ტექნიკური რეგლამენტის – მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე
🕸️ გრაფი — კავშირების ვიზუალიზაცია
📥 უკუმითითებები — 1 დოკუმენტი
საქართველოს მთავრობის დადგენილება (1)
🧬 სემანტიკურად მსგავსი დოკუმენტები — 10
ეს დოკუმენტები ნაპოვნია ვექტორული ემბედინგების (AI) საშუალებით — მათი შინაარსი ყველაზე ახლოსაა ამ აქტის ტექსტთან.
დოკუმენტის ტექსტი
|
საქართველოს მთავრობის დადგენილება №217 |
|
2024 წლის 3 ივლისი ქ. თბილისი |
|
📎 დანართები (1)
217_danarti.docx ⬇
ტექნიკური რეგლამენტი – მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმა
თავი I. შესავალი
მუხლი 1. მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის მიზნები და მოქმედების ტერიტორიული სფერო
1. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა მტირალას ეროვნული პარკისთვის „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე.
2. მენეჯმენტის გეგმის მიზანს წარმოადგენს დაცული ტერიტორიისათვის გრძელვადიანი მიზნების და მართვის შესაბამისი მიდგომების განსაზღვრა.
მუხლი 2. მტირალას ეროვნული პარკის მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ჩარჩოს აღწერა
მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს კანონები: „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონი, „მტირალას ეროვნული პარკის შესახებ“ საქართველოს კანონი და საქართველოში მოქმედი სხვა კანონმდებლობა.
მუხლი 3. მტირალას ეროვნული პარკის შექმნის ძირითადი მიზნები
მტირალას ეროვნული პარკის შექმნის მიზნებია უნიკალური ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების დაცვა-შენარჩუნება, კოლხური ტყეების ეკოსისტემების გრძელვადიანი დაცვა, ეკოლოგიური უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, ბუნებრივ გარემოში ეკოტურისტული და რეკრეაციული საქმიანობის განვითარების უზრუნველყოფა ქობულეთის, ხელვაჩაურისა და ქედის მუნიციპალიტეტებში.
მუხლი 4. მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის განახლების პროცესი
მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის განახლებული ვერსია შემუშავდა წინა მენეჯმენტის გეგმისა და არსებული ანაგარიშების გაანალიზების საფუძვეზე, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა და მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის (შემდგომში, ასევე − ადმინისტრაცია), ასევე, ადგილობრივი მოსახლეობის, არასამთავრობო ორგანიზაციების, ადგილობრივი თვითმმართველობის, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობისა და სხვა შესაბამისი დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით. მენეჯმენტის გეგმა განახლდა კავკასიის ბუნების ფონდის (CNF) მხარდაჭერით, GEF-UNDP-ის პროექტის „საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის ფინანსური მდგრადობის ხელშეწყობა“ ფარგლებში მტირალასა და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის და საქართველოს დაცული ტერიტორიების მეგობართა ქსელის კონსულტანტების გუნდის ხელშეწყობით.
2. მენეჯმენტის გეგმის განახლების პროცესი შემდეგი ეტაპებისგან შედგებოდა:
მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესის ეტაპები:
| N | თარიღი | აქტივობა |
| 1 | 15.03.2021 | სამუშაო შეხვედრა მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციასთან მენეჯმენტის გეგმის განახლების პროცესის სამუშაო გეგმის განსახილველად/შესათანხმებლად. |
| 2 | 17.03.2021 | სამუშაო შეხვედრა მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციასთან მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესში დაინტერესებული მხარეების იდენტიფიცირებისთვის. |
| 3 | 15-16.04.2021 19.04.2021 28.04.2021 | ტრენინგი/სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: (ა) მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების მეთოდოლოგიის გაცნობა; (ბ) მტირალას ეროვნული პარკის ძირითადი ღირებულებების, მათი საფრთხეების და საფრთხის გამომწვევი მიზეზების განსაზღვრა; (გ) დაინტერესებული მხარეების ფართო ჯგუფების განსაზღვრა. |
| 4 | 21.05.2021 | სამუშაო შეხვედრა მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მონაწილეობით: დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის გეგმის შემუშავებასთან დაკავშირებით. |
| 5 | 27.05.2021 | სამუშაო შეხვედრა მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის და დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის გრძელვადიანი მიზნების, სიტუაციური ანალიზის და ზონირების ნაწილის განხილვასთან დაკავშირებით. |
| 6 | 03.06.2021 | სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის სამუშაო ვერსიის (მენეჯმენტის გეგმის I-IV თავი) და დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის გეგმის დოკუმენტის განხილვა. |
| 7 | 16.06.2021 | სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამის შემუშავება. |
| 8 | 01.07.2021 | სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ბიომრავალფეროვნების პროგრამის შემუშავება. |
| 9 | 15.07.2021 | სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ეკოტურიზმის პროგრამის შემუშავება. |
| 10 | 23.07.2021 | სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ბუნებრივი რესურსების მდგრადი მართვის და ხანძრის, მავნებლების, დაავადებების და ინვაზიური სახეობების პროგრამების შემუშავება. |
| 11 | 30.07.2021 | სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: ეკოგანათლების პროგრამის შემუშავება. |
| 12 | 05.08.2021 | სამუშაო შეხვედრა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით: საზოგადოებასთან ურთიერთობის და ადმინისტრაციის გაძლიერების პროგრამების შემუშავება. |
| 13 | 29.03.2022 | გაიმართა დოკუმენტის საჯარო განხილვა. |
| 14 | 2023 | 2023 წელს ჩატარდა მტირალას ეროვნული პარკის დემარკაცია, დაზუსტდა საზღვრები, ასევე დაკორექტირდა მენეჯმენტის გეგმის მიხედვით გაწერილი პროგრამები და აქტივობები. |
მუხლი 5. მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდი
მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმა ძალაშია მისი დამტკიცებიდან მომდევნო 9 წლის განმავლობაში, გარდა მენეჯმენტის გეგმის 48-50-ე მუხლის და №1 და №8 დანართებისა, რომლებიც ძალაშია ახალი მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებამდე.
მუხლი 6. მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა და განახლება
1. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა ხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.
2. მენეჯმენტის გეგმის ძალაში შესვლიდან, არაუგვიანეს მეცხრე წლის პირველი კვარტალისა, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო-(შემდგომში აგრეთვე − დაცული ტერიტორიების სააგენტო) დაიწყებს ახალი მენეჯმენტის გეგმის მომზადებას, რომელიც მიღებული უნდა იქნეს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.
თავი II. დაცული ტერიტორიების აღწერა
მუხლი 7. მტირალას ეროვნული პარკის ადგილმდებარეობა და ფართობი
1. მტირალას ეროვნული პარკი კავკასიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მცირე კავკასიონის, სახელდობრ, აჭარა-იმერეთის ქედის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, ქობულეთი-ჩაქვის ქედზე მდებარეობს.
2. ადმინისტრაციულად მტირალას ეროვნული პარკი მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქობულეთის, ხელვაჩაურისა და ქედის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვრებში, ქ. ბათუმიდან დაახლოებით 20 კმ-ის მანძილზე, შავი ზღვის სიახლოვეს (მანძილი ზღვიდან პარკის უახლოეს პუნქტამდე 12 კმ-ია). ეროვნული პარკის შუაგულში არის სოფელი ჩაქვისთავი, რომლის ტერიტორიაც პარკს არ მიეკუთვნება. ეროვნული პარკის მიმდებარე სოფლებია – ქობულეთის მუნიციპალიტეტში: ჩაქვისთავი, ხალა, გორგაძეები, ჩაისუბანი, ზედა აჭყვა, ქვედა აჭყვა, დაგვა; ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში: ყოროლისთავი, მასაური, ჩაისუბანი, აგარა, განთიადი, კაპრეშუმი, სამება, ახალშენი, ხეყრუ, ზემო ჯოჭო, კაპნისთავი; ქედის მუნიციპალიტეტში: ზუნდაგა, მახუნცეთი, აგარა, გულები, წონიარისი, ზვარე, პირველი მაისი, ზენდიდი, ხუნკუდა.
3. „მტირალას ეროვნული პარკის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული ფართობი შეადგენს 15,580 ჰა-ს.
4. პარკის ცენტრალური ნაწილის გეოგრაფიული კომპონენტებია: აღმ. გრძედის 410 500, ჩრდ. განედის 410 500. ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ეროვნული პარკის საზღვარი ძირითადად მიუყვება ბუნებრივ ხევებსა და სერებს, ხინოღელის ხევსა და ტერათას მთას. პარკის აღმოსავლეთის საზღვარი გასდევს მორვილის ქედს (1733 მ, რომელიც ეროვნული პარკის გარეთაა). ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ეროვნული პარკის საზღვარი მიუყვება ხშირ შემთხვევაში, სოფლის მიმდებარე ტერიტორიებს და ღელეებს, ასევე გადადის ქედზე, რომელიც ადგილობრივებისთვის ცნობილია, როგორც „უნაგირა“ ქედი. ქედის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე საზღვარი ძირითადად მიუყვება ხეობებს და ბუნებრივ ბარიერებს, ასევე, ბეთლემისა და „გემისაბამის“ ქედებს.
5. მტირალას ეროვნული პარკი ჩრდილო-აღმოსავლეთით კინტრიშის ეროვნულ პარკს ესაზღვრება.
მუხლი 8. მტირალას ეროვნული პარკის ადგილმდებარეობა ეროვნულ დონეზე
1. მტირალას ეროვნული პარკი მდებარეობს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე.
2. აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში მტირალას ეროვნული პარკის გარდა, ასევე მდებარეობს მაჭახელას ეროვნული პარკი, კინტრიშის დაცული ტერიტორიები (კინტრიშის სახელმწიფო ნაკრძალი და კინტრიშის ეროვნული პარკი) და ქობულეთის დაცული ტერიტორიები (ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალი და ქობულეთის აღკვეთილი).
3. მტირალას ეროვნული პარკი ჩრდილო-აღმოსავლეთით უშუალოდ ესაზღვრება კინტრიშის ეროვნულ პარკს და ქმნის დაცული ტერიტორიების უწყვეტ მასივს.
4. აჭარისა და სამცხე-ჯავახეთის რეგიონების შემაკავშირებელი ეკოსისტემის მთლიანობას ხელს უწყობს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკს, ასევე კინტრიშისა და მტირალას დაცულ ტერიტორიებს შორის არსებული ეკო-დერეფანი, რომელიც საკვანძო სახეობების მიგრირებას უზრუნველყოფს.
5. მტირალას ეროვნული პარკი მაჭახელას ეროვნულ პარკთან და კინტრიშის დაცულ ტერიტორიებთან ერთად ქმნის დაცული ტერიტორიების ქსელს, რომელიც იცავს რეგიონის კოლხურ რელიქტურ ტყეებს.
მუხლი 9. მტირალას ეროვნული პარკის მნიშვნელობა საერთაშორისო დონეზე
1. მტირალას ეროვნული პარკი, კავკასიის ეკორეგიონული კონსერვაციის გეგმის (Ecoregional Conservation Plan (ECP) For The Caucasus 2020 Edition) მიხედვით, წარმოადგენს საკონსერვაციო ლანდშაფტის „დასავლეთ მცირე კავკასიონის“ ნაწილს და საკვანძო ბიომრავალფეროვნების ადგილს მტირალა-კინტრიში (Key Biodiversity Area – Mtirala-Kintrishi 81).
2. მტირალას ეროვნული პარკის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი, პარკის დაახლოებით 20%, არის ფრინველთა კონსერვაციის მნიშვნელოვანი ტერიტორიის ((IBA) GEO014 „Batumi”) შემადგენელი ნაწილი, რომელიც შეიქმნა 2002 წელს.
3. მტირალას ეროვნული პარკი წარმოადგენს ზურმუხტის ქსელის ტერიტორიას (მტირალა – GE0000016, საერთო ფართობით 15,698.8 ჰა), რომელიც უზრუნველყოფს ბერნის კონვენციით დაცული ჰაბიტატებისა და სახეობების გრძელვადიან შენარჩუნებას.
4. მტირალას ეროვნული პარკი მცირე კავკასიონის დასავლეთი ნაწილის დაცულ ტერიტორიებს შორის ერთ-ერთია აჭარაში კინტრიშის დაცულ ტერიტორიებსა და მაჭახელას ეროვნულ პარკთან და თურქეთში ჯამილის ბიოსფერულ რეზერვატთან ერთად. მიუხედავად იმისა, რომ მტირალასა და კინტრიშის დაცული ტერიტორიები გაყოფილია მდინარე აჭარისწყლის ხეობით, ბათუმი-ახალციხის საავტომობილო მაგისტრალით, დასახლებებით, გაუტყევებელი და დამუშავებული მიწებით მაჭახელასა და თურქეთში ჯამილის დაცული ტერიტორიებისგან, ისინი ერთმანეთთან საკმარისად ახლოსაა განთავსებული სახეობათა ქვეპოპულაციებს შორის კომუნიკაციისთვის, ასევე ეკოსისტემების სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. საქართველოსა და თურქეთის ამ მნიშვნელოვან კონსერვაციულ ტერიტორიებს შორის კავშირს აძლიერებს აჭარისა და სამცხე-ჯავახეთის რეგიონების შემაკავშირებელი ეკო-დერეფანი.
5. კოლხურ რეგიონს, მათ შორის მტირალას ეროვნულ პარკს, საერთაშორისო მნიშვნელობა აქვს, როგორც გამყინვარების პერიოდში მრავალი სახეობის რეფუგიუმსა და შემდგომში ამ სახეობების თავმოყრის ცენტრს. მტირალას ეროვნულ პარკში დაცულია კოლხური ეკოსისტემების მთის ტიპი.
6. მტირალას ეროვნული პარკი კოლხეთის ეროვნულ პარკთან, ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებთან და კინტრიშის დაცულ ტერიტორიებთან ერთად 2019 წელს, UNESCO-ს მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის IX და X კრიტერიუმების გათვალისწინებით, წარდგენილ იქნა ნომინაციაზე – ,,კოლხური ტყეები და ჭარბტენიანი ტერიტორიები”. 2021 წლის 26 ივლისს კი მიენიჭა UNESCO-ს მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის უბნის სტატუსი.
მუხლი 10. მტირალას ეროვნული პარკის ისტორია
1. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე 1959-1961 წლებში არსებობდა ცისკარას სახელმწიფო ნაკრძალი. ნაკრძალის ფართობი დაახლოებით 1,400 ჰა-ს შეადგენდა და მოიცავდა მდინარე ყოროლისწყლისა და მტირალას მთის შემოგარენს, რომელიც ამჟამად ეროვნული პარკის ფარგლებშია მოქცეული.
2. მტირალას ეროვნული პარკის შექმნამდე ტერიტორია იმართებოდა სსიპ − სატყეო სააგენტოს მიერ. 90-იან წლებამდე ხე-ტყის დამზადებას ძირითადად სამრეწველო ხასიათი ჰქონდა, ხოლო 90-ანი წლებიდან მხოლოდ შეშის დამზადება ხდებოდა მიმდებარე სოფლების მოსახლეობის მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლად.
3. მტირალას ეროვნული პარკი დაარსდა 2006 წლის 25 მაისს „მტირალას ეროვნული პარკის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე.
4. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია შეიქმნა 2007 წლის 27 ივნისს.
5. ეროვნული პარკის სახელწოდება „მტირალა“ მომდინარეობს მთა მტირალადან, რომელსაც ეს სახელი შეერქვა უხვნალექიანობისა და ნისლის გამო.
მუხლი 11. მტირალას ეროვნული პარკის გეოლოგია და ჰიდროლოგია
1. რელიეფი, გეოლოგია და ნიადაგები:
ა) მტირალას ეროვნული პარკი მეტად დანაწევრებული მთაგორიანი რელიეფით ხასიათდება, რომელიც დაქსაქსულია მდინარეებით. ტერიტორიას აქვს რთული ოროგრაფია, ხეობის ორიენტაციის ხშირი ცვლილებით და ფერდობის ცვალებადი ექსპოზიციითა და დახრილობით. რელიეფურ ფორმაციებს შორის გამოირჩევა ვიწრო ხეობები, მათ შორის, კანიონები;
ბ) მტირალას ეროვნული პარკის ყველაზე დაბალი წერტილი ზღვის დონიდან დაახლოებით 200 მ-ზე მდებარეობს. უმაღლესი ჰიფსომეტრიული ნიშნულები 1,700 მ-ის სიახლოვესაა და მიესადაგება მორვილის ქედს, რომელსაც პარკის აღმოსავლეთის საზღვარი გასდევს; ყველაზე მაღალი წერტილი – 1,762 მ-ზეა, მთა მორვილის მწვერვალის სიახლოვეს. მთები დიდი მტირალა, ტირათი და ზოგიერთი სხვა 1,300 მ-ს აღემატება.
გეოლოგია და გეომორფოლოგია.
