On the Approval of the 2021-2030 Migration Strategy of Georgia
🕸️ გრაფი — კავშირების ვიზუალიზაცია
🧬 სემანტიკურად მსგავსი დოკუმენტები — 10
ეს დოკუმენტები ნაპოვნია ვექტორული ემბედინგების (AI) საშუალებით — მათი შინაარსი ყველაზე ახლოსაა ამ აქტის ტექსტთან.
- მოქმედი 75%
- მოქმედი 65%
- მოქმედი 62%
- მოქმედი 62%
- მოქმედი 62%
- მოქმედი 62%
- მოქმედი 62%
- მოქმედი 62%
- მოქმედი 61%
- მოქმედი 61%
დოკუმენტის ტექსტი
|
საქართველოს მთავრობის დადგენილება №810 |
|
2020 წლის 30 დეკემბერი ქ. თბილისი |
|
📎 დანართები (4)
ნორმატიული-აქტი-2 ⬇
სარჩევი
სტრატეგიის გრძელვადიანი ხედვა 9
სტრატეგიის შემუშავების მეთოდოლოგია 10
1. მიგრაციის მართვის გაუმჯობესება 14
2. ლეგალური მიგრაციის ხელშეწყობა 22
3. არალეგალურ მიგრაციასთან ბრძოლა 32
4. დაბრუნებულ მიგრანტთა რეინტეგრაცია 41
5. დიასპორის ჩართულობა ქვეყნის განვითარებაში 44
6. თავშესაფრის სისტემის განვითარება 47
სტრატეგიის განხორციელება, მონიტორინგი და შეფასება 52
შემოკლებები
| ასოცირების შეთანხმება | ერთი მხრივ, საქართველოსა და, მეორე მხრივ, ევროკავშირსა და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმება |
|---|---|
| გაერო | გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია |
| განათლების სამინისტრო | საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო |
| ევროსტატი | ევროკავშირის სტატისტიკური ოფისი |
| ეკონომიკის სამინისტრო | საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო |
| მეას | მიგრაციის მონაცემთა ერთიანი ანალიტიკური სისტემა |
| მსსკ/კომისია | საქართველოს მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისია |
| მსსკ-ის/კომისიის სამდივნო | საქართველოს მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის სამდივნო/საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სტრუქტურული ერთეული |
| საქსტატი | საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |
| სსგს | საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი - სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო |
| სსიპ | საჯარო სამართლის იურიდიული პირი |
| ტრეფიკინგის საბჭო | ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) წინააღმდეგ მიმართული ღონისძიებების განმახორციელებელი უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭო |
| შრომის სამინისტრო | საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო |
| შსს | საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო |
| COVID-19 | კორონავირუსული დაავადება - 19 |
| EMN | მიგრაციის ევროპული ქსელი (ევროკომისია) |
| EURAXESS | ევროპული ინიციატივა, რომელიც მკვლევარებისთვის უზრუნველყოფს კვლევითი კარიერის გაგრძელებაზე წვდომას ევროპაში |
| EUROPOL | ევროკავშირის სამართალდაცვით სფეროში თანამშრომლობის სააგენტო |
| EUROJUST | ევროკავშირის სამართლებრივი თანამშრომლობის სააგენტო |
| FRONTEX | საზღვრისა და სანაპირო დაცვის ევროპული სააგენტო |
| GIZ | გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოება |
| ICMPD | მიგრაციის პოლიტიკის განვითარების საერთაშორისო ცენტრი |
| IOM | მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია |
| UN DESA | გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საკითხების დეპარტამენტი |
| UNHCR | გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი |
| [ევროკავშირთან] სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმა |
შესავალი
საქართველოში მიგრაციის მართვის სისტემის განვითარებას მნიშვნელოვანი ბიძგი მისცა ევროკავშირთან დაახლოების პროცესის დაჩქარებამ.1 აღნიშნულ პერიოდში მართვის სისტემის ჩამოყალიბების, გაუმჯობესების და ეფექტიანობის გაზრდის მიზნით შემუშავდა 2013-2015 და 2016-2020 წლების მიგრაციის სტრატეგიები2. ასევე, ჩამოყალიბდა (2010 წ.) მართვის კორპორაციული მოწყობის ორგანო − მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისია, რომელმაც სფეროსთან დაკავშირებული ყველა მნიშვნელოვანი მონაწილე გააერთიანა და ქმედება საერთო სამთავრობო მიდგომაზე დააფუძნა. ასეთ პლატფორმაზე დაყრდნობით შესაძლებელი გახდა მიგრაციის მართვაში ჩართულ დარგობრივ უწყებებში ურთიერთთან დაკავშირებული მიგრაციის ძირითადი თემატური მიმართულებების გაერთიანება, რამაც განაპირობა, ერთი მხრივ, ამ უწყებების პროფილურად და სტრუქტურულად გამსხვილება და განვითარება, ხოლო, მეორე მხრივ, მათი თანაზიარი ვალდებულებების პრინციპზე დაფუძნებული კავშირების მიხედვით კომისიის ფარგლებში დაჯგუფება.
2016-2020 წლების მიგრაციის სტრატეგიაში გათვალისწინებული იყო ადრეული სტრატეგიების განხორციელების შედეგად დაგროვილი გამოცდილება და ის ახალი რეალობა, რომელიც 2015 წლის მდგომარეობით, „ასოცირების შეთანხმებამ“ და „ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმამ“ შექმნეს. ამრიგად, სტრატეგიამ მოამზადა საფუძველი, რომელზე დაყრდნობითაც შესაძლებელი გახდა მომდევნო წლების სტრატეგიული მიზნების განსაზღვრა და შესაბამისი ამოცანების ფორმირება „მიგრაციის და განვითარების“ პრიზმაში, რაც უკანასკნელი ათწლეულის განვითარების ეროვნულ პოლიტიკასთან თუ ადგილობრივ სტრატეგიებთან დაკავშირებული, გრძელვადიან სარგებელზე გათვლილი მიდგომაა. სტრატეგიის განხორციელების პერიოდში როგორც ადგილობრივად, ისე რეგიონულად და გლობალურად, მიგრაციის სფეროში მომხდარი ძვრების და მათთან დაკავშირებული ცვლილებების კვალდაკვალ, წარმოიშვა ახალი გამოწვევებიც. ამიტომაც 2021-2030 წწ. მიგრაციის სტრატეგიის მიზანია, მოერგოს ახალ რეალობას და გააგრძელოს თანამედროვე გამოწვევებთან გამკლავება.
არსებული გამოცდილების და სტრატეგიის გრძელვადიანი ბუნების გათვალისწინებით, მისი ამოცანები უფრო ზოგადი ხასიათისაა. სამაგიეროდ, კონკრეტული ქმედებები აქტივობების დონეზე განისაზღვრება სამოქმედო გეგმებში. ეს, ერთი მხრივ, გამორიცხავს ამოცანების შესრულებისას ღონისძიებების დუბლირებას, ხოლო, მეორე მხრივ, მარტივად მიუსადაგებს ამ აქტივობებს შესაბამის ამოცანებს და უზრუნველყოფს მყარ, ლოგიკურ ურთიერთკავშირს. ამასვე ხელს უწყობს მიგრაციის სფეროში ან/და ამ სფეროსთან დაკავშირებული უწყებების დარგობრივი სტრატეგიების არსებობა, მათი გამართული მუშაობა და კავშირი სექტორულ სტრატეგიასთან. ეს, თავის მხრივ, აფართოებს მოქმედების არეალს და განხორციელების მექანიზმზე (ყოველწლიურ სამოქმედო გეგმაზე) ფოკუსირების შედეგად უზრუნველყოფს იმპლემენტაციის პროცესის მოქნილობას და მეტ ეფექტიანობას. შესაბამისად, ასეთი სტრატეგია აყალიბებს ქვეყნის გრძელვადიან ხედვას მიგრაციის სფეროს მთავარ მიმართულებებზე და ამავდროულად უფრო მეტ მოთხოვნას უყენებს განხორციელების პროცესს, მის მექანიზმსა და მასში ჩართულ უწყებებს.
მიდგომის ასეთ პრინციპს განაპირობებს ევროკავშირთან დაახლოების პროცესის ის გარემოებაც, რომლის მიხედვითაც, ქვეყანამ უნდა შექმნას მართვის იმგვარი მოქნილი და ძლიერი მექანიზმები, რომლებიც, ერთი მხრივ, გრძელვადიან პერსპექტივაში განსაზღვრავენ განსახორციელებელ საქმიანობას, ხოლო, მეორე მხრივ, რეალურ დროში, ავტონომიურ რეჟიმში წარმართავენ ქმედებას და შეინარჩუნებენ მაღალ ხარისხსა და დინამიკას.
სტრატეგიის მიზნები და სექტორული პრიორიტეტები განისაზღვრა რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებული და ერთმანეთზე დამოკიდებული − ადგილობრივი, რეგიონული და გლობალური - განზომილებით. ადგილობრივი განზომილება ეფუძნება ქვეყნის ეროვნულ და მისგან მომდინარე უწყებათა პროფილურ ინტერესებს, რაც, ასევე, რეგიონული (მაგ.: ევროპა/ევროკავშირის ასოცირების შეთანხმებითა და VLAP-ის გრძელვადიანი ამოცანებით) ან/და მისი გავლით გლობალური (მაგ.: გაეროს 2030 წლის მდგრადი განვითარების დღის წესრიგი3) სფეროებიდანაც მომდინარეობს. ამგვარად, სტრატეგიაში „მიგრაციის და განვითარების“ საერთო თაღქვეშ თავს იყრის ყველა ის მიმართულება, რომელიც სამივე განზომილებას აქვს, თუმცა განხილულია ეროვნული საჭიროებების, ინტერესებისა და სპეციფიკის გათვალისწინებით.
ზემოაღნიშნული პრინციპებით შექმნილი და ამოქმედებული სტრატეგიის უმთავრესი მიზანია − განსაზღვროს სფეროში ქვეყნის კონკრეტული ინტერესები, მოარგოს მათ „მიგრაციის და განვითარების“ პოლიტიკა და წარმატებულ საერთაშორისო პრაქტიკასთან კორელაციის გზით განავითაროს საკუთარი სისტემა, რათა უპასუხოს თანამედროვე საზოგადოებრიობის წინაშე მდგარ გამოწვევებს.
სიტუაციის მიმოხილვა
საქართველოში, ისევე როგორც მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში, ემიგრაციის და იმიგრაციის გამომწვევი ფაქტორები კომპლექსურია და დაკავშირებულია როგორც ეკონომიკურ, სოციალურ და პოლიტიკურ ცვლილებებთან, ისე ადამიანების ინდივიდუალურ გადაწყვეტილებებთან. საქართველოს უახლეს ისტორიაში იყო პერიოდი, როდესაც ემიგრაცია, ძირითადად, ქვეყანაში არსებული არასტაბილური სიტუაციით და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული გარემოებებით (მაგ.: სამოქალაქო ომი, შეიარაღებული კონფლიქტები) იყო გამოწვეული. თუმცა მოგვიანებით ემიგრაციული ნაკადების ზრდაში უფრო მნიშვნელოვანი როლი ეკონომიკურმა და სოციალურმა ფაქტორებმა ითამაშეს. ემიგრაციის სხვა ხელშემწყობ ფაქტორებს შორის არანაკლებ მნიშვნელოვანია ემიგრანტთა ქსელები საზღვარგარეთ და განვითარებულ ქვეყნებში განათლების მიღების უკეთესი შესაძლებლობები.
საქსტატის მონაცემებით, 2019 წელს 105,107 ემიგრანტი4 გავიდა საქართველოდან, ხოლო მიგრაციული სალდო წინა წლების მსგავსად კვლავ უარყოფითი იყო და -8,243 შეადგინა.
წყარო: საქსტატი
ქვეყანაში ემიგრაციის აღრიცხვის მექანიზმების გაუმჯობესებამდე, საზღვარგარეთ მყოფ ქართველ ემიგრანტთა საერთო რაოდენობის (ე.წ. Migrant Stock) შესახებ გარკვეულ, მაგრამ არასრულყოფილ სურათს იძლევა გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საკითხების დეპარტამენტის (UN DESA) შეფასებები, რომლებიც მიგრანტებს საზღვარგარეთ დაბადებული მოსახლეობის კატეგორიის მიხედვით ითვლის. გაეროს შეფასებებით, 2019 წელს საქართველოში დაბადებული და საზღვარგარეთ მცხოვრები მიგრანტების რაოდენობა 852,000-მდე გაიზარდა, აქედან 51% ქალია, 49% - კაცი5.
წყარო: UN DESA
ემიგრაციის ზრდასთან ერთად, მატულობს საზღვარგარეთიდან ფულადი გზავნილების მოცულობაც6, რაც, სხვადასხვა კვლევის მიხედვით, ემიგრანტთა ოჯახების დიდი ნაწილისთვის მნიშვნელოვან საარსებო წყაროს წარმოადგენს7 და, ამავდროულად, ადამიანური კაპიტალის განვითარებაშიც დიდი წვლილი შეაქვს (ფულადი გზავნილები უმეტესწილად ჯანდაცვასა და განათლებას ხმარდება)8.
გაზრდილ ემიგრაციასთან ერთად, ბოლო წლებში შესამჩნევი გახდა ემიგრანტთა დაბრუნების მზარდი ტენდენციაც9, რომელიც იძულებით დაბრუნების ელემენტებთან ერთად, ხასიათდება ნებაყოფლობითი დაბრუნების ხშირი შემთხვევებითაც. დაბრუნების პარალელურად ბოლო წლებში იზრდება და, სავარაუდოდ, მომავალშიც მოიმატებს დაბრუნებულთა სარეინტეგრაციო სერვისებზე მოთხოვნა, რაც გამოიწვევს შესაბამისი პროგრამების გაფართოების საჭიროებას და სერვისების დახვეწას, რათა დაბრუნების პროცესი უფრო მდგრადი და შეუქცევადი იყოს.
საერთაშორისო მობილობის გაზრდილი შესაძლებლობებისა და მიგრაციის მამოძრავებელი ფაქტორების გათვალისწინებით, ემიგრაციული ნაკადების შემცირება სტრატეგიის მოქმედების პერიოდში ნაკლებად სავარაუდოა. სათანადოდ, მომავალში მნიშვნელოვანი იქნება ამ ნაკადების უსაფრთხო და ლეგალურ ჩარჩოებში მოქცევა და დროებითი/ცირკულარული მიგრაციის პოლიტიკის ფარგლებში ქვეყანაში დაბრუნების ხელშეწყობა და ამით დაბრუნებულ მიგრანტთა პოტენციალის ქვეყნის განვითარებისკენ მიმართვა, ასევე, საზღვარგარეთ მცხოვრებ მრავალრიცხოვან ქართულ დიასპორასთან კავშირების გაძლიერება და ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაში ჩართვა.
უკანასკნელ წლებში საქართველოში გაიზარდა იმიგრაციაც. 2019 წლის 31 დეკემბრის მონაცემებით, 52,000-ზე მეტი უცხო ქვეყნის მოქალაქე ფლობდა მოქმედ ბინადრობის მოწმობას საქართველოში.
წყარო: სსგს
არსებული საიმიგრაციო პოლიტიკის, უცხოელი სტუდენტებისათვის მიმზიდველი საგანმანათლებლო სივრცის, ბიზნესის წარმოების სიმარტივის და გაზრდილი საერთაშორისო მობილობის გამო მოსალოდნელია, რომ ეს ტენდენცია გრძელვადიან პერსპექტივაშიც შენარჩუნდება, რადგან იმიგრანტთა ძირითადი ჯგუფები, უპირატესად, სასწავლებლად, დროებით სამუშაოდ ან ბიზნესის საწარმოებლად ჩამოდიან საქართველოში. იმიგრანტთა რაოდენობის ზრდასთან ერთად, იზრდება მათ მიერ შეტანილი წვლილი როგორც ქართულ ეკონომიკაში, ისე საგანმანათლებლო დაწესებულებების განვითარებასა თუ ბიზნესსექტორის ბრუნვის მოცულობაში10. შესაბამისად, ქვეყნის ინტერესების და საჭიროებების გათვალისწინებით, ამ პოტენციალის ასათვისებლად და სწორად სამართავად მნიშვნელოვანია ამ სეგმენტზე განსაზღვრული პრაგმატული პოლიტიკა და შესაბამისი პროგრამების დანერგვა.
ამგვარად, შეიძლება ითქვას, რომ მიგრაციას, რთულ გამოწვევებთან ერთად, აქვს შესაძლებლობათა დიდი პოტენციალი, რომელიც სრულყოფილად უნდა იქნეს ათვისებული და ქვეყნის ინტერესებიდან გამომდინარე - მისი განვითარებისკენ მიმართული. მიგრაციის სტრატეგიის მომავალი ათწლიანი ხედვაც სწორედ ამ პრინციპზეა დაფუძნებული.
სტრატეგიის გრძელვადიანი ხედვა
|
|---|
სტრატეგიის გრძელვადიანი ხედვა ეფუძნება „მიგრაციის და განვითარების“ პრინციპს, რომელიც თანამედროვე სამყაროში პროგრესულ მიდგომად მიიჩნევა და ემსახურება მიგრაციის უარყოფითი11 შედეგების მინიმუმამდე შემცირებას და დადებითი12 ეფექტის გაზრდას, რაც მაქსიმალურად უნდა იქნეს გამოყენებული ქვეყნის განვითარებისთვის. შესაბამისად, პრინციპი „მიგრაცია და განვითარება“ არ ატარებს აქსიომურ ხასიათს, არის ფართო გაგების და გულისხმობს ყველა იმ მიმართულების კოორდინირებულ, სწორ და პრაგმატულ ორკესტრირებას, რომელიც ქვეყნის განვითარებას უწყობს ხელს. ასეთი პრინციპი ითვალისწინებს მიგრაციის პოლიტიკის შემუშავებასა და მართვაში ჩართული ყველა უწყების და მათი დარგობრივი სფეროების ურთიერთდაკავშირებულ ქმედებას, ორიენტირებულს ქვეყნის განვითარებაზე13. ერთი შეხედვით ერთმანეთისგან განსხვავებული მიმართულებების საერთო ჯაჭვში ჩაბმის გარეშე შეუძლებელი იქნება მთლიანობაში მიგრაციის სფეროს ეფექტური მართვა. მაგალითისთვის: საზღვრის ინტეგრირებულ მართვაზე, საკონსულო საქმიანობაზე, ტრეფიკინგის წინააღმდეგ ბრძოლასა და სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაზე პასუხისმგებელი უწყებების კოორდინირებული ქმედება თანმიმდევრულად უზრუნველყოფს უსაფრთხო და ლეგალურ მიგრაციას, არალეგალური მიგრაციის პრევენციას, ქვეყნიდან ინტელექტის გადინების შემცირებას, მისი შენარჩუნების ან/და მიღების წახალისებას, დროებით დასაქმებას, ცოდნის გადაცემას და დემოგრაფიული სიტუაციის კონტროლს. ამრიგად, „მიგრაცია და განვითარება“ მოიაზრებს უკლებლივ ყველა თემატური მიმართულების, საერთო ხედვის და მიზნის არსებობას და უწყებათაშორის კოორდინირებულ თანამშრომლობას ამ მიზნების მისაღწევად.
სტრატეგიის სამიზნე ჯგუფები
საქართველოს ტერიტორიაზე მყოფი საქართველოს მოქალაქეები;
ემიგრაციაში მყოფი საქართველოს მოქალაქეები და დიასპორის წარმომადგენლები;
საქართველოში დაბრუნებული მიგრანტები (განსაკუთრებული აქცენტით მიგრანტ ქალებზე);
საქართველოში საერთაშორისო დაცვის მქონე და თავშესაფრის მაძიებელი პირები;
საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირები;
საქართველოში სხვადასხვა სამართლებრივი სტატუსით მცხოვრები უცხოელები.
სტრატეგიის შემუშავების მეთოდოლოგია
საქართველოს 2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიის შემუშავება დაიწყო კონცეფციის მომზადებით, რომელიც მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის მიერ პარტნიორი საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციების მონაწილეობით დამტკიცდა14. კომისიის მიერვე მიღებულ იქნა „მიგრაციის ლაბორატორიის“ ფარგლებში სტრატეგიის შემუშავებაზე პასუხისმგებელი უწყებათაშორისი სამუშაო ჯგუფის შექმნის/განახლების გადაწყვეტილება. სამუშაო ჯგუფს დაკომპლექტებისთანავე15 საგანგებოდ ჩაუტარდა საჯარო პოლიტიკის ანალიზის, დაგეგმვის, მონიტორინგისა და შეფასების სატრენინგო კურსი, რომელიც ფოკუსირებული იყო იმ ახალ რეგულაციებზე, რითაც 2020 წლის 1 იანვრიდან განისაზღვრა საქართველოს მთავრობის პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების ერთიანი პროცედურები, მეთოდოლოგია და სტანდარტები16. მიგრაციის სტრატეგიის შემუშავების (პოლიტიკის დაგეგმვის) სრული ციკლი წარიმართა ზემოხსენებული რეგულაციების და შესაბამისი სახელმძღვანელოს რეკომენდაციების გათვალისწინებით. დოკუმენტზე მუშაობის პროცესში ასევე გამოყენებულ იქნა წინა (2016-2020 წწ.) მიგრაციის სტრატეგიის მომზადების შემდეგ მომავალ სტრატეგიაზე მუშაობის გაადვილების მიზნით შედგენილი (2016 წ.) გზამკვლევი.
საქართველოს მთავრობის პოლიტიკის დოკუმენტების ყოველწლიურ (2020 წ.) გეგმაში ასახვის შემდგომ დაიწყო სტრატეგიის შემუშავების აქტიური ფაზა. განისაზღვრა სტრატეგიის მომზადების დროში გაწერილი სამუშაო გეგმა და პროცესის მაკოორდინირებელი ორგანო მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის სამდივნოს სახით. სტრატეგიაზე მუშაობისას მთავარ პრინციპად აღებული იყო მიდგომა, რომლის თანახმადაც, სტრატეგია უნდა იყოს პრაქტიკული დოკუმენტი, რომელიც, პირველ რიგში, არსებული რესურსებიდან და რეალობიდან გამომდინარე განსაზღვრავს სამომავლო მიზნებს და სამუშაო ჯგუფში ჩართული ყველა მხარის თანამონაწილეობით და პასუხისმგებლობის განაწილებით შეიძლება შეიქმნას.
სიტუაციის (პრობლემების) ანალიზზე მუშაობა ინდივიდუალურად წარიმართა სამუშაო ჯგუფის წევრი თითოეული უწყების დარგობრივი მიმართულებების მიხედვით. ანალიტიკური და შემოქმედებითი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, 2020 წლის დასაწყისში კომისიის სამდივნოს მიერ შეიქმნა სპეციალური ელექტრონული პლატფორმა, რომელსაც მიუერთდა სამუშაო ჯგუფის წევრი ყველა უწყება. პლატფორმაზე ასევე განთავსდა დოკუმენტების კატალოგი, რომელშიც თემატური მიმართულებების მიხედვით გაერთიანდა მიგრაციის საკითხებზე ბოლო წლებში მომზადებული ანალიტიკური მასალები და მიგრაციის მომიჯნავე სფეროების მოქმედი პოლიტიკის დოკუმენტები. სამუშაო ჯგუფის გადაწყვეტილებით, სიტუაციის (პრობლემების) ანალიზის და საკუთარი ხედვის წარმოდგენა, ასევე, ეთხოვათ მიგრაციის სფეროში მომუშავე და საექსპერტო ცოდნის მქონე მსსკ-ის პარტნიორ საერთაშორისო ორგანიზაციებს17, მათი პროფილური საქმიანობების მიხედვით. ხსენებული ორგანიზაციების მიერ წარმოდგენილი მასალა გამოყენებულ იქნა სიტუაციის ანალიზზე მუშაობისას. სტრატეგიის შემუშავებისას ეროვნულ საკანონმდებლო და ინსტიტუციურ ჩარჩოსთან ერთად გათვალისწინებული იყო მიგრაციის მომიჯნავე სფეროების მოქმედი სტრატეგიები, კონცეფციები და საერთაშორისო ხელშეკრულებებით აღებული ვალდებულებები. ამასთანავე, საერთაშორისო წარმატებული პრაქტიკის დანერგვის მიზნით, უმნიშვნელოვანესი საბაზისო პლატფორმა შექმნა ევროკავშირის იმ რეკომენდაციებმა, რაც მისი ცალკეული წევრი ქვეყნების სტრატეგიული დოკუმენტების მომზადების გამოცდილებიდან მომდინარეობს და გამოყენებული იქნა ჯერ კიდევ 2016-2020 წლების მიგრაციის სტრატეგიის შემუშავებისას.
სიტუაციის ანალიზის ეტაპზე გამოვლენილი მიგნებების განხილვის და სტრატეგიის ლოგიკური ჩარჩოს ყველა კომპონენტის შედგენის მიზნით, თავდაპირველად იგეგმებოდა სამუშაო ჯგუფის ინტენსიური სამუშაო შეხვედრები (ე.წ. „ვორქშოპები“). თუმცა ქვეყანაში COVID-19-ის პანდემიის და მისგან გამოწვეული საზოგადოებრივი შეკრებების შეზღუდვის, ხოლო მოგვიანებით საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების გამო, პირისპირ სამუშაო შეხვედრები სრულად გაუქმდა. მიუხედავად ამისა, სამუშაო პროცესი არ შეჩერებულა, მან მთლიანად გადაინაცვლა დისტანციურ რეჟიმში და დაეფუძნა იმ ელექტრონულ პლატფორმას, რომელიც კომისიის სამდივნოს მიერ შეიქმნა (2019 წ.) სტრატეგიის შესამუშავებლად. სიტუაციის ანალიზისას გამოკვეთილი სექტორული პრიორიტეტების მიხედვით, სამდივნოს მიერ მომზადდა ლოგიკური ჩარჩოს ფორმები და აიტვირთა მსსკ-ის ელექტრონულ პლატფორმაზე, სადაც სახელმწიფო უწყებების მიერ ავტონომიურ რეჟიმში, თუმცა სამდივნოსთან მჭიდრო კოორდინაციით, მიმდინარეობდა ლოგიკური ჩარჩოს შედგენა პრობლემების ხის მეთოდის გამოყენებით. სტრატეგიის ხედვის, მიზნების, ამოცანების და შესაბამისი ინდიკატორების განხილვის და შეჯერების მიზნით, უწყებებთან გაიმართა 30-ზე მეტი დისტანციური შეხვედრა აუდიო-ვიზუალური კომუნიკაციის სხვადასხვა ელექტრონული საშუალების გამოყენებით. ამავდროულად მსსკ-ის ელექტრონულ პორტალზე პერმანენტულად მიმდინარეობდა დოკუმენტების ონლაინ რეჟიმში რედაქტირება და უწყებებს შორის მოსაზრებების ურთიერთგაცვლა. ამავე პორტალის მეშვეობით ლოგიკური ჩარჩო განხილულ იქნა საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის პოლიტიკის დაგეგმვისა და კოორდინაციის დეპარტამენტთან, რომლის რეკომენდაციები აისახა დოკუმენტში.
ლოგიკურ ჩარჩოზე მუშაობის დასრულების შემდეგ სტრატეგიის ავტორი კომისიის წევრი უწყებების მიერ ჩამოყალიბდა პოლიტიკის დოკუმენტის სტრატეგიული ნაწილის ტექსტი და მიგრაციის სტრატეგიის პროექტი წარედგინა სფეროში მოქმედ პარტნიორ საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციებს, ასევე, სახალხო დამცველის აპარატს, საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის ადამიანის უფლებათა დაცვის სამდივნოს (მათ შორის, საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მრჩეველს ადამიანის უფლებების და გენდერული თანასწორობის საკითხებში) და აკადემიური სექტორის წარმომადგენლებს. მიღებული რეკომენდაციები ავტორებთან ერთად დეტალურად იქნა განხილული პროფილური უწყებების მიერ მსსკ-ის მიგრაციის ლაბორატორიის ფარგლებში და მათი გარკვეული ნაწილი სხვადასხვა ფორმით ასახულია სტრატეგიასა და ლოგიკურ ჩარჩოში. საჯარო კონსულტაციების ფარგლებში მიღებული მოსაზრებებისა და რეკომენდაციების გათვალისწინების შესახებ დეტალური ინფორმაცია წარმოდგენილია საჯარო კონსულტაციების შემაჯამებელ ანგარიშში (დანართი №2).
სექტორული პრიორიტეტები
მიგრაცია თავისი არსით მრავალგანზომილებიანი ფენომენია და მოიცავს საზოგადოებრივი ცხოვრების თითქმის ყველა სფეროს. როგორც სტრატეგიის შესავალშია აღნიშნული, სექტორული პრიორიტეტები (ე.წ. „ქოლგა მიმართულებები“) და მათგან გამომდინარე მიზნები განისაზღვრა რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებული და ერთმანეთზე დამოკიდებული − ადგილობრივი, რეგიონული და გლობალური - განზომილებით. ამგვარად, სტრატეგიაში „მიგრაციის და განვითარების“ საერთო თაღქვეშ თავმოყრილია ყველა ის სექტორული მიმართულება, რომელიც სამივე განზომილებას აქვს, თუმცა ქვეყნის საჭიროებების, ეროვნული ინტერესებისა და ადგილობრივი სპეციფიკის გათვალისწინებითაა წარმოდგენილი.
არსებული სიტუაციის გათვალისწინებით და თემათა აქტუალობიდან გამომდინარე, ახალი სტრატეგიის სექტორული პრიორიტეტები (მიგრაციის მართვის გაუმჯობესება, ლეგალური მიგრაციის ხელშეწყობა და არალეგალურ მიგრაციასთან ბრძოლა, დაბრუნებულთა რეინტეგრაცია, დიასპორის ჩართულობა, თავშესაფრის სისტემა და ინტეგრაცია) მნიშვნელოვნად არ განსხვავდება მისი წინამორბედი - 2016-2020 წწ. მიგრაციის სტრატეგიისგან, რომლის თემატური მიმართულებები ასევე ზემოხსენებული სამი განზომილების ჭრილში იყო შემუშავებული. საქართველოს 2016-2020 წლების მიგრაციის სტრატეგიის განხორციელების პროცესზე დაკვირვებით და შეფასების შედეგებზე დაყრდნობით, აგრეთვე სტრატეგიის თემატურ მიმართულებებს შორის ლოგიკური კავშირების გაუმჯობესების მიზნით, გადაწყდა, რომ საერთაშორისო თანამშრომლობა და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება ახალ სტრატეგიაში ცალკე თავად აღარ იქნება წარმოდგენილი, არამედ ამ მიმართულებით არსებული ამოცანები თემატურად გადანაწილდება ხსენებულ შვიდ სექტორულ პრიორიტეტში. ასევე, წინამორბედისგან განსხვავებით, „მიგრაციის და განვითარების“ თავი გახდა ახალი სტრატეგიის ე.წ. „ქოლგა თემა“ და ერთ, კერძო თავში განხილვის ნაცვლად, იგი განივრცო და მის პრიზმაში მოხდა დოკუმენტის ყველა მიმართულების ინდივიდუალური განხილვა.
სექტორული პრიორიტეტები ასევე განხილულ იქნა ადამიანის უფლებათა დაცვის და, განსაკუთრებით, გენდერულ ჭრილში, რის საფუძველზეც, მიგრანტი ქალების/გოგოების და მოწყვლადი ჯგუფების საჭიროებების უკეთ დაკმაყოფილების მიზნით, შესაბამისი აქცენტები აისახა სტრატეგიაში.
მიგრაციის მართვის გაუმჯობესება
სიტუაციის ანალიზი:
საქართველომ მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია საერთო სამთავრობო მიდგომაზე დაფუძნებული მიგრაციის მართვის მექანიზმების განვითარების კუთხით, რაც ეროვნულ დონეზე სფეროს თანმიმდევრული პოლიტიკის შექმნაში გამოიხატა. მიგრაციის სფეროში საქართველოს მთავრობის ერთიანი პოლიტიკის განსაზღვრისა და მიგრაციული პროცესების მართვის გაუმჯობესების მიზნით, მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის18 საქმიანობამ საფუძველი დაუდო ამ სფეროში ერთიანი და ცენტრალიზებული სტრატეგიული მართვის სისტემის ჩამოყალიბებას ქვეყანაში, რითაც, სხვათა შორის, მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს ევროკავშირთან ინტეგრაციის საქმეში19. კომისიის განვითარებას იმთავითვე მხარს უჭერდა ამ სფეროში რეფორმების გატარებით დაინტერესებული ევროკავშირი. პირველ (საწყის) ფაზაში ევროკავშირთან თანამშრომლობით მომზადდა მიგრაციის მართვის ეროვნული სისტემის ერთიანი სტრუქტურის მყარი საფუძველი (შეიქმნა კომისია, 2013-2015 წლების მიგრაციის სტრატეგია, მართვის ჯაჭვის სხვადასხვა რგოლი და ინსტიტუტი); ამ საფუძველზე, მეორე (ფორმირების) ფაზაში, სახელმწიფომ შეიმუშავა და აამოქმედა რთული მრავალდარგობრივი მექანიზმები, რომელთა რაობა და განხორციელების ინსტრუმენტები განისაზღვრა 2016-2020 წლების მიგრაციის სტრატეგიაში20; მესამე (განვითარების და მუდმივი მოდერნიზაციის) ფაზა, რომლის განხორციელება დაგეგმილია წინამდებარე სტრატეგიის ფარგლებში, წარმოადგენს განსაკუთრებით მნიშვნელოვან ეტაპს. ამ ფაზაში უნდა დასრულდეს ევროპულ სტანდარტებთან მაქსიმალურად დაახლოებული მიგრაციის მართვის მდგრადი სისტემის ჩამოყალიბების პროცესი, რათა ძლიერი სახელმწიფო ინსტიტუტების მეშვეობით შესაძლებელი გახდეს მზარდი საერთაშორისო მობილობიდან და მიგრაციის სფეროში უახლესი გლობალური მდგომარეობიდან მომდინარე გამოწვევებზე სათანადო და ეფექტური რეაგირება. ასეთი გამოწვევების დაძლევის მიზნით, აუცილებელია მართვის და კოორდინაციის არსებული მექანიზმების კიდევ უფრო დაკავშირება და გაძლიერება.
