სარჩევი

1 აბრევიატურები 3

2 შესავალი/მოკლე მიმოხილვა 4

2.1 კავშირი ეროვნული და ინსტიტუციონალური პოლიტიკის დოკუმენტებთან 7

2.2 კავშირი საერთაშორისო დოკუმენტებთან 8

2.2.1 კავშირი განვითარების საერთაშორისო ჩარჩოდოკუმენტებთან 8

2.2.2 კავშირი ასოცირების დღის წესრიგსა და შეთანხმებასთან 10

3 სიტუაციის ანალიზი 10

3.1 სიტუაციის ანალიზის შემუშავების მეთოდოლოგია 10

3.2 მოსახლეობა და ეკონომიკა 12

3.3 მიღწევები განათლებისა და მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სექტორში 13

3.4 გამოწვევები განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების ხარისხისა და შესაბამისობის მიმართულებით 19

3.5 გამოწვევები განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სექტორში თანასწორობის, ინკლუზიურობისა და მრავალფეროვნების მიმართულებით 25

3.6 გამოწვევები განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სექტორებში მმართველობის, ანგარიშვალდებულებისა და დაფინანსების მიმართულებით 30

4 ხედვა, მისია, მიზნები და ამოცანები 33

4.1 ხედვა 33

4.2 მისია 34

4.3 2022-2030 წლების სტრატეგიის სახელმძღვანელო პრინციპები და ღირებულებები 34

4.4 სექტორული პრიორიტეტები 34

4.4.1 სექტორული პრიორიტეტი I. ხარისხი და შესაბამისობა 35

4.4.2 სექტორული პრიორიტეტი II. თანასწორობა, ინკლუზია და მრავალფეროვნება 44

4.4.3 სექტორული პრიორიტეტი III. მართვა, დაფინანსება და ანგარიშვალდებულება 52

5 სტრატეგიის განხორციელება 59

5.1 დაფინანსების წყარო 60

5.2 რისკები 61

6 მონიტორინგი და შეფასება 62

7 დანართები 65

აბრევიატურები

შესავალი/მოკლე მიმოხილვა

ხარისხიანი განათლების მიღება თითოეული ადამიანის ერთ-ერთი ფუნდამენტური უფლებაა და წარმოადგენს პიროვნული და პროფესიული ზრდის, სოციალური კეთილდღეობისა და სახელმწიფოს მდგრადი განვითარების წინაპირობას. განათლებისა და მეცნიერების სისტემის მიერ ხარისხიანი და ხელმისაწვდომი განათლების უზრუნველყოფა საქართველოს მთავრობის ერთ-ერთი ძირითადი პრიორიტეტია, რასაც მოწმობს უკანასკნელ წლებში განხორციელებული ყოვლისმომცველი რეფორმები, ასევე მთავრობის მიერ აღებული ვალდებულება, გაგრძელდეს განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციის სისტემის რეფორმის უწყვეტი მხარდაჭერა და გაიზარდოს განათლების სახელმწიფო დაფინანსება მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) 6%-მდე.

2017-2021 წლების განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიის განხორციელებისას გატარებული რეფორმები მიმართული იყო ადრეული და სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობის გაზრდაზე, ზოგადი განათლების ხარისხის ამაღლებაზე, პროფესიული განათლების ხელმისაწვდომობისა და ხარისხის გაუმჯობესებაზე. მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა მასწავლებლის პროფესიის მიმზიდველობის გაზრდის, უმაღლესი განათლების ხარისხის, კვლევის, ტექნოლოგიების, ინოვაციისა და ინტერნაციონალიზაციის გასაძლიერებლად.

2019 წელსა და 2022 წლის დასაწყისში განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს (შემდგომ ‒ სამინისტრო) მიერ ჩატარებულმა 2017-2021 სტრატეგიის შუალედურმა და საბოლოო შეფასებამ გამოავლინა, რომ სტრატეგიული მიზნები და ამოცანები მკაფიოდ არ იყო ფორმულირებული და გამყარებული შესაბამისი ინდიკატორებით. არაზუსტი ან არაგაზომვადი ინდიკატორები არ იძლეოდა საშუალებას, მიზნებთან მიმართებით შეფასებულიყო განხორციელებული საქმიანობა, დადგენილიყო წარმატების ზუსტი კოეფიციენტი, რაც გავლენის ხარისხს დაადგენდა.

გარდა ამისა, კოვიდ-19-ის პანდემიის შედეგად საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სექტორი აღმოჩნდა მნიშვნელოვანი გამოწვევების წინაშე, როგორებიცაა: დისტანციურ და ჰიბრიდულ სასწავლო პროცესზე გადასვლა, სასწავლო პროცესში ჩართულობისა და სასწავლო მიზნების მიღწევის თანაბარი შესაძლებლობის შექმნა, მასწავლებლებისა და მოსწავლეებისათვის ციფრული სასწავლო რესურსების მიწოდების უზრუნველყოფა.

საქართველოს მთავრობამ, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ხელმძღვანელობით, აიღო განათლებისა და მეცნიერების სისტემის განვითარების გრძელვადიანი სტრატეგიული გეგმის შემუშავების პასუხისმგებლობა და საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 28 ივნისის №304 დადგენილებით შეიქმნა 2022-2030 წლების საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემმუშავებელი უწყებათაშორისი საბჭო. წინამდებარე სტრატეგია განამტკიცებს განხორციელებული რეფორმების ფარგლებში მიღწეულ შედეგებს. ასევე, მიზნად ისახავს სისტემის ჰოლისტური და მდგრადი განვითარების მხარდაჭერას, საყოველთაო და მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლის შესაძლებლობების უზრუნველყოფას. ამასთანავე, განათლებისა და მეცნიერების სისტემის განვითარებისა და ინსტიტუციური გაძლიერების მიზნით, შესაბამისი კვლევისა და ანალიზის საფუძველზე, მომზადდება ინსტიტუციური განვითარების პოლიტიკის დოკუმენტები. განათლებისა და მეცნიერების სისტემაში გენდერული თანასწორობის რიგი მიმართულებით გასაუმჯობესებელი საკითხების გამოსავლენად და პროგრესის შესაფასებლად ჩატარდება გენდერული აუდიტი (PGA).

სტრატეგიისა და სექტორული სამოქმედო გეგმის პროექტების საჯარო კონსულტაციების პროცესი 2021 წლის 7 დეკემბრიდან 2022 წლის 21 იანვრის ჩათვლით მიმდინარეობდა. საჯარო კონსულტაციების დაწყებამდე, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ უზრუნველყო სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემმუშავებელი უწყებათაშორისი საბჭოს წევრ სახელმწიფო უწყებებთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან აქტიური კომუნიკაცია და მათგან მიღებული მოსაზრებების პოლიტიკის შესაბამის დოკუმენტებში ინტეგრირება. როგორც ადგილობრივ და საერთაშორისო ორგანიზაციებს, ისე სახელმწიფო უწყებებს საშუალება ჰქონდათ, წარმოედგინათ წინადადებები ან/და მოეთხოვათ დამატებითი განმარტებები სტრატეგიის სხვადასხვა კომპონენტთან მიმართებით. შეხვედრებში მონაწილეობა და საკუთარი მოსაზრების გამოთქმა შეეძლო ყველა დაინტერესებულ პირსა თუ ორგანიზაციას, ასევე, მათ საშუალება მიეცათ, სურვილის შემთხვევაში, დამატებით წარმოედგინათ წინადადებები ან/და შენიშნები განსახილველ პროექტებთან დაკავშირებით. ჩატარდა ონლაინშეხვედრები, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო 202-მა წარმომადგენელმა (ფიზიკური პირი და ორგანიზაცია), საქართველოს სხვადასხვა რეგიონიდან. 300-ზე მეტი ტექნიკური, მეთოდოლოგიური თუ შინაარსობრივი რეკომენდაციიდან უმეტესობა გათვალისწინებულ იქნა და აისახა პოლიტიკის შესაბამის დოკუმენტში.

დასახული მიზნების მისაღწევად მნიშვნელოვანია სამიზნე სამინისტროების, პარლამენტის, მუნიციპალიტეტების, ძირითადი დაინტერესებული მხარეების, მათ შორის აკადემიური და სამოქალაქო საზოგადოების, კერძო სექტორის, საერთაშორისო დონორების, დამოუკიდებელი ექსპერტებისა და ფართო საზოგადოების გრძელვადიანი, მჭიდრო და აქტიური თანამშრომლობა.

სტრატეგია ითვალისწინებს ევროკავშირის, მსოფლიო ბანკის, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის, გაეროს სააგენტოებისა და სხვა ავტორიტეტული საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ განათლებისა და მეცნიერების სექტორში გამოვლენილი გამოწვევების გადასაჭრელად შემუშავებულ რეკომენდაციებს შემდეგი ძირითადი მიმართულებებით: განათლების სისტემაში მონიტორინგის და შეფასების სისტემის გაუმჯობესება; მაღალი ხარისხის სწავლა-სწავლების უზრუნველყოფა; უმაღლესი განათლების დაფინანსების სისტემის გაუმჯობესება; მეცნიერების, ტექნოლოგიისა და ინოვაციების სისტემის განახლება და საქართველოს კვლევითი და ინოვაციური საქმიანობის განვითარება.

2022-2030 წლების განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიის შემუშავებისა და შემდგომ იმპლემენტაციის პროცესში მნიშვნელოვანი ყურადღება დაეთმობა განათლებისა და მეცნიერების სისტემასთან დაკავშირებული მონაცემების ხარისხისა და ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას. სტრატეგია ხელს შეუწყობს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მიდგომის დანერგვას და მონაცემების ანალიზის თავსებადობას იუნესკოს სტატისტიკის ინსტიტუტის მიერ დადგენილ სტანდარტებთან.

2022-2030 წლების განათლებისა და მეცნიერების ახალი ეროვნული სტრატეგია შემუშავდა სისტემური მიდგომით და სრულ თანხვედრაშია ეროვნულ კანონმდებლობასთან. საჯარო მმართველობის მიმდინარე რეფორმის საფუძველზე, სტრატეგიის შემუშავების მეთოდოლოგია ეფუძნება საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 20 დეკემბრის „პოლიტიკის შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის დამტკიცების შესახებ” №629 დადგენილებით დამტკიცებულ „პოლიტიკის დაგეგმვის, მონიტორინგისა და შეფასების სახელმძღვანელოსა” და მის დანართებს. აღნიშნული მეთოდოლოგია ხაზს უსვამს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკის შემუშავების მნიშვნელობას. ასევე, დაინტერესებულ მხარეებთან უწყვეტ და მრავალმხრივ თანამშრომლობას პრიორიტეტების განსაზღვრის, სტრატეგიული ამოცანების თანამიმდევრულობის, განხორციელების შესაძლებლობისა და ფინანსური მდგრადობის უზრუნველყოფისთვის.

წარმოდგენილი სტრატეგიული დოკუმენტი მიზნად ისახავს უწყებათაშორისი თანამშრომლობის ხელშეწყობას და, ასევე, განათლებისა და მეცნიერების პოლიტიკის სინქრონიზებას ეროვნული პოლიტიკის შესაბამის დოკუმენტებთან, რომლებიც ფოკუსირებულია ადამიანის უფლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებაზე, ინფრასტრუქტურის განვითარებაზე, მიგრაციაზე, გარემოს დაცვაზე, სოფლის განვითარებაზე, სამოქალაქო ინტეგრაციასა და ქვეყნის ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული გარემოს განვითარებაზე.

განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიაში გაცხადებულია საქართველოს მომავლის პოლიტიკური ხედვა, რომელიც ემყარება სწრაფვას, ააშენოს ევროპული სახელმწიფო. შესაბამისად, სტრატეგია მჭიდრო კავშირშია და შეესაბამება 2021-2024 წლების სამთავრობო პროგრამას „ევროპული სახელმწიფოს მშენებლობისთვის", ასევე, პოლიტიკის ყველა იმ დოკუმენტს, რომლებიც შემუშავებულია უწყებათაშორისი საბჭოებისა და კომისიების ფორმატში.

წინამდებარე დოკუმენტი წარმოადგენს მთავრობის ხედვას განათლებისა და მეცნიერების სისტემის განვითარების შესახებ და პრიორიტეტულ მიმართულებებთან ერთად ასახავს გამოვლენილი პრობლემების გადასაჭრელად დასახული მიზნებისა და ამოცანების განხორციელების გეგმას. დოკუმენტში ასევე განსაზღვრულია სტრატეგიის შესრულების ინდიკატორები მიღწეული პროგრესის შეფასებისა და მონიტორინგისათვის.

განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიის დოკუმენტი მოიცავს შემდეგ ძირითად ნაწილებს:

სიტუაციის ანალიზი: აღწერს განათლებისა და მეცნიერების სისტემის არსებულ მდგომარეობას, მიმოიხილავს ქვეყანაში მიმდინარე პროგრამებსა და პროექტებს, მონაცემებსა და გამოწვევებს, მათ კავშირს გლობალური და ევროპის რეგიონის ტენდენციებთან.

ლოგიკური ჩარჩო: განსაზღვრავს ძირითად სტრატეგიულ მიმართულებებს სიტუაციის ანალიზის საფუძველზე გამოვლენილი პრობლემებისა და გამოწვევების მიხედვით. ერთიანი ეროვნული სტრატეგია მოიცავს სამ სექტორულ პრიორიტეტულ მიმართულებას, როგორიცაა: ხარისხი, თანასწორობა/ინკლუზიურობა და მართვა. თავის მხრივ, სექტორული პრიორიტეტების საფუძველზე, განსაზღვრულია 15 სტრატეგიული მიზანი და 28 ამოცანა.

სამოქმედო გეგმა: თან ერთვის სტრატეგიას და წარმოადგენს სტრატეგიის განსახორციელებლად საჭირო, პრიორიტეტული მიმართულებების შესასრულებლად დროში გაწერილ კონკრეტულ, შესაბამის, რეფორმებზე ორიენტირებულ, ინოვაციურ და მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ აქტივობებს, პასუხისმგებელი მხარეებისა და შესაბამისი შედეგების ინდიკატორების მითითებით. სამოქმედო გეგმა კვარტალური პრინციპით არის გაწერილი და მოიცავს შესაბამისი ბიუჯეტით დამყარებულ განხორციელების სამწლიან პერიოდს.

განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიის შემუშავების პროცესში სამინისტროს ტექნიკურ მხარდაჭერას უწევდნენ: ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული პროექტები ,,საჯარო მმართველობის რეფორმის პროექტი” (PAR) და ,,უნარები დასაქმებისთვის” (Skills4Jobs), ასევე მსოფლიო ბანკის მიერ დაფინანსებული პროექტი „ინოვაცია, ინკლუზია და ხარისხი“, გაეროს განვითარების პროგრამა და სხვა საერთაშორისო და ადგილობრივი ორგანიზაციები.

კავშირი ეროვნული და ინსტიტუციონალური პოლიტიკის დოკუმენტებთან

როგორც აღინიშნა, ერთიანი ეროვნული სტრატეგიის მიზანია გაძლიერდეს უწყებათაშორისი თანამშრომლობა, განათლებისა და მეცნიერების პოლიტიკის კავშირი ეროვნული პოლიტიკის შესაბამის დოკუმენტებთან. განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგია საქართველოს მომავლის პოლიტიკურ ხედვასთან თანხვედრაშია, რომელიც ემყარება სწრაფვას, ააშენოს ევროპული სახელმწიფო. შესაბამისად, სტრატეგია მჭიდრო კავშირშია და შეესაბამება 2021-2024 წლების სამთავრობო პროგრამას „ევროპული სახელმწიფოს მშენებლობისთვის", ეროვნული განვითარების სტრატეგია 2030-სა და რელევანტურ სამოქმედო გეგმას, ასევე, პოლიტიკის ყველა იმ დოკუმენტს, რომლებიც შემუშავებულია უწყებათაშორისი საბჭოებისა და კომისიების ფორმატში, როგორებიცაა:

• საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 13 ივლისის №356-ე დადგენილებით დამტკიცებული „სამოქალაქო თანასწორობისა და ინტეგრაციის 2021-2030 წლების სახელმწიფო სტრატეგია და სამოქალაქო თანასწორობისა და ინტეგრაციის 2021-2030 წლების სახელმწიფო სტრატეგიის 2021-2022 წლების სამოქმედო გეგმა“;

• საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 30 დეკემბრის №629 დადგენილებით დამტკიცებული „2021-2030 წლების სახელმწიფო ენის ერთიანი პროგრამა (სტრატეგია) და 2021-2022 წლების სამოქმედო გეგმა“;

• საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 2 მაისის №230 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს 2022-2030 წლების ჯანმრთელობის დაცვის ეროვნული სტრატეგია“;

• საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 14 სექტემბრის №461 დადგენილებით დამტკიცებული „ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის 2021-2024 წლების ეროვნული სტრატეგია და ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის 2021-2024 წლების ეროვნული სტრატეგიის 2021-2022 წლების სამოქმედო გეგმა“;

• საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 30 სექტემბრის №482 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს კიბერუსაფრთხოების 2021-2024 წლების ეროვნული სტრატეგია და მისი სამოქმედო გეგმა.“.

სტრატეგიის საკანონმდებლო ჩარჩომოიცავს შემდეგს:

1. საქართველოს კონსტიტუცია;

2. საქართველოს კანონი „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“;

3. საქართველოს კანონი „ზოგადი განათლების შესახებ“;

4. საქართველოს კანონი „პროფესიული განათლების შესახებ“;

5. საქართველოს კანონი „უმაღლესი განათლების შესახებ“;

6. საქართველოს კანონი „მეცნიერების, ტექნოლოგიებისა და მათი განვითარების შესახებ“;

7. დარგში მოქმედი სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტები.

   საბაზისო ნორმები ეფუძნება საქართველოს კონსტიტუციის 27-ე მუხლს, რომლის თანახმად, „ყველას აქვს განათლების მიღებისა და მისი ფორმის არჩევის უფლება. სკოლამდელი აღზრდა და განათლება უზრუნველყოფილია კანონით დადგენილი წესით. დაწყებითი და საბაზო განათლება სავალდებულოა. ზოგად განათლებას კანონით დადგენილი წესით სრულად აფინანსებს სახელმწიფო. მოქალაქეებს უფლება აქვთ, კანონით დადგენილი წესით, სახელმწიფო დაფინანსებით მიიღონ პროფესიული და უმაღლესი განათლება. აკადემიური თავისუფლება და უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების ავტონომია უზრუნველყოფილია.“.

კავშირი საერთაშორისო დოკუმენტებთან

კავშირი განვითარების საერთაშორისო ჩარჩოდოკუმენტებთან

საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების წინამდებარე სტრატეგიის კონცეპტუალური ჩარჩოშეესაბამება განათლების, გადამზადების, მეცნიერების, ტექნოლოგიისა და ინოვაციის მიმართულებით მოქმედ პოლიტიკის ევროპულ ჩარჩოდოკუმენტებს, რომლებსაც აერთიანებთ მდგრადი და მომავალზე ორიენტირებული განათლების სისტემის ჩამოყალიბების, კვლევისა და ინოვაციის (R&I) სისტემის განვითარებისა და ეფექტურობის ზრდის პრინციპები.

საქართველო ერთგულია ევროპის საბჭოს რეზოლუციისა: „განათლებისა და ტრენინგის სფეროში ევროპული თანამშრომლობის სტრატეგიული ჩარჩოევროპულ საგანმანათლებლო სივრცესა და მის ფარგლებს გარეთ 2021-2030 წწ.“. საქართველო აქტიურად იყო ჩართული ევროპის საბჭოს დემოკრატიული კულტურის კომპეტენციების სარეკომენდაციო ჩარჩოს შემუშავების პროცესში, რომლის დანერგვის საერთაშორისო პასუხისმგებლობაც 2016 წლის ბრიუსელის დეკლარაციით ევროპის საბჭოს წევრმა ქვეყნებმა პოლიტიკური განცხადებით დაადასტურეს. ევროპის საბჭოსთან აქტიური თანამშრომლობის წყალობით საქართველო იყო ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა, რომელმაც დაიწყო ჩარჩოს საგანმანათლებლო პრაქტიკაში დანერგვა განათლების სისტემის სხვადასხვა საფეხურზე და მიღებულ გამოცდილებას სხვა ქვეყნებსაც უზიარებს.

ასევე, სრულადაა გაზიარებული განათლების ევროპული სივრცის (EEA) უმაღლესი განათლებისა და პროფესიული განათლების პოლიტიკის პრიორიტეტული მიმართულებები, როგორებიცაა: პედაგოგიური სწავლების მხარდაჭერა, უმაღლესი განათლების სფეროში მოღვაწე პროფესორ-მასწავლებლების უწყვეტი პროფესიული განვითარება და ინოვაციური სწავლების აღიარება კარიერული წინსვლისთვის, ასევე უმაღლეს განათლებაში სოციალური მიმართულების გაძლიერება და სწავლებისა და სწავლის ხარისხის უზრუნველყოფა. მოზრდილთა სწავლების განახლებული ევროპული დღის წესრიგის რეზოლუციის შესაბამისად კი, საქართველო ასევე ვალდებულია, მნიშვნელოვნად გაზარდოს ზრდასრულთა მონაწილეობა ფორმალურ და არაფორმალურ საგანმანათლებლო პროცესში და მიაღწიოს წიგნიერების, რაოდენობრივი წიგნიერებისა და ციფრული უნარების მინიმალურ დონეს ზრდასრულებში. პროფესიული განათლების განვითარების მიმართულებით, უნდა შეიქმნას უნარების, კომპეტენციების, კვალიფიკაციებისა და პროფესიების ევროპულ ჩარჩოსთან (ESCO) თავსებადი ინსტრუმენტი.

ევროპული კვლევისა და ინოვაციის სფეროს ახალი დღის წესრიგის შესაბამისად, საქართველო მხარს უჭერს მართვის ევროპული პარადიგმის დამკვიდრებას სამეცნიერო, ტექნოლოგიური და ინოვაციური ბაზის გაძლიერებას, საზოგადოებისათვის კვლევისა და ინოვაციის მნიშვნელობის წარმოჩენას და ამ მიმართულებით ინვესტიციების ზრდას. საერთო ევროპული განათლებისა და კვლევის სფეროებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფისთვის, რეფორმის ფარგლებში, სახელმწიფოს საზოგადოებრივი და ეკონომიკური გამოწვევების შესაბამისად, უპირატესობა მიენიჭება დაფინანსების პრიორიტეტების განსაზღვრას, მონიტორინგისა და შეფასების გამჭვირვალე სისტემის დანერგვას, ასევე ციფრული და მწვანე ტრანსფორმაციის მხარდაჭერას.

სტრატეგია შეესაბამება განათლების უფლებასთან დაკავშირებულ საერთაშორისო სამართლის ძირითად კონვენციებსა და აქტებს, როგორიცაა: გაეროს 1989 წლის ბავშვის უფლებათა კონვენცია; იუნესკოს 1960 წლის განათლებაში დისკრიმინაციის საწინააღმდეგო კონვენცია; სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებებისა და ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების გაეროს 1966 წლის საერთაშორისო პაქტები; გაეროს 1979 წლის კონვენცია ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ; ევროპის საბჭოს 2011 წლის კონვენცია ქალთა მიმართ ძალადობისა და ოჯახში ძალადობის პრევენციისა და აღკვეთის შესახებ; გაეროს 2006 წლის კონვენცია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ; იუნესკოს 1994 წლის სალამანკას დეკლარაცია „ინკლუზიური განათლების შესახებ” და 1950 წლის ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენცია. საქართველოს განათლების სისტემა, როგორც თეორიის, ისე პრაქტიკის მიმართულებით, ითვალისწინებს ევროპის საბჭოს დემოკრატიული მოქალაქეობისათვის განათლებისა და ადამიანის უფლებათა სწავლების შესახებ 2010 წლის ქარტიის პრინციპებს. ქარტიის დანერგვის ხელშესაწყობად ხორციელდება როგორც საერთაშორისო, ისე ადგილობრივი პროექტები. ამასთანავე, ქვეყანა აქტიურად მონაწილეობს ქარტიის დანერგვის შეფასებაში.

განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგია მიისწრაფვის ინკლუზიურ და ხარისხიან განათლებაზე თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფისაკენ, ასევე მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლების შესაძლებლობების გაუმჯობესებისკენ, რაც მჭიდროდ უკავშირდება გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (გაერო) ევროპის ეკონომიკური კომისიის (UNECE) სტრატეგიის პრინციპებს „განათლება მდგრადი განვითარებისთვის“, გაეროს გენერალური ასამბლეის 2015 წლის 25 სექტემბრის A/RES/70/1 და 2017 წლის 6 ივლისის A/RES/71/313 რეზოლუციებს და მდგრადი განვითარების (SDGs) შემდეგ მიზნებს: მიზანი 4 ‒ ხარისხიანი განათლება; მიზანი 8 ‒ ღირსეული სამუშაო და ეკონომიკური ზრდა; მიზანი 9 ‒ მრეწველობა, ინოვაცია და ინფრასტრუქტურა; მიზანი 16 ‒ მშვიდობა, სამართლიანობა და ძლიერი ინსტიტუტები.

კავშირი ასოცირების დღის წესრიგსა და შეთანხმებასთან

საქართველოს ევროპული მისწრაფების, მისი ევროპული არჩევანისა და დემოკრატიული, სტაბილური და ეკონომიკურად ძლიერი ქვეყნის მშენებლობის გაგრძელების საერთო მიზნის ნაწილია ევროკავშირთან პოლიტიკური ასოცირება და ეკონომიკური ინტეგრაცია. ამ თვალსაზრისით, ორმხრივი და მრავალმხრივი თანამშრომლობის გაძლიერება საერთაშორისო და ევროპული პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებებით, ეფექტური ინსტრუმენტი გახდება სტრატეგიის იმპლემენტაციის და განათლების, მეცნიერების, ტექნოლოგიების, კვლევისა და ინოვაციის სისტემის შემდგომი განვითარების პროცესში. განათლებისა და მეცნიერების სექტორის ინსტიტუციური, სამართლებრივი, ფინანსური და პროგრამული მომზადება მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს საქართველოს მთავრობის ერთიან ძალისხმევაში და ევროკავშირის სრულუფლებიანი წევრობისათვის გასატარებელი ღონისძიებების წარმატებით დაძლევაში.

ერთი მხრივ, ევროკავშირს და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებსა და მეორე მხრივ, საქართველოს შორის ასოცირების ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების ფარგლებში, შეთანხმების მე-12 (თანამშრომლობა კვლევის, ტექნოლოგიების განვითარებისა და დემონსტრირების სფეროში) თავის 342-ე და 343-ე მუხლებისა და მე-16 (განათლება, ტრეინინგი და ახალგაზრდობა) თავის 358-ე და 359-ე მუხლებით გათვალისწინებული ღონისძიებებით, საქართველო ერთგული რჩება განათლებასა და მეცნიერებასთან დაკავშირებული ამოცანებისადმი.

სიტუაციის ანალიზი

სიტუაციის ანალიზის შემუშავების მეთოდოლოგია

განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგია, როგორც უკვე აღინიშნა, შემუშავდა საქართველოს მთავრობის №629 დადგენილების შესაბამისად. მოსამზადებელი სამუშაოები დაიწყო 2020 წლის აგვისტოში, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ ჩატარებული სემინარით, რომელზეც განხილულ იქნა სტრატეგიის შემუშავების ძირითადი მოთხოვნები, მათ შორის სიტუაციური ანალიზის განვითარების პრინციპები.

განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს დონეზე 2021 წელს, თებერვალსა და მაისში, ჩატარდა სემინარები სტრატეგიის ჰოლისტური მიდგომის შემუშავებისათვის, ასევე ტრენინგი ‒ პრობლემის ხის მეთოდოლოგიის თემაზე. სამინისტროს დეპარტამენტების მასშტაბით, ექსპერტების, გარე აქტორებისა და დაინტერესებული მხარეების ჩართულობით ჩამოყალიბდა სპეციალური ქვესექტორული ჯგუფები. საწყის ეტაპზე, თითოეულ ქვესექტორულ ჯგუფში, ჩატარდა საბაზისო კვლევები პოლიტიკის საკითხების მიმოხილვისა და სამინისტროსა და დაინტერესებულ მხარეებს შორის დისკუსიების წარმართვისათვის. დროებით ჩამოყალიბებულმა ჯგუფებმა ჩაატარეს ფოკუსჯგუფების ინტერაქტიული შეხვედრები შესაბამის ქვესექტორებში ძირითადი პრობლემების, მათი გამომწვევი მიზეზებისა და მოსალოდნელი შედეგის გასაზიარებლად. აღნიშნულ პროცესში ჩართული იყო სხვადასხვა დაინტერესებული მხარე სამოქალაქო საზოგადოებიდან, სამეცნიერო-აკადემიური წრიდან, საჯარო და კერძო სექტორიდან იმისათვის, რომ სტრატეგია დაფუძნებული ყოფილიყო საერთო ხედვაზე. გაიმართა 25 ფოკუსჯგუფი, მათ შორის ინკლუზიის საკითხებზე ‒ 12 ფოკუსჯგუფი. ჯგუფურ დისკუსიაში მონაწილეობა მიიღო 200-ზე მეტმა მონაწილემ.

განათლების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სფეროში არსებული ძირითადი გამოწვევების აღსაწერად გამოყენებულ იქნა პრობლემის ხის ანალიზის მეთოდი. ფოკუსჯგუფის შეხვედრებმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა პრობლემების და მათი გამომწვევი მიზეზების იდენტიფიცირებისა და ძირითად დაინტერესებულ მხარეებთან პოზიციების შეჯერების პროცესში. მიღებული ინფორმაცია აისახა სიტუაციის ანალიზში, რომელიც თანდათანობით დაიხვეწა სტრატეგიის შექმნის პროცესში. სიტუაციის ანალიზის შედეგად გამოვლენილ საჭიროებებს ეფუძნება განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიის სექტორული პრიორიტეტები, ძირითადი მიზნები და ის ამოცანები, რომლებიც წარმოდგენილია ლოგიკური ჩარჩოსა და სტრატეგიულ ნაწილში. გარდა ქვესექტორული ფოკუსჯგუფებისა, შეხვედრებისა და წერილობითი კომუნიკაციის საშუალებით უკუკავშირისა და კომენტარების მოწოდება ეთხოვათ დონორ ორგანიზაციებს. ფაქტების დადგენის/დაზუსტების მიზნით შეხვედრები ჩატარდა განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს დაქვემდებარებაში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირების (შემდგომ ‒ სსიპ) მიერ.

სტრატეგიის დოკუმენტის, ლოგიკური ჩარჩოსა და სამოქმედო გეგმების პროექტების მომზადების შემდგომ, 2019 წლის 20 დეკემბრის საქართველოს მთავრობის №629 დადგენილებით დამტკიცებული „პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის“ შესაბამისად, 2022-2030 წლების განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიისა და 2022-2024 წლების სექტორული სამოქმედო გეგმის პროექტების განხილვის საჯარო კონსულტაციების პროცესი 2021 წლის 7 დეკემბერს დაიწყო და 2022 წლის 21 იანვრის ჩათვლით მიმდინარეობდა.

საჯარო განაცხადი დაწყებისა და დასრულების, მიმდინარეობისა და საკომუნიკაციო ფორმატის, უკუკავშირის მიღებაზე პასუხისმგებელი დეპარტამენტის საკონტაქტო ინფორმაციის მითითებით, განსახილველ პროექტებთან ერთად გამოქვეყნდა განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ოფიციალურ ვებგვერდზე. სამინისტროს ორგანიზებითა და დემოკრატიული ჩართულობის ცენტრების მხარდაჭერით საჯარო კონსულტაციები ასევე გაიმართა ონლაინშეხვედრების ფორმატში, დაინტერესებული მხარეების აქტიური ჩართულობით. შეხვედრებში მონაწილეობა და საკუთარი მოსაზრების გამოთქმა შეეძლო ყველა დაინტერესებულ პირსა თუ ორგანიზაციას, ასევე, მათ საშუალება მიეცათ, სურვილის შემთხვევაში, დამატებით წარმოედგინათ წინადადებები ან შენიშვნები განსახილველ პროექტებთან დაკავშირებით. სულ შედგა 8 ონლაინშეხვედრა, რომელშიც ჯამში მონაწილეობა მიიღო 202-მა წარმომადგენელმა (ფიზიკური პირი და ორგანიზაცია), საქართველოს სხვადასხვა რეგიონიდან.