ა) მტირალას ეროვნული პარკი მდებარეობს აჭარა-თრიალეთის ნაოჭა სარტყლის დასავლეთ ნაწილში, რომლის გეოლოგიურ აგებულებაში ძირითადად მონაწილეობენ პალეოცენური, ეოცენური, ოლიგოცენური, პლიოცენური და პოსტ-პლიოცენური სედიმენტური და ვულკანური ნალექები, რომლებიც ყალიბდებოდა ცარცულ და მესამეულ პერიოდებში. დომინირებს ბაზალტ-ანდეზიტური, სხვადასხვა ტუფისა და ტუფო-ბრექჩიების კომპლექსები..
3. ნიადაგები.
ა) პარკის ტერიტორიაზე ძირითადად 3 ტიპის ნიადაგს ვხვდებით. ზღვის დონიდან 600 მ-მდე გავრცელებულია კავკასიისათვის მეტად იშვიათი ნიადაგები – წითელმიწები; წითელმიწა ნიადაგების მცირე ფართობები წარმოდგენილია პარკში (მის დასავლეთ საზღვართან), რომლებზეც შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეებია გავრცელებული. წითელმიწები (Nitisols) წარმოდგენილია წითელმიწა და წითელმიწა გაეწრებული ნიადაგებით. აბსოლუტური სიმაღლის მატებასთან ერთად წითელმიწები იცვლება ყვითელ-ყომრალი და ყომრალი ნიადაგებით, რომლებიც ძირითადად დაფარულია წიფლნარებითა და წიფლნარ-წაბლნარების შერეული ტყეებით. წიფლნარის ტყეებისა და შქერიანის ბუჩქნარის ქვეშ ძირითადად გვხვდება ყომრალი მჟავე ნიადაგი (Dystric cambisols), ხოლო წაბლნარის ტყეში ძირითადად წარმოდგენილია ყვითელ-ყომრალი ნიადაგი (Ferric Luvisols). გარდა ამისა, ჭალებში ფრაგმენტულად გვხვდება, აგრეთვე ალუვიური ნიადაგებიც (Fluvisols).
4. ჰიდროლოგია.
პარკის ტერიტორიაზე გვხვდება საშუალო და მცირე ზომის მდინარეები. ძირითადი ჰიდროარტერიებია ქობულეთ-ჩაქვის ქედის ზღვისკენ მიქცეულ ფერდობზე მდინარეები ჩაქვისწყალი და ყოროლისწყალი, რომლებიც შავ ზღვაში ჩაედინებიან, ხოლო ქედის სამხრეთ ფერდობზე – მდინარე აჭარისწყლის შენაკადები: დოლოგანი, ზუნდაგისწყალი და ზოგიერთი სხვა. მდინარეებს შორის ყველაზე დიდია მდინარე ჩაქვისწყალი. ბევრი მდინარე ქმნის ჭორომებსა და ჩანჩქერებს. მტირალას ეროვნულ პარკში გვხვდება წაბლნარის ჩანჩქერიც, რომლის სიმაღლე 14 მეტრს აღემატება. მდინარეები და მცირე ნაკადები ძირითადად იკვებება წვიმის, წყაროების და ალპური და სუბალპური მთებიდან დამდნარი თოვლის წყლით. ტერიტორიაზე ასევე გვხვდება მინერალური და მტკნარი წყლის წყაროები, რომლებიც სამკურნალო თვისებებითაა გამორჩეული.
მუხლი 12. კლიმატი
1. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიისთვის დამახასიათებელია კლიმატის შემდეგი ტიპები:
ა) ნოტიო ჰავა, ზომიერად ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი თბილი ზაფხულით;
ბ) ნოტიო ჰავა, ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი გრილი ზაფხულით.
2. ეს ადგილი ითვლება ყველაზე ტენიან ადგილად არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ ზომიერი კლიმატის ზონაშიც. ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი ზღვისპირა ნაწილში 2,000 მმ-ზე მეტია. ნალექების მინიმალური საშუალო თვიური რაოდენობა დიდი მტირალას ზღვისკენ მიქცეულ ფერდობებზე აღინიშნება მაისის თვეში და შეადგენს 133 მმ-ს, ნალექების მაქსიმალური საშუალო თვიური რაოდენობა აღინიშნება სექტემბრის თვეში და შეადგენს 495 მმ-ს, ხოლო ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებლები კი 4,000 მმ-ს აღემატება. ჰაერის საშუალო წლიური ტენიანობა 80-85%-ს შეადგენს, ხშირია ნისლიანი დღეები. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა მერყეობს ზღვის დონიდან 500-600 მ-ზე 10-12°C-დან 1,000-1,200 მ-ზე 5-6°C-მდე.
3. მთის ქვედა სარტყელში ყველაზე თბილი თვის (აგვისტო) საშუალო მაჩვენებელია 20°C, ხოლო ყველაზე ცივი თვის (იანვარი) − -2°C. აბსოლუტური მინიმუმი ზღვის დონიდან 1000-1200 მ-ზე -13,60C-ს აღწევს. პარკის ტერიტორიაზე დადებითი ტემპერატურის დღეთა რიცხვი საშუალოდ 274-ია. თოვლის საფარი მთის შუა და ზედა სარტყლებში ხშირად 6-8 მ-ს (ზოგან მეტსაც) აღწევს.
მუხლი 13. კლიმატის ცვლილება
დაცული ტერიტორიები მნიშვნელოვან როლს თამაშობს კლიმატის ცვლილების შერბილებასა და ადაპტაციაში. კერძოდ, ეხმარება საზოგადოებას კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ზემოქმედების შემცირებაში სათბური გაზების შთანთქმით და, შესაბამისად, შემცირებით და ეკოსისტემური სერვისების შენარჩუნებით. თუმცა, კლიმატის ცვლილება თავის მხრივ მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს თვითონ დაცულ ტერიტორიებზეც. კლიმატის ცვლილების სცენარის მიხედვით (2041-2070 და 2071-2100 წლები) საბაზისო პერიოდთან (1971-2000) მიმართებით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე მოსალოდნელია დათბობა. ეს კი მნიშვნელოვან ზეგავლენას იქონიებს დაცულ ტერიტორიებზე, მათ შორის, მტირალას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნებაზე, სადაც გარკვეული ცვლილებები აქ არსებულ სახეობებზე, ასევე, სხვადასხვა დაავადებების, მავნებლებისა და ინვაზიური სახეობების გავრცელებაზე, გარკვეულწილად კლიმატის ცვლილებას უკავშირდება.
მუხლი 14. ლანდშაფტები
ქობულეთ-ჩაქვის ქედი ოროგრაფიულად აჭარას დასავლეთ (ზღვისპირა) და აღმოსავლეთ (შიდა მთიან) ნაწილებად ყოფს. პარკის ტერიტორიაზე, რომელიც ძირითადად ზღვისპირა აჭარის ზონას მოიცავს, გამოიყოფა:
ა) მთისწინეთის გორაკბორცვიანი სარტყელი (ზღვის დონიდან 500-600 მ-მდე);
ბ) მთის ქვედა სარტყელი (წინასთან შედარებით მაღალია 600-1200 მ-მდე);
გ) შუა სარტყელი (წინასთან შედარებით მაღალია 1200-1500 მ-მდე);
დ) ზედა სარტყელი (წინასთან შედარებით მაღალია 1500-1600 მ-ზე ზემოთ).
მუხლი 15. ჰაბიტატები
1. ტერიტორიის თითქმის 100% ტყითა და გაუვალი ბუჩქნარითაა დაფარული. ჰიფსომეტრულად ტყეები შემდეგნაირადაა განაწილებული:
ა) <500-600 მ: მთისწინეთის გორაკბორცვიანი სარტყლის შერეული ფართოფოთლოვანი კოლხური ტყეები;
ბ) 500 (600)-1000 (1200) მ: მთის ქვედა ზონის წაბლის სარტყელი (Castanea sativa);
გ) >1000 (1200 მ): მთის შუა და ზედა (>1500 მ) ზონების წიფლის სარტყელი (Fagus orientalis).
2. პარკის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი უჭირავს ტყის ფიტოცენოზებს. ტყის შემქმნელი მერქნიანი სახეობებიდან დომინირებს აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis); მურყანი (Alnus barbata), ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa).
ტყის შემქმნელი ძირითადი სახეობების ფართობების განაწილება მტირალას ეროვნულ პარკში
| ტყის შემქმნელი ძირითადი სახეობები | ფართობი (ჰა) | ფართობი (%) |
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გამოიყოფა ტყის მცენარეულობის სამი სარტყელი:
ა) შერეული კოლხური ტყეები წარმოდგენილია ფოთოლმცვენი და მარადმწვანე სახეობებით, რომლებიც ორ და სამ იარუსად არიან განლაგებული. პირველი, 14-20 მ. სიმაღლის, იარუსის ძირითადი ტყის შემქმნელი სახეობებია: აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis), კავკასიური ცაცხვი (Tilia caucasica), ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa), მურყანი (Alnus barbata) და კავკასიური რცხილა (Carpinus caucasica), რომლებიც ქმნიან შერეული ცენოზების სხვადასხვა ვარიანტს: რცხილნარ-წიფლნარს, რცხილნარ-წაბლნარს, წაბლნარ-წიფლნარს, რცხილნარ-წაბლნარ-წიფლნარს. ერთეულებად გვხვდებიან: ლაფანი (Pterocarya pterocarpa), თელა (Ulmus glabra), უთხოვარი (Taxus baccata, რომლებიც კიდევ უფრო ამდიდრებენ კოლხურ ტყეს სახეობრივი მრავალფეროვნებით მდიდარ ფოთლოვან ხეთა სახეობების პოლიდომინანტური დაჯგუფებების სახით. მეორე იარუსი წარმოდგენილია 4-12 მ. სიმაღლის ხე-ბუჩქოვანი სახეობებით. კოლხური ელემენტებიდან აქ გვხვდება: ჩვეულებრივი თხილი (Corylus avellana), ხეჭრელი (Alder buckthorn) (Frangula alnus), ძახველი (Viburnum opulus), დიდგულა (Sambucus nigra), კავკასიური ხურმა (Diospyros lotu), ლეღვი (Ficus caric), ბალამწარა (Cerasus avium), თუთა (Morus alba) და სხვა. მესამე იარუსი, 2-3 მ. სიმაღლის ქვეტყე, ძირითადად წარმოდგენილია მარადმწვანე ბუჩქებით: პონტოს შქერი (Rhododendron ponticum), წყავი (Laurocerasus officinalis), კოლხური (Ilex colchica), კოლხური ბზა (Buxus colchica), რომლებიც ხშირად წარმოდგენილი არიან ხემაგვარი ფორმების სახით მეორე იარუსის შემადგენლობაში. ფოთოლმცვენი სახეობებიდან ამ იარუსში გავრცელებული სახეობებია: იელი (Rhododendron luteum), ხემაგვარი მოცვი (Vaccinium arctostaphyllos), უფრო იშვიათად ჭანჭყატი (Euonymus leiophlea). ამ იარუსის ქვემოთ გვხვდებიან: მაჯაღვერი (Daphne pontica), ძმერხლი (Ruscus colchicus), თაგვისარა (Ruscus ponticus) და სხვა. შერეული კოლხური ტყისათვის დამახასიათებელია ლიანები, კოლხური სურო (Hedera colchica), ეკალღიჭი (Smilax exels), კატაბარდა (Clematis vitalba), რომლებიც თავისებურ იერსახეს ანიჭებენ ტყეს. ხეებზე ხშირია ეპიფიტები გვიმრების (Polypodium serratum, Polypodium vulgare) სახით. ყალთაღებში და მეორად მეჩხერ ტყეებში ძლიერაა გავრცელებული მაყვლის – სახეობები, განსაკუთრებით Rubus hirtu, R. caucasicus. ხშირი ქვეტყე ხელს უშლის ბალახოვანი საფარის განვითარებას. თუმცა ტენის მოყვარე და ჩრდილის ამტანი სახეობები მაინც გვხვდებიან, რომელთაგან ზოგიერთი ხშირად ხეებზე ეპიფიტურ ცხოვრებას ეწევა. ესენია გვიმრებიდან: ირმის ენა (Phyllitis scolopendrium), გვიმრუჭა (Asplenium trichomanes), ტაბელა (Pteris cretica), ეწრის გვიმრა (Pteridium tauricum); ბალახოვნებიდან კი ისლურა (Luzula forsteri), ტყის წიწმატი (Cardamine impatiens), უჟმურა (Geranium robertianum), მჟაველა (Oxalis acetosella) და სხვა. ბალახოვნებთან ერთად შეიძლება ვნახოთ ხავსმოდებულ ხეებზე მოზარდი ბუჩქები და ხეებიც კი. ასეთებია კავკასიური რცხილა, პონტოს შქერი, მაღალი მოცვი, მაყვლის სახეობები და სხვ.
ბ) წაბლის (Castanea sativa) ტყის სარტყელში ჩვეულებრივი წაბლის გარდა გვხვდება აგრეთვე: აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis), რცხილა (Carpinus caucasicus), მურყანი (Alnus barbata), ცაცხვი (Tilia caucasica), აღმოსავლური ნაძვი (Picea orientalis), თელა (Ulmus scabra). ქვეტყე ძირითადად წარმოდგენილია ბუჩქებით: პონტოური შქერი (Rhododendron ponticum), უნგერნის შქერი (Rhododendron ungernii), იელი (Rhododendron luteum), წყავი (Laurocerasus officinalis), ხემაგვარი მოცვი (Vaccinium arctostaphyllos), კოლხური ჭყორი (Ilex colchica), ტაბლაყურა (Euonimus latifolia), კოლხური ბზა (Buxus colchicus). ლიანებიდან ვხვდებით: კოლხური სურო (Hedera colchica), კრიკინა (Smilax exelsa), კატაბარდა (Clematis vitalba), სვია (Humulus lupulus), ღვედკეცი (Periploca graeca). ბალახოვნებიდან წაბლნარის ტყის სარტყელში გავრცელებულია: მატეუცია (Matteuccia strutiopteris), ირმის ენა (Phyllitis scolopendrium), პოლისტიხუმი (Polystichum lobatum), ტიმოთელა (Phleum nodosum), ფუნთუშა (Sedum oppositifolium), ფხიჯა (Saxifraga cymbalaria), მეკენძელა (Aruncus vulgaris), ნემსიწვერა (Geranium robertianum), უკადრისა (Impatiens noli-tangere), კრაზანა (Hypericum buplerioides), ჩიტიწვივა (Epilobium lanceolatum), დიყი (Heracleum sosnovskyi), ლაშქარა (Symphytum asperum), ჭინჭრის დედა (Galeobdolon luteum), შალამანდილი (Salvia glutinosa), პიტნა (Calamintha grandiflora), დედაფუტკარა (Stachys trapezuntea), დათვამხალა (Cicerbita pontica), ბუერა (Petasites albus), მიცელისი (Mycelis myralis). ნაკადულის პირებთან და დაჭაობებულ ადგილებში გავრცელებულია: ტყის პიტნა (Mentha longifolia), ჩაღანდრი (Veronica baccabunga), ხოლო ტყისპირებზე და ტენიან მდელოებზე ჩვეულებრივი მაღალბალახოვნები: სამტატა (Pyrethrum macrophyllum), მაჩიტა (Campanula lactiflora), ტელეკია (Telekia speciosa) და სხვ.
გ) წიფლის (Fagus orientalis) ტყის სარტყლის ძირითად საზღვრებში, აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis) წმინდა ტყის კორომებს ქმნის. მის ქვედა საზღვრებში აღმოსავლურ წიფელთან ერთად გვხვდება: ჩვეულებრივი წაბლი, რცხილა, ცაცხვი. ქვეტყე წარმოდგენილია ბუჩქებით: პონტოური შქერი (Rhododendron ponticum), წყავი (Laurocerasus officinalis), ხემაგვარი მოცვი (Vaccinium arctostaphyllos), იელი (Rhododendron luteum), უზანი (Viburnum lantana), მაყვალი (Rubus caucasicus), რომელიც მრავალ ადგილას, განსაკუთრებით კი, ტყის პირებსა და ტყის ფანჯრებში გაუვალ რაყებსა და ბარდნარს ქმნის. ლიანებიდან შედარებით ხშირად ვხვდებით კოლხურ სუროს (Hedera colchica). ბალახეული საფარი მდიდარია ისეთ ადგილებში, სადაც შედარებით სუსტადაა განვითარებული წყავისა და შქერის ქვეტყე. ყველაზე მეტად აღინიშნება ქრისტესბეჭედა (Sanicula europae), ჩიტისთვალა (Asperula odorata), წივანა (Festuca montana). გვიმრებიდან აღსანიშნავია: (Mateuccia strutiopteris, Dryopteris oreopteris, D.Lilian), მნიშვნელოვანია ისლების მონაწილეობაც (Carex sylvatica) და სხვ.