მსსკ-ის, როგორც მიგრაციის სტრატეგიის ავტორის და ძირითადი განმახორციელებელი რგოლის, ფუნქციათა შორისაა სტრატეგიის მთავარი სარეალიზაციო ინსტრუმენტის - ყოველწლიური სამოქმედო გეგმების შემუშავების და განხორციელების კოორდინაცია, ასევე მათი მონიტორინგი და შეფასება, რაც საქართველოს მთავრობის მიერ საჯარო მმართველობის რეფორმის ფარგლებში დამტკიცებული „პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების“ ახალი რეგულაციების21 შესაბამისად უნდა წარიმართოს. ხსენებული რეფორმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტი დარგობრივი პოლიტიკის განხორციელებაზე პასუხისმგებელი საკოორდინაციო მექანიზმების გაძლიერებაა, რათა ეფექტიანად შესრულდეს რეფორმის ის კომპონენტები, რომლებიც შედეგზე ორიენტირებული და საერთო სამთავრობო მიდგომაზე დაფუძნებული პოლიტიკის დოკუმენტების მომზადებასა და განხორციელებას გულისხმობს. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული რეფორმის დაწყებამდე მსსკ-ის პრაქტიკაში 2016 წლიდან უკვე დანერგილი იყო მიგრაციის სტრატეგიის მონიტორინგის და შეფასების მექანიზმები, მსგავსი, მაგრამ ახალი რეგულაციები მოითხოვს უფრო მეტ ძალისხმევას და რესურსს როგორც ხარისხიანი სტრატეგიული დოკუმენტების მომზადების, ასევე მათი ეფექტიანი მონიტორინგის და შეფასების კუთხით.
აღსანიშნავია, რომ გაეროს 2030 წლის მდგრადი განვითარების დღის წესრიგით გათვალისწინებული მე-10 მიზნის 10.7 ამოცანის ეროვნულ დონეზე შესრულების ერთ-ერთ ინდიკატორად განსაზღვრულია საქართველოს 2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიის და მისი სამოქმედო გეგმების მეტწილად განხორციელება22. ამდენად, მნიშვნელოვანია, რომ მიგრაციის სტრატეგიის განხორციელების პროცესი მაქსიმალურად წარმატებით წარიმართოს და ამან ხელი შუწყოს მდგრადი განვითარების გლობალური მიზნების განხორციელებას.
მტკიცებულებებზე დაფუძნებული და შედეგებზე ორიენტირებული მიგრაციის სტრატეგიული მართვის უზრუნველსაყოფად საჭიროა მუდმივად განახლებადი თემატური კვლევები და შესაბამისი ანალიტიკური უნარებით აღჭურვილი კვალიფიციური კადრები, რომელნიც რაციონალურად გამოიყენებენ ამ მონაცემებს როგორც პოლიტიკის დაგეგმვის ციკლში, ისე მისი განხორციელების და შეფასების პროცესში. განახლებული თემატური კვლევების საჭიროება მრავალჯერ გამოიკვეთა 2016-2020 წწ. მიგრაციის სტრატეგიის განხორციელებისას, პირველ რიგში, იმისათვის, რომ არა მხოლოდ რაოდენობრივ ინდიკატორებზე დაყრდნობით შეფასებულიყო მისი მიზნების და ამოცანების შესრულება, არამედ თვისებრივადაც გაზომილიყო სტრატეგიის შესრულების შედეგები. უკანასკნელ პერიოდში კომისიის ფარგლებში ჩატარებული თემატური კვლევები ერთ-ერთ ძირითად წყაროდ იქცა მოცემული სტრატეგიის ამოცანების და მისი შედეგების ინდიკატორების განსაზღვრისას. 2016-2020 წწ. მიგრაციის სტრატეგიის განხორციელების ანალიზმა ცხადყო, რომ რაოდენობრივი თუ თვისებრივი კვლევები მნიშვნელოვანი მტკიცებულებითი რესურსია ინფორმირებული გადაწყვეტილების მისაღებად და აუცილებელია, რომ კომისიის წევრმა უწყებებმა საკუთარი დარგობრივი მიმართულებების მიხედვით, შესაბამისი ანალიტიკური დანაყოფების გაძლიერების საშუალებით ავტონომიურად წარმართონ კვლევითი საქმიანობა. ამიტომაც ახალი სტრატეგიის წარმატებით განხორციელების ერთ-ერთ მთავარ წინაპირობას უწყებების მიერ სწორედ ასეთი ანალიტიკური მასალების მომზადება და შესაბამისი რეკომენდაციების პრაქტიკაში გამოყენება წარმოადგენს.
მიგრაციასთან დაკავშირებული მონაცემების გაანალიზების, გამოკვეთილი რისკების შეფასებისა და მოსალოდნელ პროცესებზე ეფექტიანი რეაგირების მიზნით, საქართველოს მთავრობამ 2015 წლიდან დაიწყო მიგრაციის რისკების ერთიანი ანალიზის წარმოებისთვის შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელება. მსსკ-ის მიერ დამტკიცდა მიგრაციის რისკების ანალიზის სისტემის კონცეფცია, ხოლო კონცეფციის იმპლემენტაციის მიზნით, კომისიის ფარგლებში 2016 წლიდან ფუნქციონირებს მიგრაციის რისკების ანალიზის უწყებათაშორისი სამუშაო ჯგუფი, რომლის საქმიანობას კოორდინაციას უწევს შსს. სამუშაო ჯგუფის ამოცანაა ქვეყანაში და მის ფარგლებს გარეთ მიგრაციულ ტენდენციებზე დაკვირვება, შესაბამისი პროცესების შესწავლა და რისკების შეფასების შედეგად ყოვლისმომცველი რისკის ანალიზის დოკუმენტების მომზადება, რომლებიც ერთიან მეთოდოლოგიაზე იქნება დაფუძნებული და საერთო სამთავრობო მიდგომის პრინციპზე დაყრდნობით შეიმუშავებს პრევენციულ ღონისძიებებსა და რეკომენდაციებს. რისკის ანალიზის ძლიერი სისტემის ჩამოყალიბების და მისი გამართული ფუნქციონირების უზრუნველყოფის შემდეგ მნიშვნელოვანია შესაბამისი რეკომენდაციების გათვალისწინება პოლიტიკის დაგეგმვისა თუ განხორციელების პროცესში.
რისკების ანალიზის მიმართულებით ასევე არსებობს ინსტიტუციური მექანიზმების გაძლიერების საჭიროება. კერძოდ, მიგრაციის რისკების ანალიზის სისტემაში მონაწილე უწყებების დიდი ნაწილისთვის რისკების ანალიზის წარმოება ახალი სფეროა და თემის ინსტიტუციონალიზაციის შემდგომ საჭიროებს შესაბამის თანამშრომელთა უნარების მუდმივ გაუმჯობესებას. ამდენად, აუცილებელია მიგრაციის ერთიანი რისკების ანალიზის სისტემაში ჩართული უწყებების ანალიტიკოსების კვალიფიკაციის რეგულარულად ამაღლება, მათ შორის, ანალიტიკური შესაძლებლობების განვითარების კუთხით, რათა მათ შეძლონ მაღალი ხარისხის ანალიტიკური ანგარიშების მომზადება. აღსანიშნავია, რომ მიგრაციის ერთიანი რისკების ანალიზის წარმოება, მიგრაციის მონაცემთა ერთიანი ანალიტიკური სისტემის განვითარებასთან ერთად, ევროკავშირი-საქართველოს ასოცირების დღის წესრიგის (2021-2027 წწ. პროექტი) და ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის ერთ-ერთ გრძელვადიან დავალებას წარმოადგენს23.
მიგრაციული ტენდენციების შესახებ საზოგადოების და სფეროთი დაინტერესებული პირების ინფორმირების, ასევე საჯარო უწყებებში მონაცემებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებების მიღების ხელშეწყობისთვის, აუცილებელია გაგრძელდეს ქვეყნის მიგრაციის პროფილების რეგულარულად განახლება და გამოქვეყნება, მათ შორის, მონაცემთა ვიზუალიზაციების და თანამედროვე ინფოგრაფიკების გამოყენებით.
მიგრაციის პოლიტიკის სრულყოფილი ანალიზისთვის, თემატურ კვლევებთან ერთად, საჭიროა ხარისხიანი სტატისტიკური მონაცემები. სტატისტიკის წარმოების ეფექტიანი, თანამედროვე და მდგრადი პროცესების შექმნა, ასევე ევროკავშირის სტანდარტებთან დაახლოებული დემოგრაფიული და მათ შორის მიგრაციის სტატისტიკის წარმოება 2020-2023 წლების საქართველოს ოფიციალური სტატისტიკის ეროვნული სისტემის განვითარების სტრატეგიის24 ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია.
2012 წლიდან საქსტატი გადავიდა მიგრაციის სტატისტიკის წარმოების ახალ მეთოდოლოგიაზე და მის მიერ შემუშავებული ალგორითმის მიხედვით დეტალურ, ინდივიდუალურ (ანონიმიზებულ) საზღვრის კვეთის მონაცემებს იღებს შსს-დან, რომელზე დაყრდნობითაც ადგენს პირის საქართველოში და საზღვარგარეთ ყოფნის პერიოდს. აღნიშნული მეთოდოლოგია შემუშავებულია გაეროს რეკომენდაციების თანახმად და ითვალისწინებს მუდმივი მოსახლეობის ცნებას.25
აღსანიშნავია, რომ მოცემულ ეტაპზე საქსტატი ვერ აფასებს მიგრაციის მიზეზებს და ვერ აწარმოებს რეგიონებისა და ქვეყნების (წარმოშობის/დანიშნულების) მიხედვით მიგრანტების აღრიცხვას. ასევე შეუძლებელია მიგრანტების დაჯგუფება სხვადასხვა სოციალურ-ეკონომიკური (განათლების დონე, ეკონომიკური საქმიანობის და დასაქმების სტატუსი) მახასიათებლების მიხედვით. ყოველივე ეს კი მიუთითებს იმაზე, რომ აუცილებელია მიგრაციის სტატისტიკის ხარისხის სრულყოფა და სხვადასხვა უწყებასა და საერთაშორისო პარტნიორებთან თანამშრომლობით შესაბამისი მეთოდოლოგიების შემუშავება და განახლება.
მოსახლეობის რაოდენობის, მისი შემადგენლობისა და სხვადასხვა დემოგრაფიული მაჩვენებლების სამომავლო გაანგარიშებები აუცილებელია როგორც ქვეყნის სოციალური და ეკონომიკური პოლიტიკის განსაზღვრისთვის, ასევე მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მიგრაციის პოლიტიკის დაგეგმვისა და განხორციელებისთვის. ამდენად, საერთაშორისო სტანდარტებსა და ხარისხიან სტატისტიკურ მონაცემებზე დაფუძნებულ მოსახლეობის პროგნოზებს განსაკუთრებული როლი ენიჭება ქვეყნის განვითარებაში. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, რომ საერთაშორისო ექსპერტებთან თანამშრომლობით შემუშავდეს შესაბამისი მეთოდოლოგია და ქვეყანაში დაინერგოს მოსახლეობის პროგნოზები.
მოსახლეობის და საცხოვრისების აღწერის 2020 წლის მსოფლიო რაუნდის ფარგლებში, საქართველოში დაგეგმილია მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა, რომლის შედეგადაც ხელმისაწვდომი იქნება მოსახლეობის შესახებ განახლებული მონაცემები. აღსანიშნავია, რომ მომდევნო აღწერის თარიღი, მეთოდი და მეთოდოლოგია ჯერ კიდევ განხილვის პროცესშია.
მიგრაციის ეფექტიანი მართვის მიზნით მონაცემთა შეგროვების და დამუშავების გაუმჯობესებაზე მუშაობა აქტიურად მიმდინარეობს ყველგან, სადაც მიგრაციის მართვის სფეროს უახლესი გამოწვევები არსებობს. აღნიშნულის ფონზე წინა პლანზე წამოიწია მიგრაციის მართვაში საინფორმაციო ტექნოლოგიებისა და ახალი ხელსაწყოების მნიშვნელობამ. მიგრაციის მონაცემთა ერთიანი ანალიტიკური სისტემის (მეას) შექმნით საქართველომ, გარკვეულწილად, უპასუხა მსოფლიოში მიგრაციის მონაცემების დამუშავების უკანასკნელ ტენდენციებს (მაგ.: Big Data). მეას-ი მონაცემების დამუშავებისთვის იყენებს უახლეს ტექნოლოგიებს და უნიკალურ მეთოდოლოგიურ გადაწყვეტას, ამავე დროს პირველ ნაბიჯებს დგამს საქართველოში ადმინისტრაციული მონაცემების ანალიტიკური დანიშნულებით გამოყენების მიმართულებით, რაც მსოფლიოში უკვე კარგად გამოცდილი და შესწავლილი რესურსია. მეას-ის განვითარება 2016-2020 წლების მიგრაციის სტრატეგიის ერთ-ერთი პრიორიტეტი იყო და მიზნად მიგრაციის მონაცემების ხელმისაწვდომობის და ხარისხის გაზრდას ისახავდა. ამ პროცესის დაწყებას და განხორციელებას მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ამავე პერიოდში ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის განხორციელებამ.
2020 წლისთვის მეას-ი შექმნილია და ფუნქციონირებს იმ კონცეფციის შესაბამისად, რომელიც სისტემის შექმნის საწყის ეტაპზე შემუშავდა. თუმცა სისტემის შექმნის პროცესში გამოიკვეთა მონაცემთა დამუშავების მეთოდოლოგიის, პირველწყარო მონაცემების ხარისხის და სამიზნე აუდიტორიისთვის მიწოდების ფორმების გაუმჯობესების საჭიროება. ამ მიმართულებით მეას-ის კომპონენტების დახვეწა მომდევნო წლებშიც აქტიურად უნდა გაგრძელდეს. ამავდროულად, მეას-ზე მუშაობის პროცესში სსგს-ში დაგროვდა უნიკალური გამოცდილება და ხედვა საქართველოში ადმინისტრაციული მონაცემების პოტენციალის უკეთესად ათვისებისთვის. 2021-2030 წლებში შესაძლებელია, რომ ეს გამოცდილება მოხმარდეს როგორც კონკრეტულად მიგრაციის მონაცემების, ისე სხვა ადმინისტრაციული წყაროების გაუმჯობესებას.
ტრადიციულ მონაცემთა წყაროებთან ერთად, სულ უფრო ხშირია ოფიციალურ სტატისტიკასა თუ სხვა ანალიტიკურ საქმიანობაში არატრადიციული მონაცემების გამოყენება და პილოტირება მიგრაციული ტენდენციების შესასწავლად. უკანასკნელ წლებში საქართველოშიც გამოიკვეთა რამდენიმე საცდელი კვლევის განხორციელების შესაძლებლობა. მნიშვნელოვანია, რომ კიდევ უფრო აქტიურად გაგრძელდეს არატრადიციულ მონაცემთა წყაროების შესაძლებლობების და საჭიროებების შესწავლა და მათი მეას-თან ინტეგრაციის განხილვა.
მიუხედავად იმისა, რომ მეას-ზე მუშაობა წარიმართა უკვე კარგად გამართული და შეკავშირებული კომისიის შიგნით, მან კოორდინაციის ცნებას ახალი დატვირთვა შესძინა და მისი დინამიკა გააორმაგა. მიგრაციის სფეროში მომუშავე ან/და მასთან დაკავშირებული წყარო უწყებებიდან მიღებული მონაცემების ურთიერთშერწყმით კონკრეტულ საინტერესო საკითხზე მიღებული მონაცემების მიზანია, დარგობრივი მიმართულების ანალიტიკოსს გაუადვილოს სამუშაო და დაეხმაროს ანალიზში. ამგვარად, სისტემა არ იძლევა მზა პასუხებს ამოცანებზე, თუმცა მაქსიმალურად ამარტივებს გზას და ამცირებს დროს ასეთ პასუხამდე მისვლისათვის.
მიგრაციის ადგილობრივ დონეზე მართვის გაუმჯობესების კუთხით სულ უფრო დიდი როლი ენიჭება ცენტრალური ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების კოორდინირებულ საქმიანობას.26 სწორედ თვითმმართველ ერთეულებს (მუნიციპალიტეტებს) აქვთ პირდაპირი შეხება მიგრანტთა სხვადასხვა ჯგუფთან (მათ შორის, პოტენციურ მიგრანტებთან) და, შესაბამისად, ისინი ყველაზე უკეთ არიან ინფორმირებული მათი საჭიროებების შესახებ. მუნიციპალიტეტების ჩართულობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია როგორც მიგრაციის მრავალგანზომილებიან ასპექტებზე (განსაკუთრებით ლეგალურ მიგრაციაზე, ასევე დაბრუნებასა და რეინტეგრაციაზე) მოსახლეობის ინფორმირების, ასევე სხვადასხვა დაინტერესებული ჯგუფისთვის სახელმწიფო და დონორული მხარდაჭერის ფარგლებში მოქმედი პროგრამების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების კუთხით. ამავდროულად, მიგრაციის სტრატეგიის სამიზნე ჯგუფებზე მორგებული, ადგილობრივ სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაზე ორიენტირებული პროექტების წახალისება გრძელვადიან პერსპექტივაში სულ უფრო მეტ აქტუალობას შეიძენს. ამასვე წარმოაჩენს ადგილობრივი თვითმმართველობის დონეზე მიგრაციის თემაზე განხორციელებული საპილოტე ინიციატივები27, რომელთა შედეგებიც მნიშვნელოვანი ინდიკატორი იქნება სამომავლოდ მუნიციპალიტეტებში სტრატეგიის ფარგლებში ფართო საქმიანობის წარმართვისთვის. ამასთან, საწყის ეტაპზე მნიშვნელოვანია მუნიციპალიტეტების შესაძლებლობების შესწავლა, მათი საჭიროებების, ასევე ინდივიდუალური მიდგომებისა და ხედვის გამოკვეთა მიგრაციის საკითხებზე სამუშაოდ. ამის პარალელურად კი - თვითმმართველობის ორგანოების შესაბამისი დარგობრივი სამსახურების თანამშრომელთა უნარებისა და კომპეტენციების განვითარება მიგრაციის საკითხებზე. აღნიშნული მიდგომა თანხვედრაშია დეცენტრალიზაციის 2020-2025 წლების სტრატეგიასთან28, რომლის მიხედვითაც დაგეგმილია თვითმმართველი ერთეულის როლის გაზრდა საჯარო საქმეების მნიშვნელოვანი ნაწილის გადაწყვეტაში და სანდო, ანგარიშვალდებული, გამჭვირვალე და შედეგზე ორიენტირებული ადგილობრივი თვითმმართველობის ჩამოყალიბება, მათ შორის, ადგილობრივი განვითარების დაგეგმვის და კოორდინაციის სისტემის შექმნის მეშვეობით.
მიგრაციის მართვის ეროვნული სისტემის განვითარებისთვის გლობალურ თუ რეგიონულ საერთაშორისო პროცესებსა და პლატფორმებზე საქართველოს ჩართულობის გაზრდას უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება, რაც, პირველ რიგში, მოიაზრებს მიგრაციის მართვის სფეროში საერთაშორისო საუკეთესო პრაქტიკის გაზიარებას და კომისიის წევრ უწყებათა შესაძლებლობების განვითარებას სხვა ქვეყნების გამოცდილების შესწავლის გზით. ამავდროულად, მსსკ სხვადასხვა საერთაშორისო პლატფორმაზე წარმოჩენილია, როგორც მიგრაციის კორპორაციული მართვის ერთ-ერთი პიონერი, წარმატებული ნიმუში და განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე მყოფი ქვეყნებისთვის სამაგალითო მოდელად მიიჩნევა. იგივე ეხება მის ფარგლებში მომზადებულ პროდუქტებსაც. შესაბამისად, მიგრაციის მართვის სისტემის ქართული ხედვის საერთაშორისო ფორუმებზე პრეზენტაცია და მისი პოპულარიზაცია მნიშვნელოვანია ქვეყნის განვითარების, დადებითი იმიჯის გამყარების და არსებული სისტემის გაუმჯობესებისთვის.
უკანასკნელ წლებში ინტენსიურად მიმდინარეობს თანამშრომლობა „მიგრაციის ევროპულ ქსელთან“29. მნიშვნელოვანია, რომ საქართველო აქტიურად ჩაერთოს EMN-ის კვლევით საქმიანობაში და ერთობლივ ღონისძიებებში, რაც მსსკ-ის წევრ უწყებებს დაეხმარება როგორც ინსტიტუციური განვითარების კუთხით, ასევე მათ ევროპელ კოლეგებთან პირდაპირი კონტაქტების დამყარებაში. ამავდროულად, ეს ხელს შეუწყობს ევროკავშირთან ინსტიტუციური დაახლოების და სექტორული ინტეგრაციის პროცესს. აღნიშნული ასევე მნიშვნელოვანი სარგებელი იქნება მიგრაციის პოლიტიკის დაგეგმვის, ანალიზის და კომისიის წევრი უწყებების კვლევითი და ანალიტიკური შესაძლებლობების განვითარებისთვის. გარდა ამისა, ეს შექმნის საქართველოში ევროკავშირის მხარდაჭერით განხორციელებული წარმატებული პროექტების თვალსაჩინოდ წარმოდგენის ხელსაყრელ შესაძლებლობას რეგიონულ დონეზე.
როგორც წინა (2016-2020 წწ.) მიგრაციის სტრატეგიის განხორციელების პროცესზე დაკვირვებამ აჩვენა, სტრატეგიული ამოცანების შესრულებაში საკმაოდ დიდი წვლილი შეიტანა საერთაშორისო და დონორი ორგანიზაციების, ასევე პარტნიორი სახელმწიფოების დახმარებამ. მიუხედავად იმისა, რომ სტრატეგიის არცერთი სექტორული მიმართულება დონორების დახმარებაზე ზედმეტად დამოკიდებული არ არის, დონორთა მხარდაჭერა მაინც მნიშვნელოვანია, რადგან მათი საექსპერტო და ფინანსური რესურსები ძირითადად ფოკუსირებულია ისეთ აქტივობებზე, როგორიცაა: ახალი გამოცდილების (მათ შორის, ტექნოლოგიების კუთხით) გაცნობა და დანერგვა, ექსპერტული და კვლევითი მომსახურება, უწყებების სხვადასხვა ტექნიკური ინვენტარით აღჭურვა, ასევე თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლების ღონისძიებები (ტრენინგები, სასწავლო ვიზიტები). ეს ყველაფერი კი, ძირითადად, განვითარებისკენ მიმართული დახმარებაა, რომლის გარეშეც მიგრაციის მუდმივად ცვალებად გამოწვევებთან გამკლავება სტრატეგიის განმახორციელებელ უწყებებს მხოლოდ საკუთარი რესურსებით გაუჭირდებათ.
აღნიშნულის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია, რომ უწყებებმა პროაქტიულად შეძლონ თავიანთი საჭიროებების იდენტიფიცირება და დონორებთან კომუნიკაცია/თანამშრომლობა უფრო ინტენსიური და დივერსიფიცირებული გახადონ, რაც საბოლოო ჯამში უნდა აისახოს მიგრაციის მიმართულებით ახალი, განვითარებაზე ორიენტირებული და ქვეყნის საჭიროებებზე მორგებული პროექტების რაოდენობისა და მოცულობის ზრდაზე. თავის მხრივ, აუცილებელია, რომ თავად დონორთა შორის და მათი მსსკ-სთან კოორდინაცია მაღალი დონით გამოირჩეოდეს, რათა ქმედება მოერგოს საჭიროებას, ხოლო საქმიანობა ისე განაწილდეს, რომ მოიცვას ყველა საკვანძო თემა და ამავდროულად არ მოხდეს დუბლირება ან/და თემატური გადაფარვა. ამ თვალსაზრისით, სხვათა შორის, მნიშვნელოვანი როლის შესრულება შეუძლია გაეროს მიგრაციის ქსელს30, რათა ადგილზე ხელი შეუწოს გაეროს სააგენტოებს შორის შიდა ეფექტიან კოორდინაციას და ამგვარად გამართული გარე კომუნიკაცია აწარმოოს მსსკ-სთან.
საქართველოს ევროკავშირთან ინტეგრაციის მიმდინარე ფორმატში სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაცია ერთ-ერთი უმთავრესი მიმართულებაა ასოცირების შეთანხმებასთან ერთად. ევროკავშირის მიერ საქართველოსთვის გადმოცემული ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმა მოიცავდა ოთხ თემატურ ბლოკს, რომლებიც, თავის მხრივ, შედგებოდა ორი (საკანონმდებლო და იმპლემენტაციის) ფაზისაგან. VLAP-ის იმპლემენტაციის პროცესში განხორციელდა მასშტაბური რეფორმები, რაც მოიცავდა დაახლოებით 15 სხვადასხვა მიმართულებას, მათ შორის, დოკუმენტების უსაფრთხოების, საზღვრის მართვისა და მიგრაციის, ასევე დანაშაულთან ბრძოლისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის საკითხებს.
ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის წარმატებით განხორციელების შემდგომ საქართველოს მოქალაქეებისთვის ამოქმედდა (28.03.2017 წ.) ევროკავშირის/შენგენის წევრ ქვეყნებთან უვიზო მიმოსვლა, რომელიც ძალაში შევიდა მესამე ქვეყნებისთვის უვიზო მიმოსვლის რეჟიმის შეჩერების განახლებულ მექანიზმთან ერთად. ევროკავშირის საბჭოს 2001 წლის 15 მარტის №539/2001 რეგულაცია31 ავალდებულებს ევროკომისიას, რეგულარულად აწარმოოს სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციის მოთხოვნების შესრულების მონიტორინგი და თვალი ადევნოს უვიზო რეჟიმის გავლენას ევროკავშირის/შენგენის წევრ ქვეყნებზე მიგრაციისა და უსაფრთხოების კუთხით. საქართველოს მთავრობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრიორიტეტს ევროკავშირთან უვიზო მიმოსვლის რეჟიმის შეუფერხებლად ფუნქციონირების შენარჩუნება წარმოადგენს. შესაბამისად, საქართველო სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციის შემდეგაც აგრძელებს სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული გრძელვადიანი ვალდებულებების შესრულებას და რეფორმების გატარებას. საქართველო, ანგარიშის სახით, ევროკავშირს რეგულარულად (წელიწადში ერთხელ) უზიარებს ინფორმაციას შესაბამის სფეროებში მიღწეული პროგრესის თაობაზე, რომლის საფუძველზეც ევროკომისია აქვეყნებს სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციით გათვალისწინებული გრძელვადიანი ნიშნულების შესრულების შესახებ ანგარიშს32. მნიშვნელოვანია, რომ ქვეყანამ რეგულარულად განხორციელოს ევროკავშირთან უვიზო მიმოსვლის რეჟიმის მონიტორინგი, უზრუნველყოს მიგრაციის სფეროში გატარებული რეფორმების მდგრადობა და გააგრძელოს საქართველოს მოქალაქეების უვიზო მიმოსვლასთან დაკავშირებულ გამოწვევებზე, მათ შორის, სავიზო რეჟიმის შეჩერების მექანიზმის ფარგლებში მომზადებული ევროკომისიის ანგარიშების რეკომენდაციებზე საპასუხო ღონისძიებების ეფექტურად განხორციელება.
მიზანი: ძლიერ ინსტიტუტებზე დაფუძნებული მიგრაციის მართვის სისტემის განვითარება, პოლიტიკის დაგეგმვის და ანალიზის საშუალებების გაუმჯობესების, საყოველთაო ჩართულობის და საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერების გზით.
ამოცანები:
მიგრაციის სტრატეგიული მართვის გაუმჯობესება, კოორდინაციის არსებული მექანიზმის (მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისია და მისი სამდივნო) გაძლიერებით;
მიგრაციის სფეროში მტკიცებულებებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებების მიღების ხელშეწყობა;
მიგრაციის მონაცემების მართვის შემდგომი გაუმჯობესება;
ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების შესაძლებლობების გაძლიერების ხელშეწყობა და ჩართულობის გაზრდა მიგრაციის მართვაში;
საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერება მიგრაციის მართვის კუთხით სიახლეების დანერგვის და მართვის სისტემის გასაუმჯობესებლად;
ევროკავშირთან ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის ფარგლებში მიგრაციის სფეროში განხორციელებული რეფორმების მდგრადობის უზრუნველყოფა და გამოწვევებზე ეფექტიანი რეაგირება.
ლეგალური მიგრაციის ხელშეწყობა
სიტუაციის ანალიზი:
უკანასკნელი ათწლეულების მანძილზე მსოფლიოში მნიშვნელოვნად გაიზარდა საერთაშორისო მიგრაცია33. გლობალიზაციისა და მის ფონზე მობილობის გაზრდილი შესაძლებლობების გათვალისწინებით, ადამიანებს მეტი საშუალება ეძლევათ, ისწავლონ და იმუშაონ მსოფლიოს სხვადასხვა (განსაკუთრებით მაღალგანვითარებულ) ქვეყანაში. აღსანიშნავია, რომ საერთაშორისო მიგრანტების უდიდესი ნაწილი დასაქმების, განათლების და ოჯახის გაერთიანების გამო მიგრირებს34. შრომის ბაზარი, ისევე როგორც განათლების სექტორი, გლობალური გახდა და ადამიანებს, დასაქმებისა და სწავლის უკეთესი პირობების გათვალისწინებით, დროებითი თუ მუდმივი მიგრაციის შესახებ არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობა მიეცათ. ამ გლობალური მიგრაციული პროცესების მიღმა არც საქართველო დარჩენილა. საქართველოს შემთხვევაშიც ლეგალურ მიგრაციას (როგორც ემიგრაციას, ასევე იმიგრაციას) ზემოთ დასახელებული სამი ძირითადი მიზეზი აქვს, თუმცა უმთავრესი მაინც შრომითი მიგრაციაა35.
ამასთან, თავად შრომითი მიგრაციაც მოწყვლადი აღმოჩნდა ისეთი გამოწვევის წინაშე, როგორიცაა COVID-19-ის პანდემია, რომელმაც მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ადამიანთა მობილობაზე და ამ მხრივ არსებითად შეიცვალა ვითარება. პანდემიის პირობებში დამსაქმებელთა დიდ ნაწილს გაუქრა ან არსებითად შეუმცირდა შემოსავალი, რამაც თავისთავად, სამუშაო ადგილების შემცირებაც გამოიწვია. თუმცა, აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ შრომით მიგრანტებთან მიმართებით სიტუაცია განსხვავებულია როგორც ქვეყნების, ასევე სექტორებისა და კვალიფიკაციების მიხედვით, რადგან მიგრანტები, როგორც წესი, ავსებენ ორივე - მაღალი ან დაბალი კვალიფიკაციის სამუშაო ადგილებს შრომის ბაზრის ყველაზე მოთხოვნად სექტორებში. სწორედ ამიტომ პანდემიის პირობებში და მის შემდეგაც გლობალურად შრომით მიგრანტებზე მოთხოვნა მაინც იქნება (მაგ., ისეთ სექტორში, როგორიცაა, სოფლის მეურნეობა და მასთან ერთად სეზონური შრომითი მიგრაცია, სადაც ხანმოკლე პერიოდით გარკვეული რაოდენობის სამუშაო ძალა ყოველთვისაა საჭირო36). შესაბამისად, ასეთ პირობებში, სიტუაციისა და საჭიროების მიხედვით, აქცენტი გაკეთდება საზღვარგარეთ დროებით დასაქმებაზე, რომლის ვადის ამოწურვის შემდეგ მიგრანტები უნდა დაბრუნდნენ სამშობლოში, სადაც გამოიყენებენ მიღებულ გამოცდილებას და შემოსავლებს. ეს კი ორგანიზებული, უსაფრთხო, დაბრუნებასა და განვითარებაზე ორიენტირებული დროებითი შრომითი მიგრაციის სქემების მეშვეობით არის შესაძლებელი. სწორედ ამას ითვალისწინებს სახელმწიფოთაშორისი თანამშრომლობის გაძლიერება დროებითი ცირკულარული და სეზონური შრომითი მიგრაციის მიმართულებით.
ემიგრაციის აღრიცხვის გამართული სისტემის არარსებობის გამო, სტატისტიკური მონაცემები საქართველოდან შრომითი ემიგრანტების შესახებ არ არის სრულყოფილი (მაგ., ვერ ხერხდება შრომითი ემიგრანტების მონაცემების შეგროვება და ანალიზი სოციალურ-ეკონომიკურ ჭრილში [სქესი, ასაკი, განათლების დონე და სხვ.]). თუმცა ემიგრაციის მასშტაბისა37 და საზღვარგარეთ წასვლის ძირითადი მოტივების გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ ემიგრაცია საქართველოდან უპირატესად საზღვარგარეთ დასაქმებას უკავშირდება. აღსანიშნავია, რომ 2014 წლის მოსახლეობის აღწერის შედეგების მიხედვით, შრომისუნარიანი ასაკის ემიგრანტთა შორის უმრავლესობა (55%) ქალია38.
საქართველოსთვის სულ უფრო აქტუალური ხდება შრომითი იმიგრაციაც. სსგს-ს მონაცემებით, 2015-2018 წლებში უცხოელებზე გაცემული ბინადრობის ნებართვების 40,7% შრომითი ბინადრობის ნებართვებია. ამ ტიპის ბინადრობის ნებართვის მფლობელთა შორის 19% ქალია, ხოლო 81% კაცი.39 ამასთან, „უნარებზე საწარმოთა მოთხოვნის კვლევის მიხედვით, 2019 წელს 41,359 უცხო ქვეყნის მოქალაქე იყო დასაქმებული საქართველოში, რომლებიც, ძირითადად, ტრანსპორტის (39.4%), დამამუშავებელი მრეწველობის (34.3%), მშენებლობისა (7.2%) და ტურიზმის (6.5%) სექტორებში საქმიანობდნენ“40.
შრომითი მიგრაციის მარეგულირებელი კანონმდებლობა საქართველოში 2015 წლამდე არ არსებობდა. „შრომითი მიგრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონით და რიგი კანონქვემდებარე აქტებით საქართველოში შეიქმნა სამართლებრივი საფუძველი შრომითი მიგრაციის რეგულირებისათვის, თუმცა არის მთელი წყება საკითხებისა, რომლებიც საჭიროებს შემდგომ დახვეწას როგორც შრომითი ემიგრაციის, ისე იმიგრაციის ეფექტიანად მართვის თვალსაზრისით. მაგალითად, ერთ-ერთ გამოწვევას წარმოადგენს შრომითი ემიგრაციის სფეროში მოქმედი შუამავალი ფიზიკური და იურიდიული პირების საქმიანობის მარეგულირებელი ქმედითი მექანიზმების არარსებობა. შედეგად, საკმაოდ ბევრია ისეთი საშუამავლო ფიზიკური და იურიდიული პირების რაოდენობა, რომლებიც ხშირად უკანონო საშუამავლო მომსახურებას ეწევიან. ასეთი სუბიექტები საზღვარგარეთ დასაქმების მსურველ პირებს, საკმაოდ მაღალი საფასურის გადახდის სანაცვლოდ, სთავაზობენ უხარისხო სერვისს, აწვდიან არასწორ ინფორმაციას, შედიან ყალბ გარიგებებში და ხელს უწყობენ საზღვარგარეთ არალეგალურ დასაქმებას, რაც, სხვათა შორის, ართულებს მიგრანტთა სამშობლოში დაბრუნების პროცესსაც. პრობლემის მასშტაბის გათვალისწინებით, აუცილებელია ასეთი შუამავალი პირების საქმიანობის რეგულირების და მონიტორინგის ეფექტური სისტემის დანერგვა, რაც ხელს შეუწყობს, ერთი მხრივ, შრომითი ემიგრანტების უფლებების დაცვას, მეორე მხრივ კი, წაახალისებს ამ სფეროში კეთილსინდისიერად მომუშავე, კომპეტენტურ და სანდო დასაქმების სააგენტოებს.