საჯარო კონსულტაციების პროცესში განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ სხვადასხვა ფორმით მიიღო რეკომენდაციები, წინადადებები და შემოთავაზებები ორგანიზაციებისა და ფიზიკური პირებისგან. მიღებული უკუკავშირის განხილვის, გათვალისწინებისა და მიღებული გადაწყვეტილებების შესახებ ეცნობათ კონსულტაციაში მონაწილე ფიზიკურ პირებსა და ორგანიზაციებს. დეტალური ინფორმაცია, უშუალოდ მხოლოდ საჯარო კონსულტაციების პერიოდში გამოთქმული რეკომენდაციების/შენიშვნების/წინადადებებისა და უკუკავშირის შესახებ, წარმოდგენილია დანართი №3-ით. პროცესში ყველაზე აქტიურად მონაწილეობდნენ არამხოლოდ დედაქალაქში მოქმედი არასამთავრობო ორგანიზაციების, არამედ ადგილობრივი საინიციატივო ჯგუფებისა და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების წარმომადგენლები, სტუდენტური საინიციატივო ჯგუფები, სოციალური მოძრაობების აქტივისტები.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, 2021 წლის 30 დეკემბერს სამინისტროს ორგანიზებით შედგა შემაჯამებელი ონლაინსაკონსულტაციო შეხვედრა, ხოლო 2022 წლის 21 იანვარს, სამინისტრომ, მიღებული უკუკავშირის შესაბამისად, უზრუნველყო განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიისა და შესაბამისი სამოქმედო გეგმების ინკლუზიურობის კომპონენტის საჯარო განხილვა.

საჯარო კონსულტაციების დაწყებამდე განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ უზრუნველყო საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 28 ივნისის №304 დადგენილებით შექმნილი 2022-2030 წლების საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემმუშავებელი უწყებათაშორისი საბჭოს წევრ სახელმწიფო უწყებებთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან აქტიური კომუნიკაცია და პოლიტიკის შესაბამის დოკუმენტებში მათგან მიღებული მოსაზრებების ინტეგრირება.

ამდენად, ადგილობრივ და საერთაშორისო ორგანიზაციებს, ისევე როგორც სახელმწიფო უწყებებს, საშუალება ჰქონდათ, სრულად წარმოედგინათ წინადადებები, რეკომენდაციები, კომენტარები ან/და მოეთხოვათ დამატებითი განმარტება სტრატეგიის სხვადასხვა კომპონენტთან მიმართებით.

მოსახლეობა და ეკონომიკა

მდგრად ეკონომიკურ ზრდასთან ერთად, საქართველო ხასიათდება მოსახლეობის დაბერების ტენდენციით, რასაც მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს სხვადასხვა სექტორსა და სფეროზე, ოჯახის მწარმოებლურობასა და ეკონომიკურ ზრდაზე, ჯანდაცვასა და სოციალურ დაცვაზე, განათლებასა და დასაქმებაზე. საქართველოს მოსახლეობის 2014 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემების მიხედვით, საქართველოს მოსახლეობა 3.728 მილიონს შეადგენს (51.8% ქალი და 48.02% მამაკაცი), მოსახლეობის 32% დედაქალაქში ცხოვრობს. მიუხედავად იმისა, რომ მოსახლეობის საშუალო ასაკი 39.9 წელია ქალებისთვის და 35 ‒ მამაკაცებისთვის, მოსალოდნელია, მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში, 2030 წლისთვის, 65 წელზე უფროსი ასაკის მოსახლეობის წილი გაიზარდოს 15,3 % – დან (2020 წ) 18,9 % -მდე (ბრუნი, ჭითანავა, 2017).

უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში სტაბილურად იზრდება სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა და 2019 წელს 69.8 წელი შეადგინა მამაკაცებისთვის და 78.4 წელი ქალებისთვის. თუმცა შობადობის საერთო მაჩვენებელი 2014-2019 წლებში, 2.3-დან 2.0-მდე შემცირდა, ხოლო 1000 მოსახლეზე სიკვდილიანობის ზოგადი კოეფიციენტი 13,6-დან 12,5-მდე მერყეობს (ბრუნი, ჭითანავა, 2017).

მსოფლიო ბანკის 2019 წლის მონაცემების მიხედვით, საქართველო მიეკუთვნება საშუალოზე მაღალი შემოსავლების მქონე ქვეყნების ჯგუფს, ერთ სულ მოსახლეზე მთლიანი შიდა პროდუქტი შეადგენს 4,274,6 აშშ დოლარს. სიღარიბის აბსოლუტურ ზღვარს ქვევით მყოფი მოსახლეობის წილი 2010 წლიდან 2019 წლამდე 17,8 პროცენტული პუნქტით შემცირდა და 19,5 % შეადგინა, ხოლო 2020 წელს 21,3 % დაფიქსირდა. ამასთანავე, ეკონომიკური ზრდის ფონზე, საქართველოში სოციალური უთანასწორობის ინდექსი (ჯინის კოეფიცენტი) შემცირების ტენდენციით ხასიათდება და სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2020 წელს, მთლიან შემოსავლებთან მიმართებით 0.37 % შეადგინა, მაშინ როცა უმუშევრობის დონემ 18.5 %-ს მიაღწია (საქსტატი, 2022).

დემოგრაფიული და ეკონომიკური ცვლილებები გავლენას ახდენს განათლების სექტორზე. მიუხედავად ეკონომიკის ზრდის ტენდენციისა, მნიშვნელოვანია განათლების სექტორმა დანერგოს მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლების პარადიგმა. ხანდაზმულთა დამოკიდებულების კოეფიციენტის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია განათლების სისტემამ შექმნას სწავლისა და კომპეტენციების განვითარების უწყვეტი შესაძლებლობები ყველა ასაკობრივი ჯგუფისთვის. აუცილებელია ხარისხიან ადრეულ და სკოლამდელ განათლებაზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა, საჭირო კომპეტენციებისა და ახალი უნარების შეძენის შესაძლებლობების შექმნა ახალგაზრდებისა და ზრდასრულებისთვის.

მიღწევები განათლებისა და მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სექტორში

საქართველომ მიაღწია განათლების მიღების მაღალ მაჩვენებლებს ზოგად და უმაღლეს განათლებაში. თითქმის აბსოლუტურია სავალდებულო ზოგადი (დაწყებითი და საბაზო) განათლების მიღების მაჩვენებელი. საქართველოში, სკოლის დაწყებით საფეხურზე შესვლის შესაბამისი ასაკის მქონე ბავშვების პროცენტული წილი, რომლებიც დადიან პირველ კლასში (შესვლის წმინდა მაჩვენებელი) შეადგენს შემდეგ პროცენტს: ბიჭი: 92.3%; გოგო: 91.6% (მრავალინდიკატორული კლასტერული კვლევა, 2018).

სკოლამდელი განათლების საფეხურზე განსაკუთრებით მაღალია „სასკოლო მზაობის პროგრამებში“ 5-6 წლის ბავშვების მონაწილეობა. მრავალინდიკატორული კლასტერული კვლევა 2018-ზე დაყრდნობით, პირველკლასელი ბავშვების პროცენტულმა წილმა, რომლებიც ერთი წლით ადრე წელს დადიოდნენ საბავშვო ბაღში 87.3% შეადგინა. მიუხედავად დადებითი დინამიკისა, შედარებით დაბალია საშუალო განათლების მიღების მაჩვენებელი ‒ 66 % (UNICEF, 2020). განათლების მიღების მაჩვენებლებს შორის ყველაზე დიდი განსხვავება სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსისა და ეთნიკური ნიშნით შეინიშნება. ზოგადი განათლების დასრულების მაჩვენებელი მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე ბავშვებს შორის ორჯერ აღემატება ყველაზე ღარიბი ბავშვების მაჩვენებლებს. ეთნიკური უმცირესობების ჯგუფებში დასრულების მაჩვენებელი განსაკუთრებით დაბალია აზერბაიჯანელებში და 33 %-ს პროცენტს შეადგეს (UNICEF, 2020).

საგრძნობლად გაიზარდა პროფესიული განათლების მიღების მსურველთა რაოდენობაც, 2021 წლის მიღების ფარგლებში აპლიკანტთა რაოდენობამ თითქმის 19 000 შეადგინა. პროფესიული განათლების სისტემის განვითარებისთვის გაწეული ძალისხმევის მიუხედავად, პროფესიული განათლების პროგრამებში უმეტესწილად 15-24 წლის ახალგაზრდები არიან ჩართულნი, მათი წილი ყოველწლიურად 60%-ს აჭარბებს (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო). უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ჩარიცხვის მაჩვენებლები საგრძნობლად გაიზარდა და 2021 წელს 63,4%-ს მიაღწია (საქსტატი, 2021).

მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა ინკლუზიური განათლების სისტემის განვითარებისთვის. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო პროაქტიურად ზრუნავს შექმნას ინკლუზიური და ყველასთვის ხელმისაწვდომი საგანმანათლებლო სისტემა, სადაც სასწავლო პროცესში ჩართული ნებისმიერი პირი შეძლებს ხარისხიანი განათლების მიღებას და სასწავლო პროცესში აქტიურ თანამონაწილეობას.

2012-2021 წლებში, ზოგადი განათლების სამივე საფეხურზე, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეთა რიცხვი 500-დან 11 281-მდე გაიზარდა. სსსმ მოსწავლეები ირიცხებიან 1453 სკოლაში და მათ მიზნობრივ დახმარებას უწევს 2000-ზე მეტი სპეციალისტი (სპეციალური მასწავლებელი, ფსიქოლოგი, ოკუპაციური თერაპევტი, მობილობისა და ორიენტაციის სპეციალისტი, მეტყველების თერაპევტი, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლის ინდივიდუალური ასისტენტი, ჟესტური ენის თარჯიმანი და სხვ.) (EMIS, 2021).

გაიზარდა სკოლების მიზნობრივი დაფინანსება ინკლუზიური განათლების მიმართულებით. სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეების სწავლა-სწავლების პროცესის მხარდასაჭერად შეიქმნა მრავალფეროვანი საგანმანათლებლო და მეთოდოლოგიური რესურსები. სპეციალური მასწავლებლები გახდნენ მასწავლებლის პროფესიული განვითარებისა და კარიერული წინსვლის სქემის ნაწილი. 2021 წელს, სპეციალური მასწავლებლების კვალიფიკაციის დადასტურების მიზნით, პირველად ჩატარდა სპეციალური მასწავლებლის გამოცდა, რომლის შედეგადაც 1 010-მა სპეციალურმა მასწავლებელმა მოიპოვა უფროსი სპეციალური მასწავლებლის სტატუსი. პროფესიული განათლების საფეხურზე ინკლუზიური პროფესიული განათლების დანერგვა 2013 წლიდან დაიწყო და დღემდე სისტემაში 1 000-ზე მეტი სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებისა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი ჩაერთო.

განათლების სისტემის რეფორმის ფარგლებში მნიშვნელოვანი ცვლილებები განხორციელდა განათლების ხელმისაწვდომობის გაზრდის, ხარისხის გაუმჯობესების, ინკლუზიური და შრომის ბაზარზე ორიენტირებული სისტემის განვითარების მიმართულებებით. ზოგადი განათლების რეფორმის ფარგლებში მთავრობამ დაიწყო მესამე თაობის ეროვნული სასწავლო გეგმის დანერგვა, რომელიც შემუშავდა ესტონელ ექსპერტებთან ერთად, ესტონეთის მთავრობისა და UNICEF-ის მხარდაჭერით. ასევე დაიწყო ახალი, გაუმჯობესებული და სწავლების თანამედროვე მიდგომების შესაბამისი სასწავლო რესურსების შექმნა. სწავლა-სწავლების ხარისხის ზრდის, საგანმანათლებლო ლიდერების მომზადების, სკოლაზე დაფუძნებული პროფესიული განვითარებისა და მასწავლებლებს შორის ურთიერთთანამშრომლობის ხელშეწყობის მიზნით ამოქმედდა პროგრამა „ახალი სკოლის მოდელი” (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, 2021 წ.). ამასთანავე, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების სქემამ შექმნა პროფესიაში შესვლისა და კარიერული წინსვლის უკეთესი შესაძლებლობები.

კოვიდ-19 პანდემიით გამოწვეული შეზღუდვების პირობებში, 2020-2021 წწ.-ში ზოგად განათლებაზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად დისტანციური სწავლების მიმართულებით, განსაკუთრებული მნიშვნელობის იყო პროექტი „ტელესკოლა“, რომლის დაფარვის არეალი, პრაქტიკულად, მთელი ქვეყნის მასშტაბით ვრცელდებოდა და I-XII კლასების ჩათვლით მოსწავლეებს საინტერესო გაკვეთილებს სთავაზობდა. ასევე, Microsoft Office 365 TEAMS-ში შეიქმნა ყველა სკოლის კლასებისა და საგნებისთვის ვირტუალური საკლასო ოთახები და Microsoft Office 365-ის მომხმარებლის პროფილი (528 327 მოსწავლე და 52 124 მასწავლებელი).

სამინისტროსა და საქართველოში მოქმედ მობილურ ოპერატორებს შორის დადებული ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმის ფარგლებში, საჯარო და კერძო სკოლების მოსწავლეები და მასწავლებლები, სარგებლობენ შეღავათიანი მობილური ინტერნეტპაკეტით.

პროფესიული განათლების რეფორმის ფარგლებში დამტკიცდა ევროპული კვალიფიკაციების ჩარჩოს შესაბამისი ეროვნული კვალიფიკაციების ჩარჩოდა სწავლის სფეროების კლასიფიკატორი. „პროფესიული განათლების შესახებ” ახალი კანონის მიღებამ შესაძლებელი გახადა სისტემის განვითარება და ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცესთან კიდევ უფრო დაახლოება. ჩამოყალიბდა სტრუქტურული და შინაარსობრივი კავშირები პროფესიულ განათლებასა და განათლების სხვა დონეებს შორის და აღმოიფხვრა ე. წ. „საგანმანათლებლო ჩიხი“. განხორციელდა პროფესიულ განათლებაში ზოგადი განათლების საშუალო საფეხურის ინტეგრირების პროცესი.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ახალი კანონის საფუძველზე, ასევე ჩამოყალიბდა ზრდასრულთა განათლების სისტემა, რომლის ფარგლებშიც განხორციელდა მომზადება-გადამზადების მოკლევადიანი პროფესიული პროგრამების ფორმალიზება.

ჩამოყალიბდა არაფორმალური განათლების ფარგლებში მიღწეული სწავლის შედეგების აღიარების მექანიზმი, რომლის მიზანია, მსურველი პირისთვის ფორმალური განათლების მიღმა მიღწეული სწავლის შედეგების დადასტურება, მთელი სიცოცხლის მანძილზე სწავლის, პიროვნული განვითარების, სწავლის გაგრძელების, კვალიფიკაციის მინიჭების ან/და დასაქმების/კარიერული ზრდის/თვითდასაქმების ხელშეწყობისთვის. გაიზარდა პროფესიული განათლების დაფინანსება და შეიცვალა პროფესიული განათლების დაფინანსების წესი 100%-იანი სახელმწიფო დაფინანსებით. სახელმწიფო დაფინანსების სისტემაში ჩაერთვნენ პროფესიული საგანმანათლებლო პროგრამების განმახორციელებელი კერძო პროვაიდერები. 2021 წლიდან ამოქმედდა საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ჩარიცხვის ერთიანი წესი, რომლის თანახმად 2021 წელს პირველად, ერთიანი მიღების ფარგლებში, შესაძლებელი გახდა პროფესიულ სტუდენტთა ჩარიცხვა არა მხოლოდ საჯარო, არამედ ყველა კერძო პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულებაში.

2020 წლის თებერვალში დამტკიცდა პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებების ავტორიზაციის ახალი სტანდარტები და მნიშვნელოვანი ცვლილებები შევიდა საგანმანათლებლო დაწესებულებების ავტორიზაციის დებულებაში.

2019 წლიდან სისტემაში დანერგილი ყველა პროგრამა ხორციელდება მოდულური მიდგომით, რომელიც ხასიათდება შრომის ბაზრის მოთხოვნებთან შესაბამისობით, სწავლის შედეგებზე ორიენტაციით, პრაქტიკული კომპონენტის გაძლიერებითა და სწავლება-შეფასების თანამედროვე მიდგომებით. პროფესიული განათლების საფეხურზე, მეწარმეობრივი აზროვნების განვითარების მიზნით, მომზადდა და პროგრამაში სავალდებულო კომპონენტად განისაზღვრა მეწარმეობის მოდული. დაინერგა 45-მდე დუალური საგანმანათლებლო პროგრამა, რომლის განხორციელების პროცესშიც ჩართულია 50-ზე მეტი კერძო კომპანია. დუალური პროგრამის განხორციელებას ერთობლივად უზრუნველყოფენ საგანმანათლებლო დაწესებულება და პარტნიორი კომპანია (დამსაქმებელი), სწავლის შედეგების 50% ან მეტი მიიღწევა რეალურ გარემოში.

ჩამოყალიბდა პროფესიული განათლების მართვის ახალი მოდელი, რომლის საფუძველზეც 2021 წელს საქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატამ და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ ერთობლივად დააფუძნეს ა(ა)იპ პროფესიული უნარების სააგენტო. მთავარი პრინციპი, რომელიც პროფესიული განათლების მართვისა და განვითარების პროცესს წარმართავს, არის თანამონაწილეობა, ქვეყნის ადამიანური კაპიტალის განვითარების აქსელერაცია საჯარო და კერძო სექტორების ერთობლივი ძალისხმევითა და პასუხისმგებლობების გაზიარების გზით.

აღსანიშნავია, რომ განხორციელებული რეფორმა პოზიტიურად აისახა პროფესიული საგანმანათლებლო პროგრამების კურსდამთავრებულთა დასაქმებისა და თვითდასაქმების მაჩვენებელზე. 2019 წელს ჩატარებული კვლევის მიხედვით, პროფესიული საგანმანათლებლო პროგრამების კურსდამთავრებულთა დასაქმების მაჩვენებელი 20%-ით არის გაზრდილი 2014 წლის იგივე მაჩვენებელთან შედარებით (2014 წელი – 42%; 2019 წელი ‒ 62%).

უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების შედეგსა და განვითარებაზე ორიენტირებული შეფასების ხელშეწყობის მიზნით დაიწყო ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემის რეფორმირება და ხარისხის უზრუნველყოფის სტანდარტები და პროცედურები განახლდა უმაღლესი განათლების ერთიანი ევროპული სივრცის სტანდარტებისა და სახელმძღვანელო პრინციპების შესაბამისად (ESG, 2015).

აღსანიშნავია მიღწეული პროგრესი უმაღლესი განათლების ინტერნაციონალიზაციის კუთხით. საქართველო არის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ქვეყანა პროგრამის „ერაზმუს +” ფარგლებში საერთაშორისო მოკლევადიანი მობილობის სტიპენდიების მიღების მაჩვენებლით და 141 ქვეყნიდან მე-6 ადგილს იკავებს (ეროვნული „ერაზმუს +”-ის ოფისი; www.eurostudent.eu). სულ 10400-მდე სტიპენდიაა გაცემული სტუდენტებისა და აკადემიური პერსონალისთვის, 37 ქართული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება თანამშრომლობს პარტნიორ ევროპულ უნივერსიტეტებთან, ევროპის 33 ქვეყანაში, ხოლო 30-ზე მეტი დაწესებულება ჩართულია უმაღლესი განათლების შესაძლებლობების განვითარების პროექტებში. ამ მიღწევების გათვალისწინებით, საქართველომ ოფიციალურად წარადგინა განაცხადი პროგრამის „ერაზმუს +” ქვეყნის სტატუსის მოსაპოვებლად.

2015 წლიდან საქართველოს სან დიეგოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის უმაღლესი განათლების პროგრამამ შესაძლებელი გახადა მეცნიერების, ტექნოლოგიების, ინჟინერიისა და მათემატიკის (STEM) წამყვანი პროგრამების აკრედიტაციის მოპოვება, სტუდენტების მომზადება STEM სფეროებში და ინფრასტრუქტურის განახლება. შესაბამისად, დაიწყო ინჟინერიისა და ტექნოლოგიის აკრედიტაციის საბჭოს (ABET) მიერ აკრედიტებული საბაკალავრო პროგრამების განხორციელება, რომლებსაც უკვე ჰყავთ წარმატებულ კურსდამთავრებულთა 5 კოჰორტა, მათ შორის, დაახლოებით 1/3 ‒ ქალია. ამასთანავე, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტსა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რეაბილიტაციის შედეგად აღიჭურვა ქიმიის ლაბორატორიები, ელექტრო-საინჟინრო ლაბორატორიები, სამშენებლო ლაბორატორიები და პრაქტიკული მუშაობის სივრცეები (სულ 8900 მ² საგანმანათლებლო სივრცე).

უმაღლესი განათლებისა და მეცნიერების ინტერნაციონალიზაციის პროცესში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიღწევაა, მიუნხენის ტექნიკურ უნივერსიტეტთან თანამშრომლობით, ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტის დაფუძნება, რომელიც წარმოადგენს მსოფლიო დონის უნივერსიტეტს დედაქალაქის გარეთ და მიზნად ისახავს გახდეს სწავლის, კვლევისა და ტექნოლოგიების ცენტრი რეგიონში. მალე გაიხსნება ადრონული თერაპიის ცენტრი, სადაც იფუნქციონირებს ორი ციკლოტრონი – ერთი მოხმარდება სიმსივნის მკურნალობას ულტრათანამედროვე მეთოდებით, ხოლო მეორე ციკლოტრონი მთლიანად იქნება განკუთვნილი სამეცნიერო-კვლევითი პროცესისთვის სამედიცინო ფიზიკაში, ბირთვულ ფიზიკასა და ონკოლოგიაში.

ამასთანავე, საქართველოს უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში საერთაშორისო სტუდენტების რიცხვის ზრდის ტენდენცია გამოიკვეთა. უცხოელი სტუდენტების წილი საქართველოში მთლიანი ჩარიცხვების 8.7%-ს შეადგენს, რაც რეგიონის და ევროპის ბევრი ქვეყნის მაჩვენებელს აღემატება (ბოჭორიშვილი და ფერანიძე, 2021).

მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა კვლევის, ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სისტემის გასაძლიერებლად. 2016 წლიდან საქართველო გახდა „ჰორიზონტი 2020“-ის ასოცირებული წევრი, რამაც შექმნა თანამედროვე კვლევისა და ინოვაციების სისტემის განვითარებისათვის თანამშრომლობისა და დაფინანსების ახალი შესაძლებლობები. 2021 წლის 7 დეკემბერს ხელი მოეწერა ევროკავშირის ჩარჩოპროგრამაში „ჰორიზონტი ევროპა” საქართველოს მონაწილეობასთან დაკავშირებით საერთაშორისო შეთანხმებას, რომლის შედეგად საქართველო ასოცირებული ქვეყანაა ევროკავშირის კვლევისა და ინოვაციის ჩარჩოპროგრამასთან, რამაც უფრო ხელმისაწვდომი გახადა საქართველოს წარმომადგენლებისთვის პროგრამის კონკურსებში და სხვა აქტივობებში მონაწილეობა. კონკურსებში მონაწილეობისას ქართველ მეცნიერებს იგივე უფლებები აქვთ, რაც ევროკავშირის წევრი ქვეყნების წარმომადგენლებს. ქართველ მეცნიერებს შეუძლიათ მონაწილეობა მიიღონ 95.5 მილიარდი ევროს ბიუჯეტის მქონე კვლევისა და ინოვაციის პროგრამის ფარგლებში გამოცხადებულ კონკურსებში. შეთანხმების საფუძველზე საქართველოს უნივერსიტეტებსა და სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებს შეეძლებათ, უხელმძღვანელონ მსხვილ საერთაშორისო სამეცნიერო კონსორციუმებს, ევროპელ კოლეგებთან თანამშრომლობით შეიმუშაონ და განახორციელონ საერთაშორისო სადოქტორო პროგრამები. საქართველოს ასოცირების ხელშეკრულება პროგრამასთან „ჰორიზონტი ევროპა” რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის მიერ. გადახდილია პროგრამაში საქართველოს მონაწილეობის 2021 წლის საწევრო გადასახადი 1 759 677.23 ევრო.

პროგრამაში „ჰორიზონტი ევროპა” საქართველოს უმაღლესი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების ხელშეწყობისა და შესაბამისი საქმიანობის კოორდინაციის მიზნებისათვის ათ უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში გაიხსნა „ჰორიზონტი ევროპის” საგრანტო ოფისები, რომელთა ფუნქცია იქნება არა მხოლოდ ინფორმაციის გავრცელება ევროკავშირის კონკურსების შესახებ, არამედ ქართველ მკვლევართა ჯგუფების დახმარება კონკურენტუნარიანი საპროექტო განაცხადების მომზადებასა და შემდგომში მის მართვაში.

ინოვაციისა და სტარტაპების ეკოსისტემა გაძლიერდა ახალი ინოვაციური სტარტაპების ხელშეწყობის, მეწარმეობის უნარ-ჩვევების გაუმჯობესების, ქვეყნის მასშტაბით ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის ხელმისაწვდომობისა და ინოვაციებზე ორიენტირებული და სტარტაპებზე მორგებული პოლიტიკის შემუშავების გზით.

ამასთანავე, პირველი ნაბიჯები გადაიდგა კვლევასა და ბიზნეს შორის კავშირის გაძლიერებისკენ. სსიპ ‒ შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნულმა სამეცნიერო ფონდმა განაახლა კვლევითი დაფინანსების სქემა, ხოლო 2019 წელს ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული ინოვაციური ინსტიტუციური შესაძლებლობების გაზრდის პროექტის ფარგლებში საქართველოს ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტომ დაიწყო ტექნოლოგიების გადაცემის საპილოტე პროგრამის განხორციელება ბაზრის საჭიროებებზე ორიენტირებული სამეცნიერო პროექტების კომერციალიზაციის მხარდაჭერის მიზნით.

კოვიდ-19-ზე რეაგირების მთავრობის სამეცნიერო კვლევებზე დაფუძნებულმა პოლიტიკამ, რომელიც შექმნილია ქვეყნის წამყვანი მეცნიერების დახმარებით, გამოავლინა საზოგადოებისთვის მეცნიერების ღირებულება. ყოველივე ეს კიდევ უფრო მეტად შეუწყობს ხელს ახალგაზრდების დაინტერესებას STEM მიმართულებით და მათ ჩართვას კვლევისა და ტექნოლოგიების სფეროში.

გამოწვევები განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების ხარისხისა და შესაბამისობის მიმართულებით

განათლებისა და მეცნიერების სისტემის გარდაქმნისა და სწავლა-სწავლებისა და კვლევის ხარისხის გაუმჯობესებისკენ მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა, თუმცა მიმდინარე გამოწვევები აფერხებს მოსწავლეებისა და სტუდენტების აკადემიური მიღწევების გაუმჯობესებას, განათლების, კვლევისა და დასაქმების სექტორებს შორის კავშირის გაძლიერებას, თითოეული ინდივიდის კონკურენტუნარიანობის ამაღლებას და საზოგადოებრივი ცვლილებებისთვის მომზადებას.

საქართველოში მოსწავლეების მნიშვნელოვანი ნაწილი ზოგადი განათლების საფეხურს ასრულებს მინიმალური საბაზო კომპეტენციებით, რაც მათ ხელს უშლით 21-ე საუკუნის პროფესიებისა და ადგილობრივი თუ გლობალური შრომის ბაზრისთვის მომზადებაში. საერთაშორისო შედარებითი კვლევები: მათემატიკისა და საბუნებისმეტყველო საგნების სწავლისა და სწავლების საერთაშორისო კვლევა (TIMSS), წიგნიერების საერთაშორისო კვლევა (PIRLS) და მოსწავლეთა შეფასების საერთაშორისო პროგრამა (PISA), აგრეთვე სახელმწიფო შეფასებები მათემატიკაში (2016; 2018) და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში (2018) აჩვენებენ, რომ საქართველოში სკოლის მოსწავლეები სხვა პოსტსოციალისტური ქვეყნების თანატოლებთან შედარებით უფრო დაბალ ქულებს იღებენ და სამივე მიმართულებით მიღწევების უფრო დაბალი მაჩვენებლები აქვთ (შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრი, 2020). მოსწავლეთა შეფასების საერთაშორისო პროგრამის (PISA) 2018 წლის შედეგების მიხედვით, 78 მონაწილე ქვეყანას შორის, საქართველოში 15 წლის მოზარდებმა მათემატიკაში 67-ე, კითხვაში 71-ე და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში 74-ე ადგილი დაიკავეს.

მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე მოსწავლეების მიერ ზოგადი განათლების საშუალო საფეხურის დასრულების კოეფიციენტი მაღალია ‒ 88%, მაშინ, როცა უღარიბესი მოსწავლეების მხოლოდ 43% ახერხებს საშუალო საფეხურის დასრულებას (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, 2021).

ფორმალური განათლების შედარებით მაღალი დონის მიუხედავად, უნარების შეუსაბამობა და კურსდამთავრებულების შრომის ბაზარზე გადასვლა მნიშვნელოვანი გამოწვევაა. 15-დან 24 წლამდე ასაკის ახალგაზრდებს შორის ყოველი მეოთხე არ სწავლობს, არ არის დასაქმებული და არც გადამზადებას გადის. როგორც ზოგადი, ისე პროფესიული და უმაღლესი განათლების კურსდამთავრებულებს ხვდებათ სირთულეები შრომის ბაზარზე გადასვლის პროცესში კურსდამთავრებულთა შორის მაღალია როგორც უმუშევრობის (5%), ისე კვალიფიკაციის შეუსაბამო დასაქმების მაჩვენებელი (25%) (ევროპის განათლების ფონდი, 2019).

კვლავ გამოწვევად რჩება პროფესიული განათლების სექტორის მცირე ზომა და მონაწილეობის დაბალი მაჩვენებელი. სწავლებიდან სამუშაოზე გადასვლის მხარდამჭერი ღონისძიებები შეზღუდულია, მათ შორის, კარიერული კონსულტაცია. ბავშვები და ახალგაზრდები არასაკმარისად არიან ინფორმირებული შრომის ბაზრის მოთხოვნების შესახებ. ახალგაზრდობის სააგენტოს მიერ 2020 წელს ჩატარებულმა კვლევამ, შემდეგი ტენდენციები გამოავლინა: გამოკითხული 18-25 წლის ახალგაზრდების ნახევარი ‒ 50%, ხოლო 26-29 წლის ახალგაზრდების 31% არ არის დასაქმებული და ეძებს სამსახურს. როგორც პროფესიული სტუდენტები ფიქრობენ, ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზი უნარ-ჩვევებისა (26%) და დასაქმების სერვისების არარსებობაა (25%); კურსდამთავრებულები ფიქრობენ, რომ მათი უმუშევრობის მიზეზი დასაქმების სერვისებისა (37%) და ნაცნობების/ნათესავების არარსებობაა (23%), ხოლო დაახლოებით 1/3-ს არ სურს დასაქმება (32%) ან არ აქვს კონკრეტული მიზეზი (21%) („ადგილობრივ დონეზე ახალგაზრდების საჭიროებების კვლევა 2020“, ახალგაზრდობის სააგენტო).