4. ეროვნული პარკის ტერიტორია მდიდარია მაღალი კონსერვაციული ღირებულებებით გამორჩეული ფიტოცენოზებით, რომელთათვისაც რელიქტური და ენდემური აბორიგენული სახეობების უნიკალურ ერთობასთან ერთად, ასევე დამახასიათებელია ეროვნულ, რეგიონულ და გლობალურ დონეზე დაცული სახეობების დიდი მრავალფეროვნება:
ა) შერეული ფართოფოთლოვანი კოლხური ტყეებისათვის:
ა.ა) რცხილნარი შქერის ქვეტყით (Carpinetum rhododendrosum);
ა.ბ) წიფლნარ-წაბლნარ-რცხილნარი შქერის ქვეტყით (Fageto-Castaneto-Carpinetum rhododendrosum);
ა.გ) მურყნარი მაყვლის საფარით ( Alnetum rubosum);
ბ) წაბლის ტყეებისათვის:
ბ.ა) წაბლნარი შქერის ქვეტყით (Castanetum rhododendrosum);
ბ.ბ) წიფლნარ-რცხილნარ-წაბლნარი შქერის ქვეტყით (Fageto-Carpineto-Castanetum rhododendrosum);
ბ.გ) წაბლნარი წყავის ქვეტყით (Castsnetum laurocerasosum);
გ) წიფლის ტყეებისათვის:
გ.ა) წიფლნარი შქერის ქვეტყით (Fagetum rhododendrosum);
გ.ბ) წიფლნარი წყავის ქვეტყით (Fagetum laurocerasosum);
გ.გ) „შქერიანი“ (Fagetum sempervirentifruticosum).
5. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიას განსაკუთრებულ ორიგინალობას ანიჭებს მერქნიან მცენარეთა გამორჩეულად მდიდარი ფიტოცენოზი, კოლხურ ბუჩქნართა დაჯგუფება „შქერიანი“ (რომელიც აღწერა ს. გოლიცინმა 1939 წელს, ხოლო სახელი ეწოდა ა. მაყაშვილის რეკომენდაციით), რომელიც წარმოდგენილია უძველესი მესამეული პერიოდის რელიქტებით: მედვედევის არყი (Betula medwediewii), პონტოური მუხა (Quercus pontica), პონტოური შქერი (Rhododendron ponticum), უნგერნის შქერი (Rh. Ungernii), იელი (Rh. Luteum), ბაძგი (Ilex colchica), წყავი (Laurocerasus officinalis), კოლხური მაყვალი (Ruscus colchicus) და სხვა. ყველაზე თვალსაჩინოდ ეს მცენარეული ერთობები გამოსახულია მდინარე ყოროლისწყლის ხეობაში (მისი მარჯვენა შენაკადის ნამწვავისწყლის სათავეებში), რომელიც გამოირჩევა მერქნიან მცენარეთა უპრეცედენტოდ მრავალფეროვანი დაჯგუფებით დედამიწის ზომიერი სარტყლის პირობებისათვის (35-მდე მერქნიანი სახეობა 1 ჰა ფართობზე). მხოლოდ ამ ფიტოცენოზისთვისაა დამახასიათებელი აჭარა-ლაზეთის უიშვიათესი სახეობა გაულთეროიდული ეპიგეა (Epigaea gaultherioides).
6. ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ფართოდაა წარმოდგენილი უთხოვარის (Taxus baccata), ჩვეულებრივი წაბლის (Castanea sativa), აღმოსავლური წიფლის (Fagus orientalis), ცაცხვის (Tilia begoniifolia.) დიდხნოვანი ეგზემპლარები და ბიოდაჯგუფებები). ნიშანდობლივია ასევე, რომ დაბლარ ხეობებში ხშირად შევხვდებით ბზის (Buxus colchica), პონტოური შქერის (Rhododendron ponticum) წყავის (Laurocerasus officinalis), ჭყორის (Ilex colchica) ხემაგვარი ფორმების (როგორც „სუბტროპიკული წვიმიანი ტყეების“ ინდიკატორების) ეგზემპლარებს და ბიოდაჯგუფებებს რომლებიც ამავდროულად უიშვიათესი ტროპიკული გვიმრის – ტუნბრიჯის ჰიმენოფილუმის (Hymenophyllum tunbridgense) ჰაბიტატებს წარმოადგენენ.
მუხლი 16. ბიომრავალფეროვნება
1. მეოთხეული გამყინვარების პერიოდში კოლხეთის რეგიონი თერმოფიტული და მეზოფილური ტყეების რეფუგიუმს წარმოადგენდა, რომლებსაც ამ პერიოდიდან მოყოლებული ზრდა აღარ შეუჩერებია. მრავალი რელიქტური სახეობა აქ დღესაც გვხვდება. საქართველო-თურქეთის საზღვრის აჭარის რეგიონის მიმდებარე ტერიტორიები მდიდარია უძველესი ენდემური სახეობებით. ყოველივე ზემოაღნიშნული მტირალას ეროვნულ პარკს გლობალურ მნიშვნელობას ანიჭებს.
2. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებული მცენარეებისა და ცხოველების მრავალი სახეობა შეტანილია საერთაშორისო და საქართველოს წითელ ნუსხაში.
ა) ფლორის და მცენარეულობის ტიპები:
ა.ა) მტირალას ეროვნულ პარკში ფართოდ გავრცელებულია მცენარის 565 სახეობა და ქვესახეობა, რომლებიც ერთიანდებიან 96 ოჯახის 307 გვარში; მათ შორის მერქნიანია 84 სახეობა: ხე-36, ხე ან ბუჩქი – 8; ბუჩქი – 31, ლიანა – 9; ბალახი – 481, მათ შორის: ერთწლოვანი – 121, ერთ-ორწლოვანი – 31, ორწლოვანი – 23, მრავალწლოვანი – 288, გვიმრა -18.
ა.ბ) ეროვნული პარკის ტერიტორია ენდემურ და რელიქტურ მცენარეთა იშვიათი მრავალფეროვნებით ხასიათდება. 35 სახეობა ენდემურია, მათ შორის: 4 აჭარა-ლაზეთის, 18 კავკასიის, 8 კოლხეთის, 5 საქართველოს ენდემი.
მტირალას ეროვნული პარკის ფლორის სახეობათა ენდემიზმი
| ენდემურობა | ენდემური სახეობების რიცხვი |
|---|---|
| კავკასია | 18 |
| საქართველო | 5 |
| კოლხეთი | 8 |
| აჭარა-ლაზეთი | 4 |
| სულ | 35 |
ბ) საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი იშვიათი რელიქტური ენდემებია, მაგალითად: პონტოური მუხა (Quercus pontica), მედვედევის არყი (Betula medwedewii), უნგერნის შქერი (Rhododendron ungernii), ეპიგეა (Epigaea gaultherioides). ეს უკანასკნელი ორი მარადმწვანე ბუჩქი და მედვედევის არყი მსოფლიოში მხოლოდ აჭარასა და თურქეთის მიმდებარე ტერიტორიაზე გვხვდება. 2021 წლის აპრილის მონაცემების მიხედვით მტირალას ეროვნულ პარკში წარმოდგენილია (2014 წლის) საქართველოს წითელი ნუსხით დაცული 12 სახეობის მერქნიანი მცენარე;
გ) 2021 წლის აპრილის მონაცემების მიხედვით მტირალას ეროვნულ პარკში წარმოდგენილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) „წითელი ნუსხის“ 76 სახეობის მცენარე, მათ შორის DD (არასრული მონაცემები) – 5, EN (საფრთხეში მყოფი) – 1, LC (საჭიროებს ზრუნვას) – 67, NT (საფრთხესთან ახლოს მყოფი) – 3 სახეობა;
გ) ფაუნა: მტირალას ეროვნული პარკის ფაუნა საკმაოდ მაღალი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. აქ აღრიცხულია 251 სახეობის ხერხემლიანი; კერძოდ, 63 სახეობის ძუძუმწოვარი, 155 სახეობის ფრინველი 12 სახეობის რეპტილია 10 სახეობის ამფიბია და 11 სახეობის თევზი უხერხემლოებიდან აღრიცხულია 1183 სახეობა. აღნიშნული სახეობებიდან 85 ენდემია და/ან საფრთხის ქვეშ მყოფია; კერძოდ, დაცული ტერიტორიების საზღვრებში ფიქსირებული 28 სახეობა კავკასიის ენდემია და ერთი საქართველოს ენდემი, ხოლო 57 მოწყვლადი, გადაშენების ან გადაშენების უკიდურესი საფრთხის წინაშე მყოფი სტატუსის მქონე სახეობაა, წარმოდგენილი საქართველოს (2014 წლის) წითელ ნუსხაში. ევროპის ველური ბუნებისა და ბუნებრივი ჰაბიტატების დაცვის შესახებ კონვენციის (ბერნის კონვენცია) მე-6 რეზოლუციით დაცულია 46 სახეობა.
3. ძუძუმწოვრები: მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღწერილია 63 სახეობის ძუძუმწოვარი, რომელთაგან რვა სახეობა და/ან ქვესახეობა – გრძელკუდა კბილთეთრა (Crocidura suaveolens gueldenstaedtii), პონტური ტყის თაგვი (Apodemus ponticus), მცირეაზიური მემინდვრია (Chionomys roberti), ამიერკავკასიური წყლის ბიგა (Neomys teres), კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus), რადეს ბიგა (Sorex raddei), ვოლნუხინის ბიგა (Sorex volnuchini), კავკასიური თხუნელა (Talpa caucasica) – არიან კავკასიის ენდემები. რვა სახეობა სხვადასხვა სტატუსით შესულია საქართველოს წითელ ნუსხაში (2014) – ევროპული მაჩქათელა (Barbastella barbastellus), წავი (Lutra lutra), ფოცხვერი (Lynx lynx), გრძელყურა მღამიობი (Myotis bechsteinii), სამხრეთული ცხვირნალა (Rhinolophus euryale), არჩვი (Rupicapra rupicapra), კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus) და მურა დათვი (Ursus arctos). ხელფრთიანებიდან ორი სახეობა – ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი (Miniopterus schreibersii) და გიგანტური მეღამურა (Nyctalus lasiopterus) არის მოწყვლადი სახეობა IUCN წითელ ნუსხაში. მტირალას ეროვნულ პარკში არსებული სახეობებიდან 11 დაცულია ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციით.
4. ფრინველები: მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღწერილია 155 სახეობის ფრინველი, რომელთაგან 31 სახეობა აქ გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში და ბუდობს, 31 სახეობა კი მობუდარი მიგრანტია. საქართველოს წითელი ნუსხით დაცულია 20 სახეობის ფრინველი. ხუთი სახეობა – ბექობის არწივი (Aquila heliaca), ველის არწივი (Aquila nipalensis), დიდი მყივანი არწივი (Clanga clanga), გავაზი (Falco cherrug) და ფასკუნჯი (Neophron percnopterus) – მოწყვლადი ან გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სტატუსის მქონეა IUCN-ის წითელ ნუსხაში. მათგან ბექობის არწივი (Aquila heliaca) და გავაზი (Falco cherrug) მიგრირებადი სახეობების შესახებ კონვენციის I დანართის მიხედვით წარმოადგენს მკაცრად დასაცავ სახეობას. ასევე, 21 სახეობა დაცულია ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის მიხედვით. გასათვალისწინებელია, რომ მტირალას ეროვნული პარკის სიახლოვეს გადის ფრინველთა მნიშვნელოვანი სამიგრაციო გზა; კერძოდ, შავი ზღვის აღმოსავლეთ სამიგრაციო გზა. ჰაერის აღმავალი ნაკადები და თერმალები, რომლებიც მტირალას ეროვნული პარკსა და მიმდებარე ტერიტორიებზე წარმოიქმნება, მნიშვნელოვანია იმ გადამფრენი ფრინველებისთვის, რომლებსაც გადაფრენისთვის სიმაღლის აღება ესაჭიროებათ. მტირალას ეროვნული პარკი მიგრირებადი ფრინველებისთვის შესვენების ადგილია, განსაკუთრებით არახელსაყრელი ამინდისა და დღეღამის ბნელ დროს. აღსანიშნავია, რომ მტირალას ეროვნული პარკი ასევე მნიშვნელოვანია ბეღურასებრთა ფრინველებისთვის, როგორც გამრავლების ადგილი. მტირალას ეროვნულ პარკში გავრცელებული კოდალების რამდენიმე სახეობა ტყის მდგომარეობის ინდიკატორ სახეობებს წარმოადგენს.
5. რეპტილიები: მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღწერილია 12 სახეობის რეპტილია, რომელთაგან ხუთი სახეობა – ბოხმეჭა (Anguis colchica), ართვინის ხვლიკი (Darevskia derjugini), თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum), წითელმუცელა ხვლიკი (Darevskia parvula) და კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) – წარმოადგენენ კავკასიის ენდემებს. ასევე, ორი სახეობა – თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) და კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) – შესულია საქართველოს და IUCN წითელ ნუსხებში გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სტატუსით და, ამასთანავე, დაცულები არიან ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის მიხედვით.
6. ამფიბიები: მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გვხვდება 10 სახეობის ამფიბია, რომელთაგან სამი სახეობა – კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus), კავკასიური ჯვარულა (Pelodytes caucasicus) და კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) წარმოადგენს კავკასიის ენდემებს. კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) – მოწყვლადი სტატუსის მქონე სახეობაა საქართველოს და IUCN-ის წითელ ნუსხებში.
7. თევზები: მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღწერილია 11 სახეობის თევზი. მათგან შავი ზღვის ორაგული (Salmo labrax) და კოლხური ხრამული (Capoeta sieboldi) შესულია საქართველოს წითელ ნუსხაში (2014) გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი და მოწყვლადი სტატუსით. კვლევის „კალმახის მონიტორინგი შერჩეულ დაცულ ტერიტორიებზე“ (CNF, 2022) მიხედვით, მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, ზოგიერთი მდინარის ზემო წელში შესაძლოა ასევე გავრცელებული იყოს S. rezeensis.
8. უხერხემლოები: მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღწერილია 8 ტიპის, 20 კლასის, 67 რიგის, 310 ოჯახის, 1,183 სახეობის უხერხემლო ცხოველი; თუმცა შესაძლოა მათი რიცხვი გაცილებით მეტი აღმოჩნდეს მიმდინარე სამეცნიერო კვლევების დასრულების შემდგომ.
9. ფაუნის ენდემური სახეობები: მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე აღწერილია ხერხემლიანთა 19 და უხერხემლოთა 8 სახეობის და/ან ქვესახეობის კავკასიის ენდემი – 3 სახეობა თევზი, 3 სახეობა ამფიბია, 5 სახეობა რეპტილია და 7 სახეობა და ერთი ქვესახეობა ძუძუმწოვარი. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია საქართველოს ენდემური სახეობა – კინტრიშის ჭიაყელა (Alollobophora kintrishiana).
10. ზემოთ აღწერილი მტირალას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნება და არაცოცხალი ბუნება შეიძლება შეჯამდეს ძირითად ღირებულებებში, რომელიც მოიცავს:
ა) შერეულ ფართოფოთლოვან კოლხურ ტყეებს;
ბ) წაბლის ტყეებს;
გ) წიფლის ტყეებს;
დ) რელიქტურ, იშვიათ და საფრთხის ქვეშ მყოფ ხე-მცენარეებს (ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa), კოლხური ბზა (Buxus colchica), მედვედევის არყი (Betula medwediewii), უნგერის შქერი (Rhododendron ponticum), პონტოური მუხა (Quercus pontica), უთხოვარი (Taxus baccata), ეპიგია (Epigaea gaultherioides), ძმერხლი (Ruscus colchicus));
ე) საფრთხის ქვეშ მყოფ ბალახოვან მცენარეებს (ვორონოვის თეთრყვავილა (Galanthus woronowii), კრასნოვის თეთრყვავილა (Galanthus krasnovi), ჩაგისებრი ფურისულა (primula megazeifolia));
ვ) ჩლიქოსნებს (არჩვი (Rupicapra rupicapra));
ზ) საფრთხის ქვეშ მყოფ ტყის მტაცებლებს (დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx lynx), წავი (Lutra Lutra));
თ) საფრთხის ქვეშ მყოფ ფრინველებს (გავაზი (Falco cherrug), მთის არწივი (Aquila chrysaetos), დიდი მყივანი არწივი (Clanga clanga), ჩვეულებრივი შავარდენი (Falco peregrinus), მიმინო (Accipiter nisus), ქორი (Accipiter gentilis);
ი) საფრთხის ქვეშ მყოფ რეპტილიებს (კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi));
კ) საფრთხის ქვეშ მყოფ ამფიბიებს (კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica));
ლ) მტირალას ეროვნული პარკის მდინარე/შენაკადებს.
მუხლი 17. კვლევა-მონიტორინგი
მტირალას ეროვნული პარკი მრავალი ქართველი თუ უცხოელი მეცნიერისთვის, სამეცნიერო თუ საგანმანათლებლო ინსტიტუტებისთვის, წარმოადგენს სამეცნიერო კვლევებისა და მონიტორინგისათვის მნიშვნელოვან და მიმზიდველ ადგილს, როგორც გამყინვარების პერიოდში მრავალი სახეობის რეფუგიუმი და შემდგომში ამ სახეობების თავმოყრის ცენტრი. დაცული ტერიტორია საინტერესოა ასევე გეოგრაფიული, გეოლოგიური, არქეოლოგიური, ეთნოგრაფიული, სატყეო და სხვა კვლევების თვალსაზრისითაც.