ასევე, პრობლემური საკითხია ადგილობრივი დამსაქმებლების მიერ შრომის სამინისტროს ინფორმირება საქართველოში უცხოელის დასაქმების თაობაზე41. შესაბამისად, საქართველოში დასაქმებული უცხოელების აღრიცხვის მოსაწესრიგებლად, მონიტორინგის ქმედითი სისტემის დასანერგად და ადგილობრივი დამსაქმებლების პასუხისმგებლობის გაზრდის მიზნით, მნიშვნელოვანია შრომითი იმიგრაციის სწორი და ქვეყნის საჭიროებებსა და ეკონომიკაზე მორგებული მარეგულირებელი მექანიზმების შემოღება და დახვეწა.
როგორც ზემოთ აღინიშნა, შრომითი ემიგრაციის დადებითი ეფექტის გაზრდა შესაძლებელია დროებითი (ცირკულარული) შრომითი მიგრაციის სქემების განვითარებით. მსგავსი სქემები ხელს უწყობს მიგრაციული ნაკადების კანონიერ ჩარჩოში მოქცევას, ერგება წარმოშობისა და მიმღები ქვეყნების, ასევე თავად შრომით მიგრანტთა ინტერესებს და, რაც მთავარია, უმარტივებს/ხელს უწყობს მათ სამშობლოში დაბრუნებას. ცირკულარული მიგრაციის შედეგად უმჯობესდება საქართველოს მოქალაქეების ეკონომიკური შესაძლებლობები, პროფესიული უნარები და მიგრაციული გამოცდილება. კარგად მართული დროებითი (ცირკულარული) შრომითი მიგრაცია უზრუნველყოფს:
არალეგალური მიგრაციისა და მასთან დაკავშირებული რისკების (მათ შორის, შრომითი ტრეფიკინგის შემთხვევების) შემცირებას;
შრომითი მიგრანტების უფლებების დაცვის შესაძლებლობების გაზრდას;
ქვეყნის შიგნით უმუშევრობის პრობლემის შერბილებას;
შრომითი ემიგრანტების შემოსავლების ზრდას და ფულადი გზავნილების მატებას, რაც, თავის მხრივ, ქვეყანაში სიღარიბის შემცირებასა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას უწყობს ხელს;
ფულადი გზავნილების საინვესტიციო პოტენციალის გაზრდას („მეტი შემოსავალი - მეტი დანაზოგი“);
უცხოეთში მუშაობისას დაგროვილი ცოდნისა და გამოცდილების, ახალი საწარმოო და ორგანიზაციული უნარების იმპორტს სამშობლოში დაბრუნებისას;
ხანგრძლივ შრომით ემიგრაციასთან დაკავშირებული დემოგრაფიული და სოციალურ-ფსიქოლოგიური პრობლემების შემსუბუქებას;
მიმღებ და დონორ ქვეყნებს შორის ეკონომიკური კავშირების განვითარების ხელშეწყობას.
სწორედ ამიტომ დროებითი (ცირკულარული) შრომითი მიგრაციის სფეროში სახელმწიფოთაშორისი თანამშრომლობის განვითარება საქართველოს მთავრობის გრძელვადიან პრიორიტეტს წარმოადგენს. კერძოდ, დროებითი (ცირკულარული) შრომითი მიგრაციის სქემების გასავითარებლად ქვეყანაში ჩამოყალიბდა შესაბამისი ინსტიტუციური სისტემა: შრომის სამინისტროში შეიქმნა შრომითი მიგრაციის საკითხთა სამმართველო, ხოლო სამინისტროს დაქვემდებარებაში არსებული სსიპ - დასაქმების ხელშეწყობის სააგენტოს ერთ-ერთ ძირითად ფუნქციად განისაზღვრა სახელმწიფოთა შორის დადებული შეთანხმებების საფუძველზე შრომითი მიგრაციის სქემების განხორციელება. სააგენტოს საქმიანობაში განსაკუთრებული ყურადღება მიექცევა ქალების, ახალგაზრდების და მოწყვლადი ჯგუფების ხელშეწყობას.
ქვეყნის პრიორიტეტია, ცირკულარული მიგრაციის სფეროში თანამშრომლობის კონკრეტული შესაძლებლობების განვითარების მიზნით, აქტიური თანამშრომლობის გაგრძელება ევროკავშირის წევრ და სხვა მაღალგანვითარებულ ქვეყნებთან. ასეთი შეთანხმებები ქმნის შრომითი მიგრაციის სფეროში ურთიერთსარგებლის პრინციპებზე დაფუძნებული, რეალური და ეფექტიანი თანამშრომლობის შესაძლებლობებს. ამ შესაძლებლობების გამოყენება, თავის მხრივ, მოითხოვს უცხოელი დამსაქმებლების მოთხოვნების შესაბამისად კადრების შერჩევის კარგად განვითარებული სისტემის ფორმირებას და შესაბამისი სახელმწიფო სამსახურების ინსტიტუციურ გაძლიერებას.
ბიზნესისა და ინვესტიციებისთვის ღია, მიმზიდველი გარემოს შექმნის თვალსაზრისით, განვითარებული შრომის ბაზარი და შესაბამისი ადამიანური რესურსის არსებობა ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს. საქართველოს ეკონომიკის ზრდის პარალელურად, ქვეყნის შიგნით გაიზრდება მოთხოვნა როგორც მაღალი კვალიფიკაციის, ისე დაბალი კვალიფიკაციის მქონე ადამიანურ რესურსზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აუცილებელია საქართველოს შრომის ბაზრის რეგულარული ანალიზი, შრომის ბაზრის მოთხოვნის ტენდენციების შესწავლა და მის წინაშე არსებული გამოწვევების გამოვლენა. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია ეკონომიკის სამინისტროს მიერ შემუშავებული შრომის ბაზრის ყოველწლიური კვლევები და ანგარიშები42, რომელიც აანალიზებს ქვეყანაში დასაქმებისა და უმუშევრობის მიმართულებით არსებულ ტენდენციებს, მათ შორის, სექტორულ, ასაკობრივ, გენდერულ და რეგიონულ ჭრილში. იგი მოიცავს შრომის ბაზრის მიწოდებისა და მოთხოვნის კომპონენტებს და ამასთან განსაზღვრავს იმ ძირითად სექტორებს, რომლებშიც განსაკუთრებით მაღალი ეკონომიკური აქტივობაა მოსალოდნელი მომდევნო წლებში, რაც, თავის მხრივ, წარმოადგენს ამ სექტორებში დასაქმების ზრდის და შრომითი მიგრაციის ეფექტიანი მართვის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას.
მიუხედავად ინტენსიური საინფორმაციო კამპანიებისა, გამოწვევად რჩება საქართველოს მოსახლეობის ფართო მასების ცნობიერების ამაღლება ლეგალური მიგრაციის შესაძლებლობების და არალეგალურ მიგრაციასთან დაკავშირებული საფრთხეების შესახებ. ევროკავშირის/შენგენის ქვეყნებთან უვიზო რეჟიმის ამოქმედების (28.03.2017 წ.) შემდეგ მნიშვნელოვნად გაიზარდა ამ ქვეყნებში საქართველოს მოქალაქეების ვიზიტების რაოდენობა43, რასაც ხელი შეუწყო საქართველოდან ევროკავშირის/შენგენის მიმართულებით დაბალბიუჯეტური ავიაკომპანიების მიერ პირდაპირი რეისების რაოდენობის ზრდამ. საქართველოს შსს-ს მონაცემებით, უვიზო რეჟიმის შემოღებიდან 2020 წლის თებერვლამდე თითქმის 534,000-მა საქართველოს მოქალაქემ ისარგებლა უვიზო რეჟიმით. მათგან რამდენმა გამოიყენა ეს შესაძლებლობა დასაქმების მიზნით, უცნობია, თუმცა ივარაუდება, რომ უვიზო რეჟიმით მოსარგებლეთა შორის დასაქმების მოტივაციით წასულთა წილი საკმაოდ დიდია. აღსანიშნავია, რომ COVID-19-ის პანდემიის გამო ეს პროცესი თითქმის შეჩერდა, თუმცა, დიდი ალბათობით, საქართველოს მოქალაქეთა გადაადგილებაზე ცალკეული შეზღუდვების მოხსნის და სახელმწიფოთა შორის სატრანსპორტო კავშირის სრულყოფილად აღდგენის შემდეგ მოქალაქეთა მობილობა კვლავ იმავე რეჟიმში დაბრუნდება. ევროკავშირის/შენგენის ქვეყნებთან უვიზო მიმოსვლის ამოქმედების შემდგომ მკვეთრად გაიზარდა ევროკავშირის/შენგენის ქვეყნებში საქართველოს მოქალაქეების მიერ თავშესაფრის მოთხოვნათა რაოდენობა44. საქართველოს მოქალაქეთა განცხადებების აბსოლუტური უმრავლესობა წევრი ქვეყნების მიერ უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული და არ დაკმაყოფილდა. უვიზო მიმოსვლის რეჟიმის არაკეთილსინდისიერად გამოყენების საფუძვლები და გამომწვევი მიზეზები კომპლექსურია და სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობასთან ერთად, ადამიანების ინდივიდუალურ გადაწყვეტილებებსაც უკავშირდება. ამ უკანასკნელზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ინფორმაციის ნაკლებობა, დეზინფორმაცია, მცდარი წარმოდგენები და გავრცელებული სტერეოტიპები ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში თავშესაფრის პროცედურებსა და მაძიებელთათვის შესაძლო „სარგებლის“ თაობაზე.
ევროკავშირის/შენგენის წევრ ქვეყნებში თავშესაფრის მოთხოვნების განხილვისას ერთ-ერთი სახელმძღვანელო პრინციპია „უსაფრთხო წარმოშობის ქვეყნის“ სტატუსი, რომელსაც წევრი სახელმწიფოები ინდივიდუალურად ანიჭებენ მესამე ქვეყანას. ევროკავშირის/შენგენის 20 ქვეყნიდან, რომელთაც გააჩნიათ მსგავსი მექანიზმი/კონცეფცია, 16-მა საქართველო აღიარა „წარმოშობის უსაფრთხო ქვეყნად“45, რაც იმას ნიშნავს, რომ საქართველო მიიჩნევა ქვეყნად, „სადაც არ ხდება მოქალაქეთა დევნა, წამება, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობა, და არ არსებობს განურჩეველი ძალადობის საფრთხე საერთაშორისო ან შიდა შეიარაღებული კონფლიქტების სიტუაციაში“.46 აღნიშნულის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია მოსახლეობასთან ეფექტიანი და მიზნობრივი კომუნიკაცია ევროკავშირის/შენგენის წევრ ქვეყნებში მოგზაურობის პირობების, მათი უფლებებისა და მოვალეობების, ლეგალურად დასაქმების შესაძლებლობების, ასევე საერთაშორისო დაცვის უფლების არამიზნობრივ გამოყენებასა და უვიზო მიმოსვლის პირობების დარღვევის შემთხვევაში ქვეყნის პასუხისმგებლობის შესახებ. საინფორმაციო კამპანიების განხორციელებისას აუცილებელია ეფექტიანი უწყებათაშორისი კოორდინაცია, ერთიანი და მკაფიო გზავნილების ჩამოყალიბება, საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვები და ცნობიერების ამაღლების კამპანიების აგება იმ საკითხებზე, რომელთა შესახებ მოსახლეობაში ინფორმირებულობის დონე დაბალია; სამიზნე ჯგუფების იდენტიფიცირება და საჭიროებების ანალიზი; მრავალფეროვანი საკომუნიკაციო არხების განსაზღვრა, განახლება და შეფასების მექანიზმების სრულყოფა.
საქართველოს მთავრობის პრიორიტეტია საქართველოს მოქალაქეებისათვის თავისუფალი გადაადგილების არეალის გაფართოება არა მხოლოდ ევროკავშირის/შენგენის, არამედ მსოფლიოს სხვა ქვეყნებთანაც. უვიზო მიმოსვლის არეალის გაფართოება ემსახურება ხალხთა შორის კონტაქტების გაღრმავებას, მსოფლიოს წამყვან ბაზრებსა და უახლეს ტექნოლოგიურ და სამეცნიერო მიღწევებზე წვდომის ხელშეწყობას და ზოგადად მოგზაურობასთან დაკავშირებული ხარჯების შემცირებას. ამასთან, უვიზოდ მოგზაურობის შესაძლებლობის გაფართოება ამცირებს არალეგალურად გადაადგილების მოტივაციას. საქართველოს სახელმწიფოს ინტერესია, უფრო მეტ ქვეყანასთან დაამყაროს ორმხრივი უვიზო მიმოსვლის რეჟიმი47. შესაბამისად, გრძელდება საერთაშორისო ხელშეკრულებების გაფორმებაზე მუშაობა ხელშემკვრელ სახელმწიფოებში საქართველოს მოქალაქეების უვიზოდ შესვლისა და მოკლევადიანი ყოფნის უფლებით სარგებლობის შესახებ.
ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის განხორციელების და შემდგომ პერიოდში საქართველოში მნიშვნელოვნად განახლდა ლეგალური იმიგრაციის მარეგულირებელი კანონმდებლობა48. საკანონმდებლო ჩარჩოს ევროკავშირის კანონმდებლობასთან დაახლოების მიზნით გატარებული ფუნდამენტური ცვლილებების მიუხედავად, მოქმედი კანონმდებლობის პრაქტიკაში გამოყენებისას გამოვლინდა ცალკეული მიმართულებები, რომლებიც კვლავ საჭიროებს გაუმჯობესებას. ამ თვალსაზრისით, სავიზო და ბინადრობის პოლიტიკის მარეგულირებელი ჩარჩოს დახვეწის მიზანია მიგრაციული ნაკადების მართვის ეფექტიანობის გაზრდა, რათა უზრუნველყოფილი იყოს, ერთი მხრივ, სახელმწიფოს ეროვნული, სოციალური და ეკონომიკური უსაფრთხოების გამოწვევებზე ადეკვატური რეაგირება, ხოლო მეორე მხრივ, ქვეყნის სტაბილური განვითარებისთვის მიგრაციის დადებითი ზეგავლენის გაზრდა. ამასთან, მნიშვნელოვანია სავიზო და ბინადრობის პოლიტიკის მარეგულირებელი ჩარჩოს ევროკავშირის კანონმდებლობასთან კიდევ უფრო დაახლოება და საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინება.
მოქმედი რეგულაციების პრაქტიკაში გამოყენების გამოცდილებამ წარმოაჩინა მიგრაციის მართვის პროცესში ცალკეული გამოწვევები, როგორც დარგობრივი, ისე ვიწრო სექტორული პრიორიტეტული მიმართულებებით. საგულისხმოა, რომ მიგრაციის მართვის პროცესის ეფექტიანობის განმსაზღვრელი მნიშვნელოვანი ფაქტორებია - მიგრაციული ნაკადების სწორი პროგნოზირება, ნაკადების მართვის მექანიზმების გამართული ფუნქციონირება და სხვადასხვა სექტორებზე მიგრაციული ნაკადების ზეგავლენის რეგულარული შეფასება და ანალიზი. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სავიზო და ბინადრობის პოლიტიკის მარეგულირებელი საკანონმდებლო ჩარჩოს შემდგომი დახვეწის მიზნით, მიგრაციის მართვაში მონაწილე სახელმწიფო უწყებები, სექტორული მიმართულებების და სფეროების გათვალისწინებით, ასევე დაგროვილ გამოცდილებაზე დაყრდნობით, უზრუნველყოფენ გამოწვევების გამოვლენას და მათზე საპასუხოდ კოორდინირებულად და ურთიერთშეთანხმებით შეიმუშავებენ შესაბამის საკანონმდებლო ცვლილებებს.
სავიზო და ბინადრობის პოლიტიკის დახვეწის პროცესში სახელმწიფოს წინაშე არსებული გამოწვევების იდენტიფიცირებასთან ერთად, განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა გლობალურ კონტექსტს და ევროკავშირის და იმ სახელმწიფოთა პრაქტიკის გაცნობასა და გაზიარებას, რომლებსაც მსგავს გამოწვევებთან გამკლავების გამოცდილება აქვთ. შესაბამისად, სავიზო და ბინადრობის პოლიტიკის დახვეწის მიზნით შემუშავებული ახალი რეგულაციები დაეფუძნება მიგრაციის მართვაში მონაწილე უწყებების მიერ იდენტიფიცირებულ პრიორიტეტულ მიმართულებებს და არსებული სიტუაციის დეტალურ ანალიზს, ასევე საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის კვლევის შედეგებს. აღსანიშნავია, რომ ახალი რეგულაციების შემუშავების პროცესში გათვალისწინებული იქნება მიგრაციის რისკების ანალიზის შედეგები და ახალი რეგულაციების სოციალურ, ეკონომიკურ, უსაფრთხოებისა და სხვა დაკავშირებულ სფეროებზე ზეგავლენის წინასწარი შეფასების შედეგებიც.
გლობალიზაციის პროცესების გათვალისწინებით და ქვეყნის შემდგომი განვითარებისთვის, მნიშვნელოვანია უმაღლესი განათლებისა და მეცნიერების სფეროში საერთაშორისო მობილობის ხელშეწყობა, ისევე როგორც უმაღლესი განათლებისა და მეცნიერების ინტერნაციონალიზაცია, რასაც, ერთი მხრივ, მოყვება უცხო ქვეყნების სასწავლო დაწესებულებებში ქართველი სტუდენტებისა და მეცნიერების ნაკადების და, მეორე მხრივ, საქართველოში უცხოენოვანი საგანმანათლებლო პროგრამებისა და უცხოელ სტუდენტთა რაოდენობის ზრდა. ამის საფუძველია განათლების სამინისტროს მიერ საერთაშორისო პარტნიორებთან ერთად განხორციელებული სასტიპენდიო, აკადემიური და სამაგისტრო პროგრამები49. ასევე, აღსანიშნავია თანამშრომლობა ევროკავშირის პროგრამების50 ფარგლებში და განათლების სამინისტროს სსიპ განათლების საერთაშორისო ცენტრის სასტიპენდიო პროგრამები.
მზარდია უცხოენოვანი საგანმანათლებლო პროგრამების რიცხვი საქართველოს უმაღლეს სასწავლებლებში და ფართოვდება ორმხრივი თანამშრომლობის ფორმატები უცხოურ უნივერსიტეტებთან. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში უცხოენოვანი საგანმანათლებლო პროგრამების განვითარებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოში მყოფი უცხოელი სტუდენტების სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობისა და ცხოვრების პირობების კვლევებს, რომელიც მოიცავს ისეთ საკითხებს, როგორებიცაა: უცხოელ სტუდენტთა უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ტრანზიცია და წვდომა, საცხოვრებელი, ხარჯები, შემოსავლები, დასაქმება, საერთაშორისო მობილობა, აგრეთვე, საქართველოს უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში სწავლის შესახებ ინფორმაციის წყაროები, საქართველოში სწავლის მოტივაცია, კმაყოფილება და სხვა. როგორც აღნიშნული კვლევები აჩვენებს, უცხოელი სტუდენტების ინტერესი, ისწავლონ ქართულ უმაღლეს სასწავლებლებში, მზარდია. უცხოელ სტუდენტებს მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვთ როგორც ქვეყნის ეკონომიკაში51, ასევე უნივერსიტეტების განვითარებაში. მათ მიერ გადახდილი სწავლის საფასური ქართულ უნივერსიტეტებს საშუალებას აძლევს, განახორციელონ მნიშვნელოვანი ინვესტიციები ინფრასტრუქტურასა და ტექნოლოგიებში და განავითარონ ახალი საგანმანათლებლო პროგრამები52.
უმაღლესი განათლებისა და მეცნიერების ინტერნაციონალიზაციის მიმართულებით, მაგალითის სახით აღსანიშნავია ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტი, რომლის მიზანია, რეგიონში გახდეს განათლების, მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების საერთაშორისო ცენტრი, რის შედეგადაც საქართველო მოწინავე ადგილს დაიკავებს საერთაშორისო საგანმანათლებლო და სამეცნიერო არენაზე53. აღნიშნული საერთაშორისო რანგის კვლევითი ინფრასტრუქტურა მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს გამორჩეული უცხოელი მკვლევარების მოსაზიდად საქართველოში.
უცხოეთში კვლევითი მობილობისა თუ სამეცნიერო სტაჟირების ხელშეწყობის მიზნით, განათლების სამინისტროს შოთა რუსთაველის სამეცნიერო ფონდი ახორციელებს ერთობლივ საგრანტო კონკურსებს სხვადასხვა უცხოურ კვლევით ინსტიტუტთან. საქართველოს სამეცნიერო პოტენციალის ინტერნაციონალიზაციის გზაზე ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კომპონენტს წარმოადგენს EURAXESS-ის ქსელში ჩართვა. აღნიშნული პორტალი ხელსაყრელი ონლაინ ინსტრუმენტია საქართველოში უცხოელი მეცნიერებისა და მკვლევარების მოსაზიდად. საქართველოში კვლევების განხორციელების გაზრდის მიზნით, აუცილებელია კვლევისა და ინოვაციის სისტემაში ადმინისტრაციული სირთულეების შემცირება და შესაბამისი პროცედურების გამარტივება. ამჟამად არ ხდება სამეცნიერო, კვლევითი და ინოვაციური გრანტების ცენტრალიზებულად აღრიცხვა, ასევე უცხოეთიდან საქართველოში შემოსული და საქართველოდან უცხოეთში კვლევითი საქმიანობის მიზნით გამსვლელი მეცნიერ-მკვლევარების რეესტრის წარმოება. ამ მიზნით, აუცილებელია შეიქმნას ინტერნაციონალიზაციის ხელშემწყობი ინდიკატორების მქონე, საინფორმაციო სისტემა (მონაცემთა ბაზა). ხოლო, ახალგაზრდა მეცნიერებისთვის უნდა შემუშავდეს საერთაშორისო ბიზნესსასტიპენდიო სქემები, რაც გულისხმობს ქართულ კომპანიებში უცხოელი პერსპექტიული მეცნიერების მოზიდვას და ქართველი ახალგაზრდა მეცნიერების უცხოურ ინდუსტრიულ კომპანიებში სამეცნიერო-კვლევითი მიზნებით საშუალოვადიან მივლინებას.
განათლების ინტერნაციონალიზაციის კუთხით, ერთ-ერთი საკვანძო საკითხია უცხოური ფორმალური და არაფორმალური განათლების აღიარება. აღნიშნული მიმართულებით უკანასკნელ წლებში მოწესრიგდა სამართლებრივი ბაზა და დაინერგა როგორც ფორმალური, ასევე არაფორმალური განათლების აღიარების მექანიზმები; შეიქმნა არაფორმალური განათლების აღიარების ელექტრონული სისტემა და შემუშავდა არაფორმალური განათლების აღიარების უფლების მოპოვების გზამკვლევი. უცხოური განათლების აღიარების მექანიზმების გამართული და ეფექტიანი ფუნქციონირება სამომავლოდ უმნიშვნელოვანეს როლს შეასრულებს განვითარებაზე ორიენტირებული ლეგალური მიგრაციის შესაძლებლობების გაფართოებასა და დახვეწაში.
საერთაშორისო მობილობის და ლეგალური მიგრაციის ხელშეწყობისთვის მნიშვნელოვანია საკონსულო სერვისების მუდმივი გაუმჯობესება და ხელმისაწვდომობის გაზრდა, რისთვისაც აქტიური მუშაობა მიმდინარეობს როგორც საქართველოს საკონსულო დაწესებულებების არეალის გაფართოების, ასევე საპატიო კონსულის ინსტიტუტის განვითარების მიმართულებით. ახალი საკონსულო დაწესებულებების გახსნა ემსახურება საქართველოს მოქალაქეთა ინტერესების უფრო ეფექტიან დაცვას, სერვისების ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას და ზოგიერთ ქვეყანაში, გეოგრაფიული განფენილობიდან გამომდინარე, მოშორებით მდებარე საელჩოებსა და საკონსულოებში ვიზიტთან დაკავშირებული დისკომფორტის შემცირებას, ხოლო იმ ქვეყნებში, სადაც დიპლომატიური მისია ან საკონსულო დაწესებულება არ არსებობს, საპატიო კონსულები აქტიურად არიან ჩართული საქართველოს მოქალაქეთა უფლებების დაცვასა და ლეგალური მიგრაციის შესახებ ინფორმაციის გავრცელებაში.
საკონსულო საქმიანობაში თანამედროვე ტექნოლოგიების დანერგვა და განვითარება ერთ-ერთი პრიორიტეტია. საკონსულო საქმიანობის ეფექტურობის გაზრდის და მოქალაქეებისათვის შეთავაზებული სერვისების ხარისხის გასაუმჯობესებლად საგარეო საქმეთა სამინისტროში ამოქმედდა საკონსულო საქმიანობის მართვის ელექტრონული სისტემა (Geoconsul)54, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელია საკონსულო სერვისების სრული სპექტრის მიღება. ამასთან, სერვისების ნაწილის მიღება შესაძლებელია ელექტრონულად, საკონსულო დაწესებულებაში გამოცხადების გარეშე. სისტემა არის უნიკალური იმდენად, რამდენადაც ის არის საკონსულო მომსახურებასთან დაკავშირებული სრული ინფორმაციის მატარებელი. პროგრამა მუშაობს წარმატებულად და სრულად ართმევს თავს დასახულ ამოცანებს. თუმცა საჭიროა მუშაობის გაგრძელება პროგრამის გაუმჯობესებაზე. თითოეული პროგრამული განახლების მიზანი უნდა იყოს შესაბამისი პროცედურების გამარტივება და სერვისების ხელმისაწვდომობის გაზრდა.
საქართველოს ელექტრონული ვიზის პორტალის (E-Visa Portal)55 მეშვეობით შესაძლებელია მოკლევადიანი ვიზის მიღება ელექტრონულად, საკონსულოში გამოცხადების გარეშე. საქართველოს ვიზის გაცემის სერვისის დახვეწის კუთხით აღსანიშნავია საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლობა გარე მომსახურების ცენტრებთან56. საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ გაგრძელდება მუშაობა როგორც დამატებითი ცენტრების საჭიროების იდენტიფიცირების, აგრეთვე არსებული ცენტრების მიერ მომსახურების გაუმჯობესების კუთხით.
მსოფლიოში განვითარებული კონფლიქტების, ბუნებრივი კატაკლიზმების და გლობალური პანდემიების გამო შექმნილი კრიზისული სიტუაციებისას, მნიშვნელოვანია საზღვარგარეთ საქართველოს დიპლომატიური წარმომადგენლობების და საკონსულო დაწესებულებების მზადყოფნის გაუმჯობესება ასეთ სიტუაციებში სამოქმედოდ. საზღვარგარეთ საქართველოს მოქალაქეების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად უწყებებს შორის კოორდინაციის, რესურსებისა და რისკების ეფექტიანი მართვისთვის შემუშავდა და დამტკიცდა57 საზღვარგარეთ კრიზისულ სიტუაციებში მოქმედების წესი და შესაბამისი სახელმძღვანელო. აღნიშნული წესის თანახმად, საგარეო საქმეთა სამინისტროში შეიქმნა კრიზისების მართვის საბჭო, რომლის ფუნქციაა, საზღვარგარეთ კრიზისული მდგომარეობის წარმოქმნის შემთხვევაში, კოორდინაცია გაუწიოს და დაეხმაროს საელჩოებსა თუ საკონსულო დაწესებულებებს კრიზისის აღმოსაფხვრელად. სახელმძღვანელოს მიხედვით მომზადდა საკონსულო კრიზისების მართვის სასწავლო მოდული, რომელიც საკონსულო ტრენინგების კურიკულუმის განუყოფელი ნაწილი გახდა. მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული სახელმძღვანელო დაინერგოს საზღვარგარეთ ყველა დიპლომატიურ დაწესებულებაში, რადგან საკონსულო კრიზისის სწორი მენეჯმენტი და წინასწარ შემუშავებული სტრატეგია მნიშვნელოვნად ამცირებს მოულოდნელობის ეფექტს და არეულობის პირობებში მოქალაქეთა ქაოსურ გადაადგილებას. ამასთან, თანამედროვე საკონსულო კრიზისების მართვა მოითხოვს სახელმწიფოებსა და საერთაშორისო აქტორებს შორის აქტიურ თანამშრომლობას. გლობალური თუ რეგიონული თანამშრომლობის და კოორდინირებული ქმედების გარეშე შეუძლებელი იქნება საკონსულო კრიზისთან დაკავშირებულ გამოწვევებთან სათანადოდ გამკლავება. ხოლო კრიზისებისადმი მზადყოფნის გაუმჯობესება ხელს შეუწყობს ლეგალურ, უსაფრთხო და მოწესრიგებულ მიგრაციას.
ლეგალური მიგრაციის შესაძლებლობების გაფართოებასთან ერთად, აუცილებელია შესაბამისი დარგობრივი მიმართულებებით მომუშავე თანამშრომლების შესაძლებლობებისა და უნარების მუდმივი გაუმჯობესება, ერთი მხრივ, პროფესიული ტრენინგების ჩატარების, გამოცდილებისა და საუკეთესო პრაქტიკის გაზიარების, ხოლო მეორე მხრივ, მიმდინარე საკანონმდებლო ცვლილებების, ტექნოლოგიური სიახლეების და თანამედროვე მიდგომების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების კუთხით.
მიზანი: განვითარებაზე ორიენტირებული ლეგალური მიგრაციის შესაძლებლობების გაფართოება და დახვეწა.
ამოცანები:
შრომითი მიგრაციის მართვის გაუმჯობესება;
საზღვარგარეთ დროებით ლეგალურად დასაქმების (ცირკულარული შრომითი მიგრაციის) ხელშეწყობა და განვითარება;
ლეგალური მიგრაციის შესაძლებლობების თაობაზე მოსახლეობის, მათ შორის, ქალების, ახალგაზრდების, ეთნიკური უმცირესობების და მოწყვლადი ჯგუფების ცნობიერების ამაღლება;
სახელმწიფო ინტერესებისა და საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით, საქართველოს სავიზო და ბინადრობის პოლიტიკის დახვეწა;
უმაღლესი განათლებისა და მეცნიერების სფეროში საერთაშორისო მობილობის ხელშეწყობა;
საქართველოს მოქალაქეებისათვის უვიზო მიმოსვლის შესაძლებლობების გაზრდა;
საკონსულო სერვისების ხელმისაწვდომობის და ხარისხის გაუმჯობესება;
მზადყოფნის გაუმჯობესება საზღვარგარეთ შესაძლო კრიზისულ სიტუაციებში სამოქმედოდ;
ლეგალური მიგრაციის საკითხებზე მომუშავე თანამშრომელთა პროფესიული შესაძლებლობებისა და უნარების გაუმჯობესება.
არალეგალურ მიგრაციასთან ბრძოლა
სიტუაციის ანალიზი:
არალეგალურ მიგრაციულ ნაკადებთან და მასთან დაკავშირებულ დანაშაულთან ბრძოლა მნიშვნელოვანი ფაქტორია სახელმწიფო უსაფრთხოების უზრუნველყოფისა და მიგრაციის მართვის არსებული სისტემის მდგრადობის თვალსაზრისით. არალეგალურ მიგრაციასთან ბრძოლის პრევენციული ღონისძიებები დადებით გავლენას ახდენს ლეგალური მიგრაციის შესაძლებლობების განვითარებაზე, ხოლო ლეგალური მიგრაციის საშუალებების გაფართოება და ხელმისაწვდომობა დადებითად აისახება მიგრაციასთან დაკავშირებული არალეგალური საქმიანობისა და დანაშაულის სხვადასხვა ფორმის შემცირებაზე.
არალეგალური მიგრაციის და ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის კუთხით, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტია პარტნიორ ქვეყნებთან და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობის გაძლიერება და თანამშრომლობის ფორმატების განვითარება. ამ მხრივ აღსანიშნავია პარტნიორ სახელმწიფოებთან სისხლის სამართლის სფეროში საერთაშორისო და საპოლიციო თანამშრომლობის მიმართულებები. თანამშრომლობისა და ინფორმაციის გაცვლის შესახებ ორმხრივი შეთანხმებები, საერთაშორისო ხელშეკრულებები და თანამშრომლობის მემორანდუმები საქართველოს მთავრობას გაფორმებული აქვს 30-ზე მეტ სახელმწიფოსთან. საქართველოს პოლიციის ატაშეები დანიშნული არიან 16 პარტნიორ ქვეყანაში, საიდანაც დამატებით იფარება 7 სახელმწიფო. მნიშვნელოვანია, რომ ამ კუთხით გაგრძელდეს აქტიური მუშაობა და საქართველოს პოლიციის ატაშეების სამოქმედო არეალი კიდევ უფრო გაფართოვდეს. 2017 წლიდან ძალაშია „საქართველოსა და EUROPOL-ს შორის ოპერატიული და სტრატეგიული თანამშრომლობის შესახებ“ შეთანხმება, რომლის ფარგლებშიც 2018 წლიდან EUROPOL-ში მივლენილია საქართველოს მეკავშირე ოფიცერი, ხოლო 2019 წლიდან საქართველოსა და EUROPOL-ს შორის ფუნქციონირებს ინფორმაციის გაცვლის სწრაფი და უსაფრთხო კომუნიკაციის არხი. 2019 წელს საქართველო ასევე გახდა EUROPOL-ის ცალკეული ანალიტიკური პროექტების58 წევრი. ამასთან, 2019 წლიდან ძალაში შევიდა „თანამშრომლობის შეთანხმება საქართველოსა და EUROJUST-ს შორის“, რომლის ფარგლებშიც 2020 წლიდან EUROJUST-ში საქართველოდან მივლენილია მეკავშირე პროკურორი. აღსანიშნავია, რომ EUROPOL-თან და EUROJUST-თან თანამშრომლობის მოცემული ფორმატები კიდევ უფრო შეუწყობს ხელს არალეგალურ მიგრაციასთან დაკავშირებულ მძიმე დანაშაულებთან, განსაკუთრებით, ტრანსნაციონალურ ორგანიზებულ დანაშაულთან, მათ შორის, ტრეფიკინგთან ბრძოლის გაძლიერებას.
