორგანიზების პოტენციალი, ძირითადად მიმდებარე სოფლების სკოლებისა და ზოგადად რეგიონის მოსახლეობისთვის. ეროვნული პარკის მისადგომი ადგილები მნახველს სთავაზობს ბუნებრივ მახასიათებლებზე დაკვირვების შესაძლებლობას.

მუხლი 15. მიწათსაკუთრება და მიწათსარგებლობა

1. ეროვნული პარკის მთელი ტერიტორია განეკუთვნება სახელმწიფო ტყის ფონდს, რომელიც სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენს. დაცული ტერიტორიების სააგენტო და თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია პასუხისმგებელია მის მართვაზე.

2. ეროვნული პარკის ტერიტორიის დაახლოებით 65% დაფარულია ნაკლებად სახეცვლილი ტყეებითა და ბუჩქნარით, სადაც ჭრები მხოლოდ დაბალი ინტენსივობით მიმდინარეობდა. დანარჩენ სხვა ადგილებში ხე-ტყის ჭრასთან დაკავშირებული საქმიანობები ხორციელდებოდა სხვადასხვა დროს და სხვადასხვა ინტენსივობით.

3. ეროვნული პარკის დაარსებამდე (გარდა საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალის ტყეებისა) ხე-ტყის დამზადებას ძირითადად სამრეწველო ხასიათი ჰქონდა, ხოლო პარკის დაარსების შემდეგ შეშის დამზადება ხდებოდა მიმდებარე სოფლების მოსახლეობის მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლად. ხე-ტყის ჭრა ძირითადად ხდებოდა სპეციალურად გაყვანილი სამანქანე და სატრაქტორე გზების მიმდებარედ (100-150 მ ზოლში გზის თითოეულ მხარეს). ხშირად ადგილი ჰქონდა ჭრის წესების დარღვევის ფაქტებს. ჭრები ინტენსიურად ხორციელდებოდა გავაკებულ ტერიტორიებზე. აღინიშნებოდა ბრაკონიერობის გახშირებაც. სიტუაცია უკანასკნელი წლების მანძილზე რადიკალურად გაუმჯობესდა: ადმინისტრაციამ აღკვეთა უკანონო ჭრები და შეამცირა ტყეკაფების გამოყოფა პარკის ტერიტორიაზე. მომიჯნავე სოფლების მოსახლეობის შეშაზე მოთხოვნის კლების გამო სიტუაცია უმჯობესდება.

4. ხელსაყრელი კლიმატური პირობებიდან გამომდინარე, ტყეების განახლება მეტწილად დამაკმაყოფილებელია. არის შემთხვევები, როდესაც ჭრაგავლილი ტერიტორიები დაფარულია მაყვლით, გვიმრითა და სხვა მაღალბალახეულობით და ბუჩქნარებით. ჭრაგავლილ ტერიტორიებზე ნიადაგის ეროზიული პროცესები არ მიმდინარეობს.

5. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ძალზედ უმნიშვნელოდ ხდება საქონლის მიერ ტყეების დაზიანება: ეროვნული პარკის შესასვლელებთან ბარიერების არსებობის გამო აქ პირუტყვის მეტად შეზღუდული რაოდენობა ძოვს. ძოვების გავლენა ტყეების მდგომარეობაზე უმნიშვნელოა.

6. ეროვნულ პარკში მიწათსარგებლობის ფორმები რეგულირდება დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლისა და 2013 წლის 22 მაისის საქართველოს მთავრობის №125 დადგენილების „დაცული ტერიტორიების უძრავი ქონების სარგებლობაში გადაცემისას საწყისი სააუქციონო ფასის განსაზღვრისა და აუქციონის ჩატარების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ შესაბამისად.

7. ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში და ცალკეულ შემთხვევებში ვიზიტორთა ზონაში დაშვებულია ზოგიერთი განახლებადი ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა, როგორიცაა ადგილობრივი თემების უზუნველყოფა საშეშე მერქნის ლიმიტირებული რაოდენობით, ტყის არამერქნული პროდუქტების შეგროვება, მათ შორის: კაკალი, კენკრა, სოკო და სხვა საკვები მცენარეების ნაყოფი, აგრეთვე ეროვნულ პარკში არსებული წყაროებიდან წყლის რესურსებით სარგებლობა (რესურსებით სარგებლობის რუკა დანართი №7).

8. ეროვნული პარკის ტერიტორიის ერთი ობიექტი (ზედაზნის მონასტერი) (სულ 4,9 ჰა) საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 30 დეკემბრის №731 ბრძანებულებით გადაცემულია საქართვლოს საპატრიაქოსათვის მიჩენის წესით (20 წელი) რელიგიური და სარიტუალო ღონისძიებათა ხელშეწყობის მიზნით.

მუხლი 16. თბილისის ეროვნული პარკის ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობა

მცხეთა აღმოსავლეთ საქართველოს პირველი დედაქალაქი იყო – მტკვრისა და არაგვის შესართავთან გაშენებული და ორი მდინარით ბუნებრივად დაცული. თბილისის ეროვნული პარკი პირდაპირ ესაზღვრება მეექვსე საუკუნის ქართული არქიტექტურის შედევრს მცხეთის ჯვარს, რომლიდანაც ქალაქ მცხეთაზე და მთელ გარემოზე არაჩვეულებრივი პანორამა იშლება. მცხეთის ჯვრიდან მტკვისა და არაგვის შესართავთან, ბაგინეთის ქედზე წარმოებული გათხრებიც მოჩანს. ეს არმაზის პიტიახშთა (მცხეთის გამგებელთა) სასახლის, ანტიკური აბანოების და წარმართული კერპების ნაშთებია. მცხეთა ძალზე მდიდარია არქეოლოგიური და კულტურული ძეგლებით. მცხეთასა და მის უშუალო შემოგარენში არაერთი უაღრესად მნიშვნელოვანი ძეგლია, რომლებიც UNESCO-ს დაცვის ქვეშ იმყოფება. ესენია: მეთერთმეტე საუკუნის სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი, იმავე პერიოდის სამთავროს ეკლესია, მეექვსე საუკუნის სამონასტრო კომპლექსები: შიო მღვიმე და ჯვარი. მთლიანად მცხეთა პატარა ქალაქ-მუზეუმს წარმოადგენს და ყოველდღიურად არაერთ ქართველ თუ უცხოელ დამთვალიერებელს მასპინძლობს. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე განლაგებულია რამდენიმე ეკლესია-მონასტერი და საკულტო ნაგებობა (დანართი №8,9).

მუხლი 17. ტურიზმი და რეკრეაცია

1. მთისა და ტყის ლანდშაფტების, მდიდარი ბიომრავალფეროვნების, ისტორიისა და კულტურის ერთობლიობა იზიდავს სხვადასხვა ეროვნების, ასაკისა და ინტერესის მქონე ვიზიტორებს.

2. ეროვნული პარკის მარშრუტები ერთ და რამდენიმედღიანი მოგზაურობის და მიზნობრივად მოწყობილი საპიკნიკე და საკარვე ადგილებით სარგებლობის საშუალებას იძლევა. ტერიტორიაზე შესაძლებელია ველოსიპედით გასეირნება, ლანდშაფტების დათვალიერება და ფოტოგრაფია, საგანმანათლებლო და კულტურული ტურების მოწყობა.

თბილისის ეროვნული პარკის ძლიერი მხარეებია: კარგი ადგილმდებარეობა, მარტივად მისადგომი თბილისიდან და მცხეთიდან, მიმზიდველი ხედები, პოპულარული სანახაობა პარკის სიახლოვეს ჯვრის მონასტერი, ზედაზენი, სოფელი ცხვარიჭამია.

3. ტერიტორიას გააჩნია მაღალი პოტენციალი, ვიზიტორებისა და თბილისის მცხოვრებლებისთვის წარმოადგენდეს შაბათ-კვირის დასვენების და რეკრეაციის ადგილს.

მუხლი 18. ადგილობრივი ეკონომიკისა და დაცული ტერიტორიების ურთიერთკავშირი

თბილისის ეროვნულ პარკს ადგილობრივ ეკონომიკაზე სხვადასხვა ზეგავლენა აქვს და მოიცავს შემდეგ ასპექტებს:

ა) დაცული ტერიტორიის ისეთი კატეგორია, როგორიცაა ეროვნული პარკი, იზიდავს ტურისტებს, რაც წარმოშობს ადგილობრივი საოჯახო ტიპის სასტუმროებისა და კვების ობიექტების, საცხენოსნო ტურები, სამთო ველოსიპედების გაქირავების, ტურისტული გიდების, სახლში დამზადებული პროდუქციისა და სხვა სერვისების განვითარების შესაძლებლობას;

ბ) მიმდებარედ მცხოვრები ადგილობრივი მოსახლეობის საშეშე მერქნით უზრუნველყოფა;

გ) მნიშვნელოვანია აგრეთვე ეროვნულ პარკში არსებული წყაროებიდან ადგილობრივი მოსახლეობისა და დამსვენებლების სუფთა სასმელი წყლით უზრუნველყოფა;

დ) ეროვნული პარკის ტერიტორია აგრეთვე გამოიყენება სხვადასხვა არამერქნული ტყის პროდუქტების შეგროვებისთვის, როგორიც არის კაკლოვანი მცენარეების ნაყოფი, სამკურნალო მცენარეები, სოკო და სხვა.

თავი III

გრძელვადიანი მიზნები

თბილისის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის გრძელვადიანი მიზნები – მოიცავს იმ მდგომარეობას, რომლის მიღწევასაც დაცული ტერიტორიების სააგენტო და თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია მიზნად ისახავს 20-25 წლის ვადის გასვლის დროისათვის – შემდეგია:

მუხლი 19. ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები

თბილისის ეროვნული პარკი ვითარდება ბუნებრივად, ადამიანის მინიმალური ჩარევით. ეროვნული პარკის ტერიტორიების უმეტესი ნაწილი მის ბინადართ არსებობისათვის საჭირო და უსაფრთხო გარემოს უქმნის. ეროვნული პარკისათვის დამახასიათებელი სახეობები და ჰაბიტატები, რაზეც დამოკიდებულია ამ სახეობების არსებობა, არის ჯანსაღ მდგომარეობაში. ადამიანის საქმიანობის შედეგად დეგრადირებული იშვიათი ეკოსისტემები და ჰაბიტატები აღდგენილია და მიახლოებულია მათ ბუნებრივ მდგომარეობასთან.

მუხლი 20. საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილ, გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა გენოფონდის და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები

თბილისის ეროვნული პარკი წარმოადგნეს საქართველოს მდიდარ ბუნებრივ მემკვიდრეობას, რომელიც ევროპის ველური ბუნების მემკვიდრეობის ნაწილია. დაცული ტერიტორიებისათვის დამახასიათებელი სახეობები და ჰაბიტატები, საქართველოს ,,წითელი ნუსხის” სახეობების ჩათვლით, არის დაცული. იგი დაკავშირებულია საქართველოს სხვა დაცულ ტერიტორიებთან ეკოლოგიური დერეფნების საშუალებით და ქმნის ერთიან ქსელს.

მუხლი 21. ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული მიზნები

თბილისის ეროვნული პარკი წარმოადგენს ეკოსაგანმანათლებლო რესურსს დღევანდელი და მომავალი თაობებისათვის. ადმინისტრაცია ადგილობრივ სკოლებთან და სხვა შესაბამის საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ურთიერთთანამშრომლობის გზით უზრუნველყოფს ეკოსაგანმანათლებლო სერვისების მიწოდებას საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერების გაზრდისა და ამაღლების მიზნით.

მუხლი 22. ბუნებრივ და ისტორიულ-კულტურულ გარემოში რეკრეაციის, ჯანმრთელობის დაცვისა და ტურიზმისათვის ხელსაყრელი პირობების უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული მიზნები

დაცული ტერიტორიები წარმოადგენს ადგილს, სადაც ადამიანებს შეუძლიათ დატკბნენ შთამბეჭდავი ლანდშაფტით, ველური ბუნებით და ასევე, ბუნებრივ მდგომარეობასთან მიახლოებული ველური სამყაროს მრავალფეროვნებით. თბილისის ეროვნული პარკი მაღალი ხარისხის ტურისტულ მომსახურებას სთავაზობს ვიზიტორებს, რაც ჰარმონიზებულია ველური ბუნების დაცვასთან და მდგრად განვითარებასთან. ეროვნული პარკი წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან დასასვენებელ და სარეკრეაციო ტერიტორიას დედაქალაქში მცხოვრები მოსახლეობისათვის და ვიზიტორებისთვის. დაცული ტერიტორიები ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროს როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისათვის, ასევე ადმინისტრაციისათვის.

მუხლი 23. კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებასთან და ინტეგრაციასთან დაკავშირებული მიზნები

ადგილობრივი კულტურული მემკვიდრეობის ღირსშესანიშნავი ადგილები დაცულია და წარმოადგენს ვიზიტორის პროგრამის შემადგენელ ნაწილს ეკოსისტემის პროდუქტებსა და ღირსშესანიშნაობებთან ერთად. თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია, საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია ეფექტურად თანამშრომლობენ პარკის ტერიტორიაზე არსებულ კულტურული მემკვიდრეობის შესანარჩუნებლად.

მუხლი 24. სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ადგილობრივი ეკონომიკისა და მოსახლეობის სასარგებლოდ

თბილისის ეროვნული პარკი ადგილობრივი ეკონომიკის შემადგენელი ნაწილია და ეკოსისტემასთან დაკავშირებული სერვისები ღირებულებას მატებს მას, მათ შორის ტყის არამერქნული პროდუქტები, საძოვრები, საშეშე მერქანი, სასმელი და ტექნიკური წყალი და ეკოტურიზმი. დაცული ტერიტორიები დამატებით ღირებულებას სძენს ადგილობრივ ეკონომიკას მარკეტინგული შესაძლებლობების, პროდუქტის წარმოშობის და ხარისხის სერტიფიცირების მეშვეობით.

მუხლი 25. ბუნებრივი რესურსების მდგრად სარგებლობასთან დაკავშირებული მიზნები

ადგილობრივი მოსახლეობა აცნობიერებს თბილისის ეროვნული პარკის მნიშვნელობას. ეროვნული პარკი ხელს უწყობს მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის კეთილდღეობას, მათთვის ბუნებრივი რესურსებით მდგრადი სარგებლობის უზრუნველყოფას. ეროვნული პარკის არსებობა ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროს, რაც ამცირებს ადგილობრივი მოსახლეობის დამოკიდებულებას ბუნებრივ რესურსებზე.

მუხლი 26. ადმინისტარციის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები

თბილისის ეროვნულ პარკის მართვას ახორციელებს ეფექტური ადმინისტრაცია, რომელსაც აქვს ყველა აუცილებელი ფინანსური და ტექნიკური საშუალება და საჭირო ცოდნითა და გამოცდილებით აღჭურვილი თანამშრომლების სათანადო რაოდენობა.

თავი IV

სიტუაციური ანალიზი

მუხლი 27. რესურსების დაცვა და პატრულირება

1. თბილისის ეროვნულ პარკს ესაზღვრება ქ. თბილისის, მცხეთის, თიანეთის, გარდაბნის მუნიციპალიტეტების მჭიდროდ დასახლებული ტერიტორიები, შესაბამისად, ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა უფრო ინტენსიურია დაცული ტერიტორიების ამ მონაკვეთებზე. ანთროპოგენური ზეწოლა ბუნებრივ რესურსებზე დაცული ტერიტორიების ზემოთ ხსენებული მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე მეტია.

2. თბილისის ეროვნული პარკის ყოფილი საგურამოს ნაკრძალის ტერიტორიები დიდი ხნის განმავლობაში იყო საკონსერვაციო დაცვის ქვეშ. ეს ტერიტორია, მათ შორის მიწათსარგებლობაზე დაკავშირებული შეზღუდვების ჩათვლით, აღიარებული იქნა როგორც დაცული ტერიტორია, მის მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის მიერ (განსხვავებით იმ ტერიტორიებისა, რომლებიც 2007 წელს სახელმწიფო სამეურნეო ტყის ფონდიდან გადაეცა თბილისის ეროვნული პარკს). ეს დამოკიდებულება 1990-იანი წლების პერიოდის შემდგომ შეიცვალა, როდესაც მასშტაბურმა უკანონო ნადირობამ კრიტიკულად შეამცირა ძუძუმწოვრთა პოპულაციები, განსაკუთრებით კეთილშობილ ირემს საფრთხე შეუქმნა და გადაშენების პირამდე იქნა მიყვანილი ამ ტერიტორიებზე.

3. თბილისის ეროვნული პარკი მოიცავს ოთხ უბანს: საგურამოს, გლდანის, მარტყოფისა და ღულელების უბნებს, რომელიც 27 სარეინჯეროდაა დაყოფილი.

4. თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილებას ხელმძღვანელობს დაცვის განყოფილების უფროსი და დაკომპლექტებულია 4 უფროსი რეინჯერით, 27 რეინჯერით.

5.2016 წელს დაფიქსირდა 40 სამართალდარღვევის ფაქტი, მათ შორის 37 წარმოადგენდა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ფაქტს, ხოლო 3 ფაქტი შეიცავდა სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნებს. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ფაქტებიდან 17 იყო ხე-ტყის უკანონო ჭრა, 4 ფაქტი უკანონო თევზაობის, 4 ფაქტი რეჟიმის დარღვევა (იარაღით უკანონო გადაადგილება), 1 უკანონო ნადირობის ფაქტი, 1 რეჟიმის დარღვევა (სათევზაო მოწყობილობით გადაადგილება), 1 უკანონო ძოვების ფაქტი, 9 სხვადასხვა სამართალდარღვევა (ტერიტორიის დანაგვიანება, ტერიტორიის უკანონო დაკავება სხვა.) 3 სიხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნების მქონე გამოვლენილია უკანონო ჭრაზე და უკანონო ნადირობის ფაქტებზე. 2015 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა 34 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ფაქტი, აქედან უკანონო ჭრის 14 შემთხვევა, უკანონო ნადირობის 10 შემთხვევა, რეჟიმის დარღვევის 2 შემთხვევა და 8 სხვადასხვა სამართალდარღვევის ფაქტი. 27 სამართალდარღვევა გამოვლინდა 2014 წელს, 2013 წელს გამოვლინდა 40 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა. დაცვის განყოფილებამ გაიარა ტრენინგი ფოტოხაფანგების გამოყენებაზე, პატრულირების გეგმების შედგენაზე და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმის შედგენის თაობაზე. დაცვის სამსახურის თანამშრომელთა ეფექტურობისა და ნაყოფიერების შენარჩუნების, ასევე შემდგომი გაუმჯობესების მიზნით უწყვეტი თემატური ტრენინგების ჩატარება იქნება აუცილებელი.