მუხლი 18. ეკოგანათლება
1. მტირალას ეროვნული პარკი საუკეთესო ადგილია მოსწავლეებისა და ახალგაზრდებისთვის გარემოსდაცვითი განათლების დონის ამაღლების, საველე გაკვეთილების ჩატარების, ბუნებაში ქცევის წესების შესწავლისა და საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავებისთვის, განსაკუთრებით, მისი დიდ ქალაქთან (ბათუმი) სიახლოვის გამო, სადაც ვხვდებით უმაღლეს საგანმანათლებლო ინსტიტუტებს.
2. ეროვნული პარკი უნიკალურ შესაძლებლობას წარმოდგენს (კანონმდებლობით დადგენილი წესების ფარგლებში) მცენარეთა და ცხოველთა კვლევებისთვის, სასკოლო, სტუდენტური საველე პრაქტიკისთვის.
3. ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია აქტიურად მუშაობს ეკოსაგანმანათლებლო მიმართულებით, ძირითადად, მიმდებარე სოფლების სკოლებსა და მიმდებარე რეგიონის მოსახლეობასთან. მაჭახელას და მტირალას მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობით, ადმინისტრაცია ატარებს სხვადასხვა ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებებს სკოლის მოსწავლეთათვის; ადმინისტრაცია ასევე თანამშრომლობს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან; ზაფხულის პერიოდში კი ხელს უწყობს ეკობანაკების მოწყობასა და სტუდენტთა პრაქტიკების განხორციელებას (დეტალური ინფორმაცია არსებული სიტუაციის შესახებ მოცემულია მუხლში 38).
მუხლი 19. საზოგადოებასთან ურთიერთობა
მტირალას ეროვნული პარკის მიმდებარედ მცხოვრები ადგილობრივი მოსახლეობა თავისი საქმიანობით გარკვეულ ზეგავლენას ახდენს ეროვნულ პარკზე. ეროვნული პარკი, თავის მხრივ, გარკვეულ შეზღუდვებს (მაგ. ტყის რესურსებით სარგებლობა და ა.შ.) აწესებს. აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია მიმდებარედ მცხოვრებ მოსახლეობასთან რეგულარული შეხვედრა და მათთვის კანონმდებლობით განსაზღვრული რეგულაციების არსის და დაცული ტერიტორიების სარგებლის გაცნობა.
მუხლი 20. მიწათსაკუთრება და მიწათსარგებლობა
1. ეროვნული პარკის მთელი ტერიტორია განეკუთვნება სახელმწიფო ტყის ფონდს, რომელიც სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენს. დაცული ტერიტორიების სააგენტო, მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მეშვეობით, ახორციელებს მის მართვას და პასუხისმგებელია სახელმწიფო საკუთრების უფლებების განხორციელებაზე.
2. მტირალას ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში დაშვებულია ბუნებრივი რესურსების (ტყის მერქნული და არამერქნული რესურსები, წყლის რესურსები) მეფუტკრეობისთვის მდგრადი გამოყენება, რითაც ადგილობრივი მოსახლეობა სარგებლობს.
3. მტირალას ეროვნული პარკის საზღვრების დემარკაცია განხორციელდა დაარსების დროს (2007). ზოგიერთ ადგილას არსებობს გადაფარვები ადგილობრივი მოსახლეობის სარგებლობაში/საკუთრებაში არსებულ ტერიტორიებთან, რომელიც ქმნის კონფლიქტურ სიტუაციებს.
მუხლი 21. ისტორიულ – კულტურული მემკვიდრეობა
1. ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის მხრივ საინტერესოა სამივე მუნიციპალიტეტი, რომელიც მტირალას ეროვნული პარკს ესაზღვრება – ქობულეთის, ხელვაჩაურისა და ქედის მუნიციპალიტეტები – აქ წარმოდგენილი მრავალი მნიშვნელოვანი მატერიალური და არამატერიალური ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობით. აქ გვხვდება ნასახლარები, ეკლესიების, ციხე-სიმაგრეების, სასაფლაოებისა და სამსხვერპლოების ნანგრევები, არქეოლოგიური არტეფაქტები, უძველესი ხიდები, ლითონისა და თიხის ნაკეთობები, ძველი სარწყავი არხები – თითოეულ მათგანს უძველესი და შთამბეჭდავი ისტორია აქვს.
2. მტირალას ეროვნული პარკის მიმდებარედ წარმოდგენილია შემდეგი მნიშვნელოვანი ისტორიულ-კულტურული ძეგლები:
ა) პეტრა-ციხისძირის ციხე-სიმაგრე ეროვნული პარკის მომიჯნავე ტერიტორიაზე, ქობულეთიდან 5 კმ-ში მდებარეობს. პეტრა-ციხისძირს ციხე-სიმაგრისა და ეკლესიის ფუნქციებიც ჰქონდა. ციხისძირში მდებარე ციხიდან კონტროლდებოდა, როგორც სანაპირო ზონაში გამავალი გზა, რომელიც ამ რეგიონს ბიზანტიასთან, სპარსეთთან და სომხეთთან აკავშირებდა, ასევე ბიზანტიიდან შავ ზღვაზე გამავალი აბრეშუმის გზაც.
ბ) თაღოვანი ხიდები, რომელთა მშენებლობის ტრადიცია ჩვენი წელთაღრიცხვის IV-V საუკუნეებიდან იწყება. საქართველოსათვის და აჭარისთვისაც ქვის თაღოვანი ხიდების მშენებლობას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, ვინაიდან ქვეყანაში აბრეშუმის დიდი გზა გადიოდა. დღესდღეობით ამგვარი ხიდები, ძირითადად, აჭარაში მდინარეების აჭარისწყალისა და კინტრიშის ხეობებშია შემორჩენილი.
გ) სოფელ ზენითის მონოლითური ქვის საწნახელი, რომელიც ბერძნული ეპოქის ძეგლია და ჩვენს წელთაღრიცხვამდე III ათასწლეულით თარიღდება. აღნიშნული 8 მ-ის სიგრძისა და 3 მ-ის სიგანის მონოლითური ფორმის ქვის საწნახელს წარმოადგენს, სადაც მოთავსებული იყო ოწინარები/ბერკეტები და წნეხი. ზენითის საწნახელი დიდი მოცულობისაა, რაც რეგიონში მევენახეობა-მეღვინეობის საუკუნოვან ტრადიციებს ადასტურებს. ჩაქვისწყლის ხეობაში მევენახეობის განვითარებას მოწმობს ასევე თითქმის ყველა სოფელში შემორჩენილი უძველესი ღვინის მარნების ნანგრევები.
3. ლეგენდის თანახმად, სოფელი ჩაქვისთავი ჩვენი წელთაღრიცხვით VII ან VIII საუკუნეში, გურიიდან გამოქცეული ოთხი ძმის მიერ იქნა დაარსებული. 1870-იან წლებში, რეგიონში ოსმალების ბატონობის დასასრულს, დასახლებაში 650 კომლი სახლობდა, თუმცა აჭარაში ჩაის პლანტაციების განვითარებასთან ერთად მოსახლეობამ დაიწყო მიგრაცია ზღვის სანაპიროს მიმართულებით, რის შედეგადაც სოფელი დაპატარავდა. მტირალას ეროვნული პარკის დაარსებითა და ტურისტებისათვის ადგილობრივი პროდუქციის თუ მომსახურების შეთავაზების გზით მოსახლეობამ სოფლის კვლავაც აღორძინება წამოიწყო.
4. „დიდი მტირალას“ მთის მწვერვალის სიახლოვეს არსებობს საჰაერო თავდაცვის სამხედრო ბაზის ნანგრევები. მტირალას მთაზე ასევე არსებობს 2000 წლის ოქტომბერში ამ მთის ქვედა ფერდობზე რუსული სამგზავრო თვითმფრინავის ჩამოვარდნის შედეგად დაღუპულთა მემორიალი.
მუხლი 22. ეკოტურისტული პოტენციალი
1. მტირალას ეროვნულ პარკში წარმოდგენილი ლანდშაფტები და მდიდარი ბიომრავალფეროვნება სხვადასხვა ეროვნების, ასაკისა და ინტერესების ვიზიტორებს იზიდავს.
2. ეროვნული პარკი ვიზიტორებს სხვადასხვა ტურისტულ აქტივობას სთავაზობს. უშუალოდ დაცულ ტერიტორიებზე არის: სალაშქრო (ერთი ან რამდენიმე დღიანი) ბილიკები, ზიპ-ლაინი და თოკების პარკი, საპიკნიკე ადგილები, ტურისტული თავშესაფრები. შესაძლებელია სალაშქრო, ფრინველებზე დაკვირვების, საგანმანათლებლო და სათავგადასავლო ტურების მოწყობა; ვიზიტორებს შეუძლიათ ბუნებრივი და კულტურული ლანდშაფტების დათვალიერება, ვიდეოდა ფოტოგადაღება; პარკი საინტერესოა ასევე ბუნებისა და ექსტრემალური სპორტის მოყვარულებისთვისაც.
3. ტურიზმი ეროვნულ პარკში ძირითადად სოფ. ჩაქვისთავის ტერიტორიაზეა განვითარებული. აქ ადრე განთავსებული იყო ვიზიტორთა ცენტრი, რომელიც ამჟამად სასტუმროდ არის გადაკეთებული.
4. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას პარტნიორული ურთიერთობა აქვს ადგილობრივ მოსახლეობასთან და ტურისტულ კომპანიებთან ვიზიტორთათვის მომსახურების მოწოდების კუთხით.
მუხლი 23. ადგილობრივი ეკონომიკა ეროვნულ პარკთან მიმართებაში
მტირალას ეროვნულ პარკს ადგილობრივ ეკონომიკაზე სხვადასხვა ზეგავლენა აქვს და შემდეგ ასპექტებს მოიცავს:
1. ეროვნული პარკი, როგორც ბრენდი, იზიდავს ტურისტებს, რაც წარმოშობს შესაძლებლობებს ადგილობრივი საოჯახო ტიპის სასტუმროებისა და რესტორნებისთვის, ცხენზე ჯირითის, სამთო ველოსიპედების გაქირავების, სხვადასხვა ტიპის ატრაქციების, ტურისტული გიდების, სახლში დამზადებული პროდუქციისა და სხვა სერვისების ხელშეწყობისთვის.
2. მიმდებარედ მცხოვრები ადგილობრივი მოსახლეობის საშეშე მერქნით უზრუნველყოფა საკმარისი რესურსის არსებობისა და საჭიროების შემთხვევაში.
3. მეფუტკრეობა ნებადართულია თაფლის საწარმოებლად ტრადიციული გამოყენების ზონაში, რაც მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობისათვის, როგორც საკვები პროდუქტი, არამედ ვიზიტორებზე რეალიზაციისთვისაც.
4. აღსანიშნავია, რომ 2018 წელს SPPA-საქართველოს პროექტის ფარგლებში ჩატარებული კვლევის „ტურიზმის ეკონომიკური გავლენა საქართველოს დაცულ ტერიტორიებზე“ თანახმად, აჭარის ეკონომიკაში მტირალას ეროვნულ პარკში ტურიზმიდან მიღებული რეგიონული შედეგის ეფექტის მაჩვენებელი, დაახლოებით, 4,737,347 ლარია.
თავი III. მტირალას ეროვნული პარკის გრძელვადიანი მიზნები
მუხლი 24. გრძელვადიანი მიზნები
მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის გრძელვადიანი მიზნები აღწერს ძირითადი ღირებულებების (ბიომრავალფეროვნების და სხვა) იმ მდგომარეობას, რომლის მიღწევასაც დაცული ტერიტორიების სააგენტო-და მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია მიზნად ისახავს მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან 25 წლის განმავლობაში.
მუხლი 25. ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები
1. ზოგადი: მტირალას ეროვნული პარკის ბუნებრივი ლანდშაფტები და გეომორფოლოგიური წარმონაქმნები შენარჩუნებული და დაცულია, საჭიროების შემთხვევაში, კანონით დაშვებულ ადგილებში აღდგენილია. უზრუნველყოფილია უნიკალური და ენდემებით მდიდარი შერეული ფართოფოთლოვანი კოლხური ტყეების, წაბლისა და წიფლის ტყეების კონსერვაცია კლიმატის ცვლილების ფონზე. ცხოველთა პოპულაციები და მცენარეთა ჯგუფები დაცულია მათ ბუნებრივ და დიდწილად უცვლელ გარემოში. პოპულაციების კონსერვაცია ხდება ბუნებრივ და პრაქტიკულად ხელუხლებელ გარემოში. მტირალას ეროვნული პარკი ხელს უწყობს ეროვნულ და გლობალურ დონეზე საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობების გენოფონდის გრძელვადიან კონსერვაციას. სახეობების პოპულაციების რაოდენობა აღწევს ტერიტორიისთვის დამახასიათებელ მიახლოებით ბუნებრივ ტევადობას.
2. ზემოთ აღნიშნული ზოგადი გრძელვადიანი მიზანი შეიძლება განისაზღვროს მტირალას ეროვნული პარკისთვის იდენტიფიცირებული ძირითადი ღირებულებებისთვის. მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან 25-წლიანი პერიოდისთვის:
ა) ფართოფოთლოვანი კოლხური ტყეების კონსერვაციის სტატუსი, წაბლის და წიფლის ტყეების კონსერვაციის სტატუსი შენარჩუნებული ან გაუმჯობესებულია 2021 წელთან შედარებით, ტყით დაფარული ფართობი შენარჩუნებულია ან გაზრდილი, ტყის კორომის მახასიათებლები ასახავენ ჯანსაღ, თითქმის ბუნებრივ ან ბუნებრივ ტყეებს, მნიშვნელოვანი ტყის მცენარეული სახეობები, მათ შორის რელიქტური, ენდემური, გაქრობის საფრთხის ქვეშ მყოფი და მნიშვნელოვანი სახეობები, როგორიცაა დიდხნოვანი ეგზემპლარები და ბიოდაჯგუფებები: უთხოვარი (Taxus baccata), ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa), წიფლის (Fagus orientalis), ცაცხვის (Tilia begoniifolia); ხემაგვარი ფორმების ეგზემპლარები და ბიოდაჯგუფებები („სუბტროპიკული წვიმიანი ტყეების“ ინდიკატორები): ბზა (Buxus colchica), პონტოური შქერი (Rhododendron ponticum), წყავი (Laurocerasus officinalis), ჭყორი (Ilex colchica); უიშვიათესი ტროპიკული გვიმრა ტუნბრიჯის ჰიმენოფილუმი (Hymenophyllum tunbridgense); ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa) ტყის, აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis); კოლხურ ბუჩქნართა დაჯგუფება − „შქერიანი“ წარმოდგენილი უძველესი მესამეული პერიოდის რელიქტებით: მედვედევის არყი (Betula medwediewii), პონტოური მუხა (Quercus pontica), პონტოური შქერი (Rhododendron ponticum), უნგერნის შქერი (Rh. Ungernii), იელი (Rh. Luteum), ბაძგი (Ilex colchica), წყავი (Laurocerasus officinalis), კოლხური მაყვალი (ძმერხლი) (Ruscus colchicus) და სხვა. გაულთეროიდული ეპიგეა (Epigaea gaultherioides) – აჭარა-ლაზეთის უიშვიათესი სახეობა დამახასიათებელი მხოლოდ ამ ფიტოცენოზისთვის. ეს და სხვა სახეობები წარმოადგენენ მინიმუმ იგივე რაოდენობას, როგორც 2021 წელს; ინვაზიური სახეობებისა და მცენარეთა მავნებლების რაოდენობა დაბალია ან არ ახდენს ნეგატიურ გავლენას გარემოზე, განსაკუთრებით ადგილობრივ ენდემურ სახეობებზე;
ბ) მტირალას ეროვნულ პარკში წარმოდგენილი ჰაბიტატები აქ არსებული საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობებით – არჩვი (Rupicapra rupicapra), დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx lynx), წავი (Lutra lutra), მთის არწივი (Aquila chrysaetos), დიდი მყივანი არწივი (Clanga clanga), კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi), კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica), ჩვეულებრივი შავარდენი (Falco peregrinus), მიმინო (Accipiter nisus), ქორი (Accipiter gentilis), მინიმუმ იმავე რაოდენობისაა, როგორც 2021 წელს;
გ) მტირალას ეროვნული პარკის მტკნარი წყლების ეკოსისტემები შენარჩუნებული და დაცულია და უზრუნველყოფენ ეკოსისტემური სერვისების უწყვეტ მიწოდებას მიმდებარე სოფლებისა და ქ. ბათუმის მოსახლეობისთვის.
მუხლი 26. ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული მიზნები
1. მტირალას ეროვნული პარკი წარმოადგენს მდიდარ ეკოსაგანმანათლებლო რესურსს. მტირალას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელობა და ღირებულებები ცნობილია ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, რაც ხელს უწყობს მათ ჩართულობას ეროვნული პარკის მართვაში.
2. ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია, ეროვნულ და საერთაშორისო საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობით, უზრუნველყოფს საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერებისა და ცოდნის ზრდას, რაც ხელს უწყობს საზოგადოებაში დადებითი დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას მტირალას ეროვნული პარკის მიმართ და შედეგად ხდება ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნების მიღწევა.