პროფესიული და უმაღლესი განათლების პროგრამები სრულფასოვნად ვერ ითვალისწინებს შრომის ბაზარზე სხვადასხვა პროფესიების მიმართ მოთხოვნის ზრდას, განსაკუთრებით კი თანამედროვე პროფესიების მიმართულებით. პროფესიული განათლების არსებულ პროგრამებში ნაწილობრივ ინტეგრირებულია ძირითადი კომპეტენციების სწავლება, თუმცა, უნარები როგორიცაა პრობლემების გადაჭრა, კრეატიულობა და კრიტიკული აზროვნება სრულად არ არის ასახული პროფესიული განათლების პროგრამასა და კურსის სწავლის შედეგებში (ანდღულაძე, 2020.)

სუსტია უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების (შემდგომ ‒ უსდ) აკადემიური პროგრამების პრაქტიკული კომპონენტი, რაც სტუდენტებს შესაძლებლობის გარეშე ტოვებს დააკავშირონ პრაქტიკული გამოცდილება აკადემიურ ცოდნასა და ინტერესებთან (ევროსტუდენტი VII, 2020).

კოვიდ-19-ით გამოწვეულმა პანდემიამ დააჩქარა ციფრული ტრანსფორმაციის ტემპი, რაც მნიშვნელოვან გავლენას იქონიებს ეკონომიკისა და საზოგადოების განვითარებაზე. მოსალოდნელია, რომ ციფრული ტექნოლოგიები და ხელოვნური ინტელექტის სწრაფი განვითარება პროცესების ავტომატიზებასთან ერთად, გაზრდის მოთხოვნას ტექნოლოგიურ, სოციალურ, ემოციურ და მაღალ კოგნიტურ უნარებზე, ფიზიკურ და საბაზისო კოგნიტურ უნარ-ჩვევებზე მოთხოვნა კი შემცირდება. ამ თვალსაზრისით, ციფრული ტრანსფორმაციის კვალდაკვალ, გამოწვევა არა მხოლოდ უნარ-ჩვევებისა და კომპეტენციების განვითარებაა, არამედ უშუალოდ ციფრული განათლებისა და მეცნიერების ეკოსისტემების გაძლიერებაც.

განათლების ყველა საფეხურზე განათლების ხარისხსა და შესაბამისობასთან დაკავშირებული გამოწვევების ერთ-ერთი ძირითადი განმაპირობებელი ფაქტორია კომპეტენტური ადამიანური რესურსის ნაკლებობა და მათი მისაწვდომობა.

ადრეული და სკოლამდელი განათლების დაწესებულების აღმზრდელობა და მასწავლებლობა არამიმზიდველი კარიერული არჩევანია, შესაბამის საგანმანათლებლო პროგრამაზე ჩარიცხულთა შორის დიდია დაბალი აკადემიური მიღწევების მქონე სტუდენტების წილი, რომლებსაც ასევე დაბალი შედეგები ჰქონდათ ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე. აღმზრდელ-პედაგოგის, მასწავლებლის და სხვა აკადემიურ თუ ადმინისტრაციულ პოზიციაზე დასაქმება ნაკლებად მიმზიდველია დაბალი ანაზღაურების გამოც. განათლების სექტორში დასაქმებულთა ანაზღაურება 90-იანი წლების შემდგომ ერთ-ერთი ყველაზე დაბალანაზღაურებადია. 2021 წლის მონაცემებით საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი 1357.4 ლარს შეადგენდა. 2020 წლის მონაცემებით, საქართველოში დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ანაზღაურება 1191 ლარია, მაშინ როცა განათლების სექტორში (სახელმწიფო სექტორი) დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი სახელმწიფო სექტორში 709, ხოლო არასახელმწიფო სექტორში 921.3 ლარია. აღნიშნულ მონაცემებს 2-3-ჯერ ჩამოუვარდება საჯარო სკოლამდელი დაწესებულებების აღმზრდელ-პედაგოგებისა და ზოგად განათლებაში მასწავლებლების საბაზო ნომინალური ანაზღაურება.

სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების პერსონალის დიდ ნაწილს არ აქვს შესაფერისი კვალიფიკაცია. დასაქმებულთა უმრავლესობამ განათლება საბჭოთა კავშირის პერიოდში მიიღო და მას შემდეგ, მოკლებულია პროფესიული გადამზადების შესაძლებლობებს (UNICEF, 2018). ზოგადსაგანმანათლებლო სისტემის მასწავლებელთა უმრავლესობა არ ფლობს მოსწავლეზე ორიენტირებული სწავლებისა და შეფასების მეთოდებთან დაკავშირებულ შესაბამის კომპეტენციებს. მასწავლებლების პროფესიული განვითარებისა და კარიერული წინსვლის მიმართულებებით გადადგმული ნაბიჯების მიუხედავად, 2017-2019 წლებში გამოცდაზე საგნობრივი მიმართულებით მინიმალური შედეგი აჩვენა მასწავლებლების საშუალოდ 25%-მა, ხოლო პროფესიული უნარების მიმართულებით − 27%-მა. სქემით განსაზღვრული მაქსიმალური შედეგი კი 60% და უფრო მაღალი, ერთდროულად როგორც საგნობრივი, ასევე პროფესიული უნარების გამოცდაში, მასწავლებლების მხოლოდ 1,5 %-მა დააფიქსირა (სახელმწიფო აუდიტის სამსახური, 2021). პანდემიიდან გამომდინარე, 2020 წელს მასწავლებელთა პროფესიული კომპეტენციის გამოცდა არ ჩატარებულა. რაც შეეხება 2021 წელს, გამოცდაზე საგნობრივი მიმართულებით მინიმალური შედეგი აჩვენა მასწავლებლების საშუალოდ 20 %-მა, ხოლო პროფესიული უნარების მიმართულებით ‒ 25 %-მა. სქემით განსაზღვრული მაქსიმალური შედეგი (60% და უფრო მაღალი), ერთდროულად როგორც საგნობრივი, ასევე, პროფესიული უნარების გამოცდაში, მასწავლებლების მხოლოდ 6,7 %-მა დააფიქსირა.

დაბალია მასწავლებლების პროფესიულ განვითარების აქტივობებში მონაწილეობის მაჩვენებელი. PISA-ს ფარგლებში გამოკითხულ მასწავლებელთა მხოლოდ 37%-მა აღნიშნა, რომ მონაწილეობდა პროფესიული განვითარების რაიმე აქტივობაში, რაც ჩამოუვარდება OECD-ის საშუალო მაჩვენებელს, 53 %-ს (UNICEF, 2021).

მასწავლებლის პროფესიული განვითარებისა და კარიერული წინსვლის მოქმედი სქემა ეფექტური სწავლების დემონსტრირებაზე მეტად ორიენტირებულია მასწავლებლის მიერ ფორმალური პროცედურების შესრულებაზე. მასწავლებელთა ტრენინგებისა და გადამზადების ცენტრალიზებულად მართულ სისტემაში მასწავლებლების პროფესიული ორგანიზაციები არასაკმარისად მონაწილეობენ. სკოლის მართვის და პროფესიული განვითარების დაგეგმვის მიმართულებით, საჭიროებების შეფასების და ინტერვენციების დაგეგმვის კომპეტენცია და რესურსები შეზღუდულია. ამასთან, მასწავლებლები ჯერ კიდევ სრულფასოვნად ვერ იზიარებენ მიმდინარე რეფორმების ღირებულებასა და მიზნებს, კერძოდ, მოსწავლეზე ორიენტირებული სწავლა-სწავლების მიდგომებს, განმავითარებელი შეფასების მნიშვნელობას და განმსაზღვრელი საკლასო შეფასებისა და გამოცდების საგანმანათლებლო ღირებულებას (Li, et al., 2019).

პედაგოგიური უნარების ნაკლებობა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევაა ზრდასრულთა განათლების მიმართულებითაც. მასწავლებელთა უმეტესობა არსებულ პროფესიული მომზადების და პროფესიული გადამზადების განმახორციელებელ დაწესებულებებში დარგობრივი სპეციალისტია, თუმცა არ აქვთ შესაბამისი პედაგოგიური მომზადების გავლის შესაძლებლობა ზრდასრულებისთვის სასწავლებლად. იმ კომპანიებში, რომლებშიც სტუდენტები დუალური პროგრამების ფარგლებში გადიან მომზადებას, ინსტრუქტორების დაბალი პედაგოგიური კომპეტენციები გავლენას ახდენს პროგრამების ხარისხზე, განსაკუთრებით კი იმ დაწესებულებებში, რომლებშიც მასწავლებელთა შედეგებზე დაფუძნებული შეფასების მეთოდები ნაკლებადაა განვითარებული.

პროფესიული განათლების სისტემაში, ნაკლებია პროფესიული განათლების მასწავლებლების უწყვეტი პროფესიული ან/და კარიერული წინსვლის განვითარების შესაძლებლობა და საკმაოდ ხშირია ნახევარ განაკვეთზე მუშაობა. პროფესიული მასწავლებლების დაახლოებით 80%-ს საგნობრივი კომპეტენციების განვითარება მიაჩნია საჭიროდ, ხოლო 50%-ზე მეტს უწყვეტი პროფესიული განვითარება სჭირდება.

უმაღლეს განათლებაში განათლების ხარისხის უზრუნველყოფა პირდაპირაა დაკავშირებული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების აკადემიური და სამეცნიერო პერსონალის კომპტენციასთან. შესაბამისად, გამოწვევას წარმოადგენს პერსონალის არსებული კარიერული განვითარების სისტემა, სადოქტორო განათლების სქემები, აკადემიური შვებულება, დეკრეტული შვებულება, ანაზღაურება და საპენსიო პოლიტიკა, რომელიც ორიენტირებული არაა მაღალი კვალიფიკაციისა და ეფექტიანობის მქონე აკადემიური და სამეცნიერო პერსონალის შენარჩუნებასა და განვითარებაზე. 

კარიერის საწყის ეტაპზე მყოფ მკვლევრების კარიერული განვითარებისთვის შეზღუდული შესაძლებლობები აქვთ. მიუხედავად იმისა, რომ 2015 წლიდან „უმაღლესი განათლების შესახებ” საქართველოს კანონით უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები ვალდებულნი არიან, ჰქონდეთ სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობის შეფასების მექანიზმები. გასაუმჯობესებელია შესრულებულ სამუშაოზე დაფუძნებული წახალისების სისტემა, რომელიც ყველა უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების აკადემიურ და კვლევით პერსონალს კიდევ უფრო მეტად შეუწყობს ხელს, სრულად გამოიყენონ თავიანთი პოტენციალი მთელი კარიერის განმავლობაში. აგრეთვე, არ არსებობს პოლიტიკა ან წამახალისებელი მექანიზმები აკადემიური და კვლევითი პერსონალის როტაციის მხარდასაჭერად და ახალი კადრების მოსაზიდად.

საქართველოში უსდ-ის აკადემიური და სამეცნიერო პერსონალიდან მკვლევრების მხოლოდ 12.9 % არის 25-34 წლის და იმყოფება კარიერის საწყის ეტაპზე (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, 2020 წლის მონაცემები).

არასაკმარისად არის წარმოდგენილი სტრუქტურირებული სადოქტორო პროგრამები, ასევე დასახვეწია დოქტორანტების ხელმძღვანელობისა და მომზადების ფორმებიც. 2020 წლის მონაცემებით, სადოქტორო პროგრამებს ახორციელებდა 32 უნივერსიტეტი. აღნიშნულ უნივერსიტეტებში მიღებული დოქტორანტების რაოდენობამ 1 050 პირი შეადგინა. მცირედით გაიზარდა დოქტორანტების საერთო რიცხოვნობა (ძირითადად შეჩერებული სტატუსების აღდგენის შედეგად) და 4 010 შეადგინა (საქსტატი, 2021).

ასევე, შეიმჩნევა მდგრადი კვლევითი პროექტების ნაკლებობაც, რომელთა არსებობა ხელს შეუწყობდა სადოქტორო კანდიდატების მოზიდვას. მხოლოდ რამდენიმე ეფექტური სადოქტორო პროგრამა ფუნქციონირებს, რომლებიც თანამშრომლობენ ბიზნესსა და ინდუსტრიასთან. დოქტორანტთა მთლიანი რაოდენობის 59%-ს სტატუსი აქვს შეჩერებული. მათი სწავლების ვადები საკმაოდ ხანგრძლივია, დასრულების მაჩვენებელი კი დაბალი და მხოლოდ 35%-ს შეადგენს. 2010 წელს ჩარიცხულ დოქტორანტთა მხოლოდ მესამედს აქვს დასრულებული სწავლა 2017 წლამდე, რაც მიუთითებს სექტორის გაუმჯობესების საჭიროებაზე.

უსაფრთხო და მსწავლელის ჰოლისტურ განვითარებაზე ორიენტირებული სასწავლო გარემოს შექმნა მნიშვნელოვანი გამოწვევაა განათლების ყველა საფეხურზე. ადრეული ან/და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებები, რიგ შემთხვევაში, ვერ აკმაყოფილებენ ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სახელმწიფო სტანდარტებს, ასევე არსებობს რიგი გამოწვევები ინფრასტრუქტურასა და ფიზიკურ გარემოსთან მიმართებით.

მიუხედავად მუნიციპალიტეტებს შორის არსებული განსხვავებისა, დაწესებულებების მნიშვნელოვან ნაწილში არ არის აღსაზრდელისა და პერსონალისთვის უსაფრთხო, კომფორტული გარემო. სახალხო დამცველის (2020 წ.) მონიტორინგის ანგარიშის მიხედვით, შემოწმებული საბავშვო ბაღების 53.8 %-ის შემთხვევაში, საბავშვო ბაღის ფიზიკური
გარემო საჭიროებდა ინფრასტრუქტურულ სამუშაოებს. 67% არ არის სრულიად ადაპტირებული სპეციალურ საჭიროებათა მქონე ბავშვების აღზრდისა და სწავლებისთვის (CivitasGeorgika, 2020). სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებათა ნაწილი, განსაკუთრებით ურბანულ ზონებში, განთავსებულია არასტანდარტულ შენობაში ან იზიარებს ეზოს ფართს სხვა დაწესებულებასთან. დიდ ნაწილში არ არის საკმარისი რაოდენობის ავეჯი: მაგიდა, სკამი, საწოლი, კარადა და სათამაშოები. მუნიციპალიტეტების 62.5% თითოეული ბავშვის საგანმანათლებლო რესურსებზე ყოველწლიურად 10 ლარზე ნაკლებს ხარჯავს (ზოგიერთი მათგანი ხარჯავს მხოლოდ 0,73 და 1,11 ლარს) (UNICEF, 2018).

2 000-ზე მეტი ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების მოვლა-პატრონობა ხუთი მილიონი კვადრატული მეტრის ფართობზე სახელმწიფო ბიუჯეტის მნიშვნელოვან წილს საჭიროებს და ჯერ კიდევ არ არის საკმარისი შენობების სრულფასოვანი განახლებისა და აღჭურვისთვის. არ არის სათანადოდ განვითარებული დელეგირების მექანიზმის საფუძველზე ადგილობრივ თემთან და მუნიციპალიტეტებთან თანამშრომლობის პრაქტიკა სკოლების მცირე სარეაბილიტაციო სამუშაოების ნაწილში. განსაკუთრებით დაბალია ინფრასტრუქტურასა და ხარისხიან სასწავლო რესურსებზე ხელმისაწვდომობა სოფლის სკოლებში, ასევე დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური შესაძლებლობების მქონე ოჯახების ბავშვებისთვის (OECD, 2019). 2019 წელს სკოლების მხოლოდ ერთი მესამედი (34%) იყო ნაწილობრივ ადაპტირებული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოსწავლეებისთვის (სახალხო დამცველის აპარატი, 2019).

კვლევის, ტექნოლოგიისა და ინოვაციების სფეროში, მოძველებული და ფრაგმენტირებული ინფრასტრუქტურა, აგრეთვე შესაბამისი დაწესებულებების მიერ ძვირადღირებული და თანამედროვე აღჭურვილობისა და კვლევითი საშუალებების ნაკლებობა განაპირობებს კვლევის არასათანადო ხარისხსა და დაბალ პროდუქტიულობას.

მშობლების ჩართულობა აღზრდისა და სწავლის პროცესში წარმოადგენს ბავშვისა და მოზარდის აკადემიური და სოციალური წარმატების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მდგენელს. მიუხედავად ამისა, მშობელთა ჩართულობის სისტემური და თანმიმდევრული მექანიზმები არ არის შემუშავებული როგორც ადრეული აღზრდისა და განათლების, ასევე ზოგადი განათლების საფეხურზე, ფრაგმენტულია მშობელთა ცნობიერების ამაღლებისა და პედაგოგიზაციის მიმართულებით განხორციელებული საქმიანობა.

ბავშვის ადრეულ განვითარებაზე გავლენას ახდენს აღზრდის პრაქტიკა. საქართველოში ოჯახებში კოგნიტური განვითარების პრაქტიკა არ არის ისეთი გავრცელებული, როგორც სოციალური და ემოციური განვითარების პრაქტიკა (თამაში, გარეთ გასვლა და სიმღერა) (ანდღულაძე, გაგოშიძე და ქუთათელაძე, 2020). მშობლების სკოლამდელ დაწესებულებთან თანამშრომლობის პრაქტიკის შესახებ არსებული მტკიცებულებების გათვალისწინებით ივარაუდება, რომ დაწესებულებათა თანმშრომლობის და სააღმზრდელო პროცესში მონაწილეობის პრაქტიკა განსხვავებული იქნება როგორც ბაღის სტატუსის (კერძო/საჯარო), ასევე მშობლის სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსისა და ბაღის მდებარეობის (ქალაქი/სოფელი) მიხედვით.

სწავლა-სწავლების პროცესში და სკოლის თვითმმართველობაში მშობლების მონაწილეობის პრაქტიკა ფრაგმენტული და არათანმიმდევრულია, რიგ შემთხვევებში მშობლებს არ აქვთ ინფორმაცია სკოლებთან ურთიერთობის ფორმებისა და საკუთარი უფლებების, ასევე სწავლა-სწავლების პროცესის დაგეგმვის, ძირითადი ტენდენციებისა და მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების შესახებ (მშობლები განათლებისთვის 2019; საქართველოს დებატებისა და განათლების ინსტიტუტი, 2017). მშობლებსა და საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორის კომუნიკაციისა და თანამშრომლობის გაძლიერების საჭიროება კიდევ უფრო მკაფიოდ გამოიკვეთა პანდემიით განპირობებული დისტანციური სწავლების პროცესში, როდესაც, ერთი მხრივ, დაბალი იყო მშობელთა ინფორმირების ხარისხი და, მეორე მხრივ, შინ სწავლების მეთოდური რეკომენდაციები და რესურსები.

უმაღლესი განათლებისა და კვლევის ინტერნაციონალიზაციის კონტექსტში, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევაა საერთაშორისო და ქვეყნის შიგნით მობილობა, ასევე ვირტუალურ და დისტანციურ ინტერნაციონალიზაციაზე არათანაბარი ხელმისაწვდომობა.

რაოდენობის ზრდის მიუხედავად, საერთაშორისო გაცვლით პროგრამებში მონაწილეობა არ არის ყველა ჯგუფისთვის ხელმისაწვდომი (Davies 2019; დარჩია, 2020). საკანონმდებლო ჩარჩოჯერ კიდევ არ არის სრულფასოვნად ადაპტირებული ვირტუალური და დისტანციური ინტერნაციონალიზაციის შესაძლებლობების განვითარებისთვის. ამასთან, პანდემიის პროცესში დისტანციური სწავლების გამოცდილებამ ცხადყო, რომ არახელსაყრელ პირობებში მყოფი ჯგუფებისთვის ვირტუალურ საერთაშორისო სივრცეში დისტანციური ჩართვაც ნაკლებად შესაძლებელია, ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის, ენობრივი ბარიერის, ციფრული რესურსებისა და კომპეტენციების ნაკლებობის მიზეზით (Davies 2019; დარჩია, 2020).

ქვეყნის შიგნით ინტერნაციონალიზაციის პროექტები ხშირად მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობის სტუდენტებისთვის არის ხელმისაწვდომი. ასევე, ლიმიტირებულია პროგრამების მრავალფეროვნება და აღნიშნული მხოლოდ პასიური მონაწილეობის საშუალებას აძლევს სტუდენტებს. ამასთან, ჯერ კიდევ არ არის სათანადოდ გააზრებული საქართველოში ჩამოსული სტუდენტების საქართველოს აკადემიურ სივრცეში მონაწილეობისთვის მულტიკულტურული აკადემიური სივრცის ღიაობაა და გამოცდილების სათანადოდ გაზიარება. რიგ შემთხვევებში, საქართველოში ჩამოსულ სტუდენტებს უჭირთ ქართველ სტუდენტებთან სოციალიზაცია (Davies 2019; დარჩია, 2020)

აკადემიური არაკეთილსინდისიერება საფრთხეს უქმნის კვლევისა და განათლების ხარისხს და რისკის შემცველია სრულიად აკადემიური საზოგადოებისთვის. აკადემიური არაკეთილსინდისიერება იწვევს უნდობლობას განათლების და საგანმანათლებლო დაწესებულებების ხარისხისადმი, ასევე პერსონალის კვალიფიკაციისა და კვლევის შედეგების მიმართ. აკადემიური არაკეთილსინდისიერება რისკის ქვეშ აყენებს სტუდენტების აკადემიურ და პროფესიულ კარიერას, რადგან სტუდენტები სწავლას დაასრულებენ არასათანადო კვალიფიკაციითა და უნარ-ჩვევებით. მიუხედავად იმისა, რომ „ერაზმუს+”-ის პროექტ „კეთილსინდისიერების“ ფარგლებში, ანტი პლაგიატი, როგორც ერთ-ერთი კომპონენტი, ინტეგრირდა ავტორიზაციის სტანდარტში და გადამზადდნენ სტუდენტები, პროფესორ-მასწავლებლები და ადმინისტრაციის თანამშრომლები, არ არსებობს ყოვლისმომცველი და განგრძობადი მიდგომა.

გამოწვევები განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სექტორში თანასწორობის, ინკლუზიურობისა და მრავალფეროვნების მიმართულებით

საქართველოში არახელსაყრელ პირობებში მყოფი ჯგუფები: სოციალურად დაუცველი, სოფლად მცხოვრები, ეთნიკური უმცირესობების ჯგუფები, იძულებით გადაადგილებული პირები, მიგრანტები, ქალები, აგრეთვე სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებისა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები, აწყდებიან ხარისხიანი განათლებისა და გადამზადების სერვისებთან და მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლისა და განვითარების შესაძლებლობის მისაწვდომობის პრობლემას.

სასოფლო დასახლებასა და მთიან რეგიონებში მცხოვრებ, განსაკუთრებით კი სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვებს და სოციალურად დაუცველ ოჯახებს ნაკლებად მიუწვდებათ ხელი ადრეულ და სკოლამდელ საგანმანათლებლო სერვისებზე (UNICEF, 2018).

ზოგადი განათლების საშუალო საფეხურზე ჩართულობისა და სწავლის დამთავრების მაჩვენებლები განსხვავდება სკოლის ადგილმდებარეობის, სწავლების ენის და სოციალურ- ეკონომიკური მდგომარეობის მიხედვით. მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე მოსწავლეების მიერ ზოგადი განათლების საშუალო საფეხურის დასრულების კოეფიციენტი მაღალია ‒ 88%, მაშინ როცა უღარიბესი მოსწავლეების მხოლოდ 43% ახერხებს საშუალო საფეხურის დასრულებას (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, 2021; Mizunoya and Mishra, 2020).

პროფესიულ განათლებაში მონაწილეობაზე, სხვა ფაქტორებთან ერთად, გავლენას ახდენს პროფესიული განათლების ქსელის გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობა და მისი შესაძლებლობები რეგიონულ თუ ეროვნულ დონეზე. 2016 წლიდან პროფესიული განათლება უფრო ხელმისაწვდომი და ინკლუზიური გახდა შშმ და სსსმ პირებისთვის, თუმცა, ბენეფიციარების რაოდენობა ჯერ კიდევ მცირეა.

საერთაშორისო და სახელმწიფო შეფასებების შედეგები მიუთითებს მოსწავლეთა მიღწევებს შორის უთანასწორობაზე სოციალურ-ეკონომიკური შესაძლებლობების, ადგილმდებარეობის (სოფლის და ქალაქის), სკოლის ტიპის (საჯარო და კერძო) და სწავლების ენის მიხედვით (PISA 2018, PIRLS 2019, №AEC 2018, OECD, 2021). საგულისხმოა, რომ მოსწავლეთა შედეგებზე უფრო დიდი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს სკოლის მდებარეობას და არა უშუალოდ მოსწავლის საცხოვრებელ ადგილს (Djakeli, 2019). ამ თვალსაზრისით განსხვავებები არსებობს დედაქალაქის სხვადასხვა ურბანულ ზონას შორისაც (Djakeli, 2019).

ამჟამინდელი გამოცდებისა და ვაუჩერების სისტემით უფრო მეტად სარგებლობენ სტუდენტობის მსურველები მაღალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე ოჯახებიდან და ურბანული დასახლებებიდან. ისინი უკეთეს სკოლებში დადიან და გამოცდებისთვისაც სკოლაში და სკოლის მიღმა კერძო რეპეტიტორებთან ემზადებიან (მსოფლიო ბანკი, 2018; Djakeli, 2019).

მოწყვლადი ჯგუფების მოსწავლეები, რიგ შემთხვევაში, ვერ აგრძელებენ განათლების მიღებას უმაღლესი განათლების საფეხურზე ძირითადად შინამეურნეობისათვის მაღალი ფინანსური ტვირთის გამო. ასევე, სახელმწიფოსა და თავად უსდ-ების მიერ შეთავაზებული შეზღუდული სოციალური გრანტის ან მხარდაჭერის სხვა სერვისების ნაკლებობის გამო. ჩარიცხულ სტუდენტთა მხოლოდ 2% იღებს საჭიროებებზე მორგებულ გრანტებს. ამგვარი გრანტების მოპოვებისათვის, სოციალური პროგრამის ფარგლებში, დაფინანსების მისაღებად განაცხადი შესაძლოა წარადგინონ იმ სტუდენტებმა, რომლებიც მიეკუთვნებიან 13 სოციალური კატეგორიიდან ერთ-ერთს. მაგ.: სოციალური კატეგორიები მოიცავს ენობრივ უმცირესობათა სკოლების, შორეული რაიონების სკოლების სტუდენტებს, სტუდენტებს კონფლიქტის ზონიდან, მრავალშვილიანი ოჯახებიდან და ობლებს, სოციალური დახმარების საჭიროების მქონე სტუდენტებს. სტუდენტებს, რომლებიც იღებენ დამსახურებაზე დაფუძნებულ ნაწილობრივ გრანტებს, ასევე შეუძლიათ მიიღონ საჭიროებაზე დაფუძნებული გრანტები. მაგალითად, თუ სტუდენტი იღებს დამსახურებაზე დაფუძნებულ 70%-იან გრანტს და შეიტანს განაცხადს საჭიროებაზე დაფუძნებულ გრანტზე, მას შეუძლია მიიღოს საჭიროებაზე დაფუძნებული 30%-იანი დაფინანსება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ თანხა გაიცემა ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე მიღებული ქულების საფუძველზე. გამოცდებზე ზემოაღნიშნული კატეგორიის ჯგუფების წარმომადგენელი მოსწავლეები, ვერ იღებენ მაღალ ქულებს თავიანთი ოჯახების სოციალური მდგომარეობით განპირობებული არასაკმარისად მომზადების გამო და შესაბამისად, მათთვის შეზღუდულია გრანტების რაოდენობაც. ამასთანავე, სწავლის პერიოდში, სტუდენტების მეოთხედზე მეტი (26%) მუშაობს სრულ განაკვეთზე. მათგან თითქმის ნახევარს (48%) აღნიშნული სამსახურები ყოველდღიური ხარჯების დასაფარად ესაჭიროებათ (ევროსტუდენტი, 2019). ყოველივე ეს კი არათანაბარ პირობებში აყენებს დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური შესაძლებლობების მქონე სტუდენტებს, რაც ზრდის სწავლის მიტოვების მაჩვენებლებს. 11 000-ზე მეტმა სტუდენტმა შეაჩერა ან შეწყვიტა სწავლა უმაღლესი განათლების საფეხურზე (ტაბატაძე, 2020).

მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება სახელმწიფო ენის სრულფასოვნად ფლობის საკითხი. იმ პირთა წილი, რომლებიც ვერ ფლობენ სახელმწიფო ენას ეთნიკურად სომეხ მოქალაქეებში 44%-ს, ხოლო ეთნიკურად აზერბაიჯანელებს შორის 74%-ს შეადგენს (საქსტატი, 2014). აღნიშნული ქმნის არა მხოლოდ ყოველდღიური კომუნიკაციის, არამედ ქვეყანაში მიმდინარე პროცესებზე ინფორმაციის მიღების, დასაქმების, განათლებისა და სერვისებით სრულფასოვნად სარგებლობის პრობლემას, მნიშვნელოვნად აფერხებს მათ ჩართულობას განათლების ნებისმიერ საფეხურზე და ინტეგრაციას საზოგადოებაში (საქსტატი, 2014).

მიუხედავად იმისა, რომ განათლებისა და მეცნიერების სექტორმა მყისიერად უპასუხა პანდემიით გამოწვეულ სირთულეებს, პანდემიამ გააღრმავა ციფრული უთანასწორობა. აღნიშნული პრობლემა განსაკუთრებით მწვავედ შეეხო ქალაქებიდან მოშორებით მდებარე სკოლებს და დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური შესაძლებლობის მქონე პირებს, სსსმ და შშმ პირებს, მრავალშვილიან ოჯახებს, ასევე თავშესაფრის მაძიებლებს, ლტოლვილებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებს.

2020 წლის მარტში, მოსწავლეთა 10%-ს ხელი არ მიუწვდებოდა ინტერნეტსა და შესაბამის მოწყობილობაზე სახლის პირობებში. მათ შორის, დიდ წილად სოფლად მცხოვრებ მოსწავლეებს არ ჰქონდათ შესაბამისი მოწყობილობები და არ მიუწვდებოდათ ხელი ინტერნეტზე. საშუალოდ, ინტერნეტზე ხელმისაწვდომობის მაჩვენებელი მერყეობს 40%-დან 70 %-მდე, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში ეს დონე 15%-ია, უმეტესად, მაღალმთიან და სასოფლო დასახლებებში. მონაცემების მიხედვით, პანდემიამდე ქალაქის სკოლების მოსწავლეების 82%-ს ჰქონდა ინტერნეტზე წვდომა და ასევე ფლობდნენ კომპიუტერებს, ხოლო რეგიონში და სოფლად მცხოვრები მოსწავლეებისთვის ეს მაჩვენებელი 70%-ს შეადგენდა (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, 2020). Human Rights Watch-ის 2022 წლის იანვარში გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ბევრი მოსწავლე შეფერხებებს აწყდებოდა დისტანციური სწავლებისას, განსაკუთრებით მაღალმთიან რეგიონებში ცუდი ინტერნეტ კავშირის, ღარიბ ოჯახებში შესაბამისი ელექტრონული მოწყობილობების უქონლობის და ონლაინსწავლებაში მასწავლებელთა გამოუცდელობის გამო.

შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა მნიშვნელოვანი განსხვავებები სასწავლო პროცესში ციფრული რესურსების გამოყენების, ასევე მასწავლებლების ციფრული კომპეტენციების ფლობის მიმართულებით. კერძოდ, კერძო სკოლების, თბილისის და ქართულენოვანი სკოლების მასწავლებლები გაცილებით აქტიურად იყენებენ ინფორმაციულ-ციფრულ ტექნოლოგიებს სასწავლო პროცესში და უკეთ აქვთ განვითარებული ციფრული კომპეტენციები, ვიდრე მათი კოლეგები, რომლებიც დასაქმებული არიან საჯარო, რეგიონში მდებარე თუ არაქართულენოვან სკოლებში (შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრი, 2020)

არაქართულენოვან სკოლებს აქვთ დამატებითი პრობლემები, კერძოდ: პროფესიული განვითარების შეზღუდული შესაძლებლობები ინფორმაციულ-ტექნოლოგიური მიმართულებით; არასაკმარისი რესურსები მშობლიურ ენებზე (სომხური და აზერბაიჯანული), Teams-ის პლატფორმის გამოყენების მიმართულებით და ზოგადად, აღნიშნულ ენებზე ელექტრონული რესურსების ნაკლებობა (ტაბატაძე და ჩაჩხიანი, 2021).

ინკლუზიური განათლების ხარისხის გაძლიერების მიმართულებით განათლების ყველა საფეხურზე გამოწვევაა ინკლუზიურ განათლების სპეციალისტთა კვალიფიკაცია და მისაწვდომობა. ზოგადი მიმართულების საუნივერსიტეტო და სატრენინგო პროგრამა ვერ უზრუნველყოფს სპეციალური მასწავლებლის სპეციალიზაციას მხედველობის, სმენის, ქცევისა და მძიმე და ღრმა ინტელექტუალური დარღვევის მქონე მოსწავლეთა სწავლების მიმართულებით. არ არსებობს საუნივერსიტეტო სასერტიფიკატო პროგრამები, რომლებიც ამ საჭიროებას დააკომპენსირებდა ან მისცემდა სპეციალურ მასწავლებელს ცოდნის გაღრმავების შესაძლებლობას.

ამასთან, ინკლუზიური განათლების საკითხები სათანადოდ არ არის ინტეგრირებული მასწავლებლების მომზადება-გადამზადების საუნივერსიტეტო და გადამზადების პროგრამებში. შედეგად, მიუხედავად იმისა, რომ სისტემა ერთმნიშვნელოვნად აღიარებს სპეციალური მასწავლებლებისა და სხვა სპეციალისტების (მობილობისა და ორიენტაციის სპეციალისტი, ოკუპაციური თერაპევტი, ენისა და მეტყველების სპეციალისტი, ფსიქოლოგი, ჟესტური ენის თარჯიმანი, ჟესტური ენის სპეციალისტი, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე პირის ასისტენტი) გადამწყვეტ როლს ინკლუზიური განათლების პროცესში, ხშირად აღნიშნულ პოზიციებს იკავებენ პირები, რომლებსაც ხსენებულ სფეროში არ გააჩნიათ სათანადო განათლება და/ან აქვთ ძალიან მწირი გამოცდილება. აღნიშნულ პრობლემას ამძაფრებს სპეციალისტების გადინებაც, რაც დიდ წილად ანაზღაურებით არის განპირობებული. ამ კუთხით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ადრეული და სკოლამდელი განათლების საფეხური, ვინაიდან სწორედ ამ ეტაპზეა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ყველა აღსაზრდელის და, მათ შორის, სსსმ და შშმ პირების მხარდაჭერა სასკოლო მზაობის გაზრდის მიზნით.

მიუხედავად ბოლო წლებში სახელმწიფო ენის ცოდნის ამაღლების მიმართულებით განხორციელებული კომპლექსური და სისტემური ხასიათის ღონისძიებებისა, ეთნიკური უმცირესობებით მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონებში მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება სახელმწიფო ენის სრულფასოვანი ფლობის და გამოყენების საკითხი, რაც მნიშვნელოვნად აფერხებს როგორც მათ ჩართულობას განათლების ნებისმიერ საფეხურზე, ისე ქვეყანაში მიმდინარე პროცესებზე ინფორმაციის მიღებას, დასაქმებასა და სხვა სერვისებით სარგებლობას (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, 2021). პროფესიულ განათლებაზე ხელმისაწვდომობის გაზრდისა და არაქართულენოვანი ბენეფიციარებისთვის ქართული ენის სწავლების ხელშეწყობის მიზნით, 2016 წლიდან პროფესიულ საგანმანათლებლო პროგრამებზე მიღების ფარგლებში, ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლებს შესაძლებლობა აქვთ შერჩევის პროცედურა გაიარონ სომხურ, რუსულ და აზერბაიჯანულ ენებზე. შერჩევის ეტაპის გავლის შემდგომ მათთვის შეთავაზებულია ქართული ენის შემსწავლელი მოდული, რომლის წარმატებით დასრულების შემთხვევაში, ეძლევათ მათთვის სასურველ პროფესიულ საგანმანათლებლო პროგრამაზე სწავლის გაგრძელების შესაძლებლობა. პროფესიული განათლების საფეხურზე მნიშვნელოვანია პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებების მიერ სახელმწიფო ენაში მომზადების პროგრამის და მისი განხორციელების მიდგომების შემუშავება. ეთნიკურ უმცირესობათა წარმომადგენელი სტუდენტებისთვის შემუშავებული კვოტირების სისტემა ემყარება სავალდებულო ზოგადი უნარების ტესტს და ქართულ ენაში მოსამზადებელ ერთწლიან სავალდებულო პროგრამას (60 კრედიტი), რომლის წარმატებით დაძლევის შემდეგ სტუდენტებს შეუძლიათ აირჩიონ ნებისმიერი პროგრამა ბაკალავრიატის საფეხურზე სწავლის გასაგრძელებლად.

სასკოლო კულტურის გარდაქმნის მიმართულებით გატარებული პოლიტიკის მიუხედავად ჯერ კიდევ გამოწვევას წარმოადგენს თითოეული ბავშვისა და ახალგაზრდისთვის ინკლუზიური, უსაფრთხო და პოზიტიური სასწავლო გარემოს შექმნა. აღსანიშნავია, რომ ამ მიმართულებით არსებული მდგომარეობის ამსახველი მონაცემები არ არსებობს განათლების სისტემის ყველა საფეხურზე, თუმცა ხელმისაწვდომი მოკვლევები მიანიშნებს ფიზიკური და ემოციური უსაფრთხოების მიმართულებით არსებულ გამოწვევებზე. სახალხო დამცველის მიერ ადრეული და სკოლამდელი განათლების მონიტორინგის (2020) შედეგები აჩვენებს, რომ საბავშვო ბაღები არ არის სრულად მორგებული შშმ ბავშვების საჭიროებებზე და ვერ უზრუნველყოფს მათ სრულფასოვან ჩართულობას აღზრდისა და საგანმანათლებლო პროცესში. ამასთან, შესწავლილ დაწესებულებებში აღმზრდელთა უმეტესობას არ აქვს გავლილი გადამზადება ბავშვთა მიმართ ძალადობის საკითხებზე, რაც ხელს უშლის ძალადობის შემთხვევათა გამოვლენასა და მათზე დროულ რეაგირებას. იგივე ტენდენციები შეინიშნება ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებშიც. სკოლის პერსონალის კომპეტენციები დაბალია ბავშვის მიმართ ნებისმიერი სახის ძალადობაზე რეაგირების მექანიზმთან დაკავშირებით, ისევე როგორც თანასწორობის პრინციპების შესახებ (სახალხო დამცველი 2017, ჭანტურია, 2018). საგულისხმოა, რომ სკოლებში მოსწავლეების მეოთხედი ბულინგის მსხვერპლი იყო, სასკოლო გარემოსთან ინტეგრირებულად კი თავს მხოლოდ მოსწავლეთა ნახევარი (56%) გრძნობდა (OECD, 2019). მოსწავლეების ემოციური მდგომარეობა და უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის განცდა მნიშვნელოვან გამოწვევად იქცა პანდემიის პირობებში, რაც აისახა ქცევით დარღვევებში, ასევე მოსწავლეთა სწავლის მოტივაციის შემცირებაში (განათლების კოალიცია, 2021, საქართველოს პარლამენტი 2022).

სსსმ და შშმ პირების სასწავლო პროცესში ჩართულობა და გონივრული მისადაგების პრინციპის უზრუნველყოფა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული მხარდამჭერ და მისაწვდომ სასწავლო გარემოზე, რომელიც უზრუნველყოფილია საჭირო საგანმანათლებლო რესურსითა და დამხმარე ტექნიკური საშუალებით.

მწირია გენდერული თანასწორობის და ზოგადად გენდერის შესახებ როგორც ბავშვთა და ახალგაზრდების, ასევე აღმზრდელებისა და პედაგოგების ცოდნა და კომპეტენციები (თანასწორობის მოძრაობა, 2020). ჯერ კიდევ მტკიცეა გენდერული ნიშნით პროფესიების დაყოფის სტიგმა. ცალკეული პროფესიები ქალისთვის უფრო შესაფერისად მიიჩნევა ვიდრე კაცისთვის და პირიქით, მათ შორის, განსაკუთრებით ტექნიკური საგნები და პროფესიები. აღნიშნულზე მიანიშნებს ისიც, რომ მიუხედავად იმისა, რომ გოგოები სტაბილურად უკეთეს შედეგებს აჩვენებენ მათემატიკასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში საერთაშორისო შეფასებების მიხედვით (PISA, 2009;2015;2018), არსებული უპირატესობა აღარ განაპირობებს გოგოების მხრიდან სწავლის სფეროს არჩევანს, რაც დაკავშირებული უნდა იყოს უფრო მეტად გენდერულ სტერეოტიპებთან, ვიდრე პიროვნულ მისწრაფებასთან (ევროსტუდენტი VII, 2021).

მეცნიერების, ტექნოლოგიების, ინჟინერიისა და მათემატიკის (STEM) კურსდამთავრებულთა და მეცნიერ-მკვლევრებს შორის შედარებით ნაკლებია ქალთა რაოდენობა. ქალების მიერ მოპოვებულ აკადემიურ ხარისხებს შორის ჭარბობს დაბალშემოსავლიანი მიმართულებები ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში, განათლებასა და ჯანდაცვაში (მსოფლიო ბანკი 2021), რაც აბრკოლებს მათი პოტენციალისა და უნარების სრულად განვითარებას. მკვლევრებს შორის თანაბარი გენდერული განაწილების მიუხედავად (52.4% ქალი), შედარებით დაბალია ქალების პროცენტული წილი ინჟინერიასა და ტექნოლოგიების მიმართულებით (საქსტატი, 2020).

გენდერული მეინსტრიმინგისა და გენდერული თანასწორობის პერსპექტივიდან მონაცემების დამუშავება და ანალიზი რეგულარულად არ მიმდინარეობს პროფესიული და უმაღლესი განათლების სტუდენტებსა და უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების პერსონალსა (ან მასწავლებლებსა) და მკვლევრებზე. მაღალი რანგის პოზიციებზე ქალები ნაკლებად არიან წარმოდგენილი, რაც, ერთი მხრივ, გამოწვეულია იმით, რომ არ არსებობს ეროვნული პოლიტიკა, რომელიც აკადემიურ სფეროში გენდერულ უთანასწორობას აღმოფხვრაზე კომპლექსურად იმუშავებდა და მეორე მხრივ ქალის გენდერულ როლთან დაკავშირებული სტერეოტიპებით, რომლებიც გავლენას ახდენს როგორც პროფესიის არჩევაზე, ასევე ქალების კარიერულ ზრდაზე.

განათლებისა და პროფესიული გადამზადების სისტემას ჯერ კიდევ არ აქვს შემუშავებული ერთიანი მიდგომა მთელი სიცოცხლის მანძილზე სწავლის მიმართულებით, რომელიც განათლებისა და პროფესიული მომზადება/გადამზადების სისტემასთან დააკავშირებდა დასაქმებისა და მეწარმეობის განვითარებას, სოციალურ და რეგიონულ პოლიტიკას. განათლების სხვადასხვა საფეხურს შორის კავშირები ჯერ კიდევ სუსტია, უნარების შეუსაბამობა განაპირობებს მოთხოვნას უფრო მოსახერხებელ, გამჭვირვალე საგანმანათლებლო მომსახურებასა და მექანიზმებზე, განათლების საფეხურებს შორის გადასვლის მოქნილ სისტემებსა და გადამზადებისა თუ კვალიფიკაციის ამაღლების ეფექტურ სქემებზე. წინარე განათლების აღიარება ვრცელდება მხოლოდ პროფესიული განათლების სექტორზე და არა ახალგაზრდა მსწავლელთა მზარდ რაოდენობაზე, რომლებიც ამჯობინებენ შეიძინონ უნარები ფორმალური განათლების სისტემის მიღმაც.

გამოწვევები განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სექტორებში მმართველობის, ანგარიშვალდებულებისა და დაფინანსების მიმართულებით

განათლების, მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სექტორების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევაა კოორდინაციის მექანიზმების ნაკლებობა როგორც ინტერსექტორულ, ისე ინსტიტუციურ დონეზე. სამინისტრო და სექტორის განვითარებაში ჩართული ყველა სხვა უწყება თუ დაინტერესებული მხარე იზიარებს საერთო პასუხისმგებლობას განათლებისა და მეცნიერების სფეროს შემდგომი განვითარებისადმი, თუმცა პოლიტიკის დაგეგმვასა და შესრულებაზე პასუხისმგებლობა ყოველთვის მკაფიოდ არ არის განაწილებული. ასევე არ არსებობს კოორდინაციისა და ფუნქციური დაგეგმვის სისტემური მიდგომა. ანგარიშვალდებულების და ხარისხის მართვის მექანიზმები არასათანადოდ განვითარებულია. მუნიციპალიტეტის მართვაში არსებული ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების შექმნა და მათი ფუნქციონირების უზრუნველყოფა მუნიციპალიტეტების პასუხისმგებლობაა. მუნიციპალიტეტების მცირე ბიუჯეტების გათვალისწინებით, შეინიშნება განსხვავებები აღნიშნული საჯარო სერვისის მიწოდების კუთხითაც. ყოველივე ეს კი მნიშვნელოვნად მოქმედებს სკოლამდელი განათლების ხარისხზე და აფერხებს მის გაუმჯობესებას (განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო,2021). ადრეულ და სკოლამდელი განათლების სისტემაში სავალდებულო ეროვნული სტანდარტების განხორციელების მექანიზმები არ არსებობს, რაც სტანდარტის დანერგვის შესაძლებლობებს რისკის ქვეშ აყენებს. ასევე ცენტრალური ხელისუფლება არ სთავაზობს მუნიციპალიტეტებს ყოვლისმომცველ და თანმიმდევრულ მხარდაჭერას (ტექნიკური, ადამიანური, ფინანსური) ეროვნული სტანდარტის აღსასრულებლად.

ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებების ანგარიშვალდებულებისა და ზედამხედველობის ეფექტური მექანიზმები არ არის შემუშავებული. სკოლების ავტორიზაციის პროცესი, რომლის დაწყებაც საჯარო სკოლებისთვის რამდენჯერმე გადაიდო, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც სკოლების განვითარების საშუალება, მაგრამ ამჟამინდელი ფორმით ავტორიზაცია ორიენტირებულია ძირითადი სტანდარტების შესაბამისობის დადგენაზე და არა სწავლა-სწავლების ხარისხისა და სტუდენტების შედეგების შეფასებაზე (Li, et al.2019). ასევე, ავტორიზაციის პროცესში არ არიან ჩართული ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებები. ზოგადსაგანმანათლებლო სისტემაში შეზღუდული რესურსების არაეფექტიანად გამოყენებაზე მიანიშნებს მოსწავლე-მასწავლებლის დაბალი თანაფარდობა, მცირე სკოლების დიდი რაოდენობა და ის ფაქტი, რომ მასწავლებელთა მხოლოდ ნახევარი მუშაობს სრულ განაკვეთზე (NAEC, 2020).

პროფესიული განათლების სექტორის ზომა მცირეა და მონაწილეობა დაბალი, რის გამოც პროფესიული განათლების გავლენა საქართველოს სოციო-ეკონომიკურ განვითარებაზე შეზღუდულია. პროფესიული განათლების ხარისხის უზრუნველყოფის მექანიზმები გადამუშავებულია, თუმცა გასაძლიერებელია ხარისხის შიდა უზრუნველყოფის მექანიზმები, ასევე გარე მონიტორინგი და შეფასება. პროფესიული განათლების მასშტაბის გაფართოება და პოლიტიკის წარმატებით დანერგვა მოითხოვს ფინანსური და ადამიანური რესურსების მობილიზებას, არსებული რესურსების უფრო ეფექტურად განკარგვას, შესაძლებლობებისა და საოპერაციო პროცედურების გაუმჯობესებას.

პროფესიული განათლების სექტორში საჯარო-კერძო პარტნიორობა ჯერ კიდევ ფრაგმენტულია. კანონი „პროფესიული განათლების შესახებ” ითვალისწინებს როგორც კერძო სექტორის, ისე მუნიციპალიტეტების ჩართულობის გაზრდას, კერძო სექტორის დაინტერესებულ მხარეებთან კონსულტაციას პოლიტიკის განსაზღვრისა თუ დანერგვის პროცესში. ნაკლებია თანამშრომლობის ტრადიციები თუ ნდობა სოციალური პარტნიორების მხრიდან. აღნიშნულ გამოწვევაზე საპასუხოდ ჩამოყალიბდა პროფესიული განათლების მართვის ახალი მოდელი, რომლის საფუძველზეც საქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატამ და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ ერთობლივად დააფუძნეს ა(ა)იპ ‒ პროფესიული უნარების სააგენტო. ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანია სააგენტოს შემდგომი საქმიანობის განხორციელება.

უმაღლესი განათლების სისტემის ხარისხის გარე შეფასების პრაქტიკა ვითარდება, რომელიც უზრუნველყოფს უსდ-ებში ხარისხის კულტურის შექმნას, თუმცა ამ მიმართულებით რჩება რიგი გამოწვევები. უსდ-ები დიდ წილად ორიენტირებულები არიან გარე შეფასების სტანდარტებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფაზე, რაც ცალკეულ შემთხვევაშიც არ გულისხმობს ინსტიტუციური ხარისხის მართვის პრაქტიკის დანერგვას, ფართო და მონაწილეობითი მიდგომების გამოყენებას. ამასთან, უსდ-ის მართვაში ნაკლებად არიან ჩართულები შიდა და გარე აქტორები, რაც ამცირებს მიუკერძოებლობის ხარისხს და წარმოქმნის მხოლოდ შიდა საკითხებზე ფოკუსირებულ ინსტიტუტებს. მიუხედავად იმისა, რომ კანონი „უმაღლესი განათლების შესახებ” დაწესებულებებს ფართო ავტონომიას ანიჭებს, პრაქტიკაში მათ უზღუდავს ისეთ შესაძლებლობებს, როგორიცაა: სწავლის საფასურის განსაზღვრა, ბაკალავრიატის დონეზე სტუდენტების შერჩევა და სასწავლო პროცესის ორგანიზება. ამასთან, უმაღლესი განათლების სისტემის მართვის საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით, საქართველოში უმაღლესი განათლების სისტემა საჭიროებს ოპტიმიზაციას და რაციონალიზაციას როგორც დაწესებულებების რაოდენობის, ასევე გეოგრაფიული განაწილების თვალსაზრისით. 2022 წლის მონაცემებით, საქართველოში 62 უსდ ფუნქციონირებს, მათ შორის, 19 სახელმწიფო და 43 კერძო (NCEQE, 2022). უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების 60.9 % ქალაქ თბილისშია განთავსებული (საქსტატი, 2021).

საქართველოს განათლების, გადამზადების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციის სისტემას არ აქვს მკაფიოდ ჩამოყალიბებული ხედვა ინოვაციების მხარდამჭერი ეკოსისტემების გასაძლიერებლად. კვლევისა და ინოვაციის სისტემა ფრაგმენტირებულია, რაც ნაწილობრივ ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლების ნაკლები ჩართულობით და პრიორიტეტიზაციის სისტემის არარსებობით არის განპირობებული. უმაღლესი განათლების, კვლევისა და ინოვაციის სისტემისთვის ახალი გამოწვევაა „მესამე მისიის” კონცეფციის გააზრება და დანერგვა საგანმანათლებლო დაწესებულების მართვის კულტურაში. შეზღუდულია მშობლებთან, შრომის ბაზართან, ინდუსტრიასა და სამოქალაქო საზოგადოებასთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა, რაც წაახალისებდა კვლევისა და ინოვაციის კლასტერების შექმნას, უნივერსიტეტ-ინდუსტრიის თანამშრომლობის განვითარებასა და უნივერსიტეტების ,,მესამე მისიის” ამოქმედებას. დაფინანსების არსებული მოდელი ნაკლებ ყურადღებას აქცევს კვლევის ხარისხსა და პროდუქტიულობას. კვლევისა და ინოვაციის დარგში არსებულ პრობლემებს ემატება სახელმწიფოს მხრიდან ამ სექტორის დაგეგმვაში ნაკლები მონაწილეობა, მკაფიოდ გამოკვეთილი მიმართულების არარსებობა, რაც გამოიხატება 80-ზე მეტი პრიორიტეტული სამეცნიერო სფეროს არსებობით.

მიუხედავად დაფინანსების ზრდისა, საქართველოს სახელმწიფო ინვესტიციები განათლებასა და მეცნიერებაში, კვლევაში, ტექნოლოგიებსა და ინოვაციებში საერთაშორისო სტანდარტების გათვალისწინებით დაბალია. ინვესტიცია განათლებაში მშპ-ს 2.4%-დან 3,0%-მდე გაიზარდა 2010-2019 წლებში, რაც ჩამოუვარდება ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელს (4.6% 2019 წელს). განათლების ბიუჯეტის ყველაზე მაღალი წილი მოდის ზოგად განათლებაზე და მასზე 2022 წლისთვის მიმართული სახსრების 72 % დაიხარჯება მასწავლებლების ხელფასებზე, თუმცა, PISA-ს მონაწილე ქვეყნებსა და ეკონომიკებს შორის საქართველოს მასწავლებელთა ხელფასი დაბალი ხელფასების კატეგორიას მიეკუთვნება. პროფესიული განათლების სფეროში სახელმწიფო ხარჯები 2021 წლის განათლების მთლიანი სახელმწიფო ხარჯების 5%-ს შეადგენდა. სახელმწიფო ინვესტიციები უმაღლეს განათლებაში 2013-2017 წლებში გაორმაგდა, მაგრამ საქართველო მშპ-ს მხოლოდ 0,3 %-ს ხარჯავს უმაღლეს განათლებაზე, ხოლო რესურსების დაახლოებით 75% გროვდება შინამეურნეობის მიერ გადახდილი სწავლის საფასურიდან. ინვესტიცია კვლევასა და განვითარებაზე არის უკიდურესად დაბალი, კერძოდ, შეადგენს მშპ-ს 0.11%-ს¹.

განათლების, გადამზადების, კვლევისა და ინოვაციების სისტემების პროგრესის მონიტორინგისა და ინსტიტუციური გაუმჯობესებისთვის მონაცემების ადმინისტრირების, ანალიზისა და გამოყენების პრაქტიკა არასათანადოდ განვითარებულია. პასუხისმგებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირების (სსიპ) მიერ განათლებისა და მეცნიერების სისტემისთვის მნიშვნელოვანი მონაცემები გროვდება, თუმცა არ არსებობს მონაცემების სინქრონიზებისა და ანალიზის მექანიზმი.

განათლების, კვლევისა და ინოვაციების სფეროებში მონაცემთა შეგროვების მიმართულებით ასევე შეინიშნება სტუდენტთა და კურსდამთავრებულთა ეროვნული გამოკითხვების ნაკლებობა. ამასთანავე, არ არსებობს ღია, მომხმარებელზე მორგებული მონაცემთა ანალიზის მექანიზმი, რომელიც სწავლისა და კარიერული ორიენტაციის არჩევანის გაკეთებაში დაეხმარებოდა მსურველებს. ნაკლებად ხელმისაწვდომია ისეთი ინფორმაციაც, როგორიცაა ეროვნული საგანმანათლებლო დაწესებულებების მიერ გარე წყაროებიდან მიღებული შემოსავლები (ბიზნეს სექტორთან კონტრაქტები, ქველმოქმედება, მომსახურება და საერთაშორისო სახელმწიფო დაფინანსების წყაროები).

ხედვა, მისია, მიზნები და ამოცანები

ხედვა

2030 წელს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მაღალი ხარისხის სისტემა ინდივიდებს მისცემს შესაძლებლობას, გააკეთონ საუკეთესო არჩევანი თავიანთი კომპეტენციებისა და შესაძლებლობების განსავითარებლად, რაც, თავის მხრივ, ხელს შეუწყობს მდგრადი, ცოდნაზე დაფუძნებული და ძლიერი სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბებას.

მისია

განათლების და გადამზადების, კვლევისა და ინოვაციების სისტემები საშუალებას აძლევენ პირებს, სრულად გამოავლინონ თავიანთი პოტენციალი, წვლილი შეიტანონ საქართველოს სოციალურ, ეკონომიკურ და კულტურულ განვითარებაში და ხელი შეუწყონ ქვეყნის მდგრად განვითარებას.

2022-2030 წლების სტრატეგიის სახელმძღვანელო პრინციპები და ღირებულებები

მთავრობამ განათლებისა და მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციის სისტემების განვითარებისთვის ჩამოაყალიბა შემდეგი ძირითადი პრინციპები და ღირებულებები:

• განათლება და გადამზადება, კვლევა და ინოვაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ინკლუზიური საზოგადოების, მდგრადი და მწვანე ეკონომიკის განვითარების მიმართულებით.

• განათლებისა და გადამზადების, ტექნოლოგიების, კვლევისა და ინოვაციის სისტემები ინდივიდზე ორიენტირებულია.

• ღია კომუნიკაციის, გამჭვირვალობის, თანამშრომლობისა და პარტნიორობის პრინციპები წახალისებულია განათლებისა და გადამზადების, ასევე კვლევისა და ინოვაციების სისტემებში, აღნიშნული პრინციპები გამოიყენება დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობისას და ზოგადად, საზოგადოებისა და ეკონომიკის შემდგომი განვითარებისთვის.

• კეთილსინდისიერებისა და უწყვეტი განვითარების პრინციპები, ასევე შესაბამისი ანგარიშგების, მონიტორინგისა და შეფასების სისტემები განაპირობებენ მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკისა და პროგრამების შემუშავება/განხორციელებას, აღნიშნული პრინციპები ამავდროულად ინდივიდებისა და ინსტიტუტების განვითარების საფუძველია.

• ადამიანური კაპიტალის განვითარება, რომელიც ორიენტირებულია როგორც აღსაზრდელზე, მოსწავლესა და სტუდენტზე, ასევე მასწავლებლებზე, მკვლევრებსა და ზოგადად, განათლების და გადამზადების, ასევე, კვლევისა და ინოვაციის სისტემებში დასაქმებულ ინდივიდებზე.

• ღია სასწავლო გარემო და კვლევისა და ინოვაციის ეკოსისტემები ინდივიდებს საშუალებას აძლევენ ისწავლონ, ასწავლონ, გადამზადნენ, განვითარდნენ და ამ გზით საერთო მიზნების მიღწევაში შეიტანონ თავიანთი წვლილი.

• დემოკრატიული განათლების პრინციპების დაცვა უზრუნველყოფილია ნებისმიერ საგანმანათლებლო გარემოში. თითოეულ მოსწავლესა და სტუდენტს აქვს უფლება თანასწორი შესაძლებლობების ფარგლებში ჩაერთონ საგანმანათლებლო დაწესებულებების მართვაში, სწავლა-სწავლების პროცესის ადმინისტრირებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში საკუთარი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვისა და სრულფასოვნად რეალიზებისთვის.

სექტორული პრიორიტეტები

განათლებისა და მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სისტემების სფეროში არსებული მიღწევებისა და გამოწვევების სიტუაციურ ანალიზზე დაყრდნობით, მთავრობამ განსაზღვრა პრიორიტეტები, რომელიც მიმართულია განათლების ხარისხისა და შესაბამისობის თანასწორობის, ინკლუზიურობისა და მრავალფეროვნების, აგრეთვე მმართველობის, დაფინანსებისა და ანგარიშვალდებულების სისტემების გაუმჯობესებისკენ. სწორედ ამ პრიორიტეტებს ეფუძნება ის რეფორმები და ინიციატივები, რომლებიც უნდა განხორციელდეს სისტემაში 2022-2030 წლებში. პრიორიტეტების დაინიცირება მოხდა სამინისტროს დეპარტამენტების მასშტაბით, ექსპერტების, გარე აქტორებისა და დაინტერესებული მხარეების ჩართულობით ჩამოყალიბებული სპეციალური ქვესექტორული ჯგუფების ფარგლებში და შეთანხმებულ იქნა 2021 წლის 28 ივნისის №304 დადგენილებით შექმნილი 2022-2030 წლების საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემმუშავებელი უწყებათაშორისი საბჭოს წევრებთან.

სექტორული პრიორიტეტი I. ხარისხი და შესაბამისობა

მსწავლელის, საზოგადოებისა და სახელმწიფოს საჭიროებებზე ორიენტირებული ხარისხიანი და მდგრადი განათლებისა და მეცნიერების სისტემის განვითარება განათლებისა და მეცნიერების სისტემის პირველი სექტორული პრიორიტეტია. აღნიშნული პრიორიტეტი გულისხმობს შემდეგს: სწავლებისა და სწავლის პროცესი წარმართულია მსწავლელზე ორიენტირებული მიდგომების გამოყენებით და ეხმარება მას განივითაროს მთელი ცხოვრების მანძილზე საჭირო კომპეტენციები ლოკალური და გლობალური გამოწვევების გათვალისწინებით. მოქნილი, ინდივიდუალური სწავლების მოდელები, მათ შორის სსსმ და შშმ პირთა საჭიროებების შესაბამისი მიდგომები, მთელი სიცოცხლის მანძილზე უწყვეტი განათლებისა და სხვადასხვა სიტუაციაში გამჭოლი კომპეტენციების შეძენის შესაძლებლობას იძლევა. ციფრული ინფრასტრუქტურა, სწავლა-სწავლებისა და კვლევის ინოვაციური მეთოდოლოგია შესაძლებელს ხდის, სწრაფად დაინერგოს ახალი მიდგომები და გაუმჯობესდეს სწავლა-სწავლების, კვლევისა და ინოვაციის ხარისხი. უზრუნველყოფილია უსაფრთხო, პოზიტიური, ხარისხიანი და ღია სასწავლო გარემო. საგანმანათლებლო საზოგადოება და კვლევისა და ინოვაციების ეკოსისტემები ერთმანეთთან აკავშირებენ საგანმანათლებლო და კვლევით ინსტიტუტებს, შრომის ბაზარს, ბიზნესსექტორსა და ფართო საზოგადოებას.

სწავლების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით, საგანმანათლებლო სისტემის ყველა დონეზე შეიქმნება წარმატებული მასწავლებლების, ტრენერებისა და განათლების სპეციალისტების პროფესიაში მოზიდვის და მათი უწყვეტი პროფესიული განვითარებისა და კარიერული ზრდის მექანიზმები. განხორციელდება მნიშვნელოვანი რეფორმები აღმზრდელ-პედაგოგების, მასწავლებლებისა და განათლების სპეციალისტების მომზადების, პროფესიაში შესვლისა და მათი უწყვეტი პროფესიული განვითარების მიმართულებით. აღნიშნული მოიცავს შესრულებული სამუშაოს შეფასების, კარიერული განვითარების დაგეგმვისა და წახალისების სისტემების განვითარებას. ჩამოყალიბდება სკოლის ბაზაზე მასწავლებლის უწყვეტი პროფესიული განვითარების სისტემა, რომლის ფარგლებშიც პედაგოგები ჩაერთვებიან საჭიროებებზე დაფუძნებული უწყვეტი პროფესიული განვითარების პროცესში. მიიღებენ ინტენსიურ, კონსტრუქციულ უკუკავშირს და სასკოლო საზოგადოების სხვა წევრებთან ერთად გაიზიარებენ სწავლის შედეგებთან დაკავშირებულ პასუხისმგებლობას. ამავდროულად გაძლიერდება სკოლის დირექტორების შესაძლებლობები საგანმანათლებლო ლიდერობის, სკოლის მართვისა და ხარისხის განვითარების მიმართულებით. განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო ხელს შეუწყობს პროფესიული ასოციაციების და ორგანიზაციების, აკადემიური თუ სამოქალაქო საზოგადოების აქტიურ მონაწილეობას სკოლის დირექტორთა და მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების და გადამზადების პროგრამებში, მათ შორის ქოუჩინგის და მონიტორინგის პროგრამებში. პროექტის „უკეთესი განათლება უკეთესი მომავლისთვის“² ფარგლებში გაგრძელდება სწავლების თანამედროვე მეთოდოლოგიაზე დაფუძნებული პროფესიული რესურსის მომზადება, უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების პროფესორ-მასწავლებელთა პროფესიული განვითარებისა და მასწავლებლის მომზადების პროგრამების მხარდაჭერა, სკოლის დირექტორებისა და მასწავლებლების პროფესიული განვითარება და საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარება.

