საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის განხორციელების 2017-2018 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ

საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგია

2017-2018

სარჩევი

I. შესავალი 4

ანტიკორუფციული სტრატეგიის სტრუქტურა 5

II. ანტიკორუფციული პოლიტიკის სტრატეგიული დოკუმენტების მიზანი, ამოცანები, პრინციპები და შემუშავების პროცესი 7

ანტიკორუფციული სტრატეგიის მიზანი, ამოცანები და პრინციპები 8

ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემუშავების პროცესი 11

ანტიკორუფციული საბჭო 11

სამუშაო ჯგუფების საქმიანობა 12

ღია მმართველობის პარტნიორობის საქართველოს სამოქმედო გეგმა 13

ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის იმპლემენტაციის მონიტორინგი და შეფასება 14

III. კორუფციის პრევენცია 15

კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სტრატეგიული პრიორიტეტები 15

1. კორუფციის პრევენციის მიზნით ეფექტიანი უწყებათაშორისი კოორდინაცია 15

2. საჯარო სამსახურში კორუფციის პრევენცია 17

3. ღიაობა, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა და მოქალაქეთა ჩართულობა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაში 19

4. განათლება და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება კორუფციის პრევენციის მიზნით 22

5. კორუფციის პრევენცია სამართალდამცავ ორგანოებში 24

6. კორუფციის პრევენცია მართლმსაჯულების სისტემაში 26

7. გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა და კორუფციული რისკების შემცირება საჯარო ფინანსების და სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში 28

8. კორუფციის პრევენცია საბაჟო და საგადასახადო სისტემაში 37

9. კორუფციის პრევენცია კერძო სექტორთან მიმართებით 39

10. კორუფციის პრევენცია ჯანდაცვისა და სოციალურ სექტორში 42

კორუფციის პრევენცია ჯანდაცვისა და სოციალურ სექტორში 42

11. პოლიტიკური კორუფციის პრევენცია 44

12. კორუფციის პრევენცია თავდაცვის სექტორში 47

13. კორუფციული რისკების შემცირება მარეგულირებელ ორგანოებში 49

14. კორუფციის პრევენცია სპორტის სფეროში 51

15. კორუფციის პრევენცია ინფრასტრუქტურულ პროექტებში 53

16. კორუფციის პრევენციის ხელშეწყობა მუნიციპალიტეტებში 55

IV. კორუფციის კრიმინალიზაცია, კორუფციული დანაშაულების ეფექტიანი გამოვლენა და სისხლისსამართლებრივი დევნა 57

წყაროები 60

I. შესავალი

ფუნდამენტური ანტიკორუფციული რეფორმების შედეგად დღეს საქართველომ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებს შორის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კუთხით ყველაზე დიდ წარმატებას მიაღწია, ხოლო ევროპის ქვეყნებს შორის კორუფციის დონის ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებლით გამოირჩევა. ანტიკორუფციული პოლიტიკის თვალსაჩინო წარმატება არაერთი საერთაშორისო კვლევით არის დადასტურებული.

მსოფლიო ბანკის შეფასებით, „საქართველომ დაამსხვრია მითი, რომ კორუფცია კულტურული ფენომენია. საქართველომ შეძლო დაემტკიცებინა, რომ წარმატების მიღწევა შესაძლებელია დროის შედარებით მოკლე პერიოდში, თუკი ამისთვის იქნება მტკიცე პოლიტიკური ნება და მთავრობის კოორდინირებული მოქმედება.“[1]

გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული საჯარო მმართველობის სისტემისა და კორუფციისაგან თავისუფალი გარემოს შესაქმნელად საქართველოში გატარებული მთავრობის კომპლექსური პოლიტიკა და თამამი ნაბიჯები წარმატებული და შედეგიანი იყო. კერძოდ, განვითარდა სახელმწიფო შესყიდვების სფერო, გაიზარდა პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების გამჭვირვალობა, გარდაიქმნა საჯარო სერვისების მიწოდების სფერო, გაუმჯობესდა საჯარო ფინანსების სისტემა, განვითარდა საბაჟო და საგადასახადო სფერო, გაიზარდა საჯარო ინსტიტუტების გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების ხარისხი და საზოგადოების მხრიდან ხელისუფლების ნდობა, შემუშავდა საჯარო სამსახურის შესახებ ახალი კანონი, რომელიც ფუნდამენტურად ცვლის, უფრო მოქნილსა და ეფექტურს გახდის საჯარო სამსახურს.

საქართველოს მთავრობა აცნობიერებს, რომ კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა არ შეიძლება იყოს ერთჯერადი რეფორმა ან დროში შეზღუდული პროცესი. კორუფციის პრევენცია საჭიროებს მუდმივ და განგრძობად ძალისხმევას კეთილსინდისიერი და ანგარიშვალდებული საჯარო სამსახურის ჩამოყალიბებისთვის. ასევე, საზოგადოებაში არსებული მიდგომების ტრანსფორმაციას და ამისათვის მუდმივ მუშაობას. აღსანიშნავია, რომ პოსტ-საბჭოთა ქვეყნებისთვის დამახასიათებელი ისეთი სირთულეები, როგორიცაა ადმინისტრაციული კორუფციის მაღალი დონე, სუსტი სახელმწიფო მმართველობა, ადმინისტრაციული ბარიერები და არაეფექტური სამართლებრივი სისტემა, საქართველოს ხელისუფლების მიერ გატარებული ანტიკორუფციული რეფორმების შედეგად ანტიკორუფციული დღის წესრიგის მთავარ ამოცანას აღარ წარმოადგენს.

მიღწეული შედეგების გათვალისწინებით საქართველო გადავიდა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ახალ ეტაპზე და ისევე როგორც ევროპული დემოკრატიული სახელმწიფოებისათვის, ქვეყნის მთავარი ორიენტირია გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების მაღალი დონის მიღწევა, ინფორმაციის ხელმისაწვდომობისა და მოქალაქეთა ჩართულობის გაზრდა, კორუფციის პრევენციის მექანიზმების კიდევ უფრო დახვეწა და სახელმწიფო მმართველობაში ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების გამოყენება, საჯარო სამსახურის ცენტრალურ ხელისუფლებაში მიღწეული წარმატებებისა და უკანასკნელი წლების განმავლობაში დაგროვებული გამოცდილების გაზიარების მიზნით ანტიკორუფციული პოლიტიკის კოორდინირებულად განხორციელებაში მუნიციპალიტეტების ჩართვა.

ამასთან, საქართველოს მთავრობის ხედვით ანტიკორუფციული პოლიტიკის ორიენტირი კვლავ პრევენციული ღონისძიებები უნდა იყოს და ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგია ქვეყნის წინაშე კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კუთხით იდენტიფიცირებული გამოწვევების ეფექტიანი გადაჭრისა და კორუფციული რისკების შემცირებისაკენ უნდა იყოს მიმართული.

კორუფციის პრევენცია და ანგარიშვალდებული და გამჭვირვალე სახელმწიფო უწყებათა ჩამოყალიბება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოსათვის ევროინტეგრაციის გზაზე. საქართველო-ევროკავშირის ასოცირების შეთანხმების ხელმოწერით და რატიფიკაციით საქართველომ აიღო ვალდებულება, განაგრძოს საჯარო მმართველობის რეფორმა და შექმნას ანგარიშვალდებული, ეფექტიანი, ქმედითი, გამჭვირვალე და პროფესიონალური საჯარო სამსახური; გააგრძელოს ეფექტიანი ბრძოლა კორუფციის წინააღმდეგ, განსაკუთრებით, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კუთხით საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერების თვალსაზრისით, და უზრუნველყოს შესაბამისი საერთაშორისო სამართლებრივი დოკუმენტების, როგორიცაა კორუფციის წინააღმდეგ გაეროს 2003 წლის კონვენციის (UNCAC) ეფექტიანი იმპლემენტაცია.[2]

ანტიკორუფციული სტრატეგიის სტრუქტურა

ანტიკორუფციული სტრატეგია ძირითადად ეფუძნება გაეროს კორუფციის წინააღმდეგ კონვენციის მოდელს და შედგება სამი ნაწილისაგან: i) ანტიკორუფციული პოლიტიკის სტრატეგიული დოკუმენტების მიზანი, ამოცანები, პრინციპები და შემუშავების პროცესი; ii) კორუფციის პრევენცია; iii) კორუფციის კრიმინალიზაცია.

ანტიკორუფციული პოლიტიკის სტრატეგიული დოკუმენტების[3] ნაწილში ხაზგასმულია ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის მნიშვნელობა და საჭიროება, მითითებულია ანტიკორუფციული სტრატეგიის ძირითადი მიზანი, ამოცანები და პრინციპები. ამავე ნაწილში ხაზგასმულია ეროვნული საკოორდინაციო მექანიზმის განსაკუთრებული როლი ანტიკორუფციული პოლიტიკის იმპლემენტაციის პროცესში, აღნიშნულია დოკუმენტების შესრულების შეფასების ახალი მონიტორინგის მექანიზმის შესახებ და ხაზგასმულია ღია მმართველობა პარტნიორობის მნიშვნელობა ანტიკორუფციული პოლიტიკის განსაზღვრისას.

სტრატეგიის მეორე ნაწილში − კორუფციის პრევენცია − განსაზღვრულია კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს (შემდგომში − ანტიკორუფციული საბჭო) მიერ იდენტიფიცირებულ 15 პრიორიტეტულ და კორუფციისადმი მოწყვლად სფეროში არსებული ვითარების ანალიზი, დასმულია კონკრეტული მიზნები და დასახულია ამ მიზნების განსახორციელებელი გზები.

სტრატეგიის მესამე ნაწილში − კორუფციის კრიმინალიზაცია − ასახულია ბოლო წლებში საქართველოს ხელისუფლების მიერ კორუფციის კრიმინალიზაციის მიმართულებით განხორციელებული როგორც საკანონმდებლო, ისე პრაქტიკული ცვლილებები და ეროვნული კანონმდებლობის საერთაშორისო სტანდარტებთან ჰარმონიზაციის კუთხით საჭირო ღონისძიებები.

სტრატეგიის მეოთხე ნაწილი − საერთაშორისო თანამშრომლობა − ეთმობა სახელმწიფოებს შორის სამართლებრივი ურთიერთდახმარების გაწევის საკითხებს და ხელისუფლების მიერ ამ მიმართულებით გადადგმულ ნაბიჯებს.

ანტიკორუფციული სტრატეგია ეფუძნება საუკეთესო საერთაშორისო გამოცდილებას, საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციებს, ასევე წინა სტრატეგიული დოკუმენტების შესრულების შეფასებისა და არასამთავრობო/საერთაშორისო ორგანიზაციების კვლევების ანალიზს.

ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგია განახლებადი დოკუმენტია და მისი განხორციელების შედეგად მიღებული გამოცდილების საფუძველზე შესაძლებელია შესაბამისი ცვლილებების შეტანა. სტრატეგიის განახლება ხდება მათ შორის ისეთ წყაროებზე დაყრდნობით, როგორიცაა სხვადასხვა სპეციალიზებული საერთაშორისო ინსტიტუტების (ევროპის საბჭოს სახელმწიფოთა ჯგუფი კორუფციის წინააღმდეგ (GRECO), ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის ანტიკორუფციული ქსელი (OECD-ACN), გაეროს ნარკოტიკებისა და დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის ბიურო (UNODC) და სხვ.), ასევე, არასამთავრობო ორგანიზაციების რეკომენდაციები, ანგარიშები, შეფასებები და კვლევების შედეგები, სახელმწიფო უწყებების მიერ წარმოდგენილი ინფორმაცია.

საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის საფუძველზე საქართველოს მთავრობა სტრატეგიული პრიორიტეტების შესაბამისად შეიმუშავებს და ამტკიცებს სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმას. სამოქმედო გეგმაში განსაზღვრულია კონკრეტული ნაბიჯები სტრატეგიაში იდენტიფიცირებული მიზნების მისაღწევად, მათი შესრულების ინდიკატორები, პასუხისმგებელი და პარტნიორი უწყებები/ორგანიზაციები, რისკები, ფინანსური რესურსის წყარო და განხორციელების ვადები. სამოქმედო გეგმა ახლდება ანტიკორუფციულ სტრატეგიასთან ერთად ანტიკორუფციული საბჭოს მიერ და მტკიცდება საქართველოს მთავრობის მიერ.

II. ანტიკორუფციული პოლიტიკის სტრატეგიული დოკუმენტების მიზანი, ამოცანები, პრინციპები და შემუშავების პროცესი

კორუფცია უკიდურესად უარყოფით გავლენას ახდენს თანამედროვე დემოკრატიული ქვეყნის განვითარებაზე, კანონის უზენაესობის განმტკიცებასა და ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვაზე.[4]

კორუფცია ხელს უშლის ქვეყნის ეკონომიკურ წინსვლას, ბიზნესის განვითარებასა და ინვესტიციების ზრდას ქვეყანაში, რითაც ყველაზე მეტად მოსახლეობის ღარიბი და დაუცველი ნაწილი ზარალდება. ამასთან, ქრთამის აღება და მიცემა, სახელმწიფო რესურსების მისაკუთრება, ინტერესთა კონფლიქტი, ზეგავლენით ვაჭრობა, ფავორიტიზმისა და ნეპოტიზმის შემთხვევები ძირს უთხრის საჯარო ინსტიტუტების მიმართ საზოგადოების ნდობას და დიდ უკმაყოფილებას იწვევს საჯარო სამსახურებისადმი. შესაბამისად, კორუფციის პრევენცია, გამოვლენა და მის წინააღმდეგ ბრძოლა საქართველოს ხელისუფლების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრიორიტეტს წარმოადგენს.

გასული წლების გამოცდილებამ გვიჩვენა, რომ ანტიკორუფციული სტრატეგია ხელს უწყობს კორუფციასთან ბრძოლის პროცესს, რადგან წარმოაჩენს ქვეყნის ხედვას, წარმოადგენს ერთგვარ სახელმძღვანელო დოკუმენტს პასუხისმგებელ და ამ საკითხით დაინტერესებულ პირთათვის და პროცესს ხდის კოორდინირებულს და ეფექტურს.

საქართველოს პირველი ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა დამტკიცდა 2005 წელს.[5] შემდგომი ანტიკორუფციული სტრატეგია საქართველოს პრეზიდენტის 2010 წლის 3 ივნისის ბრძანებულებით დამტკიცდა, ხოლო 2010 წლის 14 სექტემბერს ძალაში შევიდა ანტიკორუფციული სტრატეგიის განხორციელების 2010-2013 წლების სამოქმედო გეგმა.[6] 2015-2016 წლების ანტიკორუფციული სამოქმედო გეგმა, რომელიც 2015 წლის 20 აპრილის მთავრობის №170 დადგენილებით დამტკიცდა.[7] ახალ გამოწვევებთან ბრძოლის, მიღწეული შედეგების გაღრმავების, არსებული მექანიზმების შემდგომი დახვეწისა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის მასშტაბების გაფართოების მიზნით, ანტიკორუფციული სტრატეგია და 2015-2016 წლების სამოქმედო გეგმა 2016 წელს განახლდა და მას სხვა მნიშვნელოვან ღონისძიებებთან ერთად დაემატა ახალი პრიორიტეტი − კორუფციის პრევენციის ხელშეწყობა მუნიციპალიტეტებში. წინამდებარე დოკუმენტით მტკიცდება თანამედროვე გამოწვევებზე მორგებული, 2017-2018 წლების ანტიკორუფციული სტრატეგია და ახალი, 2017-2018 წლების ანტიკორუფციული სამოქმედო გეგმა.

ანტიკორუფციული პოლიტიკის სტრატეგიული დოკუმენტების მიზანია (ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა) მიღწეული შედეგების, საერთაშორისო რეკომენდაციებისა და საუკეთესო პრაქტიკის გათვალისწინებით ასახოს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კუთხით არსებული გამოწვევები, რისკების ანალიზი და შეფასება და შემოგვთავაზოს მათი გადაჭრის ეფექტიანი საშუალება.

ამავე დროს, რამდენადაც მტკიცე არ უნდა იყოს კორუფციასთან ბრძოლის და მისი პრევენციის პოლიტიკური ნება, შეზღუდული რესურსების პირობებში კორუფციის პრევენციის ყველა ეფექტური მექანიზმის ერთდროულად დანერგვა შეუძლებელია. ამიტომ მნიშვნელოვანია, სტრატეგიის ზოგადი ჩარჩოს გათვალისწინებით, ორწლიან სამოქმედო გეგმაში აისახოს პირველი რიგის ამოცანები, შედეგები, რომელთა მიღწევაც ყველაზე პრიორიტეტულია. აგრეთვე მნიშვნელოვანიაб რომ სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა გადაისინჯოს ყოველწლიურად.

ანტიკორუფციული სტრატეგიის მიზანი, ამოცანები და პრინციპები

ანტიკორუფციული სტრატეგიის მთავარი მიზანია კორუფციის პრევენციისა და მის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთიანი ანტიკორუფციული პოლიტიკის შექმნა, სახელმწიფო ორგანოთა გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდით საზოგადოებრივი ნდობის ამაღლება, სამოქალაქო საზოგადოების გაძლიერება და გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული მმართველობის ჩამოყალიბება.

ანტიკორუფციული სტრატეგიის ამოცანებია:

- კორუფციის პრევენცია კორუფციული რისკების შემცირების გზით კორუფციული პრაქტიკის გამოვლენა, მისი აღმოფხვრის მექანიზმების შემუშავება და გაძლიერება;

- საჯარო სექტორში კეთილსინდისიერების, ღიაობის, ანგარიშვალდებულებისა და გამჭვირვალობის პრინციპების განმტკიცება;

- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის საერთაშორისო სტანდარტებთან კანონმდებლობის შესაბამისობის უზრუნველყოფა და კორუფციული ფაქტების ეფექტიანი გამოვლენა;

- საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ღია მმართველობის პარტნიორობის ფარგლებში აღებული ვალდებულებების შესრულების ხელშეწყობა;

- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის მიზნით საერთაშორისო თანამშრომლობის განვითარება და გაძლიერება;

- კორუფციის პრევენციის პროცესში სამოქალაქო სექტორის მონაწილეობის უზრუნველყოფა;

- კონკურენტუნარიანი ბიზნესსექტორის განვითარებისათვის ხელშეწყობა;

- კორუფციული რისკების შესახებ საზოგადოებრივი ინფორმირებულობის გაზრდა;

- კორუფციაზე საზოგადოებრივი რეაგირების მექანიზმების გაძლიერება.

ანტიკორუფციული პოლიტიკის განხორციელება უნდა ეფუძნებოდეს შემდეგ პრინციპებს:

კომპლექსური მიდგომა: კორუფცია მასშტაბური მოვლენაა, ხოლო მისი გამომწვევი მიზეზები − მრავალმხრივი. შესაბამისად, კორუფციის პრევენცია და მის წინააღმდეგ ბრძოლა საჭიროებს კომპლექსურ და შეთანხმებულ მიდგომას სახელმწიფო უწყებების მიერ საჯარო მმართველობის სხვადასხვა სფეროში არსებული გამოწვევების გათვალისწინებით.[8]

კორუფციის შემცირებაზე ორიენტირებული მიდგომა: ეფექტიანი ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავებისათვის მნიშვნელოვანია სტრატეგიულ დოკუმენტებში დასახული მიზნები და ღონისძიებები არ იყოს ზოგადი ხასიათის და ემსახურებოდეს პრიორიტეტული სფეროების არა ზოგად განვითარებას, არამედ განსაზღვრულ სფეროებში კონკრეტული კორუფციული რისკების შემცირებას, გამჭვირვალობის და ანგარიშვალდებულების გაზრდას.

კანონის უზენაესობის დაცვა: ეფექტიანი და სრულყოფილი ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავებისა და განხორციელების პროცესში მნიშვნელოვანია დაცული იყოს კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპი, ადამიანის უფლებები და ხელისუფლების შტოებს შორის ძალაუფლების სწორი გადანაწილება.

ანგარიშგება და კეთილსინდისიერება: სახელმწიფო უწყებების ანგარიშგება და გამჭვირვალობა ხელს უწყობს კორუფციული პრაქტიკის აღმოფხვრასა და მის პრევენციას. შესაბამისად, ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავებისას მნიშვნელოვანია აქცენტი უნდა გაკეთდეს პასუხისმგებელ უწყებებში პოლიტიკის დაგეგმვისა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესების შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობასა და გამჭვირვალობის გაზრდაზე, ანგარიშვალდებულების პრინციპების დანერგვასა და დისკრეციული უფლებამოსილების დაბალი ხარისხის უზრუნველყოფაზე.[9]

მტკიცებულებებზე დამყარებული მიდგომა: ანტიკორუფციული პოლიტიკა უნდა ეფუძნებოდეს კორუფციის გამომწვევი ფაქტორებისა და რისკების შესწავლას, განხორციელებული ღონისძიებების ანალიზსა და წინა სტრატეგიული დოკუმენტების შესრულების შეფასებას.[10]

საერთაშორისო გამოცდილების გათვალისწინება: ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემუშავებისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული აღიარებული საერთაშორისო სტანდარტები და პრინციპები, სამართლებრივი ნორმები, მათ შორის ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ნარკოტიკებისა და დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის ბიუროს (UNODC), ევროპის საბჭოს სახელმწიფოთა ჯგუფი კორუფციის წინააღმდეგ (GRECO) და ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის ანტიკორუფციული ქსელის (OECD-ACN) რეკომენდაციები.