მუხლი 27. ეკოტურიზმის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები
ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნების მიღწევის შედეგად, მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, ადგილობრივი მოსახლეობის აქტიური მონაწილეობით, წარმატებით ვითარდება მდგრადი ტურიზმი; ვიზიტორებისთვის უზრუნველყოფილია სუფთა, უსაფრთხო და მიმზიდველი გარემო. ეკოტურიზმი განვითარებულია ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციასთან ჰარმონიაში.
მუხლი 28. კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებასთან და ინტეგრაციასთან დაკავშირებული მიზნები
ადგილობრივი არამატერიალური და მატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები დაცულია და ხელმისაწვდომია ვიზიტორებისთვის, უსაფრთხო გარემოს უზრუნველყოფის, ინფორმაციის მიწოდების და პოპულარიზაციის გზით. ისინი წარმოადგენენ ვიზიტორის პროგრამის შემადგენელ ნაწილს ეკოსისტემურ სერვისებსა და ღირსშესანიშნაობებთან ერთად.
მუხლი 29. ტრადიციული სამეურნეო საქმიანობის დაცვის, აღდგენისა და განვითარების ხელშეწყობასთან და თვითმყოფადი ისტორიულ-კულტურული გარემოს შენარჩუნებასთან დაკავშირებული მიზნები
მტირალას ეროვნული პარკი ხელს უწყობს ადგილობრივი ტრადიციული საქმიანობის – მათ შორის მეფუტკრეობის შენარჩუნება-დაცვასა და განვითარებას. ის, როგორც ადგილობრივი სამეურნეო საქმიანობა წარმოადგენს ვიზიტორთა პროგრამის შემადგენელ ნაწილს სხვა ღირსშესანიშნაობებთან ერთად.
მუხლი 30. სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ადგილობრივი ეკონომიკისა და მოსახლეობის სასარგებლოდ
მტირალას ეროვნული პარკის მდგრადი მართვა უზრუნველყოფს სხვადასხვა ეკოსისტემური სერვისების შენარჩუნებას, მათ შორისაა არამერქნული ტყის პროდუქტები, შეშა, წყალი. ეროვნული პარკის საგანმანათლებლო, ესთეტიკური და სულიერი ფასეულობები იზიდავს ადგილობრივ და უცხოელ ვიზიტორებს, რაც ხელს უწყობს მდგრადი ტურიზმის განვითარებით ადგილობრივი ეკონომიკის სტიმულირებას. ყოველივე ეს აუმჯობესებს ადგილობრივი მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობას და ზოგად კეთილდღეობას, რითაც უზრუნველყოფილია ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნების მიღწევა.
მუხლი 31. ბუნებრივი რესურსების მდგრად სარგებლობასთან დაკავშირებული მიზნები
მტირალას ეროვნული პარკი ხელს უწყობს მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის კეთილდღეობას, მათთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ბუნებრივი რესურსების მდგრადი სარგებლობის უზრუნველყოფით. ამასთან, ხდება ბუნებრივი რესურსების „არამომხმარებლურ“ გამოყენებაზე დაფუძნებული ალტერნატიული შემოსავლების (მაგ., მდგრადი ტურიზმი) ხელშეწყობა და განვითარება, რაც ამცირებს ზეწოლას ბუნებრივ რესურსებზე.
მუხლი 32. სამეცნიერო კვლევისა და მონიტორინგისთვის შესაბამისი საველე პირობების შექმნასთან დაკავშირებული მიზნები
მტირალას ეროვნული პარკი, მისი ბიომრავალფეროვნებით, ენდემური, რელიქტური და იშვიათი სახეობებით, ბუნებრივი და ხელუხლებელი ლანდშაფტებით, წარმოადგენს მნიშვნელოვან სამეცნიერო-კვლევით ბაზას ქართველი და უცხოელი მეცნიერებისთვის; ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია წარმატებით თანამშრომლობს საქართველოს და უცხოეთის სამეცნიერო-კვლევით და საგანმანათლებლო ცენტრებთან, ასევე დამოუკიდებელ მკვლევრებთან. ადმინისტრაციას გააჩნია სრულფასოვანი სამეცნიერო ინფორმაცია ტერიტორიის ყველა ძირითადი ღირებულების შესახებ და ახორციელებს მონიტორინგს დაცული ტერიტორიის ეფექტიანი მართვისთვის.
მუხლი 33. ადმინისტრაციის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას გააჩნია ყველა აუცილებელი რესურსი იმისათვის, რომ განაგრძოს ტერიტორიის ძირითადი ღირებულებების კონსერვაცია და მდგომარეობის გაუმჯობესება. ადმინისტრაციის კვალიფიციური თანამშრომლების სათანადო რაოდენობა აღჭურვილია საჭირო ფინანსური, ტექნიკური, ინფრასტრუქტურული რესურსით.
მუხლი 34. UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანთან დაკავშირებული მიზნები
მტირალას ეროვნული პარკი უზრუნველყოფს აქ არსებული ეკოსისტემების/თანასაზოგადოებების და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას და დაცვას „კოლხური ტყეების და ჭარბტენიანი ტერიტორიების“ UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის სტატუსის შესაბამისად. ამ პროცესში მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია თანამშრომლობს კინტრიშის, ქობულეთის და კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციებთან.
თავი IV. სიტუაციური ანალიზი
მუხლი 35. დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულებების არსებული მდგომარეობა
1. ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებების მდგომარეობა: მტირალას ეროვნული პარკის ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებები განისაზღვრა ზემოთ მოცემულ მე-16 მუხლში. მდგომარეობის ატრიბუტები (მახასიათებლები) განისაზღვრა თითოეული ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებისთვის და მაქსიმალურად შეგროვდა ინფორმაცია არსებული სიტუაციის შესახებ. თუმცა, მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია არ ფლობს სრულყოფილ და განახლებულ ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულების მდგომარეობის შესახებ.
მტირალას ეროვნული პარკის ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულებები და შესაბამისი ატრიბუტების არსებული მდგომარეობა
| ღირებულება | მდგომარეობის ატრიბუტი | არსებული მდგომარეობა |
| შერეული ფართოფოთლოვანი კოლხური ტყეები | ტყის ფართობი (ჰა) | გავრცელებულია 150-200 მ-დან 500-600-მდე ზ.დ.-დან. ინფორმაცია დაფარულობის შესახებ არ მოიპოვება. |
| სტანდარტული კორომის მახასიათებლები | არარსებობს განახლებული ტყის ინვენტარიზაციის მონაცემები | |
ძირითადი სახეობების არსებობა: - დიდხნოვანი ეგზემპლარები და ბიოდაჯგუფებები: უთხოვარის (Taxus baccata), ჩვ. წაბლის (Castanea sativa), აღმ. წიფლის (Fagus orientalis), ცაცხვის (Tilia begoniifolia). - ხემაგვარი ფორმების ეგზემპლარები და ბიოდაჯგუფებები („სუბტროპიკული წვიმიანი ტყეების“ ინდიკატორები): ბზა (Buxus colchica), პონტოური შქერი (Rhododendron ponticum), წყავი (Laurocerasus officinalis), ჭყორი (Ilex colchica). - უიშვიათესი ტროპიკული გვიმრა - ტუნბრიჯის ჰიმენოფილუმი (Hymenophyllum tunbridgense) რომლის ძირითად ჰაბიტატებს წარმოადგენენ ზემოთ ჩამოთვლილი 4 სახეობა (გადაბერებული ეგზემპლარების ღეროები, ქერქი). |
ინფორმაცია დაფარულობის/ სიხშირის შესახებ არ მოიპოვება | |
| ფიტო- და ენტო- მავნებლების და დაავადებების არსებობა | ბზა (Buxus colchica) დაზიანებულია სხვადასხვა დაავადებებითა და პათოგენებით, როგორიცაა ნიადაგის ფიტოპათოგენი (phytopathogen) -ფიტოფტორა (phytophthora genus), რომელიც იწვევს ფესვების ლპობას, ასევე სოკოვანი დაავადება – ბზის ჭკნობა (სიდამწვრე) (Cylindrocladium buxicola), რომელიც იწვევს ბზის დაზიანებას და აგრესიული მავნებელი ბზის ალურა (Cydalima perspectalis). შერეული ფოთლოვანი კოლხური ტყეების მავნებლებიდან ასევე აღსანიშნავია: ამერიკული თეთრი პეპელა (Hyphantria cunea), ზამთრის მზომელა (Operophtera brumata), ოქროკუდა (Nygmia phaeorrhoea), არაფარდი პარკიხვევია (Ocneria dispar); მურყანზე – შეინიშნება წითელი სიდამპლე (Heterobasidion sp. (H. annosum, H. parviporum, H.abietinum, H. Irregulare)). |
|
| ინვაზიური სახეობები | 14 არაადგილობრივი ინვაზიური სახეობა გვხვდება როგორც მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, ასევე მის შემოგარენში | |
| წაბლის (Castanea sativa) ტყის სარტყელი | ტყის ფართობი (ჰა) | გავრცელებულია 500-600 მ-დან 1000-1200--მდე ზ.დ.-დან. ინფორმაცია დაფარულობის შესახებ არ მოიპოვება. |
| სტანდარტული კორომის მახასიათებლები | არარსებობს განახლებული ტყის ინვენტარიზაციის მონაცემები | |
ძირითადი სახეობების არსებობა: ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa) |
ინფორმაცია დაფარულობის/ სიხშირის შესახებ არ მოიპოვება | |
| ფიტო- და ენტო- მავნებლების და დაავადებების არსებობა | ჩვეულებრივი წაბლის ხეებს აზიანებს სოკოვანი დაავადება წაბლის კიბო (Cryphonectria (Endothia) parasitic), წაბლის ნაღმისებრი ჩრჩილი (Cameraria ohridella Deschka & Dimic.) და ამერიკული თეთრი პეპელა (Hyphantria cunea Drury). | |
| სარგებლობა | ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ჩვეულებრივი წაბლის ნაყოფის მოგროვება (მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის მიერ). საშეშე მერქანი (ქარქცეული, თოვლტეხილი, მოგლეჯილი, მოთხრილი ხეები). |
|
| წიფლის (Fagus orientalis) ტყის სარტყელი | ტყის ფართობი (ჰა) | გავრცელებულია 100-1200-დან 1720 მ-მდე ზ.დ.-დან, მთა მორვილი. „შქერიანი“ – ყველაზე თვალსაჩინოდ გამოსახულია მდინარე ყოროლისწყლის ხეობაში (მისი მარჯვენა შენაკადის ნამწვავისწყლის სათავეებში) ინფორმაცია დაფარულობის შესახებ არ მოიპოვება. |
| სტანდარტული კორომის მახასიათებლები | არარსებობს განახლებული ტყის ინვენტარიზაციის მონაცემები ეს მცენარეული ერთობები გამოირჩევა მერქნიან მცენარეთა უპრეცედენტოდ მრავალფეროვანი დაჯგუფებით დედამიწის ზომიერი სარტყლის პირობებისათვის – 35-მდე მერქნიანი სახეობა 1 ჰა ფართობზე. არის ფორმაციის სახეობრივი მრავალფეროვნების სტაბილურობა. |
|
ძირითადი სახეობების არსებობა: კოლხურ ბუჩქნართა დაჯგუფება „შქერიანი“ წარმოდგენილი უძველესი მესამეული პერიოდის რელიქტებით: მედვედევის არყი (Betula medwediewii), პონტოური მუხა (Quercus pontica), პონტოური შქერი (Rhododendron ponticum), უნგერნის შქერი (Rh. Ungernii), იელი (Rh. Luteum), ბაძგი (Ilex colchica), წყავი (Laurocerasus officinalis), კოლხური მაყვალი ძმერხლი (Ruscus colchicus) და სხვა. გაულთეროიდული ეპიგეა (Epigaea gaultherioides) – აჭარა-ლაზეთის უიშვიათესი სახეობა დამახასიათებელი მხოლოდ ამ ფიტოცენოზისთვის. |
ინფორმაცია დაფარულობის/ სიხშირის შესახებ არ მოიპოვება | |
| ხე-მცენარეები | ძირითადი ღირებული სახეობები:
|
კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. კვლევები კოლხური ბზისა და ჩვეულებრივი წაბლის მავნებლებთან, ასევე სხვა მავნებლებთან დაკავშირებით პერიოდულად ხორციელდება |
| ბალახოვანი მცენარეები | ძირითადი ღირებული სახეობები:
|
კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. |
| საფრთხის ქვეშ მყოფი ჩლიქოსნები | რიცხოვნობა:
|
არსებობს ადმინისტრაციის მიერ 2018-2020 წლის მონიტორინგის შედეგები, თუმცა კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. |
| საფრთხის ქვეშ მყოფი მტაცებლები | რიცხოვნობა:
|
არსებობს ადმინისტრაციის მიერ 2018-2020 წლის მონიტორინგის შედეგები, თუმცა კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. |
| მტაცებელი ფრინველები | რიცხოვნობა:
(სანადიროდ გამოყენებადი ფრინველები):
|
ადმინისტრაციის მონიტორინგის მონაცემები არსებობს ბექობის არწივსა და დიდ მყივან არწივზე 2018-2020 წლების, თუმცა კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. |
| საფრთხის ქვეშ მყოფი რეპტილიები | რიცხოვნობა:
|
კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. |
| საფრთხის ქვეშ მყოფი ამფიბიები | რიცხოვნობა:
|
კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. |
| მტირალას მდინარეები/შენაკადები | ძირითადი მდინარეები: მდ. ჩაქვისწყალი და ყოროლოსწყალი, ასევე მდ. აჭარისწყლის შენაკადები დოლოგანი, ზუნდაგისწყალი და სხვა. |
კვლევაზე დაფუძნებული განახლებული მონაცემები არ მოიპოვება. |
| სარგებლობა | მტირალას ეროვნული პარკიდან სასმელ წყალს იღებს მიმდებარედ მდებარე 22 სოფელი და ქალაქი ბათუმი |
2. სხვა ღირებულებები: მტირალას ეროვნული პარკის სხვა ღირებულებებს შორისაა ბერნის კონვენციის დანართებში მოცემული ის სახეობები, რომლებიც გავრცელებულია ეროვნულ პარკში. დამატებით, მტირალას ეროვნული პარკის სხვა ღირებულებები მოიცავს უშუალოდ ეკოსისტემურ სერვისებზე დამოკიდებულ ღირებულებებს (ბუნებრივ რესურსებთან დაკავშირებული, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო, ტურისტული და საერთო სოციალურ-ეკონომიკური ღირებულებები).
მუხლი 36. დაცული ტერიტორიების ძირითადი ღირებულებების საფრთხეები
მტირალას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების პირდაპირი და არაპირდაპირი საფრთხეები:
| პირდაპირი საფრთხე | განმაპირობებელი ფაქტორები | ზეგავლენის ქვეშ მყოფი ღირებულებები |
| დანაგვიანება (მუნიციპალური, ტურიზმისა და სოფლის მეურნეობიდან) |
|
|
| კლიმატის ცვლილება -მომატებული ტემპერატურა, ჰაბიტატების ცვლილება, მავნებელ-დაავადებების გააქტიურება, ინვაზიური სახეობების გავრცელება, სტიქიური მოვლენების გახშირება. |
|
|
| არალეგალური ჭრა ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. |
|
|
| დაზიანება / განადგურება / ამოღება |
|
|
| ძოვება |
|
|
| შეშფოთება (ხმაური) |
|
|
| არაადგილობრივი ინვაზიური სახეობები |
|
|
ტყის მავნებლები და დაავადებები. ნიადაგის ფიტოპათოგენი (phytopathogen) – ფიტოფტორა (phytophthora genus), ბზის ჭკნობა (სიდამწვრე) (Cylindrocladium buxicola), მავნებელი ბზის ალურა (Cydalima perspectalis); ამერიკული თეთრი პეპელა (Hyphantria cunea), ზამთრის მზომელა (Operophtera brumata), ოქროკუდა (Nygmia phaeorrhoea), არაფარდი პარკხვევია (Ocneria dispar). წაბლის კიბო (Cryphonectria (Endothia) parasitica); წითელი სიდამპლე (Heterobasidion sp. (H. annosum, H. parviporum, H .abietinum, H. irregulare); წაბლის ნაღმისებრი ჩრჩილი (Cameraria ohridella Deschka), მუხის ერთფეროვანი ჩრჩილი (Tischeria complanella Hb= Tischeria Ekebladellia Bjerkander), სხვა. |
|
|
| უკანონო ნადირობა. |
|
|
| ადამიანის მიერ დევნა / მოკვლა. |
|
|
| დაბალი | |
| საშუალო | |
| მაღალი | |
| ძალიან მაღალი |
მტირალას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნების საფრთხეების ინდიკატორები მოცემულია დანართში 9.
მუხლი 37. ბუნებრივი რესურსების დაცვა და პატრულირება
1. მტირალას ეროვნული პარკის მიმდებარედ განლაგებულია 22 სოფელი. ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა და ანთროპოგენური ზეწოლა ბიომრავალფეროვნების ღირებულებებზე უფრო ინტენსიურია სწორედ დასახლებების მიმდებარედ.