ამასთან, ზოგად განათლებაში ინგლისური ენის სწავლების სტრატეგიის შესაბამისად გაუმჯობესდება ინგლისური ენის მასწავლებელთა კომპეტენციები³. ქალაქისგან მოშორებულ და არადომინანტური ეთნიკური ჯგუფებით მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონებში მასწავლებლები მიიღებენ დამატებითი დახმარებას ახალი სკოლის მოდელისა და ინგლისური ენის მასწავლებლის უწყვეტი პროფესიული განვითარების პროგრამის ფარგლებში. მიზნობრივ პროგრამებში ჩაერთვებიან სხვა სკოლებიც, რომლებსაც აქვთ ინგლისური ენის სწავლა/სწავლებასთან დაკავშირებული პრობლემები და შესაბამისად, ქვეყნის საშუალო მაჩვენებლებთან შედარებით დაბალი მიღწევები (ბრიტანეთის საბჭო, 2021) .

პროფესიული განათლების ხარისხის ამაღლებაში უმნიშვნელოვანესი როლი ეკისრება პროფესიული განათლების მასწავლებელს. პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულების მასწავლებელთა ბაზა მოიცავს პროფესიულ მასწავლებლებს, კომპანიის ინსტრუქტორებსა და მოწვეულ მასწავლებლებს. პრიორიტეტულია „პროფესიული განათლების მასწავლებლის საქმიანობის დაწყების, პროფესიული განვითარებისა და კარიერული წინსვლის მოქნილი სისტემის” ფორმირება, რომელიც დაეფუძნება მსოფლიო ბანკის პროექტის „მასწავლებელთა კვალიფიკაციის ამაღლება პროფესიულ განათლებაში” ფარგლებში თანამშრომლობით შემუშავებულ შესაბამის მოდელს (2021). პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ადამიანური რესურსების როლის გაძლიერების, ახალი კადრების მომზადებისა და მასწავლებელთა ხარისხის განვითარების მიზნით, სტრატეგიის განხორციელების პროცესში ერთ-ერთ პრიორიტეტად იკვეთება მასწავლებელთა მომზადების სისტემის განვითარება. ამ მიზნით, სტრატეგია ითვალისწინებს პროფესიული განათლების მასწავლებელთა უწყვეტი კარიერული განვითარებისა და შეფასების სისტემის დანერგვის ხელშეწყობას. შესაბამისად, შემუშავდება მასწავლებლების უწყვეტი პროფესიული განვითარების მარეგულირებელი ჩარჩო, გზამკვლევი და დაგეგმილია შერჩეულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში მასწავლებელთა უწყვეტი პროფესიული განვითარებისა და შეფასების შიდა სისტემის პოლიტირება.

პროფესიული მასწავლებლის მომზადებისა და უწყვეტი პროფესიული განვითარების პროგრამები განხორციელდება სხვადასხვა პროვაიდერებთან თანამშრომლობით. ამასთან, უწყვეტი პროფესიული განათლებისა და კარიერული განვითარების მიდგომა იქნება სასწავლებელზე დაფუძნებული მიდგომა, რაც გულისხმობს დაგეგმვისა და განხორციელების პროცესში მნიშვნელოვანი როლის დაკისრებას თავად პროფესიული განათლების მასწავლებელსა და პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულებაზე.

სადოქტორო პროგრამები დაუახლოვდება საერთაშორისო სტანდარტებს და უზრუნველყოფს სახელმწიფოს სოციალურ-ეკონომიკურo საჭიროებებისა და შესაძლებლობების ასახვას. კვლევისა და ინოვაციის სისტემების განვითარებისა და მკვლევართა გამოწვევების დასაძლევად ეროვნულ და ინსტიტუციურ დონეზე ამოქმედდება მაღალი ხარისხის სტრუქტურირებული სადოქტორო პროგრამები/სკოლები ნიჭიერი ახალგაზრდების როგორც საქართველოდან, ისე უცხოური ქვეყნებიდან მოზიდვის მიზნით. შერჩეულ სფეროებში სადოქტორო კანდიდატების მოზიდვის პარალელურად გაიზრდება სამეცნიერო-კვლევითი სფეროს დაფინანსების მოცულობაც, რაც ინოვაციის და კვლევის პოტენციალის ზრდის წინაპირობაა.

მთავრობის ახალი მიდგომის მეორე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იქნება ტენუარის კონცეფციაზე დაფუძნებული კარიერული წინსვლის სისტემის შექმნა, უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების პროფესორ-მასწავლებელთა და მეცნიერ-მკვლევართა საქმიანობის სტაბილურობის უზრუნველყოფისთვის.⁴ საუკეთესო საერთაშორისო გამოცდილების შესაბამისად, უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების პროფესორ-მასწავლებელთა და მეცნიერ-მკვლევართა დასაქმება, შეფასება და წახალისება დაეფუძნება მათი მიღწევების შეფასებას გამჭვირვალე და ხარისხზე ორიენტირებული კრიტერიუმების გათვალისწინებით.⁵ სწავლა/სწავლებისა და კვლევისა და ინოვაციის სფეროში წახალისდება ინოვაციური მიდგომები, ხოლო აკადემიურ და სამეცნიერო პერსონალს მთელი კარიერის მანძილზე ექნება პედაგოგიური და სამეცნიერო-კვლევითი უნარ-ჩვევების განვითარების შესაძლებლობა.

სამართლებრივი და დაფინანსების მექანიზმები გადაიხედება და განახლდება, რათა ახალ აკადემიურ პერსონალს მიეცეს პროფესიული განვითარების შესაძლებლობა მეთოდოლოგიური და სხვადასხვა სახის ტრენინგების გავლის გზით. წახალისდება დამსახურებაზე დაფუძნებული სისტემები და აკადემიურ პერსონალს გამოუთავისუფლდება დრო სამეცნიერო საქმიანობისთვის. ხოლო პოსტ სადოქტორო და სამეცნიერო და კვლევითი პოზიციების შექმნის მიზნით დაინერგება ემერიტუს პროფესორთა სისტემა, რომელიც გაძლიერდება შესაბამისი საპენსიო სქემებით.

განათლების სხვადასხვა საფეხურზე მასწავლებლებისთვის ხელმისაწვდომი გახდება მაღალხარისხიანი, თანამედროვე და მრავალფეროვანი სწავლა/სწავლების რესურსები, მათ შორის, სახელმძღვანელოები, დამატებითი მასალები და ციფრული რესურსები. იმის გათვალისწინებით, თუ რა ნეგატიური ზემოქმედება მოახდინა კოვიდ-19-ით გამოწვეულმა პანდემიამ განათლების ყველა საფეხურზე, აღნიშნული მიმართულებით საჭიროა გადაუდებელი ნაბიჯების გადადგმა. ამ პრობლემების გადასაჭრელად ზოგადი განათლების მიმართულებით ყურადღება გამახვილდება მოსწავლის ინტერესებსა და შესაძლებლობებზე მორგებული მაღალი ხარისხის ციფრული რესურსებისა და პლატფორმების განვითარებაზე.

გაუმჯობესდება საგანმანათლებლო და სამეცნიერო ინფრასტრუქტურა. ბოლო დროს განხორციელებული მასშტაბური სამშენებლო და სარეაბილიტაციო სამუშაოების მიუხედავად, გამოწვევები კვლავ რჩება ინფრასტრუქტურასა და ფიზიკურ გარემოსთან მიმართებით განათლების ყველა საფეხურსა და კვლევისა და ინოვაციის სფეროებში. სკოლამდელი განათლების სფეროში ბევრი ბავშვი მოკლებულია განვითარებისთვის აუცილებელ შესაბამის ფიზიკურ გარემოს. ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებების შემთხვევაში, საწყის ეტაპზე შეირჩევა სკოლები, რომლებსაც განსაკუთრებით ესაჭიროებათ ფიზიკურ გარემოსა და ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებული პრობლემების გადაჭრა და მუნიციპალიტეტებთან, სამოქალაქო საზოგადოებასთან და თემებთან თანამშრომლობის გზით იპოვის განათლების მიწოდების ხარისხის გაუმჯობესების ეფექტიან გზებს. არსებული საჭიროებების გათვალისწინებით საკითხების გადაწყვეტის ერთ-ერთი საშუალება შეიძლება იყოს სხვადასხვა საფეხურის საგანმანათლებლო დაწესებულებების გაერთიანება ერთ სივრცეში.

დაფუძნდება ევროკავშირის აღმოსავლეთ პარტნიორობის სკოლა, რომლის ფუნქციონირების საკითხიც ასახულია ევროკავშირის მიერ შემუშავებულ „20 ძირითადი მიზანი 2020 წლისათვის“ დოკუმენტში. აღმოსავლეთ პარტნიორობის სკოლას რეგიონში ანალოგი არ ეყოლება და იგი ევროკავშირის ფარგლებს გარეთ პირველ პრეცენდენტს წარმოადგენს. სკოლა ექვსი პარტნიორი ქვეყნის (აზერბაიჯანი, ბელორუსი, მოლდოვა, საქართველო, სომხეთი და უკრაინა) მოსწავლეებს მულტიკულტურულ გარემოსა და ფუნდამენტურ ღირებულებებზე დაფუძნებულ ევროპულ, მაღალი ხარისხის განათლებას შესთავაზებს. 

ევროკომისიისა და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს შერჩევით, ევროკავშირის აღმოსავლეთ პარტნიორობის სკოლა, პირველ ეტაპზე, კერძო სკოლის ‒ „ახალი სკოლა“ ბაზაზე იმუშავებს. აღმოსავლეთ პარტნიორობის სკოლა სრულფასოვნად 2023 წლის სექტემბერში დაიწყებს ფუნქციონირებას. 

უმაღლესი განათლებისა და კვლევის სფეროში, 2030 წლისთვის გაიზრდება სამეცნიერო-კვლევითი ინფრასტრუქტურის წლიური დაფინანსებაც, რაც ხელს შეუწყობს ისეთი პრობლემების გადაჭრას, როგორებიც არის: მოძველებული და არაადაპტირებული ფიზიკური ინფრასტრუქტურა, ძვირადღირებული აპარატურის ნაკლებობა და სამეცნიერო-კვლევითი რესურსების ფრაგმენტაცია და მათი არათანაბარი გადანაწილება.

პროფესიული განათლების საფეხურზე გაგრძელდება მუშაობა პროფესიულ განათლებაზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების მიმართულებით. რეგიონული განვითარების ხელშეწყობის მიზნით, განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს პროვაიდერების არსებობას და მრავალფეროვანი პროგრამების ხელმისაწვდომობას ისეთ დიდ მუნიციპალიტეტებში, სადაც მაღალია მოსახლეობის რიცხოვნობა და დასაქმების პოტენციალი. სწორედ აღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით, გაგრძელდება ინფრასტრუქტურული პროექტები ახალ ლოკაციებზე, როგორც არსებული შენობების სრული ან ნაწილობრივი რეაბილიტაციის, ასევე სახელოსნოების მშენებლობის მიმართულებით. ჩამოყალიბდება დახელოვნების ცენტრები და რეგიონალური ჰაბები, რომლებიც ინოვაციური ეკოსისტემების ფუნქციას შეასრულებენ, ერთმანეთთან დააკავშირებენ სწავლას, ტრენინგსა და კვლევით საქმიანობებს. ამგვარი ცენტრები უზრუნველყოფენ მაღალი ხარისხის უნარებისა და კომპეტენციების განვითარებას, ციფრული და ინოვაციური პროფესიული განათლებისთვის საჭირო რესურსების მომზადებასა და გავრცელებას, კომპეტენტური კადრების მომზადებას როგორც რეგიონული/სექტორული შრომის ბაზრის საჭიროებების, ასევე ინკლუზიური და მდგრადი ეკონომიკის საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად.

გაძლიერდება თანამშრომლობა საგანმანათლებლო დაწესებულებებსა და ძირითად დაინტერესებულ მხარეებს, მათ შორის, მშობლებს, დამსაქმებლებსა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს შორის.⁶ სკოლამდელი და ზოგადი განათლების სფეროში წახალისდება მშობლების ჩართულობის პრაქტიკის გაძლიერება ბავშვების და მოსწავლეების ყოველმხრივი განვითარებისა და საზოგადოების აქტიურ წევრებად ჩამოყალიბების მიზნით.

პროფესიულ განათლებაში გაიზრდება კერძო სექტორის მონაწილეობა სამუშაოზე დაფუძნებული სწავლების მრავალფეროვანი მიდგომების დანერგვისა და დუალური განათლების მიმართულებით. მთავრობა გაატარებს შესაბამის ზომებს სასწავლო და სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებებში ,,მესამე მისიის” სტრუქტურირებულად განხორციელების მხარდასაჭერად, რაც გულისხმობს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების, განსაკუთრებით კი რეგიონის უნივერსიტეტების როლის ზრდას საზოგადოების სოციალურ და ეკონომიკურ განვითარებაში, განსხვავებული რეგიონების საჭიროებათა დაკმაყოფილებასა და შესაძლებლობათა რეალიზებაში.

ერთ-ერთი პრიორიტეტული მიმართულება იქნება მთელი სიცოცხლის მანძილზე გამჭოლი კომპეტენციების, როგორებიცაა წიგნიერება, მულტილინგვიზმი, რაოდენობრივი წიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, სამეცნიერო და საინჟინრო უნარები, ციფრული და ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული კომპეტენციები, ინტერპერსონალური უნარები და აქტიური მოქალაქეობა, მეწარმეობა, ინტერკულტურული მგრძნობელობა და გამოხატვა (European Commission, 2018). განვითარების ხელშეწყობა სწავლების თითოეულ საფეხურზე.

განათლების სამინისტრო წაახალისებს საგანმანათლებლო პროგრამებში ინოვაციების შეტანას ემპირიული და სამუშაოზე დაფუძნებული სწავლების გზით. ასევე, უწყებათაშორისი თანამშრომლობისა და სტუდენტთა, კურსდამთავრებულთა და აკადემიური პერსონალის მობილობის სქემების განვითარების მეშვეობით, განვითარდება სწავლა/სწავლების ინოვაციური მიდგომები სწავლების ფორმის მიუხედავად (ფიზიკური დასწრება, ციფრული ფორმატი თუ ჰიბრიდული რეჟიმი), ტექნოლოგიებისა და ციფრული რესურსების გამოყენებით. აღნიშნული ინიციატივის ფარგლებში შესაძლებელი გახდება ისეთი პორტალების ამოქმედება, რომელიც მაღალხარისხიან სასწავლო რესურსებს, შეფასების ინსტრუმენტებს, თუ სხვა საჭირო მასალებს მისაწვდომს გახდის ყველა მოსწავლისა და მასწავლებლისთვის.

თანამედროვე შრომის ბაზრის მოთხოვნების საპასუხოდ, სტრატეგია ითვალისწინებს საკვანძო კომპეტენციებთან დაკავშირებული სერვისების დანერგვასა და გაძლიერებას პროფესიული განათლების საფეხურზე. შემუშავდება საკვანძო კომპეტენციების გამჭოლი სწავლების პოლიტიკა; გაძლიერდება ციფრული კომპეტენციები; გაძლიერდება უცხოური ენის სწავლება და ხელი შეეწყობა საგანმანათლებლო დაწესებულებებში მწვანე კომპეტენციების ეკოსისტემის განვითარებას.

ახალი ეკონომიკური სექტორების გაჩენის კვალდაკვალ გაძლიერდება მეწარმეობის სწავლება და პოპულარიზაცია ახალგაზრდებს შორის. საქართველოში ბავშვები და ახალგაზრდები დაინტერესებული არიან მეწარმეობით, თუმცა საჭიროა მეწარმეობის სწავლების პოპულარიზაცია და მეთოდური მხარდაჭერა საგანმანათლებლო დაწესებულებებში (მესხი და აფხაზავა, 2021). დონორებთან და დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობით, მთავრობა ხელს შეუწყობს აღსაზრდელთა, მოსწავლეთა და სტუდენტთა შემოქმედებითი და მეწარმეობის უნარების განვითარებას, სკოლამდელი განათლებიდან უმაღლესი განათლების საფეხურის ჩათვლით. ეს კომპონენტი ასევე გაძლიერდება ზრდასრულთა განათლების პროგრამებშიც. მხარდაჭერილ იქნება აკადემიური და სამეცნიერო პერსონალის ბიზნესთან კავშირი და ასევე დაცული იქნება ინტელექტუალური საკუთრების უფლებები. საქართველოს მთავრობის მიერ სტრატეგიულ მიმართულებად განისაზღვრა საინფორმაციო ტექნოლოგიების კუთხით მაღალკვალიფიციური და გლობალურად კონკურენტუნარიანი სპეციალისტების რაოდენობის ზრდის ხელშეწყობა.

პროფესიული განათლების საფეხურზე განსაკუთრებული ყურადღება მიექცევა სამეწარმეო უნარების განვითარებას. სამეწარმეო უნარების განვითარებაზე ორიენტირებული მოდული დაინერგება ყველა პროგრამის ფარგლებში, შემუშავდება სტუდენტთა/კურსდამთავრებულთა სამეწარმეო იდეების წახალისების მექანიზმები.

მთავრობა ხელს შეუწყობს განათლების ყველა საფეხურის, ასევე სამეცნიერო კვლევისა და ინოვაციების ინტერნაციონალიზაციას. მაშინ როცა პროგრამის „ერაზმუს+” განხორციელების შედეგად მიღწეულ იქნა პოზიტიური შედეგები უმაღლესი განათლების მიმართულებით, ახალი სტრატეგიის მოქმედების პერიოდში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა „ერაზმუს+“-ის შესაძლებლობების პროფესიული განათლების მიმართულებით გამოყენებას და პროფესიული განათლების საფეხურზე უცხო ენების სწავლების გაძლიერებას. შემსწავლელი ცენტრების შექმნას, სტუდენტებისა და მასწავლებლების გაცვლით პროგრამების განხორციელების მხარდასაჭერად დაწესებულებების შესაძლებლობების განვითარებას.

მთავრობა წაახალისებს თანამშრომლობას საქართველოსა და საერთაშორისო უმაღლეს საგანმანათლებლო სასწავლებლებს შორის ერთობლივი და ორმაგი/მრავალხარისხიანი კვალიფიკაციის მისანიჭებელი პროგრამების განხორციელების მიზნით, რაც, თავის მხრივ, აღმოფხვრის სტუდენტებისა და პერსონალის ფიზიკურ გადაადგილებასთან დაკავშირებულ ბარიერებს. იმისათვის რომ უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების ყველა სტუდენტმა და პერსონალმა ისარგებლოს ინტერნაციონალიზაციით და უზრუნველყოფილი იყოს უცხოელი სტუდენტებისა და მკვლევრების ჩართვა აკადემიურ საზოგადოებაში, უმაღლეს საგანმანათლებლო და სამეცნიერო კვლევით სისტემაში დაინერგება „ინტერნაციონალიზაცია შინ” მიდგომა⁷. აღნიშნული მიდგომა გულისხმობს სისტემაში საერთაშორისო თვალსაწიერის მქონე ადგილობრივი და უცხოელი პერსონალის ჩართვასა და დასაქმებას; ადგილობრივ და უცხოელ სტუდენტებსა და პერსონალს შორის კონტაქტების დამყარებას, სწავლისა და კვლევის საერთო შესაძლებლობებისა და რესურსების შექმნასა და გაზიარებას; საერთაშორისო ციფრული სასწავლო მასალების გამოყენებას; სტუდენტისა და პერსონალისთვის ენობრივი უნარ-ჩვევების განვითარებას⁸. მთავრობა დაეხმარება უნივერსიტეტებს, განსაკუთრებით კი ახლად დაარსებულ ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტს წამყვან საერთაშორისო უნივერსიტეტებსა და სამეცნიერო-კვლევით ორგანიზაციებთან მჭიდრო თანამშრომლობაში.

პროფესიული განათლების სისტემის ინტერნაციონალიზაციის ხელშეწყობის მიზნით, აქცენტირებული იქნება, გაცვლითი და ერთობლივი პროგრამების განხორციელება უცხოურ სასწავლებლებთან ერთად, ასევე გამოყენებული იქნება Erasmus+ პროგრამის შესაძლებლობები პროფესიული განთლების საფეხურისთვის, ასევე ხელი შეეწყობა საერთაშორისო მობილობის მრავალფეროვანი მექანიზმების ამოქმედებას.

აკადემიურ და სამეცნიერო კეთილსინდისიერების ხელშეწყობა იქნება როგორც სამეცნიერო კვლევითი დაწესებულებების, ასევე განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს პრიორიტეტი, რადგან აკადემიური პატიოსნება, გამჭვირვალობა და კეთილსინდისიერება წარმოადგენს განათლებისა და კვლევის სფეროებში მაღალი ხარისხის შენარჩუნების ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას. აკადემიური და სამეცნიერო კეთილსინდისიერება სწავლა/სწავლების პროცესის განუყოფელი ნაწილი გახდება როგორც განათლების ყველა საფეხურზე, ისე სამეცნიერო-კვლევით სფეროში. პლაგიატისა და აკადემიური კეთილსინდისიერების დარღვევების სხვადასხვა რისკის შესახებ კი განხორციელდება შესაბამისი ცნობიერების ამაღლებისკენ მიმართული ღონისძიებები როგორც საგანმანათლებლო საზოგადოების, ისე დაინტერესებული მხარეებისთვის. საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საზოგადოებასთან თანამშრომლობით მთავრობა შეიმუშავებს აკადემიური კეთილსინდისიერების პოლიტიკას, რომლის თანამიმდევრული განხორციელება განათლების ადრეული საფეხურიდან დაიწყება და გაგრძელდება განათლების ყველა შემდგომ საფეხურზე, თითოეული საფეხურისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკის გათვალისწინებით. აღნიშნული პოლიტიკის შემუშავებისა და განხორციელების პროცესში წახალისდება თანამშრომლობა სკოლებს, მშობლებს, დამსაქმებლებს, პროფესიულ ორგანიზაციებსა და სამეცნიერო-კვლევით და ფართო საზოგადოებასთან. აღნიშნული მიდგომა უზრუნველყოფს იმას, რომ აკადემიური კეთილსინდისიერება და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა გახდება უმაღლესი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებებისა და ფართო საზოგადოების საერთო პასუხისმგებლობა.

განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი (NCEQE) კიდევ უფრო მეტ ყურადღებას დაუთმობს აკადემიური კეთილსინდისიერების პოლიტიკის საკითხებს, მათ შორის ხელს შეუწყობს შესაძლო დარღევების (როგორიცაა ციფრული თაღლითობის რისკი) რისკების პრევენციის, ასევე აკადემიური თაღლითობის ფაქტების გამოაშკარავებისა და აკადემიური კეთილსინდისიერების შესახებ ინსტიტუციური პოლიტიკის ეფექტურად გასატარებელი საჭირო ღონისძიებების დაგეგმვასა და განხორციელებას. მთავრობა ხელს შეუწყობს აკადემიური და სამეცნიერო კეთილსინდისიერების შესახებ მონაცემთა შეგროვების, ანალიზისა და მონიტორინგის მიმართულებით ყველა საჭირო ღონისძიების განხორციელებას.

დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობისა და დონორებთან კონსულტაციების საფუძველზე ხარისხსა და შესაბამისობასთან მიმართებით მთავრობამ შეიმუშავა კონკრეტული სტრატეგიული მიზნები, რომლებიც მოიცავს განათლების ყველა საფეხურს, ასევე მეცნიერებას, კვლევას, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სისტემებს. ლოგიკურ ჩარჩოში წარმოდგენილია სტრატეგიული მიზნებისა და კონკრეტული ამოცანების სრული ჩამონათვალი ხარისხსა და შესაბამისობასთან მიმართებით (დანართი 1).

პირველი სექტორული პრიორიტეტის ქვეშ გათვალისწინებულია შემდეგი კონკრეტული მიზნები და ამოცანები:

მიზანი 1.1: ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების ყველა დაწესებულების მიერ მაღალი ხარისხის, მხარდაჭერასა და განვითარებაზე ორიენტირებული სააღმზრდელო და საგანმანათლებლო პროცესის უზრუნველყოფა

ამოცანა 1.1.1: ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების თითოეულ დაწესებულებაში აღმზრდელ-პედაგოგების კვალიფიკაციის ამაღლება და უწყვეტი პროფესიული განვითარების უზრუნველყოფა

ამოცანა 1.1.2: ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებებში სასწავლო გარემოსა და სწავლების ხარისხის გაუმჯობესება

ამოცანა 1.1.3: ბავშვის მშობლების/წარმომადგენლების და თემის ჩართულობის ხელშეწყობა ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების საქმიანობაში

მიზანი 1.2: ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში თითოეული მოსწავლისათვის ხელმისაწვდომი, მაღალ მისაღწევ შედეგებზე და მოსწავლის ჰოლისტურ განვითარებაზე ორიენტირებული სასწავლო პროცესის უზრუნველყოფა

ამოცანა 1.2.1: მასწავლებლებისა და დირექტორების კვალიფიკაციის ამაღლება და საჭიროებებზე დაფუძნებული უწყვეტი პროფესიული განვითარების უზრუნველყოფა

ამოცანა 1.2.2: ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებში სწავლა-სწავლებისთვის ხელსაყრელი გარემოს შექმნა და თანამედროვე მრავალფეროვანი რესურსებით უზრუნველყოფა

ამოცანა 1.2.3: მშობლების/წარმომადგენლების ჩართულობის გაზრდა სასკოლო ცხოვრებასა და სწავლა-სწავლების პროცესში

მიზანი 1.3: საზოგადოებისა და ეკონომიკის საჭიროებებზე ორიენტირებული ინოვაციური და მოქნილი პროფესიული განათლების სისტემის განვითარება

ამოცანა 1.3.1: პროფესიული განათლების სტუდენტების/მსმენელების აღჭურვა ადგილობრივ და საერთაშორისო შრომის ბაზარზე უწყვეტი დასაქმებისათვის საჭირო უნარებითა და კომპეტენციებით

ამოცანა 1.3.2: პროფესიული განათლების მასწავლებლების უწყვეტი პროფესიული განვითარების ხელშეწყობა

მიზანი 1.4: უმაღლესი საგანანმანათლებლო დაწესებულების (უსდ) მიერ თითოეული სტუდენტის პიროვნული განვითარება და შრომითი ბაზრისთვის მომზადება

ამოცანა 1.4.1: უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების მიერ შრომის ბაზარზე მორგებული პროგრამების უზრუნველყოფა

ამოცანა 1.4.2: სტუდენტებისთვის საერთაშორისო სასწავლო გამოცდილების მიღებისა და ინტერნაციონალიზაციის ხელშეწყობა

ამოცანა 1.4.3: საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისი სტრუქტურირებული სადოქტორო პროგრამების განვითარების ხელშეწყობა

მიზანი 1.5: ცოდნაზე დაფუძნებული საზოგადოებისა და ეკონომიკაზე ორიენტირებული მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციის სისტემის განვითარება

ამოცანა 1.5.1: მკვლევრების მხარდაჭერა საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისი კვლევითი და ინოვაციური საქმიანობის განხორციელებაში

ამოცანა 1.5.2: სწავლებასა და კვლევაში აკადემიური და კვლევითი კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფა.

სექტორული პრიორიტეტი II. თანასწორობა, ინკლუზია და მრავალფეროვნება

თანასწორი, ინკლუზიური და მრავალფეროვანი განათლებისა და მეცნიერების სისტემის განვითარება: თითოეულ პირს, მიუხედავად მისი სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობისა, საცხოვრებელი ადგილისა, ეთნიკური წარმოშობისა/ენისა, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებისა და შესაძლებლობის შეზღუდვისა აქვს წვდომა მაღალი ხარისხის საგანმანათლებლო მომსახურებებთან მთელი ქვეყნის მასშტაბით. თანასწორობისა და ინკლუზიის შესახებ ერთიანი და ყოვლისმომცველი პოლიტიკის შემუშავება თანმიმდევრულს გახდის ამ საკითხებთან დაკავშირებით არსებულ მიდგომებს განათლების ყველა საფეხურზე მთელი სიცოცხლის მანძილზე სწავლის პროგრამების ჩათვლით. შესაბამის დაინტერესებულ მხარეებთან ურთიერთანამშრომლობით მხარდაჭერილი იქნება მტკიცებულებებზე დაფუძნებული, შესაბამის სამიზნე ჯგუფზე ორიენტირებული პოლიტიკის განხორციელება. საგანმანათლებლო დაწესებულებები შეძლებენ საგანმანათლებლო და სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობით გამოწვეული უთანასწორობის კომპენსირებას.

ინკლუზიის უზრუნველყოფა ყველა საგანმანათლებლო დაწესებულებისა და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციის ვალდებულება გახდება. გენდერული თანასწორობის ხელშეწყობა საგანმანათლებლო და სამეცნიერო პოლიტიკის ნაწილი გახდება როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო დონეზე.

პროფესიულ განათლებაზე ხელმისაწვდომობის გაზრდის მიზნით, განსაზღვრული ჯგუფებისათვის შეთავაზებული იქნება დამატებითი სერვისები. კერძოდ: ახალი წესის შესაბამისად შემუშავდება შშმ/სსსმ პირთა პროფესიულ განათლებაში მონაწილეობის ხელშემწყობი მექანიზმები; განვითარდება ეთნიკური უმცირესობების პროფესიულ განათლებაში ინტეგრირების ხელშემწყობი სერვისები, მათ შორის, სახელმწიფო ენის სწავლების ახალი მოდელი; შემუშავდება სწავლის/ტრეინიგის და დასაქმების სისტემის მიღმა დარჩენილი (NEET) პირების პროფესიულ განათლებაში მონაწილეობის ხელშემწყობი სერვისები; გენდერული თანასწორობის ხელშეწყობის მიზნით, მოხდება პროფესიული განათლების სფეროში გენდერული თანასწორობის საკითხების შესწავლა და შესაბამისი ნაბიჯების განხორციელება.

სტრატეგიის გრძელვადიანი ხედვის ნაწილია ბავშვებისა და ახალგაზრდების ჰოლისტური განვითარება, მათი სოციალური და ემოციური კომპეტენციების გაუმჯობესება. კოვიდ-19-ით გამოწვეული პანდემიის ნეგატიური ზემოქმედების გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგმება სასკოლო კლიმატისა და უსაფრთხო გარემოს გასაუმჯობესებლად. უზრუნველყოფილი იქნება უსაფრთხო და ინკლუზიური ფიზიკური და ციფრული სასწავლო გარემოს შექმნა და უფრო ხელმისაწვდომი გახდება სამედიცინო, ფსიქო-სოციალური და ემოციური მხარდაჭერის სერვისები ბავშვებისთვის, მათ შორის ქცევითი და ემოციური პრობლემების მქონე ბავშვებისთვის, ასევე მათი ოჯახის წევრებისა და მასწავლებლებისთვის. საჯარო სკოლებში დაინერგება სასკოლო მედიაციის პროგრამა. სკოლები მიიღებენ დამატებით მხარდაჭერას კონფლიქტების პრევენციასა და მართვაში. საგნის მასწავლებლები გადამზადდებიან სსსმ და შშმ მოსწავლეებთან ეფექტიანად მუშაობისათვის საჭირო კომპეტენციების განვითარების, მოსწავლეების საჭიროებების იდენტიფიცირებისა და რეაგირების მექანიზმების გამოყენების მიმართულებით. დაიხვეწება ქცევითი და ემოციური პრობლემების მქონე მოსწავლეების, ძალადობის მსხვერპლთა ან ძალადობის სავარაუდო მსხვერპლთა გადამისამართების და რეაბილიტაციის არსებული მექანიზმები.