შედეგზე ორიენტირებული მიდგომა: კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლისკენ მიმართული ღონისძიებების დაგეგმვისას სახელმწიფო უწყებებმა უნდა დასახონ რეალისტური მიზნები და მხედველობაში მიიღონ კონკრეტულ ღონისძიებებთან დაკავშირებული საბაზისო/არსებული მონაცემები, რომელიც შემდგომ ღონისძიებების შედეგების შეფასების შესაძლებლობას იძლევა.[11]

სახელმწიფო უწყებებს შორის კოორდინაცია: ეფექტიანი ანტიკორუფციული პოლიტიკის ჩამოყალიბება საჭიროებს საჯარო უწყებების ერთობლივ და შეთანხმებულ ძალისხმევას. ერთიანი მიდგომა, მჭიდრო კოორდინაცია და ინფორმაციის გაცვლა სახელმწიფო ორგანოებს შორის უმნიშვნელოვანესია წარმატებული პრევენციული პოლიტიკის დაგეგმვის, იმპლემენტაციისა და დასახული მიზნების მიღწევისათვის.[12]

სამოქალაქო სექტორის ჩართულობა: ეფექტიანი ანტიკორუფციული პოლიტიკა მოითხოვს თანამშრომლობას სამთავრობო, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციებსა და ბიზნესსექტორს შორის. ამასთან, სამოქალაქო სექტორის მონაწილეობა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ სტრატეგიული დოკუმენტების შემუშავებაში, არამედ მათი შესრულებისა და მონიტორინგის, სხვადასხვა ანტიკორუფციული ღონისძიებების დაგეგმვისა და განხორციელების პროცესში.[13]

პროცესის გამჭვირვალობა და საჯარო კონსულტაციები: სტრატეგიული დოკუმენტების მომზადების ღიაობა, შემუშავების პროცესში ფართო სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობა, მათი საჭიროებებისა და მოსაზრებების გათვალისწინება მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი ნდობის ამაღლებისა და მოქალაქეთა გაძლიერების ხელშეწყობისათვის. ამასთან, გამჭვირვალე პროცესები და ანტიკორუფციული პოლიტიკის დოკუმენტების ხელმისაწვდომობა ზრდის საზოგადოების მხრიდან მთავრობის მიერ დასახული მიზნების აღსრულების კონტროლს.[14]

ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემუშავების პროცესი

ანტიკორუფციული საბჭო

ანტიკორუფციული რეფორმის მთავარი წინაპირობა ძლიერი პოლიტიკური ნების არსებობაა, რომელიც გამოიხატება სახელმწიფო უწყებათა კორუფციის წინააღმდეგ მიმართული მტკიცე, თანმიმდევრული და კოორდინირებული ზომების მიღებაში. სწორედ პოლიტიკური ნების შედეგია საქართველოს ხელისუფლების მიერ მიღწეული შედეგები, განხორციელებული ინსტიტუციური რეფორმები და ანტიკორუფციული სტრატეგიული დოკუმენტების შესრულება პასუხისმგებელი საჯარო უწყებების მიერ.

საქართველოს მთავრობის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის პოლიტიკური ნება გამოხატულია ხელისუფლების მიერ ამომრჩევლისა და საზოგადოების წინაშე, ასევე საერთაშორისო ასპარეზზე აღებული საერთაშორისო ვალდებულებებით, ახალი სტრატეგიული დოკუმენტების შემუშავებითა და მიმდინარე პროცესებით, აგრეთვე თითოეული უწყების მიზანმიმართული პოლიტიკით.

ანტიკორუფციული სახელმწიფო პოლიტიკის ჩამოყალიბებისა და კორუფციის წინააღმდეგ კოორდინირებული ბრძოლის ხელშეწყობის მიზნით, 2008 წელს შეიქმნა ანტიკორუფციული საბჭო, რომელიც 2013 წლიდან ანგარიშვალდებულია საქართველოს მთავრობის წინაშე.[15]

საბჭოს ფუნქციები და ძირითადი ამოცანებია:

ა) კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ზოგადი პოლიტიკის განსაზღვრა;

ბ) საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და მისი განხორციელების სამოქმედო გეგმის შემუშავება, პერიოდული განახლება, მონიტორინგი, შეფასება და პერიოდული ანგარიშების მომზადება;

გ) საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და მისი განხორციელების სამოქმედო გეგმის შემუშავებისა და განხორციელების პროცესში შესაბამისი საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციების გათვალისწინება;

დ) საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და მისი განხორციელების სამოქმედო გეგმის შემუშავების პროცესში შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელების ხელშეწყობის მიზნით უწყებათაშორისი საქმიანობის კოორდინაცია;

ე) საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ მომზადებული რეკომენდაციების შესრულების უზრუნველყოფა, მათი იმპლემენტაციის შესახებ სახელმწიფო ანგარიშის მომზადების უზრუნველყოფა და საერთაშორისო ორგანიზაციების წინაშე ანგარიშგება.[16]

საბჭოს ხელმძღვანელობს საქართველოს იუსტიციის მინისტრი. საბჭოს წევრები არიან აღმასრულებელი, საკანონმდებლო და სასამართლო ხელისუფლების, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციების, დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანოებისა და ბიზნესსექტორის წარმომადგენლები. ანტიკორუფციულ საბჭოს ანალიტიკურ და ადმინისტრაციულ მხარდაჭერას უზრუნველყოფს საბჭოს სამდივნო − იუსტიციის სამინისტროს ანალიტიკური დეპარტამენტი.

სამუშაო ჯგუფების საქმიანობა

კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ახალი ეროვნული სტრატეგიისა და 2017-2018 წლების სამოქმედო გეგმის შემუშავების პროცესი განხორციელდა ანტიკორუფციული საბჭოს ფარგლებში. შესაბამისი სამუშაო დაიგეგმა საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო სექტორის რეკომენდაციების გათვალისწინებით და მხარდაჭერით. სამუშაო პროცესი წარიმართა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის 15 სტრატეგიული პრიორიტეტის საფუძველზე, რომელიც მომზადდა ექსპერტთა დონის ანტიკორუფციული სამუშაო ჯგუფების მიერ გაწეული აქტიური სამუშაოს შედეგად.

საჯარო, არასამთავრობო, საერთაშორისო და ბიზნესსექტორის წარმომადგენლების აქტიური მონაწილეობით გამართული ინტენსიური სამუშაო პროცესი მოიცავდა ექსპერტთა სამუშაო ჯგუფის რვა შეხვედრას.

ანტიკორუფციულ სტრატეგიულ დოკუმენტებზე მუშაობის საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციების მიხედვით, ახალ ანტიკორუფციულ სტრატეგიულ დოკუმენტებს საფუძვლად უნდა დაედოს წინა წლების სამოქმედო გეგმის შესრულების შეფასება და არსებული კორუფციული რისკების ანალიზი. შესაბამისად, პასუხისმგებელი უწყებებიდან მიღებული ინფორმაციის, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციების კვლევებისა და რეკომენდაციების გათვალისწინებით, ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნომ შეიმუშავა 2014-2015 წლების სამოქმედო გეგმის შესრულების შეფასების ანგარიში.[17] აღნიშნული დოკუმენტი სხვა წყაროებთან ერთად დაედო საფუძვლად ახალ სტრატეგიულ დოკუმენტებს.

ღია მმართველობის პარტნიორობის საქართველოს სამოქმედო გეგმა

საქართველოს მთავრობის გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების დღის წესრიგის მნიშვნელოვანი ნაწილია ღია მმართველობა საქართველოს სამოქმედო გეგმა. საქართველო ღია მმართველობის პარტნიორობას (Open Government Partnership − OGP) 2011 წელს შეუერთდა და წარადგინა პირველი ღია მმართველობა საქართველოს 2012-2013 წლების სამოქმედო გეგმა. უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში მთავრობამ მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადადგა OGP-ის ფარგლებში აღებული ვალდებულებების შესასრულებლად.[18] 2013 წლის ბოლოს ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნომ 2012-2013 წლების სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებულ პასუხისმგებელ უწყებებთან და სამოქალაქო საზოგადოებასთან მჭიდრო თანამშრომლობით მოამზადა პირველი სამოქმედო გეგმის შესრულების ანგარიში.

ღია მმართველობა საქართველოს 2016-2017 წლების სამოქმედო გეგმა, რომელიც პასუხობს OGP-ის ხუთ დიდ გამოწვევას, შინაარსობრივი თვალსაზრისით ანტიკორუფციული სტრატეგიის განუყოფელი ნაწილია[19] და ხელს უწყობს მთავრობის გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდას, მოქალაქეთა მონაწილეობის გაუმჯობესებას და ქვეყანაში კორუფციული რისკების შემცირებას.

ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის იმპლემენტაციის მონიტორინგი და შეფასება

ანტიკორუფციული პოლიტიკის წარმატება დამოკიდებულია არა მხოლოდ სტრატეგიული დოკუმენტების არსებობასა და შემუშავების პროცესზე, არამედ მათი შესრულების ხარისხზე და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის კუთხით მიღწეულ შედეგებზე.[20] შესაბამისად, საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ შემოთავაზებული რეკომენდაციების გათვალისწინებით,[21] ახალი ანტიკორუფციული სტრატეგიის და სამოქმედო გეგმის შემუშავებასთან ერთად ანტიკორუფციულის საბჭოს სამდივნომ შეიმუშავა ანტიკორუფციული სტრატეგიული დოკუმენტების მონიტორინგისა და შეფასების ახალი მეთოდოლოგია.

მონიტორინგისა და შეფასების მეთოდოლოგია მიზნად ისახავს შეაფასოს ანტიკორუფციული სტრატეგიითა და მისი შესრულების სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული აქტივობების იმპლემენტაციის პროცესი, ასევე მიღწეული შედეგები, მათი ეფექტიანობა და გამოავლინოს არსებული ხარვეზები. შესაბამისად მონიტორინგის და შეფასების ახალი მექანიზმი მოიცავს შემდეგ სამ კომპონენტს: i) პროგრესის შესახებ ანგარიში და ანტიკორუფციული სამოქმედო გეგმის მონიტორინგის ჩარჩო; ii) მონიტორინგის ანგარიში; iii) შეფასების ანგარიში.[22]

შეფასების ობიექტურობის და სიზუსტის უზრუნველყოფის მიზნით, ახალი მონიტორინგის და შეფასების მეთოდოლოგია მოიცავს საერთაშორისო კვლევების და ინდექსების მონაცემებს, (მათ შორის, საერთაშორისო გამჭვირვალობის კორუფციის გლობალური ბარომეტრი, მსოფლიო ბანკის მსოფლიო მმართველობის ინდიკატორები და ბიზნესის კეთების კვლევა, Trace International-ის კორუფციული რისკების ინდექსი ბიზნესისთვის და სხვ.), საერთაშორისო რეკომენდაციებსა და არასამთავრობო ორგანიზაციების ანგარიშებს.

სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული ამა თუ იმ ვალდებულების შესრულებაზე პასუხისმგებელია კონკრეტული სახელმწიფო უწყება. თითოეულ უწყებაში გამოყოფილია საკონტაქტო პირი, რომელიც სრულად არის ინფორმირებული შესაბამისი უწყებისათვის სამოქმედო გეგმით დაკისრებული ვალდებულებების შესახებ და პასუხისმგებელია ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნოსთვის ღონისძიებების შესრულების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებაზე. ახალი მეთოდოლოგიის საფუძველზე მომზადებული ანგარიშები წარედგინება ანტიკორუფციულ საბჭოს და საქართველოს მთავრობას.

III. კორუფციის პრევენცია

კორუფციის პრევენცია, კორუფციის კრიმინალიზაციისაგან განსხვავებით, რომელიც უკავშირდება კონკრეტულ კორუფციულ შემთხვევებს, მოიცავს უფრო ფართო მასშტაბებს და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის მთავარ იარაღს წარმოადგენს.

კორუფციის პრევენცია ძირითადად ორი სახისაა: „სიტუაციური პრევენცია“ და „სოციალური პრევენცია“. „სიტუაციური პრევენციის“ შემთხვევაში სამთავრობო, არასამთავრობო და კერძო სექტორებს შორის კოორდინირებული თანამშრომლობის გზით მაქსიმალურად შემცირებულია კორუფციული გარიგებების შესაძლებლობა, უზრუნველყოფილია ღიაობის, გამჭვირვალობისა და საზოგადოების წინაშე ანგარიშვალდებულების პრინციპების დაცვა, შექმნილია გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობის მექანიზმები და მყარი საკანონმდებლო ბაზა. „სიტუაციური პრევენცია“ მოიცავს კორუფციის პრევენციის საუკეთესო გამოცდილების გათვალისწინებით სტრატეგიული დოკუმენტების შემუშავებასა და იმპლემენტაციას, ანტიკორუფციული ორგანოების ეფექტიანობის უზრუნველყოფასა და ამ კუთხით სახელმწიფოებსა და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობას.[23]

„სოციალური პრევენციის“ ძირითადი აქცენტი კეთდება საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებაზე კორუფციის მიზეზებზე, კორუფციულ რისკებსა და არსებულ ანტიკორუფციულ მექანიზმებზე, ანტიკორუფციული პოლიტიკის დაგეგმვასა და იმპლემენტაციის პროცესში ფართო საზოგადოების ჩართულობაზე.[24]

შედეგად, წინამდებარე თავი ასახავს როგორც სიტუაციური, ისე სოციალური პრევენციის კომპონენტებს კორუფციისათვის მგრძნობიარე 15 პრიორიტეტულ სფეროში.

კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სტრატეგიული პრიორიტეტები

1. კორუფციის პრევენციის მიზნით ეფექტიანი უწყებათაშორისი კოორდინაცია

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია ერთიანი ეროვნული ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავებისა და განხორციელების, ეფექტიანი უწყებათაშორისი თანამშრომლობისა და კოორდინაციის მექანიზმის განვითარება და კოორდინირებული მუშაობა კორუფციის პრევენციისა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის მიზნით.

არსებული მდგომარეობა:

ბოლო წლების მანძილზე ანტიკორუფციული საბჭოს გაძლიერებისა და ანტიკორუფციული პოლიტიკის განვითარების მიზნით ქმედითი ნაბიჯები გადაიდგა, რაც მოიცავდა საბჭოს მანდატის კანონმდებლობით განსაზღვრას, საბჭოს შემადგენლობის განახლებას, ანტიკორუფციული საბჭოს საქმიანობაში არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ბიზნესსექტორის ჩართულობის გაზრდას. დღეს საბჭო აერთიანებს 54 უწყებას, მათ შორის, 17 არასამთავრობო, საერთაშორისო ორგანიზაცია და ბიზნეს ორგანიზაციაა. ბოლო წლებში ანტიკორუფციული საბჭოს ფარგლებში ასევე მნიშვნელოვნად გააქტიურდა სამუშაო პროცესი ექსპერტთა სამუშაო ჯგუფის ფარგლებში.

ანტიკორუფციული საბჭოს ფარგლებში მუშაობა წარიმართა ისეთ მნიშვნელოვან ინიციატივებზე, როგორიცაა საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიული გამოქვეყნების სტანდარტის შემუშავება, პროაქტიულად გამოსაქვეყნებელი ინფორმაციის ნუსხის მომზადება, საჯარო ინფორმაციის მარეგულირებელი კანონმდებლობის რეფორმა, 2016-2017 წლების ღია მმართველობა საქართველოს სამოქმედო გეგმის შემუშავება, ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემუშავება/განახლება, საჯარო სამსახურის რეფორმა ახალი კანონის საფუძველზე, თანამდებობის პირთა ქონებრივი დეკლარაციების მონიტორინგის სისტემის დანერგვა.[25] აგრეთვე, ეფექტიანი უწყებათაშორისი კოორდინაციის საფუძველზე გაძლიერდა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა.

ეფექტიანი ანტიკორუფციული პოლიტიკის შექმნის ხელშეწყობის, ანტიკორუფციული სტრატეგიითა და სამოქმედო გეგმით განსაზღვრული ქმედებების განხორციელების უზრუნველყოფის, ანტიკორუფციული სამოქმედო გეგმის განხორციელების პროგრესის ეფექტური შეფასების მიზნით, ასევე შესაბამის სფეროებში კორუფციულ რისკებთან და არსებულ მდგომარეობასთან დაკავშირებით კვლევებისა და რეკომენდაციების შემუშავებისათვის საჭიროა საბჭოს სამდივნოს ადამიანური და ანალიტიკური რესურსების განვითარება, საჭიროა ჩატარდეს რეგულარული კვლევები ზემოქმედების ინდიკატორებზე დაყრდნობით და სხვ.[26]

არსებული გამოწვევების წინააღმდეგ ბრძოლისა და გამოცდილების გაზიარების მიზნით თანამშრომლობა უნდა გაგრძელდეს სხვა ქვეყნებში არსებულ ანტიკორუფციულ ორგანოებსა და შესაბამის საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან.[27]

ამოცანები:

- ანტიკორუფციული საბჭოს ინსტიტუციური გაძლიერება და ანტიკორუფციული საბჭოს გაძლიერების მიზნით შემუშავებული წინადადებების იმპლემენტაცია;

- ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნოს რესურსების გაზრდა და შესაძლებლობების განვითარება;

- ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შესრულების ეფექტიანი მონიტორინგის უზრუნველყოფა;

- ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის ყოველწლიური გადასინჯვა;

- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხებზე საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერება;

- საერთაშორისო ორგანიზაციების (GRECO, OECD-ACN, UNODC/UNCAC) რეკომენდაციების შესრულების ხელშეწყობა;

- ანტიკორუფციული საბჭოს შესახებ საზოგადოების ინფორმირება.

2. საჯარო სამსახურში კორუფციის პრევენცია

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია ეფექტიანი, გამჭვირვალე, ანგარიშვალდებული, მაღალ ხარისხზე ორიენტირებული, პოლიტიკურად ნეიტრალური და პროფესიულ სტანდარტებზე დაფუძნებული საჯარო სამსახურის შექმნა, რაც, თავის მხრივ, ხელს შეუწყობს კორუფციული რისკების მინიმუმამდე შემცირებას და საზოგადოებაში საჯარო სამსახურის მიმართ ნდობის ხარისხის გაზრდას.

არსებული მდგომარეობა:

ბოლო წლებში საჯარო სამსახურის მოდერნიზაციის, დახვეწისა და გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მიზნით საქართველოს მთავრობის მიერ განხორციელებულმა ღონისძიებებმა მკვეთრად გააუმჯობესა სისტემის ფუნქციონირება. [28]

შემუშავდა მთელი რიგი საკანონმდებლო ცვლილებები, რომელიც მიზნად ისახავს ეფექტიანი, გამჭვირვალე, ანგარიშვალდებული, ხარისხზე ორიენტირებული, პოლიტიკურად ნეიტრალური და პროფესიულ სტანდარტებზე დაფუძნებული საჯარო სამსახურის შექმნას, რაც, თავის მხრივ, კორუფციული რისკების მინიმუმამდე შემცირებასა და საზოგადოებაში საჯარო სამსახურის მიმართ ნდობის ხარისხის გაზრდას უზრუნველყოფს.

2015 წლის ოქტომბერში, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს ახალი კანონი, რომელიც სსიპ − საჯარო სამსახურის ბიუროს თანამშრომლების, საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს წარმომადგენლებისა და ევროკავშირის ექსპერტების ჩართულობით შემუშავდა. იგი ახლებურად არეგულირებს საჯარო სამსახურის ფარგლებს, აკონკრეტებს საჯარო მოსამსახურეთა ცნებებს და კატეგორიებს, განსაზღვრავს საჯარო სამსახურში მიღების, კარიერული ზრდის, პროფესიული განვითარების, შეფასების სისტემების ჩამოყალიბების პრინციპებს; საკანონმდებლო სიახლე, მიზნად ისახავს კარიერულ პრინციპზე დაფუძნებული საჯარო სამსახურის სისტემისა და პროფესიული საჯარო მოხელის ინსტიტუტის ჩამოყალიბებას. ცალკე უნდა აღინიშნოს თანამდებობის პირთა ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციების მონიტორინგის საჭიროება. სისტემის დანერგვის ვალდებულება საქართველოს მთავრობას აღებული აქვს არაერთი საერთაშორისო ორგანიზაციის წინაშე. შესაბამისად, ბიუროს მიერ მომზადდა „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონში თანამდებობის პირთა ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციების მონიტორინგის სისტემასთან დაკავშირებული ცვლილების პროექტი, რომელიც საქართველოს პარლამენტმა მიიღო 2015 წლის 27 ოქტომბერს და ამოქმედდება 2017 წლის 1 იანვრიდან.

კანონპროექტის მიხედვით ახლებურად ყალიბდება კანონის მიზანი, რომელიც კორუფციული სამართალდარღვევის ჩამდენ პირთა პასუხისმგებლობის ძირითადი პრინციპებისა და თანამდებობის პირთა ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციების წარდგენის ვალდებულების გარდა, არეგულირებს წარდგენილი დეკლარაციების მონიტორინგის სამართლებრივ პირობებსა და მექანიზმს. მონიტორინგის განხორციელებაზე პასუხისმგებელ უწყებად განისაზღვრა საჯარო სამსახურის ბიურო.

ასევე, მომდევნო წლების განმავლობაში მნიშვნელოვანია შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელება საჯარო მოხელეთა, ასევე თანამდებობის პირთა, კვალიფიკაციის ამაღლების კუთხით ეთიკის, ინტერესთა კონფლიქტისა და შეუთავსებლობის საკითხებთან დაკავშირებით.

ამოცანები:

- საჯარო სამსახურში სამართლიანი ანაზღაურების სისტემის დანერგვის მიზნით რეკომენდაციების შემუშავება;

- საჯარო სამსახურში შეფასების ერთიანი სისტემის დანერგვის მიზნით მენეჯერულ პოზიციებზე დასაქმებულ პირთა გადამზადება;

- საქართველოს მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული საჯარო მოხელეთა ეთიკისა და ქცევის ზოგადი წესების მიხედვით სახელმძღვანელოს განახლება;

- თანამდებობის პირთა ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციების მონიტორინგის სისტემის დანერგვა მონიტორინგის განხორციელების მიზნით აუცილებელი ღონისძიებების განხორციელება;

- ეთიკის, ინტერესთა კონფლიქტისა და შეუთავსებლობის საკითხებთან დაკავშირებით, ტრენინგების ჩატარება საჯარო მოხელეებისა და თანამდებობის პირებისათვის.

3. ღიაობა, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა და მოქალაქეთა ჩართულობა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაში

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია საჯარო სამსახურში ღიაობისა და ანგარიშვალდებულების მაღალი ხარისხის მიღწევა ინფორმაციის თავისუფლების მარეგულირებელი კანონმდებლობის გადასინჯვით, ნორმების პრაქტიკაში იმპლემენტაციის უზრუნველყოფითა და გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში მოქალაქეთა ჩართულობის გაზრდით.

არსებული მდგომარეობა:

− საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა

საჯარო დაწესებულებებში არსებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა ხელს უწყობს საზოგადოების წინაშე ხელისუფლების ანგარიშვალდებულებას და ამცირებს კორუფციის რისკს.

სახელმწიფო უწყებათა საქმიანობის გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულის გაზრდის მიზნით 2012-2013 წლების განმავლობაში საქართველოს მთავრობამ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განახორციელა − 2013 წლიდან ყველა ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია პროაქტიულად გამოაქვეყნოს საჯარო ინფორმაცია და შეიმუშავოს ინფორმაციის ელექტრონული წესით მოთხოვნისთვის საჭირო მექანიზმი; ამასთან, 2013 წელს სამოქალაქო და სამთავრობო სექტორებს შორის მჭიდრო თანამშრომლობით შემუშავდა „საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის დადგენილება, რომლის დანართი მოიცავს პროაქტიულად გამოსაქვეყნებელი საჯარო ინფორმაციის ნუსხას.[29]

გარდა ამისა, 2013 წლის სექტემბრიდან მოქალაქეთა პორტალზე − www.my.gov.ge, ინტეგრირებულ იქნა საჯარო ორგანიზაციებთან ელექტრონული კომუნიკაციის სერვისი, რაც საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული გამოთხოვის შესაძლებლობას იძლევა.