არალეგალურ მიგრაციასთან და ორგანიზებულ დანაშაულთან ბრძოლის მიზნით საქართველო ასევე აქტიურად თანამშრომლობს FRONTEX-თან. აღნიშნული თანამშრომლობის ფარგლებში რეგულარულად ხორციელდება ქართველი პოლიციის ოფიცრების ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში მივლინებით გაგზავნა. ასევე, შსს-ს შესაბამისი სტრუქტურული დანაყოფების წარმომადგენლები აქტიურად მონაწილეობენ FRONTEX-ის ხელმძღვანელობით ერთობლივ ოპერაციებში (სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო), რომელიც მოიცავს როგორც სასაზღვრო შემოწმებებს, ასევე სასაზღვრო ზედამხედველობასთან დაკავშირებულ საქმიანობას. აღსანიშნავია, რომ 2019 წლიდან შსს-მ FRONTEX–თან ერთად დაიწყო ახალი ოპერაციები საქართველოდან არალეგალური მიგრაციის ნაკადების შესამცირებლად, რომლის მიზანია საქართველოს აეროპორტებში დამატებითი ექსპერტების განთავსება, ხოლო ევროკავშირის/შენგენის წევრი ქვეყნების აეროპორტებში საქართველოს შსს-ს პატრულ-ინსპექტორების (მესაზღვრე-კონტროლიორი) მივლენა. აღნიშნული ასევე მიზნად ისახავს მესაზღვრეებისთვის სასაზღვრო კონტროლთან დაკავშირებით ევროკავშირის კანონმდებლობის გაცნობას, სასაზღვრო გამტარ პუნქტებზე ევროსტანდარტების დანერგვის ხელშეწყობას, ოპერატიული თანამშრომლობის გაღრმავებას და ინფორმაციისა და გამოცდილების გაზიარებას. ასევე, მნიშვნელოვანია გაგრძელდეს FRONTEX-თან თანამშრომლობა ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში არალეგალურად მყოფი საქართველოს მოქალაქეების დაბრუნების ერთობლივი ოპერაციების განხორციელების მიმართულებით. ამასთან, საქართველოს მოქალაქეების მიერ ევროკავშირის/შენგენის წევრ ქვეყნებში უვიზო მიმოსვლის წესების დარღვევის და ამ მიზეზით ე.წ შეჩერების მექანიზმის ამოქმედების ალბათობის შემცირების მიზნით, საქართველოს პარლამენტმა 2020 წელს მიიღო საკანონმდებლო ცვლილებები59, რომელიც მიზნად ისახავს ევროკავშირის/შენგენის წევრ ქვეყნებში საქართველოს იმ მოქალაქეების გადინების პრევენციას, რომლებიც არაკეთილსინდისიერად გამოიყენებენ უვიზო მიმოსვლის შესაძლებლობას. ამასთან ერთად, 2019 წლიდან სისხლის სამართლის კოდექსით დასჯად ქმედებად გამოცხადდა საქართველოს მოქალაქის უცხო ქვეყანაში უკანონოდ დარჩენისთვის შესაბამისი პირობების შექმნა/ორგანიზების გაწევა ან/და უცხო ქვეყანაში საერთაშორისო დაცვის მისაღებად საქართველოს მოქალაქის მიერ მისი უფლებების ან თავისუფლებების დარღვევის თაობაზე მცდარი ინფორმაციის წარდგენის ხელშეწყობა/ორგანიზება60.
არალეგალური მიგრაციის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი ეფექტიანი მექანიზმი სახელმწიფოებს შორის მათ ტერიტორიაზე უკანონოდ მყოფ პირთა რეადმისიის თაობაზე შეთანხმებებია. საქართველოს რეადმისიის შეთანხმებები გაფორმებული აქვს ევროკავშირთან, დანიასთან, ისლანდიასთან, შვეიცარიასთან, ნორვეგიასთან, ასევე უკრაინასთან, მოლდოვასთან და ბელარუსთან. საქართველოსა და ევროკავშირს შორის გაფორმებული რეადმისიის შეთანხმების ეფექტიანი განხორციელების მიზნით, საქართველოსა და ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს შორის მიმდინარეობს რეადმისიის შეთანხმების საიმპლემენტაციო ოქმების გაფორმების პროცესი. საქართველოს საიმპლემენტაციო ოქმი გაფორმებული აქვს ევროკავშირის წევრ 12 ქვეყანასთან. ამასთან, რეადმისიის ახალი შეთანხმებების გაფორმების თაობაზე მოლაპარაკებები მიმდინარეობს 10-მდე ქვეყანასთან, ხოლო შეთანხმებების გაფორმებაზე მოლაპარაკებები ინიცირებულია 20-ზე მეტ ქვეყანასთან.
აღსანიშნავია, რომ ევროკავშირის/შენგენის წევრი ქვეყნებიდან საქართველოს მოქალაქეთა იძულებით დაბრუნება, ძირითადად, რეადმისიის შესახებ შეთანხმების ფარგლებში ხორციელდება. ევროკავშირის/შენგენის ქვეყნებიდან რეადმისიაზე მიღებული განცხადებების რაოდენობა ბოლო წლების განმავლობაში მზარდია61. ამასთან, ხსენებული ქვეყნებიდან რეადმისიაზე მიღებული განაცხადების დაკმაყოფილების კოეფიციენტი საქართველოს შემთხვევაში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია სხვა მესამე ქვეყნებთან შედარებით და ყოველწლიურად 95%-ს აღემატება.
საქართველოსა და ევროკავშირს შორის უნებართვოდ მცხოვრებ პირთა რეადმისიის შესახებ შეთანხმების ეფექტიანად განხორციელების მიზნით, საქართველოს მთავრობის მიერ დაინერგა „რეადმისიის განაცხადების მართვის ელექტრონული სისტემა“ (RCMES)62, რომელიც დადებითად შეფასდა ევროკომისიის მიერ და ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს რეკომენდაცია მიეცათ სისტემაში ჩასართავად. 2020 წლის მდგომარეობით, სისტემაში ჩართულია ევროკავშირის/შენგენის წევრი 19 ქვეყანა63. აღსანიშნავია, რომ რეადმისიის სისტემის გამოყენებით, საქართველოს და ევროკავშირის/შენგენის წევრი ქვეყნების შესაბამისი სამსახურები მნიშვნელოვნად ზოგავენ როგორც ადამიანურ, ასევე ადმინისტრაციულ და ფინანსურ რესურსებს. სისტემას რეგულარულად ემატება ახალი ფუნქციონალები და ინტენსიურად მიმდინარეობს მუშაობა მისი პოპულარიზაციის და დამატებითი ქვეყნების ჩართვის მიზნით. მნიშვნელოვანია, რომ გაგრძელდეს სისტემის გაუმჯობესება და მისი რეპლიკაცია და დანერგვა სხვა ხელშემკვრელი ქვეყნების მიერ, რაც ხელს შეუწყობს რეადმისიის შეთანხმებების ეფექტიან განხორციელებას.
საქართველოში შემოსვლის მსურველ უცხოელთა რაოდენობის ზრდასთან ერთად, მნიშვნელოვანია არსებობდეს ქვეყანაში კანონიერი საფუძვლის გარეშე მყოფი პირების გამოვლენისა და გაძევების ქმედითი მექანიზმები, რათა თავიდან იქნეს აცილებული უკანონო მიგრაციასთან დაკავშირებული საფრთხეები.
ქვეყანაში კანონიერი საფუძვლის გარეშე მყოფი პირების გამოვლენის და გაძევების ქმედითი მექანიზმის განვითარებისა და საერთაშორისო სტანდარტებთან დაახლოების მიზნით, შსს-ს მიერ მნიშვნელოვანი ღონისძიებები განხორციელდა. დაიხვეწა საკანონმდებლო ბაზა, გაუმჯობესდა შიდაუწყებრივი და უწყებათაშორისი კოორდინაცია, შემუშავდა ქვეყანაში უკანონოდ მყოფი მიგრანტების გამოვლენისა და რეფერირების წესი, აგრეთვე დამტკიცდა სტანდარტული სამოქმედო პროცედურები.
განხორციელებული ღონისძიებების შედეგად გაიზარდა ქვეყანაში კანონიერი საფუძვლის გარეშე მყოფ უცხოელთა გამოვლენის მაჩვენებელი, ხოლო 2019 წელს პირთა ქვეყნიდან გაძევების თაობაზე გამოტანილი გადაწყვეტილებების აბსოლუტური უმრავლესობა (დაახლოებით 84%) აღსრულდა. ამასთან, უკანონო მიგრაციის მართვის მიმართულებით კვლავ გამოწვევას წარმოადგენს არალეგალურად მყოფ პირთა წარმოშობის ქვეყნებთან თანამშრომლობა, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს სწრაფი და ეფექტური პროცედურები იმ პირთა იდენტიფიცირებისა და უსაფრთხო და ორგანიზებული დაბრუნების მიზნით, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებენ საქართველოს ტერიტორიაზე შესვლის, ყოფნის ან ცხოვრებისათვის დადგენილ მოთხოვნებს. ამავე კონტექსტში მნიშვნელოვანია გაგრძელდეს IOM-თან აქტიური თანამშრომლობა ქვეყანაში არალეგალურად მყოფი პირების წარმოშობის ქვეყნებში ნებაყოფლობით დაბრუნების მხარდასაჭერად.
შსს-სთვის ერთ-ერთ პრიორიტეტულ მიმართულებად რჩება მიგრაციის დეპარტამენტის დროებითი განთავსების ცენტრის ეფექტიანი მართვა, უსაფრთხოებისა და განთავსებულ პირთა უფლებების დაცვის მაღალი სტანდარტების უზრუნველყოფით. შესაბამისად, მუდმივად მიმდინარეობს მუშაობა ცენტრის მართვისა და ცენტრში განთავსებულ პირთა პირობების გაუმჯობესების, არასათანადო მოპყრობის პრევენციისა და მნიშვნელოვან სერვისებზე (სამედიცინო, საგანმანათლებლო და ა.შ.) წვდომის უზრუნველსაყოფად. ცენტრში განთავსებულ უცხოელთა მიმართ ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების დაცვის, დისკრიმინაციის ყოველგვარი ფორმის პრევენციისა და აღკვეთის მიზნით, შემუშავდა სტანდარტული სამოქმედო პროცედურები, დაიხვეწა არასათანადო მოპყრობისა და პირობების თაობაზე განცხადების მექანიზმი, ცენტრში განთავსებული პირებისთვის ჯანდაცვის სფეროში საყოველთაოდ აღიარებული სერვისების უზრუნველსაყოფად შემუშავების პროცესშია სამედიცინო მომსახურების ინსტრუქცია.
გატარებული ღონისძიებების მიუხედავად, საჭიროა დროებითი განთავსების ცენტრის შესაძლებლობებისა და უსაფრთხოების სტანდარტების რეგულარულად დახვეწა, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ცენტრში განთავსებული პირების უფლებების დაცვა ცენტრში მიღებიდან გაძევების გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.
პერმანენტულად მიმდინარეობს უკანონო მიგრაციის წინააღმდეგ ბრძოლაზე პასუხისმგებელი თანამშრომლების მომზადება/გადამზადება. თანამშრომლები ინტენსიურად მონაწილეობენ კანონიერი საფუძვლის გარეშე მყოფი პირების დაკავებასთან, მათი საქართველოდან გაძევების პროცედურებთან, დროებითი განთავსების ცენტრის მართვასთან, გაძევების პროცესში ადამიანის უფლებების დაცვასთან დაკავშირებულ ტრენინგებში, სასწავლო კურსებსა და სამუშაო შეხვედრებში. მნიშვნელოვანია, რომ თანამშრომელთა მომზადება/გადამზადება წარმოადგენდეს უწყვეტ პროცესს და სასწავლო პროგრამები და ტრენინგები მორგებული იყოს არსებულ და სამომავლო გამოწვევებზე.
არალეგალური მიგრაციისთვის დამახასიათებელ ერთ-ერთ საფრთხეს წარმოადგენს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის ისეთი ფორმა, როგორიცაა ადამიანით ვაჭრობა (ტრეფიკინგი). მსოფლიო მასშტაბით, ამ საფრთხის წინაშე უფრო ხშირად ქალები და ბავშვები დგებიან64. ტრეფიკინგის დანაშაულის პრევენციის, მსხვერპლთა დაცვის, პროაქტიული გამოძიების, ეფექტიანი სისხლისსამართლებრივი დევნისა და თანამშრომლობის გაძლიერების მიზნით, ბოლო წლებში ტრეფიკინგის საბჭოს მიერ65 ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) წინააღმდეგ ბრძოლის სამოქმედო გეგმების ფარგლებში და მის მიღმა განხორციელდა მნიშვნელოვანი ღონისძიებები როგორც საკანონმდებლო, ისე ინსტიტუციურ დონეზე. სახელმწიფო ანტიტრეფიკინგული პოლიტიკის ეფექტიანობაზე მიუთითებს აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის 2016-2020 წლების ანგარიშები66, რომელთა თანახმადაც საქართველო, ევროკავშირის არაერთი წევრი ქვეყნის გვერდით ინარჩუნებს ადგილს პირველ კალათაში, რაც ნიშნავს იმას, რომ ქვეყანა სრულად აკმაყოფილებს ტრეფიკინგთან ბრძოლის სტანდარტებს და მუდმივ რეჟიმში აგრძელებს თანმიმდევრულ და კოორდინირებულ ღონისძიებებს ტრეფიკინგთან ბრძოლის კუთხით.
ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) წინააღმდეგ ეფექტიანი ბრძოლისთვის სახელმწიფო დიდ ყურადღებას უთმობს და მომავალშიც დაუთმობს ტრეფიკინგის შემთხვევების პროაქტიულ გამოძიებასა და დამნაშავეების დასჯას ეფექტიანი სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელების გზით. 2015-2019 წლების მონაცემებით, საქართველოში იდენტიფიცირებულ იქნა 66 მსხვერპლი/დაზარალებული. საქართველოს ტერიტორიაზე ჩადენილი ტრეფიკინგის დანაშაულის ყველაზე გავრცელებული ფორმა სექსუალური ექსპლუატაციის მიზნით განხორციელებული ტრეფიკინგია, თუმცა ბოლო პერიოდში გამოვლინდა შრომითი ექსპლუატაციის შემთხვევებიც. საზღვარგარეთ საქართველოს მოქალაქეების წინააღმდეგ ჩადენილი ტრეფიკინგის დანაშაულის ყველაზე გავრცელებული ფორმა ასევე შრომითი ექსპლუატაციაა. იდენტიფიცირებულ ტრეფიკინგის მსხვერპლთა და დაზარალებულთა პროფილის ანალიზი გენდერულ და ასაკობრივ ჭრილში ცხადყოფს, რომ მსხვერპლთა/დაზარალებულთა 48% არის არასრულწლოვანი გოგო, 39% - ქალი, 8% - კაცი, ხოლო 5% - არასრულწლოვანი ბიჭი. ქალ მსხვერპლთა/დაზარალებულთა საშუალო ასაკი 31 წელია, კაცების - 33 წელი, ხოლო ბავშვების (როგორც გოგოების, ისე ბიჭების) - 11 წელი. ამასთან, გამოვლენილი ტრეფიკინგის შემთხვევების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ ტრეფიკინგის მსხვერპლნი/დაზარალებულნი და მათ მიმართ დანაშულის ჩამდენი პირები, ძირითადად, ერთი და იმავე ქვეყნის მოქალაქეები არიან.
ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) შემთხვევების გამოვლენისა და დამნაშავეთა დასჯის მიზნით, ტრეფიკინგის საკითხებზე გადამზადებული, სპეციალური ცოდნისა და უნარების მქონე გამომძიებლებისგან შემდგარი მობილური ჯგუფები და სპეციალისტთა ჯგუფი (ე.წ Task Force), დანაშაულის ნიშნების გამოვლენის მიზნით, რეგულარულად ამოწმებენ ტრეფიკინგის რისკის შემცველ ადგილებს. ასევე, აეროპორტებში ხორციელდება დეპორტირებულთა გამოკითხვა მათ მიმართ საზღვარგარეთ განხორციელებული ტრეფიკინგის შემთხვევების გამოსავლენად; ხოლო იძულებითი შრომისა და შრომითი ექსპლუატაციის შემთხვევების გამოვლენის მიზნით, შრომის სამინისტროს შრომის პირობების ინსპექტირების დეპარტამენტი როგორც გეგმურად, ისე არაგეგმურად ამოწმებს სხვადასხვა ორგანიზაციებსა და ობიექტებს.
ტრეფიკინგის შემთხვევების გამოვლენის მიზნით ყოველწლიურად ხორციელდება როგორც საბაზისო, ისე სიღრმისეული კვალიფიკაციის ამაღლების ღონისძიებები. მიუხედავად ამისა, 2015-2019 წლებში ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) დანაშაულზე დაწყებული 101 გამოძიებიდან სისხლისსამართლებრივი დევნა დაიწყო მხოლოდ 16 საქმეზე 44 პირის მიმართ, რაც მიუთითებს ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) დანაშაულის გამოვლენის მექანიზმების დახვეწისა და ეფექტიანი სისხლისსამართლებრივი დევნის წარმოების აუცილებლობაზე. ტრეფიკინგის წინააღმდეგ ბრძოლის კონტექსტში არანაკლებ მნიშვნელოვანია პრევენციული ღონისძიებების განხორციელება. ერთიანი საინფორმაციო სტრატეგიის ფარგლებში ყოველწლიურად განხორციელებული ცნობიერების ამაღლების ღონისძიებების მიუხედავად, საზოგადოების ინფორმირებულობა ტრეფიკინგის დანაშაულის რისკებისა და თავის დაცვის საშუალებების შესახებ ჯერ კიდევ არ არის სათანადოდ მაღალი67. შემცირების ტენდენციით გამოირჩევა, ასევე, ტრეფიკინგის საბჭოსთან შექმნილი მუდმივმოქმედი ჯგუფის მიერ ყოველწლიურად იდენტიფიცირებულ მსხვერპლების რაოდენობა, რაც განსხვავებით სამართალდამცავთა პროაქტიული მიდგომებისა, დამოკიდებულია სავარაუდო მსხვერპლის მიერ თვითიდენტიფიცირებაზე ან/და სხვა სამთავრობო თუ არასამთავრობო სექტორის მუდმივმოქმედი ჯგუფისადმი მიმართვიანობაზე68.
საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების არქიტექტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კომპონენტს სასაზღვრო უსაფრთხოება წარმოადგენს. საქართველოს გეოგრაფიული მდებარეობა, ბოლო წლებში განხორციელებული მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო-საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურული პროექტები და სატრანსპორტო დერეფნების განვითარება, საქართველოს ევროკაშირთან დაახლოება, აგრეთვე ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე კონფლიქტები წარმოადგენს საქართველოზე მოქმედ კომპლექსურ ფაქტორებს და საქართველოთი მზარდ დაინტერესებას საერთაშორისო სავაჭრო გადაზიდვების და მიგრაციული ნაკადების კუთხით. ამავდროულად იზრდება ტრანსსასაზღვრო დანაშაულთა პოტენციური საფრთხეები, რაც წარმოადგენს გამოწვევას საქართველოს სასაზღვრო უსაფრთხოებისთვის.
ქვეყნის წინაშე არალეგალური მიგრაციის კუთხით არსებულ გამოწვევებზე ეფექტიანი რეაგირების მიზნით, მნიშვნელოვანია პერმანენტულად მიმდინარეობდეს სასაზღვრო უსაფრთხოების და სასაზღვრო კონტროლის სისტემების განვითარება.
სასაზღვრო უსაფრთხოების არქიტექტურის ეფექტურობა ეფუძნება სასაზღვრო პოლიტიკის განმახორციელებელი სტრუქტურების წინმსწრები ინფორმირებულობის ხარისხს. კერძოდ, მათი მზადყოფნა და მოქმედება შედეგიანია, როდესაც მაღალია გაცნობიერებულობა საქართველოს სახელმწიფო საზღვართან მიმართებით მოსალოდნელი ნებისმიერი ქმედების შესახებ. სასაზღვრო უსაფრთხოების სიტუაციური გაცნობიერებულობა მიიღწევა საზღვრის დაცვის სფეროში ინფორმაციის მოპოვების ეფექტური საშუალებების გამოყენებით, როგორიცაა საზღვრის ელექტრონული დაკვირვების სისტემების გამოყენება, რაც, ერთი მხრივ, საშუალებას იძლევა, ნაკლები ადამიანური რესურსით გაკონტროლდეს სამოქმედო არეალის გაცილებით მეტი ფართობი და, მეორე მხრივ, ხელს უწყობს სამართალდარღვევებზე დროულ რეაგირებას და შეკავებას. ამ მიმართულებით აღსანიშნავია საქართველო-თურქეთის, საქართველო-სომხეთისა და საქართველო-აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრის გარკვეულ მონაკვეთებზე ელექტრონული დაკვირვების სისტემის მოწყობა. მნიშვნელოვანია, რომ ელექტრონული დაკვირვების სისტემების განვითარება განხორციელდეს სახელმწიფო საზღვრის ყველა მონაკვეთზე.
გარდა ზემოაღნიშნულისა, პერმანენტულად მიმდინარეობს სასაზღვრო გამტარი პუნქტების თანამედროვე სტანდარტების ტექნიკით აღჭურვა როგორც პირველადი, ისე მეორადი ინსპექტირების ხაზით, რაც ერთ-ერთი აუცილებელი კომპონენტია სახელმწიფო საზღვრის დაცვის ერთიან არქიტექტურაში. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, რომ სტრატეგიის მოქმედების პერიოდში ყველა სასაზღვრო გამტარი პუნქტი აღიჭურვოს თანამედროვე ტექნიკური საშუალებებით.
ტრანსსასაზღვრო საფრთხეების პრევენცია და მათზე ეფექტური რეაგირება ასევე კავშირშია სხვადასხვაგვარ, მაგრამ ურთიერთდაკავშირებულ, უზარმაზარი მოცულობის ინფორმაციასთან, ცნობებთან და მონაცემებთან და მათი დამუშავების საფუძველზე მიზნობრივი ღონისძიებების განხორციელებასთან. სსიპ - ოპერატიულ-ტექნიკურ სააგენტოს შსს-ს შესაბამის დანაყოფებთან თანამშრომლობით მომზადებული აქვს პროგრამული უზრუნველყოფის განვითარების კონცეპტუალური მონახაზი, რომლის საფუძველზეც შემუშავდება და დაინერგება პროგრამული უზრუნველყოფა, რაც წარმოადგენს სასაზღვრო უსაფრთხოების ინფორმაციის მართვის ავტომატიზებული სისტემის საფუძველს და უზრუნველყოფს მონაცემების დახარისხებას, სისტემატიზებას, ხელმისაწვდომობას, გაზიარებას და სტატისტიკურ დამუშავებას.
საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დაცვის ხარისხი დამოკიდებულია სასაზღვრო სივრცის69 კონტროლზე, სასაზღვრო სივრცის კონტროლი კი გულისხმობს სასაზღვრო დანაყოფების კომპეტენციის არეალში მყოფი ობიექტების აღმოჩენას, სასაზღვრო და საზღვრის რეჟიმთან მიმართებით მათი სტატუსის იდენტიფიცირებას (ლეგალური/არალეგალური) და საფრთხის შეკავებას. საზღვრის ელექტრონული დაკვირვების საშუალებების და სისტემების გამოყენება ზრდის ტრანსსასაზღვრო დანაშაულის გამოვლენის შესაძლებლობებს და სასაზღვრო ოპერაციების ეფექტიანობას. შესაბამისად, სასაზღვრო ელექტრონული დაკვირვების შესაძლებლობების განვითარება საქართველოს მთავრობის ერთ-ერთი ძირითადი პრიორიტეტია.
ზემოაღნიშნული ამოცანების ეფექტიანად განხორციელება დაკავშირებულია დიდი მოცულობის ინფორმაციის და მონაცემების მართვასთან, რასაც აუცილებლად ესაჭიროება შესაბამისი საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა. საკომუნიკაციო ქსელმა უნდა უზრუნველყოს ინფორმაციის და მონაცემების შეუფერხებელი გაზიარება ორგანიზაციული სტრუქტურის სხვადასხვა დონეზე (ტაქტიკური, ოპერაციული და სტრატეგიული) და ვერტიკალზე (უწყებათაშორისი კავშირი). შესაბამისად, აუცილებელია მაღალსიჩქარიანი საკომუნიკაციო ქსელის განვითარება, რომელიც უზრუნველყოფს სასაზღვრო უსაფრთხოების ინფორმაციის მართვის და ელექტრონული დაკვირვების სისტემების გამართულ ფუნქციონირებას.
სასაზღვრო ინფრასტრუქტურის განვითარების და სასაზღვრო უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ჭრილში, მნიშვნელოვანი საკითხია სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაცია და დემარკაცია. საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაციისა და დემარკაციის, აგრეთვე საქართველოს მეზობელ სახელმწიფოებთან სახელმწიფო საზღვრის განსაზღვრისა და დადგენის საკითხებზე მოლაპარაკებების წარმოების და გასატარებელ ღონისძიებათა კოორდინაციის მიზნით, 2017 წელს შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაციისა და დემარკაციის სამთავრობო კომისია. ბოლო წლებში კომისიის მიერ აქტიური მუშაობა და კონსულტაციები მიმდინარეობდა აზერბაიჯანის და სომხეთის რესპუბლიკებთან საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაცია/დემარკაციის საკითხებზე. მნიშვნელოვანია, რომ შესაბამისი სახელმწიფოთაშორისი კომისიების ფარგლებში გაგრძელდეს ინტენსიური მუშაობა აზერბაიჯანულ და სომხურ მხარეებთან სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაციისა და დემარკაციის მიმართულებით.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მეზობელ სახელმწიფოებთან სასაზღვრო ინციდენტებსა და საფრთხეებზე ეფექტიანი რეაგირების მიზნით, გათვალისწინებულია საზღვრის წარმომადგენლების (სასაზღვრო კომისრების) დანიშვნა სომხეთისა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრის მონაკვეთებზე70. სასაზღვრო კომისრები პასუხისმგებელი იქნებიან პრევენციული ღონისძიებების გატარებასა და საზღვრის დარღვევის ფაქტების შესახებ ინფორმაციის გაცვლაზე, ასევე ორმხრივი ერთობლივი სამოქმედო გეგმის შემუშავებაზე.
არალეგალურ მიგრაციასთან ბრძოლის ჭრილში, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თემაა დოკუმენტების უსაფრთხოება. ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის განხორციელებისას საქართველომ ევროკავშირისგან უმაღლესი შეფასება დაიმსახურა ამ კუთხით. აუცილებელია, რომ ქვეყანამ განაგრძოს რეფორმები ამ მიმართულებით და შეინარჩუნოს დოკუმენტების უსაფრთხოების მაღალი სტანდარტი. აღნიშნული მოითხოვს სისტემის მუდმივ სრულყოფას, მსოფლიოში არსებული ცოდნის და გამოცდილების გაზიარებას და თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებას, რაც კიდევ უფრო სრულყოფილს გახდის დოკუმენტების გაყალბების წინააღმდეგ ბრძოლის მექანიზმებს.
ამ კუთხით, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო, როგორც პიროვნების მაიდენტიფიცირებელი და სამგზავრო დოკუმენტების გამცემი ძირითადი ორგანო, გეგმავს თითის ანაბეჭდების შედარების სისტემის დანერგვას, რომელიც გააუმჯობესებს და კიდევ უფრო სრულყოფილს გახდის მონაცემთა დაცვას. დოკუმენტის/მონაცემების გაყალბებისაგან დაცვის არსებულ სისტემებს დაემატება ახალი მექანიზმი, რაც ადამიანური ფაქტორისაგან დამოუკიდებლად, სისტემის მეშვეობით, გამორიცხავს ადამიანების მიერ სხვისი მონაცემებით სარგებლობას. ამავდროულად, სსგს გააგრძელებს და დაასრულებს სამოქალაქო აქტების დიგიტალიზაციის პროცესს 10-წლიანი სამოქმედო გეგმის შესაბამისად71, რომელიც გულისხმობს მატერიალური ფორმის სამოქალაქო აქტების ჩანაწერების ელექტრონულ ფორმატში გადაყვანას (სკანირება) და შესაბამისი ინფორმაციის სსგს-ს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში ასახვას.
გამომდინარე იქიდან, რომ სსგს თავისი ფუნქციების გათვალისწინებით წარმოადგენს კრიტიკული ინფორმაციული სისტემის ერთ-ერთ სუბიექტს72, აუცილებელია, რომ ინფორმაციული უსაფრთხოება სააგენტოს მასშტაბით ჯეროვნად იმართებოდეს. აქვე გასათვალისწინებელია საქართველოში და ზოგადად მსოფლიოში გახშირებული კიბერშეტევები. სათანადოდ, აუცილებელია, რომ სსგს-ში დაინერგოს ISO 27001:2013 (ინფორმაციული უსაფრთხოების მართვის სისტემა), რათა უწყებამ უზრუნველყოს ინფორმაციული უსაფრთხოების ყველა ძირითადი მიმართულებით მართვის გაუმჯობესება და სააგენტოში არსებული კრიტიკული ინფორმაციის დაცვა. აღსანიშნავია, რომ ISO 27001:2013 სტანდარტი დაფუძნებულია მუდმივ გაუმჯობესებაზე, რაც სააგენტოს საშუალებას მისცემს დროულად და ეფექტიანად მოახდინოს რეაგირება გამოწვევებზე (მათ შორის, ახალ კიბერსაფრთხეებზე) და რისკები შეამციროს დასაშვებ დონემდე.
მიზანი: არალეგალური მიგრაციისა და ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ეფექტიანი ბრძოლა და სასაზღვრო უსაფრთხოების დაცვის გაუმჯობესება.
ამოცანები:
უკანონო მიგრაციის და ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) წინააღმდეგ ბრძოლის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერება;
უნებართვოდ მცხოვრებ პირთა რეადმისიის შესახებ შეთანხმებების ეფექტიანი იმპლემენტაცია;
კანონიერი საფუძვლის გარეშე მყოფ პირთა გაძევების მექანიზმების შემდგომი განვითარება;
ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) დანაშაულის გამოვლენის მექანიზმების დახვეწა და ეფექტიანი სისხლისსამართლებრივი დევნის წარმოება;
ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) დანაშაულის პრევენცია;
სახელწიფო საზღვრის ტექნიკური აღჭურვის გაუმჯობესება;
სასაზღვრო უსაფრთხოების სფეროს ინფორმაციის მართვის გაციფრულება და საინფორმაციო-ტექნოლოგიური პლატფორმის განვითარება;
საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის სახმელეთო და საზღვაო მონაკვეთებზე ელექტრონული დაკვირვების შესაძლებლობების გაძლიერება;
არალეგალურ მიგრაციასთან ბრძოლის სასაზღვრო უსაფრთხოების დანაყოფებისთვის მაღალსიჩქარიანი საკომუნიკაციო ქსელის განვითარება;
საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის სადელიმიტაციო-სადემარკაციო სამუშაოების გაგრძელება;
დოკუმენტების უსაფრთხოების მაღალი სტანდარტის შენარჩუნება და გაუმჯობესება;
უკანონო მიგრაციის წინააღმდეგ ბრძოლის სფეროში შესაბამის თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლება.
დაბრუნებულ მიგრანტთა რეინტეგრაცია
სიტუაციის ანალიზი:
საზღვარგარეთ მყოფი საქართველოს მოქალაქეების დაბრუნების წახალისება და დაბრუნებული მიგრანტების რეინტეგრაციის ხელშეწყობა - საქართველოს დემოგრაფიული მდგომარეობის, სოციალურ-ეკონომიკური სიტუაციის და შემდგომ წლებში მიგრაციის პროგნოზების გათვალისწინებით - ქვეყნის ერთ-ერთი პრიორიტეტია.
საქართველოში დაბრუნებით მიგრაციაზე მონაცემების რამდენიმე წყარო არსებობს, თუმცა ეს მონაცემები ფრაგმენტულია და ნაკლებად ასახავს დაბრუნებითი მიგრაციის სრულ სურათს, რადგან ყველა მათგანი აღრიცხავს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მყოფი ემიგრანტების დაბრუნების შემთხვევებს. ევროსტატის მონაცემების მიხედვით, საგრძნობლად გაიზარდა საქართველოს იმ მოქალაქეთა რაოდენობა, რომელთა მიმართაც ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში გამოტანილ იქნა გადაწყვეტილება ქვეყნის დატოვების თაობაზე. 2019 წელს 16,535 ასეთი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი, რაც თითქმის გაორმაგებული მაჩვენებელია წინა წლის ანალოგიურ მაჩვენებელთან შედარებით73. ევროსტატისვე მონაცემებით, წლიდან წლამდე იზრდება ევროკავშირის ქვეყნებიდან დაბრუნებულ საქართველოს მოქალაქეთა რაოდენობაც74, რომელთა რიცხვმა 2019 წელს 8,630-ს მიაღწია. აგრეთვე, მზარდია იმ საქართველოს მოქალაქეების რაოდენობაც, რომლებიც საქართველოში IOM-ის ნებაყოფლობითი დაბრუნების და რეინტეგრაციის პროგრამის (AVRR) ფარგლებში ბრუნდებიან. მათი აბსოლუტური უმეტესობა ასევე ევროკავშირის ქვეყნებიდანაა დაბრუნებული75.
მოსალოდნელია, რომ დაბრუნების ეს ტენდენცია შემდეგ წლებშიც შენარჩუნდება, რაც დაბრუნებულ მიგრანტთა ამ სეგმენტზე გათვლილი სარეინტეგრაციო პროგრამების საჭიროებას კიდევ უფრო გაზრდის. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში უკვე წლებია მოქმედებს დაბრუნებული მიგრანტების რეინტეგრაციის რამდენიმე პროგრამა (რომელთა ნაწილი საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ ხორციელდება), ამ მიმართულებით მაინც დარჩენილია საკითხები, რომელთა გაუმჯობესება სახელმწიფოს პრიორიტეტია. სამშობლოში დაბრუნებული მიგრანტების რეინტეგრაციის მხარდასაჭერად 2015 წლიდან სახელმწიფო ბიუჯეტიდან რეგულარულად ფინანსდება შესაბამისი სარეინტეგრაციო პროგრამა76, რომლის სრული ადმინისტრირება ამჟამად შრომის სამინისტროს მიერ ხდება. 2019 წლის ბოლოს სამინისტროში განხორციელებული სტრუქტურული ცვლილებების შედეგად შეიქმნა ახალი სსიპ - დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო. აღნიშნულ სააგენტოში ჩამოყალიბდა რეინტეგრაციისა და ინტეგრაციის სამსახური, რომელიც დღეის მდგომარეობით უზრუნველყოფს სახელმწიფო სარეინტეგრაციო პროგრამის განხორციელებას. სარეინტეგრაციო დახმარების პროგრამით გათვალისწინებულია სამშობლოში დაბრუნებული მიგრანტებისთვის შემდეგი სერვისების მიწოდება: სამედიცინო მომსახურება, სოციალური პროექტების დაფინანსება, პროფესიული განათლების ხელშეწყობა და საცხოვრისით დროებითი უზრუნველყოფა. არსებული რესურსით და ფორმით პროგრამას აქვს შესაძლებლობა წლიურად დაახლოებით 150 ბენეფიციარს გაუწიოს შესაბამისი სარეინტეგრაციო დახმარება, თუმცა დაბრუნებულთა მზარდი ნაკადების ფონზე, ბუნებრივია, საჭირო იქნება ამ პროგრამის შესაძლებლობების განვითარება, როგორც ბიუჯეტის გაზრდის, ასევე კომპონენტების დამატების კუთხით, დაბრუნებულთა ჯგუფების (განსაკუთრებით, მიგრანტი ქალების) საჭიროებების გათვალისწინებით.