2. ადმინისტრაციას არ გააჩნია ტერიტორიის დაცვის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. დაცვის ღონისძიებების განხორციელება ხდება წლიური სამუშაო გეგმის შესაბამისად ადმინისტრაციის დირექტორის მიერ დამტკიცებული საპატრულო გეგმების მიხედვით.
3. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის საპატრულო საქმიანობა მიმართულია ეროვნული პარკის დაცვაზე და რესურსებით სარგებლობის (ძირითადად არამერქნული ტყის რესურსი) კონტროლზე.
4. მტირალას ეროვნული პარკი დაყოფილია 3 უბნად: ხელვაჩაურის, ქედის და ქობულეთის, რომელთაც აკონტროლებს 12 რეინჯერი (5 რეინჯერი ქობულეთის უბანში, 3 – ხელვაჩაურის და 4 – ქედის უბანში). სულ დაცული ტერიტორიების პატრულირებას უზრუნველყოფს 10 რეინჯერი, 2 უფროსი რეინჯერი და დაცვის განყოფილების უფროსი. მტირალას ეროვნული პარკის დაცვა ხორციელდება პატრულირების მეშვეობით მთელი წლის მანძილზე. ადმინისტრაციის მიერ შემუშავებულია 51 საფეხმავლო საპატრულო მარშუტი, ასევე საპატრულო მარშუტებთან მისასვლელი 17 სამანქანე გზა.
5. პატრულირების სამოქმედო გეგმა-გრაფიკის შემუშავება ხდება ყოველთვიურად. პატრულირების მარშრუტების დაგეგმვა ხდება სარეინჯეროების სპეციფიკიდან და სეზონურობიდან გამომდინარე. მარშრუტებზე პატრულირების ინტენსივობა იცვლება სეზონების და ანთროპოგენური რისკების შესაბამისად. ყოველწლიურად ხდება არსებული პატრულირების მარშრუტების გადახედვა და საჭიროებისდაგვარად კორექტირება. 2019 წლის განმავლობაში განხორციელდა 2100 საპატრულო გასვლა. გავლილია 8,749 კმ (მათ შორის, 3,473 კმ ფეხით, 1,620 კმ ავტომანქანებით). გარდა ამისა დაცვის განყოფილების უფროსმა წლის განმავლობაში განახორციელა დაახლოებით 115 მოულოდნელი რეიდი. 2020 წელს განხორციელდა 2400 საპატრულო გასვლა, გავლილია 38,640 კმ (მათ შორის, 6,000 კმ ფეხით, 21,140 კმ ავტომანქანებით), განხორციელდა 120 რეიდი. პატრულირება ხორციელდება ღამითაც – 2019 წელს ღამის პატრულირება განხორციელდა 118-ჯერ, ხოლო 2020 წელს 120-ჯერ.
6. 2018 წელს დაფიქსირდა 4 სამართალდარღვევა და ყველა მათგანი ტყის ჭრის შემთხვევებია. 2019 წელს დაფიქსირდა სამართალდარღვევის 2 შემთხვევა – ხის უკანონო ჭრა და დანაგვიანება, 2020 წელს – 2 შემთხვევა: ერთი უკანონო ტყის ჭრის და ერთი დანაგვიანების ფაქტი. დამატებით, ადგილი ჰქონდა ფოტოხაფანგის მოპარვის ფაქტსაც; 2022 წელს დაფიქსირდა 12 შემთხვევა – 2 ხის უკანონო ჭრა, 1 – უკანონო თევზაობა, 6 – იარაღით უკანონო გადაადგილება, 3 – რეჟიმის დარღვევა.
7. ნადირობისა და თევზჭერის ფაქტები წლიდან წლამდე მცირდება, თუმცა შემორჩენილი მავნე ჩვევაა, რომელიც კვლავ რჩება გამოწვევად ეროვნული პარკისთვის. 2021 წელს ადმინისტრაციამ თევზსაჭერი იარაღით უკანონო გადაადგილების 5 შემთხვევა გამოავლინა.
8. 2022-2023 წწ. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ჩატარდა სადემარკაციო სამუშაოები, დაზუსტდა ეროვნული პარკის საზღვარი, განთავსდა საზღვრის მანიშნებლები.
9. ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილების მიერ განსაზღვრულია ანთროპოგენური ფაქტორების (უკანონო ჭრა, ნადირობა, თევზჭერა, ტერიტორიის დანაგვიანება და ხანძარსაშიში ადგილები) ზემოქმედების ქვეშ მყოფი ძირითადი ტერიტორიები, შედგენილია შესაბამისი რუკები და ამ ადგილებზე მიმდინარეობს ხშირი პატრულირება.
10. მტირალას ეროვნულ პარკში მაღალნალექიანობისა და ტენიანი კლიმატის გამო ხანძარი ჩვეულებრივ საფრთხეს არ წარმოადგენს. თუმცა, ხანძარი შეიძლება დაუდევრობის გამო ან განზრახ გაჩნდეს მეზობელ ტერიტორიებზე, რაც საყურადღებოა; 2019 წელს მიმდებარე ტერიტორიაზე გაჩენილმა ხანძარმა დააზიანა დაახლოებით 2,000 მ2 ტერიტორია ეროვნულ პარკში.
11. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილების თანამშრომლებმა დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და სხვადასხვა დონორი ორგანიზაციების (UNDP, SPPA-Georgia, CNF, USDOT-ITAP/USAID NPE Program) ხელშეწყობით, ბოლო 3 წლის მანძილზე, მონაწილეობა მიიღეს სხვადასხვა ტრენინგში: საჭიროებად გამოვლინდა რეინჯერთა ფიზიკური მომზადების ტრენინგების რეგულარული ჩატარება.
მუხლი 38. ადამიანური რესურსები
1. გერმანიის განვითარების ბანკის (KFW) დაცული ტერიტორიების მხარდაჭერის პროგრამა SPPA-საქართველოს მხარდაჭერით შემუშავდა სსიპ – საქართველოს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ადამიანური რესურსების მართვის სტრატეგია.
2. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციაში არის ორი განყოფილება: ადმინისტრაციული და დაცვის განყოფილება. ადმინისტრაციაში დასაქმებულია 18 მუდმივი და 2 შტატგარეშე თანამშრომელი – ადმინისტრაციის დირექტორი; ადმინისტრაციული განყოფილების 3 თანამშრომელი: ადმინისტრაციული განყოფილების უფროსი, ვიზიტორთა მომსახურების სპეციალისტი, ბუღალტერი; დაცვის განყოფილების 16 თანამშრომელი: დაცვის განყოფილების უფროსი, ბუნებრივი რესურსების უფროსი სპეციალისტი, უფროსი რეინჯერი (2), რეინჯერი (12) და დამლაგებელი (1).
3. ადმინისტრაციული განყოფილების ფუნქციებში შედის ადმინისტრაციის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა, ორგანიზაციული საკითხების მართვა, ვიზიტორთა მომსახურება.
4. დაცვის განყოფილების თანამშრომლების ძირითად ფუნქციებში შედის ტერიტორიის ფიზიკური დაცვა, პატრულირება და კანონაღსრულება მტირალას ეროვნული პარკის ფარგლებში, ბუნებრივი რესურსების გამოყენების მონიტორინგი, ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგსა და კონსერვაციულ ღონისძიებებში მონაწილეობა, ადგილობრივ მოსახლეობასთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან ურთიერთობა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლება.
5. რეინჯერები პასუხისმგებელნი არიან არა მარტო კანონაღსრულებაზე და ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგზე, არამედ ჩართულები არიან ტერიტორიის დასუფთავებასა და ვიზიტორებთან ურთიერთობაში.
6. ადმინისტრაციის თანამშრომლებს გააჩნიათ შესაბამისი გამოცდილება და უნარები (2 უფროსი რეინჯერი და 3 რეინჯერი ეროვნულ პარკში მუშაობს მისი დაარსების დღიდან). თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ ადმინისტრაციიდან თანამშომელთა გადინება საკმაოდ დიდია, რეგიონში არსებული უფრო მიმზიდველი დასაქმების შესაძლებლობებიდან გამომდინარე. ერთი-ორი წლის მუშაობისა და სტაჟის დაგროვების შემდეგ ახალგაზრდები უფრო მაღალანაზღაურებად სამუშაოებზე გადადიან.
7. 2018-2022 წლებში, სხვადასხვა პროექტის ფარგლებში, ადმინისტრაციის თანამშრომლებს გავლილი აქვთ შემდეგი ტრენინგები: კანონაღსრულება, SMART-ის გამოყენება, ადაპტიური მართვის პრაქტიკა კონსერვაციაში, გარემოსდაცვითი განათლება და ეფექტური კომუნიკაცია, ტყის მართვა, ფიტოპათოლოგიური კვლევები, ეკოგანათლება – საზოგადოებასთან კომუნიკაცია, პირველადი დახმარება, ხანძარსაწინააღმდეგო ღონისძიებები, კანონაღსრულება, მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის განხორციელება. 2020 წელს ტრენინგები ჩატარდა ZOOM პლატფორმის გამოყენებით COVID19-ის სიტუაციიდან გამომდინარე. უშუალოდ ადმინისტრაციის რესურსებით ტრენინგები თანამშრომლებისთვის რეგულარულად ხორციელდება.
8. ადმინისტრაციის თანამშრომელთა შესაძლებლობების შემდგომი გაძლიერებისთვის, განსაკუთრებით თანამშრომელთა მაღალი გადინების ფონზე, საჭიროა სხვადასხვა მიმართულებით ცოდნისა და კვალიფიკაციის ამაღლება რეგულარულად, მათ შორის, პირველადი დახმარების კურსი და ინგლისური ენა იმ რეინჯერთათვის, რომლებიც ჩართულნი არიან ვიზიტორთა მომსახურებაში.
მუხლი 39. ადმინისტრაციის მდგომარეობა, ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა
ინფრასტრუქტურა
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ოფისი მდებარეობს დაბა ჩაქვში. ადმინისტრაციის შენობა გარემონტდა 2020 წელს. აქ შესაძლებელია შეხვედრებისა და ტრენინგების ჩატარება.
მტირალას ეროვნულ პარკს დღეისათვის აქვს ერთი საინფორმაციო ცენტრი სოფ. ჩაქვისთავის გზაზე და ერთი სარეინჯერო ყოროლისთავში.
მზის ენერგიით ხდება ჩაქვის რეინჯერთა თავშესაფრის და ცივწყაროს ტურისტულ თავშესაფრის ელექტრო ენერგიით უზრუნველყოფა, თუმცა ბატარეები დღეისათვის უკვე მოძველებულია და საჭიროებს გამოცვლას, ისევე, როგორც თვითონ სისტემა. მზის პანელები დამონტაჟდა ასევე ქედის ახლად აშენებულ რეინჯერთა სადგურშიც.
ინფორმაცია არსებული ტურისტული ინფრასტრუქტურის და აღჭურვილობის შესახებ მოცემულია 42-ე მუხლში.
მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს პარკის შიდა გზების გაწმენდა. გზები იხერგება ჩამოვარდნილი ხეებით და საჭიროებს რეგულარულ გაწმენდას. პრობლემის მოსაგვარებლად ადმინისტრაციას ერთჯერადი დახმარება აქვს სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოდან, ასევე მუნიციპალიტეტიდან ადმინისტრაციის ხელმძღვანელების პირადი კონტაქტების გამოისობით. თუმცა აღნიშნული პრობლემა რეგულარული ხასიათისაა და საჭიროებს შესაბამის ქმედებებს მის მოსაგვარებლად (მაგ. მემორანდუმი მუნიციპალიტეტთან, სსიპ − აჭარის სატყეო სააგენტოსთან, სხვ.).
რეგულარულ გაწმენდას საჭიროებს ასევე ეროვნული პარკის ქედისა და ხელვაჩაურის მხრიდან მისასვლელი გზებიც.
7. 2019 წელს არასამთავრობო ორგანიზაცია CENN-ის დახმარებით შემუშავდა ნარჩენების მართვის გეგმა მტირალას ეროვნული პარკისთვის, თუმცა, საჭიროა აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ადგილობრივ მუნიციპალიტეტთან უფრო მჭიდრო თანამშრომლობა და საკითხის მოგვარება.
8. სოფელ ჩაქვისთავთან დამაკავშირებელი საავტომობილო გზა გადის ეროვნულ პარკში. მისი სიგრძე ეროვნული პარკის ფარგლებში შეადგენს დაახლოებით 3,7 კმ. გზის მოვლა-პატრონობაზე პასუხისმგებელია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საავტომობილო გზების დეპარტამენტი, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან შეთანხმებით.
9. ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია საკმარისად არის აღჭურვილი იმისათვის, რომ უზრუნველყოს ტერიტორიის დაცვა, თუმცა საჭიროა რიგი აღჭურვილობების მუდმივი განახლება/შეძენა. ადმინისტრაციას აქვს 4 მაღალი გამავლობის ავტომანქანა, CNF-ის ფინანსური დახმარებით შეძენილი – 4 ცალი მიცუბიში L 200 პიკაპი, რომელთაგან ერთი (2020) ემსახურება დირექტორს, 1 (2020) ემსახურება დაცვის განყოფილების უფროსს, დანარჩენ 2 (2014) ემსახურება უფროს რეინჯერებს. კვადროციკლი: ადმინისტრაციას აქვს სამი კვადროციკლი – ორი ახალი (2019, CNF) და მეორე ძველი (2011, WWF), რომლის ტექნიკურად გამართვა არარენტაბელურია. ადმინისტრაციას დამატებით ესაჭიროება ოთხი პატარა (ორადგილიანი) კვადროციკლი (1 ქედის უბანზე, 2 ქობულეთის უბანზე და 1 ხელვაჩაურის უბანზე). 8 რეინჯერს აქვს ცეცხლსასროლი იარაღი. ყველა რეინჯერს აქვს უნიფორმა.
10. 2022 წელს ადმინისტრაციისთვის შეძენილ იქნა ძლიერი სიხშირის ახალი რაციები, თუმცა სრული კომუნიკაციისთვის საჭიროა გამაძლიერებელი ანძის არსებობა. ადმინისტრაციაში არის SMART მოწყობილობები, თანამშრომლებს გავლილი აქვთ შესაბამისი ტრენინგი, თუმცა არ ხდება მათი გამოყენება. დღეისათვის განახლებულია ცეცხლმაქრები და პირველადი დახმარების პაკეტები. თითოეული რეინჯერი აღჭურვილია პირველადი დახმარების პაკეტებით.
11. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის საჭირო აღჭურვილობა საჭიროებს განახლებას/დამატებას: ფოტოხაფანგები უზრუნველყოფს მხოლოდ მინიმალურ მოთხოვნებს, ზოგიერთ მათგანს არ აქვს LSD ეკრანი ან GSM სისტემა, რაც გარკვეულ პრობლემებს ქმნის მონაცემთა დაფიქსირებისას თუ მოხდა მათი მოპარვა. CNF-ის მხარდაჭერით NACRES-ის მიერ ჩლიქოსნების მონიტორინგის მიზნით მოხდა 18 დამატებითი ფოტოხაფანგის დაყენება (აღნიშნული ფოტოხაფანგები ადმინისტრაციას არ ეკუთვნის). 2023 წელს ადმინისტრაციას გადაეცა 30 ცალი GSM ფოტომახე.
მუხლი 40. დაფინანსება
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის დაფინანსება ძირითადად სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ხდება და, შესაბამისად, მდგრად ფინანსირებას წარმოადგენს. თუმცა, აღნიშნული ბიუჯეტი არ არის საკმარისი ადმინისტრაციის ყველა საქმიანობის განხორციელებისთვის.
ადმინისტრაციის მხარდაჭერა ხორციელდებოდა დონორი ორგანიზაციების მხრიდან ეროვნული პარკის შექმნის დღიდან. შექმნის პროცესში ჩართული იყო WWF-ი, შემდგომ ეტაპზე (2015-2019) UNDP-ის აჭარის დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
2015 წლიდან მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სათანადო ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად ხდება კავკასიის ბუნების ფონდის (CNF) მიერ ადმინისტრაციის მხარდაჭერა – ხორციელდება სახელფასო დანამატის გაცემა ადმინისტრაციის თანამშრომლებისათვის და საჭირო ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და მოვლა-პატრონობის ხარჯების დაფარვა.
დამატებით, მტირალას ეროვნული პარკის მხარდაჭერა ხდება დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდიდან.
ადმინისტრაციის შემოსავლის დამატებითი წყაროა ვიზიტორთა მომსახურებიდან მიღებული შემოსავალი (მაგ., საკონფერენციო დარბაზის გაქირავება, საკემპინგო და საპიკნიკო ადგილების გაქირავება, კარვების და საძილე ტომრების გაქირავება, ზიპლაინი და თოკების პარკი და ა.შ.).