გაძლიერდება მიზანმიმართული მხარდაჭერა სხვადასხვა მოწყვლადი ჯგუფის მიმართ, რამდენადაც მიზნობრივი მხარდაჭერის ნაკლებობა ხელს უშლის თანასწორი შესაძლებლობების უზრუნველყოფას სწავლების სხვადასხვა საფეხურზე. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ‒ აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონებში მცხოვრებ ახალგაზრდებს და მათთვის ხარისხიანი განათლების მისაწვდომობის გაზრდას სწავლების ყველა საფეხურზე, რათა შეუფერხებლად გაგრძელდეს ე.წ. გამყოფი ხაზისა და ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრები სტუდენტების დაფინანსება. მთავრობა უზრუნველყოფს თანმიმდევრული პოლიტიკის შემუშავებას და ხელს შეუწყობს ზოგადსაგანმანათლებლო და უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებს, სრულფასოვნად უზრუნველყონ სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე პირებისთვის დიფერენცირებული სწავლება და მიდგომები.

სკოლამდელი განათლების სექტორში მთავრობა უზრუნველყოფს, რომ სახელმწიფო პოლიტიკა ითვალისწინებდეს ადეკვატურ მხარდაჭერას მოწყვლად მდგომარეობაში მყოფი ბავშვებისთვის. ეს გულისხმობს, რომ ყველა მუნიციპალიტეტი, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, ვალდებული იქნება უზრუნველყოს სპეციალური საჭიროებების მქონე ბავშვებისთვის შესაბამის სერვისებზე ხელმისაწვდომობა. ამავე დროს ამოქმედდება მიზნობრივი პოლიტიკა მაღალმთიან და ეთნიკური უმცირესობებით მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონებში.

ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებში ბილინგვური სწავლების განხორციელების გზით, ენის სწავლების მხარდამჭერი ეფექტიანი პროგრამები ხელმისაწვდომი გახდება იმ მოსწავლეებისთვის, რომლებისთვისაც ქართული არ არის მშობლიური ენა. სისტემაში ასევე ამოქმედდება განათლების მეორე შესაძლებლობის პროგრამა მოსწავლეებისთვის, რომლებიც ჩამოშორდნენ საგანმანათლებლო დაწესებულებას, ან არიან სკოლის მიტოვების მაღალი რისკის ქვეშ. სასკოლო სასწავლო გეგმებში მეტი ყურადღება დაეთმობა სასწავლო პროგრამების/კურიკულუმების განვითარებას კონკრეტული მოსწავლეების ინტერესებსა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით, მათ შორის გათვალისწინებული იქნება სსსმ და შშმ მოსწავლეების მხარდამჭერი ინდივიდუალური სასწავლო პროგრამები.

მთავრობა ასევე გადადგამს ნაბიჯებს იმისათვის, რომ უფრო მეტმა სკოლამ შესთავაზოს სკოლის შემდგომი სწავლება/პროგრამები იმ მოსწავლეებს, რომლებსაც ამის საჭიროება აქვთ, ვინაიდან ამჟამად მოსწავლეების მხოლოდ 35% დადის ისეთ სკოლებში, რომლებიც ამგვარ სწავლებას უზრუნველყოფენ (OECD, 2020). ამასთანავე, გაგრძელდება მუშაობა სასკოლო კვების კულტურის დანერგვის მიზნით.

მთავრობა მზადაა პროფესიული განათლების სფეროში შეამციროს სტუდენტთა პირადი, ინსტიტუციონალური თუ პროგრამასთან დაკავშირებული ყველა დაბრკოლება, რომელიც კი შეიძლება შეექმნას აღნიშნულ სისტემაში მოხვედრისას, სწავლის განმავლობაში თუ სწავლიდან სამუშაოზე გადასვლის პროცესში. თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის მიზნით, განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენლების, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ინდივიდებისა და რეგიონში მცხოვრებ ახალგაზრდა პირების ჩართვას პროფესიულ განათლებაში. განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭება პროფესიული განათლების დივერსიფიცირებასა და არსებული საგანმანათლებლო პროგრამების განხორციელების მასშტაბის გაფართოებას. ამასთანავე, ყურადღება გამახვილდება სწავლა/სწავლების პროცესში მოქნილი, მრავალფეროვანი და ინკლუზიური მეთოდების გამოყენებაზე, რაც კიდევ უფრო მიმზიდველს გახდის პროფესიულ განათლებას.

უმაღლესი განათლების საფეხურზე მთავრობა წაახალისებს და მონიტორინგს გაუწევს სხვადასხვა კვოტის ფარგლებში მისაღებ სტუდენტთა რაოდენობის ზრდისკენ მიმართულ საქმიანობას. ეთნიკურ უმცირესობათა წარმომადგენელი სტუდენტებისთვის, 1+4 მოსამზადებელი პროგრამის დასრულების შემდეგ და შესაძლებლობების უფრო ეფექტურად გამოყენების მიზნით მნიშვნელოვანია როგორც მისაღები პროცედურების განახლება, ასევე კვოტით განსაზღვრული მისაღები ადგილების რაოდენობისა და ხელმისაწვდომობის ზრდა. ამასთანავე, უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები ვალდებულები იქნებიან პროგრამის ხარისხის შემდგომ გაუმჯობესებაზე, ვინაიდან ამჟამად კურსდამთავრებულთა მხოლოდ მესამედი ამთავრებს პროგრამას.

უმაღლესი განათლების დაფინანსების რეფორმის ფარგლებში, მთავრობა ასევე იმუშავებს უმაღლესი განათლების ხელმისაწვდომობის ზრდაზე, საჭიროებებზე დაფუძნებული მიზნობრივი ფინანსური დახმარების წილობრივი ზრდის საშუალებით. აღნიშნული მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინებით, რომ დღეისათვის მოწყვლად ჯგუფებს მიკუთვნებულ სტუდენტების მხარდაჭერას სტუდენტებისთვის გამოყოფილი მთლიანი დაფინანსებიდან დაახლოებით 20% ხმარდება.

განათლების სისტემაში თანასწორობისა და ინკლუზიის ხელშესაწყობად მთავრობა ინვესტიციებს განახორციელებს მასწავლებელთა და საგანმანათლებლო დაწესებულებების სპეციალური და სხვა პერსონალის კომპეტენციების განვითარებაში. უპირველეს ყოვლისა, ადრეული და სკოლამდელი განათლების დაწესებულებები უზრუნველყოფილი იქნება აღმზრდელ-პედაგოგებისა და სპეციალური მასწავლებლების/ფსიქოლოგების/ინკლუზიური განათლების სპეციალისტების საკმარისი რაოდენობით, რომლებიც შეძლებენ სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე და ენობრივ უმცირესობათა წარმომადგენელ ბავშვებთან ინდივიდუალურ მუშაობას.

ძალისხმევა მიმართული იქნება სპეციალური მასწავლებლების/ინკლუზიურ განათლებაში ჩართული სხვა სპეციალისტების მოსამზადებლად, შესაბამის პროფესიულ სტანდარტებსა და დარგობრივი მახასიათებლებზე დაფუძნებული პრაქტიკოსთა მომზადება-გადამზადების საუნივერსიტეტო პროგრამებისა და ტრენინგ-კურსების განვითარების გზით, რაც ხელს შეუწყობს კვალიფიციური ადამიანური რესურსის რაოდენობის გაზრდისაკენ, რადგან მათი რაოდენობა ვერ აკმაყოფილებს სისტემის საჭიროებებს. გარდა ამისა, აქცენტი გაკეთდება მასწავლებლების მხარდაჭერაზე იმ კომპეტენციების განსავითარებლად, რომლებიც მათ სწავლა-სწავლების პროცესში დიფერენცირებული, მოსწავლეზე ორიენტირებული მიდგომების დანერგვაში დაეხმარება. მთავრობა აგრეთვე წაახალისებს პროფესიულ და უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებს, რომ მათ მხარი დაუჭირონ სწავლა-სწავლებისა და კვლევისათვის ინკლუზიური და მრავალფეროვანი გარემოს შექმნას.

მთავრობისთვის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი იქნება სახელმწიფო ენის სწავლების და მასზე ხელმისაწვდომობის გაზრდა არადომინანტი ეთნიკური ჯგუფებისთვის და მათი სრულყოფილი სამოქალაქო ინტეგრაციის უზრუნველყოფა. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა 2021-2030 წლების სახელმწიფო ენის სტრატეგიის (ერთიანი პროგრამა) განხორციელებას, რათა უზრუნველყოფილი იქნეს ქართული ენის დაცვა და გაძლიერება მთელი ქვეყნის მასშტაბით, აფხაზეთში აფხაზურ ენასთან ერთად, მშობლიური ქართული ენისა და ქართულენოვანი სწავლების მხარდასაჭერად. ეს პროგრამა აგრეთვე მოიცავს საქართველოს არადომინანტი ეთნიკური ჯგუფების ენების დაცვას და განვითარებას და სახელმწიფოში მათი სრული ინტეგრაციისთვის მხარდამჭერი პირობების შექმნას.

მთავრობა განახორციელებს ინვესტიციას ინფრასტრუქტურაში, სასწავლო გარემოსა და სასწავლო მასალებში ყველა მოსწავლის, მათ შორის მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენელი მოსწავლეების, მხარდაჭერისა და მათი საჭიროებების დაკმაყოფილების მიზნით. თანამშრომლობაზე, ზრუნვასა და მხარდაჭერაზე ორიენტირებული სასკოლო გარემოს ჩამოყალიბების მიზნით განათლების ყველა საფეხურისთვის შემუშავდება მაღალი ხარისხის, სტერეოტიპებისგან თავისუფალი და მისაწვდომი სასწავლო რესურსები, აგრეთვე განვითარდება არაფორმალური განათლების შესაძლებლობები.

გაუმჯობესდება სკოლამდელი განათლების დაწესებულებების ინფრასტრუქტურა და ტექნიკურ-მატერიალური ბაზა, მობილიზება აუცილებელია შესაძლებლობის შეზღუდვის და სპეციალურ საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე, ასევე არადომინანტი ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენელი ბავშვებისთვის სათანადო სასწავლო მასალების შესყიდვისა და განვითარებისთვის. გარდა ამისა, არადომინანტი ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლებით მჭიდროდ დასახლებულ მუნიციპალიტეტებში ორენოვანი სწავლების შესაძლებლობები და განახლებული რესურსები აღმოფხვრის ეთნიკურ უმცირესობათა ენებზე შეზღუდული მეთოდოლოგიური რესურსების პრობლემას.

მთავრობა ზოგადი განათლების ფარგლებში იზრუნებს ინფრასტრუქტურული და რესურსებთან დაკავშირებული პრობლემების აღმოფხვრაზე, ვინაიდან სკოლებში რესურსები არათანაბრად ნაწილდება.

გაგრძელდება სამუშაოები პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებების მშენებლობისა და რეაბილიტაციის მიმართულებით. მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებები ქვეყნის ყველა რეგიონში ფუნქციონირებს, მოცემული სტრატეგია ითვალისწინებს პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებების ყველა მუნიციპალიტეტში დაფუძნება/განვითარებას.

უმაღლესი განათლების სფეროში უფრო მეტი ძალისხმევა მიემართება სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე პირთათვის ინკლუზიური და სრულად ადაპტირებული სასწავლო გარემოსა და რესურსების ხელმისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად, აგრეთვე ინდივიდუალური სასწავლო გეგმებისა და დიფერენცირებული სწავლების შესაძლებლობების შესაქმნელად.

მთავრობა ძალისხმევას მიმართავს, რომ აღმოიფხვრას განათლების, გადამზადების, სამეცნიერო კვლევისა და ინოვაციების სფეროში გენდერული მიკერძოებები, რომლებიც ხელს უწყობს პროფესიულ და უმაღლეს განათლებაში გენდერული უთანასწორობის გაღრმავებას. თაობათა თანასწორობის სამოქმედო კოალიციის ვალდებულებების შესაბამისად, მთავრობა წაახალისებს ინკლუზიურ სამეცნიერო განათლებას გენდერული, სოციალურ-ეკონომიკური, რეგიონული და სხვა უთანასწორობის შესამცირებლად. ძალისხმევის ნაწილი მიმართული იქნება პედაგოგიკაზე და პროგრამებზე, რომლებიც ხელს უწყობს მეცნიერული აზროვნებისა და კვლევის მიდგომების ინტეგრირებას ხელოვნებაში, ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში და სხვა სფეროებში STEM-თან დაკავშირებული პროფესიული შესაძლებლობებისა და სტარტაპებისადმი ინტერესის გასაზრდელად, განსაკუთრებით კი გოგოებსა და ქალებში, რომელთა პოტენციალიც ჯერ კიდევ აუთვისებელია ამ მიმართულებით.

გენდერული თანასწორობის უზრუნველყოფის მექანიზმები შემუშავდება სამეცნიერო კვლევის, ინოვაციისა და სხვა სექტორებში სამუშაო ძალის პოტენციალის გაძლიერების, გენდერული პრობლემატიკის არსებულ და ახალ პოლიტიკაში ასახვისა და განათლების, სამეცნიერო კვლევისა და ინოვაციის სფეროში გენდერული სტატისტიკის, ანალიზისა და მონიტორინგის გაუმჯობესების მიზნით. მნიშვნელოვანია, ხელი შეეწყოს სამეცნიერო-აკადემიურ სფეროში გენდერულ ჭრილში ადამიანური რესურსების პოლიტიკის მონიტორინგსა და ანალიზს. შემდეგი წინგადადგმული ნაბიჯი იქნება არსებულ პოლიტიკასა და პროგრამებში ისეთი გენდერული პერსპექტივის გათვალისწინება, რომელიც მხარს უჭერს გენდერულ ბალანსს აკადემიურ (მათ შორის, მაღალი რანგის) პერსონალს შორის, სხვადასხვა დისციპლინებში გენდერული განსხვავებების დაძლევას, ინსტიტუციურ დონეზე აქტიური ზომების გატარებას STEM-სა და სხვა სფეროებში ქალთა პოტენციალის სრულფასოვანი და ოპტიმალური გამოყენების და ასევე სამეცნიერო კვლევის სფეროში წამყვანი პოზიციებზე ქალების დასაქმების შესაძლებლობების ზრდას.

გენდერული თანასწორობის ხელშეწყობის მიზნით, პროფესიული განათლების სფეროში განხორციელდება გენდერული თანასწორობის საკითხების შესწავლა და შესაბამისი პოლიტიკის შემუშავება და დანერგვა.

ამასთანავე, შეიქმნება გენდერული მეინსტრიმინგის პლატფორმა, განათლების სისტემაში გენდერული მეინსტრიმინგის გასაძლიერებლად, გენდერული სტერეოტიპების აღმოსაფხვრელად, ასევე, მასწავლებლებსა და სკოლის მოსწავლეებში გენდერული თანასწორობის საკითხებისადმი მგრძნობელობის ასამაღლებლად.

მთავრობა, ასევე, გააძლიერებს სამეცნიერო და ფართო საზოგადოებას შორის არსებულ კავშირებს და უფრო მიმზიდველს გახდის სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობასა და სამეცნიერო კარიერას, რაც შეამცირებს კვალიფიციური მეცნიერების დეფიციტისა და მეცნიერების მიმართ საზოგადოების ნდობის შემცირების რისკს. გაძლიერდება უნივერსიტეტსა და სკოლას შორის თანამშრომლობა სწავლების ადრეულ საფეხურიდანვე STEM-ისა და სხვა სფეროების მიმართ ინტერესის გაძლიერებისა და STEM-ის სწავლების ხარისხის გაუმჯობესების უზრუნველსაყოფად. ამ მიმართულებით განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა მოწყვლად ჯგუფებს, რომლებსაც, როგორც წესი, უფრო დაბალი ხარისხის განათლებაზე მიუწვდებათ ხელი. გარდა ამისა, მთავრობა ინოვაციის, როგორც ტექნოლოგიაზე დაფუძნებულ და ტექნოლოგიებზე ორიენტირებულ საწარმოს იდეას, დააბალანსებს უფრო ფართო კონცეფციის პოპულარიზაციით, რომელიც ასევე მოიცავს სოციალურ ინოვაციებსა და ანტერპრენერობას. ამასთან, ხელს შეუწყობს მონაწილეობითი მიდგომების დანერგვას კვლევასა და ინოვაციებში, რათა ჩართოს მოქალაქეები ადრეული ასაკიდან და მთელი ცხოვრების მანძილზე. გაგრძელდება ICT სპეციალისტების გადამზადების კურსები ბაზარზე არსებულ ყველაზე მოთხოვნად უნარებში, მათ შორის, STEM მიმართულებით, პროგრამების ბენეფიციარი ქალების პროცენტული მაჩვენებელი იქნება მინიმუმ 30 %.

მთავრობა ხელს შეუწყობს დისტანციური და ჰიბრიდული სწავლების ინოვაციური მოდელების დანერგვას და განვითარებას, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს ხარისხიან განათლებაზე ხელმისაწვდომობა გეოგრაფიულად მოწყვეტილ არეალებში და იმ ოჯახებისთვის, რომლებსაც არ გააჩნიათ წვდომა ინტერნეტთან ან ციფრულ ტექნოლოგიებთან, ასევე, აღნიშნულ პროცესში გათვალისწინებული იქნება სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე პირების შესაძლებლობა. განვითარდება სწავლა-სწავლების ციფრული, ჰიბრიდული და სხვა მოქნილი მოდელები, პარალელურად გაძლიერდება ინდივიდუალური სწავლება მოწყვლადი, სსსმ და შშმ მოსწავლეებისა და სტუდენტების მიზნობრივი მხარდაჭერა. მთავრობა ასევე იზრუნებს ყველა იმ შესაძლო ბარიერის (მათ შორის საკანონმდებლო) აღმოფხვრაზე, რომელიც ზღუდავს სწავლების მოქნილობას და აფერხებს უმაღლესი განათლების მიღებას რეგიონებში მცხოვრები, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე პირების ან იმ სტუდენტებისთვის, ვისაც უწევს სამუშაოსა და სწავლის შეთავსება. ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში განსაკუთრებული აქცენტი გაკეთდება დისტანციურ სწავლებაზე, რომლის გაძლიერებაც სკოლებს შესაძლებლობას მისცემს, საშუალო საფეხურზე მოსწავლეებს შესთავაზონ მათ ინტერესებსა და შესაძლებლობებზე ორიენტირებული მრავალფეროვანი კურსები.

შემუშავდება თანასწორობის, ინკლუზიისა და მრავალფეროვნების უზრუნველყოფის ერთიანი სამთავრობო მიდგომა ძირითად პოლიტიკურ და სტრატეგიულ მიმართულებებს შორის სინერგიისა და კოორდინირების გზით, როგორებიცაა: განათლება და გადამზადება, ჯანდაცვა და სოციალური კეთილდღეობა, ოჯახები და გენდერული მეინსტრიმინგი, რეგიონული და ურბანული განვითარება, მიგრაცია, დასაქმება და სხვა.

მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკის შემუშავება-განხორციელება ხელს შეუწყობს ეკონომიკის საჭიროებების შესაბამისი და მსწავლელზე ორიენტირებული განათლებისა და გადამზადების სისტემის განვითარებას, რათა თითოეულმა ადამიანმა შეძლოს თავისი შესაძლებლობის სრულად გამოვლენა და მაღალი ხარისხის განათლების მიღება მთელი ქვეყნის მასშტაბით მისი სქესის, გენდერული იდენტობის, სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის, საცხოვრებელი ადგილის, ეთნიკური წარმოშობის და შეზღუდული შესაძლებლობის მიუხედავად.

მთავრობა ასევე უზრუნველყოფს, რომ პოლიტიკა შემუშავდეს და განხორციელდეს მოწყვლადი ჯგუფებისა და მათი წარმომადგენლების მონაწილეობით და მთავრობას, საგანმანათლებლო დაწესებულებებს, ძირითად დაინტერესებულ მხარეებსა და დონორებს შორის მრავალმხრივი დიალოგის გზით. ეს ზომები უზრუნველყოფს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული და მოწყვლად ჯგუფებზე ორიენტირებული პოლიტიკის შემუშავებას სამიზნე ჯგუფებთან თანამშრომლობით, ხოლო ინკლუზიისა და მრავალფეროვნების პატივისცემა ყველა საგანმანათლებლო დაწესებულებისა და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციის გაზიარებულ პასუხისმგებლობად და ვალდებულებად ჩამოყალიბდება.

მეორე სექტორული პრიორიტეტის ქვეშ გათვალისწინებულია შემდეგი მიზნები და ამოცანები:

მიზანი 2.1: ადრეულ განათლებასა და სასკოლო მზაობის პროგრამებში არახელსაყრელ პირობებში მყოფი ბავშვების მონაწილეობის ხელშეწყობა

ამოცანა 2.1.1: ადრეული და სკოლამდელი განათლების დაწესებულებებში ინკლუზიური, უსაფრთხო და ბავშვის ჰოლისტურ განვითარებაზე ორიენტირებული სასწავლო პროცესის უზრუნველყოფა

ამოცანა 2.1.2: ადრეული და სკოლამდელი განათლების მიზნობრივი მხარდამჭერი სერვისების განვითარება არახელსაყრელ პირობებში მყოფი და სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვებისთვის

მიზანი 2.2: ზოგადი განათლების ყველა საფეხურზე თითოეული მოსწავლისთვის სწავლისა და განვითარების თანაბარი შესაძლებლობების შექმნა

ამოცანა 2.2.1: სპეციალური მასწავლებლებისა და დამხმარე პერსონალის კვალიფიკაციის ამაღლება და ინკლუზიური სწავლების კომპეტენციების განვითარება

ამოცანა 2.2.2: ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებში სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების შესაბამისი სასწავლო გარემოს შექმნა და ხარისხიანი სასწავლო რესურსების ხელმისაწვდომობა თითოეული მოსწავლისთვის

მიზანი 2.3: მრავალფეროვანი, ინკლუზიური და ინდივიდუალურ საჭიროებებზე ორიენტირებული პროფესიული განათლების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა

ამოცანა 2.3.1: მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლის შესაძლებლობების გაძლიერება ინოვაციური, მრავალფეროვანი და ინკლუზიური პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებების მოქნილი ქსელის მეშვეობით

მიზანი 2.4: ხარისხიან და ინკლუზიურ უმაღლეს განათლებაზე ხელმისაწვდომობის და წარმატების მიღწევის თანაბარი შესაძლებლობების უზრუნველყოფა

ამოცანა 2.4.1: უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში მიზნობრივი მხარდამჭერი სერვისების განვითარება არახელსაყრელ პირობებში მყოფი სტუდენტებისთვის

ამოცანა 2.4.2: უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში თითოეული სტუდენტისთვის ხელსაყრელი სასწავლო გარემოს შექმნა

მიზანი 2.5: ინკლუზიური და მრავალფეროვანი მეცნიერების, კვლევის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების შექმნის პროცესში საზოგადოების ჩართულობის მხარდაჭერა

ამოცანა 2.5.1: განათლების ადრეული საფეხურიდან კვლევის, ტექნოლოგიების, მეცნიერებისა და ინოვაციისადმი ინტერესის გაძლიერება

ამოცანა 2.5.2: მეცნიერებაში, კვლევაში, ტექნოლოგიებსა და ინოვაციაში ქალთა ჩართულობის მხარდაჭერა

სექტორული პრიორიტეტი III. მართვა, დაფინანსება და ანგარიშვალდებულება

განათლებისა და მეცნიერების სისტემის მესამე ძირითად სექტორულ პრიორიტეტს წარმოადგენს განათლებისა და მეცნიერების სისტემის მართვისა და ანგარიშვალდებულების სისტემის განვითარება. აღნიშნული მოიაზრებს სახელმწიფო ფინანსური რესურსების მობილიზებას, შეზღუდული რესურსების ეფექტიანად და ოპტიმალურად გამოყენებას, საგანმანათლებლო თუ სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების მართვის დეცენტრალიზაციისა და ავტონომიურობის მხარდაჭერას დაბალანსებული ანგარიშვალდებულებისა და კონტროლის ქმედითი მექანიზმებით.

ავტონომიური, ძლიერი და ანგარიშვალდებული საგანმანათლებლო დაწესებულებები და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციები თანამშრომლობაზე დაფუძნებული სასწავლო საზოგადოების, კვლევისა და ინოვაციების ეკოსისტემების ძირითადი მოქმედი პირები გახდებიან, ხოლო მთავრობა გამოიყენებს მართვის, რეგულირებისა და დაფინანსების ყველა შესაძლო რესურსს, რათა დაეხმაროს მათ, თავად გაუმკლავდნენ არსებულ გამოწვევებს. საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების ოპტიმიზაცია და კონსოლიდაცია, განვითარებაზე ორიენტირებული ხარისხის მართვის შიდა და გარე ინსტრუმენტების დახმარებით, ხელს შეუწყობს ორგანიზაციების ინსტიტუციურ განვითარებას და შექმნის ინდივიდის, ეკონომიკისა და საზოგადოების საჭიროებათა დაკმაყოფილების უკეთეს შესაძლებლობებს.

მართვის, დაფინანსებისა და ანგარიშვალდებულების ეფექტიანი მექანიზმების შექმნა წარმოადგენს განათლების სისტემის ყველა საფეხურის, სამეცნიერო-კვლევითი და ინოვაციური სისტემების განვითარების ძირითად მიზანს. სკოლამდელი განათლების სისტემაში ეს ნიშნავს მდგრადი და ეფექტიანი სკოლამდელი განათლების სისტემის შექმნას, რომელიც უზრუნველყოფს ადრეული და სკოლამდელი განათლების სერვისების ხელმისაწვდომობას ყველა ბავშვისთვის, შესაძლებლობის შეზღუდვის მიუხედავად.

2030 წლისთვის მთავრობა უზრუნველყოფს სკოლამდელი განათლების დაწესებულებათა მოდერნიზებას და მისაწვდომობას მთელი ქვეყნის მასშტაბით, ასევე ხელს შეუწყობს მუნიციპალიტეტების გაძლიერებას, რათა შეძლონ საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებში სკოლამდელი განათლების სერვისების განვითარება. ადრეული და სკოლამდელი განათლების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით მნიშვნელოვანი წინგადადგმული ნაბიჯი იქნება ავტორიზაციის პროცესის დაწყება, რომელსაც გარდამავალი პერიოდის განმავლობაში განახორციელებს სსიპ-განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი. ასევე განხორციელდება მონაცემთა რეგულარული შეგროვების, მონიტორინგისა და თვითშეფასების სისტემის ამოქმედება და დაწესებულებების დახმარება, რათა წარმატებით დანერგონ თვითშეფასება მართვის პრაქტიკაში. მთავრობა ასევე უზრუნველყოფს, რომ კვალიფიციური პედაგოგიური პერსონალი თანაბრად იყოს წარმოდგენილი მთელ სისტემაში, ასევე, იგი უზრუნველყოფს ფინანსური დეცენტრალიზაციის განცხადებული მიზნების მიღწევას, რათა მუნიციპალიტეტებს გაეზარდოთ საკუთარი შემოსავლები და შედეგად, რეალურად შესაძლებელი გახდეს მუნიციპალიტეტების მიერ დაფინანსების გათვალისწინება მასწავლებელთა ტრენინგისთვის და მათი ანაზღაურების ეტაპობრივი ზრდა.

წახალისებულ იქნება ერთობლივი სამეცნიერო პროექტებისა და კოოპერაციული სტრუქტურების ჩამოყალიბება და განვითარება. ხელი შეეწყობა ახალ ორგანიზაციულ პრიორიტეტებს: კლასტერულ ქსელებს, კოლაბორაციულ, ინტერნაციონალურ კვლევით ცენტრებს თუ სხვა სტრუქტურებს.

განათლების ყველა საფეხურზე განვითარდება მონიტორინგის და შეფასების პრაქტიკა. მთავრობა წაახალისებს საგანმანათლებლო დაწესებულებებს, ჩამოაყალიბონ ხარისხის მართვის საერთო კულტურა, რომელიც სტიმულს მისცემს საგანმანათლებლო საზოგადოებას, შეასრულოს აქტიური როლი მოსწავლეთა ფიზიკური და მენტალური ჯანმრთელობის გაუმჯობესებაში. ზოგად განათლებაში მოსწავლეთა ჰოლისტური (ფიზიკური, კოგნიტური და ფსიქო-სოციალური) განვითარების მხარდაჭერისა და სწავლის პროცესის გაუმჯობესების მიზნით ამოქმედდება ცენტრალიზებული შეფასების სისტემა. ზოგადი განათლების დაწყებითი (I-VI კლასები) და საბაზო საფეხურის (VII-IX) დასრულების შემდეგ, ეროვნულ დონეზე, ყოველწლიურად განხორციელდება მოსწავლეთა აკადემიური მიღწევების დიაგნოსტიკური შეფასება, ხოლო სკოლებში დაინერგება სასკოლო კულტურის კვლევის პრაქტიკა. შეფასების მოცემული მექანიზმები დაეხმარება სკოლებს საჭიროებებზე დაფუძნებული სამოქმედო ხედვის შემუშავებაში. სისტემურ დონეზე, შესაძლებელი გახდება მოსწავლეების სიცოცხლის მანძილზე სწავლის საკვანძო კომპეტენციებთან მიმართ წინსვლის შეფასება და ასევე მიზნობრივი ინტერვენციებისა და პრევენციული ღონისძიებების დაგეგმვა.

სახელმწიფო დონეზე დაინერგება კურსდამთავრებულთა გამოკითხვა მათი გამოცდილებისა და კეთილდღეობის მონიტორინგის მიზნით. აღნიშნულთან მიმართებით უმაღლესი განათლების სფეროებში შეიქმნება და დაინერგება კურსდამთავრებულთა დასაქმების აღრიცხვის ეროვნული სისტემა, რაც ხელს შეუწყობს კომპლექსური და ზუსტი მონაცემების შეგროვებას. გააუმჯობესებს პროფესიული/უმაღლესი განათლების სისტემის გამჭვირვალობას და სწავლა-სწავლების ხარისხს. ამ გზით ასევე დამყარდება ურთიერთკავშირი საგანმანათლებლო, სოციალური უსაფრთხოებისა და საგადასახადო მონაცემთა ბაზებს შორის. აღნიშნული ინიციატივის განხორციელება გადაუდებელი ღონისძიებაა, ვინაიდან არ არსებობს შესაბამისი მონაცემები კურსდამთავრებულთა დასაქმების, მათ მიერ შეძენილი უნარ-ჩვევებისა და კომპეტენციების ფლობის გასაზომად, შესაბამისად, სტუდენტები არაინფორმირებულ არჩევანს აკეთებენ სწავლის სფეროებსა და კარიერასთან დაკავშირებით.

ასევე, გადაიხედება და გაუმჯობესდება პროფესიული განათლების კურსდამთავრებულთა კვლევის ინსტრუმენტები, გაძლიერდება პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებების შესაძლებლობები კურსდამთავრებულთა კვლევის განხორციელების მიმართულებით.