მნიშვნელოვანია მომდევნო წლებში საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის გაზრდა და საჯარო ინფორმაციის პროაქტიულად გამოქვეყნების ერთგვაროვანი პრაქტიკის დანერგვა ყველა ადმინისტრაციულ ორგანოში, მათ შორის მუნიციპალიტეტებში; ასევე საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული წესით გაცემისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების სტანდარტების შესახებ სახელმძღვანელოს შემუშავება და საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე პასუხისმგებელ პირთა კვალიფიკაციის ამაღლება.

გარდა ამისა, მნიშვნელოვან ამოცანად რჩება ინფორმაციის თავისუფლების მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების დახვეწა და საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოყვანა. დღესდღეობით, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის მარეგულირებელი ნორმები გაბნეულია ცალკეულ საკანონმდებლო აქტებში და კანონმდებლობის პრაქტიკაში იმპლემენტაციისას მნიშვნელოვან სირთულეებს იწვევს.

საერთაშორისო რეკომენდაციების, აგრეთვე ღია მმართველობის პარტნიორობის ფარგლებში აღებული ვალდებულების შესრულების მიზნით, 2014 წლიდან ანტიკორუფციული საბჭოს ფარგლებში არასამთავრობო სექტორის ფართო ჩართულობით დაიწყო მუშაობა ინფორმაციის თავისუფლების კანონის შემუშავებაზე. სპეციალური კანონის მიღება მიზნად ისახავს საკანონმდებლო ხარვეზების აღმოფხვრას, საჯარო ინფორმაციის მარეგულირებელი ნორმების კონსოლიდირებას ერთ ნორმატიულ აქტში, რამაც თავის მხრივ უნდა მოაწესრიგოს პრაქტიკა და დაეხმაროს როგორც მთავრობას, ისე არასამთავრობო სექტორსა და ფართო საზოგადოებას ღია და ანგარიშვალდებული საჯარო სამსახურის განვითარებაში.

გარდა საკანონმდებლო ცვლილებებისა, მნიშვნელოვანია განვითარდეს საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე მონიტორინგის მექანიზმი, რაც ხელს შეუწყობს ინფორმაციის თავისუფლების მარეგულირებელი ნორმების პრაქტიკაში იმპლემენტაციასა და აღსრულებას.[30] დამატებით, ახალი რეგულაციების ძალაში შესვლის შემდგომ საჭიროა საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე პასუხისმგებელ პირთა და ან სფეროში ჩართულ პროფესიონალთა კვალიფიკაციის ამაღლება და გადამზადება.

- ღია მმართველობის პარტნიორობა

საქართველოს მიერ ღია მმართველობის პარტნიორობის ინიციატივის ფარგლებში ღია მმართველობა საქართველოს 2016-2017 წლების სამოქმედო გეგმით აღებული ვალდებულებები ანტიკორუფციული სტრატეგიის ნაწილია.

საყურადღებოა, რომ მსოფლიო მართლმსაჯულების პროექტის კანონის უზენაესობის 2016 წლის ინდექსის თანახმად, ღია მმართველობის მაჩვენებლის მიხედვით საქართველო 113 ქვეყანას შორის 22-ე ადგილს იკავებს, ხოლო რეგიონის 13 ქვეყანას შორის, სადაც აღმოსავლეთ ევროპისა და ცენტრალური აზიის სახელმწიფოებია გაერთიანებული − პირველ ადგილზეა.[31]

ღია მმართველობა საქართველოს 2012-2013 წლების სამოქმედო გეგმის იმპლემენტაციის დასასრულს მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა სამოქალაქო საზოგადოებასთან მჭიდრო თანამშრომლობისა და სამოქმედო გეგმის ფარგლებში შექმნილი არასამთავრობო ორგანიზაციათა ფორუმის გაძლიერების მიზნით. ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნომ ფორუმის გარდაქმნისათვის, OGP-ის სახელმძღვანელო წესებისა და რეკომენდაციების გათვალისწინებით, შეიმუშავა ფორუმის სახელმძღვანელო წესები, რომელშიც დეტალურად გაიწერა ფორუმის მუშაობასთან დაკავშირებული პროცედურები და რეგულაციები. ფორუმის შემადგენლობას დაემატა პასუხისმგებელი უწყებები, ხოლო ფუნქციებს – სამოქმედო გეგმის შემუშავება, იმპლემენტაციის მონიტორინგი და ხელშეწყობა. შესაბამისად, ღია მმართველობა საქართველოს ფორუმი ამოქმედდა როგორც ეროვნულ დონეზე ღია მმართველობა საქართველოს საკონსულტაციო-საკოორდინაციო მექანიზმი.

საქართველოს მთავრობის, სამოქალაქო საზოგადოებისა და ფართო საზოგადოების ერთობლივი პროდუქტი − ღია მმართველობის პარტნიორობის საქართველოს 2014-2015 წლების სამოქმედო გეგმა[32] − საქართველოს მთავრობამ 2014 წელს დაამტკიცა და ღია მმართველობა საქართველოს სამოქმედო გეგმა პირველად გამყარდა ნორმატიული აქტით ეროვნულ დონეზე. ახალი სამოქმედო გეგმის შემუშავების პროცესში მონაწილეობა მიიღო ფართო საზოგადოებამაც ქვეყნის მასშტაბით გამართული საჯარო კონსულტაციების გზით. ამასთან, 2014 წელს მნიშვნელოვანი ყურადღება დაეთმო ასევე ღია მმართველობის თემებზე საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას.

2016-2017 წლების სამოქმედო გეგმით ვალდებულებათა და პასუხიმგებელი ორგანოების წრე გაფართოვდა და პირველად მოიცვა მუნიციპალიტეტები. ასევე მოქმედი გეგმა ფარავს ღია მმართველობის ხუთივე გამოწვევას.

მომდევნო წლების მნიშვნელოვანი ამოცანაა სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულების მონიტორინგი და შეფასება ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნოს მიერ შემუშავებული ახალი მეთოდოლოგიის საფუძველზე. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია, გაგრძელდეს ღია მმართველობა საქართველოს ფორუმის ეფექტური მუშაობა, ანგარიშგება ანტიკორუფციულ საბჭოსთან და ღია მმართველობა საქართველოს პროცესებში სამოქალაქო საზოგადოების აქტიური მონაწილეობა. დასახულ ამოცანებს შორისაა ასევე ღია მმართველობის თემებისა და ღია მმართველობის პარტნიორობაში საქართველოს მონაწილეობის შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება.

ამოცანები:

- ინფორმაციის თავისუფლების მარეგულირებელი კანონმდებლობის დახვეწა, მათ შორის ინფორმაციის თავისუფლების აქტის და მისი აღსრულების მექანიზმის შემუშავება;

- ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე ზედამხედველობის ფუნქციის გაძლიერება;

- საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე პასუხისმგებელ პირთა კვალიფიკაციის ამაღლება და თანამშრომლობის მექანიზმების განვითარება;

- საკანონმდებლო და ცენტრალური ხელისუფლებისა და მუნიციპალიტეტების მიერ გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში მოქალაქეთა ჩართულობის უზრუნველყოფა;

- ეროვნულ დონეზე კოორდინაციის ეფექტური მექანიზმის − ღია მმართველობა საქართველოს ფორუმის მხარდაჭერა.

4. განათლება და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება კორუფციის პრევენციის მიზნით

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია კორუფციის შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება, მიმდინარე ანტიკორუფციული რეფორმების, მიღწეული შედეგებისა და არსებული გამოწვევების შესახებ ინფორმაციის მიწოდება და საზოგადოების ჩართვა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

არსებული მდგომარეობა:

სამოქალაქო საზოგადოების მხარდაჭერა და კორუფციის მიმართ საზოგადოებაში მკვეთრი უარყოფითი დამოკიდებულება მნიშვნელოვნად განაპირობებს ანტიკორუფციული პოლიტიკის ეფექტიანობასა და სახელმწიფოს მიერ გატარებული ზომების წარმატებას.[33] კორუფციის შემთხვევების მინიმუმამდე დასაყვანად მნიშვნელოვანია ამ საქმეში საზოგადოების როლის გააქტიურება.

მთავრობის ერთ-ერთი პრიორიტეტია მოქალაქეთა ჩართულობის მექანიზმების განვითარება, ასევე მოქალაქეთა ცნობიერების ამაღლება და ანტიკორუფციული ღონისძიებების შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა.

საყურადღებოა, რომ საერთაშორისო გამჭვირვალობის 2013 წლის გლობალური კორუფციის ინდექსის თანახმად, საქართველოს მოსახლეობის 87%-ს სურვილი აქვს ჩართული იყოს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაში.[34]

მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში საქართველოში არ არსებობდა ანტიკორუფციულ საკითხებში საზოგადოებასთან კომუნიკაციის სტრატეგია, სამოქალაქო საზოგადოებასთან ცნობიერების ამაღლების მიზნით არაერთი ღონისძიება ჩატარდა. ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნოს ორგანიზებით იმართებოდა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხებზე შეხვედრები, საჯარო და სტუდენტური ღონისძიებები, იბეჭდებოდა საინფორმაციო ბუკლეტები და ბროშურები, შუქდებოდა მიმდინარე მოვლენები კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლასთან დაკავშირებით და სხვ. ამასთან, უზრუნველყოფილია ანტიკორუფციული სტრატეგიული დოკუმენტების, საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ საქართველოს შეფასების ანგარიშებისა და ანტიკორუფციული საბჭოს ფარგლებში მომზადებული ანგარიშების ელექტრონულად ხელმისაწვდომობა.[35]

მომდევნო წლებში საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებამ უფრო მასშტაბური და სისტემური სახე უნდა მიიღოს. საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაში უნდა მოიცავდეს როგორც საგანმანათლებლო ღონისძიებებს და საინფორმაციო კამპანიებს, ისე მიღწეული შედეგებისა და ანტიკორუფციული ღონისძიებების შესახებ საზოგადოების სათანადო და მუდმივ ინფორმირებას, შესაბამის სფეროებში არსებული კორუფციული რისკებისა და არსებული ანტიკორუფციული მექანიზმების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებას და საინფორმაციო შეხვედრების გამართვას როგორც ცენტრალურ, ისე ადგილობრივ დონეზე. საჭიროა შემუშავდეს საზოგადოებასთან ურთიერთობის სტრატეგია და უზრუნველყოფილ იქნეს მისი იმპლემენტაციისთვის შესაბამისი ფინანსური რესურსი.[36]

ამოცანები:

- კორუფციასთან ბრძოლაში მიღწეული შედეგებისა და არსებული გამოწვევების შესახებ საზოგადოების მუდმივი ინფორმირება;

- ანტიკორუფციულ საკითხებზე საზოგადოებასთან ურთიერთობის სტრატეგიის შემუშავება;

- ანტიკორუფციულ თემებზე საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება საგანმანათლებლო დაწესებულებებში;

- საზოგადოების ინფორმირება კორუფციის შესაძლო მასშტაბების, არსებული რისკებისა და საფრთხეების შესახებ;

- ანტიკორუფციული საბჭოს და ანტიკორუფციული რეფორმების შესახებ ვებგვერდის ან ბანერის შექმნა იუსტიციის სამინისტროს ვებგვერდზე;

- ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავებასა და განხორციელებაში სამოქალაქო საზოგადოების სისტემატური მონაწილეობის უზრუნველყოფა.

5. კორუფციის პრევენცია სამართალდამცავ ორგანოებში

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია კორუფციის რისკებისაგან დაცული პროკურატურის სისტემის ჩამოყალიბება, აგრეთვე კორუფციული დანაშაულების ეფექტიანი გამოვლენის, გამოძიებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის მიზნით მკაფიო და ზუსტი პროცედურების შემუშავება და იმპლემენტაცია.

არსებული მდგომარეობა:

საქართველოს პროკურატურის დამოუკიდებლობის, ასევე კანონის უზენაესობის პრინციპების დაცვის დანაშაულების ეფექტიანი გამოძიებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის უზრუნველყოფის მიზნით, მნიშვნელოვან ცვლილებას წარმოადგენს პროკურატურის შესახებ საქართველოს კანონში 2013 წელს განხორციელებული ცვლილებები, რომლითაც სრულად შესრულდა OECD-ACN-ის რეკომენდაცია ამ საკითხზე. ცვლილებების თანახმად, იუსტიციის მინისტრი აღარ არის სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი და არ ერევა პროკურატურის მიერ ცალკეული სისხლის სამართლის საქმეების გამოძიებაში ან/და სისხლისსამართლებრივ დევნაში. იგი ასევე არ ერევა პროკურატურის საკადრო პოლიტიკაში. იუსტიციის მინისტრის კომპეტენციას არ წარმოადგენს პროკურატურის მუშაკებისათვის დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და მათთვის წოდებების მინიჭების საკითხების გადაწყვეტა.

ასევე, პროკურატურის დამოუკიდებლობის გაზრდის, ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფისა და ზოგადად პროკურატურის სისტემის რეფორმის მიზნით 2014 წელს გაიმართა სისხლის სამართლის სისტემის რეფორმის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს სხდომა, სადაც პროკურატურის სისტემის შემდგომი ინსტიტუციური რეფორმის შესახებ იქნა მიღებული გადაწყვეტილება. აღნიშული რეფორმის ფარგლებში შემუშავდა პროკურატურის რეფორმის მოდელის კონცეფცია და შემდგომ მომზადდა კანონპროექტი პროკურატურის რეფორმის შესახებ. კანონპროექტი მიღებულ იქნა 2015 წლის სექტემბერში და ითვალისწინებს მთავარი პროკურორის დანიშვნისა და გათავისუფლების ახალ პროცედურებს, ასევე სამ ახალ ინსტიტუტს − პროკურორთა კონფერენციას, საპროკურორო საბჭოსა და საგანგებო პროკურორს. ამ რეფორმის იმპლემენტაცია უკვე განხორციელდა.

დღეისათვის საქართველოს პროკურატურის დამოუკიდებლობასთან მიმართებაში აქტუალური რჩება საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციების გათვალისწინებით პროკურორთა დანიშვნის, დაწინაურებისა და გათავისუფლების პროცედურის დახვეწა.[37]

ცალკე ყურადღება უნდა გამახვილდეს პროკურატურის სიტემაში დისციპლინური პასუხისმგებლობის ბუნდოვანი რეგულაციების დახვეწასა და არსებული პროცედურისა და საფუძვლების გადასინჯვის საკითხზე.

ახალ ანტიკორუფციულ დღის წესრიგში მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება მთავარი პროკურატურის ფარგლებში სპეციალიზებული სამმართველოს ან კორუფციული დანაშაულებთან დაკავშირებით მომუშავე სპეციალიზებულ პროკურორთა უზრუნველყოფაზე.[38] მნიშვნელოვან ამოცანად კვლავ რჩება სამართალდამცავ ორგანოების თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლება კორუფციული დანაშაულების გამოძიებასა და დევნის, მათ შორის იურიდიულ პირთა პასუხისმგებლობის საკითხებში.

პროკურატურის ეთიკის კოდექსის დახვეწა, ასევე ეთიკის პრინციპებისა და ინტერესთა კონფლიქტის მარეგულირებელი ნორმების იმპლემენტაცია და თანამშრომელთა ტრენინგი აღნიშნულ საკითხებში ასევე ერთ-ერთ პრიორიტეტია. ცალკე ხაზი უნდა გაესვას კორუფციული დანაშაულების გამოძიებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის ეფექტიანი მექანიზმის უზრუნველყოფასა და სამართალდამცავი ორგანოების მჭიდრო თანამშრომლობის შენარჩუნებას.

ამოცანები:

- პროკურორთა დანიშვნის, დაწინაურებისა და გათავისუფლების გამჭვირვალე და ობიექტური მექანიზმების შემუშავება;

- პროკურატურის სისტემაში ანაზღაურებისა და წახალისების გამჭვირვალე და ობიექტური სისტემის დანერგვა;

- პროკურატურის სისტემაში დისციპლინური პასუხისმგებლობის პროცედურისა და საფუძვლების მარეგულირებელი ნორმების დახვეწა;

- პროკურატურის სისტემაში ეთიკის პრინციპების, ინტერესთა კონფლიქტისა და შეუთავსებლობის მარეგულირებელი ნორმების გადასინჯვა და იმპლემენტაცია;

- პროკურატურის სისტემაში ეთიკის პრინციპების, და ინტერესთა კონფლიქტისა და შეუთავსებლობის საკითხებში ტრენინგების ორგანიზება.

6. კორუფციის პრევენცია მართლმსაჯულების სისტემაში

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია დამოუკიდებელი, სამართლიანი და მიუკერძოებელი სასამართლო სისტემის შექმნა, რომელშიც მინიმუმამდე იქნება დაყვანილი კორუფციული რისკები.

არსებული მდგომარეობა:

მართლმსაჯულების სისტემის რეფორმირების მიზნით მთავრობის ენერგიული და ქმედითი ნაბიჯების შედეგად მნიშვნელოვანი წარმატებები იქნა მიღწეული. საკანონმდებლო ცვლილებების საფუძველზე ჩამოყალიბდა ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს ინსტიტუტი, დაინერგა მოსამართლეების (უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის გარდა) უვადოდ დანიშვნის წესი, მოხდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს დეპოლიტიზაცია, გაიზარდა დემოკრატიულობის ხარისხი მოსამართლეთა კონფერენციის საქმიანობისას, შეიცვალა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და სადისციპლინო კოლეგიის ფორმირების წესი, უზრუნველყოფილია მოსამართლეთა ჩართულობა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ფორმირებისა და ზოგადად სასამართლო სისტემასთან დაკავშირებულ საკითხებზე გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში. ამასთან, შეიქმნა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს, მოსამართლეთა თვითმმართველობის ორგანოს − მოსამართლეთა კონფერენციისა და ადმინისტრაციული კომიტეტის დამოუკიდებლობის დამატებითი გარანტიები; შეიცვალა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სხდომაზე გადაწყვეტილებების მიღების წესი (გადაწყვეტილებები მიიღება ფარული კენჭისყრით, ნაცვლად ცვლილებებამდე დადგენილი ღია კენჭისყრისა); ერთმანეთისაგან გაიმიჯნა მოსამართლეთა დისციპლინურ პასუხისგებაში მიცემის უფლებამოსილების მქონე და დისციპლინური საქმის განმხილველი ორგანოები; ცვლილებები შეეხო იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებელი საბჭოს ფორმირების წესს, შემუშავდა მოსამართლის საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმები და პროცედურა, რომელიც ადგენს შეფასების პროცესის ობიექტურად, კეთილსინდისიერად და მიუკერძოებლად წარმართვის ვალდებულებას და ამავე დროს ითვალისწინებს შეფასების პროცესში მოსამართლის ინტერესების დაცვის სამართლებრივ გარანტიებს.

იუსტიციის სამინისტროს ინიციატივით შემუშავდა საკანონმდებლო ცვლილებათა რეფორმის მესამე ტალღა მართლმსაჯულების დამოუკიდებლობის, გამჭვირვალობის და მიუკერძოებლობის გასაძლიერებლად. რეფორმის მესამე ტალღის ფარგლებში სიახლეს წარმოადგენს რუსთავის საქალაქო სასამართლოში საპილოტე პროგრამის ფარგლებში 2017 წლის 1 ივლისიდან საქმეთა ელექტრონული სისტემის დანერგვა. 2017 წლის ბოლოს საერთო სასამართლოების სისტემაში სრულად ამოქმედდება შემთხვევითობის პრინციპზე დაყრდნობით საქმეთა ელექტრონული განაწილების წესი. საკანონმდებლო ცვლილებებით გათვალისწინებულია იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში მენეჯმენტის დეპარტამენტის ჩამოყალიბება სასამართლოში საქმეთა ელექტრონული განაწილების სისტემის ეფექტურად მართვისა და დანერგვისთვის. ასევე, დისციპლინურ საქმეთა ობიექტური, დროული და სრულყოფილი გამოკვლევის მიზნით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს დამოუკიდებელი ინსპექტორი დისციპლინური საქმის წინასწარი მოკვლევისა და გამოკვლევის ჩატარებას უზრუნველყოფს. დამოუკიდებელი ინსპექტორის ანგარიში იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს წარედგინება, რომელიც მიიღებს გადაწყვეტილებას დისციპლინური დევნის დაწყების ან დისციპლინური სამართალწარმოების შეწყვეტის თაობაზე.

ვენეციის კომისიის რეკომენდაციების შესაბამისად დაიხვეწა მოსამართლეთა შერჩევის პროცედურები. რეფორმის მესამე ტალღის ფარგლებში შემუშავებული საკანონმდებლო ცვლილებების მიხედვით, მნიშვნელოვან სიახლეს წარმოადგენს მოსამართლეთა კანდიდატის უფლება, უზენაესი სასამართლოს საკვალიფიკაციო პალატაში გაასაჩივროს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უარყოფითი გადაწყვეტილება მოსამართლედ გამწესების თაობაზე. დამატებით, მართლმსაჯულების დროულად და ეფექტურად წარმართვის მიზნით, გაუმჯობესდა მოსამართლეთა მივლინების წესი, რომელიც დასაშვებია მოსამართლის თანხმობით და წარმოადგენს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უფლებამოსილებას, საქმეთა გონივრულ ვადაში განხილვის მიზნით მოსამართლე მიამაგროს იმ სასამართლოს, სადაც საქმეთა დიდი ნაკადია.[39]

მოსამართლის დამოუკიდებლობის გარანტიების გაზრდის, მოსახლეობის ნდობის ამაღლებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციებისა და სტანდარტების გათვალისწინებით, რეფორმები როგორც საკანონმდებლო, ისე ინსტიტუციურ დონეზე სასამართლო სისტემის ფარგლებში კვლავ უნდა გაგრძელდეს. მნიშვნელოვანია, პრაქტიკაში დაინერგოს რეფორმის მესამე ტალღის შედეგად განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებები, დისციპლინურ სამართალწარმოებაში დამოუკიდებელი ინსპექტორის, საქმეთა ელექტრონული განაწილების წესის, იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში მენეჯმენტის დეპარტამენტის ფორმირების და მოსამართლეთა თანამდებობაზე გამწესების საკითხებზე.

ინდივიდუალური მოსამართლის დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფისთვის, მნიშვნელოვანია დაიხვეწოს მოსამართლეთა დაწინაურების მექანიზმი, აღმოიფხვრას დისციპლინურ პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებული საკანონმდებლო ხარვეზები და განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმოს ქცევის სტანდარტებისა და სამოსამართლო ეთიკის ნორმების დახვეწა/დაზუსტებას, მათ შორის დაინერგოს საკონსულტაციო მექანიზმი, ეთიკის კოდექსის ნორმების პრაქტიკაში დანერგვის მიზნით, შეიქმნას მოსამართლის ანაზღაურების დაანგარიშების სამართლიანი და ეფექტური სისტემა.