6. 2014-2015 წლებში განხორციელდა თბილისის ეროვნული პარკის საზღვრების დაზუსტება და საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, სხვადასხვა შემთხვევებში მოქალაქეების მიერ ხდება ტერიტორიაზე უკანონო შეღწევა, რაც მათივე განმარტებით გამოწვეულია იმ გარემოებით, რომ არ არსებობს საზღვრის მანიშნებელი.

7. საპატრულო გეგმები უნდა ითვალისწინებდეს საპატრულო მარშრუტების შეცვლას ხანძრის თვალსაზრისით სარისკო პერიოდებში და სამართალდარღვევის ადგილებში: ყურადღება გადატანილი უნდა იქნეს ხანძრის თვალსაზრისით სარისკო ტერიტორიებზე და იმ ადგილებზე, სადაც სტატისტიკურად ფიქსირდება სამართალდარღვევები ყველაზე მეტად, ამგვარ ტერიტორიებზე საჭიროა მარშრუტების განსაზღვრა და დაგეგმვა. საპატრულო მარშრუტები ასევე დაგეგმილი უნდა იქნეს ბიომრავალფეროვნებით მდიდარ ტერიტორიებზე და მუდმივი მონიტორინგის ადგილებში.

8. ადამიანური რესურსები:

ა) რეინჯერებს აქვთ უფლება დაცულ ტერიტორიაზე უკანონოდ შემოჭრილ პირთა და ავტოსატრანსპორტო საშუალებების დაკავების, შეჩერების, ასევე საბუთებისა და ნებართვების შემოწმების (ბუნებრივი რესურსების მოპოვებასთან დაკავშირებით). რეინჯერებს აქვთ უფლება ატარონ სამსახურებრივ-საშტატო იარაღი;

ბ) მიუხედავად იმისა, რომ პარკში არსებულ ადამიანურ რესურებს შესწევს უნარი მისი ძირითადი ფუნქციების შესასრულებლად, იგი არ უნდა ჩაითვალოს სრულყოფილად, ვინაიდან ადმინისტრაციის ძირითად პრობლემას დღესაც წარმოადგენს ბუნებრივი რესურსების უკანონო მოხმარება და დაცვის რეჟიმის სრულად განუხორციელებლობა. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ ხშირია ადამიანური რესურსების ცვლილება ეროვნულ პარკში, რის გამოც საჭიროა რეინჯერების და ახლად შევსებული კადრების ტრენინგი. რეინჯერთა სამსახური საჭიროებს თეორიულ და პრაქტიკულ ტრენინგებს ისეთ დამატებით სფეროებში, როგორიცაა პირველადი დახმარება, მერქნიანი მცენარეების იდენტიფიცირება, ცხოველთა სახეობების იდენტიფიცრება კვალზე დაყრდნობით, ხის მოცულობის გაანგარიშება ხის სახეობათა სპეციალური ცხრილების გამოყენებით, ზიანის გაანგარიშება, მერქნიანი სახეობების ზოგადი მდგომარეობის შეფასება, წითელ ნუსხაში მითითებულ სახეობებზე ზოგადი ცოდნა, გის-ის ზოგადი ცოდნა, GPS საშუალებით მონაცემების მოპოვება. სასურველია ცოდნის გაღრმავება სანიმუშო ფართობების აღებაში და მერქნიანი მცენარეების აღრიცხვა დენდრომეტრიული საშუალებით;

გ) ეროვნული პარკის ადმინისტრაციაში მომუშავე თანამშრომლების ანაზღაურება დაბალია, რაც ხშირად ადმინისტრაციის დატოვების და სხვა სამსახურში გადასვლის მიზეზია.

9. ადმინისტრაციის მდგომარეობა, ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა:

ა) თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციული შენობა, რომელიც ამორტიზებულია, მდებარეობს მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფ. წიწამურში. 2013-14 წლებში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას უსასყიდლო უზუფრუქტით გადასცა სოფ. გლდანში და სოფ. მამკოდაში სხვადასხვა ინფრასტრუქტურული ობიექტები, რომლებიც ასევე ამორტიზებულია და საჭიროებს მათ დემონტაჟს/ახლით შეცვლას;

ბ) ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე განთავსებულია სხვადასხვა ინფრასტრუქტურული ობიექტები: ელექტროგადამცემი ხაზები, მიწისქვეშა წყლის გვირაბი, რომელიც ბულაჩაურის წყალსაცავიდან წყალს აწვდის თბილისის წყალსაცავს;

გ) თბილისის ეროვნულ პარკს კვეთს რამდენიმე საქალაქთაშორისო და სოფლის დამაკავშირებელი გზა. გზებზე მგზავრების გადაადგილების დროს ხშირია შემთხვევები მათ მიერ ტერიტორიის დაბინძურებისა. ასევე ტერიტორიაზე განსაკუთრებით ზაფხულის პერიოდში ვიზიტორების მიერ ხდება ტერიტორიის დაბინძურება საყოფაცხოვრებო ნარჩენებით. მიუხედავად იმისა, რომ ადმინისტრაციას განთავსებული აქვს სხვადასხვა ადგილზე 8 ცალი ნაგვის ურნა დანაგვიანების პრობლემა ძალზედ აქტუალურია ეროვნული პარკისათვის;

დ) დაცვის განყოფილება აღჭურვილია 8 პიკაპის ტიპისა და 4 ნივისა და 1 „07“ ტიპის ავტოსატრანსპორტო საშუალებით. სატრანსპორტო საშუალებებიდან მხოლოდ 1 პიკაპის ტიპის სატრანსპორტო საშუალებაა ახალი, ხოლო 6 პიკაპი ნაწილობრივ ამორტიზებულია და 6 ერთეული ავტომანქანიდან 1 პიკაპი, 4 ნივა და 1 „07“ სრულიად გამოსულია მწყობრიდან. უნდა აღინიშნოს, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალებების უმეტესობა გადაცემულია სხვა ადმინისტრაციების მიერ. დაცვა-პატრულირებისათვის ადმინისტრაციას ბალანსზე ასევე ერიცხება 1 სული ცხენი;

ე) დაცვის განყოფილება აღჭურვილია 3 ცალი გლუვლულიანი თოფით და 4 ცალი პისტოლეტით;

ვ) ადმინისტრაციის აღჭურვილობაში შედის ხანძარსაწინააღმდეგო ინვენტარით, რომელშიც შედის: 1 მოტოპომპა წყლის ავზით, უნიფორმის 5 კომპლექტი, ცეცხლმაქრი ზურგჩანთა 14 ცალი, ცეცხლმაქრი საფერთქელი 10 ცალი, ფოცხი 6 ცალი, თოხი 9 ცალი, ბარი 10 ცალი, ცული 10 ცალი. დაცვის განყოფილება ასევე აღჭურვილია 8 ცალი GPS-ს ხელსაწყოთი, 6 ცალი ფოტოაპარატით, 4 ცალი დურბინდითა და 36 ცალი ფოტოხაფანგით. ტერიტორიაზე ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით უკანონო შეღწევის თავიდან აცილების მიზნით განთავსებულია 21 ცალი ხერგილი (შლაგბაუმი);

ზ) რეინჯერების გარკვეული აღჭურვილობა ცუდ მდგომარეობაშია და საჭიროებს შეცვლას მაგ., უნიფორმა. დამატებით საჭიროა რეინჯერთა აღჭურვილობის შევსება, ცეცხლსასროლი იარაღი, ბინოკლი, რადიოსაკომუნიკაციო საშუალებები, ფოტოაპარატები და სხვა;

თ) პატრულირების ეფექტურობისათვის საჭიროა ავტოპარკის განახლება დაცვის ინფრასტრუქტურის განვითარება (რეინჯერთა თვშესაფრები, ხერგილები და სხვა);

ი) საჭიროა ხანძარსაწინააღმდეგო აღჭურვილობის განახლება, ფატოხაფანგების შესყიდვა კვლევითი და მონიტორინგის ქმედებებისათვის. ასევე არ არის საველე პირველადი დახმარების კომპლექტი, იარაღები ხის სიმაღლისა და დიამეტრის გასაზომად და გასაზომი ლენტი;

10. დაფინანსება:

დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის წინაშე არსებული მთელი რიგი პრობლემების ძირითადი მიზეზია არასაკმარისი დაფინანსება. დღეის მდგომარეობით ადმინისტრაცია დაფინანსებას იღებს მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან და დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ მიღებული საკუთარი შემოსავლებიდან, რაც აშკარად არასაკმარისია და პირველ ეტაპზე სასურველია გამოინახოს დონორი ორგანიზაცია, რომელიც განახორციელებს ადმინისტრაციისათვის სასიცოცხლოდ აუცილებელ ინვესტიციას (ადმინისტრაციული და ვიზიტორთა ცენტრი, ტურისტული ინფრასტრუქტურა, აღჭურვილობა და ა.შ.).

11. პარტნიორული თანამშრომლობა:

„მეგობართა ასოციაციის” ჩამოყალიბება ხელს შეუწყობდა ადგილობრივი მოსახლეობისა და ორგანიზაციების ჩართვას დაცულ ტერიტორიებზე მიმდინარე ქმედებებში და დაეხმარებოდა დაფინანსების მოზიდვაში ისეთი პროექტებისათვის, რომელთა დაფინანსებაც ადმინისტრაციას არ ძალუძს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. მაგ.: ეკოსაგანმანათლებლო პროექტები, ეროვნული პარკის Facebook გვერდის განახლება, ლიფლეტების, ბროშურების, კალენდრების დაბეჭდვა, მაისურების, ქუდების და სხვა აქსესუარების დამზადება.

მუხლი 28. ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა

1. თბილისის ეროვნული პარკი ყოველწლიურად შეშით ამარაგებს მცხეთის, თიანეთის და გარდაბნის მუნიციპალიტეტების სოფლების მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილს, რომლებიც უშუალოდ ესაზღვრება ეროვნულ პარკს. ამჟამად, ძირითადად მოთხრილ-მოტეხილი და ზეხმელი ხე-ტყე მოიპოვება, რომლის ღირებულება თითო კუბურ მეტრზე 6 ლარს შეადგენს, აქედან: 3 ლარი ბუნებრივი რესუსრის მოსაკრებელია, რომელიც მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში მიემართება, ხოლო 3 ლარი არის მომსახურების საფასური და მიემართება დაცული ტერიტორიების სააგენტოს საკუთარ შემოსავლებში. ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია განსაზღვრავს, თუ რა რაოდენობით უნდა მოიჭრას ხე-ტყე ყოველწლიურად. 2016 წელს 1978 მ3 საშეშე მერქანი იქნა გაცემული (2015 წელს – 2732 მ3, 2014 წელს – 2242 მ3, 2013 წელს – 6104 მ3).

2. თბილისის ეროვნული პარკის დაარსებიდან არ განხორციელებულა ტყის ინვენტარიზაცია. საჭიროა განხორციელდეს ეროვნული პარკის ტყის მასივების ტყეთმოწყობა, რათა განისაზღვროს იქ არსებული რესურსების ხარისხობრივი და რაოდენობრივი მდგომარეობა და დაისახოს სხვადასხვა საკონსერვაციო და აღდგენითი ღონისძიებები. გარდა მერქნითი რესურსებისა, ტყიდან ხდება სხვა ბუნებრივი რესურსების მოპოვებაც, მათ შორისაა ტყის არამერქნული პროდუქტები, როგორიცაა სამკურნალო მცენარეები, სოკო და სხვა. ტყის არამერქნული პროდუქტებით სარგებლობა დასაშვებია ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში და ითვლება რომ ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნილებების დაკმაყოფლების საჭიროების გათვალისწინებით, მას არ აქვს უარყოფითი გავლენა ეროვნული პარკზე.

3. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიიდან მცხეთისა და თიანეთის მუნიციპალიტეტის მიერ ხდება წყალაღება მუნიციპალიტეტების სოფლების სასმელი და სარწყავი წყლით მომარაგებისათვის. კონსერვაციის თვალსაზრისით წყლის მოპოვება ზეგავლენას არ ახდენს ბუნებაზე.

4. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ალპური მდელოები არ შემოდის. იალნოს ქედზე არსებული ალპური მდელოები წარმოადგენს ფიზიკური პირების საკუთრებას. ეროვნულ პარკში ძოვება ხდება დასახლებული პუნქტების მიმდებარედ არსებულ ტყით დაუფარავ ფართობებზე.

5. ადამიანსა და მტაცებლებს შორის მთავარ კონფლიქტად აღიქმება მტაცებელი ცხოველები, რომლებიც იწვევენ პირუტყვის დანაკარგს. მისი სიხშირის შესახებ არ არსებობს არც სისტემური მონაცემები და არც გამოძიებულ შემთხვევებზე არაა რაიმე ცნობილი.

მუხლი 29. ეკოტურიზმი

1. სარეკლამო და საინფორმაციო მასალების მომზადება და გავრცელება:

ა) დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ მომზადდა და გასავრცელებლად გადაეცა თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას სხვადასხვა ინფორმაციული სახის ბროშურები;

ბ) თბილისის ეროვნული პარკის შესახებ ინფორმაციის გავრცელება ხდება ცენტრალიზებული სახით, დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ვებგვერდის www.apa.ge-ის საშუალებით;

გ) დაცული ტეეიტორიების სააგენტო აშუქებს დაგეგმილ და ჩატარებულ ღონისძიებებს ცენტრალური ტელევიზიით.

2. ტურიზმი და ვიზიტორთა მომსახურება:

თბილისის ეროვნული პარკის შექმნის შემდგომ მოეწყო 4 ტურისტული მარშრუტი, სადაც შესაძლებელია:

ა) ველოტურების ორგანიზება;

ბ) სალაშქრო და საცხენოსნო ტურის ორგანიზება;

გ) საკარვე, საპიკნიკე და ცეცხლის დასანთები ადგილებით სარგებლობა;

დ) კულტურული ტურების ორგანიზება.

3. ტურისტული ინფრასტრუქტურა

თბილისის ეროვნულ პარკში შექმნილია შემდეგი სახის ტურისტული ინფრასტრუქტურა:

ა) ოთხი მარკირებული ბილიკი, მათ შორის სამი ველო, ხოლო ერთი საფეხმავლო;

ბ) ველომარშრუტები სხვადასხვა სიგრძისა და სირთულისაა, სამივე მარშრუტი მამკოდიდან იწყება;

გ) საფეხმავლო ბილიკზე მოწყობილია 2 საპიკნიკე ადგილი, ზედაზნის მონასტრიდან 1,5 კმ-ში და ღარიბთწყაროსთან, თითოეული 10 ადამიანზეა გათვლილი, სველი წერტილები მოწყობილია;

დ) ბილიკზე მოწყობილია ცეცხლის დასანთები და საკარვე ადგილები;

ე) თბილისის ეროვნული პარკის ტურისტული მარშრუტების დეტალური აღწერილობა მოცემულია დანართი №5-ში.

4. ტურისტული შეთავაზებები:

ა) თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ვიზიტორებს სთავაზობს 4 მარშრუტს, სადაც გადაადგილება შესაძლებელია გამყოლთან ან გამყოლის გარეშე. თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია არ უზრუნველყოფს გიდის მომსახურებას. შესაძლებელია სხვადასხვა სირთულის და ხანგრძლივობის როგორც საფეხმავლო, საცხენოსნო და ველო ტურების განხორციელება;

ბ) თბილისის ეროვნული პარკის ტურისტული ინფრასტრუქტურა ნაკლებადაა განვითარებული, შესაბამისად, ტურისტული შეთავაზებებიც მწირია. პარკს არ გააჩნია ვიზიტორთა ცენტრი (ინფრასტრუქტურის განთავსების რუკა დანართი №4).

5. ვიზიტორთა სტატისტიკა

თბილისის ეროვნულ პარკში ვიზიტორთა რაოდენობა ყოველწლიურად მზარდია. 2009 წელს ვიზიტორების რაოდენობა შეადგენდა 5000, მომდევნო წლებში ვიზიტორების რაოდენობა მუდმივად იზრდებოდა, 2014 წელს ვიზიტორების რაოდენობა 20 960 შეადგინა, 2016 წლის განმავლობაში დარეგისტრირდა 35439 ვიზიტორი, ვიზიტორების 41%-ს საერთაშორისო ვიზიტორი წარმოადგენდა. ვიზიტორთა 25 %-მა იმოგზაურა სპორტისა და თავგადასავლის მიზნით, ხოლო 75%-მა ბუნების შემეცნების მიზნით.

6. ტურიზმსა და ვიზიტორთა მომსახურებასთან დაკავშირებული პრობლემები

ა) ნიშნულებისა და საინფორმაციო დაფების განთავსება საჭიროა გზებზე, რომელზეც იქნება მითითებული მანძილი ეროვნულ პარკამდე და ინფორმაცია დაცული ტერიტორიის შესახებ;

ბ) თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორია ტურისტული თვალსაზრისით საინტერესოა, თუმცა დღეისათვის ტურისტული ინფრასტრუქტურა ძლიან მწირია, არ არის ტურიზმის განვითარების გეგმა;

გ) საჭიროა ადმინისტრაციული შენობის მშენებლობა და აღჭურვა, (სადაც განთავსდება ვიზიტორთა საინფორმაციო კუთხე) და ტურიზმის განვითარების გეგმების მომზადება, ეკო-ტურისტული მარშრუტების, თავშესაფრების და საპიკნიკე ადგილების მოწყობა;

დ) არ არის საკმარისად ცნობადი თბილისის მცხოვრებლებსა და ჩამოსულ ვიზიტორთა შორის;

ე) ვიზიტორები პირდაპირ ბილიკების საწყის წერტილზე მიდიან, რომელიც ადმინისტრაციდან დაშორებულია, აქედან გამომდინარე ვერ იღებენ ინფორმაციას ეროვნული პარკის მნიშვნელობის, ქცევის წესების შესახებ, ვიზიტორთა რაოდენობის ზრდა უფრო გამოიწვევს არაორგანიზებულ ტურიზმს;

ვ) არ არის საკმარისი საინფორმაციო მასალა პარკზე სხვადასხვა ასაკობრივი და ინტერესის ჯგუფებისათვის, რომელის მიღებაც შესაძლებელი იქნებოდა ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრებში ან სხვა დაცული ტერიტორიების ვიზიტორთა ცენტრებში;

ზ) ადმინისტრაციაში არ არსებობს საინფორმაციო მასალა, რომელსაც ვიზიტორი თან წაიღებდა, მაგალითად, ბროშურები, წიგნები, საფოსტო ბარათები;

თ) თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ვერ უზრუნველყოფს სალაშქრო აღჭურვილობის გაქირავებას, მაგ:, ტერიტორიაზე მოწყობილია ველო ბილიკები, თუმცა ველოსიპედების გაქირავება არ ხორციელდება.;

ი) თბილისის ეროვნულ პარკს არ გააჩნია ტურისტული სერვისებიდან შემოსავლები.