ზოგად განათლებაში პრიორიტეტულია რესურსების ეფექტიანად გამოყენების, თვითმმართველობისა და ანგარიშვალდებულების სისტემის გაძლიერება. 2022-2030 წლებში ზოგადი განათლების სფეროში წინგადადგმული ნაბიჯი იქნება სასკოლო სისტემის რესტრუქტურიზაცია და ოპტიმიზაცია ფინანსური და ადამიანური რესურსების უფრო ეფექტიანი გამოყენების მიზნით. საგანმანათლებლო რესურსცენტრების მხარდაჭერით წახალისდება სკოლის თვითმმართველობები მათი ავტონომიურობის ამაღლების, დირექტორების, მასწავლებლებისა და სამეურვეო საბჭოს შესაძლებლობათა გაძლიერებით. ჩამოყალიბდება ახალი კონცეფცია, რომელიც სკოლის ხელმძღვანელის, როგორც სისტემური ლიდერის კომპეტენციების განვითარებაზე იქნება ორიენტირებული.

უმნიშვნელოვანესია სრულფასოვანი და გამართული მონიტორინგისა და ანგარიშვალდებულების სისტემის დანერგვა, რომელიც უზრუნველყოფს სკოლებისთვის განმავითარებელი უკუკავშირის მიწოდებას. 2026-2027 აკადემიური წლისთვის დასრულდება საჯარო სკოლების ავტორიზაციის პროცესი, რომელიც ახალი სტანდარტის შესაბამისად, აქცენტს აკეთებს სწავლა-სწავლების ხარისხისა და მოსწავლეთა აკადემიური მიღწევების შეფასებაზე.

მოსწავლეთა ჯანმრთელობის, პიროვნული ზრდის და კეთილდღეობის ხელშეწყობის მიზნით დაინერგება სკოლის მართვის ჰოლისტური მიდგომა, რომლის მიხედვითაც, სასკოლო კულტურის ყველა ასპექტს შეუძლია დადებითად იმოქმედოს მოსწავლეთა შედეგებზე, ჯანმრთელობაზე, უსაფრთხოებაზე და კეთილდღეობაზე. შემუშავდება სკოლის თვითშეფასების სისტემა, რომელიც იქცევა სკოლის განვითარებისა და გაუმჯობესების ფუნდამენტურ ძალად. განხორციელდება ინიციატივები, რომლებიც არა მხოლოდ წაახალისებენ მასწავლებელთა მიერ ახალი მეთოდოლოგიის გამოყენებას, არამედ ასევე აამაღლებენ განსახორციელებელ ცვლილებათა მნიშვნელობის შესახებ მასწავლებელთა, მოსწავლეთა და მშობელთა ცნობიერების დონეს.

სკოლის დემოკრატიული მართვისა და სასკოლო თემის გაძლიერების კონტექსტში, განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა დემოკრატიული განათლების პრინციპების განმტკიცებას, რაც მოიაზრებს, რომ ნებისმიერ საგანმანათლებლო დაწესებულებაში თითოეულ მოსწავლეს უფლება აქვს მიიღოს დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებები სწავლასთან და ყოველდღიური ცხოვრების ყველა სხვა სფეროსთან დაკავშირებით. ამასთან, შეუზღუდავად ჩაერთოს გადაწყვეტილების მიღებისა და შესრულების პროცესში, სკოლების მართვასთან, შიდა განაწესების, დისციპლინური თუ სხვა სახის შეზღუდვების დაწესების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების სრულფასოვნად რეალიზებისათვის (მე-13 საერთაშორისო დემოკრატიული განათლების კონფერენციის (IDEC) რეზოლუცია, ბერლინი, გერმანია 2005 წ.)

პროფესიული განათლების სფეროს მიზანია ეფექტიანი პროფესიული განათლების სისტემის განვითარება საჯარო-კერძო პარტნიორობის, ანგარიშვალდებულების გაძლიერებისა და რესურსების მობილიზაციის გზით. აღნიშნული მიზნის განსახორციელებლად საჯარო-კერძო პარტნიორობისა და თანამშრომლობის გასაძლიერებლად გაგრძელდება მუშაობა პროფესიული უნარების სააგენტოს მეშვეობით, რომელიც აერთიანებს საჯარო სექტორს, დამსაქმებელთა ორგანიზაციებსა და ორმოცზე მეტ დარგობრივ ორგანიზაციას. პროფესიული განათლების დაფინანსება დაეფუძნება დივერსიფიცირებული დაფინანსების მოდელს, რადგან პროფესიული განათლების მასშტაბის ზრდა მოითხოვს ფინანსური და ადამიანური რესურსების ზრდასა და ბიუჯეტის უფრო ეფექტიან მართვას. ვინაიდან ავტონომია მნიშვნელოვნადაა დაკავშირებული ფინანსურ ავტონომიასთან, „პროფესიული განათლების შესახებ” ახალი კანონი ასევე ითვალისწინებს პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებების ჩართვას ეკონომიკურ საქმიანობაში. ბიუჯეტი გაიზრდება კერძო სექტორის უფრო აქტიური ჩართულობის, შედეგებზე დაფუძნებული დაფინანსების მექანიზმების, სოციალური ვაუჩერებისა და სხვა ინსტრუმენტების მეშვეობით. სახელმწიფოს მიერ ან მისი მონაწილეობით დაფუძნებული პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულებები ასევე შეძლებენ, განავითარონ ეკონომიკური საქმიანობა პროდუქტებისა და სერვისების მიწოდების გზით და გამოიყენონ ეს შემოსავლები დაწესებულების განსავითარებლად, საგანმანათლებლო მიზნებისთვის.

გაძლიერდება ანგარიშვალდებულების მექანიზმები ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემების ჩათვლით. შედეგად, ექვსი წლის შემდგომ, ყველა პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულება იფუნქციონირებს ახალი სტანდარტის სრული დაცვით, რომელიც შეესაბამება პროფესიული განათლების ევროპულ სტანდარტს (EQAVET).

პროფესიული განათლების პოლიტიკის პროცესში თანამონაწილეობითი მართვის მექანიზმების უზრუნველსაყოფად, კერძო და საჯარო სექტორების თანამშრომლობით შექმნილი პროფესიული უნარების სააგენტო ხელს შეუწყობს უნარების მოქნილი ეკოსისტემის განვითარებას, სადაც სექტორული პოლიტიკის შექმნის საქმეში წამყვანი როლი დაეკისრება კერძო სექტორს. საკუთარ ფუნქციებს სააგენტო შეასრულებს დარგობრივი უნარების ორგანიზაციების (Sector Skills Organizations) მეშვეობით. მართვის ინოვაციური მოდელის ასამოქმედებლად, სააგენტო მოახდენს სახვადასხვა სექტორების პროფესიული ასოციაციების სტიმულირებას, რათა გაერთიანდნენ უკეთესი თანამშრომლობისთვის, საერთო მიზნის მისაღწევად.

პროფესიული განათლების სისტემის ეფექტურობისა და ეფექტიანობის გაუმჯობესებისთვის გაძლიერდება საერთაშორისო პარტნიორობა და დონორ ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა, მათი საქმიანობის კოორდინირების ჩათვლით. ამასთან, პროფესიული განათლების და დარგობრივი უნარების ხარისხის განვითარების მიზნით, სტრატეგია მიზნად ისახავს პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის დანერგვის ხელშეწყობას, რომლის შედეგად, პროფესიული განათლების სისტემის საჯარო და კერძო აქტორები გაწევრიანდებიან და აქტიურად ითანამშრომლებენ მოცემულ სფეროში წამყვან საერთაშორისო ორგანიზაციებთან.

პროფესიული განათლების საფეხურზე უზრუნველყოფილი იქნება პროფესიული საგანმანათლებლო პროგრამების (მათ შორის ინტეგრირებული პროგრამების) და პროფესიული მომზადება-გადამზადების პროგრამების მასშტაბის ზრდა. სექტორული ინკლუზიურობის უზურნველსაყოფად, გაგრძელდება თანამშრომლობა ბიზნესთან, რომ გაიზარდოს მომწოდებელთა რაოდენობა და პროფესიული მომზადების/გადამზადების სისტემაში, პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ერთად, აქტიურად ჩაერთონ კერძო კომპანიები. ამასთან, გაგრძელდება არაფორმალური განათლების აღიარების სერვისის მიმწოდებლების მხარდაჭერა ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების მიზნით.

უმაღლესი განათლების მიმართულებით რეფორმები ორიენტირებული იქნება რესურსების უფრო ეფექტიან გამოყენებასა და დაბალანსებული და ქმედითი ანგარიშვალდებულების მექანიზმების განვითარებაზე. რეფორმის განხორციელების ერთ-ერთ მთავარ ინსტრუმენტს წარმოადგენს უმაღლესი განათლების დაფინანსების მოდელის ცვლილება შედეგებზე დაფუძნებული დაფინანსების კომპონენტით, რაც ხელს შეუწყობს ინსტიტუციური და ინდივიდუალური მიღწევების გაუმჯობესებას. 2030 წლისთვის განხორციელდება უმაღლესი განათლების სისტემის რესტრუქტურიზაცია და ოპტიმიზაცია ხარისხის უზრუნველყოფის გაუმჯობესებული მექანიზმებისა და ანგარიშვალდებულების დაბალანსებული სისტემის საშუალებით.

ზოგიერთი ასეთი მექანიზმი შეიძლება მოიცავდეს ინსტიტუციური თანამშრომლობის გაღრმავების სტიმულირებას (ციფრული თანამშრომლობის ჩათვლით), ინსტიტუციონალურ სპეციალიზაციას, უმაღლესი განათლების სისტემის რესტრუქტურიზაციას, სექტორის კონსოლიდაციას და შერწყმას დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობისას და, ზოგადად, საზოგადოებისა და ეკონომიკის შემდგომი განვითარებისთვის.

უმაღლესი განათლების ყოვლისმომცველი რეფორმის ფარგლებში მთავრობა მხარს დაუჭერს ინსტიტუციების ნებაყოფლობით შერწყმას. უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების დივერსიფიცირებისა და მათი საქმიანობის პროფილის გაფართოების მიზნით, შემუშავდება უმაღლესი პროფესიული განათლების სექტორში კარიერაზე ორიენტირებული პროგრამები (გამოყენებითი მეცნიერების უნივერსიტეტი), რომლებიც შესაბამისობაში იქნება შრომის ბაზრის საჭიროებებთან და სწავლა-სწავლების სფეროში ინოვაციურ მიდგომებთან. ეს მიმართულება გახდება დაფინანსების პროგრამის ერთ-ერთი ძირითადი სამიზნე და მომდევნო წლების განმავლობაში უმაღლესი განათლების მსურველთა მნიშვნელოვან რაოდენობას (მინიმუმ 20%-ს) მიიღებს.

დაფინანსების პირველი ეტაპის ბოლოს, დამატებით მრავალწლიანი დაფინანსების მიღების მიზნით, საერთაშორისო ექსპერტული შეფასების ფარგლებში შეირჩევა საერთაშორისო დონეზე კონკურენტული უნივერსიტეტები, რომლებიც ინტენსიურ სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას ეწევიან და მაღალი ხარისხის კვლევების განხორციელების დიდი პოტენციალით გამოირჩევიან.

გარდა ამისა, წახალისდება უმაღლესი სასწავლებლების მიერ მმართველობით ორგანოებში დაინტერესებული მხარეების ჩართვა, რაც დაეხმარება მათ შრომის ბაზრისა და საზოგადოების სწრაფად ცვალებადი საჭიროებების უკეთესად აღქმაში.

გაგრძელდება უმაღლესი განათლების ხარისხის უზრუნველყოფის სტანდარტების დაახლოება ევროპულ სტანდარტებთან, ასევე სახელმწიფო უნივერსიტეტების მხარდაჭერა ხარისხის უზრუნველყოფის შიდა სისტემების რეორგანიზაციისა და სისტემების ოპტიმიზაციის შესაძლებლობის გაძლიერებისთვის.

საგანმანათლებლო პროგრამების აკრედიტაციასთან დაკავშირებული გამოწვევებისა და ხარჯების გათვალისწინებით, განვითარდება რისკების ანალიზის მეთოდზე დაფუძნებული ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემები. ასევე, დაინერგება ერთობლივი პროგრამების ხარისხის უზრუნველყოფის ევროპული მიდგომები. კლასტერული აკრედიტაციის ამოქმედებით, უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები, ეროვნული კვალიფიკაციების ჩარჩოსა და კლასიფიკატორზე დაყრდნობით, შეძლებენ ერთობლივად რამდენიმე საგანმანათლებლო პროგრამაზე სააკრედიტაციო განაცხადის წარდგენას ცენტრში, ნაკლები ადამიანური და ფინანსური რესურსების გამოყენებით.

მთავრობა ასევე ხელს შეუწყობს უმაღლესი განათლების სისტემის ავტონომიურობისა და შესაძლებლობების გაძლიერებას უმაღლესი განათლების მარეგულირებელი კანონმდებლობის რეფორმირებისა და შესაძლო ბარიერების აღმოფხვრის გზით. აღნიშნული ასევე მოიცავს უმაღლეს სასწავლებლებში ჩარიცხვის სისტემის რეფორმირებას, რაც უსდ-ებს შესაძლებლობას მისცემს, უფრო აქტიური როლი შეასრულონ სტუდენტების შერჩევის პროცესში. ინსტიტუციურ დონეზე მართვისა და ხელმძღვანელობის გაძლიერება კი უზრუნველყოფს სხვადასხვა რეფორმის შედეგად წარმოშობილი ორგანიზაციული გამოწვევების წარმატებით დაძლევას.

დასასრულს, სისტემის დონეზე მართვისა და ინსტიტუციური მენეჯმენტის მხარდაჭერა განხორციელდება ღია წვდომის მონაცემთა სისტემების განვითარებისა და მონაცემთა შეგროვების, გაზიარებისა და დიგიტალიზაციის მეშვეობით. ასევე, იმ მექანიზმების განახლების მეშვეობით, რომლებიც უზრუნველყოფს ინფორმაციის სინქრონიზაციის, მონაცემთა ანალიზის შესაძლებლობათა გაძლიერებასა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესში მტკიცებულებების გამოყენებას.

სამეცნიერო კვლევებისა და ინოვაციების სისტემის მმართველობის გაუმჯობესების მიზნით, ეროვნულ და რეგიონულ დონეზე სამეცნიერო-კვლევითი და ინოვაციური სისტემების განვითარების გეგმა ითვალისწინებს კვლევის დაფინანსების ისეთი მოდელის შემუშავებას, რომელიც სტიმულს მისცემს როგორც დაწესებულებებს, ასევე მათ თანამშრომლებს. გაიზრდება საბაზისო და კონკურენციაზე დაფუძნებული დაფინანსება. წახალისდება და ხელი შეეწყობა გრძელვადიან და შედეგზე ორიენტირებული კვლევითი პროგრამების შემუშავებას, დანერგვასა და განხორციელებას.

შეიქმნება მექანიზმები მრეწველობასა და საჯარო სექტორთან აკადემიური წრეების თანამშრომლობისთვის. ბიზნესისა და მრეწველობის სექტორში ინოვაციების პოპულარიზაციის ხელშესაწყობად, ასევე შემუშავდება სექტორული მობილურობის ეროვნული პროგრამა სტუდენტებისა და აკადემიური პერსონალისთვის.

ეროვნულ, რეგიონულ და ინსტიტუციურ დონეებზე ამოქმედდება მენეჯმენტის მოქნილი და ეფექტიანი მექანიზმები სამეცნიერო კვლევის, ინოვაციისა და მეწარმეობის გასაძლიერებლად. ამასთანავე, სამეცნიერო კვლევების სტრუქტურირებულ მხარდაჭერას, კომერციალიზაციასა და ინოვაციის გაზიარებას ხელს შეუწყობენ კვალიფიციური პერსონალით დაკომპლექტებული უნივერსიტეტის კვლევისა და ცოდნის (ინოვაციის) გადაცემის ოფისები და ეროვნულ თუ რეგიონულ დონეებზე მოქმედი ინოვაციური ეკოსისტემების ჰაბები.

გარდა ამისა, სამეცნიერო კვლევისა და ინოვაციის გაძლიერებას ხელს შეუწყობს ინვესტიციების თავმოყრა, ინფრასტრუქტურული რესურსების გაზიარება და ასევე მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მიდგომების დანერგვა პრაქტიკაში. სამეცნიერო-კვლევითი სფეროები განვითარდება კლასტერული პრინციპით, მაქს პლანკის მოდელის შესაბამისად. ამავდროულად დაფუძნდება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიები.

დაფუძნდება ტექნოლოგიების გადაცემის ეროვნული ოფისი და გაძლიერდება წამყვანი სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებში ტექნოლოგიების გადაცემის შესაძლებლობები.

შეიქმნება ტექნოლოგიების გადაცემის ეროვნული ოფისი და მსგავსი შესაძლებლობები გაძლიერდება წამყვან სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებში. შეიქმნება სამეცნიერო-კვლევით ინფორმაციასთან ღია წვდომის ეროვნული პლატფორმა, რომელზეც განთავსდება ინფორმაცია სამეცნიერო-კვლევითი პერსონალის, ინფრასტრუქტურის, მიღწეული შედეგებისა და პროექტების შესახებ.

მესამე სექტორული პრიორიტეტის ქვეშ გათვალისწინებულია შემდეგი კონკრეტული მიზნები და ამოცანები:

მიზანი 3.1: ადრეული და სკოლამდელი განათლების სისტემის ეფექტიანობისა და მდგრადობის გაძლიერება

ამოცანა 3.1.1: განახლებული ადრეული და სკოლამდელი განათლებისა და განვითარების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა

მიზანი 3.2: ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების მართვის ეფექტიანობისა და მდგრადობის გაუმჯობესება

ამოცანა 3.2.1: ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებების მონიტორინგისა და შეფასების სისტემის განვითარება

მიზანი 3.3: პროფესიული განათლების სისტემის ეფექტურობის გაზრდა

ამოცანა 3.3.1: პროფესიული განათლების პოლიტიკის შექმნასა და განხორციელებაზე პასუხისმგებლობის გაზიარება საჯარო-კერძო სექტორებს შორის

მიზანი 3.4: უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების მდგრადი განვითარების მხარდაჭერა

ამოცანა 3.4.1: უმაღლესი განათლების მდგრადობაზე ორიენტირებული დაფინანსების სისტემის განვითარება

ამოცანა 3.4.2: უმაღლესი განათლების ციფრული საინფორმაციო მართვის სისტემის განვითარება

მიზანი 3.5: ეროვნული და რეგიონული კვლევის, მეცნიერების, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციის სისტემების ეფექტიანობის ამაღლება

ამოცანა 3.5.1: მეცნიერების, კვლევის, ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების გრძელვადიანი, შედეგზე ორიენტირებული და მიზნობრივი დაფინანსების სისტემის განვითარება.

სტრატეგიის განხორციელება

საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ხელმძღვანელობით, საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 28 ივნისის №304 დადგენილებით შექმნილი 2022-2030 წლების საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემმუშავებელი უწყებათაშორისი საბჭო უზრუნველყოფს სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის იმპლემენტაციის კოორდინაციას და ყველა საჭირო ღონისძიებების განხორცილებას დადგენილებით მინიჭებული უფლებებისა და მოვალეობების ფარგლებში. კერძოდ: სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის განხორციელების პროცესში დაინტერესებული მხარეების ინფორმირებასა და ჩართულობას, პერიოდული შეხვედრების დაგეგმვასა და ჩატარებას, სამდივნოს, თემატური სამუშაო ჯგუფებისა და სხვა დაინტერესებული მხარეების მიერ ინიცირებული პროექტების განხილვასა და, საჭიროების შემთხვევაში, რეკომენდაციების წარმოდგენას. საბჭოს სხდომა გაიმართება, სულ მცირე, წელიწადში ერთხელ, თუმცა, ნებისმიერი საჭიროების შემთხვევაში, სამდივნო უზრუნველყოფს საბჭოს წევრი უწყების ინიცირების შემთხვევაში, კონკრეტული აქტივობის დაგეგმვისა და განხორციელების უზრუნველსაყოფად, თემატური სამუშაო ჯგუფის შეკრებასა და შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდებას დაინტერესებული მხარეებისთვის.

სტრატეგიის განხორციელებას სამინისტრო გაუწევს კოორდინაციას. სტრატეგიული მიზნების მიღწევის უზრუნველსაყოფად, სექტორის თავისებური ინსტიტუციონალური და ორგანიზაციული განვითარება და გაძლიერება გათვალისწინებულია წინამდებარე სტრატეგიის 2022-2024 წლების სამოქმედო გეგმით (დანართი №2). სამოქმედო გეგმა განსაზღვრავს იმ აქტივობებს, რომელთა განხორციელებასაც განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო მოცემულ წლებში გეგმავს. დამატებით აქტივობებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილებები მიიღება საჭიროების, საქართველოს კანონმდებლობის და ბიუჯეტის გათვალისწინებით.

ამასთანავე, სამინისტროს ეკისრება უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულოს კატალიზატორის ფუნქცია სტრატეგიის საერთო კოორდინაციის, მონიტორინგისა და შეფასების უზრუნველსაყოფად. საკუთარი, როგორც კოორდინატორის, დამკვირვებლისა და შემფასებლის როლის შესასრულებლად, სამინისტრო მოითხოვს მეტად გაძლიერებას და საკუთარი შესაძლებლობების განვითარებას. ახალი სტრატეგია შეესაბამება საქართველოს მთავრობის №629 დადგენილებას, თუმცაღა, იმისათვის, რომ სამინისტროს შიდა ორგანიზაციული და სამუშაო პროცესები, ასევე, ფუნქციონალური ურთიერთობები თანხვედრაში მოდიოდეს დაქვემდებარებულ სსიპ-ებთან, შეიქმნება ინსტიტუციონალური განვითარების შესაბამისი პოლიტიკის დოკუმენტები, რაც ხელს შეუწყობს სამინისტროს შესაძლებლობების და საქმიანობის ეფექტურობის ზრდას.

სტრატეგიის და სამოქმედო გეგმების განვითარების პროცესში ჩართული მხარეები არიან:

• პარლამენტი;

• ცენტრალური და ადგილობრივი უფლებამოსილი ორგანოები;

• ბიზნეს სექტორი და სავაჭრო კავშირები;

• აკადემიური საზოგადოება;

• საერთაშორისო და ადგილობრივი დონორი ორგანიზაციები;

• არასამთავრობო ორგანიზაციები, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები;

• სწავლა–სწავლებაში ჩართული პირები;

• საგანმანათლებლო დაწესებულებები;

• დარგის სხვა დაინტერესებული მხარეები.

დაფინანსების წყარო

სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა განხორციელდება საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტით, ქვეყნის ძირითადი მონაცემების და მიმართულებების დოკუმენტით (BDD) გათვალისწინებული პასუხისმგებელი უწყებების ასიგნებების ფარგლებში, რომელიც საფუძვლად უდევს სახელმწიფო ბიუჯეტის დაფინანსებას. სამოქმედო გეგმის აქტივობები ასევე დაფინანსდება ბიუჯეტის დოკუმენტში მითითებული წყაროების ‒ საერთაშორისო და სხვა დონორი ორგანიზაციებისა მიერ.

სტრატეგიის და სამოქმედო გეგმის ეფექტიანი განხორციელებისთვის, ასევე, უზრუნველყოფილი იქნება საერთაშორისო პარტნიორების და დონორი ორგანიზაციების ჩართულობა. სტრატეგიის განსახორციელებლად საჭირო ფინანსური რესურსების ოდენობა განისაზღვრება წლიური სამოქმედო გეგმით. საქართველოს მთავრობა მჭიდროდ და აქტიურად ითანამშრომლებს საერთაშორისო თანამეგობრობასთან, რათა ეფექტურად განახორციელოს რესურსების მობილიზება სამოქმედო გეგმით განსაზღვრული საქმიანობისათვის.

სტრატეგიის განხორციელების პერიოდში, სრული დაფინანსების არ არსებობის შემთხვევაში, დეფიციტის შესავსებად დაგეგმილია საერთაშორისო დონორ ორგანიზაციებთან, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან და საქართველოს პარლამენტთან სტრატეგიის წარმატებით შესასრულებლად შესაბამისი თანამშრომლობის ფორმატის შემუშავება, პროცესის განხორციელების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად.

რისკები

სტრატეგიული მიზნებისა და ამოცანების განხორციელებასთან დაკავშირებულია მთელი რიგი გარე და შიდა რისკები, რომლებმაც შეიძლება შეაფერხოს პროგრესი და მნიშვნელოვანი საფრთხე შეუქმნას სტრატეგიის განხორციელების კონკრეტულ ასპექტებს. სტრატეგიის წარმატებული, ეფექტური და ეფექტიანი განხორციელება კი დამოკიდებულია შიდა და გარე რისკების დროულ გამოვლენასა და შემცირებაზე. შიდა და გარე ფაქტორებმა შეიძლება გავლენა მოახდინონ გეგმის განხორციელებაზე და, შესაბამისად, მიზნების მიღწევაზე. რისკების სამართავად მოცემული ფაქტორების ანალიზის საფუძველზე შესაძლებელი იქნება ალტერნატიული მიზნებისა და ამოცანების დროული იდენტიფიცირება და ინიცირება, რათა მთლიან ხედვასა და პოლიტიკას არ შეექმნას იმპლემენტაციის შეჩერების საფრთხე.

გასული წლების გამოცდილებაზე დაყრდნობით, სტრატეგიით გათვალისწინებული ამოცანების განხორციელების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რისკს წარმოადგენს გლობალური გამოწვევები, მათ შორის, პანდემია, საერთაშორისო მშვიდობა და რეგიონალური უსაფრთხოება, მათი გრძელვადიანი გავლენა განათლებისა და მეცნიერების სისტემაზე.

მოცემული რისკები სტრატეგიის იმპლემენტაციაზე შეიძლება აისახოს ორი ძირითადი მიმართულებით:

1. ბიუჯეტთან დაკავშირებული რისკები. კერძოდ, ზემოაღნიშნული რისკების დადგომის შემთხვევაში ან მათ შემდგომ პერიოდში, შესაძლებელია შეიქმნას როგორც ფინანსების მობილიზების, ასევე დაფინანსების მდგრადი ზრდის შენარჩუნების რისკი, რაც ნეგატიურად აისახება როგორც გარდამავალ პერიოდზე, ასევე იმპლემენტაციის შემდგომ ეტაპებზე;

2. პროგრამული რისკები: პროგრამული აქტივობების განხორციელების რისკები მოიცავს უშუალოდ დაგეგმილი აქტივობების შინაარსს და მათი განხორციელების ფორმების შესაძლო ცვლილებას. კერძოდ, შესაძლებელია ცალკეული პროგრამების განხორციელება შეუძლებელი იყოს სისტემის დონეზე პრიორიტეტული მიმართულებების ცვლილების, ან მიზნობრივი მიმართულებით სწრაფი რეაგირების საჭიროებების დადგომის პირობებში.

ახალი საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად ფინანსური რესურსების გადანაწილებამ შეიძლება მნიშვნელოვანი რისკი შეუქმნას სტრატეგიით გათვალისწინებული, სახელმწიფო სახსრებზე დამოკიდებული ღონისძიებების განხორციელებას. ამასთანავე, ვინაიდან ზოგიერთი დაგეგმილი აქტივობის განხორციელება დამოკიდებულია გარე დაფინანსების წყაროებზე, საერთაშორისო პარტნიორების დახმარებაზე, რისკების დადგომამ ასევე შესაძლებელია შეაფერხოს დონორთა დახმარების ოდენობა.

განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიის ეფექტური და დროული განხორციელების უზრუნველსაყოფად განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქმედო გეგმის შესრულებაზე პასუხისმგებელი სახელმწიფო უწყებების ადამიანური რესურსები. საჯარო სექტორიდან რესურსის გადინებამ/შემცირებამ შესაძლებელია მნიშვნელოვანი საფრთხე შეუქმნას სტრატეგიის განხორციელების პროცესს.

დარგობრივ და ეროვნულ დონეზე პრიორიტეტების ცვლილებამ ასევე შეიძლება შეაფერხოს პროგრესი და ხელი შეუშალოს დასახული მიზნებისა და ამოცანების მიღწევას.

განათლებისა და მეცნიერების სისტემაზე შესაძლო რისკების ნეგატიური ეფექტის შემცირების მიზნით მთავრობა უზრუნველყოფს სამიზნე სამინისტროებისა და სხვა დაინტერესებული მხარეების კოორდინირებულ მუშაობას, გამოწვევების დროული იდენტიფიცირებისა და რისკების შემცირებაზე ორიენტირებული ინტერვენციების განხორციელებას, რაც საშუალებას მოგვცემს გაძლიერდეს უწყებათაშორისი კოორდინაცია და თანამშრომლობა, რაც, თავის მხრივ, წარმოადგენს ძალისხმევის გაერთიანებისა და სტრატეგიის განხორციელების აუცილებელ წინაპირობას. ეფექტური კოორდინაციის არარსებობამ ან მრავალ აქტორს შორის ამოცანებისა და ვალდებულებების არამკაფიოდ გადანაწილებამ და არაკოორდინირებულმა მოქმედებამ შესაძლოა შეაფერხოს სტრატეგიის ეფექტური განხორციელების პროცესი.

ანგარიშვალდებულებისა და მონიტორინგის არარსებობა, ასევე, შესაძლოა მნიშვნელოვან შემაფერხებელ ფაქტორად წარმოჩნდეს სტრატეგიის დასახული მიზნებისა და ამოცანების წარმატებით მიღწევაში. აქედან გამომდინარე, საჭიროა განხორციელების პროცესისა და მიღწეული შუალედური და საბოლოო შედეგების დეტალური და მკაცრი მონიტორინგი და შეფასება. გარდა ამისა, ანგარიშვალდებულება და პასუხისმგებლობა მყარ საფუძველს იძლევა ინფორმაციის გაზიარებისა და წარმატებული შედეგების მისაღწევად.

ზემოაღნიშნული რისკების გარდა, არსებობს არაერთი გამოწვევა, რამაც შესაძლოა ზეგავლენა მოახდინოს ერთიანი ეროვნული სტრატეგიის განხორციელებაზე. ამგვარად, აუცილებელია ადაპტირებადი დაგეგმვისა და მონიტორინგის პროცესების უზრუნველყოფა, რომელთა მეშვეობით შესაძლებელია გარე და შიდა ფაქტორების ურთიერთქმედებისა და გავლენის სწორად შეფასება და გათვალისწინება, სტრატეგიისა და აქტივობების შესაბამისი ეფექტური კორექტირება.

მონიტორინგი და შეფასება

მონიტორინგის სისტემა წარმოადგენს სტრატეგიის განუყოფელ ნაწილს, რომელიც შესაძლებლობას იძლევა დადგინდეს, აკმაყოფილებს თუ არა სტრატეგიული ჩარჩოხედვასთან და საერთო მიზანთან დაკავშირებულ მოთხოვნებს, არის თუ არა სტრატეგიისა და აქტივობების განხორციელება სტრატეგიულ მიზნებზე ორიენტირებული და მათთან შესაბამისობაში. შესაბამისად, აღწევს თუ არა სტრატეგია და აქტივობები შერჩეული ინდიკატორების სამიზნე მაჩვენებლებს.

განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის განხორციელების მონიტორინგი და შეფასება საქართველოს მთავრობის პოლიტიკის დაგეგმვის, მონიტორინგისა და შეფასების სახელმძღვანელოთი დადგენილი მოთხოვნების შესაბამისად განხორციელდება. რეგულარული მონიტორინგი და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული შეფასება განხორციელდება ერთიან ეროვნულ სტრატეგიაში განსაზღვრული მიზნებისა და ამოცანების მიღწევის და სამოქმედო გეგმით განსაზღვრული ღონისძიებების განხორციელების პროგრესის შესაფასებლად. ეს იქნება ინფორმაციისა და ანგარიშვალდებულების, რესურსების განაწილების, პოლიტიკის შემუშავებისა და განხორციელების პროცესების ეფექტური მართვის საფუძველი.