პრიორიტეტულ საკითხად რჩება სასამართლო გადაწყვეტილებების საჯაროობის უზრუნველყოფის მიზნით უნიფიცირებული მონაცემთა ბაზის სრულყოფილი ფუნქციონირება.

სამომავლო რეფორმის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას წარმოადგენს მოსამართლეთა საკვალიფიკაციო გამოცდის სამართლებრივი და ორგანიზაციული გაუმჯობესება, მათ შორის იუსტიციის უმაღლეს სკოლაში მსმენელთა მიღების, პროფესიული გადამზადების და შეფასების საკანონმდებლო რეგულირების გაუმჯობესება. პრიორიტეტულია ასევე მოსამართლეების კვალიფიკაციის ამაღლება სამოსამართლო ეთიკის და ანტიკორუფციულ საკითხებში.[40]

ამოცანები:

- მოსამართლის როლის გაძლიერება;

- მოსამართლეთა დაწინაურების ობიექტური და გამჭვირვალე მექანიზმის დანერგვა, გადაწყვეტილებათა დასაბუთების, მოსამართლის საკვალიფიკაციო გამოცდის გაუმჯობესებისა და იუსტიციის უმაღლეს სკოლაში მსმენელთა მიღების პროცესის დახვეწის გზით;

- სამოსამართლო ეთიკის პრინციპების, ინტერესთა კონფლიქტისა და შეუთავსებლობის მარეგულირებელი ნორმების იმპლემენტაციის მექანიზმის დახვეწა;

- ეთიკის პრინციპების, ინტერესთა კონფლიქტისა და შეუთავსებლობის საკითხებში მოსამართლეთა კვალიფიკაციის ამაღლება;

- დისციპლინური პასუხისმგებლობის მექანიზმის დახვეწა;

- მოსამართლეთა შრომის ანაზღაურების სისტემის დახვეწა;

- საქმეთა ელექტრონული განაწილება შემთხვევითობის პრინციპით;

- სასამართლო სისტემის ფარგლებში გადაწყვეტილებების ხელმისაწვდომობის ერთიანი ბაზის სრულყოფილი ფუნქციონირება;

- დისციპლინური სამართალწარმოების ელექტრონული პროგრამის შემუშავება და დანერგვა.

7. გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა და კორუფციული რისკების შემცირება საჯარო ფინანსების და სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში

7.1. სახელმწიფო შესყიდვები

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემის დახვეწა, გამჭვირვალობის მაღალი დონის შენარჩუნება, სახელმწიფო შესყიდვების პროცესში არადისკრიმინაციული მიდგომისა და ჯანსაღი კონკურენციის უზრუნველყოფა, კორუფციული რისკების მინიმუმადე დაყვანა და ამასთანავე, სახელმწიფო შესყიდვების მარეგულირებელი კანონმდებლობის სრულყოფა და ევროკავშირის საჯარო შესყიდვების კანონმდებლობასთან ეტაპობრივი დაახლოება.

არსებული მდგომარეობა:

სახელმწიფო შესყიდვების სისტემის გამართული ფუნქციონირება მნიშვნელოვანია ქვეყნის სტრატეგიული განვითარებისთვის, ვინაიდან ეფექტიანი სახელმწიფო შესყიდვების სისტემის საშუალებით შესაძლებელია დაიზოგოს საჯარო სახსრები და თავიდან იქნეს აცილებული საბიუჯეტო თანხების არამიზნობრივი, არაეკონომიური ხარჯვა. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ სახელმწიფო შესყიდვების ჯამურმა ღირებულებამ საქართველოში 2016 წელს 4,018,097,958 ლარი შეადგინა, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება წინა წლებში[41] სახელმწიფო შესყიდვებზე დახარჯულ საბიუჯეტო სახსრებს.[42]

სახელმწიფო შესყიდვები წარმოადგენს კორუფციისადმი ერთ-ერთ ყველაზე მოწყვლად სფეროს. არაეფექტიანი სახელმწიფო შესყიდვების სისტემა აფერხებს ბაზარზე კონკურენციას რაც იწვევს საქონლის, მომსახურების მიწოდებისა და სამშენებლო სამუშაოების შესყიდვისას სახელმწიფო ორგანოების მიერ გადახდილი თანხის ზრდას ეს კი გავლენას ახდენს სახელმწიფო ხარჯების გაუმართლებელ გაზრდაზე და გადასახადის გადამხდელთა ფინანსურ რესურსებზე. გარდა ამისა, სახელმწიფო შესყიდვების ხვედრითი წილის მაჩვენებელი მშპ-ში საკმაოდ მაღალია და დაახლოებით 12%-ის ფარგლებში მერყეობს.[43]

ამდენად, საქართველოს მთავრობის ვალდებულებაა შეინარჩუნოს ათობით ათასი ეკონომიკური ოპერატორის, დაინტერესებული მხარის და ზოგადად, საზოგადოების ნდობა სახელმწიფო შესყიდვების სისტემის მიმართ. არსებული ხარვეზების შესწავლის, ანალიზისა და საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციების რეკომენდაციების გათვალისწინების საფუძველზე მოქმედი კანონმდებლობა უმეტესად შესაბამისობაშია საერთაშორისო სტანდარტებთან.[44]

2010 წელს დაინერგა სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემა (eProcurement), რომელიც გაეროს საჯარო სამსახურის კონკურსზე ნომინაციაში − „კორუფციის პრევენცია და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა“ ერთ-ერთ საუკეთესოდ იქნა აღიარებული.[45] უკანასკნელი რამდენიმე წლის განმავლობაში გატარდა მნიშვნელოვანი რეფორმები სახელმწიფო შესყიდვების პროცესის ქმედითობის გაზრდისა და სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემის (eProcurement) მოდერნიზების თვალსაზრისით. განხორციელებული ცვლილებების შედეგად მიღებულ იქნა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გამჭვირვალე, ეფექტიანი და სამართლიანი შესყიდვების სისტემა, რომელიც მნიშვნელოვნად ამარტივებს შესყიდვების პროცესს. გარდა ამისა, იგი უზრუნველყოფს სახელმწიფო შესყიდვების პროცესის გამჭვირვალობას და მინიმუმამდე დაჰყავს შესყიდვების პროცესში კორუფციის რისკები. eProcurement-ის მნიშვნელოვან უპირატესობას წარმოადგენს ის, რომ ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შეუძლია იხილოს შესყიდვების პროცესთან დაკავშირებული დოკუმენტები, დაწყებული შესყიდვების წლიური გეგმებიდან, მიმწოდებლებთან დადებული ხელშეკრულებების ჩათვლით. უკანასკნელი პერიოდის მნიშვნელოვან სიახლეს წარმოადგენს კონკურსის მოდულის შექმნა და მის ერთიან ელექტრონულ სისტემაში ინტეგრირება,[46] გარდა ამისა, უნდა აღინიშნოს ახალი შესყიდვის საშუალებების დანერგვა − ე. წ. „ღია პროცედურა“ (ელექტრონული ტენდერი რევერსული აუქციონის გარეშე), სადაც პრეტენდენტების რანჟირება ხორციელდება სატენდერო წინადადების ფასზე დაყრდნობით და, მეორე მხრივ, ე. წ. „ღია პროცედურა“ (ორეტაპიანი ტენდერი (MEAT)-ის ინსტრუმენტით), სადაც პრეტენდენტების რანჟირება ხორციელდება სატენდერო წინადადების ფასსა და სხვა თვლად კრიტერიუმებზე დაყრდნობით.

ამასთან, 2015 წელს გატარებული საკანონმდებლო რეფორმის შედეგად,[47] შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია გამარტივებული შესყიდვის შესახებ გადაწყვეტილება შეათანხმოს სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოსთან სახელმწიფო შესყიდვების ერთიან ელექტრონულ სისტემაში ჩაშენებული გამარტივებული შესყიდვის შეთანხმების ელექტრონული მოდულის (SMP) გზით.

eProcurement-ის ეფექტიანობაზე მეტყველებს არსებული სტატისტიკა − მისი ამოქმედებიდან 2016 წლის ჩათვლით, გამოცხადებული ელექტრონული ტენდერების რაოდენობამ მიაღწია 200,440-ს; ამის საპირისპიროდ, 2007-2009 წლებში სულ გამოცხადდა 8,000-მდე „ქაღალდის ტენდერი“. 2010 წლის 1 დეკემბრიდან 2016 წლის ჩათვლით ელექტრონული ტენდერების მეშვეობით სახელმწიფო შესყიდვებისათვის გამოყოფილი თანხა შეადგენდა 11,337,800,984 ლარს, ხოლო ელექტრონული ვაჭრობის შედეგად სხვაობამ შესყიდვის სავარაუდო ღირებულებასა და დადებული ხელშეკრულებების ღირებულებას შორის შეადგინა 1,396,369,053 ლარი, შესაბამისად, სახელმწიფო სახსრების ეკონომია სავარაუდო ღირებულებასთან მიმართებით წარმოადგენს 12.3%-ს. სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში კონკურენციის მნიშვნელოვან ზრდაზე მიუთითებს ტენდერში მონაწილეთა საშუალო რაოდენობის ზრდა: 2011 წელს მონაწილეთა საშუალო რაოდენობა ერთ ტენდერში იყო 1.71, 2012 წელს – 1.75, 2013-2014 წლებში − 2.01, 2015 წელს 2,02, ხოლო 2016 წელს 2.14 შეადგინა. დღეს არსებული მდგომარეობით ელექტრონულ სისტემაში რეგისტრირებული მიმწოდებლების რიცხვი აღემატება 30,704-ს.

გარდა ამისა, ბოლო წლებში დაინერგა დავების განხილვის საბჭოს ელექტრონული მოდული, რამაც დავების განხილვის ყოველი ეტაპი უფრო გამჭირვალე და ხელმისაწვდომი გახადა ნებისმიერი დაინტერესებული პირისთვის.[48] სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს სასწავლო ცენტრმა დღეის მდგომარეობით სულ 2,153 შესყიდვის სპეციალისტი გადაამზადა.[49]

ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის ანტიკორუფციული ქსელის (OECD-ACN) საქართველოს შეფასების მეოთხე რაუნდის ანგარიშის თანახმად: ,,სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ინარჩუნებს სახელმწიფო შესყიდვების გამჭვირვალობისა და ღიაობის ერთ-ერთ უმაღლეს დონეს მსოფლიოში, შესყიდვების ელექტრონული პლატფორმის გამოყენების მეშვეობით.“[50] ამასთან, განსაკუთრებულ დატვირთვას იძენს შესყიდვების განმახორციელებელ პირთა ერთიანი ეთიკური სტანდარტების შექმნა, რომელიც ყოველ შემსყიდველ ორგანიზაციას უნდა გააჩნდეს. ეს საშუალებას მისცემს სახელმწიფო შესყიდვების განმახორციელებელ პირებს სრულად გააანალიზონ და დაიცვან სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელებისას წინასწარ დადგენილი პროფესიულ-ეთიკური ნორმები, რომელიც შემდგომ ხელს შეუწყობს სახელმწიფო შესყიდვების პროცესის ყოველგვარი ხარვეზის გარეშე ჩატარებას.

ზემოხსენებულზე დაყრდნობით, შესყიდვების სფეროში ძირეული რეფორმები უკვე გატარებულია, მაგრამ დამატებითი ძალისხმევაა საჭირო სახელმწიფო შესყიდვების მარეგულირებელი კანონმდებლობის დახვეწის, ევროკავშირის საჯარო შესყიდვების კანონმდებლობასთან დაახლოების, ელექტრონული სისტემის სრულყოფის, შესყიდვებში ჩართული და პოტენციური მომხმარებლების ცნობიერების ამაღლების, დავების განხილვის საბჭოს ინსტიტუციურად გაძლიერებისა და პროცესის გამჭვირვალობის და ეფექტიანობის მაღალი ხარისხის შენარჩუნების მიზნით.

კანონმდებლობის დახვეწის კუთხით მნიშვნელოვანია მინიმუმამდე იქნეს დაყვანილი სახელმწიფო შესყიდვები, რომლებზეც არ ვრცელდება სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ საქართველოს კანონი და მოხდეს გამარტივებული შესყიდვების რაოდენობის შემცირება.[51] გარდა ამისა, განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ასოცირების შესახებ შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებები და ამ მხრივ, ევროკავშირის საჯარო შესყიდვების კანონმდებლობასთან ეტაპობრივი დაახლოების პროცესი, რომელიც მოიცავს როგორც საკანონმდებლო, ისე ინსტიტუციურ რეფორმას. საქართველოს მთავრობამ 2016 წლის 31 მარტს №536 განკარგულებით დაამტკიცა „სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში განსახორციელებელი ცვლილებების შესახებ საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ასოციირების შეთანხმების, ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი სავაჭრო სივრცის შესახებ შეთანხმების (DCFTA) საფუძველზე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების გზამკვლევი“,[52] რაც წარმოადგენს ქვაკუთხედს სახელმწიფო შესყიდვების სფეროს ევროკავშირის სტანდარტებთან დაახლოების კუთხით. ასევე, მნიშნველოვანია დამატებითი ნაბიჯების გადადგმა სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემის სრულყოფის მიზნით, ისევე როგორც ამ სისტემის მომხმარებელთა ცნობიერების ამაღლება.

მიუხედავად იმისა, რომ ელექტრონული სისტემის საშუალებით შენარჩუნებულია სახელმწიფო შესყიდვების პროცესის გამჭვირვალობის მაღალი დონე, კონკრეტული ნაბიჯები უნდა გადაიდგას სისტემაში ღია მონაცემთა მიდგომის უფრო ფართო გამოყენების, მონაცემების პროაქტიულად გამოქვეყნებისა და ,,მანქანით წაკითხვად ფორმატში“ განთავსების და, რაც მთავარია, Open Contracting Data Standard-ის დამკვიდრების მიზნით. მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენს თანამედროვე ციფრულ ეპოქაში ელექტრონული ხელმოწერის გამოყენების შესაძლებლობის უზრუნველყოფა სახელმწიფო შესყიდვების ერთიან ელექტრონულ სისტემაში. აქვე აღსანიშნავია, რომ ელექტრონული ხელმოწერისთვის იურიდიული ძალის მინიჭებასთან დაკავშირებით საკანონმდებლო ცვლილებათა პაკეტი შემუშავდა იუსტიციის სამინისტროში და ის საქართველოს პარლამენტმა 2017 წლის 21 აპრილს მიიღო. კანონი სრულად 2018 წლის 1 ივლისიდან ამოქმედდება, რაც ხელს შეუწყობს ელექტრონული ხელმოწერის დანერგვას სახელმწიფო შესყიდვების ერთიან ელექტრონულ სისტემაში.

მნიშვნელოვანია ასევე დავების განხილვის საბჭოს ინსტიტუციური გაძლიერება და არსებული ეფექტიანობის შენარჩუნება.

ამასთან, დახვეწას საჭიროებს ორგანიზაციების შავ სიაში შეყვანის პროცედურები, აღნიშნული უნდა მოიცავდეს არამარტო ორგანიზაციის სახელით ან მისი მეშვეობით (გამოყენებით) ან/და მის სასარგებლოდ, არამედ ასევე მისი მენეჯმენტის მხრიდან კორუფციასთან დაკავშირებული დანაშაულის ჩადენას.[53]

სათანადო ყურადღება უნდა დაეთმოს შემსყიდველი ორგანიზაციების შესაბამისი პასუხისმგებელი თანამშრომლების კვალიფიკაციის ამაღლებას, რათა გაუმჯობესდეს ტექნიკური მოთხოვნების/წინადადებების მომზადების ფორმები და შესყიდვების დაგეგმვა.

ამოცანები:

- სახელმწიფო შესყიდვების მარეგულირებელი კანონმდებლობის ევროკავშირის შესაბამის კანონმდებლობასთან ეტაპობრივი დაახლოება და სახელმწიფო შესყიდვების მარეგულირებელი კანონმდებლობის დახვეწა;

- სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემის შემდგომი მოდერნიზება და ახალი ელექტრონული სერვისების დამატება;

- დავების განმხილველი ორგანოს ინსტიტუციურად გაძლიერება და მისი ეფექტიანობის გაზრდა;

- შესყიდვების სფეროში არსებული ინფორმაციის გამჭვირვალობისა და ხელმისაწვდომობის მაღალი დონის შენარჩუნება ახალი ციფრული ინსტრუმენტების გამოყენების მეშვეობით;

- შემსყიდველი ორგანიზაციების შესაბამისი პასუხისმგებელი თანამშრომლების კვალიფიკაციის ამაღლება.

7.2. საჯარო ფინანსები

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია სახელმწიფოს ფინანსური რესურსების მართვისა და შიდა ფინანსური კონტროლის გაუმჯობესება კორუფციის პრევენციის მიზნით, ასევე ბიუჯეტის დაგეგმვისა და ხარჯვის პროცესში ანგარიშვალდებულებისა და გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა.

არსებული მდგომარეობა:

სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის რეფორმის ეტაპობრივი და მდგრადი განვითარების ხელშეწყობის მიზნით ბოლო წლებში განხორციელდა არაერთი რეფორმა და საგრძნობლად გაუმჯობესდა საჯარო ფინანსების სისტემის ფუნქციონირება.

საჯარო სექტორში გატარებული რეფორმების შედეგად დაიხვეწა არსებული საკანონმდებლო ბაზა. ბიუჯეტის დაგეგმვის გამჭირვალობისა და ეფექტიანობის ზრდის მიზნით შეიქმნა და დაიხვეწა ბიუჯეტის მართვის (E-Budget) და სახელმწიფო ხაზინის ელექტრონული მომსახურების (E-treasury) სისტემები.

2015 წლის ღია ბიუჯეტის ინდექსის შეფასებით, სახელმწიფო ბიუჯეტის ღიაობის, დაგეგმვის პროცესისა და მონიტორინგის კუთხით საქართველომ 66 ქულით მე-16 ადგილი დაიჭირა მსოფლიოს 102 ქვეყანას შორის, რითაც მნიშვნელოვნად გაიუმჯობესა პოზიციები 2012 წლის ანალოგიურ კვლევასთან შედარებით 2012 წლის ინდექსის თანახმად 55 ქულით საქართველოს 33-ე ადგილს იკავებდა. აღნიშნული პოზიციით საქართველო მოექცა „მნიშვნელოვნად გამჭვირვალე“ ქვეყნების (Substantial Transparent) რიგში. აღნიშნულ რეიტინგში ინდექსის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება წარმოადგენს საჯარო ფინანსების მართვის რეფორმის ფარგლებში განხორციელებული ღონისძიებების შედეგს, რომლის ერთ-ერთ მთავარ მიზანს წარმოადგენს სახელმწიფო ფინანსების გამჭვირვალე მართვა.[54]

მიუხედავად მიღწეული შედეგებისა, საჯარო ფინანსების მართვის მექანიზმებისა და კონსოლიდაციის გაუმჯობესების მიზნით, მნიშვნელოვანია განხორციელდეს მუნიციპალიტეტების და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების სახსრების მართვის ინტეგრირება საჯარო ფინანსების მართვის ერთიან ელექტრონულ სისტემაში, რაც ხელს შეუწყობს სახელმწიფო ფინანსების ეფექტურ და ეფექტიან მართვასა და გამჭვირვალობის გაზრდას გადაწყვეტილების მიღების ყველა დონეზე.

პრიორიტეტულ მიმართულებად განიხილება აგრეთვე საჯარო ფინანსების მართვის ელექტრონული სისტემების ფუნქციონალებისა და სერვისების შემდგომი დახვეწა და განვითარება, რაც უზრუნველყოფს ფინანსური ოპერაციების წვდომას საბიუჯეტო პროცესში მონაწილე ყველა დაწესებულების მიერ და სახელმწიფო სახსრებით ტრანზაქციების მინიმალურ დროში, ეფექტურად, მინიმალური რისკებით და მარტივად განხორციელებას. სახელმწიფო ფინანსების მართვის ინტეგრირებულ საინფორმაციო სისტემას უკავშირდება ხაზინის მთავარი წიგნის კონცეფციაც, რაც ითვალისწინებს დარიცხვის მეთოდზე დაფუძნებული ერთიანი საინფორმაციო სისტემის შემუშავებას სახელმწიფო ფინანსებთან დაკავშირებული ტრანსაქციების და ჩანაწერების ერთიან საინფორმაციო სისტემაში ინტეგრირების მიზნით.

საჯარო ფინანსების ანგარიშვალდებულების და გამჭვირვალობის უზრუნველსაყოფად მნიშვნელოვანია ასევე დარიცხვის მეთოდზე დაფუძნებული საჯარო სექტორის ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების (IPSAS) დანერგვა, რომელიც აღრიცხვის და ანგარიშგების მეთოდოლოგიის დახვეწასთან ერთად სახელმწიფო სექტორში დასაქმებულ ბუღალტერთა გადამზადებას/კვალიფიკაციის ამაღლებას გულისხმობს. აღსანიშნავია, რომ დარიცხვის მეთოდზე დაფუძნებულ სტანდარტებთან სრული შესაბამისობის მიღწევა უზრუნველყოფს სააღრიცხვო ინფორმაციის ხარისხის გაზრდას, რაც, თავის მხრივ, საზოგადოების მხრიდან სახელმწიფო სექტორის ფინანსური ანგარიშგების მიმართ სანდოობის ამაღლების გარანტს წარმოადგენს.

ბოლო წლების განმავლობაში გაუმჯობესდა შიდა კონტროლის მექანიზმები, შეიქმნა ჰარმონიზაციის ცენტრი, სხვადასხვა უწყებაში ჩამოყალიბდა შიდა აუდიტის ერთეულები, ჰარმონიზაციის ცენტრის მიერ მომზადდა შიდა აუდიტის ერთიანი მეთოდოლოგია, შიდა აუდიტორული ანგარიშის მომზადების შესახებ ინსტრუქციები, ასევე შიდა აუდიტის წლიური ანგარიშის, შიდა აუდიტის სტრატეგიული და წლიური გეგმების ერთიანი ფორმები.[55]

აღსანიშნავია აგრეთვე სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის გარდაქმნა და საჯარო ფინანსების მართვის სისტემაში მისი როლის გაზრდა. აუდიტის სამსახურის მიერ შემუშავდა ფინანსური, შესაბამისობისა და ეფექტიანობის აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი მეთოდოლოგია და სახელმძღვანელოები, საგრძნობლად გაიზარდა ჩატარებული აუდიტების რაოდენობა და ხარისხი, დამტკიცდა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის აუდიტორთა ეთიკის კოდექსი.

შემუშავების პროცესშია რეკომენდაციების შესრულების მონიტორინგის სისტემა, საფუძველი ჩაეყარა აუდიტის შედეგების სისტემატიზებული აღრიცხვის, კლასიფიკაციისა და ანგარიშგების ელექტრონული სისტემის შექმნას, მზადდება აუდიტორული საქმიანობის წლიური გეგმების შედგენის მეთოდოლოგია. ამასთან, ხაზი უნდა გაესვას სსიპ „საჯარო აუდიტის ინსტიტუტის“ ჩამოყალიბებას, რომელიც უფლებამოსილია განახორციელოს საჯარო სექტორის აუდიტის სფეროში მომუშავე აუდიტორთა სერტიფიცირება.

სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ მიღწეულ მნიშვნელოვან შედეგებს ადასტურებს როგორც არასამთავრობო ორგანიზაციების ანგარიშები,[56] ისე საერთაშორისო შეფასებები, მათ შორის მსოფლიო ბანკის მიერ მომზადებული შეფასება, რომლის თანახმადაც 2008 წლის შემდგომ „D+” კატეგორიიდან სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის შეფასება “B+” კატეგორიამდე გაიზარდა.[57]

მიუხედავად მიღწევებისა, ფინანსური მართვის მენეჯმენტის სისტემა ჯერ კიდევ საჭიროებს დახვეწას, მათ შორის, ანგარიშვალდებულებისა და საჯაროობის გაზრდის მიზნით. მნიშვნელოვანია, რომ აუდიტორულმა საქმიანობამ კიდევ უფრო სიღრმისეულად მოიცვას ყველა ის სფერო, რომელიც მაღალი კორუფციული რისკებით ხასიათდება. გარდა ამისა, სახელმწიფოს სახსრების ხარჯვის ეფექტიანობის აუდიტის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, საჭიროა ეტაპობრივად გაიზარდოს ეფექტიანობის აუდიტის წილი სახელმწიფო აუდიტის საქმიანობაში და გაიზარდოს აუდიტის სამსახურის მიერ გაცემული რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი, რაც ამავე სამსახურისადმი ნდობის ხარისხზე ბევრწილად არის დამოკიდებული.

პრიორიტეტულია საჯარო ფინანსების მართვის ეფექტიანობისა და გამჭვირვალობის ასამაღლებლად სახელმწიფო აუდიტის მიერ მთავრობის შესაძლებლობების განვითარებისა და ანგარიშვალდებულების ხელშეწყობა, მათ შორის მხარჯავი დაწესებულებების სტრატეგიული დაგეგმვისა და ბიუჯეტირების სრული ციკლის შესაფასებლად სარეიტინგო სისტემის დანერგვის გზით, რაც ასევე მოიცავს სახელმწიფო ქონების მართვის, პროგრამული ბიუჯეტის, შიდა აუდიტის, რისკების მართვისა და შიდა კონტროლის საკითხებში ცნობიერების ამაღლებას.

სახელმწიფო სექტორში ფინანსური მართვის რეფორმის ფარგლებში გარე აუდიტის გარდა კვლავ პრიორიტეტულად რჩება შიდა ფინანსური კონტროლის სისტემის განვითარება როგორც ცენტრალური, ისე ადგილობრივი ხელისუფლების დონეზე. მნიშვნელოვანია ყველა საჯარო უწყებაში შიდა აუდიტის ერთეულის დანერგვა, გაძლიერება და, როგორც შიდა, ისე გარე აქტორებისგან მათი დამოუკიდებლობის სათანადო ხარისხის უზრუნველყოფა, ასევე არსებული შიდა კონტროლის სისტემის სრულყოფა; „სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის შესახებ“ საქართველოს კანონის დახვეწა და პრაქტიკაში სათანადო იმპლემენტაცია.

ასევე მნიშვნელოვანია ჰარმონიზაციის ცენტრის ინსტიტუციური გაძლიერება.

უკანასკნელ წლებში მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა საპრივატიზებოდ გამოცხადებული სახელმწიფო ქონების განსხვისების შესახებ ინფორმაციის გავრცელების მიზნით, რაც პირველ რიგში მოიცავდა ელექტრონული აუქციონის www.eauction.ge შექმნას, ბეჭდვითი მასალების გავრცელებას და შეხვედრებს. ამ ეტაპზე მნიშვნელოვანია გადაიდგას ნაბიჯები სახელმწიფო ქონების განკარგვასთან დაკავშირებული მომსახურების ხელმისაწვდომობის გაზრდის მიმართულებით, რაც ასევე დაკავშირებულია სახელმწიფო ქონების განკარგვასთან დაკავშირებული სერვისების ელექტრონიზაციასთან.

ამოცანები:

- სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის რეფორმის ეტაპობრივი და მდგრადი განვითარების ხელშეწყობა;

- „სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის შესახებ“ საქართველოს კანონის დახვეწა და პრაქტიკაში მისი სათანადო იმპლემენტაციის უზრუნველყოფა;

- ჰარმონიზაციის ცენტრის ინსტიტუციური გაძლიერება და ეფექტიანი ფუნქციონირების ხელშეწყობა;

- შიდა აუდიტის სტრუქტურების დამოუკიდებლობის ხარისხის გაზრდა, ინსტიტუციური გაძლიერება და ეფექტიანობის ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;

- სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ინსტიტუციური გაძლიერება;

- სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის არსებული რეგულაციების უმაღლეს აუდიტორთა სტანდარტებთან ჰარმონიზაციის უზრუნველყოფა;

- სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ აუდიტორული საქმიანობის დაგეგმვა გამოვლენილი კორუფციული რისკების გათვალისწინებით;

- სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ ფინანსური მართვისა და კონტროლის და შიდა აუდიტის ფუნქციონირების შემოწმების სისტემის დანერგვა 16 სამინისტროში;

- სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ მხარჯავი დაწესებულებების ორგანიზაციული მართვის ეფექტიანობის ძირითადი ასპექტების შეფასება;

- სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ საინფორმაციო ტექნოლოგიების აუდიტის სისტემის განვითარება;

- საჯარო დაწესებულებებში ფინანსური მართვისა და კონტროლის სისტემის შესახებ ცნობიერების ამაღლება;

- საჯარო ფინანსების მართვის ელექტრონული სისტემების ფუნქციონალებისა და სერვისების განვითარება;

- საჯარო სექტორის ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების (IPSAS) დანერგვა;

- საჯარო ფინანსების მართვის მექანიზმების გაუმჯობესება და საბიუჯეტო პროცესების გამჭვირვალობის გაზრდა.

8. კორუფციის პრევენცია საბაჟო და საგადასახადო სისტემაში

გრძელვადიანი მიზანი:

საბაჟო და საგადასახადო სისტემების გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფა და კორუფციული გარიგებების შესაძლებლობის მინიმუმამდე დაყვანა დისკრეციისა და ინტერპრეტაციის ხარისხის შემცირებით.

არსებული მდგომაროება:

2010-2014 წლებში საბაჟო-საგადასახადო სფეროში გატარდა მთელი რიგი რეფორმები, რამაც ხელი შეუწყო ამ სისტემაში კორუფციის აღმოფხვრის თვალსაზრისით მიღწეული შედეგების განმტკიცებასა და სისტემის ინსტიტუციურ გაძლიერებას.

რეფორმის ფარგლებში ამოქმედდა ახალი საგადასახადო კოდექსი, საგადასახადო დეკლარაციების ელექტრონულად წარდგენის მექანიზმი, შემუშავდა საგადასახადო ანგარიშფაქტურების ელექტრონულად გამოწერისა და წარდგენის მექანიზმი, შემუშავდა საჩივრების და დავების აღრიცხვის ერთიანი მოდული, დაინერგა საგადასახადო დავების საინფორმაციო სისტემა.

ამასთან, საბაჟო და საგადასახადო სისტემებში დისკრეციის დაბალი ხარისხის უზრუნველყოფის მიზნით გამოიცა სიტუაციური და პროცედურული სახელმძღვანელოები, ინტენსიურად ხორციელდებოდა მიმდინარე კონტროლის ღონისძიებები, მოხდა არსებული რისკ-კრიტერიუმების მოდიფიცირება, საბაჟო დეკლარაციის დამუშავების ელექტრონულ სისტემა „ASYCUDA“-ში განხორციელდა ახალი რისკის პროფილების იმპლემენტაცია.

2011 წელს შეიქმნა და ფუნქციონირება დაიწყო საგადასახადო ომბუდსმენის ინსტიტუტმა. შექმნიდან მოკლე პერიოდში დაკომპლექტდა საგადასახადო ომბუდსმენის აპარატი და აპარატთან ამოქმედდა ცხელი ხაზი. 2015 წელს, საგადასახადო ომბუდსმენის ინსტიტუტს შეეცვალა სახელწოდება და ამჟამად ფუნქციონირებს როგორც საქართველოს ბიზნესომბუდსმენი.

ამ სფეროში მიღწევების გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია საბაჟო-საგადასახადო სფეროს გამჭვირვალობის გაზრდა, არსებული რისკების კრიტერიუმების გადაფასება და კონტროლის მექანიზმების დახვეწაზე მუშაობის გაგრძელება. ამასთან, ინტერპრეტაციისა და დისკრეციის დაბალი ხარისხისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის უზრუნველყოფის მიზნით, საჭიროა საგადასახადო ორგანოების მუშაობის მარეგულირებელი პროცედურების მკაფიოდ ჩამოყალიბება, არსებული სახელმძღვანელოების განახლება და ახალი სახელმძღვანელოების (საზღვაო, საფოსტო და სარკინიგზო) შექმნა.

გამჭვირვალობას გაზრდას ასევე ხელს შეუწყობს არსებული ელექტრონული სერვისების დახვეწა, ახალი ელექტრონული სერვისების დანერგვა და გადამხდელთა მომსახურების პროცესის მონიტორინგი. მედიაციის საბჭოს გაძლიერება და არსებული მექანიზმის დახვეწა ასევე წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ამოცანას. სათანადო ყურადღება უნდა დაეთმოს საბაჟო-საგადასახადო სფეროში მიმდინარე რეფორმებისა და სიახლეების შესახებ საზოგადოების ინფორმირებულობის გაზრდას.

ამოცანები:

- გადასახადების ადმინისტრირებისა და საბაჟო კონტროლის გაუმჯობესება;

- ელექტრონული მომსახურების გაფართოება, ხარისხის გაუმჯობესება;

- საგადასახადო შემოწმებების ხარისხის კონტროლის ახალი მექანიზმებისა და კრიტერიუმების დანერგვა;

- საგადასახადო/საბაჟო დავების განხილვის არსებული სისტემის დახვეწა;

- საბაჟო და საგადასახადო სისტემების გამჭვირვალობის გაზრდა და საზოგადოებაში საგადასახადო ცნობიერების ამაღლება.

9. კორუფციის პრევენცია კერძო სექტორთან მიმართებით

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია კერძო სექტორში კეთილსინდისიერების, გამჭვირვალობისა და კონკურენციის ხელშეწყობა, კორპორაციული მართვის გამჭვირვალე პრინციპების დამკვიდრება, ბიზნესის კეთილსინდისიერების თანამედროვე მექანიზმების წახალისებით კორუფციული რისკების შემცირება, რაც თავის მხრივ, დაეხმარება საინვესტიციო გარემოს გაუმჯობესებასა და ეკონომიკურ განვითარებას.

არსებული მდგომარეობა:

ბოლო წლებში ხელისუფლების მიერ გატარებულმა რეფორმებმა მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა საინვესტიციო გარემო და რეგულირების მინიმუმამდე დაყვანითა და ელექტრონული სერვისების დანერგვის გზით მარტივი გახადა ბიზნესის კეთება საქართველოში.

კორუფციისაგან თავისუფალი გარემოს შესაქმნელად საქართველოს მთავრობის მიერ გადადგმული ნაბიჯები წარმატებული და შედეგიანი იყო, რაც ასევე აისახა კერძო სექტორის ფუნქციონირებასა და ანტიკორუფციულ რეიტინგებში. „Trace Inetrnational”-ის 2016 წლის ბიზნესის კორუფციული რისკების ინდექსის მიხედვით, საქართველო მე-13 ადგილს იკავებს მსოფლიოს 199 ქვეყანას შორის და წინ უსწრებს ისეთ ქვეყნებს, როგორიცაა საფრანგეთი, ისლანდია, შვეიცარია, ლატვია და ავსტრია. საქართველოსთვის ყველაზე დაბალ კორუფციულ რისკად შეფასებულია ბიზნესის და მთავრობის ურთიერთობის კომპონენტი.[58]

ამასთან, მსოფლიო ბანკის ბიზნესის კეთების (Doing Business) 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით მსოფლიო მასშტაბით საქართველო მე-16 ადგილს იკავებს (2016 წელს იკავებდა 23-ე ადგილს) მსოფლიოს 190 ქვეყანას შორის.[59]

კანონის უზენაესობის ინდექსის მიხედვით, აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონში, კანონის უზენაესობის კუთხით საქართველო პირველ ადგილს იკავებს. ამავე დროს, მსოფლიოს 113 ქვეყანას შორის, საქართველო 34-ე ადგილზეა.[60]

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის გლობალური კონკურენტუნარიანობის ინდექსის მიხედვით ბიზნესის კეთების პრობლემურ ფაქტორებს შორის კორუფციის მაჩვენებელი მხოლოდ 0.8 ერთეულს უდრის[61], ხოლო მსოფლიო ბანკის 2013 წლის საწარმოების კვლევის თანახმად, გამოკითხულ საწარმოთა წარმომადგენლების მხოლოდ 2.9% ასახელებს კორუფციას, როგორც ერთ-ერთ პრობლემას და გამოკითხულთა მხოლოდ 0.2% თვლის, რომ ქრთამის მიცემა საჭიროა საგადასახადო ორგანოებთან ურთიერთობისას. ლიცენზიების ამღებ მეწარმეთა შორის კორუფციის აღქმის ნულოვანი მაჩვენებელია. პირისთვის ქრთამი მიცემული ჰქონდა გამოკითხულთა მხოლოდ 2.2%-ს მაშინ, როდესაც აღმოსავლეთ ევროპისა და ცენტრალური აზიის რეგიონის საშუალო მაჩვენებელი 17.2%-ს, ხოლო მსოფლიო მაჩვენებელი − 17.1%-ს უტოლდება.[62]

მიუხედავად მიღწეული შედეგებისა, ქვეყანაში კორპორაციული მართვის გამჭვირვალე პრინციპებისა და ეთიკის პრინციპების დამკვიდრების ხელშეწყობა, ბიზნესის კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფის მიზნით არსებული რისკების შესწავლა, საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება ბიზნესის კეთილსინდისიერებისა და მისი მნიშვნელობის შესახებ, ასევე კორუფციულ რისკებთან დაკავშირებით კომპანიებისა და სახელმწიფოს შესაბამისი სტრუქტურების წარმომადგენლებისთვის ტრენინგების ჩატარება მნიშვნელოვან ამოცანად რჩება.

2015-2016 წლებში პრიორიტეტად დასახულ იქნა შემუშავებული კრიტერიუმების საფუძველზე სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი საწარმოების შემცირება/გასხვისება მათი შემდგომი გააქტიურებისა და სახელმწიფოს მხრიდან არამიზნობრივი ხარჯების თავიდან აცილების მიზნით. აღნიშნული მიმართულებით მუშაობა გაგრძელდება სამომავლოდაც, შესაბამისად, გრძელდება სახელმწიფოს მართვაში არსებულ საწარმოთა მინიმიზაციის პროცესი. ამ მიმართულებით აქტიური მუშაობა დასრულდება მას შემდეგ, რაც სახელმწიფოს მართვაში დარჩება მხოლოდ მოქმედი და სტრატეგიული მნიშვნელობის მქონე საწარმოები. სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოებში 2015-2016 წლებში აქტიურად მიმდინარეობდა ანტიკორუფციული პოლიტიკის დაგეგმვა და იმპლემენტაცია.[63] აღნიშნული ტენდენციის გაგრძელების მიზნით განისაზღვრა ღონისძიებები ასევე 2017-2018 წლების სამოქმედო გეგმით. აღსანიშნავია, რომ 2016 წელს განხორციელდა მნიშვნელოვანი ღონისძიებები საწარმოების ანგარიშგების პროცესის სრულყოფის მიმართულებით, ხოლო ანგარიშების დახვეწის პროცესი სსიპ − სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმდინარე საქმიანობის ნაწილად დამკვიდრდა. 2017-2018 წლების პრიორიტეტად კი განისაზღვრება სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოთა მიერ საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის მექანიზმების დანერგვა და ამ გზით სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით დაფუძნებულ საწარმოთა საქმიანობის გამჭვირვალეობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდა.

2010 წელს დამტკიცებულ საქართველოს ეროვნულ ანტიკორუფციულ სტრატეგიაში კერძო სექტორთან მიმართებით აქცენტი იყო გაკეთებული კონკურენციის განვითარებაზე, პრივატიზების გამარტივებული და გამჭვირვალე პროცესის შექმნაზე, ფასიანი ქაღალდების, სადაზღვევო ორგანიზაციებისა და კომერციული ბანკების გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდაზე. შესაბამისად, წინა წლების სტრატეგიას არ ჰქონდა ვიწრო ანტიკორუფციული ფოკუსი, ხოლო წინამდებარე სტრატეგიის ფოკუსი კი სწორედ ვიწრო ანტიკორუფციული ამოცანები და მიზნებია. კერძო სექტორის კონკურენციის განვითარებასა და სოციალურ-ეკონომიკურ რეფორმებს, მათ შორის საინვესტიციო და ბიზნეს გარემოს გაუმჯობესებას, ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და ტექნოლოგიების განვითარებას სახელმწიფოს სხვა სტრატეგიული დოკუმენტები ეძღვნება.[64]

შესაბამისად, ანტიკორუფციული სტრატეგიის ამ ნაწილში ყურადღება გამახვილებულია ბიზნესის კეთილსინდისიერების გაზრდის ხელშეწყობის მიზნით თანამედროვე ტენდენციების შესწავლასა და შესაბამისი ღონისძიებების გატარებაზე ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის ანტიკორუფციული და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციების შესაბამისად.

რაც შეეხება სახელმწიფოს მხრიდან ბიზნესზე ზეგავლენის საკითხებს, შესაბამის პრიორიტეტულ სფეროებში გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების სტანდარტების გაძლიერებას, რეგულირების შემსუბუქებას დისკრეციის დაბალი ხარისხის უზრუნველყოფასა და სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობის მექანიზმების განვითარებას, მათ წინამდებარე სტრატეგიის ცალკეული თავები ეხება.

ასევე მნიშვნელოვანია, ბიზნესის კეთილსინდისიერების ხელშეწყობის მიზნით, საქართველოს ბიზნესომბუდსმენის აპარატის ცნობადობის ამაღლება და ხელმისაწვდომობის გაზრდა.

ამოცანები:

- ბიზნესის კეთილსინდისიერების თემატიკისა და რისკების შესწავლა;

- ბიზნესის კეთილსინდისიერების თემატიკის შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება;

- კონკურენციის სააგენტოს ინსტიტუციური გაძლიერება კორუფციის პრევენციის მიზნით;

- უმოქმედო და არამომგებიანი სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი საწარმოების შემცირება;

- სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ საწარმოების საქმიანობის გამჭვირვალეობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდა; კეთილსინდისიერებისა და ანტიკორუფციული პროგრამების მიმართულებით ცნობიერების ამაღლება;

- გამჭვირვალობისა და ობიექტურობის ზრდა პრივატიზების პროცესში;

- სახელმწიფო ქონების განკარგვასთან დაკავშირებული მომსახურების ხელმისაწვდომობისა და გამჭვირვალეობის გაზრდა;

- კორუფციული რისკების შემცირების მიზნით სახელმწიფო რეგულირების პროცესის ელექტრონიზაცია;

- მომეტებული ტექნიკური საფრთხის შემცველი ობიექტების ინსპექტირებისა და მართვის ერთიანი ელექტრონული სისტემის დანერგვა;

- საქართველოს ბიზნესომბუდსმენის აპარატის ცნობადობის ამაღლება და ხელმისაწვდომობის გაზრდა, ასევე მისი ეფექტიანი ფუნქციონირების ხელშეწყობა ბიზნესის კეთილსინდისიერების წახალისების მიზნით.

10. კორუფციის პრევენცია ჯანდაცვისა და სოციალურ სექტორში

კორუფციის პრევენცია ჯანდაცვისა და სოციალურ სექტორში

მიზანი:

საბოლოო მიზანია ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების, სახელმწიფო გასაცემლებისა და ბავშვზე ზრუნვის ადმინისტრირების, მონიტორინგისა და შეფასების ხარჯთეფექტური და გამჭვირვალე მექანიზმების შემუშავების გზით ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში კორუფციული რისკების მაქსიმალურად შემცირება, ფინანსური ტვირთის დაბალანსებული გადანაწილება არსებული რესურსების ეფექტურად გამოყენება და მოქნილი მმართველობის სისტემის ჩამოყალიბება, რაც, თავის მხრივ, განაპირობებს საქართველოს მოსახლეობის ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას, ხარისხიანი სამედიცინო და სოციალური სერვისებით უზრუნველყოფას, ფინანსური დაცულობის გაზრდას და გაღარიბების რისკის შემცირებას.

არსებული ვითარება:

სოციალური დახმარების პროგრამის მიზნობრიობის გაზრდის მიზნით, გაეროს ბავშვთა ფონდის დახმარებით 2015 წელს განხორციელდა ოჯახების სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის შეფასების მეთოდოლოგიისა (ფორმულის) და ადმინისტრირების სქემის გადახედვა. ახალი მეთოდოლოგია უფრო მეტად ორიენტირებულია ბავშვების საჭიროებებზე, ოჯახების სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის შეფასებისას მხედველობაში აღარ მიიღება ხანგრძლივი მოხმარების საგნები (მაცივარი, ტელევიზორი, სარეცხი მანქანა და სხვა), ამოღებულ იქნა სოციალური აგენტის სუბიექტური შეფასება, რაც დიდ გავლენას ახდენდა სარეიტინგო ქულაზე, შემუშავდა საჭიროებების ახალი ინდექსი. ამჟამად, მიმდინარეობს ახალი მეთოდოლოგიის შესაბამისად ოჯახების ეტაპობრივი და გეგმიური გადამოწმების პროცესი.

ქვეყანაში მზრუნველობამოკლებული, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე, მიუსაფარი, სოციალურად დაუცველი, ასევე ძალადობის მსხვერპლი ბავშვების განვითარებისთვის აუცილებელი გარემოსა და პირობების უზრუნველყოფის მიზნით ვითარდება საჭირო სერვისები, იზრდება მომსახურების მიმღებ ბენეფიციართა რაოდენობა. მომსახურებების ხარისხის უზრუნველყოფის მიზნით, წარმოებს მათი სისტემატიური მონიტორინგი არსებული სტანდარტების შესაბამისად. 2018 წლის განმავლობაში იგეგმება მინდობით აღზრდის სტანდარტის შემუშავება.