მუხლი 30. ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა

ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული მიზნები და ამჟამინდელი ქმედებები შემდეგია:

1. დაცული ტერიტორიები წარმოადგენს საგანმანათლებლო რესურსს ახლანდელი და მომავალი თაობებისათვის. თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ადგილობრივ სკოლებთან და სხვა შესაბამის საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ურთიერთთანამშრომლობის გზით უზრუნველყოფს ეკოსაგანმანათლებლო სერვისების მიწოდებას საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერების გაზრდისა და ამაღლების მიზნით.

2. დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიზანს წარმოადგენს სპეციალური ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება სხვადასხვა ასაკის მიზნობრივი ჯგუფებისთვის.

ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამის მიზანია:

ა) მოსახლეობის ფართო ფენების მიერ დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობისა და როლის გააზრება როგორც ქვეყნის, ასევე ადამიანის მომავლისთვის და მათ მიერ ჩვენი ქვეყნის ბუნებრივი მემკვიდრეობის დაცვის იდეის მხარდაჭერა;

ბ) მოსახლეობის ფართო ფენებში მაღალი ეკოლოგიური ცნობიერების ჩამოყალიბება;

გ) მოსახლეობის ჩართულობის მაღალი დონე გარემოსდაცვითი პრობლემების გადაწყვეტის მიზნით;

დ) მოსახლეობის ფართო ფენების თანადგომა დაცულ ტერიტორიებზე ეკოლოგიური პირობების გაუმჯობესების ხელშეწყობის მიზნით.

3. ველური ბუნების და ეკოსისტემების სრული გაგებისთვის ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამა ითვალისწინებს ინტერპრეტაციის სხვადასხვა ფორმას. ხაზს უსვამს რა დაცული ტერიტორიების როლსა და მნიშვნელობას ბიომრავალფეროვნების დაცვის საქმიანობაში. პროგრამა მხარს უჭერს სკოლებში, უმაღლეს სასწავლებლებში მიმდინარე საგანმანათლებლო პროგრამებს გარემოს დაცვის შესახებ, ასევე მიზნობრივ და საინტერესო ინფორმაციის გავრცელებას ვიზიტორთა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის.

4. ყოველწლიურად აქტიურად იმართება ღონისძიებები სკოლებთან, ეროვნული პარკის მიმდებარედ სხვადასხვა სახის ეკოლოგიური პრობლემის თემატიკით, როგორიცაა დაბინძურების პრობლემა, ბრაკონიერობა, ხე-ტყის უკანონო ჭრა და ა.შ.

5. ეწყობა ისეთი სპეციალური გარემოსდაცვითი ღონისძიებები ე. წ. „მწვანე კალენდრის“ მიხედვით, როგორიცაა 1 აპრილი – ფრინველთა დაცვის საერთაშორისო დღე, 22 აპრილი – დედამიწის საერთაშორისო დღე, 15 მაისი – კლიმატის საერთაშორისო დღე, 22 მაისი – ბიომრავალფეროვნების საერთაშორისო დღე, 5 ივნისის მსოფლიო გარემოსდაცვითი დღე, 4 ოქტომბერი – ცხოველთა დაცვის საერთაშორისო დღე, იმისათვის, რომ ამაღლდეს გლობალური გარემოსდაცვითი ცნობიერება, რათა გახორციელდეს პოზიტიური გარემოსდაცვითი საქმიანობა.

6. თბილისის ეროვნული პარკის დამხმარე ზონის სკოლებში 2015 წელს ჩატარდა 44 ლექცია-სემინარი და პრეზენტაცია, 10 მწვანე აქცია, 14 ეკო-ტური, 20 დასუფთავების აქცია.

7. ადმინისტრაცია აქტიურადაა ჩართული ადგილობრივ სკოლებში გარემოსდაცვითი ცნობიერების ჩამოყალიბებაში, მასპინძლობს სტუდენტურ ჯგუფებს და ადგილობრივ მოსახლეობასთან ამყარებს ურთიერთობებს. 2015 წლის იანვრიდან დეკემბრის ჩათვლით სულ 2550-მა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობებში, რომელიც დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციამ განახორციელა.

8. 2015 წელს თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მიერ განხორციელებულ ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებებში მონაწილე სკოლის მოსწავლეთა, პედაგოგთა და სტუდენტთა რაოდენობა იყო 1550 ადამიანი, 2014 წელს - 1050, 2013 წელს - 900, 2012 წელს – 645, 2011 წელს – 565. შეინიშნება ყოველწლიური ზრდის ტენდენცია.

9. ადმინისტრაცია ხელს უწყობს ადგილობრივ მოსახლეობასთან მჭიდრო ურთიერთობას და აწყობს პერიოდულ შეხვედრებს, რათა გააცნოს მათ დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციის საქმიანობა, დაცული ტერიტორიების წესები და რეგულაციები. შეხვედრები ტარდება როგორც ადგილობრივ მოსახელობასთან, აგრეთვე ყველა დაინტერესებულ მხარეებთან. 2015 წლის განმავლობაში მოეწყო 30 შეხვედრა ადგილობრივ მოსახლეობასთან.

10. ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობის მართვა:

ა) ვინაიდან ეკოგანათლების სპეციალისტები არ არიან დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციებში, ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობის მართვაზე პასუხისმგებელია ბუნებრივი რესურსების მართვის სპეციალისტი;

ბ) ქმედებები, რომლებიც უკავშირდება ეკოგანათლებასა და საზოგადოებასთან ურთიერთობას, თანხმდება და იმართება ცენტრალიზებულად – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს უშუალო კონტროლის ქვეშ.

11. ეკოგანათლებასთან დაკავშირებული პრობლემები და შესაძლებლობები:

ა) თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას არ გააჩნია საჭირო ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა, რომელიც საშუალებას მისცემს ეფექტური ეკოსაგანამანათლებლო და შემეცნებითი საქმიანობა აწარმოოს საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ერთად;

ბ) სასურველია დაინერგოს სპეციალური საგანმანათლებლო პროგრამა – „ერთი დღე რეინჯერთან ერთად”, რომელიც ითვალისწინებს სკოლის მოსწავლეების ლაშქრობას რეინჯერთან ერთად დაცულ ტერიტორიაზე. პროგრამის მიზანია მომავალი თაობების უფრო მეტად დაახლოება ბუნებასთან და პრაქტიკულ საქმიანობაში მათი ჩართვა, რაც ასევე გამოიწვევს საკმაოდ აპრობირებული მეთოდის დანერგვას რეინჯერებში, რომელიც გავრცელებულია ევროპის სხვადასხვა ეროვნულ პარკებში, რაც გულისხმობს რეინჯერთა გადამზადებას და მათ ჩართვას საინტერპრეტაციო-საგანმანათლებლო საქმიანობებში;

გ) ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობებში მონაწილებისათვის საჭიროა სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფების იდენტიფიცირება, ასევე ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების მომზადება ცალკეული ჯგუფისათვის მათი ცოდნის დონის გათვალისწინებით;

დ) სასურველია ახალი ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკების მოწყობა და სკოლის მოსწავლეების ჩართვა აღნიშნული ბილიკების მოვლა-პატრონობაში;

ე) სასურველია სეზონის განმავლობაში (ზაფხული) ეროვნულმა პარკმა გამოყოს სპეციალურად შერჩეულ ადგილები და მოეწყოს ეკობანაკები.

12. საზოგადოებასთან ურთიერთობა:

ა) საზოგადოებასთან ურთიერთობა წარმოადგენს მნიშვნელოვან მიმართულებას თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისთვის. იგი ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიის დადებითი იმიჯის ჩამოყალიბებას, ზრდის საზოგადოების ინფორმირებულობას და ცნობიერებას ეროვნულ პარკთან დაკავშირებით, რაც განაპირობებს საზოგადოების ჩართულობას დაცული ტერიტორიების განვითარებაში და ზრდის ადმინისტრაციის მენეჯმენტის ეფექტურობას;

ბ) საზოგადეობასთან ურთიერთობას ახორციელებს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახური ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ჩართულობით;

გ) საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება შემდეგი რესურსებით: საინფორმაციო მასალებით, დაცული ტერიტორიების ვებგვერდის www.apa.gov.ge, სოციალური ქსელის Facebook-ის, Instagram-ის, Twitter-ის და ასევე youtube-ის მეშვეობით;

დ) ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება ადგილობრივ მოსახლეობასთან მჭიდრო თანამშრომლობა და მუდმივი კონტაქტი;

ე) ცენტრალურ მედიასაშუალებებთან თანამშრომლობს დაცული ტერიტორიების სააგენტო. მჭიდრო თანამშრომლობა არსებობს ცენტრალურ ტელეკომპანიებთან;

ვ) ძირითად მიზნობრივ ჯგუფებს წარმოადგენს მასმედია, ტუროპერატორები, ახალგაზრდები (სტუდენტების, მოსწავლეები), 25-60 წლამდე ასაკის ადამიანები, ადგილობრივი მოსახლეობა.

მუხლი 31. კვლევა-მონიტორინგი

1. თბილისის ეროვნული პარკის დაცვის განყოფილება ამზადებს ყოველწლიურ ბუნების მატიანეს დაცული ტერიტორიების შესახებ, რომელიც ასევე შეიცავს მეტეოროლოგიურ მონაცემებს, ახლად დამატებული სახეობების ინვენტარიზაციის მონაცემებს, საქართველოს „წითელი ნუსხის“ სახეობების და ჰაბიტატების მონიტორინგის მასალებს, აგრეთვე გარე მკლვევარებისა და მეცნიერებების საქმიანობების შესახებ ანგარიშებს, რომლებიც მუშაობენ თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიებზე.

2. არსებობს სახეობათა კონსერვაციის ცენტრის NACRES-ის 2004 წელს შემუშავებული მონიტორინგის სახელმძღვანელო დოკუმენტი – „ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი ძირითად დაცულ ტერიტორიებზე“, რომლის მიხედვით ხორციელდება მონიტორინგი.

3. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია შემდეგი საკვანძო სახეობები, რომლებიც სისტემატურ მონიტორინგს საჭიროებს:

ა) კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus maral) ჯერ კიდევ საგურამოს ნაკრძალის არსებობის პერიოდში გადაშენდა აღნიშნულ ტერიტორიაზე, თუმცა გარკვეული პერიოდის შემდგომ პირველად 2006 წელს გამოჩნდა თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე და 2 ინდივიდზე მეტს არ ითვლიდა. თავდაპირველად ის გადმოდიოდა მეზობელი ტერიტორიებიდან, ხოლო დღესდღეობით მცირე 4-5- ინდივიდიანი პოპულაცია ბინადრობს. აღსანიშნავია, რომ თბილისის ეროვნულ პარკსა და თუშეთის დაცულ ტერიტორიებზე ირმის გამოჩენა საქართველოში ირმის პოპულაციის ზრდის მომასწავებელია;

ბ) შველი (Capreolus capreolus) ყოველთვის ბინადრობდა თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე და საკმაოდ მაღალი რიცხოვნობით გამოირჩეოდა და თითქმის ყველა უბანში გვხვდებოდა. მისი რიცხოვნობა 2007 წლიდან მნიშვნელოვნად არის მომატებული და 2015 წლის მონაცემებით 100 ინდივიდს მიაღწია;

გ) მურა დათვი (Ursus arctos) ასევე ერთეული ინდივიდების (5-6) სახით გვხვდება, როგორც ფოცხვერი (Lynx lynx), ამიტომ მათი დაცვა და მუდმივი მონიტორინგი აუცილებელია;

დ) ბექობის არწივის (Aquila heliaca) რიცხოვნობა გარკვეულ პერიოდში გაიზარდა, თუმცა დღესდღეობით მისი მხოლოდ 4 ინდივი ბინადრობს ეროვნულ პარკში.

4. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ინვაზიური სახეობების გავრცელების არეალები შემოიფარგლება პარკის ტერიტორიის აღმოსავლეთით და გზისპირებით, რომლებიც წარმოადგენს ამ სახეობების შეღწევის ხელსაყრელ ადგილებს. საწყისი მონაცემების შეგროვება მოხდა 2014 წელს, ხოლო 2015 წელს კვლევა გაგრძელდა. საკვლევ ობიექტზე გამოვლინდა კურდღლის ცოცხა (Spartium junkeum). შეგროვილია მონაცემები ინვაზიური სახეობის ინდივითთა საერთო დაფარულობის შესახებ, მათ სიმაღლესა და შეშფოთებაზე. პარკის ტერიტორიაზე გარკვეულ ადგილებში ინვაზიური სახეობები ბუნებრივადაცაა გავრცელებული, თვითაღმოცენებით, თვითგანახლებით. გამოვლენილია ზოგიერთი ინვაზიური სახეობის (ხემყრალა (Ailanthus altissima), კურდღლის ცოცხა (Spartium junceum), ცრუ აკაცია (Robinia pseudoacacia) გავრცელების ადგილები.

5. თბილისის ეროვნულ პარკში ჩატარდა შემდეგი კვლევები:

„მწერების ბიომრავალფეროვნების შესწავლა“;

„სიფრიფანაფრთიანების, ნახევრადხეშეშფრთიანების, ხოჭოების და პეპლების ჯგუფები.“;

„კავკასიური (ჩვეულებრივი) გზისპირას (Parasemia plantaginis (პეპელა) კვლევა საქართველოში 2013 “;

„საქართველოში სოკოების ახალი საიტების გამოვლენა მონაცემთა ბაზისათვის“;

„საქართველოს ხელფრთიანები და მათი სივრცობრივი განაწილება“;

„საგურამოს ქედის სამკურნალო მცენარეების გენეტიკური რესურსების თანამედროვე მდგომარეობის შეფასება“;

„ახალი მცენარეული წყაროების გამოკვლევა და გამოყენება“.

6. ადამიანსა და მტაცებლებს შორის კონფლიქტი არსებობს და აღნიშნული ფაქტების მონიტორინგი ამ ეტაპზე მიმდინარეობს.

7. პარკის ადმინისტრაციის მიერ ყოველწლიურად წარმოებს ფიტოპათოლოგიური გამოკვლევები. გასულ წლებში ფიჭვნარებში გამოვლინდა ქერქიჭამიების რამოდენიმე სახეობა (ფიჭვის დიდი და პატარა მებაღეები (Tomicus piniperda, T. minor). აღსანიშნავია, რომ მითითებული მავნებლების რიცხოვნობის ზრდა გამოვლინდა მთელი საქართველოს მასშტაბით თბილისის ეროვნული პარკის მიმდებარე სატყეო და ქალაქის მწვანე ნარგაობებში არსებულ ფიჭვნარებშიც, გარდა ამისა აღნიშნულმა სახეობებმა სერიოზული ზიანი მიაყენა ასევე თუშეთის დაცულ ტერიტორიებსაც. სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტომ მთელი საქართველოს დაცულ ტერიტორიებზე, მათ შორის თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე განახორციელა ბიოლოგიური მეთოდით ბრძოლა და დაკიდა ფერომონები, რომლებიც ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მონიტორინგისათვის. გასულ წელს მავნებლების რიცხოვნობამ იკლო არა მარტო ფერომონების წყალობით, არამედ გრძელი ზამთრისა და გაზაფხულზე ყინვების და დაბალი ტემპერატურის გამო.

8. ფოთლოვან ტყეებში გამოვლენილი იქნა მავნებელი მწერების ერთეული შემთხვევები, ტერიტორიაზე არ გამოვლენილა მავნებლის კერები და ზიანიც უმნიშვნელოა. ფოთლოვანი ტყეების მავნებლებს შორის აღინიშნება: ზამთრის მზომელა (Operophthera brumata L.), წიფლის ლაფანჭამია (Phaloephtorusdzevi collis koll.), წითელკუდა (Dasychira pudibunda L), მარმარა ხარაბუზა (Saperda scalaris), თელა -მარცლოვანთა ბუგრი (Tetraneura ulmi Deg.), მუხის ფოთოლხვევია (Tortrix viridana L.), ფალერა (Phalera bucephala L.) და სხვა. სოკოებიდან-ახალგაზრდა ამონაყარ ხეებზე, ჯირკებზე, ხმელ ღეროზე, ერთეულად შეინიშნება ცრუ აბედა სოკო, ასევე ზოგიერთ ხეებზე ჟანგა სოკო.

9. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე დამაკმაყოფილებელი სანიტარიული მდგომარეობაა და სპეციალურ აქტიურ ქმედებებს არ საჭიროებს, თუმცა ადმინისტრაციის მიერ ყოველწლიური მონიტორინგის და ფიტოპათოლოგიური გამოკლევების საჭიროება არის, რათა ადმინისტრაციას ჰქონდეს ტყის ეკოსისტემების საერთო ამსახველი სურათი.

10. მონიტორინგის აღჭურვილობის, მონაცემთა ბაზისა და ბიბლიოთეკის არარსებობა წარმოადგენს კვლევასთან და მონიტორინგთან დაკავშირებულ მთავარ პრობლემას. მონიტორინგთან დაკავშირებული პრობლემების აღმოფხვრის შემთხვევაში საჭირო გახდება სპეციალისტების კვალიფიკაციის ამაღლება.

11. თბილისის ეროვნულ პარკში დღეის მდგომარეობით მეტეოროლოგიური მონაცემების შეგროვება ხდება მხოლოდ საკუთარი დაკვირვების საფუძველზე, რადგანაც არ არსებობს შესაბამისი აღჭურვილობა.

12. თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მიერ წარმოებს არასისტემური მოვლენების აღწერა და მონიტორინგი. მაგ. 2014 წლის მაისისა და ივნისის თვე გამოირჩეოდა ძლიერი წვიმებითა და ღვარცოფებით. ადიდდა მდინარეები, პარკის მიმდებარე სოფლებში ჩაიხერგა ცენტრალური გზები, სოფელ შანკევანში, ნავდარაანთკარში, არაშენდაში, ახალსოფელში, სოფელ მარტყოფსა და ნორიოში. სოფელ ცხვარიჭამიასა და ჭილაანთკარში დაიმეწყრა გზები, დაზიანდა თბილისი-თიანეთის საავტომობილო გზა. აგვისტოს თვე გამოირჩეოდა ძლიერი სიცხით და გვალვებით, ბალახეული საფარით. ზოგიერთი მერქნიანი სახეობის ხმობით, შეინიშნა ანწლის, კვრინჩხის, მაყალოს ადრეული სიმწიფე. ოქტომბრისა და ნოემბრის წვიმების შემდეგ მერქნიანები, რომლებიც გადაურჩნენ გვალვას, ხელმეორედ აყვავდნენ: კვრინჩხი, ტყემალი, ძეძვი, თელა, გრაკლა, იასამანი, ბალახეული საფარი გამწვანდა. 2015 წლის მაის–ივნისში გარკვეულ უბნებზე კოკისპირულ წვიმებს თან დაერთო სეტყვა. ადიდდა მდინარეები, საგურამოში, გლდანში, ცხვარიჭამიაში, თიანეთის უბანში ნაქალაქარში, ღულელებში,თრანში, მარტყოფში. ღვარცოფებმა ჩამორეცხა და დააზიანა ტყეში მისასვლელი გზები, ჩახერგა ცენტრალური გზები, ცხვარიჭამია–თიანეთის ავტომაგისტრალი რამოდენიმე ადგილზე დაიმეწყრა. სეტყვამ დააზიანა მერქნიან ხე–მცენარეთა ფოთლები და ნაყოფები, ასევე საბურველის ქვეშ ბუჩქები და მცენარეები, გადათელა ბალახეული საფარი. ზაფხულის თვეები გამოირჩეოდა მაღალი ტემპერატურით და გვალვით. გვალვის შედეგად დაიწყო ბალახეული საფარის ხმობა,მერქნიან მცენარეებზე ფოთოლთა შეხმობა (ვერხვზე, თელაზე, ცაცხვზე, იფანზე, ალვის ხეზე, ძეძვზე). ასევე საბურველის ქვეშ ცოცხალმა საფარმა იწყო ხმობა,ზოგიერთ სახეობას აღენიშნა ფოთოლთა ხმობა,ხმებოდა აღმონაცენიც. გვალვამ გამოიწვია ნიადაგის ფენის გამოშრობა. ტყის პირებსა და ველობებზე ღრმად დასკდა ნიადაგი.

თავი V

ზონირება

მუხლი 32. თბილისის ეროვნული პარკის ფუნქციონალური ზონირება

1. თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ზონირების მიზანია მასზე არსებული ბუნებრივი რესურსების დაცვის, ამ რესურსების გამოყენების, აგრეთვე, საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობის განხორციელების საკითხების სამართლებრივი მოწესრიგება.

2. თბილისის ეროვნული პარკის თავისებურებების გათვალისწინებით უნდა გამოიყოს შემდეგი ფუნქციონალური ზონები: (ზონირება დატანილია რუკაზე დანართ №2-ში.)

ა) ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა:

ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა შექმნილია იმ ხელუხლებელი ბუნებისა და ჰაბიტატის შესანაჩუნებლად, რომლებიც ძალიან ახლოს არიან თავიანთ ბუნებრივ მდგომარეობასთან, ასევე არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევებისა და ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობების ჩასატარებლად. ზონა მოიცავს ეროვნული პარკის იმ ნაწილებს, რომლებზეც ანთროპოლოგიური ზეგავლენა ძალიან უმნიშვნელოდ იყო. ეს ზონა წარმოადგენს ნაკლებად სახეცვლილ ეკოსისტემებს, გადაშენების პირას მყოფ ცხოველთა და მცენარეთა ძირითადი ჰაბიტატების გავრცელების არეალს;

ბ) ვიზიტორთა ზონა:

ვიზიტორთა ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის, რეკრეაციისა და საგანმანათლებლო ღონისძიებების განხორციელების მიზნით. ეს ზონა მოიცავს ტერიტორიებს, რომლებმაც განიცადეს მეტნაკლები ცვლილებები ადამიანის ჩარევის შედეგად, მაგრამ არ არის დაშვებული ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა (კანონმდებლობით განსაზღვრული განსაკუთრებული შემთხვევების გარდა) და სადაც წარმოდგენილია ეკოსისტემის ყველაზე მეტად დამახასიათებელი ნიმუშები. ვიზიტორთა ზონაში მდებარეობს დამთვალიერებლებისთვის საინტერესო და მიმზიდველი ადგილები, როგორიცაა: მაღალი სარეკრეაციო ღირებულებითა და ბუნებრივი მახასიათებლებით გამორჩეული ტერიტორიები. ამ ზონაში ასევე შედის ტერიტორიები, რომლებიც წარმოადგენენ სხვადასხვა ცხოველების ჰაბიტატებს და სამიგრაციო ბილიკებს;

გ) ტრადიციული გამოყენების ზონა:

ტრადიციული გამოყენების ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის, ასევე განახლებადი ბუნებრივი რესურსების ტრადიციული გამოყენების მიზნით. ზონა მოიცავს ეროვნული პარკის იმ ნაწილებს, რომლებიც ტრადიციულად გამოიყენება პარკის მიმდებარე ტერიტორიებზე მცხოვრები მოსახლეობის მიერ განახლებადი ბუნებრივი რესურსების მოსაპოვებლად;

დ) ისტორიულ-კულტურული ზონა:

ისტორიულ-კულტურული ზონა ეწყობა ბუნებრივი გარემოს, ისტორიულ-კულტურული ობიექტებისა და არქიტექტურული ძეგლების დაცვის, აღდგენის, რეკრეაციის, ტურიზმისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის, მოქმედი საეკლესიო და სამონასტრო კომპლექსების მიმდებარედ თვითმყოფადი ბუნების შესანარჩუნებლად და მომლოცველებისათვის მშვიდი გარემო პირობების შესაქმნელად.

მუხლი 33. თბილისის ეროვნული პარკის ფუნქციონალური ზონების ტერიტორია და საზღვრები

1. თბილისის ეროვნული პარკის ფართობი განისაზღვრება ,,თბილისის ეროვნული პარკის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტით და შეადგენს 21036,14 ჰექტარს.

2. გარემოს დაცვითი ძირითადი მიზნების, რესურსებით სარგებლობის და „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის გათვალისწინებით, თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გამოყოფილი ზონების ფართობებია (კოორდინატები მოცემულია დანართ №3-ში):

ა) ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა - 2646,8 ჰა;

ბ) ვიზიტორთა ზონა - 4300,7 ჰა;

გ) ტრადიციული გამოყენების ზონა - 13512,64 ჰა;

დ) ისტორიულ-კულტურული ზონა - 576 ჰაю

მუხლი 34. თბილისის ეროვნული პარკის ზონებში დაშვებული საქმიანობა

1. თბილისის ეროვნული პარკის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა:

ა) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევისა და მონიტორინგისა;

ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობისა;

გ) ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვისა;

დ) სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მიზნით ვიზიტორთა შეზღუდული გადაადგილებისა;

ე) აქტიური დაცვის ღონისძიებების გატარებისა (დაცვის ინფრასტრუქტურის და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა, ადმინისტრაციის თანამშრომლების ავტო-მოტო ტრანსპორტით გადაადგილება).

2. თბილისის ეროვნული პარკის ვიზიტორთა ზონაში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნებისა;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების კონსერვაციის, მოვლისა და აღდგენისა;

გ) ტერიტორიის ჰიდროლოგიური სისტემის დაცვისა და მონიტორინგისა, ტყის ეკოსისტემების დაცვისა და აღდგენისა;

დ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევის, მონიტორინგისა და ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვისა;

ე) საგანმანათლებლო საქმიანობისა;

ვ) საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით შეზღუდული რაოდენობით საჰერბარიუმო მასალის შეგროვებისა;

ზ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელებისა;

თ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფის, საგანგებო მდგომარეობის, აღდგენითი სამუშაოების დროს და სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილებისა;

ი) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოებისა;

კ) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელებისა;

ლ) ძუძუმწოვრებისა და ფრინველების დაცვისა და მონიტორინგის მიზნით ბიოტექნიკური ღონისძიებების განხორციელებისა;

მ) ვიზიტორთა კონტროლირებადი და რეგლამენტირებული დაშვებისა;

ნ) დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნისა და მოწყობისა;

ო) ფეხით, ველოსიპედითა და ცხენით გადაადგილებისა, ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით გზებზე ავტო ტრანსპორტით გადაადგილებისა (შეთანხმებას არ საჭიროებს სოფლებსა და ქალაქებს შორის დამაკავშირებელ გზებზე გადაადგილება);

პ) ახალი ბილიკების მოწყობისა, არსებული გზებისა და ბილიკების მოვლისა;

ჟ) ხანძრებისგან დაცვის მიზნით ტყის ჩახერგილობისგან გაწმენდისა, გზებისა და ბილიკების გვერდითი საზღვრების გასწვრივ 50-მეტრიან ზოლში გამხმარი, ზეხმელი და ძირნაყარი ხეების მოჭრისა და გატანისა;

რ) ხანძრებისგან დაცვის მიზნით გამოტანილი ხე-ტყით თბილისის ეროვნული პარკის საზღვართან არსებულ დასახლებულ პუნქტებში მცხოვრები ადგილობრივი მოსახლეობისათვის სოციალური ჭრის წესებით განსაზღვრული მოთხოვნების ფარგლებში დაკმაყოფილებისა;

ს) საქონლის სატრანზიტო გადარეკვისა და ვიზიტორთა და საპატრულო ცხენების ძოვებისა;

ტ) სახანძრო უსაფრთხოების გათვალისწინებით საცეცხლე ადგილებზე კოცონის დანთებისა;

უ) კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების რეკონსტრუქციისათვის (რეაბილიტაციისათვის), არქეოლოგიური სამუშაოების, არქეოლოგიური დაზვერვის, არქეოლოგიური გათხრების წარმოებისათვის, ასევე მიმდებარე სოფლების მოსახლეობის სასმელი წყლით მომარაგების მიზნით, „ტყითსარგებლობის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №242 დადგენილებით დამტკიცებული წესის 271 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრულ შემთხვევებში, სპეციალური დანიშნულებით ტყითსარგებლობისა და ამავე ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული არსებული ობიექტების ფუნქციონირებისთვის, რეკონსტრუქციის (რეაბილიტაციის) ან დემონტაჟისთვის მიწის სამუშაოების და/ან სპეციალური ჭრების ჩატარებისა, 273 მუხლის შესაბამისად, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობისა.

3. თბილისის ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნებისა;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვის, მოვლის და აღდგენისა;

გ) ტყის ეკოსისტემების დაცვის, მოვლის და აღდგენისა;

დ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევისა;

ე) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობისა;

ვ) ეკოსაგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით შეზღუდული რაოდენობის საჰერბარიუმო მასალის შეგროვებისა;

ზ) დაცვის, ტურისტული და რეკრეაციული ინფრასტრუქტურის შექმნის და მოწყობისა;

თ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელების მიზნით, მუდმივი და დროებითი სანერგეების მოწყობისა და ცხოველთა სამყაროს აღდგენის მიზნით, ვოლიერების მოწყობისა;

ი) სტიქიური უბედურების, კატასტროფის, საგანგებო მდგომარეობისა და აღდგენითი სამუშაოების დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ტრადიციული გამოყენების ზონის ტერტორიაზე ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილებისა;

კ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოებისა;

ლ) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელებისა;

მ) ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვისა;

ნ) გზებზე ტრანსპორტით გადაადგილებისა;

ო) ვიზიტორთა ყოფნისა და გადაადგილებისა;

პ) გზების მოვლისა და ბილიკების მოვლისა და მოწყობისა;

ჟ) მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარების მიზნით, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ტყის არამერქნული რესურსებით სარგებლობისა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობისა, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობისა, ველური ხილის სახეობის მერქნიანი მცენარეების მყნობისა, სოციალური ჭრების შედეგად მიღებული საშეშე მერქნით სარგებლობისა (არსებული რესურსის გათვალისწინებით გამოყოფილი ტყეკაფიდან ერთ კომლზე გაიცემა არაუმეტეს 5 მ3, ხოლო საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებებში 7 მ3 საშეშე მერქნისა), ძოვებისა (ტყით დაუფარავ ფართობში), თიბვისა, საფუტკრეების მოწყობისა, სოკოსა და ხილ-კენკრის შეგროვებისა, საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №242 დადგენილებით დამტკიცებული „ტყითსარგებლობის წესის“ მე-12 მუხლის მე-12 და მე-13 პუნქტებით განსაზღვრული საქმიანობისა, ამავე დადგენილების 271 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ბ“, „გ“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრულ შემთხვევებში, სპეციალური დანიშნულებით ტყითსარგებლობისა და ამავე ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული არსებული ობიექტების ფუნქციონირებისთვის, რეკონსტრუქციის (რეაბილიტაციის) ან დემონტაჟისთვის მიწის სამუშაოების და/ან სპეციალური ჭრების ჩატარებისა, 273 მუხლის შესაბამისად, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობისა;

რ) საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №242 დადგენილებით დამტკიცებული „ტყითსარგებლობის წესის“ 271 მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ შემთხვევებში, სპეციალური დანიშნულებით ტყითსარგებლობა არ ხორციელდება „საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალის ტყის მეურნეობის ორგანიზაციისა და განვითარების პროექტის განხილვის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის სოფლისა და სატყეო მეურნეობის სამინისტროს ტყეთმოწყობის მეორე თათბირის 1992 წლის 4 თებერვლის სხდომის ოქმით დასამტკიცებლად რეკომენდებული საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალის ტყის მეურნეობის ორგანიზაციისა და განვითარების 1991–2001 წლებისათვის შედგენილი პროექტით განსაზღვრულ ტერიტორიაზე.

ს) საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

4. თბილისის ეროვნული პარკის ისტორიულ-კულტურულ ზონაში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა, გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნებისა;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების კონსერვაციის, მოვლისა და აღდგენისა;

გ) ტერიტორიის ჰიდროლოგიური სისტემის დაცვისა და მონიტორინგისა, ტყის ეკოსისტემების დაცვისა და აღდგენისა;

დ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევის, მონიტორინგისა და ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვისა;

ე) საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით, შეზღუდული რაოდენობის საჰერბარიუმო მასალის შეგროვებისა;

ვ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელებისა;

ზ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფის, საგანგებო მდგომარეობისა და აღდგენითი სამუშაოების დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილებისა;

თ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოებისა;

ი) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელებისა;

კ) ვიზიტორთა კონტროლირებადი და რეგლამენტირებული დაშვებისა;

ლ) დაცვის, რეკრეაციისა და ეკოტურიზმისათვის ინფრასტრუქტურის შექმნისა და მოწყობისა;

მ) ფეხით და ცხენით გადაადგილებისა, განსაკუთრებულ შემთხვევებში, გზებზე მანქანით მოძრაობისა;

ნ) ბილიკების მოწყობისა, არსებული გზებისა და ბილიკების მოვლისა;

ო) საქონლის სატრანზიტო გადარეკვისა და ვიზიტორთა და საპატრულო ცხენების ძოვებისა;

პ) კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების მოვლა-პატრონობის, დაცვის, აღდგენის, რესტავრაცისა და რეკონსტრუქციისა;

ჟ) საქართველოს საპატრიაქოსთვის გამოყოფილ მიჩენილ უბნებზე რელიგიური და სარიტუალო საქმიანობისა და ღონისძიებების ხელშეწყობისა;

რ) მატერიალური და არამატერიალური ისტორიულ-კულტურული ფასეულობების დაცვისა და მათი მნიშვნელობის პოპულარიზაციისა;

ს) ხანძრებისგან დაცვის მიზნით ტყის ჩახერგილობისგან გაწმენდისა და გზებისა და ბილიკების გვერდითი საზღვრების გასწვრივ 50-მეტრიან ზოლში გამხმარი ზეხმელი ხეების მოჭრისა და გატანისა;

ტ) ხანძრებისგან დაცვის მიზნით, გამოტანილი ხე-ტყით თბილისის ეროვნული პარკის საზღვართან არსებულ დასახლებულ ადგილებში მცხოვრები ადგილობრივი მოსახლეობისათვის სოციალური ჭრის წესებით განსაზღვრული მოთხოვნების ფარგლებში დაკმაყოფილებისა;

უ) ზეხმელი ხეების და ისეთი ხეების მოჭრისა, რომლებიც საფრთხეს უქმნიან ვიზიტორებსა და ტურისტულ ინფრასტრუქტურას. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების გარშემო 50 მეტრის სიგანეზე (რადიუსით) დაშვებულია მხოლოდ ტყის ჩახერგილობისგან გაწმენდა და ზეხმელი ხეების მოჭრა, აგრეთვე დაშვებულია კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების მოვლა-პატრონობის, დაცვის, აღდგენის, რესტავრაციისა და რეკონსტრუქციის მიზნით ,,ტყითსარგებლობის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №242 დადგენილებით დამტკიცებული წესის 271 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ შემთხვევებში, სპეციალური დანიშნულებით ტყითსარგებლობა.

თავი VI

მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

მუხლი 35. პასუხისმგებლობა მენეჯმენტის გეგმის განხორციელებაზე

1. დაცული ტერიტორიების სააგენტო (სააგენტოს ცენტრალური აპარატი და თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია) პასუხისმგებელია მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებების ორგანიზებასა და განხორციელებაზე, მათი განხორციელების მონიტორინგსა და მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული შედეგების მიღწევაზე.

2. მენეჯმენტის გეგმა სრულდება ყოველწლიური საოპერაციო გეგმის საშუალებით. ყოველწლიური საოპერაციო გეგმა შემუშავება ხდება წინა წლის დეკემბრის თვეში და მოიცავს განსახორციელებელ ქმედებებს საჭირო ბიუჯეტის ჩათვლით.

3. სააგენტო უზრუნველყოფს სხვა ორგანიზაციებისა და ექსპერტების ჩართულობას და თანამშრომლობას გარკვეული ღონისძიებების განხორციელებაში.

მუხლი 36. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

1. სიტუაციურმა ანალიზმა გამოავლინა 6 სხვადასხვა საკითხი, რომლებიც ასევე უზრუნველყოფენ მენეჯმენტის მიზნების პროგრამულ სტრუქტურას, ღონისძიებებსა და ზომებს, როგორიცაა:

ა) დაცვა-პატრულირება;

ბ) ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია და კვლევა-მონიტორინგი;

გ) ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენება;

დ) ეკოტურიზმი;

ე) ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა;

ვ) ინფრასტრუქტურის განვითარება და ადმინისტრაციის თანამშრომლების და ტექნიკური შესაძლებლობების გაძლიერება.