სარეინტეგრაციო პოლიტიკის ეფექტიანი განხორციელებისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტია აქტიური საინფორმაციო კამპანიის და ცნობიერების ამაღლებისკენ მიმართული ღონისძიებების ორგანიზება საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ. სხვადასხვა გამოკითხვების შედეგებით დგინდება, რომ დაბრუნებული მიგრანტების დიდი ნაწილი არ არის ინფორმირებული ქვეყანაში არსებულ სარეინტეგრაციო პროგრამებზე. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია ისეთი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება, რომლებიც, ერთი მხრივ, ხელს შეუწყობს ზოგადად მოსახლეობის (რადგან მათ დიდ ნაწილს სხვადასხვა სახის კავშირი აქვთ ემიგრანტებთან) ცნობიერების ამაღლებას სარეინტეგრაციო პროგრამებზე, მეორე მხრივ, პროგრამის პოტენციური ბენეფიციარების ინფორმირებას ქვეყანაში არსებული სარეინტეგრაციო შესაძლებლობების შესახებ.
საზღვარგარეთ კანონიერად მყოფი და მაღალკვალიფიციური დაბრუნებული მიგრანტების რეინტეგრაციის შესაძლებლობები არასაკმარისად არის განვითარებული. დაბრუნებული მიგრანტების ეს კატეგორიაც საჭიროებს გარკვეულ სოციალურ თუ ფსიქოლოგიურ მხარდაჭერას საქართველოს სოციო-კულტურულ გარემოში რეინტეგრირებისთვის. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, რომ სახელმწიფო პოლიტიკის დონეზე ჩამოყალიბდეს ერთიანი მიდგომები ყველა კატეგორიის, მათ შორის, საზღვარგარეთ კანონიერად მყოფ და მაღალკვალიფიციურ დაბრუნებულ მიგრანტთა სარეინტეგრაციო საჭიროებების დასაფარად.
ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ ლეგალური სტატუსით დაბრუნებული მიგრანტების რეინტეგრაციის მიმართ პრაგმატული მიდგომების განსაზღვრისთვის საჭიროა შესაბამისი მონაცემები. ამჟამად ხელმისაწვდომია მხოლოდ არალეგალური სტატუსით დაბრუნებული მიგრანტების შესახებ სტატისტიკა, რომელიც ფრაგმენტულია და სხვადასხვა შიდა თუ გარე წყაროებს ეფუძნება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია, რომ შემუშავდეს დაბრუნებული მიგრანტების სისტემურად აღრიცხვის მეთოდოლოგია, განისაზღვროს მონაცემების შეგროვებაზე პასუხისმგებელი უწყებები და ეს მონაცემები დამუშავდეს კონსოლიდირებულად, მათ შორის, გენდერული და სოციალურ-ეკონომიკური მაჩვენებლების ჭრილში.
საქართველოში დაბრუნებული მიგრანტების შესახებ კვლევები ცხადყოფს, რომ დაბრუნების შემდეგ მიგრანტები (განსაკუთრებით არალეგალური სტატუსით დაბრუნებულები), უპირველეს ყოვლისა, რთული სოციალურ–ეკონომიკური მდგომარეობის თვალსაზრისით არიან მოწყვლადები. შესაბამისად, მათ მთავარ საჭიროებას დასაქმება წარმოადგენს. კვლევების ფარგლებში ასევე პრობლემურ საკითხებად სახელდება განათლების დამადასტურებელი დოკუმენტის აღიარების და ადგილობრივი შრომის ბაზრისთვის გადამზადების საჭიროებები. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აუცილებელია დაბრუნებული მიგრანტების ადგილობრივ შრომით ბაზარზე რეინტეგრაციის მხარდამჭერი ქმედითი ღონისძიებების განხორციელება, რომლებიც, სხვათა შორის, გულისხმობს ფორმალური და არაფორმალური განათლების აღიარების ხელშეწყობას და სახელმწიფოს შესაბამისი სერვისების შესახებ ინფორმირებულობის გაზრდას, ასევე პროფესიული საკვალიფიკაციო პროგრამებით და პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული გადამზადების პროგრამებით სარგებლობაში მხარდაჭერას.
როგორც სტრატეგიის ლეგალური მიგრაციის სიტუაციის ანალიზშია აღნიშნული საქართველოდან ემიგრაცია, უპირატესად, მაღალგანვითარებული ქვეყნებისკენაა მიმართული და, ძირითადად, დასაქმების და უმაღლესი განათლების მიღებით არის მოტივირებული. საქართველოს მოქალაქეების მიერ მაღალგანვითარებულ ქვეყნებში შეძენილი ცოდნა, უნარები და გამოცდილება ფასდაუდებელი აქტივია როგორც მათთვის, ასევე მათი წარმოშობის ქვეყნისთვის. შესაბამისად, სამშობლოში დაბრუნებული ასეთი კატეგორიის ემიგრანტების ეკონომიკური და სოციალური რეინტეგრაცია მნიშვნელოვანი სარგებლის მომტანია ქვეყნისთვის და იმ სექტორების განვითარებისთვის, სადაც ასეთი ცოდნის და უნარების მქონე ადამიანური რესურსის ნაკლებობაა.
მიზანი: სამშობლოში დაბრუნებულ მოქალაქეთა მდგრადი რეინტეგრაციის ხელშეწყობა
ამოცანები:
დაბრუნებულ მიგრანტთა ჯგუფების ინდივიდუალური საჭიროებების გათვალისწინებით, სახელმწიფო სარეინტეგრაციო პროგრამის შესაძლებლობების გაზრდა;
დაბრუნებულ მიგრანტთა რეინტეგრაციის შესახებ ერთიანი მიდგომების ჩამოყალიბება;
საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება საქართველოში არსებული სარეინტეგრაციო შესაძლებლობების შესახებ;
საქართველოში დაბრუნებულ მიგრანტთა შესახებ მონაცემების გაუმჯობესება;
დაბრუნებული მიგრანტების ადგილობრივ შრომით ბაზარზე რეინტეგრაციის მხარდაჭერა.
დიასპორის ჩართულობა ქვეყნის განვითარებაში
სიტუაციის ანალიზი:
დიასპორა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს წარმოშობის ქვეყნის განვითარებაში, რაც გამოიხატება პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოზიდვაში, ახალი ცოდნისა და უნარების გავრცელებაში, ექსპორტის და იმპორტის ხელშეწყობასა და ტურიზმის განვითარებაში. ამრიგად, დიასპორა „მიგრაციის და განვითარების“ პრინციპის ერთ-ერთი ცენტრალური და მნიშვნელოვანი ნაწილია. ქართული დიასპორის წარმომადგენლების სოციალურ-ეკონომიკური და სამართლებრივი მდგომარეობა განსხვავდება ადგილსამყოფელი ქვეყნების მიხედვით. შესაბამისად, განსხვავდება მათი საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკურ თუ კულტურულ ცხოვრებაში ჩართულობის დონეც77. საზღვარგარეთ მცხოვრებ თანამემამულეებს ფულადი გზავნილებით78, დიასპორული ინიციატივებით79, ქველმოქმედებითა და მიმღებ და წარმოშობის ქვეყნებს შორის სავაჭრო ურთიერთობების წახალისების გზით ღირებული წვლილი შეაქვთ ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაში80. გამომდინარე აქედან, დიასპორის პოტენციალის მიზნობრივად და ეფექტიანად მიმართვის ხელშეწყობა ქვეყნის აღმშენებლობისათვის სასიცოცხლო აუცილებლობას წარმოადგენს.
საქართველოს საგარეო პოლიტიკის სტრატეგიის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია ერთიანი, ძლიერი და სამშობლოსთან მჭიდრო კავშირის მქონე დიასპორის აქტიური მონაწილეობა ქვეყნის განვითარებაში81. აღნიშნულის განსახორციელებლად აუცილებელია ქართულ დიასპორასთან ისეთი მდგრადი კავშირის ჩამოყალიბება, რომელიც თანამემამულეებისათვის სახელმწიფოს შესაძლებლობებზე ფართო ხელმისაწვდომობას, საქართველოსათვის კი − სახელმწიფო ინტერესების წარმატებით განხორციელებას უზრუნველყოფს. საქართველოს მთავრობა ხელს უწყობს თანამემამულეებისა და დიასპორული ორგანიზაციების საერთო ინტერესების განხორციელებას, თანამემამულეთა ეროვნული იდენტობისა და კულტურული თვითმყოფადობის შენარჩუნებას, დიასპორული ორგანიზაციების საქმიანობის ეფექტიანად წარმართვას, სახელმწიფო, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და თანამემამულეთა ადგილსამყოფელ ქვეყნებთან მჭიდრო თანამშრომლობას.
ქართულ დიასპორას თავისი საქმიანობით დიდი წვლილი შეაქვს ადგილსამყოფელი ქვეყნების განვითარებაშიც, რითაც მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს საზღვარგარეთ საქართველოს პოპულარიზაციასა და დადებითი იმიჯის შექმნას. ეს კი, თავის მხრივ, აუმჯობესებს ქვეყნის ტურისტულ მიმზიდველობას და მეტი ვიზიტორის მოზიდვის შესაძლებლობას იძლევა. დიასპორასა და მიმღები სახელმწიფოების მოქალაქეებს შორის არსებული ურთიერთობებით საქართველო უამრავ მეგობარსა და მხარდამჭერს იძენს, რაც განაპირობებს ქართული დიასპორის ფასდაუდებელ როლს სახალხო დიპლომატიაში. ამასთან, მნიშვნელოვანია საზღვარგარეთ მცხოვრებ ქართველ ახალგაზრდებთან და სტუდენტებთან შესაბამისი დარგობრივი უწყებების კონტაქტების გაძლიერება და თანამშრომლობის განვითარება სხვადასხვა პროექტის მხარდაჭერის კუთხით, რადგან საზღვარგარეთ მცხოვრები წარმატებული ახალგაზრდები ქმნიან საქართველოს მეგობარი უცხოელი ახალგაზრდების ქსელს/ჯგუფებს და შეუძლიათ კულტურულ-შემეცნებითი და საგანმანათლებლო ღონისძიებებით ხელი შეუწყონ საქართველოს შესახებ ცნობადობის გაზრდას.
საქართველოსთვის, ისევე როგორც სხვა განვითარებადი ქვეყნებისთვის, აქტუალურია ე.წ. „ინტელექტის გადინების“ პრობლემა, რომელიც განსაკუთრებით მასშტაბური იყო გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში. საქართველოს ფარგლებს გარეთ წამყვან საერთაშორისო კვლევით ცენტრებსა და ინსტიტუტებში დასაქმებული მაღალკვალიფიციური თანამემამულეების ინტელექტუალური რესურსის, ცოდნის და გამოცდილების გამოყენება მნიშვნელოვანია როგორც მეცნიერების წინსვლისთვის, ასევე ინოვაციების დანერგვისთვის, რაც სახელმწიფოს განვითარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია. ბევრ ქვეყანაში და, მათ შორის, საქართველოშიც, დიასპორის ეს პოტენციალი კარგადაა გამოყენებული სამედიცინო სფეროში, სადაც განვითარებულ ქვეყნებში მომუშავე ექიმები საკუთარ თანამემამულეებს უზიარებენ იმ ცოდნასა და ტექნოლოგიებს, რომლებიც საქართველოში ამჟამად არ არსებობს. თემის აქტუალობისა და თანამედროვე ტექნოლოგიური პროგრესის გათვალისწინებით, აუცილებელია დიასპორის შესახებ ერთიანი საინფორმაციო ბაზის განვითარება და საინფორმაციო ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული მეთოდების გამოყენებით დიასპორის შესახებ სტატისტიკური მონაცემების შეგროვების პროცესის დახვეწა, იმისთვის რომ მოპოვებული მონაცემების ანალიზის შედეგად მოხდეს ქართული დიასპორის სტრუქტურის უკეთ შესწავლა, რაც დაინტერესებულ უწყებებს/ორგანიზაციებს მათთან პირდაპირი კომუნიკაციის უკეთეს შესაძლებლობას მისცემს და სხვადასხვა თემატურ პროექტებსა თუ პროგრამებში ჩართულობას შეუწყობს ხელს. ამასთან, მნიშვნელოვანია უცხოეთში სხვადასხვა სფეროში დასაქმებულ და წარმატებულ თანამემამულეებთან მუდმივი კონტაქტის შენარჩუნება, საქართველოს მიმართ გაწეული ღვაწლის აღიარება, მიღწევების დაფასება და ქვეყნისათვის სასარგებლო საქმიანობის გაგრძელების სამოტივაციოდ სხვადასხვა სიმბოლური ჯილდოების დაწესება.
ამასთან, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაში ქართული დიასპორის ჩართულობას და უცხოეთში მცხოვრები თანამემამულეების სამშობლოში ღირსეულად დაბრუნების ხელშეწყობას.
დიასპორასთან ეფექტიანი კომუნიკაციის თვალსაზრისით აუცილებელია, ასევე, შესაბამისი საინფორმაციო რესურსების მუდმივი განვითარება და განახლება, როგორიცაა, მათ შორის, დიასპორული ვებპორტალი - http://gda.ge/, რომლის სამიზნე აუდიტორიას წარმოადგენენ: საზღვარგარეთ მცხოვრები ქართული დიასპორა, საქართველოს სახელმწიფო უწყებები, ადგილობრივი არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციები, ბიზნესსექტორი და აკადემიური წრეები. პორტალის მეშვეობით სამიზნე ჯგუფებს საშუალება აქვთ გაეცნონ მათთვის საინტერესო ინფორმაციას (სახელმწიფო სერვისების, ბიზნესის წარმოების, ინვესტიციების, განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და ტურიზმის კუთხით) და დაამყარონ ურთიერთსარგებელზე დაფუძნებული თანამშრომლობა.
მიზანი: ქართულ დიასპორასთან კავშირების გაძლიერება და უცხოეთში მცხოვრები თანამემამულეებისთვის ფართო შესაძლებლობების შექმნა ქვეყნის განვითარებაში ჩართულობისთვის.
ამოცანები:
საზღვარგარეთ მყოფ თანამემამულეებში ეროვნული იდენტობისა და თვითმყოფადობის შენარჩუნების მხარდაჭერა;
ემიგრაციაში მყოფი მაღალკვალიფიციური თანამემამულეების ქვეყნის განვითარებაში ჩართულობის ხელშეწყობა;
სახელმწიფოსა და საზღვარგარეთ მყოფ თანამემამულეებს შორის კავშირების გაღრმავება და ეფექტიანი კომუნიკაციის უზრუნველყოფა.
თავშესაფრის სისტემის განვითარება
სიტუაციის ანალიზი:
საქართველოში უკანასკნელ წლებში მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ცვლილებები განხორციელდა საერთაშორისო დაცვის სისტემის გასაუმჯობესებლად. საქართველოს კანონმდებლობის საერთაშორისო ნორმებთან კიდევ უფრო დაახლოების მიზნით, შემუშავდა „საერთაშორისო დაცვის შესახებ“ საქართველოს ახალი კანონი, რომელიც ძალაშია 2017 წლის 1 თებერვლიდან. 2018 წლის ივლისში განხორციელებული სამთავრობო სტრუქტურული ცვლილებების საფუძველზე კი, საერთაშორისო დაცვის საკითხებზე პასუხისმგებელ სახელმწიფო უწყებად განისაზღვრა შინაგან საქმეთა სამინისტრო.
საქართველოში თავშესაფრის მაძიებელთა რაოდენობა წლების მიხედვით განსხვავებულია82 და ზრდისა თუ კლების ტენდენცია სხვადასხვა გარემოებას უკავშირდება. 2016-2018 წლებთან შედარებით, 2019 წელს დაახლოებით 25%-ით გაიზარდა თავშესაფრის მაძიებელთა რაოდენობა საქართველოში და 1,237 პირი (29% ქალი, 71% კაცი) შეადგინა. ასევე გაიზარდა თავშესაფრის მაძიებელთა წარმოშობის ქვეყნების რაოდენობაც - თუ 2014 წელს საქართველოში საერთაშორისო დაცვის მაძიებელ პირთა 32 წარმოშობის ქვეყანა იყო, 2019 წელს ამ ქვეყნების რაოდენობა 51-მდე გაიზარდა.
2014-2015 წლებში თავშესაფრის მაძიებელთა რაოდენობის ზრდა უმეტესწილად გამოიწვია მსოფლიოში, განსაკუთრებით რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტებმა. ამჟამინდელი სიტუაციური ანალიზის შედეგად კი იკვეთება, რომ თავშესაფრის მაძიებელთა რაოდენობის ზრდის ერთ-ერთი ფაქტორი არის ქვეყანაში არალეგალურად მყოფი უცხო ქვეყნის მოქალაქეების გამოვლენის ქმედითი მექანიზმების დანერგვა.
თავშესაფრის მაძიებელთა რაოდენობის ზრდამ, ისევე როგორც მიგრაციულ პროცესებთან დაკავშირებულმა გლობალურმა თუ რეგიონულმა გამოწვევებმა, აუცილებელი გახადა თავშესაფრის პროცედურისა და კანონმდებლობის შემდგომი დახვეწა. ასევე, გაუმჯობესებას საჭიროებს როგორც თავშესაფრის მაძიებელთა პირველადი მიღების, ასევე თავშესაფრის პროცედურის მიმდინარეობისას შესაბამის სამართლებრივ გარანტიებსა თუ სერვისებზე წვდომის საკითხებიც. ამ მხრივ აღსანიშნავია თავშესაფრის მაძიებელთა ზედაპირული სამედიცინო შემოწმება და სპეციფიკური საჭიროების მქონე პირების ადრეული იდენტიფიცირების მექანიზმის შემუშავების აუცილებლობა.
მიუხედავად იმისა, რომ ვიზალიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის ფარგლებში, თავშესაფრის სისტემის გაუმჯობესების კუთხით მნიშვნელოვანი რეფორმები განხორციელდა და თავშესაფრის კანონმდებლობაში მოხდა ევროკავშირის თავშესაფრის კანონმდებლობის მთელი რიგი სტანდარტების გათვალისწინება, აუცილებელია საქართველოს კანონმდებლობის ევროკავშირის თავშესაფრის კანონმდებლობასთან კიდევ უფრო დაახლოება და ევროკავშირის შესაბამისი დირექტივების დებულებების ქართულ კანონმდებლობაში ტრანსპოზიცია, მიზანშეწონილობის და სახელმწიფო ინტერესების გათვალისწინებით.
შესაბამის ბიზნესპროცესებზე დაკვირვებამ და ანალიზმა აჩვენა, რომ თავშესაფრის ეროვნული სისტემა მოცემული სახით ეფექტიანად ფუნქციონირებს წელიწადში 1,000-მდე განაცხადის მიღების პირობებში. 1,000-ზე მეტი განაცხადის მიღებისას სისტემა იტვირთება და ვერ ახორციელებს შესაბამისი პროცედურების ეფექტიან აღსრულებას, რაც გამოიხატება განსახილველი განცხადებების დაგროვებაში, დაჩქარებული პროცედურის ან პრიორიტეტული განხილვის წესით ჩატარების შეუძლებლობაში და სხვა. აღნიშნულ გამოწვევასთან გამკლავების მიზნით, აუცილებელია თავშესაფრის სისტემის ინსტიტუციური ჩარჩოს გაძლიერება შემდეგი მიმართულებებით: 1. თავშესაფრის საკითხებზე მომუშავე სპეციალისტთა კვალიფიკაციის პერმანენტულად ამაღლება; 2. თავშესაფრის საკითხებზე გადამზადებულ პროფესიონალთა საკადრო რეზერვის შექმნა, რეგულარული სტაჟირებების დანერგვა და ადამიანური რესურსების შესახებ მონაცემთა სისტემატიზება; 3. თავშესაფრის მაძიებელთა სერვისების განმახორციელებელ უწყებებთან რეფერირების მექანიზმის შემდგომი დახვეწა. ამ მიმართულებით ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია რეფერირების პროცედურებისა და ინფორმაციის მიმოცვლის წესის განსაზღვრა, რის შედეგადაც გაუმჯობესდება როგორც რეფერირების პროცესი, ასევე თავშესაფრის მაძიებელთა წვდომა მათთვის არსებულ სერვისებზე.
მიზანი: საერთაშორისო დაცვის სისტემის განვითარება თავშესაფრის პროცედურის და ინსტიტუციური ჩარჩოს შემდგომი დახვეწის გზით.
ამოცანები:
თავშესაფრის პროცედურის შემდგომი დახვეწა;
თავშესაფრის სისტემის ინსტიტუციური ჩარჩოს გაძლიერება და მდგრადობის უზრუნველყოფა.
უცხოელთა ინტეგრაცია
სიტუაციის ანალიზი:
ლეგალურ (განსაკუთრებით - დროებით) იმიგრაციას მრავალი ქვეყანა განიხილავს, როგორც სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების ერთ-ერთ შესაძლებლობას. ასეთ ქვეყნებში მცხოვრები უცხოელები აღიქმებიან მნიშვნელოვან ადამიანურ რესურსად და ამავდროულად დამატებითი ფინანსების მოზიდვის წყაროდ მიმღები ქვეყნის ეკონომიკისთვის83. თუმცა ამგვარი პროცესი უკავშირდება ინტეგრაციის საკითხსაც, რადგან იმიგრაციის პოტენციალის სწორად გამოყენებისთვის ინტეგრაცია აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს. შესაბამისად, ინტეგრაცია სულ უფრო მეტ ქვეყანაში გახდა მიგრაციის პოლიტიკის შემადგენელი ნაწილი და იგი მიგრაციის და განვითარების ურთიერთკავშირის ჭრილში განიხილება. ინტეგრაციის მიმართულებით რაციონალური და კოორდინირებული ქმედებების დაგეგმვა მიგრაციის სწორი პოლიტიკის განხორციელების ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობაა. ამავდროულად, ქვეყანაში მცხოვრებ უცხოელთა ინტეგრაციაზე მიმართული პრაგმატული ხედვა და მისგან მომდინარე ქმედითი მექანიზმის არსებობა მჭიდროდაა დაკავშირებული საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის და ქვეყნის უსაფრთხოების საკითხებთან.
ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების, უსაფრთხოებისა და პოლიტიკური სტაბილურობის ხელშეწყობის მიმართულებით გატარებულმა ღონისძიებებმა უკანასკნელ პერიოდში ბიძგი მისცა იმიგრაციული ნაკადების ზრდას, რამაც გარკვეულწილად საქართველო მიგრანტთა დანიშნულების ქვეყნადაც აქცია. საქსტატის მონაცემებით, 2019 წელს საქართველოში 42,386 უცხო ქვეყნის მოქალაქე იმიგრანტი დაფიქსირდა, ხოლო სსგს-ს მონაცემებით, 2019 წლის ბოლოსთვის საქართველოში 52,013 უცხო ქვეყნის მოქალაქე (40% ქალი; 60% კაცი) ფლობდა მოქმედ ბინადრობის მოწმობას. მონაცემები ცხადყოფს, რომ იმიგრაცია საქართველოში მზარდია და საქართველო სულ უფრო მეტი უცხოელისთვის ხდება მიმზიდველი ქვეყანა. ამასთან, იმიგრანტები ძირითადად მსხვილ და ეკონომიკურად აქტიურ ურბანულ ცენტრებში არიან კონცენტრირებული84. აღსანიშნავია, რომ COVID-19-ის პანდემიის გამო ეს პროცესი 2020 წელს თითქმის შეჩერდა, თუმცა, დიდი ალბათობით, უცხო ქვეყნის მოქალაქეთა გადაადგილებაზე ცალკეული შეზღუდვების მოხსნის და სახელმწიფოთა შორის სატრანსპორტო კავშირის სრულყოფილად აღდგენის შემდეგ იმიგრაციული პროცესები კვლავ გააქტიურდება.
მზარდი იმიგრაციული ნაკადების ფონზე მნიშვნელოვანია, რომ განვითარდეს ინტეგრაციის სახელმწიფო პროგრამები როგორც კომპონენტების, ასევე პროგრამის შესაძლებლობების კუთხით, განსაკუთრებით ქალების, ახალგაზრდების, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირების და მოწყვლადი ჯგუფების განსხვავებული საჭიროებების გათვალისწინებით. ამასთან ერთად, აუცილებელია ინტეგრაციის პროგრამების განმახორციელებელი სახელმწიფო სტრუქტურების შესაძლებლობების გაძლიერება და ინსტიტუციური განვითარება. საქართველოში მიზნობრივი საინტეგრაციო პროგრამა საერთაშორისო დაცვის მქონე პირებთან მიმართებით 2017 წლიდან მოქმედებს. 2019 წლის ბოლოს შრომის სამინისტროში შეიქმნა დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო. აღნიშნულ სააგენტოში ჩამოყალიბდა რეინტეგრაციისა და ინტეგრაციის სამსახური, რომელიც უზრუნველყოფს საინტეგრაციო პროგრამის განხორციელებას და ინტეგრაციის ცენტრის ფუნქციონირებას. ინტეგრაციის ცენტრის პროგრამა მოიცავს 4 კომპონენტს: ქართული ენის კურსებს, სოციალურ-კულტურული ცნობიერების ამაღლებას, სამოქალაქო განათლების კუთხით ინფორმირებას და საკონსულტაციო სერვისს.
საერთაშორისო დაცვის მქონე პირთა ინტეგრაციის სახელმწიფო პროგრამის გარდა, ქვეყანაში ასევე ფუნქციონირებს სახელმწიფო ზრუნვისა და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დახმარების სააგენტო85, სადაც ტრეფიკინგის მსხვერპლთა და დაზარალებულთათვის, ასევე, ტრეფიკინგის სავარაუდო მსხვერპლთათვის ხელმისაწვდომია 2 თავშესაფარი, 5 კრიზისული ცენტრი, იურიდიული, ფსიქოლოგიური და სამედიცინო დახმარება, ერთჯერადი სახელმწიფო ფულადი კომპენსაცია და სარეაბილიტაციო-სარეინტეგრაციო მომსახურებები. მიუხედავად ამისა, არსებული პრაქტიკის ანალიზი აჩვენებს, რომ ტრეფიკინგის მსხვერპლნი და დაზარალებულნი ნაკლებად გამოთქვამენ სურვილს, ჩაერთონ სახელმწიფოს მიერ მათთვის შეთავაზებულ სხვადასხვა სარეაბილიტაციო და სარეინტეგრაციო მომსახურებაში.
მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს კანონმდებლობით უზრუნველყოფილია ქვეყანაში მცხოვრებ უცხოელთა ინტეგრაციისთვის საჭირო ყველა ძირითადი უფლება (განათლების, შრომის და სამეწარმეო საქმიანობის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის, ბინადრობის და მოქალაქეობის მოპოვების, ოჯახის გაერთიანების და ა.შ.)86, მათთან მიმართებით რაიმე კომპლექსური და მიზნობრივი საინტეგრაციო პროგრამა ჯერჯერობით არ არსებობს და ცალკეული საინტეგრაციო ღონისძიებები ფრაგმენტულად ხორციელდება სხვადასხვა დარგობრივი უწყების მიერ87. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აუცილებელია ჩამოყალიბდეს ერთიანი მიდგომა საქართველოში სხვადასხვა სტატუსით მცხოვრებ უცხოელთა ინტეგრაციასთან დაკავშირებით სახელმწიფო პოლიტიკის დონეზე, რომელშიც განსაზღვრული იქნება სახელმწიფო უწყებებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების როლი. ერთიანი საინტეგრაციო მიდგომის განსაზღვრამდე კი აუცილებელია თემატური კვლევების ჩატარება და საქართველოში სხვადასხვა სტატუსით მცხოვრებ უცხოელთა ჯგუფების (მათ შორის, ქალები, ახალგაზრდები, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები და სხვ.) საჭიროებების იდენტიფიცირებასთან ერთად, სახელმწიფოს საჭიროებების და შესაძლებლობების შეფასება ინტეგრაციისთვის საჭირო რესურსების (ფინანსური/ადამიანური/ინსტიტუციური) განსაზღვრის თვალსაზრისით.
ბოლოდროინდელი კვლევები აჩვენებს, რომ საზოგადოება იმიგრანტთა და იმიგრაციის დადებითი მხარეების შესახებ ნაკლებადაა გათვითცნობიერებული. თავის მხრივ, იმიგრანტებიც (მიუხედავად მათთვის მინიჭებული უფლებებისა) არასაკმარისად ინფორმირებული არიან ინტეგრაციის საჭიროებასა და არსებულ შესაძლებლობებზე, ან თავად არ ინტერესდებიან ამით. თუმცა ორივე შემთხვევაში, როგორც მიმღები საზოგადოების, ასევე იმიგრანტთა არასაკმარისი ინფორმირებულობა გარკვეულ სირთულეებს წარმოშობს და არასასურველ ნიადაგს ქმნის ამ უკანასკნელთა წარმატებული ინტეგრაციისათვის, რადგან ინტეგრაცია ორმხრივი პროცესია, რომელიც არა მხოლოდ უცხოელებზე, არამედ მიმღებ საზოგადოებაზეცაა დამოკიდებული.
როგორც პრაქტიკა აჩვენებს, უცხოელები, როგორც ქვეყნის ეკონომიკის განვითარების ერთ-ერთი რესურსი, დადებითად არიან აღქმული მოსახლეობაში, რაც პოზიტიური მოვლენაა და მიანიშნებს იმიგრაციის ამ მიმართულების შესახებ საზოგადოების ცნობიერების კიდევ უფრო ამაღლების საჭიროებაზე. ეს საზოგადოებას, როგორც მიმღებ თემს, საშუალებას მისცემს სწორად და არა სტერეოტიპების მიხედვით განსაჯოს მოცემულობა.
კვლევები ცხადყოფს, რომ ინტეგრაციის პროცესში უმთავრესი დაბრკოლება არის იმიგრანტთა მიერ ქართული ენის არცოდნა, რაც შესაძლებელია დაკავშირებული იყოს საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა მხრიდან ენის შესწავლისადმი ინტერესის ნაკლებობით და, ასევე, ქვეყანაში უცხოელთა მიერ ქართული ენის შესწავლის ფართო შესაძლებლობების არარსებობით.
თავშესაფრის მაძიებლებისა და საერთაშორისო დაცვის მქონე პირებისთვის ქართული ენის შესწავლა უზრუნველყოფილია სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული სხვადასხვა პროგრამის ფარგლებში88, თუმცა ჩვეულებრივი იმიგრანტებისთვის ენის შესწავლის ასეთივე შესაძლებლობები არ არსებობს. ქართული ენის შემსწავლელ ერთადერთ ოფიციალურ უფასო ონლაინ რესურსს წარმოადგენს ვებპორტალი - „ქართული, როგორც უცხო ენა“89, რომელიც მხოლოდ ინგლისური ენის მცოდნე პირებისთვისაა ადაპტირებული და არ არის საკმარისი საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა ყველა სეგმენტის მოთხოვნის დასაფარად.
მიზანი: საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა ინტეგრაციასთან დაკავშირებული მიდგომების დახვეწა და ისეთი საინტეგრაციო პროგრამების განვითარება, რომლებიც ხელს შეუწყობს მათი პოტენციალის გამოყენებას ქვეყნის განვითარებისთვის.
ამოცანები:
საერთაშორისო დაცვის სტატუსის მქონე პირთა და თავშესაფრის მაძიებელთა ინტეგრაციის სახელმწიფო პროგრამის განვითარება;
ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა/დაზარალებულთა საზოგადოებაში რეინტეგრაციის ხელშეწყობა;
იმიგრანტთა ინტეგრაციის შესახებ ერთიანი მიდგომების ჩამოყალიბება;
იმიგრანტთა პოტენციალის შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება;
იმიგრანტებისთვის სახელმწიფო ენის შესწავლის ფართო შესაძლებლობების შექმნა.
სტრატეგიის განხორციელება, მონიტორინგი და შეფასება
განხორციელება
საქართველოს 2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიის განხორციელებას კოორდინაციას გაუწევს მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისია90, რომლის ფარგლებშიც წარმატებით განხორციელდა ქვეყნის წინა ორი მიგრაციის სტრატეგია (2013-2015 წწ. და 2016-2020 წწ.). კომისია იკრიბება, როგორც წესი, წელიწადში 2-ჯერ, თავმჯდომარის ან კომისიის წევრთა ერთი მესამედის ინიციატივით. კომისიის გადაწყვეტილება მიიღება დამსწრე წევრების ხმათა უბრალო უმრავლესობით. ხმათა თანაბრად გაყოფის შემთხვევაში გადამწყვეტია თავმჯდომარის ხმა.
მიგრაციის სტრატეგიის პროექტს იწონებს კომისია, რაც ფორმდება საოქმო გადაწყვეტილებით და შემდგომ დასამტკიცებლად წარედგინება საქართველოს მთავრობას. მიგრაციის სტრატეგიის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს მისი ლოგიკური ჩარჩო (დანართი №1).
სტრატეგია განხორციელდება „პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 20 დეკემბრის №629 დადგენილების და მისი დანართების ძირითადი პრინციპების შესაბამისად.
სტრატეგია განხორციელდება სახელმწიფო ბიუჯეტის დაფინანსებით, ასევე საერთაშორისო დონორი ორგანიზაციების და პარტნიორი ქვეყნების ფინანსური მხარდაჭერით. რაც შეეხება სტრატეგიის მიზნების და ამოცანების შესაბამისობას არსებულ რესურსებთან, შეიძლება ითქვას, რომ მათ შორის ბალანსი უზრუნველყოფილია იმ კუთხით, რომ სტრატეგიის მიზნები და ამოცანები საკმაოდ ზოგადია და ჩართულ მხარეებს საშუალებას უტოვებს განახორციელონ ისინი იმ დონეზე და მოცულობით, რის საშუალებასაც მათ არსებული სახელმწიფო რესურსები და დონორების დახმარება მისცემს.