სიღარიბის შემცირებისა და მოსახლეობის ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული კატასტროფული რისკებისაგან დასაცავად, 2013 წლის თებერვალში ამოქმედდა საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა, რომელიც ფარავს გეგმიურ ამბულატორიულ, გადაუდებელ ამბულატორიულ და სტაციონარულ, გეგმიურ ქირურგიულ მომსახურებას, ონკოლოგიური დაავადებების მკურნალობასა და მშობიარობას. 2016 წლის მდგომარეობით, კერძო ინდივიდუალური ან კორპორატიული დაზღვევის პაკეტით მოცულია 543 ათასი მოქალაქე, დანარჩენი მოსახლეობა წარმოადგენს საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის მოსარგებლეს.

საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის ამოქმედებით ქვეყანაში გაჩნდა უნივერსალური უფლებების ფუნდამენტი ჯანდაცვის სისტემის ფარგლებში. საყოველთაო ჯანდაცვის რეფორმამ უზრუნველყო ჯანდაცვის სერვისებზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება, შეამცირა ფინანსური ბარიერები და ჯიბიდან დანახარჯები (76% – 2012 წ.; 65% – 2014 წ. და 57% – 2015 წ.), გაზარდა ფინანსური დაცულობა. კვლევებმა აჩვენა, რომ პროგრამის მოსარგებლეთა 96% კმაყოფილი, ან ძალიან კმაყოფილია მიღებული მომსახურებით.

სახელმწიფო განაგრძობს ჯანდაცვის სექტორში მიმდინარე სტრატეგიულ რეფორმებს, რომელთა მიზანია ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა და ჯანდაცვაზე დანახარჯების ნეგატიური ეკონომიკური ზეგავლენის შემცირება. შესაბამისად, 2017 წლისთვის იგეგმება, რომ დაიხვეწება საყოველთაო ჯანდაცვის საბაზისო პაკეტი; ბაზისური სარგებლობის კალათა განსაზღვრული იქნება დაფინანსების დიაგნოზთან შეჭიდული ჯფუფების და გლობალური ბიუჯეტის მეთოდით; დაინერგება სელექტიური კონტრაქტირების მექანიზმები, რაც უზრუნველყოფს საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის ხარჯების გაწევას უფრო ეფექტიანად და მათ პროგნოზირებას.

მსოფლიო ბანკის, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის და შიდსის, ტუბერკულოზისა და მალარიის წინააღმდეგ ბრძოლის გლობალური ფონდის ფინანსური და ტექნიკური დახმარებით, 2017 წელს განხორციელდება ჯანდაცვის სერვისებით სარგებლობისა და დანახარჯების შეფასების კვლევა, რომელიც წარმოაჩენს მოსახლეობის დამოკიდებულებას ჯანდაცვის სექტორში მიმდინარე რეფორმებისადმი.

სახელმძღვანელო პრინციპები:

- სახელმწიფო გასაცემლების სფეროში კორუფციული რისკების შეფასება;

- ბავშვზე ზრუნვის სფეროში კორუფციული რისკების შემცირება;

- ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამების გამჭვირვალე ადმინისტრირების მექანიზმის შემუშავება;

- ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამების მონიტორინგის მექანიზმის გაძლიერება.

11. პოლიტიკური კორუფციის პრევენცია

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებისა და ხარჯების გამჭვირვალობის მაღალი ხარისხის მიღწევა, კორუფციული პრაქტიკის მინიმუმადე დაყვანა.

არსებული მდგომარეობა:

პოლიტიკურ პარტიათა საქმიანობის დაფინანსებისა და ხარჯების გამჭვირვალე სისტემა დემოკრატიული სტანდარტების მქონე, ჯანსაღი და კონკურენტუნარიანი პოლიტიკური გარემოს შექმნის წინაპირობაა, რისი მიღწევაც შეუძლებელია კორუფციის ან კორუფციული რისკების არსებობის შემთხვევაში.

ბოლო წლებში პოლიტიკური პარტიების საქმიანობის მონიტორინგისა და საარჩევნო სუბიექტების დაფინანსების გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მიზნით საქართველოს მთავრობის მიერ გადადგმული ნაბიჯები, მათ შორის მარეგულირებელი კანონმდებლობისა და დაფინანსების მონიტორინგის პრაქტიკის დახვეწა, პოზიტიურად იქნა შეფასებული საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ.[65] მნიშვნელოვანი პროგრესი იქნა მიღწეული პოლიტიკური პარტიების და საარჩევნო კამპანიის დაფინანსების მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბებაში, რაც სხვა საკითხებთან ერთად მოიცავს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ფარგლებში ფინანსური საქმიანობის მონიტორინგის სამსახურის შექმნასა და შესაბამისი უფლებამოსილებით მის აღჭურვას, ფინანსური ანგარიშგების სტანდარტული დეკლარაციების ფორმებისა და სხვა სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავებას. მოცემული სისტემა, მას შემდეგ, რაც 2013 წლიდან მისი პრაქტიკაში დეპოლიტიზაციაც მოხდა, უკვე ეფექტური მექანიზმია პოლიტიკურ პარტიათა საქმიანობაში კორუფციული რისკების მნიშვნელოვნად შესამცირებლად.

2013 წლიდან სახეზეა უმთავრესი მიღწევა − სახელმწიფოს, მისი სტრუქტურებისა და საქმიანობის გამიჯვნა მმართველი პოლიტიკური პარტიისა და მისი სტრუქტურებისგან. ეს მიღწევა ინსტიტუციურ და პოლიტიკურ-კულტურულ დონეზე გამყარებას საჭიროებს, რათა მოცემული პოზიტიური რეალობა რომელიმე მმართველი ძალის კეთილ ნებაზე არ იყოს დამოკიდებული. ამ მხრივ უნდა აღინიშნოს 2013-2017 წლებში იუსტიციის სამინისტროსთან კანონის საფუძველზე შექმნილი თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნებისთვის უწყებათაშორისი კომისიის ძალისხმევა ადმინისტრაციული რესურსის გამოყენების პრევენციისა და დარღვევებზე რეაგირების თვალსაზრისით.[66] სიახლეა, რომ ახალი პოლიტიკური რეალობიდან გამომდინარე, 2013 წლიდან მოცემულ კომისიას აღარ უწევს, ძირითადად პოლიტიკური ნიშნით ძალადობის ფაქტებზე (ცემა, გატაცება და სხვ.) რეაგირებით იყოს დაკავებული და აქვს უფრო მეტი დრო და რესურსი, რათა ადმინისტრაციული რესურსის გამოყენების თითოეულ, თუნდაც მცირე ფაქტს, მეტი ყურადღება დაუთმოს. უფრო მეტიც, არსებობს მოლოდინი, რომ პოლიტიკური პროცესების საბოლოოდ ჯანსაღ კალაპოტში ჩაყენებასთან ერთად, ამგვარი უწყებათაშორისი ორგანოს არსებობა, რომელიც პირველად 2010 წელს ოპოზიციის წარმომადგენელთა წინააღმდეგ ფიზიკური ანგარიშსწორების თავიდან აცილების მიზნით შეიქმნა, აზრს მოკლებული გახდება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე ცალსახაა, რომ დღეს არსებული ვითარება არის მეტად პოზიტიური, ვიდრე იყო წარსულში, მაგრამ პოლიტიკური კორუფციის პრევენციისა და მისი აღმოფხვრისათვის კვლავ მნიშვნელოვანი ნაბიჯები დარჩა გადასადგმელი. კერძოდ, აუცილებელია პოლიტიკური პარტიებისა და საარჩევნო სუბიექტების დაფინანსების მარეგულირებელი კანონმდებლობის დახვეწა, მისი საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოყვანა და ეფექტიანი მონიტორინგის მექანიზმის განვითარება. მნიშვნელოვან ამოცანად რჩება პოლიტიკური პარტიებისა და საარჩევნო სუბიექტების დაფინანსების მარეგულირებელი კანონმდებლობის დახვეწა საერთაშორისო ორგანიზაციების (GRECO, OECD-AСN) რეკომენდაციების გათვალისწინებით.[67]

საერთაშორისო რეკომენდაციების შესაბამისად, ფინანსური საქმიანობის მონიტორინგის სამსახურის შექმნა პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების გამჭვირვალე სისტემის ჩამოყალიბებისაკენ გადადგმული მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. თუმცა, სამსახურის ინსტიტუციური და პოლიტიკური დამოუკიდებლობის და მიუკერძოებლობის ხარისხის გაზრდისა და საარჩევნო დარღვევებზე რეაგირების ერთგვაროვანი და პროპორციული სისტემის ჩამოყალიბების მიზნით, მუშაობა უნდა გაგრძელდეს პოლიტიკური პარტიების ფინანსური საქმიანობის მონიტორინგის სამსახურის როგორც სამართლებრივ, ისე ფაქტობრივ დამოუკიდებლობასა და ეფექტიანობაზე და მის სათანადო რესურსებით აღჭურვაზე.[68] ასევე აუცილებელია, კანონით იქნეს უზრუნველყოფილი ისეთი დამცავი მექანიზმები, რომლითაც თავიდან იქნება აცილებული ამ სამსახურის პოლიტიკური მიზნებისთვის გამოყენება რომელიმე მმართველი პოლიტიკური ძალის მიერ, რათა თავად ეს სამსახური არ იქცეს პოლიტიკური კორუფციის იარაღად. ამ მხრივ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საკითხად მონიტორინგის სამსახურის მიერ პარტიის, მისი წევრის ან/და აქტივისტის შესახებ სახელმწიფოს ხელთ არსებული პერსონალური და სხვა ინფორმაციის გამოყენების თავისებურებების კანონით მოწესრიგება უნდა იქცეს.

ასევე ყურადღება უნდა დაეთმოს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების მონიტორინგის დახვეწას, ასევე ხარჯების გამჭვირვალობის გაზრდასა და ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფას არსებული მექანიზმების განვითარებისა და ფინანსური ანგარიშების პროაქტიული გამოქვეყნების გზით. აღნიშნულ პროცესში უზრუნველყოფილი უნდა იყოს როგორც ფართო საზოგადოების, ისე სამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციების მონაწილეობა.

ყურადღებას საჭიროებს ადმინისტრაციული რესურსის გამოყენებასთან დაკავშირებით GRECO-ს რეკომენდაციების შესრულება. კერძოდ, მნიშვნელოვანია თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნებისთვის უწყებათაშორისი კომისიის ეფექტიანი ფუნქციონირების უზრუნველყოფა, ადმინისტრაციული რესურსის გამოყენების პრევენციის მექანიზმის შემდგომი განვითარება რეკომენდაციების შემუშავების, გამოძიებისა და შესაბამისი სანქციების გამოყენების კუთხით.[69]

ამოცანები:

- პოლიტიკური პარტიების და საარჩევნო სუბიექტების დაფინანსების საკითხებთან დაკავშირებული ერთგვაროვანი სამართლებრივი ბაზის ჩამოყალიბება;

- საარჩევნო სუბიექტებისა და პოლიტიკური პარტიების დაფინანსებისა და ხარჯების გამჭვირვალობის გაზრდა და ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფა;

- საარჩევნო კამპანიისას ადმინისტრაციული რესურსის არასათანადო გამოყენების თავიდან აცილება;

- პოლიტიკური პარტიების და საარჩევნო კამპანიების დაფინანსების მონიტორინგის დამოუკიდებელი მექანიზმის არსებობა;

- საარჩევნო კოდექსის და მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონის დარღვევისთვის ეფექტიანი და პროპორციული სანქციების მექანიზმის განვითარება.

12. კორუფციის პრევენცია თავდაცვის სექტორში

გრძელვადიანი მიზანი:

თავდაცვის სამინისტროს უმთავრეს მიზანს წარმოადგენს ძლიერი და ეფექტიანი თავდაცვის სისტემის შექმნა, ინტეგრირებული, კარგად ორგანიზებული და კოორდინირებული მართვის სისტემის ჩამოყალიბება, თავდაცვის სექტორში გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდა, ფინანსური მართვისა და შესყიდვების პროცედურების დახვეწა, თავდაცვის სექტორში მომუშავე საჯარო მოხელეებისა და სამხედრო მოსამსახურეების ცნობიერების ამაღლება კორუფციის რისკების შემცირების კუთხით.

არსებული მდგომარეობა:

კეთილსინდისიერების ამაღლება და კორუფციული რისკების შემცირება თავდაცვის სამინისტროს ერთ-ერთი პრიორიტეტული მიმართულებაა. წინა წლებში თავდაცვის სამინისტრომ მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია ანტიკორუფციული პოლიტიკის მიმართულებით, რაზეც მეტყველებს „საერთაშორისო გამჭვირვალობა დიდი ბრიტანეთის“ მიერ გამოქვეყნებული თავდაცვის სფეროს ანტიკორუფციული ინდექსი 2014-2015, რომლის თანახმად აღნიშნულ სფეროში ანტიკორუფციული გარემოს გაუმჯობესების კუთხით საქართველომ სერიოზული პროგრესი განიცადა და მაღალი დონის კორუფციული რისკის ჯგუფიდან (D-) საშუალო რისკის (C) ჯგუფში გადაინაცვლა. განსაკუთრებით დიდი ყურადღება ეთმობა პერსონალის ცნობიერების ამაღლებას კორუფციის, მისი გამომწვევი მიზეზების, შედეგებისა და პრევენციის გზების კუთხით. თავდაცვის ინსტიტუციური აღმშენებლობის სკოლაში შეიქმნა კურსის მოდული კეთილსინდისიერების ამაღლებისა და კორუფციული რისკების შემცირების შესახებ, რომელიც უწყებათაშორის ფორმატში ტარდება პერიოდულად.

ეფექტიანი თავდაცვის სისტემის შექმნისა და საქართველოს შეიარაღებული ძალების ჯანსაღი სტრუქტურის ფორმირების მიზნით თავდაცვის სამინისტროში განხორციელდა ტრანსფორმაციის პროცესი, შემუშავდა „თავდაცვის სტრატეგიული მიმოხილვა (თსმ) 2017-2020“ დოკუმენტის პროექტი, რომელიც უზრუნველყოფს შეიარაღებული ძალების მზადყოფნის შესაბამისი ოპტიმალური სტრუქტურის ჩამოყალიბებას და რესურსებით მხარდაჭერას. თსმ-ის ფარგლებში ასახული ღონისძიებები ითვალისწინებს ყველა ვალდებულებას, რაც მიმართულია კორუფციის პრევენციისა და მისი რისკების შემცირების კუთხით. ამასთანავე, თსმ-ის განხორციელების გეგმა, ისევე როგორც სხვა უწყებრივი დოკუმენტები ითვალისწინებს ანტიკორუფციული მექანიზმების სრულ ინკორპორირებას.

თსმ-ის სამოქმედო გემისა და სხვა მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების ეფექტურად უზრუნველყოფის, და მათ შორის პერიოდული მონიტორინგის მიზნით, გადაიხედა და ცვლილებები შევიდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გადაწყვეტილების მიმღები საბჭოს, მართვის ჯგუფისა და მუდმივმოქმედი სამუშაო ჯგუფების დებულებაში. გადაწყვეტილების მიღების გამჭვირვალე პროცესი უზრუნველყოფს ყველა საკვანძო სტრუქტურული ერთეულის, ასევე უცხოელი ექსპერტების ჩართულობას.

2015-2016 წლების განმავლობაში თავდაცვის სამინისტროში მნიშვნელოვანი რეფორმა განხორციელდა თავდაცვის რესურსების მართვის სისტემის ინსტიტუციონალიზაციის კუთხით. 2015 წელს ფინანსთა სამინისტროს პირველად წარედგინა სრულად პროგრამული ბიუჯეტი. რესურსების მართვის სისტემა მიზნად ისახავს არსებული უსაფრთხოების გარემოს გამოწვევების გათვალისწინებით შეიარაღებული ძალების შესაძლებლობების გაუმჯობესებას, საბიუჯეტო სახსრების მიზნობრივ განკარგვას და თავდაცვის სამინისტროს რესურსების ხარჯვის ადეკვატური კონტროლისა და გამჭვირვალობის უზრუნველყოფას. თავდაცვის სამინისტრო ასევე მონაწილეობს ფინანსთა სამინისტროს საპილოტე პროგრამაში შიდა ფინანსური კონტროლის შესახებ. „სახელმწიფო შიდა ფინანსური კონტროლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნების შესაბამისად დაიწყო თავდაცვის პროგრამების სახელმძღვანელოს განახლება.

ფინანსური გამჭვირვალობის ფარგლებში სამინისტროს ერთ-ერთი მნიშვნელოვან პრიორიტეტად რჩება შესყიდვების დაგეგმვისა და ადმინისტრირების გაუმჯობესება. შესყიდვების მიმართულებით თავდაცვის სამინისტრო აქტიურად თანამშრომლობს ნატოს მხარდაჭერისა და შესყიდვების სააგენტოსთან. 2016 წელს სამინისტროსა და სააგენტოს შორის გაფორმდა მემორანდუმი, რომელიც მიზნად ისახავს მჭიდრო თანამშრომლობას და გამოცდილების გაზიარებას შესყიდვების ეფექტური სისტემის ჩამოყალიბების მიზნით.

ამასთან ერთად, 2017 წლიდან თავდაცვის სამინისტროში დაიწყო ერთიანი ელექტრონული სისტემის შემუშავება, რომელიც მოიცავს პროგრამულ უზრუნველყოფას ადამიანური რესურსების, ფინანსების, ლოგისტიკის და შესყიდვების მოდულების გათვალისწინებით. აღნიშნული პროგრამული უზრუნველყოფის საშუალებით გამარტივდება როგორც საშტატო ერთეულების და სამხედრო პირების აღრიცხვა/კონტროლი, ასევე საშტატო ერთეულებზე განსაზღვრული იარაღის/ტექნიკის/ინვენტარის კონტროლი და აღრიცხვა.

თავდაცვის სამინისტრო დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს პარლამენტთან და სამოქალაქო სექტორთან ანგარიშვალდებულებას. აღნიშნული მიმართულებით გაგრძელდება პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტთან თანამშრომლობა. გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით თავდაცვის სამინისტრო განაგრძობს სამოქალაქო სექტორთან თანამშრომლობის ტრადიციას.

საზოგადოების ინფორმირების მიზანს ასევე ემსახურება სამინისტროს საქმიანობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის გაზრდა. 2016 წელს ადმინისტრაციაში ჩამოყალიბდა ახალი სტრუქტურული ერთეული − საჯარო ინფორმაციის სამმართველო, რომლის მიზანია საჯარო ინფორმაციის პროაქტიულად გამოქვეყნების ერთიანი სისტემის შემუშავება, საჯარო ინფორმაციის ელექტრონულად ხელმისაწვდომობის შექმნა, პერსონალური ინფორმაციის დაცვის სტანდარტის გაუმჯობესება და შესაბამისი ინსტრუქციებისა და რეკომენდაციების შემუშავება.

ამოცანები:

- თავდაცვის სამინისტროსა და შეიარაღებული ძალების ტრანსფორმაცია ეფექტური მართვის უზრუნველყოფის მიზნით;

- ბიუჯეტის დაგეგმვისა და აღსრულების სისტემის გაუმჯობესება;

- რესურსების მართვის სისტემის ინსტიტუციონალიზაცია;

- საქართველოს პარლამენტთან თანამშრომლობის გაუმჯობესება;

- შესყიდვების დაგეგმვისა და ადმინისტრირების გაუმჯობესება;

- ანტიკორუფციული ტრენინგების ორგანიზება;

- თავდაცვის სამინისტროს საქმიანობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის გაზრდა.

13. კორუფციული რისკების შემცირება მარეგულირებელ ორგანოებში

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია საქართველოში მოქმედი ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების ინსტიტუციური გაძლიერება, მათი საქმიანობის გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდა კორუფციის პრევენციის მიზნით.

არსებული მდგომარეობა:

ეროვნული მარეგულირებელი ორგანო წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ განსაზღვრული სფეროს რეგულირების მიზნით შექმნილ, სპეციალური უფლებაუნარიანობის მქონე საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, რომელსაც არ ჰყავს სახელმწიფო მაკონტროლებელი ორგანო, დამოუკიდებელია სახელმწიფო ორგანოებისაგან და მოქმედებს შესაბამისი კანონით დადგენილი უფლებამოსილების ფარგლებში. საქართველოში მოქმედი ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოებია:

ა) საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისია;

ბ) საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია.

ეროვნული კანონმდებლობა ითვალისწინებს მთელ რიგ დებულებებს, რომელიც უზრუნველყოფს ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოს დამოუკიდებლობას და აძლევს მას შესაძლებლობას არასათანადო ზემოქმედებისა და არასამართლებრივი ჩარევის გარეშე განახორციელონ ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოს კანონით გათვალისწინებული უფლებამოსილება.[70]

აღნიშნული მარეგულირებელი ორგანოების დამოუკიდებლობის ხარისხისა და შესაბამისი დარგების რეგულირების მინიჭებული ფართო უფლებამოსილებიდან გამომდინარე, იზრდება კორუფციული რისკების არსებობის ალბათობა. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია ამ ორგანოთა საქმიანობის გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდა მათი დამოუკიდებლად და ეფექტიანად ფუნქციონირებისათვის ხელის შეშლის გარეშე.

მნიშვნელოვანია მარეგულირებელ ორგანოებში ადამიანური რესურსის მართვის მოქნილი და დახვეწილი სისტემის განვითარება. კერძოდ, სათანადო ყურადღება უნდა მიექცეს მარეგულირებელ ორგანოთა აპარატის თანამშრომელთა შერჩევის, დანიშვნის, დაწინაურების და გათავისუფლების პროცედურის დახვეწას, მათი შეფასებისა და კარიერული წინსვლის წესების განსაზღვრას, ასევე თანამშრომელთა დისციპლინური წარმოების პროცესების დახვეწას.

ყურადღებას საჭიროებს ფინანსური მართვის მენეჯმენტის სისტემის გაძლიერება და საბიუჯეტო ხარჯვის ანგარიშვალდებულებისა და ეფექტიანობის გაზრდა, მათ შორის ბიუჯეტის დაგეგმვის პროცესის, მისი ხარჯვითი ნაწილისა და აუდიტორული შემოწმების შედეგების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა. პრიორიტეტულია აგრეთვე ანაზღაურების გამჭვირვალე სისტემის დანერგვა, მარეგულირებელი ორგანოების აპარატის თანამშრომელთა შრომითი ანაზღაურების საკითხების რეგლამენტაცია, სამართლიანი და გამჭვირვალე ანაზღაურების სისტემის შექმნა.

ყურადღება უნდა დაეთმოს საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფასა და ინფორმაციის პროაქტიულად გამოქვეყნების ნუსხის დახვეწას, რაც უზრუნველყოფს მომხმარებელთათვის და ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის ინფორმაციაზე სრულყოფილად წვდომის შესაძლებლობას. ამასთანავე, პრიორიტეტულია დარგის ოპერატორებისა და სხვა დაინტერესებული პირების ცნობიერების ამაღლება მარეგულირებელი ორგანოების საქმიანობისა და არსებული რეგულაციების საკითხებში.

მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი დამცველის ინსტიტუტის როლისა და მისი უფლებამოსილების გაძლიერება, რათა მან უზრუნველყოს საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა, მომხმარებელთა განცხადებებისა და საჩივრების ეფექტიანი განხილვა და გადაწყვეტილების დამოუკიდებლად მიღება. აღნიშნული მოიცავს მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის ფინანსური და ადმინისტრაციული დამოუკიდებლობის გაზრდას, საქმიანობის გამჭვირვალობის ამაღლებისა და მომხმარებელთა ცნობიერების ამაღლების მიზნით ღონისძიებების დაგეგმვას.

ამოცანები:

- დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანოების საქმიანობის გამჭვირვალობის გაზრდა;

- დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანოების თანამშრომლების დანიშვნის, დაწინაურებისა და გათავისუფლების პროცედურის დახვეწა;

- დამოუკიდებელი მარეგულირებელ ორგანოებში ანაზღაურების გამჭვირვალე სისტემის დანერგვა;

- დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანოების ბიუჯეტის დაგეგმვის პროცესის დახვეწა;

- დამოუკიდებელ მარეგულირებელ ორგანოებში ერთგვაროვანი პრაქტიკის შექმნა;

- დამოუკიდებელ მარეგულირებელ ორგანოებში ადმინისტრაციული წარმოების გამჭვირვალობის გაზრდა;

- დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანოების საქმიანობის შესახებ საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა;

- მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის ინსტიტუტის გაძლიერება.

14. კორუფციის პრევენცია სპორტის სფეროში

გრძელვადიანი მიზანი:

გრძელვადიან მიზანს წარმოადგენს სპორტული შეჯიბრებების მანიპულაციებისა და გარიგების შემთხვევების შემცირება სპორტის სფეროში. ამასთან, აღნიშნული მიმართულებით დანაშაულის გამოვლენის სისტემის გაუმჯობესება, საუკეთესო გამოცდილების გაზიარების გზით საერთაშორისო თანამშრომლობის გაღრმავება და ეროვნულ დონეზე სპორტში კორუფციის შემთხვევების მინიმუმამდე დაყვანა.

არსებული მდგომარეობა:

კორუფციის აღმოფხვრა სპორტის სფეროში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია, რაზეც საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო ამახვილებს ყურადღებას და უწყებათაშორისი თანამშრომლობის გზით იბრძვის სპორტში მანკიერი მხარეების აღმოსაფხვრელად. ამ მიზნით, სამინისტრო აქტიურად თანამშრომლობს როგორც ეროვნულ უწყებათაშორის, ასევე საერთაშორისო დონეზე. აღნიშნულს ადასტურებს საქართველოს თანამშრომლობა ევროპის საბჭოსთან და მის შესაბამის ქვეკომიტეტებთან. მათ შორის მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს თანამშრომლობა სპორტის სფეროში. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ საქართველო 2010 წლიდან „ევროპის საბჭოს გაფართოებული წილობრივი შეთანხმება სპორტის სფეროში“ (Enlarged partial agreement on sport (EPAS)) ოფიციალური წევრია. EPAS წარმოადგენს საერთაშორისო პლატფორმას, რომელიც უზრუნველყოფს წევრი ქვეყნებისა და სპორტული ორგანიზაციებისთვის სტანდარტების, რეგულაციების, კონვენციებისა და რეკომენდაციების შემუშავებას/დახვეწას.

საქართველოს სახელით უწყებამ ხელი მოაწერა ევროპის საბჭოს სპორტულ კონვენციებს, მათ შორის „სპორტული შეჯიბრებების მანიპულაციების შესახებ“ ევროპის საბჭოს კონვენციას (2014 წ). აღნიშნული კონვენციით გათვალისწინებული ვალდებულებები მიმართულია ხელმომწერ ქვეყნებში ეროვნულ დონეზე არსებული სიტუაციის გასაუმჯობესებლად და სპორტში კორუფციის შემთხვევების შესამცირებლად. საქართველო კონვენციის ხელმომწერ ქვეყნებს შორის ერთ-ერთი პირველია და აქტიურად არის ჩართული კონვენციის დანერგვის მიზნით საერთაშორისო თანამშრომლობაში. ამასთან, იგეგმება აღნიშნული კონვენციის რატიფიკაცია უახლოეს მომავალში.

საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარების მიზნით, საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლები ჩართულნი არიან ევროპის საბჭოსა და ევროკავშირის საერთო პროექტში „სპორტი დანაშაულის გარეშე“ და აღნიშნულის ფარგლებში მონაწილეობენ საერთაშორისო სემინარებსა და სასწავლო ვიზიტებში.

ამასთან, საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროში შექმნილია „სპორტის სფეროს თაობაზე ევროპის საბჭოს შესაბამისი კონვენციების საქართველოს მიერ სავალდებულოდ აღიარებისა და შემდგომი იმპლემენტაციის მიზნით გასატარებელ ღონისძიებებთან დაკავშირებით შექმნილი უწყებათაშორისი კომისია“ და მის ფარგლებში ჩამოყალიბებულია თემატური სამუშაო ჯგუფები, მათ შორის სპორტული შეჯიბრებების მანიპულაციების წინააღმდეგ საბრძოლველად. კომისიის წევრები: საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო, საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური.

კორუფციის შემთხვევების გამოვლენის კუთხით, უკანასკნელი პერიოდის მანძილზე შეიმჩნევა პოზიტიური დინამიკა. აღნიშნული შეეხება სპორტული შეჯიბრებების მანიპულაციებისა და გარიგებული მატჩების გამოვლენის შემთხვევებს ერთის მხრივ, საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის, ხოლო მეორეს მხრივ, საგამოძიებო ორგანოების მიერ. შედეგად სანქციები გატარდა როგორც სპორტული კლუბების, ისე მწვრთნელებისა და სპორტსმენების მიმართ, ამასთან, რამდენიმე მწვრთნელს შეეფარდა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა სპორტში კორუფციული დანაშაულისათვის. მიუხედავად წინსვლისა აღწერილი მიმართულებით, გარიგებული მატჩებისა და სპორტული შეჯიბრებების მანიპულაციების შემთხვევების გამოვლენის სისტემის გაუმჯობესება ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევაა.

ამოცანები:

- საკანონმდებლო ბაზის დახვეწა მანიპულაციებთან და გარიგებულ თამაშებთან ბრძოლის მიმართულებით;

- ინფორმირებულობის დონის გაზრდა სპორტული შეჯიბრებების მანიპულაციებთან დაკავშირებული რისკების შესახებ სპორტსმენებს, სპორტული ღონისძიებების ორგანიზატორებსა და სხვა ჩართულ მხარეებში, ასევე მოქალაქეებში;

- სპორტული შეჯიბრებების მანიპულაციების შესახებ ევროპის საბჭოს კონვენციის რატიფიკაცია;

- სპორტის სფეროში კორუფციის აღმოფხვრისა და პრევენციის მიზნით საერთაშორისო თანამშრომლობის გაღრმავება, მათ შორის გაწევრიანება სპორტში კეთილსინდისიერების შესახებ საერთაშორისო პარტნიორობაში (International Sport Integrity Partnership).

15. კორუფციის პრევენცია ინფრასტრუქტურულ პროექტებში

გრძელვადიანი მიზანი:

საბოლოო მიზანია ინფრასტრუქტურული ხელშეკრულებების დადებისა და განხორციელების პროცესში კორუფციული რისკების შემცირება და გამჭვირვალობის გაზრდა, ინფრასტრუქტურული პროექტების, მათ შორის, დაკავშირებული ფინანსების, ეფექტიანი მართვისა და კონტროლის ხარისხის გაუმჯობესება.

არსებული მდგომარეობა:

მუნიციპალური, ენერგეტიკისა და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და მოდერნიზაციის მიზნით სახელმწიფო არაერთ ინფრასტრუქტურულ პროექტს ახორციელებს. ინფრასტრუქტურული პროექტები ხშირად ხასიათდება მაღალი ღირებულების კონტრაქტებით, რაც კორუფციული რისკების ალბათობას ზრდის.

რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს ერთ-ერთი მთავარი ამოცანაა ქვეყნის რეგიონებში გრძელვადიან სარგებელზე გათვლილი ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელება, რაც ადგილობრივი რესურსების ეფექტიანად გამოყენების უკეთეს შესაძლებლობას იძლევა.

გასული წლების განმავლობაში განხორციელდა ისეთი მნიშვნელოვანი პროექტები, როგორიცაა აღმოსავლეთ-დასავლეთის ჩქაროსნული ავტომაგისტრალი, შიდასახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზების მშენებლობა-რეკონსტრუქცია, წყალმომარაგების სისტემების მშენებლობა და რეაბილიტაცია მთელ რიგ ქალაქებში, დაბებსა და სოფლებში, სპორტული, ტურისტული და კულტურული ინფრასტრუქტურის მშენებლობა და რეაბილიტაცია, ნაპირდამცავი ნაგებობის მშენებლობა, დევნილთათვის საცხოვრებელი სახლების მშენებლობა და ა.შ.

რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს სისტემაში მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული მმართველობის პრაქტიკის დანერგვის მიზნით. კერძოდ, 2013 წლიდან სამინისტროში მნიშვნელოვნად არის გაუმჯობესებული საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის ხარისხი, რაც სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მიერ ჩატარებული კვლევებით დასტურდება.[71]

2016 წელს საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო შეუერთდა ღია მმართველობის ფორუმს და 2016-2017 წლების სამოქმედო გეგმაში წარმოდგენილია საკუთარი ვალდებულებით.[72]

ანგარიშვალდებულების გაზრდისა და კეთილსინდისიერების ამაღლების მიზნით 2017 წლის 26 აპრილს მინისტრის ბრძანებით გამჭვირვალობის და კეთილსინდისიერების ამაღლების სტრატეგია 2017-2020 წწ. და სტრატეგიის განხორციელების 2017-2018 წლების სამოქმედო გეგმა დამტკიცდა.

2017 წლის 24 აპრილს ანტიკორუფციული საბჭოს გადაწყვეტილების კორუფციის პრევენცია ინფრასტრუქტურულ პროექტებში ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის ერთ-ერთ პრიორიტეტად დამტკიცდა. აღნიშნული კიდევ უფრო შეუწყობს ხელს ამ მიმართულებით კორუფციის პრევენციული ღონისძიებების ეფექტურ განხორციელებასა და პასუხისმგებელი უწყებების ანგარიშვალდებულებების ზრდას, როგორც მთავრობის, ასევე საზოგადოების წინაშე.

სახელმწიფო შესყიდვები ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელების მიზნით მოექცა ასევე OECD-ACN-ის საქართველოს შეფასების მეოთხე რაუნდის განსაკუთრებული ყურადღების ქვეშ. მნიშვნელოვანია, სახელმწიფომ შეასრულოს ანტიკორუფციული ქსელის მიერ გაცემული რეკომენდაციები, მათ შორის შესაძლო ინტერესთა კონფლიქტის, კორუფციული გარიგებებისა და საჯარო ფინანსების არამართლზომიერი ხარჯვის თავიდან აცილების მიზნით.

ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელების პროცესში არსებობს კორუფციული რისკები. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია შემუშავდეს საბიუჯეტო რესურსების რეგიონებს შორის გადანაწილების ქმედითი პრინციპები, გაიზარდოს საჯარო მოსამსახურეთა ცნობიერება ინტერესთა კონფლიქტებისა და ეთიკის საკითხებზე, ასევე, ამაღლდეს ინფრასტრუქტურული პროექტების მართვის და მონიტორინგის უნარები.

- მოხდეს ინფრასტრუქტურული პროექტების გამჭვირვალე და ეფექტური მართვა;

- დაინერგოს ინფრასტრუქტურული პროექტების შერჩევის გაუმჯობესებული კრიტერიუმები;

- განხორციელდეს ინფრასტრუქტურული პროექტების ეფექტური მართვა, დაგეგმვა და მონიტორინგი.

16. კორუფციის პრევენციის ხელშეწყობა მუნიციპალიტეტებში

გრძელვადიანი მიზანი:

მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობით და აღმასრულებელ ორგანოთა გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების გაზრდა, ღია მმართველობის სტანდარტების დანერგვა, კორუფციული რისკების მინიმუმამდე შემცირება, საჯარო სერვისების ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება და ადგილობრივი თვითმმართველობის განხორციელებაში მოქალაქეთა მონაწილეობის დონის გაზრდა.

არსებული მდგომარეობა:

საქართველოს მთავრობა აცნობიერებს, რომ ანტიკორუფციული პოლიტიკის ეფექტიანი იმპლემენტაციისთვის საჭიროა როგორც ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოებთან, ასევე მუნიციპალიტეტების ორგანოებთან მჭიდრო თანამშრომლობა. ანტიკორუფციულ პოლიტიკაში მუნიციპალიტეტების ჩართულობის გაზრდა ასევე მნიშვნელოვანია ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმებით განსაზღვრული ვალდებულებების ეფექტიანი შესრულების მიზნით.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, საქართველოს მთავრობამ 2015 წელს დამტკიცებული ანტიკორუფციული სტრატეგიის ფარგლებში აიღო ვალდებულება, უზრუნველყოს ანტიკორუფციული პოლიტიკის ჩამოყალიბებასა და განხორციელებაში მუნიციპალიტეტების როლის გაძლიერება.

2015 წლის განმავლობაში, აღნიშნული ვალდებულების შესრულების მიზნით, ანტიკორუფციული საბჭოს მიერ მომზადდა ანტიკორუფციულ საბჭოსა და მუნიციპალიტეტებს შორის თანამშრომლობის მექანიზმის მონახაზი და შეიქმნა თემატური სამუშაო ჯგუფი.[73] აგრეთვე, მუნიციპალიტეტებთან თანამშრომლობის პრიორიტეტულობისა და მნიშვნელობის ხაზგასმის მიზნით, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ეროვნულ ანტიკორუფციულ სტრატეგიაში ახალი სტრატეგიული პრიორიტეტის − „კორუფციის პრევენციის ხელშეწყობა მუნიციპალიტეტებში“ დამატების თაობაზე.

მომდევნო წლებში მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების ძირითადი მიზნები იქნება:

- კორუფციული პრაქტიკის გამოვლენის, მისი აღმოფხვრის მექანიზმების შემუშავება და გაძლიერება;

- კეთილსინდისიერების, ღიაობის, ანგარიშვალდებულებისა და გამჭვირვალობის პრინციპების განმტკიცება;

- კორუფციის პრევენციის პროცესში მოქალაქეთა მონაწილეობის გაზრდა.

უკანასკნელ წლებში საჯარო სამსახურის მოდერნიზაციის, დახვეწისა და გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მიზნით საქართველოს მთავრობის მიერ განხორციელებულმა ღონისძიებებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მუნიციპალიტეტების დონეზე საჯარო სამსახურის სისტემის ფუნქციონირებაზე. საჯარო სამსახურის მიმდინარე რეფორმის პირობებში, მომდევნო წლებში კვლავ პრიორიტეტად რჩება მუნიციპალიტეტებში ეფექტიანი საჯარო მმართველობის პრინციპების დანერგვის, საჯარო სამსახურში პროფესიული და სამართლებრივი სტანდარტების შესრულების უზრუნველყოფა.

შესაბამისად, მნიშვნელოვანია მუნიციპალიტეტების დონეზე დაინერგოს ღია მმართველობის უზრუნველსაყოფად საჭირო თანამედროვე სტანდარტები, მათ შორის, მოქალაქეებისთვის უფრო მარტივი გახდეს საჯარო სერვისების მიღება. მიზანშეწონილია ასევე გადაწყვეტილების მიღების პროცესში მოქალაქეთა ჩართულობის გაზრდა და მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის მომზადებისას მონაწილეობითი პროცესის უზრუნველყოფა. სასურველია სხვადასხვა სფეროში კორუფციული პრაქტიკის გამოვლენის, მისი აღმოფხვრის და მუდმივი მონიტორინგის მექანიზმების შემუშავება, საჭიროების შემთხვევაში, სამართლებრივი ჩარჩოს შემუშავება.

მუნიციპალიტეტების დიდი რაოდენობის გათვალისწინებით, საპილოტე რეჟიმში ანტიკორუფციულ საბჭოს შემოუერთდება სამი მუნიციპალიტეტი − თბილისი, რუსთავი და თელავი. აღნიშნული მუნიციპალიტეტების ორგანოების წარმომადგენლების ვალდებულება იქნება მე-16 პრიორიტეტის ფარგლებში ასახული კონკრეტული მიზნების და ღონისძიებების შესრულება. მომდევნო ეტაპზე მუშაობა სხვა მუნიციპალიტეტებთან უნდა გაგრძელდეს.

ამოცანები:

სტრატეგიით გათვალისწინებულ საპილოტე მუნიციპალიტეტებში (ქ. თბილისის, ქ. რუსთავის და ქ. თელავის/თელავის):

- ღია მმართველობის სტანდარტების დანერგვა;

- საჯარო სერვისების ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება;

- საკრებულოსა და მერიის საქმიანობაში მოქალაქეთა ჩართულობის გაზრდა;

- კორუფციული პრაქტიკის გამოვლენის, მისი აღმოფხვრის და მუდმივი მონიტორინგის მექანიზმების შემუშავება.

IV. კორუფციის კრიმინალიზაცია, კორუფციული დანაშაულების ეფექტიანი გამოვლენა და სისხლისსამართლებრივი დევნა

კორუფციის წინააღმდეგ ეფექტიანი ბრძოლის მიზნით, კორუფციის პრევენციასთან ერთად არანაკლებ მნიშვნელოვანია კორუფციის ეფექტიანი გამოძიება და სისხლისსამართლებრივი დევნა. საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა, რაც პოზიტიურად აისახა საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებებში.

საერთაშორისო სტანდარტებთან დაახლოების მიზნით მოხდა ევროპის საბჭოს კორუფციის შესახებ სისხლის სამართლის კონვენციის (1999), ევროპის საბჭოს კორუფციის შესახებ სისხლის სამართლის კონვენციის დამატებითი ოქმის (2003), კორუფციის შესახებ სამოქალაქო სამართლის კონვენციის (1999) და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კორუფციის შესახებ კონვენციის (2003) რატიფიცირება. ამასთან, 1999 წლიდან GRECO-ს და 2003 წლიდან OECD-ACN-ის წევრია.

ბოლო წლებში მომზადებულ საკანონმდებლო ცვლილებებს საფუძვლად სწორედ ზემოაღნიშნული საერთაშორისო კონვენციების დებულებები, ევროპის საბჭოს და სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ მომზადებული რეკომენდაციები დაედო. შედეგად, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში განხორციელდა არაერთი ცვლილება და გადაისინჯა ისეთ დანაშაულთა განსაზღვრებები, როგორიცაა: ქრთამის აღება/მიცემა, კომერციული მოსყიდვა და ზეგავლენით ვაჭრობა; ცვლილებები შევიდა საჯარო მოხელის ან მასთან გათანაბრებული პირის განსაზღვრებაში; გათვალისწინებულ იქნა კორუფციული დანაშაულებისთვის იურიდიულ პირთა პასუხისმგებლობა და დაიხვეწა საპროცესო შეთანხმების ინსტიტუტი. აღსანიშნავია, რომ საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით ზოგიერთ შემთხვევაში საქართველოს სისხლის სამართლის კანონმდებლობა აწესებს უფრო მაღალ სტანდარტებს,[74] ვიდრე ეს გათვალისწინებულია საერთაშორისო კონვენციებით.[75] გარდა ამისა, დაზუსტდა იურისდიქციასთან დაკავშირებული საკითხები და დაიხვეწა ქმედითი მონანიების შემთხვევაში სასჯელისგან გათავისუფლების მექანიზმი.

ამასთანავე, 2014 წლის აპრილში ძალაში შევიდა ცვლილებები „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის V1 თავში (მამხილებელთა დაცვა). ცვლილებების საჭიროება განპირობებული იყო საჯარო სამსახურში მხილების პროცედურის მოქნილობის უზრუნველყოფის, მამხილებლისათვის სამართლებრივი გარანტიების გაზრდისა და საერთაშორისო დონეზე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების აუცილებლობით − ევროკავშირსა და საქართველოს შორის ვიზა ლიბერალიზაციის პროცესის სამოქმედო გეგმა ითვალისწინებს მამხილებელთა დაცვის მიზნით საკანონმდებლო ცვლილებების განხორცილებას.

არსებული შეფასებები ცხადყოფს, რომ ეროვნული საკანონმდებლო ბაზა შესაბამისობაშია არსებულ საერთაშორისო სტანდარტებთან. მიუხედავად აღნიშნულისა, კვლავ რჩება რამდენიმე საკითხი, რომელიც საერთაშორისო რეკომენდაციების გათვალისწინებით უნდა დაზუსტდეს, მათ შორის იურიდიულ პირთა პასუხისმგებლობის გათვალისწინება სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლში (მითვისება და გაფლანგვა),[76] ასევე ქმედითი მონანიების ინსტიტუტთან დაკავშირებით პრაქტიკის დახვეწა,[77] ქრთამის აღების დანაშაულისათვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის სანქციების ზედა ზღვრის გადახედვა.[78]

საკანონმდებლო ბაზის გარდა, კორუფციული დანაშაულების ეფექტიანი გამოძიებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის წინაპირობაა ეფექტიანი აღსრულების მექანიზმის არსებობა, რაც გულისხმობს სამართალდამცავი სისტემის ეფექტიან ფუნქციონირებას, გამოძიებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის ეფექტიანი მექანიზმის გამოყენებას, სამართალდამცავ ორგანოებში ინფორმაციის გაცვლასა და თანამშრომლობას.

კორუფციასთან ბრძოლის ეფექტური სამართალდამცავი მექანიზმის განვითარების მიზნით 2012 წელს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შემადგენლობაში შეიქმნა ანტიკორუფციული სააგენტო, რომელიც უსაფრთხოების სექტორში განხორციელებული რეფორმის შედეგად 2015 წლის 1 აგვისტოდან გადავიდა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის (სუს) დაქვემდებარებაში. ანტიკორუფციული სააგენტოს ფუნქციას წარმოადგენს კომპეტენციის ფარგლებში სამოხელეო, კორუფციული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლა და სისხლის სამართლის საქმეთა გამოძიება, საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის თავიდან აცილების, გამოვლენისა და აღკვეთის ღონისძიებების განხორციელება, კორუფციული სამართალდარღვევის ჩამდენ პირთა მიმართ სამართალდარღვევაზე რეაგირების ღონისძიებების გამოყენება და სხვ. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ანტიკორუფციული სააგენტოს შესაძლებლობების განვითარებას. დამტკიცდა სააგენტოს თანამშრომელთა გადამზადების სპეციალური საგანმანათლებლო პროგრამის განახლებული ვერსია, რომლის ფარგლებშიც რეგულარულად ხდება სააგენტოს თანამშრომელთა გადამზადება. გარდა ამისა, სააგენტოს წარმომადგენლები ჩართულნი არიან როგორც საქართველოში, ისე ქვეყნის ფარგლებს გარეთ გამართულ კვალიფიკაციის ასამაღლებელ სხვადასხვა ღონისძიებაში.