2. მენეჯმენტის გეგმის მომდევნო მუხლები განსაზღვრავენ მენეჯმენტის გეგმის პროგრამის მიზნებს და ინდიკატორებს. თითოეული მიზნის მისაღწევად განისაზღვრა ღონისძიებებისა და საქმიანობების ჩამონათვალი, რომლებიც უნდა იქნეს გათვალისწინებული ყოველწლიური სამოქმედო გეგმის ფარგლებში. საჭიროებიდან გამომდინარე შესაძლებელია შეიცვალოს ან შესწორდეს ქმედებები, რათა მიღწეული იქნეს პროგრამის მიზნები.

მუხლი 37. მენეჯმენტის პროგრამა: პატრულირება და კანონაღსრულება

1. პატრულირებასა და კანონაღსრულებასთან დაკავშირებული ძირითადი პრობლემებია:

ა) უკანონო ქმედებების აღკვეთა, კანონაღსრულება;

ბ) პატრულირებასა და კანონაღსრულებაში მონაწილე თანამშრომლების მიერ საპატრულო და მონიტორინგის აპარატურის მოხმარების შეზღუდული შესაძლებლობები (მაგ: ფოტოხაფანგების დაგება, GPS აპარატურა და ა.შ., ინციდენტების დაფიქსირების შემთხვევაში შესაბამისი ოქმების სწორად შევსება);

გ) პატრულირებისა და მონიტორინგის სათანადო აღჭურვილობის არარსებობა და მოძველებული აღჭურვილობის გამოცვლის აუცილებლობა (ცეცხლსასროლი იარაღი, ვიდეორეგისტრატორი, ფოტოხაფანგები, რადიოკომუნიკაცია (რაცია), ჭოგრიტი, და სხვა).

საზღვრის აღმნიშვნელი ნიშნების არარსებობა;

დ) მოძველებული ავტოსატრანსპორტო საშუალებები და დაცვის ინფრასტრუქტურის არარსებობა (რეინჯერთა თავშესაფრები და არასაკმარისი ხერგილები);

დაბალი შრომითი ანაზღაურება;

2. პატრულირებასა და კანონაღსრულებასთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები მდგომარეობს შემდეგში:

|მიზანი 1: დაცვის განყოფილების ადამიანური რესურსების გაძლიერება განყოფილების საპატრულო და კანონაღსრულებითი საქმიანობის ეფექტურად |

|განხორციელების მიზნით. |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები (რა შეიძლება გაკეთდეს პროგრამის მიზნების |ინდიკატორები (რა უნდა გაიზომოს ან შემოწმდეს იმისათვის,|

|მისაღწევად) |რომ გავიგოთ, მიღწეული იქნა მიზანი, თუ არა) |

|● ამჟამად არსებული ღონისძიებების გადახედვა უკანონო ქმედებების გამოსავლენად და |● დაცვის განყოფილების თანამშრომლების მინიმუმ 60%-ს |

|აღსაკვეთად პატრულირების სისტემის დახვეწა. |გავლილი აქვთ შესაბამისი აღჭურვილობის (იარაღი, GPS, |

|● პატრულირების განყოფილების თანამშრომლებისათვის „წახალისების სისტემის“ შექმნა. |ფოტოხაფანგები) გამოყენების ტრენინგები. |

|გათვალისწინებული უნდა იქნას შემდეგი: (1) განსაზღვრული წახალისება სამართალდარღვევის |● დაცვის განყოფილების თანამშრომლებს გააჩნიათ მათი |

|დადებითად შესრულებულ ყოველ ქმედებაზე (დაკავება - ოქმის სწორად შედგენა - |სამუშაო აღწერილობიდან გამომდინარე აუცილებელი |

|სამართალდარღვევის სასამართლოში გადაცემა) ან (2) წახალისების წლიურად გამოყენება |უნარ-ჩვევები, მართებულად არის შედგენილი ოქმები და |

|წინასწარ შეთანხმებული მიზნობრივი ინდიკატორების გამოყენებით. |სწორად არის გაანგარიშებული გარემოსათვის მიყენებული |

|● პატრულირებისა და კანონაღსრულების განყოფილების თანამშრომლების ტრენინგები შემდეგში: |ზიანი. |

|GIS ტრენინგი, GPS-ის გამოყენება, რუკის წაკითხვა და ორიენტირება, ფოტოხაფანგების, ფოტო |● დაცვის განყოფილების თანამშრომლების მიმართ ვრცელდება |

|და ვიდეო კამერებისა გამოყენება, პირველადი დახმარების ტრენინგი, ტყეში ძებნისა და |წახალისება/დაჯილდოების სისტემა. ყოველწლიურად ხდება |

|გადარჩენის უნარ-ჩვევები, კანონაღსრულების საკანონმდებლო ჩარჩო, ხანძრების მართვა და |მინიმუმ 3 წარმატებული თანამშრომლის დაჯილდოება. |

|ხანძარსაწინააღმდეგო აღჭურვილობის გამოყენება, ზარალის (მაგ., უკანონო ჭრების შედეგად |● პერსონალის დენადობა დაბალია (მაგ., უფროს პოზიციებზე |

|მიყენებული ზიანის) შეფასება, ოქმების სწორად შედგენა, საზოგადოებასთან ურთიერთობის |მყოფ თანამშრომელთა ¾ და დანარჩენი პერსონალის ½ არ |

|შესაბამისი უნარ-ჩვევების შეძენა, იარაღის გამოყენება და უსაფრთხოება, გარეული |შეცვლილა მენეჯმენტის გეგმის არსებობის განმავლობაში. |

|ცხოველებისა და მათი ნიშნების ამოცნობა (მაგ., ნაკვალევი, ტერიტორიის მონიშვნა, ცხოველთა| |

|ექსკრემენტი, ძახილი, ფრინველების ამოცნობა და ა.შ.), თანამედროვე ტექნოლოგიების | |

|გამოყენება (მაგ., მობილური ქსელით უზრუნველყოფილი ფოტოხაფანგები, უპილოტო საფრენი | |

|აპარატები (უსა - დრონები), მდგრადი მეტყევეობის ძირითადი პრინციპები, ხე-მცენარეების | |

|ამოცნობა და ა.შ. | |

|● ანტი-ბრაკონიერულ სტრატეგიებში უნდა განხორციელდეს ტრენინგი | |

|კანონაღსრულების/პატრულირების განყოფილების მაღალ თანამდებობებზე მომუშავე | |

|თანამშრომლებისთვის. | |

|მიზანი 2: აუცილებელი აღჭურვილობისა და აპარატურის შესყიდვა, ტექნიკური მომსახურება და ჩანაცვლება. |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● საოპერაციო გეგმის ფარგლებში შესაბამისი აღჭურვილობის შეძენის დაგეგმვა და |● პატრულირებისა და კანონაღსრულების აღჭურვილობა |

|ბიუჯეტირება; |არსებობს და ხელმისაწვდომია. რეინჯერების 70%-ს აქვთ |

|● ინვენტარიზირებული აღჭურვილობის ტექნიკური მომსახურების გრაფიკის შედგენა საჭირო |ცეცხლსასროლი იარაღი, უნიფორმა, რადიოკავშირგაბმულობის |

|ბიუჯეტის, შესყიდვის მეთოდისა და მომსახურების სახეების მითითებით; |საშუალებები, ჭოგრიტები და ვიდეორეგისტრატორები. |

|● ახალი და დამატებითი აღჭურვილობის შეძენა, მაგალითად, დამატებითი GPS აპარატურა, | |

|ფოტოხაფანგები, პერსონალის აჭღურვილობა (უნიფორმები,ზამთრის და ზაფხულის ტანსაცმელის | |

|კომპლექტი, ზამთრის და ზაფხულის ფეხსაცმელი; პირველი დახმარების ნაკრები, საველე | |

|სამზარეულო ნაკრები, (ცეცხლსასროლი იარაღი, ვიდეორეგისტრატორი, ფოტოხაფანგები, | |

|რადიოკომუნიკაცია (რაცია), ჭოგრიტი, ხანძარსაწინააღმდეგო აღწურვილობა და სხვა). ეფექტური| |

|პატრულირების, კანონაღსრულებისა და მონიტორინგისათვის აუცილებელი სხვა სახის | |

|აღჭურვილობა. | |

|მიზანი 3: ეროვნული პარკის გარე საზღვრის ნიშნულების განთავსება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● კანონაღსრულების ეფექტურად განხორციელებისათვის პარკის ძირითად შესასვლელებში პარკის |● პარკის ძირითად შესასვლელებში განთავსებულია საზღვრის |

|საზღვრების აღმნიშვნელი ნიშნების განთავსება. |აღმნიშვნელი საინფორმაციო ნიშნულები |

|● მკაცრი დაცვის ზონის ძირითად შესასვლელებში ამკრძალავი ნიშნების განთავსება. | |

|მიზანი 4: ავტოპარკის განახლება და ხერგილების დამონტაჟება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● პატრულირების ეფექტურად განხორციელებისათვის ჩანაცვლებულია მოძველებული |● განახლებულია ავტოპარკი არანაკლებ 4 მაღალი გამავლობის|

|ავტოსატრანსპორტო საშუალებები. |ავტოტრანსპორტით და პატრულირება ხორციელდება |

|● პარკის ძირითად სამანქანო გზებზე, სადაც ხშირია ავტოსატრანსპორტო საშუალებების უკანონო|შეუფერხებლად; |

|შეღწევა განთავსებულია ხერგილები. |● მოწყობილია არანაკლებ 2 რეინჯერთა სადგური და და 20 |

|● რეინჯერები, რომლებიც ახორციელებენ სადღეღამისო მორიგეობებსა და პატრულირებებს, |ხერგილი განთავსებულია პარკის კრიტიკულ ადგილებში |

|მათთვის მოწყობილია რეინჯერთა სადგურები, მინიმუმ მარტყოფისა და ღულელების უბანზე); | |

მუხლი 38. მენეჯმენტის პროგრამა: ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენება

1. ბუნებრივი რესურსების მდგრად გამოყენებასთან დაკავშირებული ძირითადი პრობლემაა ის, რომ დღესდღეობით არ არსებობს ტყის მენეჯმენტის გეგმა, რომელითაც იხელმძღვანელებდა ადმინისტრაცია საშეშე მერქნის წლიური გასაცემი მდგრადი რაოდენობის განსასაზღვრად.

2. ბუნებრივი რესურსების მდგრად გამოყენებასთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები და ინდიკატორები მდგომარეობს შემდეგში:

|მიზანი1. საშეშე მერქნის მდგრადი მიწოდება თბილისის ეროვნული პარკის მიმდებარე სოფლების მოსახლეობისათვის |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები (რა შეიძლება გაკეთდეს პროგრამის მიზნების |ინდიკატორები (რა უნდა გაიზომოს ან შემოწმდეს იმისათვის,|

|მისაღწევად) |რომ გავიგოთ, მიღწეული იქნა მიზანი, თუ არა) |

|● შესაბამისი დაფინანსების მოძიება დონორებისგან ან სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. |● დამტკიცებულია ტყის მართვის გეგმა; |

|● მოწვეული ექსპერტების მიერ საველე და კამერალური სამუშაოების ჩატარება ტყის | |

|ინვენტარიზაციისათვის. | |

|● მიმდინარეობს ტყის აღგდენისა და მდგრადი სარგებლობის ღონისძიებები ტყის მართვის გეგმის | |

|გათვალისწინებით. | |

მუხლი 39. მენეჯმენტის პროგრამა: კვლევა და მონიტორინგი

1. კვლევასა და მონიტორინგთან დაკავშირებული ძირითადი პრობლემებია:

ა) ამჟამად გარკვეულწილად ხორციელდება ძირითად სახეობათა მონიტორინგი (შველზე, მგელზე, ტურაზე და მტაცებელ ფრინველებზე), თუმცა მონიტორინგის არსებული სისტემა არასათანადოა ზოგიერთ ძირითად სახეობასთან მიმართებაში. ამას გარდა, საჭიროა მონიტორინგის ამჟამად გამოყენებული მეთოდების გაუმჯობესება;

ბ) ჰაბიტატების, მათი პირობებისა და ხარისხის მონიტორინგის არარსებობა;

გ) არ ხდება წარსულში შეგროვებული მონაცემებისა და ინფორმაციის სათანადოდ დაარქივება, ასევე პრობლემას წარმოადგენს მონაცემთა ბაზის არარსებობა;

დ) მონიტორინგისათვის არსებული აღჭურვილობის პრაქტიკულად არარსებობა;

ე) საქართველოს „წითელის ნუსხის” მცენარეული სახეობების კვლევის საჭიროება;

ვ) საქართველოს „წითელის ნუსხის” ცხოველების სახეობების კვლევის საჭიროება;

ზ) ინვაზიური მცენარეების მონიტორინგის გაგრძელების აუცილებლობა;

თ) ადამიანსა და მტაცებელს შორის არსებული კონფლიქტის თაობაზე მონაცემების შეგროვება და ინფორმაციის მოძიების გაგრძელების საჭიროება;

ი) მეტეოროლოგიური მონაცემების და არასისტემური მოვლენების აღრიცხვა (ამჟამად არ სრულდება საკმარისი მონაცემების შეგროვება მეტეოსადგურის არქონის გამო და არ ხორციელდება აღნიშნული ინფორმაციის გარემოს ეროვნული სააგენტოდან უსასყიდლოდ გადმოცემა);

კ) დაცულ ტერიტორიაში კულტურულ მცენარეთა ველური მონათესავე სახეობების (ბუნებაში შეგროვებული) იდენტიფიკაცია და გეგმების შექმნა მათი კონსერვაციისთვის;

ლ) ფიტოპათოლოგიური გამოკვლევები.

2. კვლევასა და მონიტორინგთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები მდგომარეობს შემდეგში:

|მიზანი 1: საკვანძო სახეობების (ირემი, შველი, ფოცხვერი და მურა დათვი, ბექობის არწივი) მონიტორინგის გეგმის შემუშავება, და მონიტორინგის |

|განხორციელება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები (რა შეიძლება გაკეთდეს პროგრამის მიზნების |ინდიკატორები (რა უნდა გაიზომოს ან შემოწმდეს |

|მისაღწევად) |იმისათვის, რომ გავიგოთ, მიღწეული იქნა მიზანი, თუ არა)|

|● საკვანძო სახეობების მონიტორინგის გეგმის შემუშავების პროცესში შესაფერისი ექსპერტების |● შემუშავებულია საკვანძო სახეობების მონიტორინგის |

|ჩართვა სპეციფიკაციებისა და გამოსაყენებელი მეთოდების, მონიტორინგის სხვადასხვა |გეგმები; |

|აქტივობების დროისა და სიხშირის, საჭირო ადამიანური რესურსების (თანამშრომლების რაოდენობა|დაცვის სამსახურის ● თანამშრომლებისათვის ჩატარებულია |

|და საჭირო უნარ-ჩვევები) მითითებით. |ტრენინგი საკვანძო სახეობების მონიტორინგის |

|● თანამშრომელთა ტრენინგი სახეობათა მონიტორინგის გეგმების განხორციელებაში, |განხორციელების თაობაზე; |

|მონიტორინგისათვის საჭირო აღჭურვილობის გამოყენებაში, მონაცემთა გრაფების შევსებაში და |● შემუშავებულია და ხელმისაწვდომია მონიტორინგის |

|ა.შ. |ფორმები; |

|● მონაცემების დამუშავება, რიცხოვნობის დადგენა და მასალების დაარქივება. |● სწორად არის შევსებული მონიტორინგის ფორმები, |

| |დადგენილია საკვანძო სახეობების მნიშვნელოვანი |

| |ჰაბიტატები ეროვნულ პარკში, რიცხოვნობა და მათი |

| |პოპულაციის მდგომარეობა; |

|მიზანი 2: სახეობებისა და ჰაბიტატების მონიტორინგისათვის აუცილებელი აღჭურვილობის (GPS, პერსონალური კომპიუტერის შეძენა, მომსახურება და |

|ჩანაცვლება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● დაფინანსების მოძიება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ან დონორი ორგანიზაციიდან; |● შეძენილია მინიმუმ 5 ცალი GPS, 15 ცალი ფოტოხაფანგი, |

|● შესყიდვის განხორციელება; |5 ცალი ფოტოაპარატი, 1 კომპიუტერი. |

|● შესაბამისი სწავლების ჩატარება მოწყობილობების გამოყენების შესახებ. | |

|მიზანი 3: საქართველოს „წითელის ნუსხის” მცენარეების და ცხოველების სახეობების კვლევა; |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● პერიოდულად გროვდება ინფორმაცია საქართველოს „წითელი ნუსხის” სახეობების გარვცელების |საქართველოს „წითელი ნუსხის” სახეობების გარვცელების |

|შესახებ, GPS კოორდინატების ან სატყეო კვარტალების და ლიტერების მიხედვით; |რუკები შექმნილია, მომზადებულია მათი მონიტორინგის |

|● მომზადებულია მათი გავრცელების რუკები; |გეგმები, შეგროვილია იშვიათი და გადაშენების პირას |

|● შეგროვილია ფოტოსურათები; |მყოფი სახეობების ფოტოსურათები. |

|● მომზადებულია მათი კონსერვაციის გეგმები | |

|მიზანი 4: ინვაზიური სახეობების მონიტორინგი |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● ინვაზიური სახეობების მონიტორინგის გაგრძელება, ილიას უნივერსიტეტის ბოტანიკის |● ინვაზიური სახეობების იდენტიფიცირებულია და დატანილია|

|ინსტიტუტის მიერ მომზადებული მეთოდიკის გამოყენებით. |რუკებზე მათი გავრცელების არეალები; |

|● ველზე შეგროვილი, ლიტერატურული ინფორმაციის და ფოტომასალების დაარქივება და მონაცემთა |● დადგენილია ინვაზიური სახეობების გავრცელების |

|ბაზის შექმნა. |ინტენსივობა; |

| |● საჭიროების შემთხვევაში, მომზადებულია მათთან ბრძოლის|

| |ღონისძიებების პროგრამა |

|მიზანი 5: არასისტემური მეტეოროლოგიური მოვლენების აღრიცხვა და დაარქივება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● გარემოს ეროვნულ სააგენტოსთან კოორდინირებით თანამშრომლობის გზების გამოძებნა, რათა |● ხდება მონაცემების უწყვეტად აღრიცხვა და ელექტრონულ |

|შეგროვდეს მეტეოროლოგიური მონაცემები; |მონაცემთა ბაზაში ატვირთვა. |

|● არასისტემური მონაცემების შესახებ ინფორმაციის შეგროვება; | |

|მიზანი 6: ეროვნულ პარკში კულტურულ მცენარეთა ველური მონათესავე სახეობების (ბუნებაში შეგროვებული) იდენტიფიკაცია |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● კულტურულ მცენარეთა ველური მონათესავე სახეობების (ბუნებაში შეგროვებული) შესწავლა, |● კულტურულ მცენარეთა ველური მონათესავე სახეობების |

|რუკაზე დატანა; |(ბუნებაში შეგროვებული და სამკურნალო მცენარეების |

|● ტრენინგის ჩატარება მონაცემების სწორად შეგროვების მიზნით. |ჩათვლით) გავრცელების რუკის მომზადება |

|მიზანი 7: ფიტოპათოლოგიური გამოკვლევები |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● ყოველწლიურად არსებულ სანიმუშო ფართობებზე დაკვირვება; |● ტყის ეკოსისტემების მავნებელი მწერების |

|● მთლიანი ტერიტორიის რეკოგნოსცირება; |იდენტიფიცირებულია; |

|● ახალი მავნებლების იდენტიფიცირება არსებობის შემთხვევაში და კერების გამოვლენა; |● დადგენილია მავნებელი მწერების კერები და არეალები; |

|● ანგარიშების მომზადება; |● საჭიროებისამებრ დაგეგმილია და განხორციელებულია |

|● ტყის ეკოსისტემების ძლიერი დაზიანების შემთხვევაში შესაბამისი ღონისძიებების დაგეგმვა |ბრძოლის ღონისძიებები. |

|და ბრძოლის განხორციელება; | |

|ძველი და ახალი მასალების დაარქივება და მონაცემთა ბაზაში შეტანა. | |

|მიზანი 8: თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე არსებული ბიომრავალფეროვნების შესახებ მონაცემების განახლება (საბაზისო კვლევების ჩატარება) |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● დონორი ორგანიზაციის მოძიება და დაინტერესება კვლევების ჩატარების მიზნით. |● განახლებულია ინფორმაცია ბიომრავალფეროვნების |

| |მდგომარეობის შესახებ, რაც საფუძვლად დაედება მომდევნო |

| |მენეჯმენტის გეგმას. |

მუხლი 40. მენეჯმენტის პროგრამა: ეკოტურიზმი

1. ეკოტურიზმთან დაკავშირებით ძირითადი პრობლემები:

ა) არსებული ტურისტული ინფრასტრუქტურა არასაკმარისია ვიზიტორთა მომსახურებისათვის;

ბ) ბილიკების ქსელი განახლებას და გაფართოებას საჭიროებს;

გ) დღესდღეობით ადმინისტრაციას არ გააჩნია ტურიზმიდან მიღებული შემოსავლები;

დ) ვიზიტორებისათვის საინფორმაციო მასალა საჭიროებს განახლებას;

ე) ეროვნული პარკის ტურისტული შეთავაზებები საკმაოდ მწირია.

2. ეკოტურიზმთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები მდგომარეობს შემდეგში:

|მიზანი 1: ვიზიტორთა მომსახურების გაუმჯობესება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|არსებული მომსახურების მდგომარეობის შეფასება; |● ვიზიტორების რაოდენობა ყოველწლიურად იზრდება |

|ეროვნული პარკის ვიზიტორთა რეგისტრაციის ფორმის შემუშავება; |არანაკლებ 10%-ით |

|ვიზიტორთა კმაყოფილების დონის განმსაზღვრელი კითხვარის შემუშავება; | |

|● ვიზიტორთა მოთხოვნის გათვალისწინებით შემუშავებულია ახალი სერვისები | |

|მიზანი 2: ახალი ტურისტული მომსახურებების დანერგვა და მრავალფეროვანი ტურისტული პროდუქტის შექმნა სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფისათვის |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● ახალი მომსახურებების შესაძლებლობების შეფასება, მათ შორის სათავგადასავლო და კულტურული|● შექმნილია არანაკლებ 5 ახალი ტურისტული პროდუქტი. |

|ტურები; | |

|● სალაშქრო აღჭურვილობის შესყიდვა გასაქირავებლად (კარავი, პარალონი, ველოსიპედი) | |

|● საბავშვო მოედნების მოწყობა (ატრაქციონები, საქანელები და ა.შ) | |

|თავლის მოწყობა ცხენებისათვის და ცხენების შესყიდვა; | |

|● ველოტურების განვითარება და პოპულარიზაცია; | |

|● საგანმანათლებლო ტურების ჩამოყალიბება და შეთავაზება; | |

|მიზანი 3: რეგიონის მოსახლეობის ჩართვა დაცულ ტერიტორიაზე ტურიზმის განვითარების საქმეში |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● ადგილობრივ მოსახლეობის დაინტერესება ტურისტული მომსახურეობების და პროდუქტების |● ეროვნული პარკის მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის |

|შესაქმნელად, რომლებიც შემდგომ ვიზიტორებზე იქნება გაყიდული. |არანაკლებ 20 ოჯახი ჩართულია ეკოტურისტული მომსახურების|

|● ბიზნესსექტორის დაინტერესების მიზნით კვების ობიექტების მოწყობა (ზედაზენი, მამკოდა, |სფეროში |

|საბადურის ტერიტორიებზე); | |

|მიზანი 4: აუცილებელი საინფორმაციო მასალის განახლება და შექმნა |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● ტურისტული მარშრუტების დეტალური აღწერა, აუცილებელი რუკის, გრაფიკებისა და |● შექმნილია მაღალი ხარისხის ტურისტული რუკები და |

|კოორდინატების მითითებით; |საინფორმაციო და საინტერპრეტაციო დაფები ტურისტულ |

|● პარკის ბილიკების რუკის განახლება; |ბილიკებზე. |

|საინტერპრეტაციო დაფების მომზადება და განახლება; | |

|● ქცევის წესებისა და ინფორმაციის მომზადება და მისი განთავსება საკემპინგე ადგილების | |

|მახლობლად; | |

|მიზანი 5: ტურისტული სერვისებიდან შემოსავლის მიღება ადმინისტრაციის სასარგებლოდ |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● შემოსავლის ახალი წყაროების განსაზღვრა (მაგ. სალაშქრო აღჭურვილობის გაქირავება, |● ყოველწლიურად ტურისტული სერვისებიდან შემოსავლების |

|სუვენირების გაყიდვა, მაღალი ხარისხის საინფორმაციო მასალების გაყიდვა, ტურისტული |რაოდეობა იზრდება არანაკლებ 20%-ისა |

|ინფრასტრუქტურის იჯარით გაცემა და ტერიტორიის აღნაგობის წესით გაცემა) | |

|მიზანი 6: არსებული ტურისტული ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება (საპიკნიკე ადგილები, ტურისტული ბილიკები და სხვა), ახალი ტურისტული ინფრასტრუქტურის |

|მოწყობა |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● არსებულ ბილიკებზე მიმართულების მანიშნებელი დაფებისა და მარკირების განახლება; |● არსებული 4 ტურისტული ბილიკი, მასზე განთავსებული |

|● ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ერთი და რამდენიმედღიანი სხვადასხვა სირთულის საფეხმავლო |ინფრასტრუქტურა განახლებულია. |

|და საცხენოსნო ტურისტული ბილიკების მოწყობა (საბადური-კევლიანი, დარბაზები-ბზიანი, |● მოწყობილია არანაკლებ 3 ახალი ტურისტული ბილიკი |

|კევლიანი-იალნო) და სანიტარიული კვანძების მოწყობა. |● აშენებულია 2 ტურისტული თავშესაფარი |

|● ტურისტული თავშესაფრების მოწყობა |● დანერგილია ზიპლაინისა და ხეზეკიდული ბილიკების |

|● ზიპლაინისათვის და ხეებზე ბაგირით კიდული ბილიკებისათვის ადგილების იდენტიფიცირება და |სერვისი; |

|აქტოვობების დანერგვა ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე; |● მოწყობილია 5 საპიკნიკე |

|● საბადურის, ცხვარიჭამიას, მამკოდასა და ზედაზნის ტერიტორიებზე სხვადასხვა ადგილზე |● შექმნილია ახალი სერვისი შშმ პირებისათვის. |

|საპიკნიკე ადგილის მოწყობა | |

|● ადაპტირებული ინფრასტრუქტურის მოწყობა შშმ პირებისათვის მოწყობა. | |

მუხლი 41. მენეჯმენტის პროგრამა: ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობები

1. ეკოგანათლებასა და საზოგადოებასთან ურთიერთობასთან დაკავშირებული ძირითადი პრობლემებია:

ა) კერძო კომპანიების და ორგანიზაციების დაცულ ტერიტორიებთან თანამშრომლობის გაძლიერება;

ბ) ადგილობრივ მოსახლეობასთან ურთიერთობების გაუმჯობესება;

გ) არასაკმარისი შტატები და არასათანადო უნარ-ჩვევები;

დ) საკმარისი ოდენობის საოპერაციო ფინანსების არარსებობა.

2. ეკოგანათლებასა და საზოგადოებასთან ურთიერთობებთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები შემდეგში მდგომარეობს:

|მიზანი 1: ეკოსაგანმანათლებლო ქმედებებში ჩართული ადამიანებისა და სამიზნე ჯგუფების რაოდენობის გაზრდა |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები (რა შეიძლება გაკეთდეს პროგრამის მიზნების |ინდიკატორები (რა უნდა გაიზომოს ან შემოწმდეს |

|მისაღწევად) |იმისათვის, რომ გავიგოთ, მიღწეული იქნა მიზანი, თუ არა)|

|● არსებული ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების გაუმჯობესება |● ეკოსაგანმანათლებლო ქმედებებში ჩართული ადამიანებისა |

|ახალი ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობების დანერგვა |და სამიზნე ჯგუფების წევრების რაოდენობა ყოველწლიურად |

|სხვადასხვა დაინტერესებული მხარეების ჩართვა აქტივობებში |იზრდება არანაკლებ 15%-ისა |

|მიზანი 2: საკონსულტაციო მექანიზმის შემუშავება მომიჯნავე სოფლების მოსახლეობასთან რეგულარული კონსულტაციების გამართვის მიზნით |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● შერჩეული ორგანიზაციებისა და პიროვნებების მოწვევა მოქმედი კანონმდებლობით განსაზღვრულ |● შექმნილია და ფუნქციონიებს „საკონსულტაციო საბჭო“, |

|სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭოს შეხვედრაზე, რომელზეც განხილული იქნება: საბჭოს შექმნის |რომელიც გადაწყვეტილებებს იღებს პარკისა და ადგილობრივ |

|მიზანი, საბჭოს წევრობა, შეხვედრების რეგულარულობა, საბჭოს შიგნით სხვადასხვა ფუნქციის |მოსახლეობას შორის არსებულ პრობლემატურ საკითხებზე. |

|მატარებელი პირების არჩევა (მაგ: თავმჯდომარე და მდივანი). | |

|● საბჭო ატარებს რეგულარულ შეხვედრებს, სადაც განიხილება დაცულ ტერიტორიებზე არსებული | |

|პრობლემები და წარმოებს შეხვედრების ოქმები. | |

|● დაბეჭდილი და გავრცელებულია საინფორმაციო მასალები (მაგ: ჟურნალი, რომელიც ადგილობრივ | |

|მოსახლეობას გააცნობს დაცულ ტერიტორიებში მიმდინარე მოვლენებს) | |

|რეგულარული საინფორმაციო მასალების შემუშავება ადგილობრივი მოსახლეობისათვის დაცულ | |

|ტერიტორიებზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ინფორმაციის მისაწოდებლად (მაგ: წლიური | |

|ანგარიშების გავრცელება, დაცული ტერიტორიების ან/და ბუნების კონსერვაციის თაობაზე, | |

|მასმედიის სხვადასხვა საშუალებების გამოყენების შესაძლებლობა, მაგ: Facebook, Twitter და | |

|ა.შ., მასმედიის ტრადიციული საშუალებების გამოყენება). | |

|მიზანი 3: ეკოსაგანმანათლებლო და საზოგადოებასთან ურთიერთობის ღონისძიებებისათვის დაფინანსების მოძიება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● ეკოსაგანმანათლებლო და საზოგადოებასთან ურთიერთობის კონცეფციის შემუშავება, რომელშიც |● ყოველწლიურად ხდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ან დონორი |

|განსაზღვრული იქნება განსახორციელებელი აქტივობები მათი დაფინანსებისათვის აუცილებელი |ორგანიზაციების მიერ ეკოგანათლებასა და საზოგადოებასთან|

|მოთხოვნების ჩათვლით. |ურთიერთობებისათვის განკუთვნილი ქმედებების |

|● დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ცენტრალური ადმინისტრაციისა და სხვადასხვა დონორი |დაფინანსება. |

|ორგანიზაციებიდან ეკოგანათლებისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობისათვის დაფინანსების | |

|მოძიება. | |

|მიზანი 4: გაუმჯობესებულია და განვითარებულია ახალი საგანმანათლებლო და ცნობიერების ასამაღლებელი მასალები |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|● შექმნილი ახალი მასალები სხვადასხვა ასაკობრივი ჯგუფისთვის |● მომზადებულია ეკოსაგანამნათლებლო წიგნი/ჟურნალი |

|(საინფორმაციო/საგანმანათლებლო ბროშურები, ლიფლეტები და სხვა). |● შექმნილია ახალი ეკოსაგანამანათლებლო მასალები |

|● მომზადებულია ეკოსაგანამნათლებლო წიგნი/ჟურნალი | |

მუხლი 42. მენეჯმენტის პროგრამა: ინფრასტრუქტურის განვითარება და ადმინისტრაციის გაძლიერება

1. ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული ძირითადი პრობლემებია:

ა) პარკის ადმინისტრაციის ადმინისტრაციული შენობა ამორტიზებულია და არ არსებობს ვიზიტორთა ცენტრი;

ბ) არსებული ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებისთვის საჭირო თანხების ნაკლებობა;

გ) თანამშრომლების უწყვეტად გადამზადების (ტრენინგის) საჭიროება;

დ) თანამშრომელთა დასაქმებისა და სამუშაო პირობების გაუმჯობესების აუცილებლობა.

2. ინფრასტრუქტურის გაძლიერებასა და შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები მდგომარეობს შემდეგში:

|მიზანი 1: მამკოდის ტერიტორიაზე ვიზიტორთა და ეკოსაგანმანათლებლო ცენტრის მშენებლობა |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები (რა შეიძლება გაკეთდეს პროგრამის მიზნების |ინდიკატორები (რა უნდა გაიზომოს ან შემოწმდეს |

|მისაღწევად) |იმისათვის, რომ გავიგოთ, მიღწეული იქნა მიზანი, თუ არა)|

|● ვიზიტორთა და ეკოსაგანმანათლებლო ცენტრისთვის ადგილის შერჩევა, სადაც ადვილად არის |● აშენებულია ვიზიტორთა და ეკო-საგანმანათლებლო ცენტი. |

|შესაძლებელი საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მიღწევა | |

|● ტერიტორიის დაგეგმვა ინფრასტრუქტურის მოსაწყობად; | |

|● მშენებლობისათვის პროექტის მომზადება; | |

|მშენებლობის განსახორციელებლად დაფინანსების მოძიება; | |

|● ვიზიტორთა და ეკოსაგანმანათლებლო ცენტრი მოწყობილია ყველა სეგმენტისთვის. | |

|მიზანი 2: ადმინისტრაციული შენობისა პროექტის მომზადება და მშენებლობა |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|დაფინანსების მოპოვება; |მოწყობილია ადმინისტრაციული შენობა თანამდედროვე |

|მომზადებულია მშენებლობის პროექტი, რომელიც შეესაბამება დაცული ტერიტორიების მოთხოვნებს |სტანდარტების შესაბამისად. |

|და შეთანხმებულია ყველა მხარესთან; | |

|შერჩეულია მშენებელი კომპანია, რომელიც უზრუნველყოფს მშენებლობას მაღალი სტანდარტების | |

|შესაბამისად. | |

|მიზანი 3: არსებული ინფრასტრუქტურის მოვლა-პატრონობისათვის საკმარისი ფინანსებია |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ან დონორების მიერ გამოყოფილია თანხები, რომლებიც საჭიროა |განსაზღვრულია ბიუჯეტში შესაბამისი თანხები. |

|ინფრასტრუქტურის მოვლა-პატრონობისათვის | |

|მიზანი 4: თანამშრომელთა უნარ-ჩვევების გასაუმჯობესებლად მუდმივი მიზნობრივი ტრენინგების ჩატარება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|ტრენინგის საჭიროებათა შეფასებისა და ადმინისტრაციული და ტექნიკური უნარ-ჩვევების |თანამშრომელთათვის ჩატარებულია სხვადასხვა საჭირო |

|(ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციის უნარ-ჩვევები), ვიზიტორთა მართვის, კომუნიკაციის და |ტრენინგები; |

|საზოგადოებასთან ურთიერთობების ტრენინგის გეგმების შემუშავების მიზნით ექსპერტის | |

|დაქირავება; | |

|ტრენინგის საჭიროებათა ანალიზის შედეგად გამოვლენილ სფეროებში შერჩეული | |

|თანამშრომლებისათვის ტრენინგების ჩასატარებლად შესაბამისი ექსპერტების დაქირავება; | |

|მიზანი 5: კერძო სექტორის კომპანიებთან ურთიერთობების ჩამოყალიბება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|პოტენციური კომპანიების სიის შედგენა. |დამყარებულია პარტნიორული კავშირები და თანამშრომლობა |

|შერჩეული კომპანიების მოწვევა დაცულ ტერიტორიებზე მათი თანამშრომლებისათვის გარემოს დღის |სხვადასხვა ადგილობრივ და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან|

|აღსანიშნავად გუნდად შეკვრის აქტივობების ჩათვლით (მაგ.: ადმინისტრაციასთან ერთად | |

|რომელიმე ბილიკზე მარტივი ხიდის აგება ან რომელიმე ბილიკის გაწმენდითი სამუშაოების | |

|ერთობლივად განხორციელება და ა.შ.) | |

|წინადადებების შემუშავება (ბიუჯეტის ჩათვლით) მცირე, სპეციფიკური და ვადაგანსაზღვრული | |

|(ერთჯერადი) პროექტებისათვის, რომლებიც წარედგინება შესაბამის პოტენციურ კომპანიებს | |

|დაფინანსებისათვის; | |

|მიზანი 6: მცირე საყოფაცხოვრებო ნარჩენების მართვის სტრატეგიის შემუშავება |

|სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები |ინდიკატორები |

|ადმინისტრაციას დამყარებული აქვს ურთიერთობები შესაბამის მუნიციპალიტეტებთან; |შემუშავებულია მცირე საყოფაცხოვრებო ნარჩენების მართვის|

|საპიკნიკე და საკემპინგე ადგილებზე განთავსებულია ნაგვის შემგროვებელი კონტეინერები; |სტრატეგია |

| |დანაგვიანებული ტერიტორიების ფართობი შემცირებულია. |

თავი VII

მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი

მუხლი 43. ინდიკატორები და მათი შერჩევის საფუძველი

მენეჯმენტის გეგმის პროგრამების მიზნების შესრულებისა და მათთან შესაბამისობის ინდიკატორები აღწერილია VI თავში. ინდიკატორების შერჩევას საფუძვლად დაედო გაზომვადობის პრინციპები (რაოდენობრივი და ხარისხობრივი) და დროში განსაზღვრულობა.