სტრატეგიის განხორციელების ძირითადი ინსტრუმენტია ყოველწლიური სამოქმედო გეგმები, რომელთაც ამტკიცებს მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისია. სამოქმედო გეგმები მზადდება მსსკ-ის მიგრაციის ლაბორატორიის ფარგლებში91, რომლის საქმიანობაში მონაწილეობს მთავრობის ადმინისტრაციის პოლიტიკის დაგეგმვის სამსახურის წარმომადგენელი. სამოქმედო გეგმის შემუშავებასა და განხორციელებაში, კომისიის წევრი უწყებების გარდა, ჩართული იქნებიან პარტნიორი საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციები92, ასევე სხვა საჯარო დაწესებულებები. სტრატეგიის განხორციელებაში აღნიშნული ორგანიზაციების ჩართულობა აისახება ყოველწლიურ სამოქმედო გეგმებში, სადაც აქტივობის შესრულებაზე პასუხისმგებელ უწყებასთან ერთად, წინასწარი კონსულტაციების საფუძველზე მიეთითება ესა თუ ის პარტნიორი ორგანიზაცია.
სტრატეგიაში შესაძლებელია ცვლილებების შეტანა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. კომისიის წევრი უწყების ინიციატივის საფუძველზე მსსკ უფლებამოსილია, განიხილოს და დაამტკიცოს სტრატეგიის სამოქმედო გეგმაში ცვლილებების შეტანის საკითხი.
სტრატეგიის განმახორციელებელი დაწესებულების (უწყების) რეორგანიზაციის, ლიკვიდაციის ან/და სხვა დაწესებულებასთან (უწყებასთან) შერწყმის შემთხვევაში, სტრატეგიის შესაბამისი ამოცანების შესრულებას უზრუნველყოფს მისი უფლებამონაცვლე დაწესებულება (უწყება).
დაინტერესებული მხარეების და საზოგადოების ინფორმირების მიზნით, სტრატეგიის სამოქმედო გეგმები დამტკიცების შემდეგ ქვეყნდება მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის ვებგვერდზე: www.migration.commission.ge
მონიტორინგი
მიგრაციის სტრატეგიაში წარმოდგენილი ამოცანების შედეგების მიღწევის და სამოქმედო გეგმით განსაზღვრული აქტივობების შესრულების პროგრესის დადგენის მიზნით, განხორციელდება სამოქმედო გეგმის რეგულარული მონიტორინგი. სტრატეგიის და სამოქმედო გეგმის შესრულების მონიტორინგს უზრუნველყოფს მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის სამდივნო. სამოქმედო გეგმის ეფექტური მონიტორინგის მიზნით გამოყენებული იქნება მსსკ-ის მონიტორინგისა და ანგარიშგების ონლაინ პლატფორმა, რომელიც წინა (2016-2020 წწ.) სტრატეგიის განხორციელებისას დაინერგა და მონიტორინგის და ანგარიშგების პროცესი მთლიანად ელექტრონულ სივრცეში გადაიყვანა. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის მიერ პოლიტიკის დაგეგმვისა და კოორდინაციის ერთიანი სამთავრობო ელექტრონული სისტემის ამოქმედების შემდგომ, მიგრაციის სტრატეგიის მონიტორინგის პროცესი სრულად გადაინაცვლებს ამ სისტემის ფარგლებში, სადაც მოხდება მისი ყველა ელემენტის ინტეგრირება.
კომისიის სამდივნო სამოქმედო გეგმის აქტივობების შესრულებაზე პასუხისმგებელი უწყებებიდან 3 თვეში ერთხელ ითხოვს ინფორმაციას განსახორციელებელი ღონისძიებების შესრულების პროგრესის შესახებ და ამზადებს ე.წ. კვარტალურ პროგრეს ანგარიშებს. აქტივობების განხორციელების დონის სტატუსები განისაზღვრება პოლიტიკის დაგეგმვის, მონიტორინგისა და შეფასების სახელმძღვანელოს მე-7 დანართის (მონიტორინგის ინსტრუქციის) შესაბამისად. ამასთან, სტრატეგიის თითოეული განმახორციელებელი უწყება ვალდებულია გამოყოს საკონტაქტო პირ(ებ)ი, რომელიც სრულად იქნება ინფორმირებული შესაბამისი უწყების აქტივობების შესახებ და პასუხისმგებელი - კომისიის სამდივნოსთვის ღონისძიებების შესრულების შესახებ ინფორმაციის დროულ მიწოდებაზე.
კვარტალური ანგარიშების საფუძველზე კომისიის სამდივნო ამზადებს მონიტორინგის წლიურ ანგარიშს, სადაც ძირითადად წარმოდგენილი იქნება ინფორმაცია სამოქმედო გეგმის აქტივობების შედეგების და ამოცანების შესრულების პროგრესზე. სამოქმედო გეგმის მონიტორინგის წლიური ანგარიში მზადდება გეგმის განხორციელების დაწყებიდან ყოველი მომდევნო წლის გასვლის შემდეგ 60 კალენდარული დღის ვადაში. მონიტორინგის წლიური ანგარიშები და მასში წარმოდგენილი რეკომენდაციები განსახილველად წარედგინება მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიას და საჭიროების შემთხვევაში ასევე ეგზავნება საქართველოს მთავრობას.
შეფასება
მიგრაციის სტრატეგიის მიზნების მიღწევის და ამოცანების გრძელვადიანი შედეგების შესასწავლად, ასევე სტრატეგიის სექტორული მიმართულებების განვითარებაზე გავლენის დადგენის და განხორციელების პროცესში არსებული ხარვეზების გამოვლენის მიზნით, მოხდება სტრატეგიის სისტემური შეფასება.
სტრატეგია შეფასდება ორ ეტაპად. სტრატეგიის შუალედური შეფასება განხორციელდება 2026 წლის პირველ ნახევარში, როდესაც სრულად იქნება ხელმისაწვდომი სტრატეგიის ლოგიკურ ჩარჩოში წარმოდგენილი მაჩვენებლები და მასთან დაკავშირებული მონაცემები, ხოლო საბოლოო შეფასება ჩატარდება პოლიტიკის ციკლის დასრულების ბოლო ეტაპზე, მაგრამ არაუგვიანეს 2031 წლის პირველი ნახევრისა. შეფასების მასშტაბები დამოკიდებული იქნება შესაბამის პერიოდში არსებულ ადამიანურ და ფინანსურ რესურსებზე. სტრატეგიის შეფასება შეიძლება ჩატარდეს შიდა რესურსებით, რომელსაც განახორციელებს მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის სამდივნო ან შერეული მეთოდით, როდესაც სამდივნოს შესაძლებელია დაეხმარონ დამოუკიდებელი ექსპერტები ან შესაბამისი პროფილის ორგანიზაციები.
სტრატეგიის შუალედური და საბოლოო შეფასების შედეგად მზადდება ანგარიშები, რომლებიც სტრატეგიის განმახორციელებელ უწყებებთან შეჯერების შემდეგ მტკიცდება მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის მიერ და წარედგინება საქართველოს მთავრობას.
ნორმატიული-აქტი-4 ⬇
სტრატეგიის დანართი N2
საქართველოს 2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიის პროექტზე გამართული საჯარო კონსულტაციების შემაჯამებელი ანგარიში
როგორც პოლიტიკის დაგეგმვის, მონიტორინგისა და შეფასების სახელმძღვანელოშია აღნიშნული, პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების ციკლი არის ინკლუზიური პროცესი და გულისხმობს თითოეულ ეტაპზე დაინტერესებული მხარეების აქტიურ ჩართულობას, რაც პოლიტიკის დოკუმენტების ლეგიტიმურობის ხარისხს მნიშვნელოვნად ზრდის.
საქართველოს 2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიის შემთხვევაში, დაინტერესებული მხარეების იდენტიფიცირება, ერთი შეხედვით, მარტივი ამოცანაა, სექტორის სპეციფიკიდან გამომდინარე და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ამ სფეროში ეს ქვეყნის რიგით მესამე სტრატეგიული დოკუმენტია. თუმცა პრაქტიკაში ასე არაა, რადგან წლიდან წლამდე ჩნდება ახალი და განსხვავებული გამოწვევები, მათთან ერთად კი იცვლება სფეროს მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ჩარჩო, ვითარდება თვითონ სექტორი, რასაც თან სდევს ახალი აქტორების და სამიზნე ჯგუფების გაჩენა, რომლებზეც სტრატეგიის განხორციელება გავლენას მოახდენს და პირიქით. სწორედ ამიტომ სახელმწიფოს სექტორული პოლიტიკის ფორმირების პროცესში უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება შესაბამისი ცოდნის მქონე საერთაშორისო, არასამთავრობო და აკადემიური წრეების ჩართულობასა და ექსპერტიზას.
2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიის მომზადების პროცესი და მასთან დაკავშირებული საჯარო კონსულტაციები საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 20 დეკემბრის №629 დადგენილებით დამტკიცებული „პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის“ შესაბამისად წარიმართა. მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის (მსსკ/კომისია) პარტნიორი ორგანიზაციების ჩართულობა სტრატეგიის შემუშავების დასაწყისშივე იყო უზრუნველყოფილი. პირველ ეტაპზე მათ (კომისიის ფარგლებში საკონსულტაციო სტატუსის და შესაბამისი საექსპერტო ცოდნის მქონე საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციებს), მიგრაციის ლაბორატორიის1 (სამუშაო ჯგუფი2) გადაწყვეტილებით, წარედგინათ 2021-2030 წლების საქართველოს მიგრაციის სტრატეგიის კონცეფცია, რომელიც მოგვიანებით (2019 წ.) მათთან ერთად იქნა მიღებული კომისიის მიერ. მეორე ეტაპზე (2020 წ. თებერვალი), მიგრაციის ლაბორატორიის მიერ სიტუაციის (პრობლემების) ანალიზის წარმოდგენა ეთხოვა მსსკ-ში საკონსულტაციო სტატუსის მქონე ოთხ საერთაშორისო ავტორიტეტულ ორგანიზაციას3, რომელთა მოწოდებული ვრცელი მასალა ლაბორატორიის მიერ მაქსიმალურად იქნა გამოყენებული სტრატეგიის სიტუაციის ანალიზზე მუშაობისას და შესაბამისი სტრატეგიული ამოცანების განსაზღვრისას.
საჯარო კონსულტაციების მესამე ფაზა (2020 წლის ოქტომბერ-ნოემბერი) უფრო წარმომადგენლობითი და ინკლუზიური იყო. საერთაშორისო პარტნიორებთან წინასწარი კონსულტაციის საფუძველზე მომზადებული სტრატეგიის პროექტი პარალელურ და მაქსიმალურად დაჩქარებულ რეჟიმში ითარგმნა ინგლისურ ენაზე და ელექტრონული ფოსტით გაეგზავნა იმ ზემოხსენებულ საერთაშორისო ორგანიზაციებს, რომელთა მიერ მოწოდებული სიტუაციის (პრობლემების) ანალიზი გამოყენებულ იქნა სტრატეგიის შემუშავებისას. ამავდროულად, ეს პროცესი გარკვეულწილად მათი კონტრიბუციის ვერიფიკაციასაც ისახავდა მიზნად. სტრატეგიის პროექტის გაგზავნასთან ერთად, ხსენებულ ორგანიზაციებთან საგანგებოდ გაიმართა დისტანციური შეხვედრა, რომელზეც მონაწილეებმა განიხილეს დოკუმენტთან დაკავშირებული სხვადასხვა სპეციფიკური საკითხი (მაგ., ის, რომ სტრატეგია მომზადდა მთავრობის მიერ დამტკიცებული პოლიტიკის დაგეგმვის ახალი სახელმძღვანელოს მოთხოვნების შესაბამისად და ა.შ.), რათა პარტნიორებს გაადვილებოდათ დოკუმენტის არქიტექტურის აღქმა და მასზე მუშაობა. მოგვიანებით (2020 წ. ნოემბერში) სტრატეგიის პროექტი ელექტრონული ფოსტით გაეგზავნა მსსკ-ში საკონსულტაციო სტატუსის მქონე ოთხ არასამთავრობო ორგანიზაციას4, აგრეთვე, სახალხო დამცველის აპარატს, საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის ადამიანის უფლებათა დაცვის სამდივნოს (მათ შორის საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მრჩეველს ადამიანის უფლებების და გენდერული თანასწორობის საკითხებში) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს5.
აღნიშნულ ორგანიზაციებს სტრატეგიის პროექტთან ერთად გაეგზავნათ მსსკ-ის სამდივნოს მიერ საგანგებოდ მომზადებული ცხრილი (იხ. სურათი №1) კომენტარებისა და რეკომენდაციების თემატური მიმართულებების მიხედვით ორგანიზებულად და სტრუქტურულად წარმოსადგენად.
სურათი №1
სტრატეგიის ნაწილი Part of the Strategy |
პარტნიორი ორგანიზაციის მოსაზრება/რეკომენდაცია (პარტნიორი ორგანიზაციის მოსაზრება/რეკომენდაცია უნდა იყოს კონკრეტული და საჭიროების შემთხვევაში შემოთავაზებული იყოს შესაბამისი ალტერნატიული ფორმულირება) Partner Organizations’ comments/recommendations (Comments/recommendations of the partner organizations should be concrete and in case of need relevant alternative formulations should be submitted) |
მსსკ-ის საპასუხო პოზიცია (კომისიის წევრი პროფილური უწყების დასაბუთებული პოზიცია პარტნიორი ორგანიზაციის თითოეულ მოსაზრებასა და რეკომენდაციაზე) SCMI Response (Substantiated positions of the relevant SCMI member agencies on the each comment/recommendation) |
|---|---|---|
საჯარო კონსულტაციების მესამე ეტაპზე პარტნიორი ორგანიზაციებისგან წარმოდგენილ იქნა სხვადასხვა ტიპის და მოცულობის 110-ზე მეტი რეკომენდაცია და კომენტარი.
პარტნიორი ორგანიზაციების ყველა დაფიქსირებული რეკომენდაცია/კომენტარი დეტალურად იქნა განხილული მსსკ-ის მიგრაციის ლაბორატორიის ფარგლებში და თითოეულ მათგანზე მომზადდა პროფილური უწყებ(ებ)ის დასაბუთებული პასუხი ავტორი ორგანიზაციის შემოთავაზების გათვალისწინების, ნაწილობრივ გათვალისწინების ან არ გათვალისწინების შესახებ. ამასთან, პარტნიორი ორგანიზაციების მიერ წარმოდგენილი რეკომენდაციების/კომენტარების განხილვის შედეგების და სტრატეგიაში გათვალისწინების საკითხის ობიექტურად შეფასების მიზნით, მომზადდა შესაბამისი სტატუსების მინიჭების კრიტერიუმები (იხ. სურათი №2).
სურათი №2
| სტატუსი / Status | სტატუსის მინიჭების კრიტერიუმი / Criterion for defining the status |
|---|---|
გათვალისწინებულია Reflected |
პარტნიორი ორგანიზაციის რეკომენდაცია/კომენტარი სტრატეგიაში ასახულია იმ ფორმით და შინაარსით, რომელიც პარტნიორმა ორგანიზაციამ წარმოადგინა. Remark / comment of the partner organization has been reflected in the Strategy in the same form and content it was presented. |
ნაწილობრივ გათვალისწინებულია Partially Reflected |
|
არ არის გათვალისწინებული Not Reflected |
პარტნიორი ორგანიზაციის რეკომენდაციის/კომენტარის საფუძველზე სტრატეგიის ტექსტში (მათ შორის, არც ლოგიკურ ჩარჩოში და არც სამოქმედო გეგმაში) ცვლილება ან შესწორება არ განხორციელებულა / No amendment / change has been made to the Strategy (also neither in the log frame or Action Plan). |
აღსანიშნავია, რომ პარტნიორი ორგანიზაციების იმ რეკომენდაციების დიდი ნაწილი, რომელიც არ იქნა გათვალიწინებული, უმეტესად ტექნიკური ხასიათისა6 იყო (ხშირ შემთხვევაში, თარგმანის და/ან ტერმინების ორაზროვან ინტერპრეტაციასთან დაკავშირებული) და სხვადასხვა ფორმით უკვე იყო ასახული სტრატეგიის ორიგინალ, ქართულენოვან ვერსიაში და მის ლოგიკურ ჩარჩოში. თითოეულ რეკომენდაციაზე/კომენტარზე (მათ შორის გათვალისწინებულებზეც) პარტნიორ ორგანიზაციებთან დამატებით შედგა ინდივიდუალური უკუკავშირი და ზემოთ წარმოდგენილი ცხრილის (სურათი №1) მეშვეობით დეტალური და არგუმენტირებული საპასუხო პოზიცია მიეწოდათ ელექტრონული ფოსტის საშუალებით, როგორც ინგლისურ, ისე ქართულ ენაზე.
№2 სურათზე წარმოდგენილი კრიტერიუმების საფუძველზე მინიჭებული სტატუსების შესაბამისად, პარტნიორ ორგანიზაციებთან მიგრაციის სტრატეგიის საბოლოო პროექტზე გამართული კონსულტაციების შედეგები რაოდენობრივად და გრაფიკულად შემდეგნაირად გამოიყურება:
Annex 2_MS PCR Eng_27.01.21_.docx ⬇
საქართველოს 2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიიის დოკუმენტის
ინგლისურენოვანი ვერსია მომზადდა მიგრაციის
საკითხთა სამთავრობო კომისიის მიერ
The English version of the Migration Strategy of Georgia 2021-2030
has been prepared by the State Commission on Migration Issues
Unofficial translation
Strategy Annex N2
Summary Report
of Public Consultations on the draft Migration Strategy of Georgia for 2021-2030
As stated in the Policy Planning, Monitoring and Evaluation Handbook, the policy document development cycle is an inclusive process, implying an active participation of stakeholders at each stage that significantly increases the degree of legitimacy of policy documents.
In terms of Georgia’s 2021-2030 Migration Strategy, identifying stakeholders is a simple task at the first glance, given the specific area of the state policy and considering that this is the third strategic document of the country in this field. However, this is not the case in practice, since migration related challenges vary and expand from year to year, entailing changes in respective legislative and institutional framework, which in turn, generate new actors and target groups that are to be affected by the implementation of the strategy and vice versa.That is why the involvement and expertise of international and non-governmental partners as well as academic circles equipped with relevant knowledge is vitally important in the process of developing the state sectoral policy.
The process of elaboration of 2021-2030 Migration Strategy and related public consultations were conducted in accordance with the “Rules for Development, Monitoring and Evaluation of Policy Documents” adopted by the Governmental Ordnance #629 on December 20, 2019. Involvement of partner organizations of the State Commission on Migration Issues (SCMI / Commission) was ensured from the very outset of the strategy development. At the first phase, the partners (international and non-governmental organizations with consultancy status and relevant expert knowledge within the Commission), following the decision of the Migration Laboratory1 (Working Group2), were presented with the Concept of 2021-2030 Migration Strategy of Georgia, which later (December 2019) was adopted by the Commission with participation of above-mentioned partner organizations. During the second phase (February 2020), the Migration Laboratory asked four authoritative international organizations3 enjoying consultative status in the SCMI, to present their vision of situation analysis and migration related challenges. The extensive material provided by these organizations was used at large by the Migration Lab while working on the Strategy situation analysis and defining respective strategic objectives.
The third phase of the public consultations (October-November 2020) was more representative and inclusive. The draft Strategy prepared on the basis of prior consultations with international partners was translated into English in a parallel and expedited manner and circulated by e-mail among the above-mentioned international organizations, whose situation (problems) analysis were accordingly referred to in the process of the Strategy development. At the same time, to some extent this process was aimed at verifying their contribution. Along with sending the draft Strategy, an online meeting was held with involved partner organizations to discuss various document-specific issues (i.e. compliance of the Strategy with new policy planning requirements, specified in a government-approved new policy planning handbook, etc.) to ensure that the document architecture is well-understood by partners, thus making the further process of their involvement easier. Later on (November 2020) the draft Strategy was sent by e-mail to four non-governmental organizations4 enjoying consultative status in the SCMI, as well as to the Office of the Public Defender, the Human Rights Secretariat of the Administration of Government of Georgia (including the Prime Minister's Advisor on Human Rights and Gender Equality) and Tbilisi State University5.
Together with the draft Strategy, the above-mentioned organizations were provided with a special spreadsheet (see Figure 1) to present the comments and recommendations under the thematic directions in a structured manner.
Figure 1
| Part of the Strategy | Partner Organizations’ comments/recommendations (Comments/recommendations of the partner organizations should be concrete and in case of need relevant alternative formulations should be submitted) |
SCMI Response (Substantiated positions of the relevant SCMI member agencies on the each comment/recommendation) |
|---|---|---|
During the third phase of the public consultations the partner organizations provided more than 110 recommendations and comments of various types and volumes to the draft Strategy.
All those recommendations / comments were discussed in detail within the SCMI Migration Lab and reasoned responses to each of them were produced respectively by the profile state agenc(ies)y, confirming at the same time acceptance, partial acceptance or non-acceptance of the recommendations to their author organizations. In addition, in order to objectively assess the results of the review of the recommendations / comments submitted by the partner organizations and their reflection in the Strategy, the criteria for granting the relevant statuses were elaborated (see Figure 2).
Figure 2
| Status | Criterion for defining the status |
|---|---|
| Reflected | Rec. / comment of the partner organization has been reflected in the Strategy in the same form and content it was presented. |
| Partially Reflected |
|
| Not Reflected | No amendment / change has been made to the Strategy (also neither in the log frame or Action Plan). |
It is important to note that the majority of the recommendations provided by the partner organizations which were not taken into account, were mostly of a technical nature6 (often related to ambiguous interpretation of the translated text and / or terminology) and had already been reflected in various forms in the original, Georgian version of the Strategy and its logical framework. In addition to each recommendation / comment (including those considered), individual feedback was provided to each partner organization and a detailed and substantiated response structured in the form of the table, similar to the one shown above (Figure №1) was sent via email in both English and Georgian languages.
In accordance with the statuses granted on the basis of the criteria provided in Figure 2, the results of the consultations with the partner organizations on the final draft of the Migration Strategy have been summarized and is illustrated in Figure 3 below:
Figure 3

MS_2021-2030_Eng_27.01.21_.docx ⬇
საქართველოს 2021-2030 წლების მიგრაციის სტრატეგიიის
დოკუმენტის ინგლისურენოვანი ვერსია მომზადდა
მიგრაციის საკითხთა სამთავრობო კომისიის მიერ
The English version of the Migration Strategy of Georgia 2021-2030
has been prepared by the State Commission on Migration Issues
Unofficial translation
Contents
Long-term vision of the Strategy 9
Target Groups of the Strategy 9
Methodology used for developing the Strategy 10
1. Enhancement of migration management 13
2. Facilitation of legal migration 19
3. Fight against illegal migration 27
4. Reintegration of returned migrants 34
5. Engagement of diaspora in the country’s development 36
6. Development of the asylum system 38
7. Integration of foreigners 40
Implementation, monitoring and evaluation of the Strategy 43
Acronyms and Abbreviations
| AA | Association Agreement between the European Union and the European Atomic Energy Community and their Member States, of the one part and Georgia, of the other part |
|---|---|
| AP | Action Plan |
| Anti-Trafficking Council | Interagency Coordinating Council on Combating Trafficking in Human Beings |
| BMP | Brief Migration Profile |
| COVID-19 | An infectious disease caused by a new strain of coronavirus |
| EC | European Commission |
| EMN | European Migration Network (EC) |
| EU | European Union |
| EU MS(s) | European Union Member State(s) |
| EURAXESS | A European initiative providing researchers with access to continued research career in Europe |
| EUROJUST | European Union Agency for Criminal Justice Cooperation |
| EUROPOL | European Union’s Law Enforcement Agency |
| Eurostat | Statistical Office of the European Union |
| FRONTEX | European Border and Coast Guard Agency |
| Geostat | National Statistics Office of Georgia |
| GIZ | German Agency for International Cooperation |
| GoG | Government of Georgia |
| ICMPD | International Center for Migration Policy Development |
| IOM | International Organization for Migration |
| LEPL | Legal Entity of Public Law |
| MoE | Ministry of Education, Science, Culture and Sport of Georgia |
| MoESD | Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia |
| MFA | Ministry of Foreign Affairs of Georgia |
| MoH | Ministry of Internally Displaced Persons from the Occupied Territories, Labour, Health and Social Affairs of Georgia |
| MIA | Ministry of Internal Affairs of Georgia |
| MMP | Medium Migration Profile |
| MS / Strategy | Migration Strategy |
| PSDA | Public Service Development Agency (LEPL under the Ministry of Justice of Georgia) |
| SCMI / Commission | State Commission on Migration Issues of Georgia |
| SCMI MA | SCMI Member Agency |
| SCMI Secretariat | Secretariat of the State Commission on Migration issues (a structural unit within the PSDA under the Ministry of Justice of Georgia) |
| THB | Trafficking in Human Beings |
| UMAS | Unified Migration Data Analytical System |
| UN | United Nations |
| UN DESA | UN Department of Economic and Social Affairs |
| UNHCR | Office of the United Nations High Commission for Refugees |
| VLAP | Visa Liberalization Action Plan [with EU] |
| WG | Working Group |
Introduction
Development of migration management system in Georgia was given a strong impetus by an accelerated process of Georgia’s approximation with the European Union (EU).1 During this period, migration strategy documents for 2013-2015 and 2016-20202 were drafted to set up and improve the migration management system. Also a corporate management body – the State Commission on Migration Issues (SCMI/Commission) was established (2010) which gathered all important actors operational in the field and devised action based on the whole-of-government approach. The Commission became a common platform that made possible to unify the interlinked basic thematic directions within the various sectoral agencies involved in migration management, and with that - on the one hand conditioned the thematic and structural expansion and development of these agencies, while on the other hand clustered them within the Commission, in accordance with linkages based on principles of shared responsibilities.
The Migration Strategy (MS) 2016-2020 took into account the lessons learned from implementation of the previous Strategies and was adjusted to the new realities, which were introduced in 2015 by the Association Agreement (AA) and Visa-Liberalization Action Plan (VLAP). Thus, the Strategy offered a firm ground for carving strategic goals for the years to come and formulate corresponding objectives through the prism of ‘migration and development’ - something that, during the last decade, has been applied as a long-term profit oriented approach to the national policy and local strategies. In the course of implementation of the Strategy, new challenges emerged resulting from the major shifts and transformations that occurred in the sphere of migration at national, regional and global levels. Therefore, the 2021-2030 Strategy will be tasked to adjust to the new realties and continue addressing modern challenges.
The gained experience and a long-term nature of the Strategy dictates to formulate its objectives in rather general terms, whereas the concrete action at the level of activities will be defined in Action Plans (AP). This will prevent duplication of activities while implementing objectives, and in the meantime make it easier to relate activity to specific objective, thus ensuring a strong and logic nexus between the two. The above is also supported by the sectorial strategies and/or other policy documents of the thematic agencies related to the field of migration management, as well as their good performance and relations with sectorial strategy. This in turn expands the operational area and ensures higher flexibility and efficacy of the implementation process, by making a principal focus on the yearly AP as the main implementation mechanism of the Strategy. Consequently, this kind of strategy helps to establish the state’s long-term vision on key areas of migration, and places a stronger demand to the implementation process, its mechanism and the agencies involved.
Such an approach is substantiated by a certain momentum in Georgia’s approximation process to the EU, highlighting the need for establishing such a strong and flexible management mechanisms, which on the one hand will define the scope of activities for the long-term, and on the other hand, ensure autonomous action in real time by keeping a high quality and dynamics.
The Strategy’s goals and sectoral priorities have been defined by several interlinked and mutually depended dimensions - local, regional and global. The local dimension is built upon the state’s national, and proceeding from it the agencies’ sectoral interests, which also proceed from the regional (e.g. Europe/EU with the AA and VLAP long-term tasks) and/or through it from the global (e.g. UN – 2030 Agenda for Sustainable Development3) framework. Hence, under the overarching approach of ‘migration and development’ the new Strategy encompasses all aspects peculiar to above-mentioned three dimensions, though with due consideration of the national needs, interests and specifics.
The main goal of the Strategy, developed and launched in accordance with the principles described above, is to - formulate the state’s concrete interests in the field, adjust the ‘migration and development’ policy to them, and, by applying successful international practice, develop its own system aimed at addressing the challenges faced by the world community.
Background
In Georgia, as in other countries of the world, the root causes of emigration and immigration are complex and linked with both - economic, social and political changes, as well as individual decisions of people. There was a period in Georgia’s recent history when emigration was caused primarily by unstable situation and security related issues in the country (e.g. civil war, armed conflicts). However, later emigration flows were mainly influenced by economic and social factors. Other factors contributing to emigration were the emigrant networks abroad and better opportunities of receiving education in developed countries.
According to the Geostat, 105,107 emigrants4 left the country in 2019 and net migration remained negative as in the previous years, amounting to -8,243.

Source: Geostat
While emigrant counting mechanisms in the country are still in their developmental stage, a general albeit incomplete picture of overall number of Georgian emigrants (a so-called Migrant Stock) abroad can be gauged using the estimates provided by the UN Department of Economic and Social Affairs (UN DESA) that are based on the foreign born population category. According to UN DESA, the number of migrants born in Georgia and residing outside the country surged to around 852,000 in 2019 (51% women, 49% men)5.
Source: UN DESA
Increased emigration goes hand in hand with increased volume of remittances from foreign countries.6 According to the various studies, these remittances form an important part of livelihood for many migrant families7 while in parallel contributing to the development of human capital (the remittances are mostly used to cover healthcare and education costs).8
The upsurge in emigration has been coupled with a conspicuous rise in the number of emigrants returning to Georgia in the recent period,9 where along with forced returns the voluntary returns are not infrequent. With return the demand for reintegration-related services also grows in the recent years and the demand will likely be increasing in the coming years – a factor that will give rise to the need for expanding relevant programs and improving services so that the returning process is more sustainable and irreversible.
On account of increased opportunities for international mobility and migration driving factors, the emigration flows are not likely to dwindle during period covered by the MS. Thus, for the future it is important these flows to be brought into safe and legal boundaries, and return to the home country will need to be facilitated as part of the temporary/circular migration policy, which would allow channeling the capabilities of returning migrants toward the development of the country. Meanwhile connections with the sizable Georgian diaspora abroad will have to be strengthened and their engagement in country’s socio-economic development ensured.
The recent past has seen an increase in immigration as well. By 31 December 2019, more than 52,000 foreign citizens held valid Georgian residence cards.
Source: PSDA
A combination of the current immigration policy, attractive educational opportunities for foreign students, simplicity of doing business and increased international mobility suggests that the immigration trend will be maintained in the long run, since study, temporary jobs and doing business are the most frequent reasons immigrants come to Georgia for. Increase in the number of immigrants entails increase in their contribution to the growth of Georgia’s economy, development of education facilities or larger volume of business turnover.10 Thus, making use and sound management of this asset, while heeding the host country’s interests and needs, requires a pragmatic policy for this segment in place and introduction of respective programs.
It is therefore assumed that, along with difficult challenges, migration offers a great range of opportunities that must be put to use and channeled toward the development, in accordance with the interests of the country. This is a very tenet that the vision of the 10-year MS rests upon.
Long-term vision of the Strategy
|
|---|
The long-term vision of the Strategy is based on the notion of ‘migration and development’, which in progressive world is viewed as an advanced approach aiming at minimizing negative11 aspects of migration against increasing its positive12 effects, that in turn should maximally be applied for the country’s development. Consequently, the term ‘migration and development’ is not an axiomatic notion by itself, but is a rather broad concept meaning a coordinated, proper and pragmatic orchestration of all directions contributing to the country development. Such a principle implies country development13 oriented interlinked action of all entities and their thematic spheres involved in migration policy elaboration and management. Thus, without connecting (at the first glance) differing thematic directions into the single chain of action, all attempts to manage entire migratory processes effectively will be vain. For example, the coordinated action of the state agencies responsible for integrated border management, consular affairs, combatting trafficking in human beings and facilitating social and economic development is a key to ensure safe and regular migration, prevention of irregular migration, reduction of brain drain, retention of intellectual resources and/or brain gain, temporary employment and knowledge transfer, as well as regulation of the demographic situation. Hence, ‘migration and development’ implies presence of all thematic directions, unified vision and goal, as well as coordinated inter-agency cooperation to reach these goals.
Target Groups of the Strategy
Georgian citizens residing on the territory of Georgia;
Georgian citizens residing abroad and diaspora representatives;
Migrants returned to Georgia (with the special emphasis on migrant women);
Persons enjoying international protection and those seeking asylum in Georgia;
Persons having a stateless status in Georgia;
Foreigners residing in Georgia with various legal grounds.
Methodology used for developing the Strategy
An inception point in developing Georgia’s 2021-2030 MS was the elaboration of its Concept that was subsequently endorsed by the SCMI with participation of partner international and non-governmental organizations.14 The Commission also made a decision to establish/renew an inter-agency Working Group (WG) within the Migration Lab to draft the Strategy. As soon as the Group was staffed,15 its members were provided with training course in public policy analysis, planning, monitoring and evaluation. The training course was focused on familiarizing with the new regulations effective from 01.01.2020 concerning unified procedures, methodology and standards for drafting, monitoring and evaluation of the policy documents produced by the Government of Georgia (GoG).16 The entire cycle of MS drafting (policy planning) was conducted in consideration of the above-mentioned regulations and corresponding guidelines. In the drafting process, the WG also took guidance from the handbook composed (2016) after the previous (2016-2020) MS was produced with a view of easing the work on future strategy papers.
Once the 2021-2030 MS was reflected in the GoG’s policy documents’ annual (2020) plan, the actual drafting process of the Strategy has started. A detailed timeline for drafting the Strategy document was prepared and the SCMI Secretariat was designated as a body in charge of coordination of the process. Guiding principle in the course of Strategy drafting was that the produced MS had to be a practical document, which first defines the future objectives based on the available resources and given realities, and can be created only through the cooperation of and distribution of responsibilities between all stakeholders involved in the WG.
Each SCMI Member Agency (SCMI MA) of the WG went on to individually work on the situation (problem) analysis from their respective sectoral perspectives. With a view to moving the analytical and drafting process forward, the SCMI Secretariat set up a special e-platform in the beginning of 2020, which was joined by all SCMI MAs involved in the WG. A catalogue of documents was uploaded to the platform bringing together thematically-sorted analytical papers produced on migration issues in the recent years and valid policy documents existing in other migration-related sectors. The WG decided to ask the SCMI’s partner international organizations working on migration issues and having expertise in this area to present situation (problem) analysis as well as own perspectives according to their respective mandates.17 Inputs made by these organizations were used during the subsequent work on situation analysis. The MS was drafted with due consideration of the national legal and institutional framework as well as the strategic documents and concepts, developed in the fields relevant to migration, coupled with the obligations undertaken by Georgia under various international treaties. Meanwhile, with an aim to introduce the best international practice, an important basis was created by the EU recommendations, which proceed from the experiences of its individual member states in preparing strategic documents that have been used already during the development of the 2016-2020 Migration Strategy.