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის დაფინანსების წყაროები 2019-2023 წლებში:
| დაფინანსების წყარო | 2019 (ლარი) | 2020 (ლარი) | 2021 (ლარი) | 2022 (ლარი) | 2023 (ლარი) |
| სახელმწიფო ბიუჯეტი | 185,245 | 187,001 | 252,157 | 302,264.60 | 358,963 |
| CNF | 87,208 +4,614 | 158,213 | 247,496 | 249,000.87 | 77,786 |
| სხვა | 186,177 | 276,363 | 243,923 | 184,483.32 | 47,504 |
| ჯამი | 463,244 | 621,577 | 743,576 | 735,748.79 | 484253 |
სხვადასხვა ღონისძიებებისთვის დაფინანსების მოძიება აგრეთვე ხდება მტირალას და მაჭახელას ეროვნული პარკების მეგობართა ასოციაციის საშუალებით. ასოციაცია პროექტებს ახორციელებს ისეთი მიმართულებებით, როგორიცაა თემთან კომუნიკაციის გაუმჯობესება, ეკო-ბანაკები სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფებისათვის და მოხალისეთა ჩართულობა, ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებები, ეკოტურიზმის ხელშეწყობა და ა.შ.
2020 წლის მაისში კავკასიის ბუნების ფონდის (CNF) მიერ განხორციელდა საქართველოს დაცული ტერიტორიების ფინანსური საჭიროებების შეფასება, რომელიც მოიცავს არსებული დაფინანსების შესახებ ინფორმაციას, ასევე თითოეული დაცული ტერიტორიის მართვისათვის საბაზისო და ოპტიმალურ ფინანსურ საჭიროებებს 2021-2026 წლების პერიოდისათვის. მტირალას ეროვნული პარკისთვის არსებული დაფინანსებაა 2,808,000 ლარი მაშინ, როდესაც საბაზისო საჭიროება 4,787,528 ლარს, ხოლო ოპტიმალური საჭიროება 7,149,416 ლარს შეადგენს. ფინანსური დეფიციტი 2021 წელს იწყება 730,000 ლარით და 2026 წლისათვის მცირდება 690,000 ლარამდე. საერთო ფინანსური დეფიციტი (2021-2026) კი შეადგენს დაახლოებით 4,341,416 მლნ ლარს, რაც დაახლოებით 155%-ით მეტი დაფინანსების საჭიროებას გულისხმობს.
მუხლი 41. ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა
მტირალას ეროვნულ პარკში არსებული ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ უმნიშვნელოა. ძირითადად ხდება ტყის მერქნული და არამერქნული რესურსების, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტების და სასმელი წყლის რესურსების გამოყენება. ასევე, ტერიტორიას იყენებენ მეფუტკრეობისთვისაც.
ეროვნული პარკის ტერიტორიის დაახლოებით 65% დაფარულია ნაკლებად სახეცვლილი ტყეებითა და ბუჩქნარით, სადაც წარსულში ჭრა მხოლოდ დაბალი ინტენსივობით მიმდინარეობდა. სხვა ადგილებზე ხე-ტყის ჭრასთან დაკავშირებული საქმიანობები ხორციელდებოდა სხვადასხვა დროს, სხვადასხვა ინტენსივობით. ხე-ტყის ჭრა ძირითადად ხდებოდა სპეციალურად გაყვანილი ტყესაზიდი სამანქანე და სატრაქტორო გზების მიმდებარედ (100-150 მ. ზოლში გზის თითოეულ მხარეს). ჭრები ინტენსიურად ხორციელდებოდა გავაკებულ ტერიტორიებზე. ზოგიერთ შემთხვევაში 1 ჰა-მდე ცალკეულ ფართობებზე ადგილი ჰქონდა ხეების პირწმინდად ჭრას. აღინიშნებოდა ბრაკონიერობის გახშირებაც. ეს ყოველივე არა ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობაზე მკაცრი კონტროლის რეჟიმის შესუსტებისა და დაბალი ჯარიმების, არამედ შექმნილი სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის შედეგი იყო. ეროვნული პარკის დაარსების შემდეგ სიტუაცია მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა: ადმინისტრაციამ აღკვეთა უკანონო ჭრები და შეამცირა ტყეკაფების გამოყოფა პარკის ტერიტორიაზე რესურსების სიმცირის გამო. ამასთან, რეგიონში დაწყებულმა გაზიფიკაციამ მოახდინა მოსახლეობაში საშეშე მერქანზე მოთხოვნის შემცირება.
ტყის მერქნული რესურსის (წაქცეული და ზეხმელი ხეების) შეშად გაცემა შესაძლებელია მოსახლეობისთვის ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონიდან, პირადი მოხმარებისთვის – ოჯახზე 10 მ3-მდე ოდენობით წლის განმავლობაში. ნაწილი მიმდებარე სოფლების გაზიფიკაციის გამო მოთხოვნა შეშაზე შემცირებულია, ზოგ შემთხვევაში ვერ ხდება გამოყოფილი მერქნის სრულად ათვისებაც. 2018 წელს გაცემულია 130.71 მ3 შეშა, 2019 წელს 378.71 მ3, ხოლო 2020 წელს საერთოდ არ მომხდარა საშეშე მერქნის გაცემა. მოსახლეობის მიერ ვერ მოხერხდა წინა წლებში ტყეკაფებიდან გამოყოფილი საშეშე მერქნის ათვისება და 2-წლიანი ვადის გასვლის გამო ტყეკაფები გაუქმდა. აღსანიშნავია, რომ მეგობართა ასოციაციის დახმარებით, ქედის უბნის სოფლებს 2020 წელს შეშის ალტერნატიულ საწვავად მიეწოდათ თხილის ნაჭუჭი, რომელმაც საკმაოდ ეფექტური შედეგი აჩვენა მეზობელი მაჭახელას ეროვნულ პარკში. მნიშვნელოვანია მსგავსი წამოწყების მხარდაჭერა და გრძელვადიანი უზრუნველყოფა.
ამ ეტაპისათვის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე შესაბამისი რესურსის არარსებობის გამო ტყეკაფები არ ფუნქციონირებს; ტყეკაფების გამოყოფა არ მომხდარა 2018 წლის შემდეგ და მოსახლეობას შეშა მანამდე დაგროვილი მარაგებიდან ეძლეოდა. თუმცა მიმდინარეობს დაზიანებული ხეების მოძიება/იდენტიფიცირების ინტენსიური სამუშაოები, რათა საჭიროების შემთხვევაში, კანონის შესაბამისად, განხორციელდეს ტყეკაფის გახსნა და მოსახლეობის უზრუნველყოფა.
მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიების ტყის ინვენტარიზაცია ბოლოს 90-იან წლებში მოხდა. ტყეთმოწყობის დოკუმენტი ვადაგასულია და არ შეესაბამება არსებულ რეალობას. განახლებული ინფორმაციის არქონა ართულებს ტყის ეკოსისტემების მონიტორინგს და საშეშე მერქნის შესაბამისი კვოტების დადგენას ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში, რათა უზრუნველყოფილი იყოს რესურსის მდგრადი მოხმარება საჭიროების შემთხვევაში.
მტირალას ეროვნული პარკის მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობა ტრადიციულად მოიხმარს არამერქნულ რესურსებს, კერძოდ, აგროვებენ კაკალს, წაბლს, ჯონჯოლს, კენკრას, ტყემალს, სოკოს, ბალახოვანებს ჩაისთვის და დეკორატიულ მცენარეებს. დღეისათვის არ არის შეფასებული ამ არამერქნული რესურსების მარაგები და არ არის დადგენილი მოხმარების კვოტები. თუმცა მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის შეფასების მიხედვით, ამ ეტაპზე არ ვლინდება აღნიშნული რესურსის გადაჭარბებული გამოყენება.
მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე საძოვრები არ არის, თუმცა ტყით დაუფარავ ადგილებში, ტრადიციული გამოყენების ზონაში, მცირე რაოდენობის საქონელი ძოვს (სოფ. ჩაქვისთავთან). დღეისათვის არსებული საქონლის რაოდენობის ძოვება გარემოზე მნიშვნელოვან ზეგავლენას არ ახდენს.
მტირალას ეროვნული პარკის მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობისთვის ტრადიციულია მეფუტკრეობა. სკების რაოდენობა ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონაში დაახლოებით 100 სკას აღწევს და არ იწვევს რაიმე უარყოფით ზეგავლენას.
ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გხვდება რამდენიმე მდინარე. ადგილობრივ მოსახლეობას უფლება აქვს (გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ნებართვის მიღების შემთხვევაში ტრადიციული გამოყენების ზონაში) მოიპოვოს წყალი საყოფაცხოვრებო მოხმარების მიზნით და განათავსოს შესაბამისი ინფრასტრუქტურა, რათა წყალი მიიყვანოს საკუთარ სახლებსა და ბაღებში. ამჟამად ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე წყლის მოპოვება ხდება ხელვაჩაურის მე-8, მე-9, 24-ე, 25-ე და ქობულეთის 48-ე, 66-ე, მე-13, მე-14 კვარტლებში. თუმცა მდ. ჩაქვისწყლიდან და ყოროლისწყალიდან წყალს სამივე მუნიციპალიტეტის 22 სოფელი იყენებს (დაახლოებით 16,620 ადამიანი). ეროვნული პარკის ტერიტორია წარმოადგენს სასმელი წყლის ძირითად მიმწოდებელს არა მხოლოდ მიმდებარე მუნიციპალიტეტებისათვის, არამედ ასევე ქ. ბათუმისთვის. წყლის მოპოვების შედეგად ზიანი არ დაფიქსირებულა ბუნებრივ მახასიათებლებზე. ადმინისტრაციის შეფასებით წყლის დებეტი არ შეცვლილა, თუმცა ხდება მისი დაბინძურება მდინარის მახლობლად განლაგებული ობიექტებიდან (საცხოვრებელი სახლები, სასტუმროები, კვების ობიექტები).
მტირალას ეროვნული პარკის როლის გათვალისწინებით წყლის რესურსებთან მიმართებით, 2020 წელს SPPA-საქართველოს პროექტის ფარგლებში ჩატარებული კვლევის რეკომენდაციას წარმოადგენს მტირალას ეროვნული პარკის წყლის რესურსების შესწავლა (დებიტი, წყლის ხარისხი, გამოყენება, ანთროპოგენური ზეგავლენა, სხვ.), რათა გამოვლენილი საჭიროებების შესაბამისად დაიგეგმოს და განხორციელდეს ღონისძიებები, რაც ხელს შეუწყობს ამ რესურსის მდგრად გამოყენებას.
მტირალას ეროვნულ პარკში მოსალოდნელია ბუნებრივი რესურსების მოხმარების გაზრდა ვიზიტორების მოსალოდნელ ზრდასთან ერთად. ამან შესაძლებელია გამოიწვიოს რესურსების არამდგრადი მოხმარება. ამიტომ, მნიშვნელოვანია ვიზიტორთა ეფექტური მართვა და ბუნებრივი რესურსების მოხმარების ეფექტური კონტროლი, არსებული საფრთხეების ჯეროვანი მონიტორინგის გზით.
მტირალას ეროვნულ პარკს კვეთს მაღალი ძაბვის გადამცემი 2 ხაზი (ჩაქვი 1 და ჩაქვი 2). გადამცემი ხაზების ფუნქციონირებისთვის „ენერგო-პრო ჯორჯია“ პერიოდულად მიმართავს ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას სპეციალური ჭრების მოთხოვნით.
მუხლი 42. ეკოტურიზმი
მტირალას ეროვნული პარკში ვიზიტორთა გადაადგილება დაშვებულია ეროვნული პარკის ვიზიტორთა და ტრადიციული გამოყენების ზონაში.
მტირალას ეროვნული პარკი ვიზიტორებს მრავალფეროვან ეკოტურისტულ სერვისებს სთავაზობს. წლის ნებისმიერ დროს შესაძლებელია მოეწყოს სხვადასხვა თემატიკის ტურები: სალაშქრო, ეკოსაგანმანათლებლო, ფრინველებზე დაკვირვების, სათავგადასავლო. ტერიტორიაზე შესაძლებელია სხვადასხვა სახის, მათ შორის ბოტანიკური, ფოტო, ზამთრის ტურების განვითარება.
მტირალას ეროვნულ პარკს ქობულეთის, ხელვაჩაურის, ქედის მუნიციპალიტეტების სხვადასხვა სოფლებიდან აქვს შესასვლელი. აქედან აქტიური ტურისტული სეზონის დროს ყველაზე დატვირთულია ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფ. ჩაქვისთავის შესასვლელი, სოფ. ჩაქვისთავამდე შედარებით ვიწრო ასფალტირებული გზა მიდის და აქტიური ტურისტული სეზონის დროს საკმაოდ გადატვირთულია. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მოძრაობს კვირაში მხოლოდ 2-ჯერ. დანარჩენ ორ შესასვლელამდე მისვლა შესაძლებელია 4WD მანქანით, ეს ორი გზა საჭიროებს რეგულარულ გაწმენდას. 2022 წლიდან ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ყოროლისთავშიც შეინიშნება ეკოტურიზმის განვითარებასთან მიმართებაში აქტიური ინტერესი ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. ვიზიტორთა რაოდენობა ეროვნული პარკის შექმნის შემდეგ მუდმივად იზრდება. დაარსების შემდეგ, 2007 წელს რეგისტრირებული ვიზიტორების რაოდენობა იყო 64, ხოლო 2019 წელს – 77,264. (ვიზიტორთა აღრიცხვა ხორციელდება სოფ. ჩაქვისთავის საინფორმაციო ცენტრში). 2020 წელს, COVID-19-ის პანდემიით გამოწვეული სიტუაციიდან გამომდინარე, ვიზიტორთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა და შეადგინა 15,424 ვიზიტორი (მათ შორის 86% ქართველი და 14% უცხოელი). 2019 წლის მონაცემების მიხედვით, ვიზიტორთა 28% საქართველოს, ხოლო 72% უცხო ქვეყნის მოქალაქე იყო. ეროვნული პარკის უცხოელი ვიზიტორებიდან, უმეტესობას ებრაელი ტურისტები წარმოადგენდნენ.. 2022 წელს მტირალას ეროვნულ პარკს ესტუმრა 78132 ვიზიტორი, რაც 2021 წლის მაჩვენებელთან შედარებით (51128 ვიზიტორი) გაზრდილია 53%-ით. 2023 წელს მტირალას ეროვნულ პარკს 95 255 ვიზიტორი ესტუმრა, რაც 2022 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 22%-ით არის გაზრდილი.
| მტირალას ეროვნული პარკის ვიზიტორთა სტატისტიკა 2017-2023 წწ. | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| წარმომავლობა | 2017 წ. | 2018 წ. | 2019 წ. | 2020 წ. | 2021 წ. | 2022 წ. | 2023 წ. |
| ქართველი | 15881 | 16157 | 21493 | 13210 | 15348 | 15956 | 18245 |
| უცხოელი | 31579 | 41613 | 55771 | 2214 | 35780 | 62176 | 77010 |
| სულ | 47460 | 57770 | 77264 | 15424 | 51128 | 78132 | 95255 |
ვიზიტორთა რაოდენობის მზარდი ტენდენციის ფონზე მნიშვნელოვანია ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და ბუნებრივი რესურსების ეფექტური მართვა, რათა თავიდან იქნეს აცილებული მტირალას ეროვნული პარკის ძირითად ღირებულებებზე ტურიზმის პირდაპირი და არაპირდაპირი ზეგავლენა.
მტირალას ეროვნულ პარკს დღეისათვის არ გააჩნია ვიზიტორთა ცენტრი. ყოფილი ვიზიტორთა ცენტრი, რომელიც სოფ. ჩაქვისთავში მდებარეობს, 2020 წლის მაისიდან გაიჯარებულია და გადაკეთებულია 8-ოთახიან სასტუმროდ. ამჟამად ფუნქციონირებს საინფორმაციო ცენტრი ეროვნული პარკის შესასვლელში.
ტურისტული ინფრასტრუქტურა მოიცავს 11 საპიკნიკე ფანჩატურს და 4 საკემპინგე ადგილს, 2011 წელს აშენებული ცივწყაროს ტურისტული თავშესაფარი გათვლილია 8 ადამიანზე. არსებულ საპიკნიკეებთან მოეწყო 4 საპირფარეშო. 2022-2023 წლებში არსებული ინფრასტრუქტურის სარემონტო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოები სრულად განახლებულია.
მტირალას ეროვნული პარკის ფაუნისა და ფლორის მრავალფეროვნება ეკოტურისტებისა და მკვლევარების მოზიდვის შესანიშნავი საშუალებაა. აქ შეიძლება მოეწყოს სპეციალური ტურები ფრინველებზე დაკვირვებისათვის (განსაკუთრებით გადაფრენის პერიოდში). ხელვაჩაურის უბნის ტერიტორიაზე, სოფ. ყოროლისთავის მიმდებარედ განთავსებულია ფრინველთა დაკვირვების კოშკურა, საიდანაც შესაძლებელია ფრინველებზე დაკვირვება.
ეროვნულ პარკში არის გადასახედი ადგილები, ესენია: ყოროლისთავი – საიდანაც ხედი იშლება ბათუმზე; ნამწვავის მთა – ხედი იშლება ბათუმსა და მახინჯაურზე; პატარა მტირალას მთა – ამ ადგილიდან შესაძლებელია მთელი კოლხეთის დაბლობის დანახვა.
მტირალას ეროვნულ პარკის მიმდებარედ არის სხვადასხვა ისტორიულ-კულტურული ძეგლები რაც ვიზიტორების მოზიდვის წინაპირობა შეიძლება იყოს.