მუხლი 44. მონიტორინგი, რომელიც მოიცავს მენეჯმენტის გეგმის მიზნების შესრულების პროგრესის მონიტორინგსაც

1. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი მიზნად ისახავს თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისათვის ინფორმაციის მიწოდებას მართვის უწყვეტად ადაპტირების ხელშეწყობის მიზნით. მართვის უწყვეტად ადაპტირება წარმოადგენს გამოცდილებისა და ახლად მიღებული ინფორმაციიდან გამომდინარე მართვის ქმედებებისა და აქტივობების შეცვლა-ადაპტირების პროცესს.

2. ადმინისტრაცია მონიტორინგს სამ ეტაპად განახორციელებს:

ა) ყოველწლიური მონიტორინგი:

ყოველი წლის დეკემბერის თვეში ადმინისტრაცია მოამზადებს განხორციელებული ქმედებებისა და ღონისძიებების ანგარიშს მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში განსაზღვრულ და დაგეგმილ ქმედებებსა და ღონისძიებებთან მიმართებაში. აღნიშნული ანგარიში წარმოადგენს მომავალი წლის საოპერაციო გეგმის შექმნის საფუძველს, რომელიც, თავის მხრივ, წლიური ბიუჯეტის განსაზღვრისა და წარდგენის საფუძველია;

ბ) მენეჯმენტის ეფექტურობის 3-წლიანი ინტერვალით მონიტორინგი:

მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-3 და მე-6 წლების ბოლოს ადმინისტრაცია მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების (Management Effectiveness Tracking Tool (METT)) მეშვეობით განახორციელებს მართვის ეფექტურობის შეფასებას. საბაზისო შეფასების შედეგებთან შედარების გზით ადმინისტრაცია შეძლებს, ზუსტად შეაფასოს მართვის ეფექტურობის პროგრესი და მიღებული გამოცდილების გათვალისწინებით მოახდინოს მენეჯმენტის გეგმის ქმედებებისა და ღონისძიებების ადაპტირება;

გ) ძირეული განხილვა:

მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-6 წელს მენეჯმენტი განახორციელებს ძირეულ, განახლებულ სიტუაციურ ანალიზსა და მიზნებისა და ქმედებების განხილვას. განახლებული სიტუაციური ანალიზისა და მიზნებისა და ქმედებების განხილვის შედეგები წარმოადგენს ახალი, მომდევნო 6-წლიანი მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების საფუძველს.

თბილისის ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის დანართები:

დანართი 1. ტერიტორიის ზოგადი რუკა:

[pic]

დანართი 2. თბილისის ეროვნული პარკის ზონირების რუკა:

[pic]

დანართი 3. თბილისის ეროვნული პარკის ზონების საზღვრების კოორდინატები:

ა) თბილისის ეროვნული პარკი მოიცავს ოთხ ადმინისტრაციულ-ფუნქციონალურ ზონას:

ა.ა) თბილისის ეროვნული პარკის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონის საზღვრების კოორდინატები:

| № | X | Y |№ |

|ზედაზნის მონასტერი |VIII საუკუნე |საგურამოს უბანი |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|ჯვრის მონასტერი |VI საუკუნე |საგურამოს უბანი |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|წმ. პეტრე მოციქულის მონასტერი |XVIII საუკუნე |საგურამოს უბანი, ზაჰესი |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|მამკოდის სამონასტრო კომპლექსი |IX საუკუნე |გლდანის უბანი, მამკოდა |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|მარტყოფის ღვთაების მონასტერი |VI საუკუნე |მარტყოფის უბანი, სოფ. |გარდაბნის მუნიციპალიტეტი |

| | |მარტყოფი | |

|აგურსაყდარი |IX-X საუკუნე |საგურამოს უბანი |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|ქასურის მონასტერი |VI საუკუნე |საგურამოს უბანი |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|ცხვარიჭამიის წმ. მარიამის ეკლესია |XIX საუკუნე |ცხვარიჭამიის უბანი |თიანეთის მუნიციპალიტეტი |

|სვეტიცხოვლის მონასტერი |IV საუკკუნე |მცხეთა |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|სამთავროს მონასტერი |XI საუკუნე |მცხეთა |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|არმაზის ციხე |XIII-XV საუკუნე |არმაზი |მცხეთის მუნიციპალიტეტი |

|ცხვარიჭამიის მაცხოვრის ამაღლების ტაძარი |VII-VIII საუკუნე |ცხვარიჭაიის უბანი |თიანეთის მუნიციპალიტეტი |

|კვირაცხოვლობის სახელობის ეკლესია |IX-X საუკუნე |იალნოს ქედი |გარდაბნის მუნიციპალიტეტი |

|ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი |XVII საუკუნე |ნორიო |გარდაბნის მუნიციპალიტეტი |

|თუშმალიშვილების ციხე-კოშკი |XVIII საუკუნე |მარტყოფი |გარდაბნის მუნიციპალიტეტი |

|ბორკილჯვრის წმ. გიორგი ეკლესია |VII საუკუნე |მარტყოფი |გარდაბნის მუნიციპალიტეტი |

|დიდი ციხე ნორიო |XVIII საუკუნე |ნორიო |გარდაბნის მუნიციპალიტეტი |

|ანტონ მარტყოფელის სვეტი |ადრეული შუა საუკუნე |მარტყოფი |გარდაბნის მუნიციპალიტეტი |

|ბოჭორმის ციხე |VIII-IX საუკუნე |ბოჭორნა |საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი |

|ბოჭორმის წმ. გიორგის ეკლესია |VIII-IX საუკუნე |ბოჭორნა |საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი |

დანართი 10. დაცულ ტერიტორიაზე გავრცელებული ფლორისა და ფაუნის ჩამონათვალი, და საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი იმ ცხოველებისა და მცენარეების სახეობები, რომლებიც დაცულ ტერიტორიაზე გვხვდება;

ა) ფლორა, მცენარეულობა

თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებული ხეებისა და ბუჩქების სია:

● აღმოსავლეთის წიფელი Fagus orientalis Lipsky

● ქართული მუხა Quercus iberica Stev

● კავკასიური რცხილა Carpinus caucasica Grossh

● ჩვეულებრივი იფანი Fraxinus excelsior L.

● მინდვრის ნეკერჩხალი Acer campestre L.

● ლეკის ხე Acer platanoides L.

● კავკასიის აკაკი Celtis caucasica Willd

● უთხოვარი Taxus baccata L.

● მდგნალი Salix caprea L.

● ხვალო Populus hybrida M.B.

● პატარა თელა Ulmus minor Gillb

● თელადუმა Ulmus glabra Mill

● პანტაPyrus caucasica Fed.

● ბერყენა Pyrus salicifolia pall.

● ცაცხვიTilia caucasica Rupr.

● ბალამწარა Cerasus silvestris Garsault.

● მთრთოლავი ვერხვი Populus tremula L.

● დათვის თხილი, ქართული თხილი Corylus iberica L.

● ჩვეულებრივი თხილი Corilus avellana L.

● კურდღლის ცოცხი Cytisus sp.

● მაჟალო Malus silvestris L.Mill.

● ჭნავი Sorbus silvestris L.

● თამელი Sorbus torminalis L.Grant.

● უცვეთელა Philadelphus caucasicus Koehne.

● ხეშავი Rhamnus cathartica L.

● დიდგულა Sambucus nigra L.

● ქართული ნუში Amigdalus communis L.

● მაჯაღვერი Daphne glomerata Lam.

● ხეჭრელი Frangula alnus Mill

● წითელი კუნელი Crataegus kyrtostyla (Fingerh.) M.

● კუნელი Crataegus pentaguna Wetk.

● ტყემალი Prunus divarikata Ledeb.

● ჯაგრცხილა Carpinus orientalis Mill.

● ჩვეულებრივი კოწახური Berberis vulgaris L.

● ხერხკბილა გრაკლა Spiraea crenata L.

● ჩიტავაშლა Pyracantha coccinea roem.

● სირვაშლა Cotoneaster integerrima Medic.

● მყრალი ღვია Juniperus foetidissima Willd.

● წითელი ღვია Juniperus oxycedrus L.

● გრძელწიწვიანი ღვია-L.oblonga M.b.

● ზღმარტლი Mespilus germanica L.

● ასკილი Rosa canina L.

● კვრინჩხი Prunus spinosa L.

● კოლხური ბზა Buxus colchica Pojark

● თრიმლი Cotinus coggygria Scop.

● ჭყორი-ბაძგი Ilex colchica Pojark.

● თუთუბო Rhus coriaria L.

● ჩვეულებრივი ჭანჭყატი Evonimus europaea L.

● მეჭეჭიანი ჭანჭყატი Evonimus verricosa Scop.

● შავჯაგა, ჯღარდალა Rhamnus pallasii Fisch.&S.A.Mey.

● ძეძვი Paliurus spina-christi Mill.

● ქაცვი Hippophae rhamnoides L.

● ქალაფშატა Elaeagnus angustifolia L.

● შინდი Cornus mas L.

● შინდანწლა Cornus australis C.A.Mey.

● ტანდაბალი ჟასმინი Jasminum fruticana L.

● კვიდო Ligustrum vulgare

● ძახველი Viburnum opulus L.

● უზანი Viburnum lantana L.

● ქართული ცხრატყავა Lonicera iberica M.Bieb.

● ჩვეულებრივი კატაბარდა Clematis vitalba L.

● კოლხური სურო Hedera colchica C.Koch.

● ჩვეულებრივი ეკალღიჭი Smilax excelsa L.

1.2. საქართველოს ენდემები

1. ვორონოვის თეთრყვავილა Galanthus Woronowii Losinsh

2. თეთრყვავილა ლაშქარა Symphytum grandiflorum D.C.

3. ვერცხლისფერი პირთეთრა Cerastium urgenteum M.B.

4. ფომინის მკერდა Linosiris Fominii Kem.

5. ქართლის ფსეფელუსი Psephellus carthalinicus D.Sosn.

6. გვიანა ფამფარა Tragopogon serotinus D.Sosn.

7. კავკასიური ერიზიუმი Erysimum caucazicum Trautv.

8. ბუნგეს გლერძი Astragalus Bungeanus Boiss.

9. მტკვრის გლერძი Astragalus Cyrifom

10.ტანას გლერძი Astagalus Tanae Sosn.

11. წვრილფოთოლა ესპარცეტი Onobrychis angustifolia Chinth.

12. კახური ესპარცეტი Onobrychis kachetica Boiss.

13. ვილჰელმის ბელევალია Bellevalia Wilhelmsii (Setev)

14. საგურამოს ფურისულა Primula saguramica Gawr.

15. ფედოროვის ბერყენა Pyrus Fedorovii Kuth.

16. ქართული ნუში Amygdalus georgica Desf.

1.3. კავკასიის ენდემები

1. კავკასიური ლაშქარა Symphytum caucasicum

2. კავკასიური მიხაკი Dianthus caucasicus Smith

3. ტყის მიხაკი Dianthus subulosus F.

4. გლუვქერქა ჭანჭყატი Euonymus leiophloeu Stev.

5. ცხვრის ღიღილო Centauera ovina Pall.

6. დელტისებური დათვიმხალა Cicerbita deltoidea (M.B.) Beauv.

7. სოსნოვსკის ხარნუჭა Rieracium Sosnowshyi Z.

8. ულამაზესი იურინია Iurinea elegans Stev.

9. ქართული სალათა Lactuca georgica Crossh.

10. ვილჰელმის სალათა Lactuca Wilhelmsiana F.et M.

11. ბიბერშტეინის ფამფარულა Scorsonera Bibersteini Lipsch.

12. დატოტვილი თავყვითელა Senecio ciadobotrys Ledeb.

13. ლამაზი სოსნოვსკია Sosnowskya amblyolepis.

14. ბოლქვიანი ფამფარა Tragopogon tuberosus C.Koch

15. ოქროსფერი ერიზიუმი Erysimum aureum Bieb

16. სკიპალო Cephalaria giganthea (Led) Bobr.- Cephalaria caucasica

17. საშუალო სკიპალო Cephalaria media Litv.

18 .გრძელრქიანი რძიანა Euphorbia macrocerus F.et m.

19. ეშმაკის ქოში-ტილჭირი Aconithum nasutum Fisch.et Reichb.

20. მოყვითალო დეზურა Delphinum ochrolecum Stev.

21. ხარისძირა Helleborus caucasicus A.Br.

22. ხმალა-ხანჯალა Gladiolus segetum Ker-Gawl

23. ბუჩქისებური დედაფუტკარა Stachys frutic osulosa Bieb

24. მუხის ჭარელა Teucrium nuchense C.Koch.T.clamaedrus L.

25. გორაკების ბექქონდარა Thymus coollinus Bieb

26. ჯაგრინი კურდღლის ბალახი Anthyllis lachnophora Iuz.

27. ტყის ცოცხი Cytisus caucasicus Grossh.

28. ხბოშუბლა Galega orientalis Lam.

29. აბრეშუმისებრი კრიალოსანა Hedysarum sericeum M.B.

30. კავკასიური კურდღლის ფრჩხილა Lotus caucasicus Kuprian

31. სხივიანი ესპარცეტი Onobrychis radiate (Desf) Bieb.

32. წამწამიანი ცერცველა Vicia cilianthula Lipsky.

33. შროშანა Convallaria transcaucasica Utkin

34. ალექსეენკოს ჩიტისთავა Gagea Alexenkoana Misczin Tp.

35. მსხვილი ძაღლნიორა Ornithogalum mugnum Krashch.et Schischt.

36. ეიხლერის ტიტა Tulipa eichleri Regel.

37. კავკასიური იორდასალამი Paeonia caucasica (Scipcz.) Schipcz.

38. მარიამის წიწინაური Poligala mariamae Tamumsch.

39. პანტა Pyrus caucasica A. Fed

40. ქართული ბერყენა Pyrus georgica Kutath.

41. ძუძუმაყვალა Rubus dolichocarpus Juz.

42. კავკასიური სელიჭა Linaria caucasica Kem

43. რძიანა- მაჯაღვერი Daphne caucasica Pall.

44. სოსნოვსკის ქვაპურა Bupleurum Sosnowskyi Manden.

45. ვარდისებური ყინტორა Chaerophyllum roseum Bieb

46. ხევსურის- სოსნოვსკის დიყი Heracleum Sosnowskyi Manden

47. არომატული ანისული Pimpinella aromatica

48. მსხვილღერიანი სესელი Seseli grandivittatum (Somm.et.Lev)

49. კაბაჭრელა-კავკასიური კაბაჭრელა Erythronium caucasicum Woronow

50. კავკასიური ბაია Ranunculus caucasicus M.Bieb

1.4. საქართველოს „ წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მერქნიანი სახეობები

|სახეობა |გავრცელების ადგილი |

|ბზა (Buxus colchica Pojark.) |საგურამოს უბანი კვN8 შანკევანი, 5ჰა ფართობზე მუხნარ-რცხილნარ კორომში წმინდა კორომს ქმნის. |

|უთხოვარი (Taxus baccata L.) |საგურამოს ქედის ჩრდილო ფერდობებზე კვ.N1-2 კოორდ.X-0481746;Y-4636774 ს.ზ.დ.947 მ. კოორდ.X-0479508; |

| |Y-4635082 ს.ზ.დ.1411 მ. კვ.N 3-ში კოორდ.X-0480;Y-4635902 ს.ზ.დ.1004 მ. კოორდ.X-0480773’Y-4635086 |

| |ს.ზ.დ.1065მ.კვN9- 3ჰა ფართობზე,ბურიანში კვ.N34-ში ,,ბურიანის ხევი“ 2 ჰა ფართობზე, წიფლნარებში |

| |ფრაგმენტულად, მცირე ქვეტყის სახით, ანდა ერთეულ ეგზემპლარებადაა წარმოდგენილი. |

| |ახალსოფელი კვ.N4 ,,წყლის სათავე“ |

| |კოორდ.X-482918;Y-4636566;X-482584;Y-4636379;X-482870;Y-4636712;X-482777;Y-4636798;X-482452;Y-4636695|

| |;X-482214;Y-4637174. |

| |გალავანში კვ.N26-28-ში ,,ზაქაროს ხევში“ 20 ჰა ფართობზე კოორდ.X-491408;Y-4635082 ს.ზ.დ.1034 |

| |მ.მარტყოფში კვ.N26 ,,ალიხევში’’ 7 ჰა ფართობზე კოორდ.X-0502358;Y-462986 ს.ზ.დ.1039მ. ფართეფოთლოვანი |

| |ტყის საბურველის ქვეშ ხშირ ქვეტყეს ქმნის. |

| |გლდანში წიფლნარებში, ,,ლელუბანში’’კვ.N25 კოორდ.X-0496960;Y-4634969; ს.ზ.დ.1439 მ. |

| |გლდანში კვ.N25-26 ,,თეზმის ხევი’’, კოორდ. თავი X-096908;Y-4635082 |

| |ს.ზ.დ.1411მ.X-049662;Y-4635092ს.ზ.დ.1367მ.ბოლო X-0496908;Y-4634648 ს.ზ.დ.1466მ. X-0496346;Y-4634656 |

| |ს.ზ.დ.1519მ. |

| |ღულელების უბანზე კვ.N20 |

| |წიფლნარებში ქვეტყის სახით. |

|ქართული ნუში (Amigdalus georgica |პარკის ტერიტორიაზე მთების ქვედა და შუა სარტყლებში ხეობათა ფერდობებზე,ტყის პირებში შერეულია |

|Desf.) |ჯაგ-რცხილებთან,ძეძვიან-ბუჩქოვან დაჯგუფებებში. |

|სამხრეთის აკაკი (Celtis australis L.)|პარკის ტერიტორიაზე სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთის ფერდობების |

| |მუხნარ-რცხილნარის,ჯაგ-რცხილნარის,ჯაგ-ეკლიანი დაჯგუფების არეალში. |

|პატარა თელადუმა(Ulmus minor Mill .) |პარკის ტერიტორიაზე მშრალ ადგილებში,მუხნარ-რცხილნარებში,ტყის პირებზე,ჭალის პირებზე. |

ბ) ფაუნა

პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებული ძუძუმწოვარი ცხოველები

● რიგი მტაცებლები Carnivora

● კავკასიური მგელი (Canis lupus)

● მურა დათვი (Ursus arctos)

● ფოცხვერი (Lynx lynx)

● ტურა (Canis aureus)

● მელა (Vulpes vulpes)

● მაჩვი (Meles caucasicus)

● ტყის კატა-ლელიანის კატა (Felis silvestris caucasicus)

● თეთრყელა კვერნა (Martes foina)

● კავკასიური დედოფალა (Mustela nivalis caucasicus)

● ენოტისებური ძაღლი (Nyctereutes procyonoides Gray.)