Initially the WG planned intensive workshops to discuss findings of the situation analysis and assemble all components of the Strategy logical framework (log-frame). However, owing to the COVID-19 pandemic and the respective restrictions imposed, which became even more stringent after emergency was declared throughout the country, the in-person workshops were cancelled. The working process was never halted, though. It continued in a distant mode based on the e-platform the SCMI Secretariat created in 2019 for Strategy development purposes. Using the sectoral priorities identified in the situation analysis, the SCMI Secretariat drafted log-frame forms and uploaded them to the SCMI’s e-platform. Hence, the SCMI MAs were engaged individually, but in close coordination with the Secretariat, in the process of constructing the log-frame, using a ‘problem tree analysis’ method. The vision, goals, objectives and indicators of the MS were discussed and agreed at more than 30 distant meetings held via various e-platforms of audio-visual communication. In the meantime, the SCMI MAs were constantly engaged in editing of the document as well as sharing of information and ideas through the SCMI’s e-portal. Using the portal, the log-frame was also discussed with the Policy Planning Unit of the Administration of GoG, and their recommendations were also reflected in the document.
Once the work on the log-frame was completed, the SCMI MAs involved in the Strategy drafting produced the text of the strategic part of the document and presented a draft version of the MS to the partner international and non-governmental organizations operational in the field, as well as Public Defender’s Office, Human Rights Secretariat of the Administration of GoG (including the Prime Minister's Advisor on Human Rights and Gender Equality) and academia representatives. The received recommendations were discussed in detail among their authors and respective SCMI MAs within the framework of Migration Lab and, a certain portion of them in various forms have been reflected in the Strategy and the log-frame. Detailed information on reflecting the comments and recommendations received as a result of public consultations is given in the report attached to the present document as Annex 2.
Sectoral priorities
Migration is a multi-dimensional phenomenon embracing almost all areas of social life. As mentioned in the Introduction, sectoral priorities (the so-called umbrella topics) and respective objectives have been defined by several interlinked and mutually depended - local, regional and global - dimensions. Thus, under the overarching notion of ‘migration and development’, the present MS brings together all sectoral topics present with three above-said dimensions, though with due consideration of the country’s needs, national interests and local specifics.
By considering the realities on the ground and proceeding from the relevance of issues, the sectoral priorities (such as - improvement of migration management, facilitation of legal and fight against illegal migration, reintegration of returnees, diaspora involvement, asylum system and integration) in this new MS have not deviated much from those given in its predecessor (2016-2020), the thematic directions of which had also been taken from those three above-mentioned dimensions. Based on the observation of implementation of the 2016-2020 MS and based on evaluation findings, it was decided, with a view to improving logical connection among the thematic topics, not to frame “international cooperation” and “public awareness raising” as a separate chapters in the new Strategy. Instead, objectives previously concentrated under these headings are thematically distributed according to the above-said sectoral priorities. Also, unlike the previous MS, the ‘migration and development’ chapter is treated as “an umbrella topic” in this new Strategy: it is no longer presented as a single chapter but has been mainstreamed into all topics in the MS so that all directions are discussed through its prism.
The sectoral priorities were also reviewed in the context of human rights with special emphasis on gender. Based on that, in order to better meet the needs of migrant women / girls and vulnerable groups, the relevant emphasis were highlighted in the Strategy.
Enhancement of migration management
Situation analysis:
Georgia has made significant progress in developing migration management mechanisms based on the whole-of-government approach resulting in the production of a cohesive policy at the national level. Activities of the SCMI18 to determine a unified state policy on migration and improve migration management served as a bedrock for carving a unified and centralized strategic management system of this field in the country, which inter alia is another important contribution to Georgia’s integration into the EU.19 Interested in the implementation of reforms in the field of migration, the EU has been supporting the development of the Commission from the very beginning. Cooperation with the EU resulted in the creation of a sound basis for a unified structure of the national system of migration management at the first (initial) stage (the Commission was established, a 2013-2015 MS was drafted, important links and entities of the management chain were set up); Building on these results, at the second (setup) stage, the GoG elaborated and activated complex multi-sectoral mechanisms according to the 2016-2020 MS that outlined the nature and implementation instruments of these mechanisms;20 The third (development and continuous modernization) stage, which is due to be implemented within the framework of this MS, is of special importance. It is at this stage that the process of forming a sustainable migration management system which is harmonized with the European standards to the highest possible extent is due to be completed in order the strong state institutions to make it possible to properly and effectively respond to the challenges posed by increased international mobility and latest global state of affairs in the field of migration. Overcoming these challenges requires even more rigorous and better interconnected mechanisms of management and coordination.
The SCMI as a primary author and implementer of the MS is responsible for drafting and coordinating implementation of the annual Action Plans (AP), which are the main instruments of the Strategy realization. Monitoring and evaluation of the APs is also a part of the Commission’s mandate, which shall be carried out in accordance with the new regulations on the “Elaboration, Monitoring and Evaluation of Policy Documents” adopted by the GoG within the ambit of Public Administration Reform.21 One of the important elements of the above mentioned reform is strengthening the coordination mechanism responsible for the sectoral policy implementation, to effectively realize reform’s components aiming at generating results-oriented policy documents based on the whole-of-government approach. Although the mechanisms for monitoring and evaluating MS have been applied by the SCMI since 2016 (earlier than the reform started), the new regulations require more efforts and resources in terms of both elaboration of high-quality strategic documents and ensuring their proper monitoring and evaluation.
Implementation of a large part of Georgia’s 2021-2030 MS and its APs has been defined as an indicator of successful implementation of the United Nations’ (UN) 2030 Agenda for Sustainable Development, Goal 10, Target 10.7, at the national level.22 Hence, the Strategy implementation process must be conducted with maximum success in order to ensure the global goals for sustainable development are duly implemented.
Ensuring an evidence-based and result-oriented strategic management of migration requires continuous and updatable thematic researches and qualified personnel equipped with proper analytical skills able to rationally apply these data for both the policy planning cycle and for its implementation and evaluation processes. The need for updated thematic research arouse repeatedly in the course of implementation of the 2016-2020 MS, not only for the purpose of evaluating the implementation of Strategy goals and objectives by quantitative indicators, but for gauging its qualitative outcomes. Findings of the thematic research carried out by the SCMI in the recent period were used as one of the primary sources for defining indicators for the objectives and outcomes of the given Strategy. Analysis of implementation of the 2016-2020 MS shows that quantitative and qualitative studies are important evidentiary resource for informed decision-making, and the SCMI MAs will have to strengthen their respective analytical units in order to be able to autonomously research the topics falling within their sectoral mandates. Hence, one of the key premises of successful implementation of the new Strategy is preparing by the MAs of such analytical materials and putting the relevant recommendations into practice.
For analyzing migration-related data, evaluating the identified risks and effectively addressing the upcoming processes, in 2015, the GoG launched activities to put in place a Unified Migration Risk Analysis System. A Concept Paper of the Migration Risk Analysis System was adopted by the SCMI and since 2016, an Interagency WG on Migration Risk Analysis has been functioning within the Commission on putting the Concept into practice. The WG is coordinated by the Ministry of Internal Affairs (MIA) and it aims to observe migration trends inside the country and abroad, look into the relevant processes, evaluate risks and produce comprehensive risk analysis documents, which will be based on a unified methodology and devise preventive measures and recommendations based on the whole-of-government approach principle. Once a strong risk analysis system is in place and operational, the recommendations generated by the system will have to be taken into consideration during policy planning and implementation.
Another aspect when it comes to risk analysis is the need for reinforcing institutional mechanisms. For a majority of agencies involved in the migration risk analysis system, the risk analysis is a novel topic and, once the topic is institutionalized, the relevant staff will have to be provided with continuous skill improvement opportunities. Thus, analysts employed at the agencies that are part of the risk analysis system need to regularly raise their qualification, including through the development of their analytical skills so that they are able to produce quality analytical reports. It should be pointed out that maintaining a Unified Migration Risk Analysis System along with the development of the Unified Migration Data Analytical System (UMAS) is one of the long-term tasks under the EU-Georgia Association Agenda (2017-2020) and the Visa Liberalisation Action Plan (VLAP).23
In order to inform the public and stakeholders of migration trends and to facilitate data-based decision-making by state agencies, the country’s Migration Profiles has to continue to be updated and published, including using data visualizations and modern infographic techniques.
In addition to the thematic research, a full-fledged analysis of migration policy requires availability of quality statistical data. Setting up effective, up-to-date and sustainable processes of statistics production and keeping demographic (including migration) statistics compatible with the European Union’s (EU) standards is one of the key priorities under the 2020-2023 Strategy for the Development of Georgia’s Official National Statistics System.24
Since 2012, Geostat has been applying a new methodology for producing migration statistics. Based on its own algorithm, Geostat receives detailed and individual (anonymized) data on state border crossings from the MIA to calculate the length of person’s stay in Georgia and abroad. The methodology has been composed according to UN recommendations and is based on a ‘usually resident population’ concept.25
It needs to be noted that at this stage Geostat is not able to evaluate the reasons of migration; nor does it count migrants by regions and countries (countries of origin and destination). The migrants’ related data cannot be disaggregated by socio-economic characteristics (such as education, economic activity and employment status) either. This is a clear indication of the need for improving the quality of migration statistics and for devising and updating required methodologies, in cooperation with various agencies and international partners.
Future calculations related to the number of population, its composition and other demographic data are needed not only for elaboration of the country’s social and economic policy but also for planning and implementing evidence-based migration policy. Thus, population projections that are based on international standards and quality statistical data play a special role in the country development eventually. It is therefore necessary to work with international experts to design a relevant methodology and introduce the population projection in the country.
There is a plan to conduct the General Population Census in Georgia within the 2020 round of World Population and Household Census, after which updated population data will be available. However, the date of next census, method and methodology are yet under discussion.
Everywhere where migration management poses new challenges there is ongoing work to improve data collection and processing for the purpose of making the migration management system more effective. The role of information technologies and new gadgets in migration management has been a matter of interest lately. By creating UMAS, Georgia has to some extent responded to the latest world trends in migration data processing (such as Big Data methodology). The UMAS uses newest technologies and unique methodological solution for data processing, and is making its first steps toward analytical use of administrative data in Georgia, a resource that has already been well tested and studied in the world. Development of the UMAS was included as a priority in the 2016-2020 MS and was aimed at improving accessibility and quality of migration data. The kick-off of this process was given a strong impetus by the VLAP implementation that was taking place in the same period.
By 2020, the UMAS is existent and functioning in accordance with the concept elaborated when the system was being developed for the first time. However, the system operation has revealed the need for improvement of the data processing methodology, first-hand data quality and forms of delivering data to the target audiences. With that in mind, the work on sophisticating various elements of UMAS should actively continue in the coming years too. Application of UMAS has bestowed a unique experience and understanding in the Public Service Development Agency (PSDA) to start making better use of administrative data in Georgia. Through 2021-2030, this experience could be used to improve the quality of both migration data and other administrative sources.
Alongside traditional data, official statistics and other analytical projects have been frequently using non-traditional data to look into migration trends. The possibility of conducting a few trial researches emerged recently in Georgia too. It is necessary to put more effort in exploring the capabilities of non-traditional data sources and avenues for their integration into the UMAS.
Even though the SCMI had already been a well-established and well-functioning entity when it started developing UMAS, the latter gave the notion of coordination a whole new understanding and doubled its dynamics. Data generated through collation of the information received from source agencies working on migration and/or related issues will ease the job of and help sectoral analysts produce analytical reports. Hence, the system does not provide ready answers to the questions per se but it does simplify the process and reduce the time required for reaching those answers.
Improving migration management at the local level increasingly requires more coordination between central and local authorities.26 The local self-governments (municipalities) are the ones to directly interact with various groups of migrants (including potential migrants) and thus are best informed on their individual needs. Involvement of municipalities is important not only in order to keep the population informed of the multidimensional aspects of migration (such as legal migration, return and reintegration) but also to raise interested groups’ awareness of various programs supported by the state and donors. Projects that are tailored to the needs of target groups and are focused on local socio-economic development are likely to become even more exigent in the long run. This forecast is supported by the initiatives on the topic of migration27 that were piloted at the local self-government level. Outcomes of these initiatives will allow to come forward for more intensive targeted activities on the municipal level within the framework of the Strategy. Simultaneously, at the initial stage, the capabilities and needs of the municipalities have to be explored as well as their individual approaches to and vision of how to work on migration issues will have to be identified. In parallel, personnel employed by local self-governments will have to be trained in the skills and competences related to dealing with migration issues. This approach is compatible with the Decentralization Strategy of Georgia 2020-2025,28 which envisages giving local self-governments more say in deciding a wide range of public affairs and by forming self-governments that are reliable, accountable, transparent and results-oriented, including by way of setting up a system of local development planning and coordination.
Increasing Georgia’s contribution in global and regional processes and platforms is indispensable for the development of the national system of migration management. This includes, first of all, access to the best international practices in the field of migration management and building the capacity of the SCMI MAs by studying other countries’ experience. The Commission is currently represented on various international platforms as one of the corporate management pioneers and a successful example considered as a good model for countries that are developing own migration management systems. The same is true for the products it produces. It is thus important to present the Georgian model of migration management system at international fora and promote it for the purposes of improving the country’s good image and enhancing the current system of migration management.
Recent years have seen intensive cooperation with the European Migration Network (EMN).29 Georgia needs to become actively involved in EMN’s research and joint activities. This would benefit the SCMI MAs in terms of institutional development and establishing direct contacts with their European counterparts, and facilitate institutional approximation and sectoral integration into the EU. Cooperation with the EMN would greatly contribute to migration policy planning and analysis, and help develop the SCMI MAs’ research and analytical capabilities. Lastly, this would offer a conducive opportunity for Georgia to noticeably present EU-supported successful projects at the regional level.
The observation of implementation process of the previous MS (2016-2020) showed that assistance received from international and donor organizations as well as from partner countries played a sizeable role in the implementation of the strategic objectives. Despite the fact that none of the sectoral directions is overly dependent on donor assistance, the latter remains nevertheless important since the donor expertise and financial resources are focused on the activities such as - sharing and implementing new experience (including new technologies), expert and research services, equipping entities with various technical equipment and providing capacity-building measures for personnel (such as training courses and study visits). This type of assistance is basically focused on development and aims to help Strategy-implementing agencies to deal with constantly-changing migration challenges that they would find difficult to address with their own resources only.
Thus the SCMI MAs will have to proactively identify their needs, and further intensify and diversify their interaction and cooperation with donors, which should eventually result in an increased number and wider coverage of new projects that are focused on development and tailored to the country needs. On the other hand, it is advisable to ensure a high-level coordination amongst donors themselves and them with the SCMI so that action taken corresponds to the need, and activities are distributed in a way that every key topic is covered and no duplication and/or thematic overlapping happens. In this regard, the UN Migration Network30 can play a significant role that would contribute to effective coordination in-between the UN agencies on the ground, and through this, maintain regular communication with the SCMI.
Liberalization of the visa regime with the EU, along with the AA, is one of paramount parts of ongoing EU integration process of Georgia. The VLAP, contained four thematic blocks that had to be implemented in two phases (legislative and implementation). The VLAP implementation process saw large-scale reforms covering about 15 different areas, including document security, border management and migration, fight against crime and human rights protection.
Upon successful implementation of the VLAP by Georgia, the visa free travel to EU/Schengen states for the citizens of Georgia entered into force (28.03.2017) along with the renewed visa suspension mechanism for the third countries. The Council Regulation (EU) # 539/2001 of 15 March 200131 obliges the European Commission (EC) to regularly monitor compliance with visa liberalization requirements and observe the impact the visa-free travel has upon EU/Schengen states in terms of migration and security. Ensuring unimpeded functioning of the visa-free travel regime with EU countries is one of the foremost priorities of the GoG. Hence, since the visa liberalization Georgia has been continuously carrying out reforms and making efforts to uphold to the VLAP long-term benchmarks successfully. Once a year Georgia updates the EU on the progress it makes in the determined areas, on which basis the EC publishes reports32 on the implementation of the long-term benchmarks envisaged by the visa liberalization. Georgia needs to regularly monitor the application of its visa-free regime with EU, ensure sustainability of migration-related reforms and continue taking effective measures in response to the challenges related to Georgian citizens’ visa-free travel, inter-alia addressing the recommendations of the reports under the Visa Suspension Mechanism.
Goal: Development of a migration management system built on strong institutions through improved policy planning and analysis tools, enhanced stakeholder involvement and strengthened international cooperation
Objectives:
Improvement of strategic management of migration through strengthening the exiting coordination mechanism (i.e. the State Commission on Migration Issues and its Secretariat);
Facilitation of evidence-based decision-making in the field of migration;
Further improvement of migration data management;
Facilitation of capacity-building of local self-government authorities and increasing the extent of their involvement in migration management;
Enhancing international cooperation in order to introduce novelties in the field of migration management and improve the overall management system;
Ensuring sustainability of migration-related reforms undertaken within the VLAP and effectively respond to related challenges.
Facilitation of legal migration
Situation analysis:
Over the last decades, international migration has significantly increased across the globe.33 Against the background of globalization and increased mobility, people get more opportunities for studying and working in various (especially, in developed) countries worldwide. Majority of international migrants are migrating for employment, education and family reunification purposes.34 The labour market as much as the education segment have gone global and, while better conditions of employment and education are being offered, people are able to opt for migration, whether temporary or permanent. Georgia has not stayed outside this global process either. In the case of Georgia, too, legal migration (both emigration and immigration) has the same three above reasons, of which labour migration is the biggest one.35
Moreover, labour migration turned out vulnerable before the challenges imposed by COVID-19, which significantly affected human mobility and fundamentally changed the reality as a result. Majority of employers have completely lost their incomes or the incomes have dramatically decreased, entailing reduction of job places as a consequence. However, it is notable that the situation with regard to migrants is different by states, sectors of economy and qualifications, since migrants in general fill both the high and law qualification job places in the most demanded sectors of labour market. Therefore, a global demand for labour migrants shall remain in the situation of pandemic as well as afterwards (e.g. in the fields of agriculture and seasonal labour migration, where there will always be a need for a certain labour force for a short period of time36). Hence, according to the specific situation and relevant needs, the focus will be made on the temporary employment abroad, upon expiry of which migrants will have to return home and make the best use of the experience and income gained abroad. This is possible only through putting into force the well-organized and safe temporary labour migration schemes, oriented on return and development; and this is the rationale behind the inter-state cooperation in the field of temporary circular and seasonal labour migration.
Due to the lack of a comprehensive system of registering emigration, statistical data on labour migrants from Georgia is incomplete (e.g. it is not possible to collect and analyze data on labor emigrants in the socio-economic context [gender, age, level of education, etc.]). However, taking into consideration the scale of emigration37 and the major reasons why people leave for foreign country, allows concluding that emigration from Georgia relates primarily to employment reasons. It is noteworthy that according to the results of the 2014 census, the majority (55%) of working-age emigrants are women38.
Labour immigration is making its way up on the agenda for Georgia. According to the PSDA data, 40.7% of residence permits issued to foreigners in 2015-2018 were work residence permits. Among the holders of this type of residence permit, 19% are women and 81% are men 39. According to the “Survey of Business Demand on Skills, 41,359 foreign citizens had jobs in Georgia in 2019, of whom 39.4% were employed in transport sector, 34.3% in processing industry, 7.2% in construction and 6.5% in tourism.”40
Until 2015, Georgia did not have the legislation governing labour migration. The Law of Georgia on Labour Migration and a number of secondary legislation have then formed a legal basis for regulating the field. However, there remains a set of issues that require further improvement to effectively manage both emigration and immigration for employment reasons. An example of such challenges is the lack of effective regulation of natural persons and legal entities offering intermediary services to labour emigrants. This gap accounts for the fact that there is a sizeable number of individuals and companies providing illegal intermediary services. More specifically, in exchange for a fairly high remuneration, these individuals and companies provide people wanting to get jobs abroad with bad quality services, furnishing them inaccurate information, concluding false agreements and abetting illegal employment in foreign countries – something that inter-alia ultimately, complicates the process of migrant’s return to home country. Taking the scale of the problem into account, it seems to be indispensable to introduce an effective system of regulating and monitoring the activity of such intermediaries to ensure that the rights of labour emigrants are protected on the one hand and that honest, capable and credible agencies acting in this industry are encouraged.
Another challenge is the local employers underreporting to the Ministry of Internally Displaced Persons from the Occupied Territories, Labour, Health and Social Affairs (MoH) the hiring of foreign labour migrants for work in Georgia.41 Hence, regularization of registration of foreign employees, putting in force effective monitoring system and enhancing accountability of local employers require introduction and further refinement of proper labour immigration regulatory mechanisms that are tailored to the needs and economy of the country.
As mentioned above, positive effects of labour migration can be increased by developing temporary (circular) labour migration schemes. Such schemes help bring migratory flows into legal frames; are adjustable to the interests of the countries of origin and destination, and of labour migrants themselves, and, most importantly, they simplify/facilitate return to the home country. Circular migration improves Georgian citizens’ economic opportunities, professional skills and migration experience. A well-managed (temporary) circular migration:
Reduces illegal migration and related risks (including cases of trafficking for the purpose of labour exploitation);
Increases avenues for protection of labour migrants’ rights;
Mitigates unemployment within the country;
Increases incomes of labour emigrants and the volume of remittances which in turn help reduce poverty and raise the quality of living in the country;
Increases the investment potential of remittances (“more income - more savings”);
Helps bring the knowledge and experience, new labour and organizational skills gained abroad upon returning to home country;
Loosens demographic and socio-psychological problems related to long-lasting labour emigration;
Facilitates economic links between countries of origin and destination.
This is why development of inter-state cooperation in the area of temporary (circular) labour migration constitutes one of the long-term priorities of the GoG. With a view of developing temporary (circular) labour migration schemes, a necessary institutional system was formed in the country: in particular, a new Division for Labour Migration Issues was set up within the MoH, while the State Employment Support Agency (a LEPL under the MoH) was additionally tasked with implementing labour migration schemes on the basis of existing inter-state agreements. In its work, the Agency will especially focus on encouraging women, youth and vulnerable groups.
As its priority, Georgia aims to develop concrete avenues of cooperation in the field of circular migration through continuing active cooperation with the EU as well as other developed countries. Such agreements concluded in the field of labour migration provide real and effective collaboration opportunities based on mutual benefit principle. Making use of these opportunities requires, on its turn, having a well-developed system to recruit personnel according to foreign employer-needed skills and building the capacity of relevant state agencies.
A developed labour market and availability of in-demand human resources make necessary preconditions for the environment that is open for business and capable of attracting investments. As Georgia’s economy grows, demand for both high-skill and low-skill labour will increase at the domestic level. Thus the Georgian labour market will have to be analyzed regularly, labour market trends will have to be studied and existing challenges will have to be identified. Annual research papers and reports produced by the Ministry of Economy and Sustainable Development (MoESD)42 would come in handy in this respect since they provide an analysis of employment and unemployment trends in the country including by breaking them down by sector, age, gender and regions. The analysis covers supply and demand components of the labour market and identifies key sectors in which increased economic activity is likely to occur in the coming years. The analysis can thus provide valuable information on areas in which employment rate will rise and will therefore require more focus on to effectively managing labour migration.
In spite of thorough information campaigns, raising awareness of a large part of Georgian population on opportunities offered by legal migration and threats posed by illegal migration remains a challenge. Since the visa-free travel to EU/Schengen states became effective (28.03.2017), the number of Georgian citizens travelling to these countries increased drastically.43 This trend was also abetted by the increased number of direct flights from Georgia to EU/Schengen states operated by low-cost airlines. According to the data held by the Georgian MIA, nearly 534,000 Georgian citizens used the visa-free travel regime since its introduction until February 2020. How many of them used this opportunity for the purpose of future employment abroad is unknown but there are reasons to believe that the share of those who left for employment is large enough in this overall number of visa-free travel users. It has to be pointed out that this process has stopped almost completely as a result of the COVID-19 pandemic but it is very likely that human mobility will reach the same levels once the current travel restrictions for the Georgian citizens are lifted and inter-state transport communication is fully restored. After visa-free travel to EU/Schengen states became possible, there was a sharp upsurge in the number of asylum applications from the Georgian citizens in those countries.44 The absolute majority of Georgian citizens’ requests for asylum were considered non-founded by the EU/Schengen states and were rejected. Reasons and root causes for abusing the visa-free regime, are complex and relate to not only the socio-economic situation, but people’s individual behavioral decisions. The latter are strongly affected by the lack of information, misinformation, false opinions and established stereotypes about the EU MSs asylum procedures, and the likely “gain” asylum seekers are expecting to make there.
One of the guiding principles applied by EU/Schengen states in examining asylum applications is whether a third country is considered individually by the EU MSs as a “safe country of origin”. 16 EU/Schengen states out of 20 having such mechanism (concept) in place, have recognized Georgia as “a safe country of origin”,45 which means that they view Georgia as a country where there is “no torture or inhuman or degrading treatment or punishment and no threat by reason of indiscriminate violence in situations of international or internal armed conflict”.46 The above-described circumstances ring a bell for the need for a meaningful and effective communication with the Georgian population with a view to raising citizens’ awareness of the rules of travelling to EU/Schengen states, travelers’ rights and obligations, legal employment opportunities, abuses of the right to claim international protection and Georgia’s liability once the visa-free travel rules have been breached. The information campaigns should be carried out on the basis of effective interagency coordination using unified clear messages and public opinion polls. Awareness raising campaigns should be built around the issues that the population is less aware of; Target groups should be identified and their needs assessment has to be carried out; diverse communication channels will have to be identified and updated, and evaluation mechanisms will have to be improved.
The GoG considers as a priority to expand visa-free travel opportunities for Georgian citizens not only to EU/Schengen states, but to the other countries worldwide. Expansion of the visa-free travel area contributes to enhance people-to-people contacts, facilitates access to the world’s leading markets, newest technologies and achievements in science, and reduces travel costs in general. Moreover, amplification of the opportunities for travelling without visa curtails the motivation for illegal travel. Georgia’s state interest is to establish bilateral visa-free regimes with as many countries as possible.47 To this end, the efforts to conclude relevant international agreements are ongoing to allow Georgian citizens travel and enjoy the right of short-term stay without a visa in the territory of contracting states.
Georgia’s legislation on legal migration48 has been considerably improved and updated during and after the implementation of the VLAP. In spite of fundamental changes carried out to approximate Georgia’s legal framework with the EU legislation, practical application of the Georgian legal norms demonstrated a number of gaps that require to be further addressed. From this viewpoint, the visa and residence policy regulatory framework will have to be improved in order to better manage migration flows so that, on the one hand, the state adequately responds to national, social, and economic security challenges and, on the other hand, positive effects of migration are maximized to benefit the country’s stable development. Visa and residence policy governing framework will also have to be further approximated with the EU legislation and best international practice will have to be taken into account.
Practical application of the existing regulations brought to surface a number of challenges in migration management process at both the field and more specific, sectoral levels. Correct estimation of migration flows, sound functioning of migrant flow management mechanisms as well as the regular assessment and analysis of the impact of migration flows on various sectors are important factors to determine the migration management efficiency. Hence, for the sake of further improving the visa and residence policy-governing legal framework, state agencies involved in migration management identify challenges by sectors and fields of activity, and based on the gained experience, draft legal amendments in a concerted and coordinated manner as may be necessary to respond to these challenges.
In addition to spotting the hurdles faced by the state on the way to fine-tuning visa and residence policy, particular attention will be paid to the global context and to getting to know the experience of the EU and other countries that have dealt with similar challenges. Hence, the new regulations aimed at improving the visa and residence policy will dwell on the priority issues identified by migration management-related state agencies and a detail analysis of the existing situation, and will also heed the results of studying the best international practice. Moreover, the new regulations will take into consideration a migration risk analysis and a preliminary assessment of the potential impact the regulations will have upon social, economic, security and other adjacent areas.
In view of the process of ongoing globalization and for the future development of the country, it is important to contribute to international mobility in the field of higher education and science as well as to internationalization of both of these fields. This will lead to an increase in the number of Georgian students and researchers in foreign education institutions on the one hand to a similar upsurge of foreign-language education programs and foreign students in Georgia on the other hand. Scholarships and undergraduate and graduate programmes implemented by the Ministry of Education, Science, Culture and Sport (MoE) in association with its international partners are greatly conducive to achieving these results.49 Worth mentioning is also the cooperation within the EU programs50 and the scholarship programs offered by the International Education Center (a LEPL under the MoE).
The number of foreign-language education programs in Georgia’s universities is growing and bilateral cooperation between Georgian and foreign universities is expanding. Studies on the socio-economic and living conditions of foreign students in Georgia play an important role in designing foreign-language education programs offered by Georgia’s higher education institutions. Such studies cover issues as - foreign students’ transition to higher education institutions and access, accommodation, expenses, income, employment, international mobility, also sources of information on study at Georgia’s higher education institutions, motivation to study in Georgia, satisfaction, etc. The studies show an increasing interest of foreign students in enrolling in Georgian universities. Foreign students are making an important contribution to the state’s economy,51 and to the development of Georgian universities. Tuition fees they pay allow Georgian universities to make important investments in infrastructure and technologies, and develop new education programs.52
When it comes to internationalization of higher education and research, Kutaisi International University presents itself as a good example. The University aims at becoming an international center of education, science and technology in the region, pushing Georgia forward to occupy a noticeable place in the international field of education and science.53 Availability of high-ranking research infrastructure will pave the way for attracting distinguished foreign researchers to Georgia.
With a view to facilitating doing research or science internship in foreign countries, the Shota Rustaveli National Science Foundation (another LEPL under the MoE) conducts grant competitions jointly with various foreign research institutes. Joining EURAXESS network is an important step forward on the way to internationalizing Georgia’s science potential. The EURAXESS portal is a favorable online tool to attract foreign scientists and researchers to Georgia. In order to increase the size and amount of research performed in Georgia the administrative bars in research and innovation will have to be removed and the related procedures will have to be simplified. Science, research and innovation grants are not registered and accounted for in a centralized manner for the moment. Neither is there a registry of scientists arriving in or departing from Georgia for research activity. It is therefore needed to create an information system (database) with built-in indicators of internationalization. For young scientists and researchers, international business scholarship schemes should be developed that would allow bringing foreign prospective scientists to Georgian companies and seconding Georgian young scientists to foreign industrial companies for scientific and research purposes.
In terms of internationalization of education, recognition of foreign formal and informal education is utmost important. In this regard, the legislative basis was improved and the mechanisms of recognition of formal and informal education were introduced; electronic system of informal education recognition was created and a guidebook on obtaining the right for recognition of informal education was produced. Proper and effective functioning of the mechanisms of recognition of foreign education will play important role for expanding and further improving the means of development-oriented legal migration.
To facilitate international mobility and legal migration, it is important to ensure that the consular services are being constantly improved and are increasingly accessible. Active efforts are underway to expand the coverage area of consular posts of Georgia, along with developing the institution of the honorary consuls. Opening of new consular posts contributes to more effective protection of the interests of Georgian citizens, improved access to consular services and, in some countries, reducing the inconveniences related to long distance travels to remotely located embassies and consular posts. In those countries where Georgia does not have a diplomatic mission or a consular post, honorary consuls take active part in protecting the rights of Georgian citizens and disseminating information on legal migration.
Embedding and furthering the use of advanced technologies in consular activities is a priority. In order to raise effectiveness of consular activities and improve the quality of offered services, the Ministry of Foreign Affairs (MFA) has launched Consular Case Management Electronic System entitled “Geoconsul”,54 which allows receipt of a full spectrum of consular services. Through this platform, some of the services can be provided electronically, without a citizen having to appear physically in a consular office. The system is unique as it is a carrier of complete information on consular services. The software has proven to be successful and being capable of performing its tasks; however, the work should continue to update and further fine-tune the system. Each software update should aim at simplifying relevant procedures and increasing accessibility of available services.
The Georgian Electronic Visa Portal (E-Visa Portal)55 allows individuals to obtain short-term Georgian visas electronically, without paying a visit to the Georgian consular post. In order to further improve the visa issuing procedures, the MFA works with outsource service centers56. The MFA will continue assessing needs for additional centers and will strive to improve the services offered by the currently operating centers.
Georgia’s diplomatic missions and consular posts abroad must be prepared to act in crisis situations emerging from conflicts, natural disasters or global pandemics. For better coordination of state agencies’ measures taken for the protection of Georgian citizens abroad and for effective management of resources and risks, “Rule of Action in Crisis Situations Abroad” and a corresponding manual were drafted and approved57. Based on this Rule, a Crisis Management Council was established at the MFA to coordinate and help Georgian embassies and consular posts deal with crisis situations emerged outside Georgia. A training module on management of consular crises was developed on the basis of the manual, which became an integral part of consular training curricula. The manual will have to be put to use by all diplomatic missions abroad as proper management of consular crisis and a predetermined strategy of action can largely reduce the effect of unexpectedness and chaotic movement of citizens during a turmoil. Besides, management of contemporary consular crisis situations require active collaboration of states and international actors. Without global or regional cooperation and coordinated action, the challenges associated with consular crisis will be impossible to address effectively. Similarly, stronger resilience to the crises will contribute to legal, safe and orderly migration.
Expansion of legal migration opportunities should take place in parallel with improving the competences and skills of the personnel working in the relevant sectors. The staff should be provided with professional training, best practice-sharing opportunities and updates on ongoing changes in the law, technological novelties and modern approaches.
Goal: Expansion and improvement of development-oriented legal migration opportunities
Objectives:
Improvement of labour migration management;
Facilitation and development of temporary legal employment abroad (circular labour migration);
Raising public (including women, youth, ethnic minorities and vulnerable groups) awareness on legal migration opportunities;
Improvement of Georgia’s visa and residence policy in accordance with Georgia’s state interests and international best practices;
Facilitation of international mobility in the field of higher education and science;
Expansion of visa-free travel opportunities for Georgian citizens;
Improvement of accessibility and quality of consular services;
Raising preparedness to act in potential crisis situations abroad;
Raising professional capabilities and skills of personnel working on legal migration issues.
Fight against illegal migration
Situation analysis:
Fight against illegal migratory flows and related crime makes an important element in ensuring state security and a sustainability of existing migration management system. Measures preventing illegal migration work to enhance legal migration opportunities, while expanded and accessible opportunities for legal migration help reduce migration-related illegal activities and different forms of crime.