განსაკუთრებული ყურადღება ენიჭება სუს-ის ანტიკორუფციული სააგენტოს საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას. აღნიშნულთან დაკავშირებით, შეიქმნა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის საიტი და Facebook გვერდი, სადაც განთავსებულია და რეგულარულად ქვეყნდება ინფორმაცია სუს-ის ანტიკორუფციული სააგენტოს საქმიანობის შესახებ. გარდა ამისა, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურში გააქტიურდა ცხელი ხაზი, რომელიც ფუნქციონირებს 24/7 რეჟიმით.

თანამედროვე გამოწვევების საპასუხოდ, მნიშვნელოვანია სუს-ის ანტიკორუფციული სააგენტოს შესაძლებლობების შემდგომი გაძლიერება, ადამიანური რესურსის განვითარება. შესაბამისად, აუცილებელია გაგრძელდეს თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლება კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სფეროში. ერთ-ერთ პრიორიტეტს წარმოადგენს ანტიკორუფციული მიმართულებით საერთაშორისო თანამშრომლობის განვითარება და გამოცდილების გაზიარება.

ამოცანები:

- კორუფციული დანაშაულების ეფექტიანი გამოძიებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის უზრუნველყოფა;

- იურიდიული პირების პასუხისმგებლობის ეფექტიანი იმპლემენტაცია პრაქტიკაში;

- სამართალდამცავ ორგანოებში ინფორმაციის გაცვლის მექანიზმების გაუმჯობესება;

- სისხლის სამართლის კანონმდებლობის საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოყვანა.

წყაროები

საერთაშორისო ორგანიზაციების რეკომენდაციები და სტანდარტები:

- კორუფციის წინააღმდეგ კონვენცია, გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია (2003);

- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ოცი სახელმძღვანელო პრინციპი, ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი (1997);

- ანტიკორუფციული სტრატეგიების შესახებ კუალა ლუმპურის შეთანხმება (2013);

- ეკონომიკური თანამშრომლობის და განვითარების ორგანიზაციის ანტიკორუფციული ქსელის (OECD-ACN) საქართველოს შეფასების მესამე რაუნდის ანგარიში (2013);

- ეკონომიკური თანამშრომლობის და განვითარების ორგანიზაციის ანტიკორუფციული ქსელის (OECD-ACN) საქართველოს შეფასების მეოთხე რაუნდის ანგარიში (2016);

- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფის (GRECO) საქართველოს მეოთხე რაუნდის რეკომენდაციების შესრულების შეფასების ანგარიში (2016);

- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO), საქართველოს მესამე რაუნდის რეკომენდაციების შესრულების შეფასების ანგარიში (2013);

- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფის (GRECO) საქართველოს მეოთხე რაუნდის რეკომენდაციების შესრულების შეფასების ანგარიში (2016) და სხვა სახელმწიფოებთან მიმართებაში მიღებული ანგარიშები;

- საქართველოს მიერ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კორუფციის შესახებ კონვენციის შესრულების შესახებ ანგარიში (2012);

- „ასოცირების შესახებ შეთანხმება ერთის მხრივ, ევროკავშირს და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებსა და მეორეს მხრივ, საქართველოს შორის“ (2014).

საერთაშორისო კვლევები/შეფასებები:

- მსოფლიო ბანკი, „კორუფციასთან ბრძოლა საჯარო სამსახურებში: საქართველოს გატარებული რეფორმების ქრონიკა” (2012);

- საერთაშორისო გამჭვირვალობა, “გლობალური კორუფციის ბარომეტრი” (2013);

- საერთაშორისო გამჭვირვალობა, “კორუფციის აღქმის ინდექსი” (2016);

- მსოფლიო ბანკი, „ბიზნესის კეთების“ ანგარიში (2017);

- მსოფლიო მართლმსაჯულების პროექტი, „კანონის უზენაესობის ინდექსის“ (2016);

- ბერტელსმენის ფონდი, “ტრანსფორმაციის ინდექსი” (2016);

- მსოფლიო ბანკი, Worldwide Governance Indicators (2015);

- მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი, გლობალური კონკურენტუნარიანობის ინდექსი (2016-2017);

- მსოფლიო ბანკი, საწარმოების კვლევა, (2013);

- Trace International, კორუფციული რისკების ინდექსი ბიზნესისთვის (2016);

- ინფორმაციის თავისუფლების გლობალური რეიტინგი 2017;

- IBP, Open Budget Survey, (2017);

- World Bank, Georgia PEFA Assessment (2012).

ადგილობრივი ორგანიზაციების/საჯარო უწყებების თემატური პუბლიკაციები:

- ფონდი „ღია საზოგადოება − საქართველო“, „აღმოსავლეთ პარტნიორობის საგზაო რუკის შესრულების მონიტორინგი საქართველოში“ (2013);

- ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა საქართველოში 2010-2016 წლები, ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (2016);

- საერთაშორისო გამჭვირვალობა − საქართველო, „სახელმწიფო აუდიტის სამსახური: 2013 წელს ჩატარებული აუდიტები − ძირითად პრობლემები, ტენდენციები და რეკომენდაციაში“ (2014);

- „საჯარო სამსახურის რეფორმის კონცეფციის დამტკიცებისა და მასთან დაკავშირებული ზოგიერთი ღონისძიების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 19 ნოემბრის დადგენილება №627, საქართველოს საჯარო სამსახურის ბიურო, „საჯარო სამსახურის მარეგულირებელ კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებები ქრონოლოგიური პრინციპით − 2004-2012 წწ.“ (2013);

- საქართველოს საჯარო სამსახურის ბიურო, „ანაზღაურების სისტემები საჯარო სამსახურში, შედარებითი ანალიზი“ (2013);

- ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, „დისციპლინური პასუხისმგებლობა საჯარო სამსახურში, შედარებითი ანალიზი“ (2013);

- საქართველოს საჯარო სამსახურის ბიურო, „თანამდებობის პირთა ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციების მონიტორინგის სისტემები, შედარებითი ანალიზი“ (2013);

- სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო, 2014 წლის საქმიანობის ანგარიში, 2015 სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო, 2015 წლის საქმიანობის ანგარიში, 2016

- საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტი 2016 (2017);

- სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს სასწავლო ცენტრის 2014, 2015, 2016 წლების გაწეული საქმიანობის ანგარიშები;

- არასამთავრობო ორგანიზაციების მიმართვა ხელისუფლებას კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხზე (2013).

საერთაშორისო ორგანიზაციების თემატური პუბლიკაციები/სხვა ქვეყნების სტრატეგიები/სამოქმედო გეგმები:

- ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია, „კორუფციის აღმოფხვრის საუკეთესო გამოცდილება“ (2004);

- გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, „ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სახელმძღვანელო“ (2003);

- ნატოს კეთილსინდისიერების ამაღლების პროგრამის თვითშეფასების საბჭოს ანგარიში;

- “Background Study: Professional and Ethical Standards for Parliamentarians”, Working Draft (ODIHR);

- ხორვატიის ანტიკორუფციული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა;

- რუმინეთის ანტიკორუფციული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა;

- ესტონეთი ანტიკორუფციული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა.

სახელმწიფო პოლიტიკის განმსაზღვრელი დოკუმენტები (სტრატეგიები, სამოქმედო გეგმები, წინადადებები):

- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №400, 2014 წლის 17 ივნისი, საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სტრატეგია „საქართველო 2020“;

- „საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის და საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის განხორციელების 2015-2016 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 20 აპრილის დადგენილება №170;

- „ღია მმართველობის პარტნიორობის საქართველოს 2014-2015 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 18 სექტემბრის დადგენილება №557;

- „ღია მმართველობის პარტნიორობის საქართველოს 2016-2017 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 9 დეკემბრის დადგენილება №539;

- ღია მმართველობა საქართველოს 2012-2013 წლების სამოქმედო გეგმის შესრულების თვითშეფასების ანგარიში (2013);

- ღია მმართველობა საქართველოს 2016-2017 წლების სამოქმედო გეგმის შესრულების თვითშეფასების ანგარიში (2017);

- სისხლის სამართლის სისტემის რეფორმის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს, სასამართლო სისტემის რეფორმის სტრატეგია 2017-2021 წლებისთვის (2017);

- ,,საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 24 ივნისის №550 ბრძანებულება;

- საქართველოს მთავრობის განკარგულება საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ (2005);

- ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნო, საქართველოს 2015-2016 წლების ეროვნული ანტიკორუფციული სამოქმედო გეგმის შესრულების შეფასების ანგარიში (2017);

- „საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების შესახებ“ 2013 წლის 26 აგვისტოს საქართველოს მთავრობის დადგენილება №219;

- ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნო, ანტიკორუფციული საბჭოს 2013, 2014 და 2015 წლების საქმიანობის ანგარიშები;

- ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნო, ანტიკორუფციული სტრატეგიული დოკუმენტების შესრულების მონიტორინგის და შეფასების მეთოდოლოგია (2015).

ადგილობრივი კანონმდებლობა და არსებული პრაქტიკა:

საკანონმდებლო აქტები:

- „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი (2009);

- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონი (2015);

- „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონი (1997);

- „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონი (2005);

- საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი (2009);

- საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი (1999);

- საქართველოს საარჩევნო კოდექსი (2011);

- „სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონი (2008);

- „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი (1997);

- „ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების შესახებ“ საქართველოს კანონი (2002);

- „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს შემადგენლობისა და დებულების დამტკიცების“ შესახებ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 30 დეკემბრის დადგენილება №390;

- „საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის დადგენილება №219 2013 წლის 26 აგვისტო;

- საქართველოს მთავრობის განკარგულება №536, „სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში განსახორციელებელი ცვლილებების შესახებ საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ასოციირების შეთანხმების, ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი სავაჭრო სივრცის შესახებ შეთანხმების (DCFTA) საფუძველზე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების გზამკვლევის“ დამტკიცების თაობაზე;

- „სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის აუდიტორთა ეთიკის კოდექსის დამტკიცების შესახებ“ სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის გენერალური აუდიტორის 2013 წლის 4 აპრილის ბრძანება №65/37;

- ,,საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 24 ივნისის №550 ბრძანებულება; საქართველოს მთავრობის განკარგულება საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ (2005); „საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2010 წლის 14 სექტემბრის ბრძანებულება №735 ბრძანებულება.

-----------------------

[1] მსოფლიო ბანკი, „კორუფციასთან ბრძოლა საჯარო სამსახურებში: საქართველოს გატარებული რეფორმების ქრონიკა“ (2012).

[2] „ასოცირების შესახებ შეთანხმება ერთის მხრივ, ევროკავშირს და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებსა და მეორეს მხრივ, საქართველოს შორის“ (2014), მუხლი 4.

[3] „სტრატეგიულ დოკუმენტებში“ მოიაზრება ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა.

[4] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, კორუფციის წინააღმდეგ კონვენცია (2003).

[5] ,,საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 24 ივნისის №550 ბრძანებულება; საქართველოს მთავრობის განკარგულება საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ (2005).

[6] „საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2010 წლის 14 სექტემბრის ბრძანებულება №735 ბრძანებულება.

[7] საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის და საქართველოს ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის განხორციელების 2015-2016 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 20 აპრილის დადგენილება №170.

[8] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, „ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სახელმძღვანელო“ (2003), გვ. 40.

[9] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, კორუფციის პრევენციის შესახებ კონვენცია (2003), მუხლი 5;

გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, „ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სახელმძღვანელო“ (2003), გვ. 57-58.

[10] ანტიკორუფციული სტრატეგიების შესახებ კუალა ლუმპურის შეთანხმება (2013).

[11] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, „ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სახელმძღვანელო“ (2003), გვ. 43.

[12] ანტიკორუფციული სტრატეგიების შესახებ კუალა ლუმპურის შეთანხმება (2013).

[13] ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია, „კორუფციის აღმოფხვრის საუკეთესო გამოცდილება“ (2004), გვ. 188; დამატებით იხილეთ: გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, კორუფციის პრევენციის შესახებ კონვენცია (2003), მუხლი 13.

[14] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, „ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სახელმძღვანელო“ (2003), გვ. 41.

[15] „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლი 121.

[16] „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლი 121; საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 30 დეკემბრის N390 დადგენილება „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს შემადგენლობისა და დებულების დამტკიცების“ შესახებ.

[17] ღია მმართველობა საქართველოს 2014-2015 წლების სამოქმედო გეგმის შესრულების შეფასების ანგარიში, ღია მმართველობა საქართველოს სამდივნო (2017); დამატებით იხილეთ: http://www.justice.gov.ge/OGP.

[18] ღია მმართველობა საქართველოს 2012–2013 წლების სამოქმედო გეგმის შესრულების შეფასების ანგარიში, ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნო (2013); დამატებით იხილეთ: <http://www.justice.gov.ge/Ministry/Index/355>.

[19] განუყოფელ ნაწილში არ მოიაზრება სამართლებრივი მხარე.

[20] ევროპის საბჭო, „ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავება და განხორციელება“ (2013), გვ. 51.

[21]„ეკონიმიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია“ (OECD), საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში (2013); დამატებით იხილეთ: ფონდი „ღია საზოგადოება - საქართველო“, „Report on Monitoring the Implmentation of the Eastern Paartnership in Georgia, Independent Monitoring Report“, (2013).

[22]ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნო, ანტიკორუფციული სტრატეგიული დოკუმენტების შესრულების მონიტორინგის და შეფასების მეთოდოლოგია, (2015).

[23] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, კორუფციის წინააღმდეგ კონვენცია (2003), მუხლი 5 და 6.

[24] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, „ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სახელმძღვანელო“ (2003), გვ. 56.

[25] ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნო, უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს 2013 და 2014 წლების საქმიანობის ანგარიშები.

[26] ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის ანტიკორუფციული ქსელი (OECD-ACN), ანტიკორუფციული ქსელის ანგარიშები. მეოთხე რაუნდის შეფასების ანგარიში გვ. 27.

[27] იქვე.

[28] საჯარო სამსახურის რეფორმის კონცეფციის დამტკიცებისა და მასთან დაკავშირებული ზოგიერთი ღონისძიების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 19 ნოემბრის დადგენილება №627.

[29] „საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების შესახებ“ 2013 წლის 26 აგვისტოს საქართველოს მთავრობის დადგენილება №219.

[30] ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მეოთხე რაუნდის შეფასების ანგარიში (2016), გვ. 75.

[31] მსოფლიო მართლმსაჯულების პროექტი, "კანონის უზენაესობის ინდექსი"(2016).

[32] ღია მმართველობის პარტნიორობის საქართველოს 2014-2015 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 18 სექტემბრის დადგენილება N557.

[33] გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სახელმძღვანელო (2003), გვ. 68.

[34] საერთაშორისო გამჭვირვალობა, „გლობალური კორუფციის ბარომეტრი“ (2013).

[35] დამატებით იხილეთ: <http://www.justice.gov.ge/Ministry/Index/170.

[36] იქვე, გვ 21.

[37] ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მეოთხე რაუნდის შეფასების ანგარიში (2016) გვ. 140.

[38] ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მეოთხე რაუნდის შეფასების ანგარიში (2016) გვ. 126.

[39] საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანული კანონის 371 მუხლი.

[40] სისხლის სამართლის მართლმსაჯულების რეფორმის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭო, სასამართლო სისტემის რეფორმის სტრატეგიული მიმართულებები (2013).

[41] 2012 წელს სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულებების ჯამურმა თანხამ 2.771 მლრდ ლარი შეადგინა, 2013 წელს იგივე მაჩვენებელი 2.791 მლრდ ლარი იყო, ხოლო 2014 წელს − 2.847 მლრდ ლარი, იხ.: სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო, 2014 წლის საქმიანობის ანგარიში, 2015, გვ. 6, ხელმისაწვდომია: <http://procurement.gov.ge/getattachment/ELibrary/AnalyticalStudiesReports/2014-tslis-angarishi-geo.pdf.aspx>.

[42] 2015 წლის განმავლობაში სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულებების ჯამურმა ღირებულებამ 3,2 მლრდ ლარს გადააჭარბა, იხ.: სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო, 2015 წლის საქმიანობის ანგარიში, 2016, გვ. 9, ხელმისაწვდომია: <http://procurement.gov.ge/getattachment/ELibrary/AnalyticalStudiesReports/Angarishi_2015_geo.pdf.aspx>.

[43] იხ. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტი 2016, 2017, გვ. 2, ხელმისაწვდომია: <http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/nad/pres-relizi_2016_GEO.pdf>.

[44] იხ.: ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში, 2013, გვ. 63-65.

[45] დამატებით იხილეთ: <www.unpan.org/unpsa>.

[46] დამატებით იხილეთ: სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო, 2015 წლის საქმიანობის ანგარიში, 2016, გვ. 7-8, ხელმისაწვდომია: <http://procurement.gov.ge/getattachment/ELibrary/AnalyticalStudiesReports/Angarishi_2015_geo.pdf.aspx>.

[47] რეფორმა განხორციელდა ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის (OECD) საქართველოს ანტიკორუფციული რეფორმების მე-3 რაუნდის მონიტორინგის ანგარიშის №9 რეკომენდაციის თანახმად, იხ.: საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში, 2013, გვ. 72.

[48] 2011 წელს შეტანილი საჩივრების რაოდენობა იყო 68, რომელიც 2016 წლამდე გაიზარდა 1,573-მდე). აღსანიშნავია, რომ ამ პერიოდის განმავლობაში სასამართლოში გასაჩივრდა დავების განხილვის საბჭოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების მხოლოდ 3,9% (105 გადაწყვეტილება).

[49] იხ.: სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს სასწავლო ცენტრის 2014, 2015, 2016 წლების გაწეული საქმიანობის ანგარიში, ხელმისაწვდომია: <http://procurement.gov.ge/TrainingCenter/training/angarishebi/tslis-angarishebi.aspx>.

[50] იხ.: ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მეოთხე რაუნდის შეფასების ანგარიში, 2016, გვ. 83, ხელმისაწვდომია: <https://www.oecd.org/corruption/acn/Georgia-Round-4-Monitoring-Report-ENG.pdf>.

[51] იხ.: ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მეოთხე რაუნდის შეფასების ანგარიში, რეკომენდაცია №15(1), 2016, გვ. 91, ხელმისაწვდომია: <https://www.oecd.org/corruption/acn/Georgia-Round-4-Monitoring-Report-ENG.pdf>.

[52] საქართველოს მთავრობის განკარგულება №536, „სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში განსახორციელებელი ცვლილებების შესახებ საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ასოცირების შეთანხმების, ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი სავაჭრო სივრცის შესახებ შეთანხმების (DCFTA) საფუძველზე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების გზამკვლევის“ დამტკიცების თაობაზე, 31 მარტი, 2016, ხელმისაწვდომია: <http://procurement.gov.ge/getattachment/ELibrary/StrategyActionPlan/DCFTA-(31-03-16).pdf.aspx>.

[53] იხ. რეკომენდაცია №15(7), ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მეოთხე რაუნდის შეფასების ანგარიში, 2016, გვ. 91-92, ხელმისაწვდომია: <https://www.oecd.org/corruption/acn/Georgia-Round-4-Monitoring-Report-ENG.pdf>.

[54] დამატებით იხილეთ: <http://internationalbudget.org/what-we-do/open-budget-survey/>.

[55] ანტიკორუფციული საბჭოს სამდივნო, საქართველოს 2010-2013 წლების ეროვნული ანტიკორუფციული სამოქმედო გეგმის შესრულების შეფასების ანგარიში (2013).

[56] სართაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო, „სახელმწიფო აუდიტის სამსახური: 2013 წელს ჩატარებული აუდიტები - ძირითად პრობლემები, ტენდენციები და რეკომენდაციაში“ (2014).

[57] World Bank, Georgia PEFA Assessment (2012).

[58] Trace International, კორუფციული რისკების ინდექსი ბიზნესისთვის (2016).

[59] მსოფლიო ბანკი, ბიზნესის კეთების ანგარიში, 2017.

[60] კანონის უზენაესობის ინდექსი, 2016.

[61] მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი, გლობალური კონკურენტუნარიანობის ინდექსი (2016-2017).

[62] მსოფლიო ბანკი, საწარმოების კვლევა, (2013).

[63] ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში (2013), გვ. 107.

[64] დამატებით იხილეთ: საქართველოს მთავრობის დადგენილება №400 2014 წლის 17 ივნისი, საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სტრატეგია „საქართველო 2020“.

[65]კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO), საქართველოს მესამე რაუნდის რეკომენდაციების შესრულების შეფასების ანგარიში (2013); დამატებით იხილეთ: „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია“ (OECD), საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში (2013).

[66] დამატებით იხილეთ: <http://www.justice.gov.ge/Page/Index/78>.

[67] კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO), საქართველოს მესამე რაუნდის რეკომენდაციების შესრულების შეფასების ანგარიში (2013); პარაგრაფი 21-24.

[68] ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში, (2013), გვ. 90.

[69] კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO), საქართველოს მესამე რაუნდის რეკომენდაციების შესრულების შეფასების ანგარიში (2013); პარაგრაფი 58.

[70] ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების შესახებ საქართველოს კანონი (2002), მუხლი 1.

[71] საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა საქართველოში 2010-2016 წლები, ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI), 28 სექტემბერი, 2016

ხელმისაწვდომია: https://idfi.ge/ge/georgia-foi-2010-2016

[72] საქართველოს მთავრობის დადგენილება №539 ღია მმართველობის პარტნიორობის საქართველოს 2016-2017 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ, ვალდებულება 11, 9 დეკემბერი 2016

ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/3456448

[73] დამატებით იხილეთ - http://www.justice.gov.ge/Ministry/Index/171

[74] მაგალითად, სისხლის სამართლის კოდექსის 221-ე მუხლის შესაბამისად, კომერციული მოსყიდვა არ შემოიფარგლება მხოლოდ ბიზნესსაქმიანობაში მექრთამეობის, არამედ ფარავს არაკომერციულ სუბიექტებსაც (კომერციულ ან სხვა ტიპის ორგანიზაციებზე მითითებით).

[75] კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO), საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში (2011); გვ.21.

[76] საქართველოს მიერ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კორუფციის შესახებ კონვენციის შესრულების შესახებ ანგარიში (2012), გვ. 8.

[77] კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფი (GRECO), საქართველოს მესამე რაუნდის რეკომენდაციების შესრულების შეფასების ანგარიში (2013); პარაგრაფი 22-23.

[78] „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია“ (OECD), საქართველოს მესამე რაუნდის შეფასების ანგარიში, (2013), გვ. 90.