სტრატეგიის და სამოქმედო გეგმის განხორციელებასთან დაკავშირებული ინფორმაციის შეგროვებასა და რეგულარული სტატუს და პროგრეს ანგარიშების და მონიტორინგის ანგარიშების მომზადების კოორდინაციას უზრუნველყოფს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს საერთაშორისო ურთიერთობებისა და სტრატეგიული განვითარების დეპარტამენტი (სამდივნო), რომლის კოორდინაციით ყოველ ექვს თვეში ერთხელ მომზადდება ანგარიში სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული თითოეული აქტივობის შესახებ, შესაბამისი განმახორციელებელი/პასუხისმგებელი უწყების/დეპარტამენტის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე. განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს საერთაშორისო ურთიერთობებისა და სტრატეგიული განვითარების დეპარტამენტის მიერ მომზადებულ ანგარიშში ასახულ იქნება პროგრესის შესახებ დეტალური ინფორმაცია. სამოქმედო გეგმით განსაზღვრული ყველა აქტივობის იმპლემენტაციის სტატუსი შეფასდება პოლიტიკის დაგეგმვის, მონიტორინგისა და შეფასების სახელმძღვანელოში მოწოდებული პრინციპის თანახმად.

განათლების და მეცნიერების სამინისტროს საერთაშორისო ურთიერთობებისა და სტრატეგიული განვითარების დეპარტამენტის მიერ მომზადდება მონიტორინგის წლიური ანგარიშიც, რომელშიც მოცემული იქნება მონიტორინგის მიგნებები აქტივობების შედეგების და ამოცანების შედეგების ინდიკატორების შესახებ.

სტრატეგიის ამოქმედებიდან ყოველ 4 წელში განათლების და მეცნიერების სამინისტროს საერთაშორისო ურთიერთობებისა და სტრატეგიული განვითარების დეპარტამენტის მიერ მომზადდება შუალედური შეფასების ანგარიში, რომლის შედეგები გათვალისწინებული იქნება შემდგომ სამოქმედო გეგმაში და, საჭიროების შემთხვევაში, სტრატეგიის დოკუმენტშიც.

ამასთანავე, საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 28 ივნისის №304 დადგენილებით შექმნილი 2022-2030 წლების საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემმუშავებელი უწყებათაშორისი საბჭო უზრუნველყოფს სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის განხორციელების პროცესში დაინტერესებული მხარეების ინფორმირებისა და ჩართულობას, სამდივნოს, თემატური სამუშაო ჯგუფებისა და სხვა დაინტერესებული მხარეების მიერ ინიცირებული პროექტების განხილვასა და, საჭიროების შემთხვევაში, რეკომენდაციების წარმოდგენა საქართველოს მთავრობისთვის. საბჭოს სხდომა იმართება, სულ მცირე, წელიწადში ერთხელ და საბჭო უფლებამოსილია:

ა) კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ადმინისტრაციული ორგანოებიდან გამოითხოვოს და მიიღოს თავისი საქმიანობისათვის საჭირო ინფორმაცია;

ბ) შეიმუშაოს/მოამზადოს წინადადებები და რეკომენდაციები 2022-2030 წლების საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის განახლებისა და სრულყოფის მიზნით;

გ) საბჭოს საქმიანობის საჭიროების გათვალისწინებით, მიიწვიოს სახელმწიფო უწყებების წარმომადგენლები და შესაბამის სფეროში საქმიანობის განმახორციელებელი არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლები და დარგის სპეციალისტები სხდომებში მონაწილეობის მისაღებად, სათათბირო ხმის უფლების გარეშე.

ასევე, მონიტორინგის პროცესის მეტად გამჭვირვალობისა და დაინტერესებული მხარეების კიდევ უფრო ჩართულობისათვის, მონიტორინგისა და შეფასების ანგარიშების სამუშაო ვერსიები განთავსებული იქნება განათლების და მეცნიერების სამინისტროს ვებგვერდზე. მონიტორინგისა და შეფასების პროცესში დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის ინსტრუმენტებად გამოყენებული იქნება როგორც ფიზიკური შეხვედრები, ისე ვირტუალური საშუალებები. უწყებათაშორისი საბჭოს ფარგლებში შექმნილ ტექნიკური სამუშაო ჯგუფის წევრებს სამდივნოს მიერ კომენტარებისთვის მიეწოდებათ წლიური მონიტორინგის ანგარიშების სამუშაო ვერსიები, რომელთა შედეგები და დაინტერესებული მხარეების კომენტარები დამატებით განიხილება ერთიან შეხვედრაზე.

ამასთან, ამავე პლატფორმის წევრებთან შეთანხმდება ჩასატარებელი შუალედური და საბოლოო შეფასების მასშტაბი, კრიტერიუმები, კითხვები, კვლევის დიზაინი და მეთოდოლოგია. შესაბამისი ტექნიკური შესაძლებლობის შემთხვევაში, პრიორიტეტი მიენიჭება შერეული შეფასების ტიპს, რომელშიც მაკოორდინირებელი ორგანოს და გარე დამოუკიდებელი კონსულტანტების გარდა, ჩართული იქნებიან დაინტერესებული მხარეებიც, გარდა ამისა, მონიტორინგის და შეფასების ანგარიშების სამუშაო ვერსიების, ასევე შესაფასებელი საკითხების და შეფასების მონახაზის შესახებ ინფორმაციის გამოქვეყნებისას ყველა დაინტერესებულ მხარეს და საზოგადოების წევრებს მიეცემათ 2-კვირიანი ვადა კომენტარების ელექტრონულად წარმოდგენისთვის.

მონიტორინგისა და შეფასების აქტივობების კალენდარი

დანართები

დანართი 1: განათლებისა და მეცნიერების 2022-2030 წლების სტრატეგიის ლოგიკური ჩარჩო.

დანართი 2: განათლებისა და მეცნიერების 2022-2024 წლების სამოქმედო გეგმა;

დანართი 3: საჯარო კონსულტაციების შემაჯამებელი ანგარიში;

დანართი 4: ინდიკატორების პასპორტი;

დანართი 5: გამოყენებული ლიტერატურა.

დანართი №3

საჯარო კონსულტაციების შემაჯამებელი ანგარიში

საჯარო კონსულტაციების პროცესის აღწერა

2019 წლის 20 დეკემბრის საქართველოს მთავრობის №629 დადგენილებით დამტკიცებული „პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის” შესაბამისად, შემუშავებული 2022 ‒ 2030 წლების განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიისა და 2022 ‒ 2024 წლების სექტორული სამოქმედო გეგმების პროექტების საჯარო კონსულტაციების პროცესი 2021 წლის 7 დეკემბრიდან 21 იანვრის ჩათვლით მიმდინარეობდა. აღსანიშნავია, რომ საჯარო კონსულტაციების დაწყებამდე, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ უზრუნველყო ზემოაღნიშნული სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის შემმუშავებელი უწყებათაშორისი საბჭოს წევრ სახელმწიფო უწყებებთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან აქტიური კომუნიკაცია და მათგან მიღებული მოსაზრებების პოლიტიკის შესაბამის დოკუმენტებში ინტეგრირება. ამდენად, როგორც ადგილობრივ და საერთაშორისო ორგანიზაციებს, ისე სახელმწიფო უწყებებს საშუალება ჰქონდათ, წარმოედგინათ წინადადებები ან/და მოეთხოვათ დამატებითი განმარტებები სტრატეგიის სხვადასხვა კომპონენტთან მიმართებით.

საჯარო კონსულტაციების ფარგლებში, განსახილველად წარდგენილ იქნა შემდეგი დოკუმენტები:

1. განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგია 2022 ‒ 2030.

2. განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიის ლოგიკური ჩარჩო 2022 ‒ 2030.

3. ადრეული და სკოლამდელი განათლების განვითარების 2022 ‒ 2024 წლების სამოქმედო გეგმა.

4. ზოგადი განათლების განვითარების 2022 ‒ 2024 წლების სამოქმედო გეგმა.

5. პროფესიული განათლების განვითარების 2022 ‒ 2024 წლების განვითარების სამოქმედო გეგმა.

6. უმაღლესი განათლების განვითარების 2022 ‒ 2024 წლების სამოქმედო გეგმა.

7. მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების განვითარების 2022 ‒ 2024 წლების სამოქმედო გეგმა.

საჯარო განაცხადი, საჯარო კონსულტაციების ფორმატის, ვადების, უკუკავშირის მიღებაზე პასუხისმგებელი უწყების საკონტაქტო ინფორმაციის მითითებით, განსახილველ დოკუმენტებთან ერთად გამოქვეყნდა განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ოფიციალური ვებგვერდზე. საჯარო კონსულტაციების პროცესის წარმართვაზე პასუხისმგებლად განისაზღვრა განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს საერთაშორისო ურთიერთობისა და სტრატეგიული განვითარების დეპარტამენტი.

შენიშვნებისა და რეკომენდაციების ელექტრონული ფორმით მიღებისა და ონლაინკონსულტაციებში მონაწილეობისათვის წინასწარი რეგისტრაციის ვადად განისაზღვრა 27 დეკემბერი.

ელექტრონული უკუკავშირის მიღებისა და ონლაინკონსულტაციებში მონაწილეობისათვის რეგისტრაციის მიზნით, განსახილველი დოკუმენტები ელექტრონული ფორმით დაეგზავნა საგანმანათლებლო დაწესებულებებს ადგილობრივ რესურსცენტრებს, სამინისტროს პარტნიორებსა და სხვა დაინტერესებულ მხარეებს.

სამინისტროს ორგანიზებით და დემოკრატიული ჩართულობის ცენტრების მხარდაჭერით, გამოხატული ინტერესის გათვალისწინებით, ონლაინსაჯარო კონსულტაციების პერიოდი გახანგრძლივდა და დაინტერესებულ მხარეებთან კომუნიკაციით, საერთო ჯამში, მიმდინარეობდა 16 დეკემბრიდან 21 იანვრის ჩათვლით. შეხვედრებში მონაწილეობა და საკუთარი მოსაზრების გამოთქმა შეეძლო ყველა დაინტერესებულ პირსა თუ ორგანიზაციას, ასევე, მათ საშუალება მიეცათ, სურვილის შემთხვევაში, დამატებით წარმოედგინათ წინადადებები ან/და შენიშნები განსახილველ პროექტებთან დაკავშირებით. სულ შედგა 8 ონლაინშეხვედრა, რომელშიც ჯამში მონაწილეობა მიიღო 202 ‒ მა წარმომადგენელმა, (ფიზიკური პირი და ორგანიზაცია), საქართველოს სხვადასხვა რეგიონიდან. მნიშვნელოვანია, რომ პროცესში ყველაზე აქტიურად მონაწილეობდნენ არამხოლოდ დედაქალაქში კონცენტრირებული არასამთავრობო ორგანიზაციები, არამედ ადგილობრივი საინიციატივო ჯგუფები და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების, სტუდენტური საინიციატივო ჯგუფებისა და სოციალური მოძრაობების წარმომადგენლები.

გარდა ზემოთ აღნიშნულისა, 2021 წლის 30 დეკემბერს სამინისტროს ორგანიზებით შედგა შემაჯამებელი ონლაინსაკონსულტაციო შეხვედრა, ხოლო 2022 წლის 21 იანვარს, სამინისტრომ, მიღებული უკუკავშირის შესაბამისად, უზრუნველყო განათლებისა და მეცნიერების ერთიანი ეროვნული სტრატეგიისა და შესაბამისი სამოქმედო გეგმების ინკლუზიურობის კომპონენტის საჯარო განხილვა. გამოითქვა მნიშვნელოვანი მოსაზრებები და კომენტარები აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით.

საჯარო კონსულტაციების ფარგლებში მიღებული უკუკავშირის ანალიზი

საჯარო კონსულტაციების პროცესში განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ ორგანიზაციებისა და ფიზიკური პირებისგან მიიღო 300 ‒ ზე მეტი ტექნიკური, მეთოდოლოგიური თუ შინაარსობრივი რეკომენდაცია, 61 სექტორისთვის სპეციფიკური რეკომენდაცია.

მიღებული რეკომენდაციები დაჯგუფდა შემდეგ ბლოკებად:

• ზოგადი რეკომენდაციები დოკუმენტის სტილთან, სტრუქტურასა და წარმოდგენილი ინფორმაციის ფაქტობრივ სიზუსტესთან დაკავშირებით;

• თითოეული ქვესექტორის სამოქმედო გეგმასა და სტრატეგიის ნარატივთან დაკავშირებული რეკომენდაციები და წინადადები.

აღსანიშნავია, რომ მიღებული უკუკავშირი მნიშვნელოვანწილად უკავშირდებოდა სტრატეგიაში აღწერილი პრობლემების ანალიზის განშლას ან გამოკვეთილი პრიორიტეტული მიმართულებების მიზანშეწონილობისა და განხორციელების ზოგად რეკომენდაციებს. რიგი ფიზიკური პირებისა და ორგანზაციების მიერ ასევე მოწოდებული იქნა თემატური მოკვლევები და სხვა კვლევითი და ანალიტიკური დოკუმენტები.

განსაკუთრებული დაინტერესება გამოიწვია სტრატეგიის მეორე სექტორულმა პრიორიტეტმა, თანასწორობისა და ინკლუზიური პოლიტიკის გაუმჯობესების მიმართულებით. შესაბამისად, რიგმა ორგანიზაციებმა წარმოადგინეს რეკომენდაციები ინკლუზიური ენის გამოყენების, არადომინანტი ჯგუფებისათვის ხარისხიან განათლებაზე წვდომისა და მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლისა და დასაქმების შესაძლებლობების უზრუნველყოფის შესახებ.

ელექტრონული ფორმით მიღებული წინადადებების რეგისტრაციისთვის მომზადდა შესაბამისი ფორმა, რომელშიც წარმოდგენილი იქნა როგორც რეკომენდაციის შინაარსი, ასევე სამინისტროს უკუკავშირი და რეკომენდაციის გაუთვალისწინებლობის შემთხვევაში დასაბუთებული პოზიცია.

ქვესექტორული მიმართულებით მომზადებულ სამოქმედო გეგმასთან დაკავშირებით წარმოდგენილი რეკომენდაციები განიხილა განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს შესაბამისმა დარგობრივმა დეპარტამენტებმა. აღსანიშნავია, რომ ცალკეული რეკომენდაციების განხილვა წარიმართა უფრო წარმომადგენლობითი პროფესიული ჯგუფების და დაინტერსებული მხარეების ჩართულობით.

დეტალურად, შემოსული წინადადებების რეესტრი და სამინისტროს უკუკავშირი იხილეთ თანდართულ ცხრილში №1.

შეჯამებისთვის უნდა ითქვას, რომ მიუხედავად შეზღუდული პერიოდისა და ასევე ეპიდემიოლოგიური მდგომარეობისა, რომელმაც მნიშვნელოვანწილად განაპირობა საჯარო კონსულტაციების ელექტრონული ფორმით წარმართვა, საერთო ჯამში პროცესი წარიმართა ღია, ინკლუზიურ და თანამშრომლობით გარემოში. ამასთან, გამოიკვეთა ის შესაძლებლობები და გამოწვევები, რომლებიც სტრატეგიის იმპლემენტაციის პროცესის უფრო ეფექტიანად და სამიზნე ჯგუფებთან კოორდინირებულად წარმართვის საშუალებას მისცემს პასუხისმგებელ უწყებებს. მათ შორის,მნიშნველოვანია, პირდაპირ და უშუალო პარტნიორებთან, საგანმანთლებლო დაწესებულებებთან, მასწავლებლებთან და აღმზრდელებთან, მოსწავლეებთან, მშობლებთან და სტუდენტებთან უფრო ინტენსიური და პროაქტიული კომუნიკაცია, მათ შორის,მათზე მორგებული დოკუმენტების მომზადებისა და მოქნილი განხილვის მექანიზმების შემუშავების გზით.

დანართი: რეკომენდაციების ცხრილი

ა) ზოგადი რეკომენდაციები, რომლებიც წარმოდგენილი იყო ცვლილებების შემოთავაზების ფორმატში

ბ)თითოეული ქვესექტორისთვის სპეციფიკური რეკომენდაციები

დანართი №4

ინდიკატორების პასპორტი

სექტორული პრიორიტეტი 1: მსწავლელის, საზოგადოებისა და სახელმწიფოს საჭიროებებზე ორიენტირებული ხარისხიანი და მდგრადი განათლებისა და მეცნიერების სისტემა

ადრეული და სკოლამდელი განათლება

1.2 ზოგადი განათლება

1.3 პროფესიული განათლება

1.4 უმაღლესი განათლება

1.5 მეცნიერება

სექტორული პრიორიტეტი 2: თანასწორი, ინკლუზიური და მრავალფეროვანი განათლებისა და მეცნიერების სისტემა

2.1 ადრეული და სკოლამდელი განათლება

2.2 ზოგადი განათლება

2.3 პროფესიული განათლება

2.4 უმაღლესი განათლება

2.5 მეცნიერება

სექტორული პრიორიტეტი 3: განათლებისა და მეცნიერების სისტემის მართვისა და ანგარიშვალდებულების სისტემა

3.1 ადრეული და სკოლამდელი განათლება

3.2 ზოგადი განათლება

3.3 პროფესიული განათლება

3.4 უმაღლესი განათლება

3.5 მეცნიერება

დანართი №5

გამოყენებული ლიტერატურა

1. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო (2020). პანდემია და ზოგადი განათლება საქართველოში.

https://mes.gov.ge/mesgifs/1609239131_2020_Angarishi.pdf

2. საქართველოს პარლამენტის განათლებისა და მეცნიერების კომიტეტი (2021). COVID-19 პანდემიის გავლენა ზოგად განათლებაზე. საქართველოს პარლამენტის განათლებისა და მეცნიერების კომიტეტი. https://parliament.ge/

3. დარჩია, ი. (2020). საქართველოში უმაღლესი განათლების ინტერნაციონალიზაცია. ბოლონიის პროცესის 15 წელი საქართველოში (გვ. 36–53). ERASMUS+ Georgia. http://erasmusplus.org.ge/

4. ევროსტუდენტის საერთაშორისო კონსორციუმი (2020). ევროსტუდენტი VII-ის კვლევის შედეგების ანალიტიკური ანგარიში.

5. მესხი, თ., & აფხაზავა, რ. (2020). მეწარმეობის სწავლება სასკოლო განათლების სისტემაში მიმოხილვა. SKOLA-LAB. https://ctcskolalab.ge

6. მშობლები განათლებისთვის (2019). რა აწუხებთ მოსწავლეთა მშობლებს სკოლაში. http://parents.ge/?p=970

7. საქართველოს დებატებისა და განათლების ინსტიტუტი (2017). მშობელთა ჩართულობა სასკოლო ცხოვრებაში. http://efageorgia.ge/wp-content/uploads/2020/04/13.pdf

8. საქართველოს სახალხო დამცველი (2017). სპეციალური ანგარიში ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში მოსწავლეთა მიმართ ძალადობის კუთხით არსებული ვითარების შესახებ. https://rb.gy/tswa0v

9. საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატი. (2020). სპეციალური ანგარიში - „სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების მონიტორინგის შედეგები. https://www.ombudsman.ge/geo/spetsialuri-angarishebi/

10. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2018). საქართველოს 2014 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები.

https://www.geostat.ge/media/20679/2014-wlis-aRweris-ZiriTadi-Sedegebi.pdf

11. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2020). ცხოვრების დონე - საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური.

https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/192/tskhovrebis-done

12. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2021). ქალი და კაცი საქართველოში-სტატისტიკური პუბლიკაცია. https://rb.gy/lxw3sv

13. დაქირავებით დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი საქართველოში (2021). [სქემა]. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური.

https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/39/khelfasebi

14. ცოტნიაშვილი, ქ. (2020). უმაღლესი განათლების ხარისხის უზრუნველყოფის მექანიზმების გათავისება და ეკოსისტემა საქართველოში. ბოლონიის პროცესის 15 წელი საქართველოში (გვ. 36–53). Erasmus+ Georgia. http://erasmusplus.org.ge/

15. ცხოვრების დონე (2020). [სქემა]. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური.

https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/192/tskhovrebis-done

16. ჭანტურია,გ. (2018). ბულინგი სკოლებში: გამოწვევები და გადაჭრის გზები. Eastern Partnership Civil Society Facility.

17. ქადაგიძე, მ. (2021). პანდემიით გამოწვეული სასწავლო დანაკარგების შეფასება.

განათლების კოალიცია. https://rb.gy/9otxw87

18. ხარჩილავა, ხ., & ტაბატაძე, ნ. (2020). ქვიარ ბულინგი სკოლაში (სურამელაშვილი, ნ., Ed.). თანასწორობის მოძრაობა. http://www.equality.ge/6576

19. განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო (2021). საბაზისო კვლევა განათლებისა და მეცნიერების სისტემა საქართველოში (გამოუქვეყნებელი).

20. Andguladze, N. (2020). Policy review on key competence development in Georgia. Support to Public Administration Reform in Georgia.

21. Andguladze, A., Gagoshidze, T. & Kutaladze, I. (2020). Early childhood development and education in Georgia. UNICEF and Education Policy and Research Association.

https://www.unicef.org/georgia/media/5796/file/Early_Dev elopment_Report_EN.pdf

22. Bochorishvili, E. and Peranidze, N. (2020). Georgia’s education sector. Tbilisi, Georgia: Galt & Taggart Research. Retrieved from https://galtandtaggart.com/upload/reports/25610.pdf

23. Chankseliani M., Gorgodze S., Janashia S and Kurakbayev K. (2020). Rural disadvantage in the context of centralised university admissions: a multiple case study of Georgia and Kazakhstan, Compare: A Journal of Comparative and International Education, 50:7, 995-1013, DOI:

10.1080/03057925.2020.1761294 To link to this article: https://doi.org/10.1080/03057925.2020.1761294

24. Civitas Georgika (2010). Improving preschool education in Georgia through social accountability processes. Findings of the benchmarking approach.

25. Civitas Georgika (2020). Thematic inquiry on quality preschool services and access to preschool education for all children submitted to Parliament of Georgia. Committee on Education, Science and Culture. Civitas_Georgia.pdf (leavingstone.club)

26. COUNCIL RECOMMENDATION of 24 November 2020 on vocational education and training (VET) for sustainable competitiveness, social fairness and resilience https://eurlex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020H1202(01)&from=En

27. Directorate-General for Employment, Social Affairs and Inclusion (European Commission), & European Commission. (2020, January). Roposal for a COUNCIL RECOMMENDATION on vocational education and training (VET) for sustainable competitiveness, social fairness and resilience. European Commission. https://op.europa.eu/en/publication-detail//publication/8e89305c-bc37-11ea-811c-01aa75ed71a1/language-en

28. Deloitte Consulting LLP. (2017). Innovation and Technology in Georgia, Annual Report, USAID Governing for Growth (G4G) in Georgia: 2017 https://www.pmobc.com/storage/app/uploads/public/5ce/795/dba/5ce795dba596c190438918.pdf

29. Directorate-General for Research and Innovation (European Commission)(. 2014). Responsible Research and Innovation Europe’s ability to respond to societal challenges: https://op.europa.eu/s/pQ8s

30. Roussoudane Djakeli."Neighbourhood effects on exam outcomes and voucher attainment: A quantitative analysis of a census database from Tbilisi, Georgia".Trykk: Reprosentralen, Universitetet i Oslo 2019: http://www.duo.uio.no/

31. European Council (2011). Council Resolution on a renewed European agenda for adult learning. Official Journal of the European Union C372/1

32. European Association for Quality Assurance in Higher Education (ENQA). (2015). Standards and guidelines for quality assurance in the European Higher Education Area (ESG).

33. European Council (2016). COUNCIL RECOMMENDATION of 19 December 2016 on Upskilling Pathways: New Opportunities for Adults

34. EUROPEAN PARLIAMENT AND COUNCIL. (2009). RECOMMENDATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 18 june 2009 on the establishment of a european quality assurance reference framework for vocational education and training (2009/C 155/01)). Official Journal of the European Union.

35. European Training Foundation [ETF] (2020a). Georgia. Education, Training and Employment Developments 2020.

36. Public Defender’s Office. (2019). Inclusive Education in Pilot Public Schools: Monitoring Report. Tbilisi. Georgia.

37. European Training Foundation (2020b). Policies supporting youth transition to work in Armenia, Azerbaijan, Belarus, Georgia, Moldova and Ukraine.

38. European Youth Portal | European Youth Portal https://europa.eu/youth/home_en

39. Guida, Schlicht, Spisberger, Nedeva.(2018). Improving the Effectiveness of Georgia’s Research and Innovation System.

40. Human Rights Watch. (2022). Georgia. In World Report 2022 (pp. 267–274). Human Rights Watch. https://www.hrw.org/world-report/2022

41. Janashia, S. (2017). General Education in Georgia: Policy Problems and Solutions. ISET Policy Institute.

42. Kitiashvili, A., Abashidze, T., & Zhvania, I. (2016). Access and barriers to education: Attitudes and perceptions of ethnic minorities living in Georgia. Problems of Education in the 21st Century, 72, 53.

43. Lee, R.R., Kithen, H. K., George, B., Richardson, M. and Fordham, M., (2019). OECD Reviews of Evaluation and Assessment in Education: Georgia. OECD Publishing.

44. Mizunoya, S. and Mishra, S., (2020). Georgia: Education Fact Sheets |2020 Analyses for learning and equity using MICS data. UNICEF Georgia.

45. Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia [MESD].(2017).

Survey of Business Demand on Skills. http://www.lmis.gov.ge/Lmis/Lmis.Portal.Web/Handlers/GetFile.ashx?Type=Content&ID=d2 c29a21-366d-40ae-9556-4594bdbfddbb

46. Ministry of Education and Science and UNICEF (2015). School Readiness Program. Tbilisi.

47. Ministry of Education, Science, Culture and Sports. (2019). Socio-economic status of vocational education students. Department of Vocational Education Development, Ministry of Education, Science, Culture and Sports of Georgia.

48. Ministry of Education, Science, Culture and Sports. Unified Strategy for Education and Science for 2017-2021. Retrieved from: https://mes.gov.ge/content.php?id=7755&lang=eng

49. National Assessment and Examination Center [NAEC]. (2020a). PISA 2018: Georgia Report. Retrieved from https://naec.ge/uploads/postData/20-21/kvlevebi/PISA2018Georgia%20(1).pdf

50. National Assessment and Examination Center [NAEC] (2020b). Teaching and Learning International Survey 2018. Tbilisi.

51. National Assessment and Examination Center [NAEC] (2018). National Assessment in Mathematics: Grade 9. Tbilisi, Georgia. Retrieved from Retrieved from https://naec.ge/uploads/postData/KVLEVEBI/NAEC-Math-2018.pdf

52. National Statistics of Georgia (2019). Education, Science, Culture. Number of Researchers.

[Data set]. National Statistics of Georgia on Science sector in

Georgia.https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/194/metsniereba

53. National Statistics of Georgia (2020). Education, Science, Culture. Education. [Data set]. National Statistics of Georgia on Higher education in Georgia https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/61/umaghlesi-ganatleba

54. National Statistics of Georgia. (2020). Statistics on HEIs in Georgia 2020.

https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/61/ umaghlesi-ganatleba.

55. National Statistics of Georgia. (2020). Children and Youth in Georgia 2020. Statistical Publication.

56. Natsvlishvili I., E. Kharaishvili E. (2019). Challenges of re-connecting entrepreneurship and business education at universities (evidence from Georgia). Proceedings of EDULEARN19 Conference 1st-3rd July 2019, Palma, Mallorca, Spain. ISBN: 978-84-09-12031-4 2012

57. OECD/UNICEF.(2021), Education in Eastern Europe and Central Asia: Findings from PISA, PISA, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/ebeeb179-en.

58. Organization for Economic Cooperation and Development [OECD]. (2016). PISA 2015 Results (Volume I): Excellence and Equity in Education, PISA, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/9789264266490-en.

59. Organization for Economic Cooperation and Development [OECD]. (2019a). PISA 2018 Results (Volume II): Where All Students Can Succeed, PISA, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/b5fd1b8f-en.

60. Organization for Economic Cooperation and Development [OECD]. (2019b). PISA 2018 Results (Volume III): What School Life Means for Students’ Lives, PISA, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/acd78851-en.

61. Organization for Economic Cooperation and Development [OECD].( 2019c). TALIS 2018 Results (Volume I) Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. OECD Publishing.

62. Organization for Economic Cooperation and Development [OECD]. (2020a). PISA 2018 Results (Volume V): Effective Policies, Successful Schools, PISA, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/ca768d40-en.

63. Organization for Economic Cooperation and Development [OECD]. (2020b). TALIS 2018 Results (Volume II) Teachers and School Leaders as Valued Professionals. OECD Publishing.

64. State Audit Office (2019). Report on Effectiveness Audit: Education Management Information Systems. Tbilisi, Georgia.

65. State Audit Office (2019). Performance Audit of Higher Education Programs and Labor Market Compatibility. Tbilisi, Georgia.

66. State Audit Office. (2021). Preschool management efficiency report. State Audit. Tbilisi.

67. State Audit Office. (2021). Report on Effectiveness Audit: Evaluation of the Effectiveness of Teacher Professional Development in 2017-2019. Tbilisi, Georgia.

68. Schuch K., Chitashvili M., Spaini C., Markianidou P., Doranova A. (2018). Background Report, Specific Support to Georgia, 2017. Horizon 2020. Policy Support Facility.

69. Shatberashvili O. (2017) Innovation Processes and Efficient Country Management. In Book: The EU Eastern Partnership Programme and Prospects of Innovative Development of Georgia.

70. Tabatadze, S., & Chachkhiani, K. (2021). COVID-19 and Emergency Remote Teaching in the Country of Georgia: Catalyst for Educational Change and Reforms in Georgia? Educational Studies, 57(1), 78-95.

71. Tabatadze Sh., Gorgadze N. and Gabunia K. (2020). Study of the Higher Education Minority Quota System Policy in Georgia. Research Report. Center for Civil Integration and InterEthnic Relations. Tbilisi.

72. UNICEF (2018). Study on quality of early childhood education and care in Georgia. Summary.

https://www.unicef.org/georgia/media/1236/file/Preschool%20Quality%20Study.pdf

73. UNICEF (2020). Thematic inquiry on quality preschool services and access to preschool education for all children submitted to the Parliament of Georgia. Committee on Education. Science and Culture. UNICEF_Georgia.pdf (leavingstone.club)

74. UNESCO Institute of Statistics (UIS) (2018). http://data.uis.unesco.org/Science,technology and innovation: Gross domestic expenditure on R&D (GERD), GERD as a percentage of GDP, GERD per capita and GERD per researcher

75. World Bank. (2013a). Georgia Trade Competitiveness Diagnostic, (2014). Georgia 2020 Innovation Strategy. Washington, D.C.

76. World Bank Group (2013b). Skills mismatch unemployment labor market challenges. Retrievedfromhttp://documents.worldbank.org/curated/en/999371468242985088/GeorgiaSkills-mismatch-unemployment-labormarket-challenges.

77. World Bank Group (2014). STEP Skills measurement survey in Georgia. Available at:

http://microd ata.worldbank.org/index.php/catalog/2013/download/3738.

78. World Bank Group (2018a). Technical Assistance to Support Reforms to the Higher Education Financing System in Georgia.

79. “World Bank Group. (2018b). Georgia: From Reformer to Performer. Systematic Country Diagnostic; World Bank, Washington, DC.

https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/29790 License: CC BY 3.0 IGO

80. Women U.N. (2019). Teacher Reporting of Violence against Children and Women.

https://www2.unwomen.org//media/

81. Young Socialists Georgia (2017). Youth Attitude Towards Higher Education and Internships in Georgia. Friedrich Ebert Foundation

82. Council of Europe (2015, January 25). Recommendation CM/rec(2015)3 of the committee of ministers to member states on the access of young people[1]from disadvantaged neighborhoods to social rights. https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectID=09000016805c46f7