Strengthening cooperation with partner countries and international organizations, and developing cooperation formats are another important aspects to fight against illegal migration and transnational organized crime. International criminal justice and police cooperation make an important mode of such interaction with partner countries. The GoG has concluded bilateral agreements on cooperation and exchange of information, international treaties and cooperation memoranda with more than 30 states. In addition, Georgia has designated its police attachés in 16 partner countries covering additional 7 countries. The attaché network will have to increase and their coverage should continue to expand. Since 2017, an Agreement on Operational and Strategic Cooperation between the EUROPOL and Georgia has been in force. Within the framework of the Agreement, Georgia seconded a liaison officer to EUROPOL in 2018 and, since 2019, a communication channel for prompt and safe exchange of information has been operational between EUROPOL and Georgia. Also, in 2019, Georgia joined EUROPOL’s several analytical projects.58 Furthermore, an Agreement on Cooperation between EUROJUST and Georgia was concluded in 2019 and Georgia has seconded its liaison prosecutor to EUROJUST in 2020. The given cooperation formats with EUROPOL and EUROJUST will further promote and enhance fight against serious crime related to illegal migration, especially transnational organized crime, including Trafficking in Human Beings (THB).
Georgia has been successfully cooperating with FRONTEX to combat illegal migration and organized crime. Within this format, Georgian police officers have been regularly seconded to the EU MSs, and relevant units and divisions of the MIA have been active to take part in joint operations with FRONTEX. The land, sea and air operations with FRONTEX include border checks and border supervision. Since 2019, the Georgia’s MIA and FRONTEX have been carrying out joint operations to reduce illegal migration flows from Georgia, such as placing additional experts in the airports of Georgia and seconding MIA patrol inspectors (border controllers) to the airports of the EU/Schengen states. This endeavor also envisages training border officers in EU legislation on border control, facilitating the introduction of European standards at border checkpoints, deepening cooperation in the area of criminal intelligence and sharing information and experience. It is also important to continue working with FRONTEX on joint operations to bring Georgian citizens illegally staying in EU MSs back to Georgia. With a view to reducing the cases of violations of the rules of visa-free travel in EU/Schengen area by Georgian citizens and thus precluding of possible triggering visa suspension mechanism, the Georgian Parliament enacted legal changes in 202059 to prevent the outflow of Georgian citizens who are likely to abuse the visa-free regime when travelling to EU/Schengen states. Moreover, according to amendment made in 2019 to the Criminal Code “Creation of appropriate conditions for/organisation of illegal stay of a Georgian citizen in a foreign country knowingly by a person for gaining financial or another material benefit, and/or facilitation/organisation knowingly by a person, with the same purpose, of submission of false information by a Georgian citizen on violation of his/her rights or freedoms for obtaining international protection in a foreign country”.60
One of the effective mechanisms for combatting illegal migration are agreements between the countries on readmission of persons residing without authorization in their territory. Georgia concluded readmission agreements with the EU, Denmark, Iceland, Switzerland, Norway, Ukraine, Moldova and Belarus. In order to facilitate effective implementation of Georgia-EU readmission agreement, a process of concluding implementing protocols with EU MSs is in progress. Georgia concluded such implementing protocols with 12 EU MSs. Meanwhile, negotiations on the conclusion of readmission agreements with up to 10 additional countries are in progress, and another set of negotiations with more than 20 countries have already been initiated.
It should be pointed out that forced return of Georgian citizens from EU/Schengen states is mostly carried out within the framework of the readmission agreement. The number of readmission requests from EU/Schengen states Georgia has been receiving in recent years is increasing,61 while the approval rate of such requests by Georgia is one of the highest compared to other third countries hitting more than 95% a year.
To facilitate effective implementation of the “EU/Georgia Agreement on Readmission of Persons Residing without Authorization” the GoG has introduced a „Readmission Case Management Electronic System“ (RCMES),62 which received a positive feedback from the EC, and the EU MSs were given the recommendation to join the System. By 2020, 19 EU/Schengen states joined the System.63 Application of the RCMES allows both Georgia and EU/Schengen states to save significant human, administrative and financial resources. New features and options are regularly being added to the System, while intensive efforts are being made to promote the RCMES and engage more countries in its use. It is important to continue work on improvement of the System and have it replicated and adopted by other contracting states in order to facilitate effective implementation of the existing readmission agreements.
Against the increasing number of foreigners intending to enter Georgia, the country needs to have workable mechanisms for identifying and expelling individuals staying without legal basis in order to avoid illegal migration-related threats.
The MIA undertook important measures aimed at developing effective detection and expulsion mechanisms of illegally staying individuals compliant with international standards. The legal framework improved, intra-agency and inter-agency coordination bettered, rules for detection and referral of illegally staying migrants were elaborated and Standard Operating Procedures (SOPs) were approved.
These measures resulted in an increased number of individuals identified as having been staying in the country without a legal basis, while in 2019, an overwhelming majority (app. 84%) of expulsion decisions were executed. However, from the perspective of managing illegal migration, working with countries of origin of illegal migrants has been difficult. There is a lack of prompt and effective procedures for identifying and returning, in a safe and organized manner, individuals who are not meeting the requirements of entry, stay or residing in Georgia. In this context, it is important to continue active cooperation with International Organisation for Migration (IOM) to support voluntary return of illegally staying individuals to their countries of origin.
The MIA, which is running a migrants’ Temporary Accommodation Center within the Migration Department, regards it as priority to ensure effective management of the Center on the one hand and the safety and human rights of the individuals placed in there on the other hand. Thus, measures are being constantly taken to improve the operation of the Center and the conditions of individuals staying there with a view to preventing ill-treatment and ensuring access to needed services (healthcare, education, etc.). SOPs were drafted for foreigners placed in the Center on the protection of universally recognized human rights and freedoms, as well as prevention and elimination of all forms of discrimination. Also, a mechanism to report on ill-treatment and improper conditions was bettered and a healthcare guideline is currently being drafted to ensure provision of universally recognized healthcare services to the individuals placed in the Center.
Despite the series of measures implemented, the Center’s capabilities will have to continue to expand and safety standards need to be constantly bettered so that the rights of individuals accommodated at the Center are protected in the period between admission to the Center and execution of the expulsion decision.
The personnel involved in the fight against illegal migration constantly undertake training/retraining courses. Through teaching courses, trainings and working meetings, they are being actively trained in detaining individuals staying without legal basis, expulsion procedures, management of the Temporary Accommodation Center and protection of human rights during expulsion proceedings. Personnel training and further education must be a continuous process and the training courses and programs must echo the existing and forthcoming challenges.
Trafficking in human beings, which is a form of transnational organized crime, is one of the threats posed by illegal migration. Worldwide, women and children are more often exposed to this threat.64 For the purposes of preventing THB, protecting victims, conducting proactive investigation and effective criminal prosecution as well as enhancing cooperation, the Anti-Trafficking Council65 carried out important measures at both legislative and institutional levels, within and beyond the Anti-Trafficking APs. Effectiveness of Georgia’s anti-trafficking policy has been confirmed by the United States State Department’s reports of 2016-2020,66 according to which, Georgia, along with several EU MSs, remains in the list of Tier 1 countries, meaning that the state fully meets the standards on combating THB and continues carrying out consistent and coordinated action in this direction.
With a view to effectively fighting the crime of THB, Georgia is and will continue paying a great deal of attention to proactive investigation into trafficking cases and punishment of perpetrators through effective criminal prosecution. According to the data for the period of 2015-2019, 66 victims / statutory victims were identified in Georgia. The most frequently committed form of trafficking in Georgia is trafficking for sexual exploitation; however, number of labour exploitation cases were also identified in recent years. Georgian citizens abroad are most commonly perpetrated against in the form of labour exploitation. Analysis of the profiles of identified trafficking victims / statutory victims broken down by gender and age shows that 48% of the victims / statutory victims are underage girls, 39% are women, 8% are men and 5% are underage boys. Average age of victims / statutory victims is 31 in case of women, 33 in case of men and 11 in case of children (true for both girls and boys). According to the analysis of these cases, trafficking victims / statutory victims and their perpetrators are usually the citizens of the same country.
In order to identify trafficking cases and bring perpetrators to justice, mobile groups and Task Force consisted of trained investigators and prosecutors with a special knowledge and skills regularly inspect places with a higher risk of trafficking, looking for trafficking clues. In addition, citizens deported from foreign countries are interviewed at Georgian airports to find out whether they have been subjected to human trafficking while abroad. When it comes to identification of forced labour and labour exploitation cases, the Labour Inspection Department under the MoH conducts scheduled and impromptu visits to organizations and entities.
Initial and advance trainings on identification of trafficking cases are conducted for relevant personnel every year. Despite this, of the 101 investigations launched into human trafficking allegations in 2015-2019, criminal prosecution commenced only in 16 cases in relation to 44 individuals. These figures demonstrate the need for improved detection mechanisms and effective criminal prosecution of THB cases. Preventative measures also play a great role in combating trafficking. Even though awareness raising events are held every year as part of the Unified Information Strategy, public knowledge on trafficking risks and self-protection remedies is not properly high yet.67 A dwindling trend is observed also in the number of victims revealed annually by the Permanent Group operating under the Anti-Trafficking Council; differing from proactive approaches of law enforcers, identification of victims by the Permanent Group depends on the self-identification by and/or referral of alleged victim to the Permanent Group by other governmental or non-governmental sector.68
Border security is one of the essential elements of the Georgia’s state security architecture. Georgia’s geographical location, important infrastructural projects in transport and communications carried out in recent years, the development of transport corridors, Georgia’s approximation with the EU and ongoing conflicts in the Middle East are the complex factors affecting Georgia and causing the growing interest towards the country in terms of international commercial carriages and migration flows. Logically, these opportunities come with increased threat of transnational crime presenting itself as a challenge to Georgia’s border security.
The challenges posed by Georgia in terms of fighting with illegal migration and the need to address these challenges effectively adds to the importance of constant improvement of its border security and border control systems.
Effectiveness of the border security architecture depends on the prior awareness level of border policy implementing authorities. Readiness and action of those authorities will bring desired results particularly in case they are fully aware of any anticipated deed related to the Georgian state border in advance. This situational awareness in the context of border security can be ensured by using effective information-gathering tools in the area of border protection such as electronic surveillance systems that allow to control a much greater area with less human resources on the one hand and help timely prevent and retention of violations on the other hand. Practical examples of putting such systems to use include electronic surveillance equipment installed at certain border sectors with Turkey, Armenia and Azerbaijan. It is essential to equip all sectors of Georgia’s state border with electronic surveillance systems.
In addition to the above measures, there is an ongoing process of equipping all border checkpoints with modern equipment for first-line and secondary inspections, which makes an important element in the whole of state border protection architecture. Thus, it is important, that during the period of present MS, the process of equipping all the checkpoints with modern technologies is completed.
Trans-border threat prevention and response activities require processing diverse yet inter-connected sizeable information, data and reports, and designing and implementing targeted action. The LEPL Operative-Technical Agency together with MIA’s relevant divisions has elaborated a concept outline of developing a special software, which will serve as a basis for creating a border security information management automated system, which once launched will allow sorting, systematization, accessibility, sharing and statistical processing.
How well Georgia’s state border is protected depends on how well the border area69 is controlled. Border control is about detection of objects falling under the area of competences of border units, identification of their status related to the border and border regime (legal/illegal), and deterrence of any threats posed. Application of electronic surveillance equipment and systems improves the possibilities of detecting trans-border crimes and the effectiveness of border operations. Hence, the GoG regards development of electronic observation means at the state border as its priority.
Turning the above-mentioned tasks into reality has to do with managing a large volume of information and data, which requires appropriate communication infrastructure. The communication network must ensure uninterrupted sharing of information and data at various organization levels (tactical, operational and strategic) and through the organization hierarchy (interagency communication). Hence, a high-speed communication network will have to be secured to ensure immaculate operation of border security information management and electronic surveillance systems.
State border delimitation and demarcation play an important role in the development of border infrastructure and ensuring of border security. In order to delimitate and demarcate the state border and conduct negotiations for determining and establishing the state border with neighboring countries and coordinate relevant measures, a State Commission on State Border Delimitation and Demarcation was established in 2017. In recent years, the Commission has been conducting active work and consultations with Azerbaijan and Armenia on the issues of border delimitation and demarcation. It is important that the work within the respective inter-state commissions continues with a view to delimitating and demarcating Georgia’s state border together with the Armenian and Azerbaijani parties.
It should be pointed out that, for the purpose of effectively responding to border incidents and threats at the border with neighboring countries, a concept of border representatives (“border commissioners”) is considered to be introduced, to be designated at Georgia’s state border sectors with Armenia and Azerbaijan.70 The border commissioners will be responsible for carrying out prevention measures, sharing of information on illegal border crossings and developing a joint AP.
Another aspect having a role in the context of fighting illegal migration is document security. At the time of implementation of the VLAP, Georgia was given the highest evaluation by the EU in this respect. The country needs to continue the reforms and maintain a high standard of document security. This requires constant improvement of the system, sharing of up-to-date knowledge and experience of world countries and application of modern technologies bettering the mechanisms to counter document fraud.
In this respect, the PSDA as a primary body responsible for the issuance of person identification and travel documents is planning to introduce a fingerprint comparison system to further improve and secure data protection. A new mechanism will be added to the existing systems of document/data anti-fraud protection, which will be immune from human factor and thus ensure exclusion of misuse of personal data. The PSDA will also continue and complete the process of digitalizing civil status acts according to the 10-year plan71 on making electronic copies (scanning) of paper documents and uploading them into the relevant PSDA databases.
Since the PSDA is part of the critical information system owing to its functions,72 its information security must be managed with utmost care. Regard should be given to recurring cyberattacks in both Georgia and globally in the world. The PSDA needs to adopt the ISO 27001:2013 standard (information security management system) to raise its standards of management in all areas of information security and protect the critical information it holds. It’s notable that ISO 27001:2013 standard envisages constant improvement that will allow the PSDA to timely and effectively react to challenges (including new cyber threats) and reduce risks to an acceptable level.
Goal: Effective fight against illegal migration and transnational organized crime and improvement of border security
Objectives:
Enhancing international cooperation in fighting illegal migration and THB;
Effective implementation of agreements on the readmission of persons residing without authorization;
Further development of expulsion mechanisms of the persons illegally staying in Georgia;
Improvement of mechanisms for detection of THB crime and conducting effective criminal prosecution;
Prevention of THB crime;
Improvement of technical equipment at the State Border;
Digitalization of border security information management system and development of an information technology platform;
Enhancing electronic surveillance capabilities at the Georgian land and maritime border sectors;
Development of a high-speed communication network for border security units mandated to fight against illegal migration;
Continue the works on Georgian state border’s delimitation and demarcation;
Maintaining and improvement of high standards for document security;
Raising the qualifications of the personnel responsible for fight against illegal migration.
Reintegration of returned migrants
Situation analysis:
Against the backdrop of Georgia’s demographic situation, socio-economic conditions and migration forecasts for the coming years, it is the country’s priority to encourage the return of Georgian citizens from abroad and facilitate their reintegration upon return.
There are a number of sources providing data on migrants returning to Georgia but it is fragmentary and not helpful for reconstructing the full picture of return migration insofar, as these sources contain information only on the return of emigrants staying in foreign countries without a legal basis. According to Eurostat data, there is an upsurge in the number of Georgian citizens who were ordered to leave the EU MSs. 16,535 such decisions were issued in 2019, which is almost twice as many as the value for the previous year.73 Eurostat also reports that the number of Georgian citizens returning to their home country increases year by year,74 and reached 8,630 in 2019. A growing trend is observed also when it comes to Georgian citizens returning to Georgia via IOM’s Assisted Voluntary Return and Reintegration (AVRR) program. A majority of these individuals are returnees from EU states.75
It is likely that the trend will be maintained in the years to come giving rise to the need for broader reintegration programs aimed at this specific segment of returning migrants. Even though a number of reintegration programs for returned migrants have been running in the country for years already (some of which are being implemented by international organizations), there are remaining concerns that have to be taken care of by the state as a matter of priority. Funded from the state budget, a Program to Support Reintegration of Returned Migrants has been running since 2015, which currently is fully administered by the MoH.76 Structural changes carried out within the MoH by the end of 2019 resulted in the creation of a new LEPL - Internally Displaced Persons, Ecomigants and Livelihood Agency. In addition, a Reintegration and Integration Division was set up within the Agency, responsible for running the above-mentioned Program. Migrants who returned to Georgia are able to receive a number of services within the Program: healthcare services, funding for social projects, facilitation of vocational education and assistance in temporary housing. With current format and available resources, the program is capable of providing reintegration services to up to 150 beneficiaries a year but with growing number of returnees the Program’s capabilities will have to expand in terms of both funding and range of services offered by considering needs of returnees (especially migrant women).
One aspect that plays a role in effective implementation of reintegration policies is the holding of information campaigns and awareness raising events both within and outside the country. According to the various surveys, a large number of returned migrants are not aware of reintegration programs available in Georgia. Hence there is a need for planning and implementing measures to raise awareness of the broad public one the one hand (since a large part of the population have various connections with emigrants) and informing potential beneficiaries of the reintegration opportunities available in the country on the other hand.
Reintegration opportunities for returned highly-skilled emigrants who have been legally staying in foreign countries are scarce. This category of returning migrants also require a certain extent of social and psychological support to be able to reintegrate into Georgia’s socio-cultural environment. Accordingly, the state should take the lead and adopt unified approaches on the policy level for meeting the reintegration needs of all migrants, including those who are high-skilled and have legally stayed abroad.
However, coming up with pragmatic approaches towards reintegration of returning migrants with legal status requires possession of appropriate data. Currently available information on the returnees is a statistical data on only those migrants who stayed abroad without a legal basis. And yet these statistics is fragmentary and is scattered in various internal and external sources. Hence, a methodology of systemic registration of returned migrants should be elaborated, agencies responsible for collecting the relevant data will have to be identified and the consolidated processing of the data should be carried out (including in terms of gender and socio-economic indicators).
According to the surveys, migrants who return to Georgia (especially those who stayed illegally abroad) find themselves vulnerable as they encounter difficult socio-economic conditions. Finding a job is what they need the most. Among other problematic issues are named the need for recognition of education certificate and the need of retraining for matching the local labour market demands. Consequently, a set of effective measures should be implemented in order to support reintegration of returned migrants into the local labour market. These measures inter-alia should include facilitation of recognition of formal and informal education, raising awareness of relevant state-offered services and assisting migrants in making use of professional qualification programs as well as programs available for vocational training/retraining.
As it is mentioned in the situation analysis referring legal migration, the emigration from Georgia does mainly target highly developed countries and is mostly prompted by employment and study purposes. The knowledge, skills and experience gained by Georgian nationals in developed countries is a valuable asset for both emigrants and the country of their origin. Consequently, economic and social reintegration of this category of migrants returned to Georgia is beneficial for the country and particularly, for development of the sectors experiencing shortage of human resources having those skills and knowledge.
Goal: Facilitation of sustainable reintegration of returned migrants
Objectives:
Expansion of the Reintegration Program capabilities by considering individual needs for returned migrants’ groups;
Designing unified approaches to reintegration of returned migrants;
Raising public awareness on reintegration opportunities available in Georgia;
Improvement of the data on the migrants returned to Georgia;
Supporting the reintegration of returned migrants into the local labour market.
Engagement of diaspora in the country’s development
Situation analysis:
Diaspora has an important role in the country’s development. This role relates to attracting direct foreign investments, spreading new knowledge and skills, facilitating import and export, and developing tourism. Hence, diaspora is one of the key elements of the ‘migration and development’ principle. The socio-economic conditions and legal status of representatives of the Georgian diaspora vary by host countries. The extent of their involvement in Georgia’s socio-economic and cultural life also differs.77 By remittances,78 diaspora initiatives,79 charity and encouraging trade relations between countries of origin and destination, the Georgian diaspora abroad make a valuable contribution to Georgia’s socio-economic development.80 Consequently, it is vital to the country’s advancement that diaspora capabilities are channeled in a purposeful and effective manner.
Engaging the consolidated, strong and closely connected with own homeland diaspora in state’s development is one of the key priorities set forth in the Foreign Policy Strategy of Georgia.81 Turning this aspiration into reality requires establishing a sustained connection with the Georgian diaspora to allow the latter access the state-offered opportunities on the one hand while benefitting the state in pursuing the national interests successfully, on the other hand. The GoG facilitates the implementation of the shared interests of compatriots and diaspora organizations, maintaining ethnic and cultural identity of Georgians abroad, effective performance of diaspora organizations activities, as well as close cooperation with state, non-governmental and international organizations, and the diaspora host countries.
Through its activity, the Georgian diaspora makes a significant contribution in the host countries’ development that promotes Georgia’s positive image abroad. This in turn, considerably affects Georgia’s attractiveness for tourists and increases chances of more visitors coming to the country. Georgia benefits from the good relations between the Georgian diaspora representatives with those of the host countries, by gaining more friends and supporters; thus, the Georgian diaspora plays an enormous role in the public diplomacy. Hereby, expanding contacts of relevant sectoral state agencies with Georgian students and youth abroad and strengthening cooperation for engaging them in various project activities is important, since successful young Georgians residing abroad create networks/groups of Georgia’s young foreign friends and therefore can greatly contribute to raising awareness on Georgia through various cultural and educational activities.
Brain drain is an exigent problem for Georgia in the same way as it is for many other developing countries. The issue used to be a major matter of concern in early 1990s. Using the intellectual resource, knowledge and experience of Georgian compatriots employed by leading international universities and research centers is much needed for making progress in science and adopting innovations, and for the country’s development eventually. Many countries, including Georgia, have been making use of this diaspora resource in the medical field, where doctors well-established in foreign developed countries share their expertise and technologies, which do not exist yet in Georgia, with their compatriots in the home country. Having in mind the importance of the issue and modern technological progress, a unified information database of Georgian diaspora has to be developed and, using the information technology-based methods, collection of diaspora statistics has to improve so that the data is analyzed for better understanding the Georgian diaspora structure. This would allow stakeholder agencies / organizations to better communicate directly with the diaspora representatives and engage them in various thematic projects and programs. In addition, permanent contact should be maintained with the compatriots who are successfully established in various fields of activities in foreign countries; their contribution to the home country has to be recognized, their achievements appreciated and in order to increase the motivation, the distinguished diaspora representatives should be given symbolic prizes and awards so that they are encouraged to continue performing activities for the benefit of Georgia.
Special regard should be given to engaging the Georgian diaspora in Georgia’s social and economic development and to facilitating a dignified return of compatriots living abroad to their homeland.
Effective communication with the diaspora also requires constant development and update of information resources such as a diaspora web portal http://gda.ge/. The portal’s target audience is the Georgian diaspora living in foreign countries as well as Georgia’s state agencies, local non-governmental and international organizations, business community and academia. The portal provides access to various information according to the particular fields of interest (state-offered services, doing business, investments, education, science, culture, tourism, etc.) and the opportunities for mutually beneficial cooperation.
Goal: Enhancing connections with the Georgian diaspora and creating wider opportunities for the compatriots living abroad to better engage in Georgia’s development
Objectives:
Supporting compatriots abroad to maintain their national and cultural identity;
Facilitation of the engagement of high-skill Georgian emigrants abroad in Georgia’s development;
Enhancing the links between the Georgian State and the diaspora representatives abroad and ensuring effective communication between them.
Development of the asylum system
Situation analysis:
In the recent years, Georgia implemented important legal and institutional changes aimed at improving the system of international protection. For the purpose of further approximation of Georgia’s legal framework with the international norms, a new Law of Georgia on International Protection was elaborated, effective since February 1, 2017. As a result of structural changes carried out in the GoG in July 2018, the MIA was designated as a state agency in charge of international protection related issues.
Number of people seeking asylum in Georgia differs from year to year,82 and increasing or decreasing trends do relate to various reasons. Compared to the period of 2016-2018, there was a 25% increase in the number of asylum seekers in Georgia in 2019 hitting a total of 1,237 persons (29% women, 71% men). The range of countries of origin of the asylum seekers also expanded: from 32 countries in 2014 to 51 countries in 2019.
The increase in the number of asylum seekers in 2014-2015 was warranted primarily by the conflicts worldwide and especially in the region. As the current situation analysis shows, one reason that contributed to increased number of asylum seekers is application of effective mechanisms for the detection of foreigners staying illegally in the country.
Rise in the number of asylum applications as well as migration-related global and regional challenges call for further improvement of the asylum procedure and legislation. Initial reception of asylum seekers, access to legal safeguards and services during asylum procedures are the areas in which there is a room for improvement. Some of these issues are basic medical check-ups of asylum seekers and the need for elaborating early identification mechanisms of persons with special needs.
Although a series of important reforms were undertaken as part of the VLAP to better the asylum system and several standards under the EU asylum legislation were incorporated in the Georgian laws, Georgia’s national legislation requires further approximation with the EU acquis governing asylum, and the related EU directives will have to be transposed into the Georgian legislation in consideration of their reasonability and Georgia’s state interests.
Observation of organizational processes shows that Georgia’s national asylum system is capable of effectively dealing with up to 1,000 asylum applications per year. If more than this number of applications are received, the system becomes overloaded and is unable to effectively handle the procedures resulting in a backlog of pending applications, impossibility to conduct an accelerated procedure or priority review, etc. In order to cope with this challenge, the institutional framework of the asylum system should be strengthened by the following: 1) Conducting a regular training of asylum dealing personnel; 2) Creating a staff reserve of trained asylum specialists, instituting regular internships and systematizing data on available human resources; 3) Further refining the mechanism of referral of asylum seekers to the appropriate service providers. Hereby, it would be necessary to draft rules on referral procedures and information exchange with a view to improving the referral process and giving asylum seekers better access to available services.
Goal: Developing the international protection system through further improvement of asylum procedures and institutional framework
Objectives:
Further improvement of asylum procedures;
Enhancing the institutional framework of the asylum system and ensuring its sustainability.
Integration of foreigners
Situation analysis:
Many countries regard legal (especially temporary) migration as an opportunity for developing its economy. Foreigners residing in such countries are considered a valuable human capital and additional source for attracting finances to the host country’s economy.83 However, issues with integration also arise insofar as integration is a required premise for meaningful use of immigrant potential. Therefore, the integration has become an unalienable element of migration policies in many countries and is considered in the context of the migration and development nexus. Rational and coordinated action in the field of integration is important for implementing a meaningful migration policy. At the same time, a pragmatic approach to integration of foreigners residing in the host country and existence of relevant effective mechanisms are closely related to the issues of safeguarding public order and national security of the country.
The measures implemented to facilitate economic development, security and political stability gave an impetus to increased immigration flows in the recent period, turning Georgia into a destination country for migrants to some extent. According to Geostat, there were 42,386 foreign national immigrants in Georgia in 2019 and pursuant to PSDA data, 52,013 (40% women, 60% men) foreign nationals possessed valid residence cards in Georgia by the end of 2019. These data show that immigration to Georgia is increasing and Georgia is attracting a growing number of foreigners. Immigrants in Georgia are mainly concentrated in large and economically active urban locations.84 Although the COVID-19 pandemic nearly stopped this process in 2020, it is very likely that immigration processes will re-activate after limitations on the travel of foreign citizens are lifted and transport connections among countries are restored.
The growing immigration flow prompts the state to further improve state programs in the field of integration in the sense of both the number of components covered and the capabilities of the programs, especially considering the specific needs of women, youth, people with disabilities and vulnerable groups. Capacity building and institutional development of the state agencies responsible for the implementation of these integration programs will also have to be carried out. A targeted integration program for persons granted international protection has been operational in Georgia since 2017. By the end of 2019, a new state entity – the LEPL Internally Displaced Persons, Ecomigrants and Livelihood Agency was established within the MoH. Later, within the Agency, a Reintegration and Integration Division was set up. Currently, the Division is responsible for running both the State Integration Program and the Integration Center. The Program run by the Integration Center comprises 4 components: Georgian language courses, socio-cultural awareness raising, civic education and consultancy services.
In addition to the State Program for Integration of International Protection Holders, the Agency for State Care and Assistance for the (Statutory) Victims of Human Trafficking85 is noteworthy, which offers victims of trafficking as well as statutory and alleged victims 2 shelters, 5 crisis centers, legal, psychological and medical assistance, a one-off state monetary compensation and rehabilitation-reintegration services. In spite of availability of these services, the practice shows that victims/statutory victims of trafficking are reluctant to involve in state-offered rehabilitation and reintegration services.
Even though the Georgian law ensures to foreigners residing in Georgia all the basic rights for integration (such as the rights to education, work, entrepreneurship, healthcare, social protection, residence, acquisition of citizenship, family reunification, etc.),86 a comprehensive and consolidated program targeted at this group is still lacking and certain integration-related activities are carried out in a fragmented manner by various sectoral agencies.87 Provided that, it is necessary to formulate and agree on a unified approach towards the integration of foreigners who reside in Georgia with various legal statuses on the state policy level, with subsequent articulation of relevant responsibilities of different state agencies and local self-governments. Until the time the said unified approach is developed, thematic researches should be carried out along with identifying the needs of foreigners’ groups (including women, youth, persons with disabilities, etc.) living in Georgia with different statuses. Meanwhile the needs and capabilities of the state should be assessed to identify (financial, human and institutional) resources required for integration of foreigners.
According to the latest research findings, the public is not fully aware of advantages immigration and immigrants might have for the country. On the other hand, immigrants (despite the rights afforded to and enjoyed by them) are also insufficiently informed of the need for integration and existing opportunities or do not take interest in these. In either case, ignorance on the part of both the receiving society and the immigrants gives rise to certain difficulties. It also generates unfavorable conditions for immigrants’ integration in view of the fact that integration is a two-way process that can only be successful if both the foreigners and the receiving society work together.
The observations show that foreigners as contributors to the growth of country’s economy are welcomed by the local society, which is a positive sign and indicative of the fact that efforts should be made to further raise public understanding of the good brought by immigration. This would help the receiving society view the state of affairs adequately, rather than come to judgments based on stereotypes.
Moreover, the studies indicate that the major obstacle to foreigners’ integration is lack of knowledge of Georgian language. The issue might have to do with the lack of immigrants’ interest in learning the local language but also with the lack of enough opportunities for mastering Georgian.
Asylum seekers and persons granted international protection are able to learn Georgian via various state-funded programs;88 however, other (regular) immigrants do not have access to such an opportunity. The only free-of-charge online resource to learn Georgian is the web portal entitled “Georgian as a Foreign Language”,89 which can only be used by English-speaking users and cannot meet the needs of all groups of foreigners residing in Georgia.
Goal: Improvement of approaches to the integration of foreigners residing in Georgia and elaboration of integration programs to facilitate the use of their potential for the country’s development
Objectives:
Development of the State Program for Integration of International Protection Holders and Asylum Seekers;
Facilitation of the reintegration of victims/statutory victims of THB to the society;
Designing unified approaches towards immigrants’ integration;
Raise public awareness on immigrants’ potential;
Provide immigrants with wider opportunities for learning state language.
Implementation, monitoring and evaluation of the Strategy
Implementation
Implementation of the 2021-2030 Migration Strategy of Georgia will be coordinated by the SCMI,90 a body that has successfully implemented two previous MSs (2013-2015 and 2016-2020). The SCMI generally, meets twice a year at the initiative of the Chairperson or one third of its members. The Commission takes decisions by a simple majority of votes of the members present. In case of equal distribution of votes, the Chairperson’s vote shall be the casting vote.
The SCMI endorses the draft of the Strategy, formalizing this decision in the form of protocol record, and submits it to the GoG for approval. A log-frame accompanying the MS document in the form of its Annex 1 constitutes indivisible part of the Strategy.
The MS will be implemented in compliance with the basic principles introduced by the Ordinance # 629 of the GoG dated 20 December 2019 “On Approving the Rule on the Elaboration, Monitoring and Evaluation of Policy Documents”, and its annexes.
The implementation of the MS will be funded from the state budget and will also be financially supported by donor organizations and partner countries. In regard to sufficiency of available resources to achieve the MS goals and objectives, this correlation is secured on account of the fact that the goals and objectives prescribed by the MS are general enough by their nature to enable the involved parties to implement them to the extent allowed by the existing state-allocated resources and donor support.
Annual APs that are approved by the SCMI are a primary instrument of the Strategy implementation. The APs are drafted by the SCMI’s Migration Lab91 in participation with a representative of the Policy Planning Unit of the Administration of GoG. In addition to the SCMI MAs, partner international and non-governmental organizations92 and other public bodies also take part in the elaboration and implementation of APs. The involvement of these organizations in the implementation of the Strategy is reflected in the annual APs, where, along with the agency responsible for carrying out the activity, the relevant partner organization is to be indicated on the basis of prior consultations.
The MS can be amended according to the rules established by Georgian legislation. Based on the MA initiative, the SCMI is authorized to discuss and endorse proposed amendments to the MS AP.
If an agency (body) involved in the implementation of the MS is dismissed, reorganized and/or merged with another agency (body), its legal successor agency (body) will continue implementing the relevant tasks prescribed by the Strategy.
For the purpose of informing the stakeholders and broad public, the MS APs, upon approval, are published on the SCMI website: www.migration.commission.ge
Monitoring
The AP will be regularly monitored to ensure that the outcomes envisaged by the MS objectives achieved and the activities prescribed by the AP are performed as scheduled. The SCMI Secretariat will monitor the implementation of the MS and AP. In order to effectively monitor the AP, the SCMI’s online monitoring and reporting platform will be used, which was introduced during the implementation of the previous 2016-2020 MS, having transformed the entire monitoring and reporting process into an electronic realm. It should be noted also that once the Administration of GoG activates a unified electronic system of policy planning and coordination, the entire process of the MS monitoring will be transferred to this e-system, which will incorporate all components of the monitoring process.
The SCMI Secretariat requests agencies responsible for the implementation of the AP to provide information on the progress of implementation of activities every 3 months, and based on this information, prepares quarterly progress reports. The level of progress achieved in the course of implementation of activities will be assessed and relevant statuses will be assigned according to the Policy Planning, Monitoring and Evaluation Handbook, Chapter 7 (monitoring guidelines). In addition, every implementing agency must designate focal points who will have full knowledge of their agencies’ activities and the responsibility to timely furnish the SCMI Secretariat with information on the activities implemented.
The SCMI Secretariat will use the quarterly reports to prepare an annual monitoring report presenting information on the outputs of AP activities and the progress on the implementation of MS objectives. Annual monitoring reports with respective recommendations will be submitted to the SCMI, and, if necessary, to the GoG. The annual AP monitoring report is prepared within 60 calendar days counted from the end of each following year after the start of AP implementation.
Evaluation
A systemic evaluation of the MS will be undertaken to learn whether the Strategy goals are achieved and to study the long-term outcomes of its objectives. The evaluation will also focus on understanding the MS’s impact on the development of sectoral directions and the gaps occurred during the implementation process.
The evaluation of the MS will be conducted in two stages. An interim evaluation will be carried out in the first half of 2026 when the target values envisaged by the MS log-frame and related data have been fully available. A final evaluation will take place at the final stage of completion of the policy cycle, but not later than first half of 2031. Extent of evaluation will depend on the availability of human and financial resources at the relevant period of time. The evaluation of MS may also be conducted using internal resources by the SCMI Secretariat or by means of a mixed methodology in which case the Secretariat will be assisted by independent experts or organizations specializing in required areas.
Reports produced as a result of interim and final evaluations will be discussed and agreed with the agencies responsible for MS implementation, approved by the SCMI and submitted to the GoG.