რიგი წყვილჩლიქოსნები Artiodactyla

● კავკასიური ირემი (Cervus elaphus)

● ევროპული შველი (Capreolus capreolus)

რიგი მღრღნელები (Rodenta)

● ევროპული კურდღელი (Lepus europeus caucasicus)

● კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus)

● ღნავი (Dryomys nitedula)

● სახლის თაგვი (Mus musculus)

● ტყის თაგვი (Apodemus sylvaticus)

● მცირე ტყის თაგვი (Apodemus uralensis)

● საზოგადოებრივი მემინდვრია (Microtus socialis)

● ბუჩქნარის მემინდვრია (Microtus Terricola majori)

● ტყის ძილგუდა (Dryomys nitedula)

მწერიჭამიების რიგი-Insectivora

● ევროპული ზღარბი (Erinaceus concolor);

● კავკასიის თხუნელა (Talpa caucasica)

● მცირე თხუნელა (Talpa levantis)

ხელფრთიანების რიგი-Chiroptera

● მცირე ცხვირნალა (Rhinolophus hipposider)

● დიდი ცხვირნალა (Rhinolophus ferrumequinum)

● სამფერი მღამიობი (Myotis emarginathus)

2.2. ფრინველები

2.2.1. პარკში გავრცელებული ფრინველები

| | |

|Strigiformes | ბუსნაირნი | | | SC |

| | | | | |

| | | | |IUORIEbC |

|Bubo bubo |ზარნაშო |YR-R | | |

|Asio flammeus |ჭაობის ბუ |YR-R | | |

|Otus scops |წყრომი |BB | | |

|Athene noctula |ჭოტი |YR-R | |Little Owl |

|Tyto alba |ბუხრინწა |YR-R | |Barn Owl |

|Gruiformes | წეროსნაირნი | | | |

|Porzana porzana |ქათამურა |YR-R | | |

|Crex crex |ღალღა |BB |VU |Corn crake |

| Charadriiformes | მეჭვავიასნაირნი | | | |

|Tringa glareola |ტყის მენაპირე |M | | |

|Scolopax rusticola |ტყის ქათამი(ვალდშნეპი) |YR-R | | |

|Larus minutes |მცირე თოლია |M,WV | | |

|Gallinago media |დიდი ჩიბუხა-გოჭა | |LR(nt) |Greast Snipe |

| |M,WV | | | |

|Anseriformes | ბატისნაირნი | | | |

|Anser erythropus |მცირე თეთრშუბლა ბატი |M,WV |GE |Lesser White-fronted |

|Anas querquedula |ჭახჭახა იხვი(იხვინჯა) |YR-R | | |

|Anas clypeata |განიერნისკ.იხვ. |YR-V | | |

|Anas strepera |რუხი იხვი |YR-R | | |

| Columbiformes | მტრედისნაირნი | | | |

|Strptopelia turtur |ჩვეულებრივი გვრიტი |BB | | |

|Caprimulgiformes |უფეხურასნაირნი | | | |

|Caprimulgus europaeus |უფეხურა |BB | | |

|Piciformes | კოდალასნაირნი | | | |

|Picus viridis |მწვანე კოდალა |RY | | |

|Jynx torquilla |მაქვია |BB | | |

|Piciformes | ბეღურასნაირნი | | | |

|Calandrella rufescens |მცირე მოკლეთითა | | | |

| |ტოროლა |BB | | |

|Calanrella brachydactyla |დიდი მოკლეთითა | | | |

| |ტოროლა |BB | | |

|Melanocorypha calandra |ველის ტოროლა | | BB | |

| | | | | |

|Lullula arborea |ტყის ტოროლა |BB | | |

|alauda arvensis |მინდვრის ტოროლა |YR-R | | |

|Galerida cristata |ქოჩორა ტოროლა |YR-R | | |

|Hirudo rustica |სოფლის მერცხალი | |BB | |

|riparia riparia |მენაპირე მერცხალი | |BB | |

|Delichon urbica |ქალაქის მერცხალი | |BB | |

|Anthus campestris |მინდვრის მწყერჩიტა | |BB | |

|Lanius excuditor |რუხი ღაჟო | |WV | |

|Lanius minor |შავშუბლა ღაჟო | |BB | |

|Lanius senator |წითელთავა ღაჟო | |BB | |

|Lanius collurio |ჩვეულებრივი ღაჟო | |BB | |

|Acrocephalus palustris |ჭაობის მეჩალია | |BB | |

|Phylloscopus lorenzii | | | | |

|(Phylloscopus sindianu) |კავკასიური ჭივჭავი | |BB | |

|(ყარანა) BB | | | | |

|Muscicapa striata |რუხი ბუზიჭერია | |BB | |

|Oenanthe |ჩვეულებრივი მეღორღია | |BB | |

|Phoenicurus phoenicurus |ბოლოცეცხლა | |BB | |

|Phoenicurus erythrogaster |წითელმუცელა | YR-R | |

| |ბოლოცეცხლა | | |

|Parus palustris | შავთავა წივწივა(წიწკანა) | YR-R | |

|Sitta krueperi |შავთავა ხეცოცია | YR-R | |

|Miliaria calandra |მეფეტვია მინდვრის გრატა | YR-R | |

|Carduelis cannabina |ჭვინტა(მეკანაფია) |YR-R | |

|Passer montanus |მინდვრის ბეღურა | YR-R | |

|Passer domesticus |სახლის ბეღურა | YR-R | |

|Galliformes |ქათმისნაირნი | | |

|Tetrao mlokosiewiczi |კავკ.როჭო |YR-R | |

|Tetragallus caucasicus |კავკ.შურთხი |YR-R | |

|Francolinus francolinus |დურაჯი | YR-R | |

|Coraciiformes |ყაპყაპისნაირნი | | |

|Merops apiaster |ოქროსფერი კვირიონი |BB | |

|Alcedo atthis |ალკუნი |YR-R | |

|Upupa epops |ალკუნი | YR-R | |

|Falconiformes |შევარდნისნაირნი | | |

|Buteo rufunus |ველის(გრძელფეხა) კაკაჩა | YR-R | |

|Aquila heliacal |ბექობის(თეთრმხრება არწივი) | YR-R | |

|Aquila clanga |დიდი მყივანი არწივი |M,WV VU |CREATER |

| | |SPOTTED E | |

|Falco biarmicus |წითელთავა შევარდენი |YR-R |LANNER |

| | |FALKON | |

|Falco naumanni |მცირე კირკიტა(ველის კირკიტა) |BB VU |LESSER |

| | |KESTREL | |

2.2. 2. მსოფლიო მასშტაბით გლობალურად გადაშენების პირას მყოფი ფრინველები

Keys to the below table

species SC IUCN RDBG EBC

|Milvus milvus |წითელი ძერა(ბორა) |Cas |

|Circus macrourus |ველის ძელქორი(ველის ბოლობეჭედა) |M,WV, BB? |

|Falco vespertinus |წითელი შევარდენი | BB |

|Falco naumanni Kestrel |მცირე კირკიტა(ველის კირკიტა) | BB VU |

|Crex crex |ღალღა | BB VU |

|Gallinago media |დიდი ჩიბუხა(გოჭა) | M,WV |

|Coracias garrulous |ყაპყაპი | BB |

|Sitta krueperi |შავთავა ხეცოცია |YR-R |

|Falco finnunculus |ჩვეულებრივი კირკიტა |YR-R |

| Buteo rufinus |ველის გრძელფეხება კაკაჩა |YR-R |

|Gypaetus barbatus |ბატკანძერი(წვერიანი სვავი,ყაჯირი) |YR-R |

|Falco cherrug |ბარი(გავაზი) |YR-R |

|Aquila heliaca |ბექობის თეთრმხრება არწივი |YR-R VU |

|Aquila clanga |დიდი მყივანი არწივი | M,WV VU |

|15 Neophron percnopterus |ფასკუნჯი | |

| 16 Cicinia nigra |შავი ყარყატი |BB |

ბექობის არწივი, დიდი მყივანი არწივი, ფასკუნჯი, ბატკანძერი, ბარი-გავაზი, პარკის ტერიტორიაზე იშვიათად ფრაგმენტულად ჩნდება გადაფრენისას.

2.2.2.1. სემიარიდული მეჩხერი ტყის და ველის ფრიკველები

პარკის ქედების სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობების ქვედა ზონა წარმოდგენილია არიდული მეჩხერი ტყით, ველის შენაცვლებით. აღნიშნული სარტყელი მოქცეულია ზღვის დონიდან 500-600 მეტრამდე. აღნიშნულ ბიოტობში ვხვდებით ფრინველთა შემდეგ სახეობებს:

1. კავკასიური სკვინჩა

2. რუხი ასპუჯაკი

3. მინდვრის ტოროლა

4. აღმ. ბულბული

5. ჩვეულებრივი მეფეტვია

6. კავკ. ღიჟო

7. მინდვრის მწყერჩიტა

8. კავკ.თოხიტარა

9. ჭედია ყარანა

10. შავი წივწივა

11. რუხი მემატლია

12. დიდი წივწივა

13. შავი შაშვი

14. მეღორღია

15. მწვანულა(მესკია)

16. ქოჩორა ტოროლა

17. კავკ.ჩიტბატონა

18. ევრ.გვრიტი

19. კავკ.ჩხიკვი

20. ბაღის გრატა

21. ჩვეულებრივი ქეროზა

22. ღობემძვრალა ჭინჭრაქა

23. ჩვ.მწყერტჩიტა

24. კავკ.წიწკანა

25. ჩვ.ბოლოცეცხლა

26. ოფოფი

27. კლდის ცოცია

28. ჩვეულებრივი ყაპყაპი

29. პატარა ტოროლა

30. დიდი ჭრელი კოდალა

31. ჩვ.ცოცია

32. კლდის ბეღურა

33. უფეხურა

34. ველის კირკიტა

35. ყურებიანი ბუ

36. მოლაღური

37. მიმინო

38. მინდვრის ბეღურა

39. მწყერი

ტყის შუა სარტყელში პარკის ტერიტორიაზე მოქცეულია ზღვის დონიდან 600-800 მეტრამდე.

ტყის შუა სარტყლის ფრინველები(სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობი 800 მ.ზ.დ.)

1. კავკ.სკვინჩა

2. შავი წივწივა

3. კავკას.თოხიტარა

4. ევრ.მწვანულა

5. შვი შაშვი

6. დიდი წივწივა

7. კავკ.ჩხიკვი

8. რუხი ასპუჯაკი

9. ევროპული სტვენია

10. დიდი ჭრელი კოდალა

11. რუხი მემატლია

12. ევრ.ღობემძვრალა

13. მგალობელი შაშვი

14. შავი კოდალა

15. ჩვ,მიმინო

16. მწვანე კოდალა

17. ჩვ.მგლინავა

18. ჩხართვი

19. კავკ.ბუ

20. ჩვ.გუგული

21. პატარა ჭრელი კოდალა

22. რუხი ყვავი

23. კავკ.ქორი

24. კავკ.კაკაჩა

25. ძერა

ტყის ზედა სარტყლის ფრინველები(სამხრეთ-აღმოსავლ.ფერდობი 1100 მ.ფ.დ.)

1. შავი წივწივა

2. დიდი წივწივა

3. ჩვ.ცოცია

4. შავი შაშვი.

5. კავკ.ჩხიკვი

6. ღობემძვრალა

7. კავკას.სტვენია

8. დიდი ჭრელი კოდელა

9. შავთვალა ასპუჯაკა

10. საშუალო კოდალა

11. ევროპული ჩხართვი

12. ჩვ.გუგული

13. კავკას.ბუ

14. მწვანე კოდალა

15. მგალობელი შაშვი

16. კაკაჩა

17. ზარნაშო

პარკის ფერდობების სამხრეთ-აღმოსავლეთის ტყის ზედა სარტყელში დომინანტი სახეობაა კავკ.სკვინჩა.დანარჩენი ფრინველები საკმაო რაოდენობითაა და მეორეხარისხოვანი მნიშვნელობა ენიჭება.

ტყის ზედა სარტყლის ფრინველები

(ჩრდილო-დასავლეთი ფერდობები)

ტყის ამ სარტყელში ძირითადად წიფლის სუფთა კორომები გვხვდება. წიფელს ხშირად ერევა რცხილა. აქ ხეები გაცილებით ახოვანი და სწორტანოვანია, ვიდრე ტყის ამავე სარტყლის სამხრეთ ფერდობებზე, აგრეთვე ტყის შუა და ქვედა ზონაში.

ტყის ზედა სარტყლის ფრინველები

(ჩრდილო-დასავლეთი ფერდობი 1000 მ.ზ.დ.)

1. კავკ.სკვინჩა

2. შავი წივწივა

3. დიდი წივწივა

4. ჩვ.ცოცია

5. ღობემძვრალა

6. კავკ.ჩხიკვი

7. დიდი ჭრელი კოდალა

8. ევროპ.ჩხართვი

9. კავკ.სტვენია

10. მგალობელი შაშვი

11. ქედანი

12. შავი კოდალა

13. ჩვ.მგლინავა

14. შავი შაშვი

15. კულუმბური

16. გუგული

17. ტყის ბუ

18. ბუკიოტი

19. ძერა

20. ყურებიანი ბუ

21. თოხიტარა

22. მიმინო

23. რუხი ყვავი

24. ყორანი

25. კაკაჩა

როგორც სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობზე, ისე მის ჩრდილო-დასავლეთით ფრინველთა სახეობრივი შემადგენლობა თითქმის ისეთივეა, მრავალრიცხოვანი არცერთი ფრინველი არ არის. გაბატონებული სახეობაა კავკ. სკვინჩა და შავი წივწივა.

ტყის შუა სარტყელი (ჩრდილო-დასავლეთი ფერდობები 700 მ.ზ.დ.)

იგი უშუალოდ ესაზღვრება ჭალის მეჩხეროვან ტყეს. აღნიშნული ადგილის ფერდობს ახასიათებს ტყის დიდი დიამეტრის ფანჯრები, სადაც ფრინველთათვის უხვად მოიპოვება ცხოველური საკვები მწერების სახით.

1. კავკ. სკვინჩა

2. შავი წივწივა

3. თოხიტარა

4. რუხი ასპუჯაკა

5. ბაღის გრატა

6. ჩხართვი

7. შავი შაშვი

8. ჭედია ყარანა

9. კავკ.ჩხიკვი

10. მწვანულა-მესკია

11. დიდი წივწივა

12. ღობემძვრალა

13. ჩვ.ბოლოცეცხლა

14. ჩვ.ცოცია

15. ევროპ.სტვენია

16. ჩვ.მგლინავა

17. მგალობელი შაშვი

18. კულუმბური

19. დიდი ჭრელი კოდალა

20. გუგული

21. შავი კოდალა

22. უფეხურა

23. კავკ.ბუ

24. მიმინო

25. რუხი ყვავი

26. კაკაჩა

27. ზარნაშო

28. ძერა

ტყის შუა სარტყელშიც დომინანტი ფრინველი სკვინჩაა, ყველა სტაციაში იგი პირველ ადგილზე დგას რაოდენობის მიხედვით, ლანდშაფტის დასახლებაში მეორეხარისხოვანი მნიშვნელობა ენიჭება ფრინველთა დიდ ჯგუფს.

ჭალის მეჩხეროვანი ვერხვნარის ტყის ფრინველები

ეს სარტყელი ზღვის დონიდან 540-600 მ იგი მკაფიოდაა გამოსახული მდინარეების გასწვრივ. ჭალის დიდტანოვანი ვერხვნარის სახით. ამ ზონას ახასიათებს ცოცხალი მცენარეული საფარი მრავალრიცხოვანი ენტომოფაუნით.

ჭალის მეჩხეროცანი ვერხვნარის ტყის ფრინველები

(ჩრდილო-დასავლეთI ფერდობი 540-600 მ.ზ.დ.)

1. კავკ. სკვინჩა

2. შავი წივწივა

3. კავკას. ღაჟო

4. კავკ. თოხიტარა

5. აღმოსავლური ბულბული

6. შავი შაშვი

7. ჩვ. მეფეტვია

8. რუხი ასპუჯაკი

9. ევროპული ჩხართვი

10. მინდვრის მწყერჩიტა

11. ტყის ტოროლა

12. თეთრი ბოლოქანქარა

13. ჭედია ყარანა

14. დიდი წიწივა

15. რუხი მემატლია

16. მწვანულა

17. ბაღის გრატა

18. ჩვ.ბოლოცეცხლა

19. კვირიონი

20. მინდვრის ბეღურა

22. კავკას. ჩიტბატონა

23. ქოჩორა ტოროლა

24. ოფოფი

25. ლერწმის ქეროზა

26. ჩვ. ცოცია

27. ყაპყაპი

28. მგალობელი შაშვი

29. ღობემძვრალა

30. ბოლოთეთრა მეღორღია

31. ჩვეულებრივი ქეროზა

32. კავკას. წიწკანა

33. კავკას. ჩხიკვი

34. კაჭკაჭი

35. გულწითელა

36. ჩვეულებრივი მწყერი

37. შავთავა ქეროზა

38. ჩვეულებრივი ნარჩიტა

39. შავთავა ოვსადი

42. ჩვეულებრივი რემეზი

43. ტყის ბუ

44. ჩვ.კირკიტა.