ამჟამად მტირალას ეროვნულ პარკში არის სხვადასხვა სირთულის ბილიკები. ცივწყაროს ბილიკი (15 კმ სიგრძის) – საშუალო სირთულის საფეხმავლო ბილიკი 2-დღიანი ლაშქრობისთვის. ამ ბილიკზე არის თავშესაფარი, სველი წერტილი, ცეცხლის დასანთები და საპიკნიკე ადგილები. წაბლნარის ბილიკი – მარტივი, (7 კმ სიგრძის) 1-დღიანი საფეხმავლო ბილიკი ლამაზი ჩანჩქერითა და ტბით, წაბლნარის ბილიკზე განხორციელდა რკინის მოაჯირების დამონტაჟება (330 მ სიგრძის) და საპიკნიკე ადგილზე რკინის კონსტრუქციის მოწყობა. ორივე ბილიკი მარკირებულია და განთავსებულია საინფორმაციო და საინტერპრეტაციო დაფები; ორივე ბილიკზე არსებული ინფრასტრუქტურის (სკამები, საპიკნიკე მაგიდები, ხის მოაჯირები) ნაწილი განახლდა, ნაწილი კი დაზიანებულია და საჭიროებს განახლებას. ყველაზე მეტად დატვირთულია წაბლნარის ბილიკი. შესაბამისად, ამ ადგილებში წარმოდგენილი ღირებულებები განიცდის უფრო მეტ ზეწოლას.
2020 წელს, მტირალასა და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის მიერ მოეწყო 33,5 კმ სიგრძის გამჭოლი, საშუალო სირთულის, საფეხმავლო 2-3 დღიანი ორი მთის ბილიკი. ბილიკმა ერთმანეთთან დააკავშირა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ყოროლისთავი და ქედის მუნიციპალიტეტის 3 სოფელი (ზედა მახუნცეთი, პირველი მაისი, ზუნდაგა). ამ ბილიკის გამოყენებით შესაძლებელია ასვლა ბათუმიდან ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ყოროლისთავამდე, მტირალას ეროვნული პარკის გავლით. ბილიკი მარკირებულია და განთავსებულია საინფორმაციო დაფები. ბილიკის სიგრძე ეროვნული პარკის ფარგლებში 17 კმ-ია. ბილიკის მიმდებარედ მოწყობილია 2 საკემპინგე/საპიკნიკე (საპირფარეშოთი და საშხაპით) ადგილი: ერთი ქედაში, ხოლო მეორე ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, ყოროლისთავის მხრიდან. 2021 წელს, ქედაში აშენებული სარეინჯერო სადგური გადაკეთდა ვიზიტორთა თავშესაფრად; ვიზიტორთა თავშესაფრის აშენება დაგეგმილია ასევე ყოროლისთავში. ქედისა და ხელვაჩაურის მხრიდან გზები ეროვნულ პარკამდე მუნიციპალიტეტის მიერ არის გაწმენდილი, თუმცა ქედიდან გადმოსასვლელი გზა რამდენიმე ადგილას დაზიანებულია და მანქანით გადაადგილება შეუძლებელია.
ტურისტული ინფრასტრუქტურიდან სოფ. ჩაქვისთავში მოწყობილია ზიპლაინი და „თოკების პარკი“. ზიპლაინი (რომელიც გაიხსნა 2014 წელს) განახლდა 2020 წელს CNF-ის მხარდაჭერით. ასევე CNF-ის მხარდაჭერით 2019-ში გაიხსნა „თოკების პარკი“. ორივე ეკოტურისტული ობიექტი მოწყობილია წაბლნარის ბილიკზე და გათვლილია სხვადასხვა სეგმენტის ვიზიტორებზე. ორივე ატრაქციაზე ინსტრუქტორების ფუნქციას რეინჯერები ითავსებენ.
მიმდინარეობს მტირალას ეროვნული პარკის ეკოტურისტული ბილიკების რეაბილიტაციის პროცესი და მტირალა-კინტრიშის დამაკავშირებელი ეკოტურისტული ბილიკის (150 კმ) და თანმდევი ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის მოწყობის სამუშაოები.
არსებული ბილიკების გამტარუნარიანობა არ არის შესწავლილი, რომელიც მნიშვნელოვანია, რომ მომავალში განხორციელდეს ტურისტული ნაკადების სწორად მართვისთვის.
პარკის ტერიტორიაზე, ბილიკებზე 2019-2020 წლებში მოეწყო საინფორმაციო დაფები.
მტირალას ეროვნულ პარკში არარსებობს შშმ პირებისთვის ადაპტირებული ინფრასტრუქტურა და არც დაგეგმილ პროექტებშია გათვალისწინებული, რაც მნიშვნელოვანი ნაკლოვანებაა ბათუმთან ახლოს მდებარე ეროვნული პარკისთვის.
ეროვნული პარკის გარეთ არის პარკისკენ მიმანიშნებელი დაფები, თუმცა საჭიროა დამატებით რამდენიმე დაფის განთავსება.
მტირალას ეროვნულ პარკში ტურისტული სეზონი გრძელდება მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით. ფრინველებზე დაკვირვების საუკეთესო პერიოდია აგვისტოს მეორე ნახევრიდან ოქტომბრის მეორე ნახევრამდე; რელიქტური მცენარის როდოდენდრონის ყვავილობის პერიოდია აპრილი-მაისი და გვიანი ზაფხული; თოკების პარკი და ზიპლაინი ფუნქციონირებს მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით.
2019 წელს ვიზიტორთა მომსახურებიდან მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა 35,336 ლარი (სასტუმროს ნომერი ვიზიტორთა ცენტრში 6,180 ლარი, ზიპლაინი 10,045 ლარი, თოკების პარკი 8,985 ლარი, საკარვე ადგილი 2,240 ლარი, საპიკნიკო ადგილი 3,290 ლარი, კარავი 320 ლარი, საძილე ტომარა 455 ლარი, სუვენირები 782 ლარი (ალბომები, ბუკლეტები, კალმები, სხვ.), ღამისთევა ტურისტულ თავშესაფარში 2,940 ლარი, პარალონი 69 ლარი, ზურგჩანთა 30 ლარი). 2020 წლის მონაცემებით ადმინისტრაციის შემოსავლებმა 4,205 ლარი შეადგინა (ღამისთევა ტურისტულ თავშესაფარში 40 ლარი, თოკების პარკი 2,315 ლარი, საკარვე ადგილი 645, საპიკნიკო ადგილი 1,205 ლარი). 2022 წელს ეკოტურისტული სერვისებიდან მიღებულმა შემოსავლებმა შეადგინა 34 305 ლარი, რაც 2021 წლის მაჩვენებელთან შედარებით (26 015 ლარი) გაზრდილია 32%-ით.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას პარტნიორული ურთიერთობა აქვს მომსახურების ადგილობრივ მომწოდებლებთან. ადგილობრივი მოსახლეობა (სოფ. ჩაქვისთავის მცხოვრებლები) და ბიზნესი ვიზიტორებს სთავაზობს სხვადასხვა სახის სერვისებს ეროვნული პარკის შემოგარენში. ესენია: ღამისთევა საოჯახო ტიპის სასტუმროებში, კაფეები და რესტორნები (ტრადიციული კერძების შეთავაზება), ცხენების და კვადროციკლების ქირაობა, გიდების მომსახურება, მოსახლეობის მიერ მოწყობილი ზიპლაინი, ველო-ზიპლაინი და თოკების პარკი, ადგილობრივი პროდუქციის გაყიდვა, ტრანსპორტირება და სხვა. თუმცა, ადგილზე არსებობს რიგი გამოწვევები რაც საჭიროებს გაუმჯობესებას: კვალიფიციური გიდების ნაკლებობა, უცხო ენების არცოდნა, ასევე პროდუქტებისა და სერვისების მარკეტინგი.
მტირალას ადმინისტრაცია, აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტთან ერთად, ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ატარებს ტრენინგებს და ინდივიდუალურ კონსულტაციებსაც (ტურისტების საჭიროებებსა და მოთხოვნებზე, შესაბამისი სერვისების არსებობაზე, სხვ.).
მტირალას ეროვნულ პარკში მდგრადი ტურიზმის განვითარებისთვის ბოლო წლების განმავლობაში საერთაშორისო ორგანიზაციების დახმარებით რამდენიმე პროექტი განხორციელდა. მათ შორის აღსანიშნავია „აჭარის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მათი მართვის დახვეწა“ (UNDP). ამ პროგრამის ფარგლებში 2015 წელს შემუშავდა „მტირალას ეროვნულ პარკში ტურიზმის მდგრადი განვითარების სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა“ (2016-2020). შვედეთის მთავრობის მხარდაჭერით (SIDA) მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ეკოტურიზმის განვითარების მიზნით შემუშავდა მდგრადი განვითარების გენერალური გეგმის (2023-2030 წწ.), რომელიც მიზნად ისახავს მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ეკოტურიზმის განვითარებას ეროვნული და საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, მდგრადი განვითარების პრინციპების გათვალისწინებით.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას არ აქვს მარკეტინგის გეგმა და მისდევს სააგენტოს რეკომენდაციებს.
ადმინისტრაციას აქვს საინფორმაციო ლიფლეტები/ბროშურები, ისინი (2013 წლიდან) ფასიანია და ამასთან, მათი რაოდენობა COVID-19-მდე პერიოდში არ იყო საკმარისი. საჭიროებას წარმოადგენს უფრო მეტი ეგზემპლარების არსებობა და ფასიან მასალებთან ერთად უფასო ბეჭდვითი მასალის ქონაც (მინიმუმ რუკების).
მტირალას და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის მიერ მომზადდა ორი მთის ბილიკის რუკა, რომელზეც დატანილია ინფორმაცია ეროვნული პარკის და ქედის მუნიციპალიტეტის 3 სოფლის ტურისტული ადგილების შესახებ.
მეგობართა ასოციაციის მიერ ადგილობრივ ხელისუფლებასთან და ეროვნული პარკის ადმინისტრაციასთან თანამშრომლობით ორი მთის ბილიკის ქედის მუნიციპალიტეტის მხარეს, 3 სოფელში (ზედა მახუნცეთი, პირველი მაისი, ზუნდაგა) დაიდგა სოფლის ტურისტული ადგილების შესახებ საინფორმაციო დაფები. ასევე სოფ. ზუნდაგასა და პირველ მაისში განთავსდა მოსასვენებელი ფანჩატურები და მცირე სავაჭრო დახლები სოფ. ზედა მახუნცეთში და ზუნდაგისა და პირველი მაისის სოფლის ასახვევებში ბათუმი-ახალციხის გზაზე, სადაც ტურისტებს შესაძლებლობა ექნებათ შეიძინონ ადგილობრივი პროდუქცია.
ტურიზმის პოპულარიზაციისა და განვითარების მიზნით მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია რეგულარულად ახორციელებს სხვადასხვა ბეჭდური მასალის გადაცემას აჭარის ა/რ ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტისთვის, ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრებისა და სხვა დაინტერესებული ორგანიზაციებისთვის; ტურ-კომპანიებსა და დაინტერესებულ პირებს უზიარებს განახლებულ ელექტრონულ მასალებს; აჭარის ა/რ ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტთან თანამშრომლობით და ასევე დამოუკიდებლადაც აწყობს მედიატურებს ტელევიზიების, რადიოების, ჟურნალებისა და ბლოგერებისთვის. 2020 წელს (COVID-19-ის სიტუაციის გათვალისწინებით) ჩატარდა რამდენიმე ონლაინ შეხვედრა.
დღეისათვის მტირალას ეროვნულ პარკში შესვლისთვის არ არის დაწესებული გადასახადი. CNF-ის დახმარებით მომზადდა შესაბამისი კვლევა. შესვლის გადასახადის დაწესებით გაიზრდება პარკის შემოსავალი და გაუმჯობესდება ვიზიტორთა კონტროლი.
ვიზიტორები ადმინისტრაციას ინფორმაციისთვის მიმართავენ როგორც დაბა ჩაქვში, ადმინისტრაციის შენობაში, ასევე ეროვნული პარკის შესასვლელში მდებარე საინფორმაციო ცენტრში. ვიზიტორთა სპეციალისტის მხოლოდ ერთი შტატის არსებობა ართულებს ვიზიტორთათვის შესაბამისი სერვისის მიწოდებას. ამასთან, არარსებობს სერვისების ინტერნეტით დაჯავშნის სისტემაც.
მტირალას ეროვნული პარკის ხელვაჩაურის უბნის ტერიტორიაზე, დაახლოებით 1,300 მ სიმაღლეზე ზღვის დონიდან, მდინარის შენაკადის სათავესთან, იმ ადგილას, სადაც ფუნქციონირებდა საბჭოთა სამხედრო ბაზა, საბჭოთა პერიოდში მოწყობილი იყო მცირე ზომის ხელოვნური ტბა. ხელოვნური ტბა (დაახლოებით 2 მ სიღრმის, 3000 მ2) დაგუბებული იყო რკინა-ბეტონის კონსტრუქციის დამბის (კარის) ჩაკეტვით და ჰქონდა ხანძარსაწინააღმდეგო დანიშნულება. 1991 წლიდან დამბა არ ჩაკეტილა და შესაბამისად წყალი არ დაგუბებულა. წყლის დაგუბებით და ხელოვნური ტბის მოწყობით ადგილი შესაძლებელია მიმზიდველი გახდეს ვიზიტორებისთვის. აღსანიშნავია, რომ ეს ადგილი მდებარეობს „ორი მთის“ ბილიკის სიახლოვეს. ამ ადგილამდე გზის მოწყობის შემთხვევაში, ხელოვნური ტბის გამოყენება შესაძლებელი იქნება ასევე ხანძარსაწინააღმდეგო ქმედებებისათვისაც საჭიროების შემთხვევაში. წყლის დაგუბებისა და ხელოვნური ტბის მოწყობის საკითხი მოითხოვს გამოკვლევას – ზეგავლენას მდინარის დებეტზე, ზემოქმედებას ეკოსისტემაზე და სხვა. ყოველივე ეს კი კლიმატის ცვლილების ჭრილში უნდა გაანალიზდეს.
2020 წლის 2 ნოემბერს მტირალას ეროვნული პარკი მსოფლიო ტურიზმის ინდუსტრიის „World Travel Awards“-ის რიგით 27-ე დაჯილდოების გამარჯვებული გახდა ნომინაციაში „საქართველოს წამყვანი ეროვნული პარკი 2020“. ეს საერთაშორისო აღიარება ახალი ეტაპია ეროვნული პარკისათვის, რაც ხელს შეუწყობს ვიზიტორთა დაინტერესების გაზრდას.
2020 წელს მტირალას ეროვნული პარკი გახდა ასევე საქართველოს ტურიზმის ეროვნულ დაჯილდოებაში – Welcome to Georgia, ნომინაციაში „ყველაზე მრავალფეროვანი დაცული ტერიტორია“, ფინალისტი სხვა ხუთ დაცულ ტერიტორიასთან ერთად.
2023 წელს აჭარის ა.რ-ის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტის მიერ ორგანიზებულ ღონისძიებაზე „მაგნოლია 2023“ -ზე ყველაზე ვიზიტირებადი დაცული ტერიტორია მტირალას ეროვნული პარკი დაჯილდოვდა.
2021 წლის ივლისში მტირალას ეროვნული პარკი კოლხეთის ეროვნულ პარკთან, ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებთან და კინტრიშის დაცულ ტერიტორიებთან ერთად აღიარებულ იქნა UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნად – „კოლხური ტყეები და ჭარბტენიანი ტერიტორიები“. მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნად აღიარება ხელს შეუწყობს ამ ტერიტორიების პოპულარიზაციას ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე, რაც სავარაუდოდ კიდევ უფრო გაზრდის ვიზიტორთა რაოდენობას. დღეისათვის მტირალას ეროვნული პარკის 9,508 ჰა წარმოადგენს UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის ბირთვული ზონას, ხოლო 6,168 ჰა ბუფერულ ზონას. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის ფარგლებში შემოთავაზებული/განხორციელებული ზონირების ცვლილებების შედეგად, რომლითაც იზრდება მკაცრი დაცვის ზონის ფართობი, შესაძლებელი იქნება UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ბირთვული ზონის ფართობის გაზრდა 479 ჰა-ით.
ეროვნული პარკის მიმდებარე სოფლებში სახლების მშენებლობა ქაოსურად მიმდინარეობს, ტრადიციული სტილის მაგივრად სხვადასხვა ტიპის შენობების მშენებლობა ხორციელდება. არარსებობს სივრცითი განვითარების გეგმა ან რეგულაცია, რომელიც მოაწესრიგებდა ამ საკითხს. შედეგად, აღნიშნული გარემოება არამიმზიდველს ხდის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე დასახლებებს ვიზიტორებისა და პარკის სტუმრებისათვის.
მუხლი 43. ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა ეკოგანათლება
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მიერ განხორციელებული ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობები ესადაგება დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ეკოსაგანმანათლებლო სტრატეგიის ზოგად მიმართულებებს − ხელი შეუწყოს ადგილობრივი მოსახლეობის ცნობიერების გაზრდას და ამით უზრუნველყოს დაცული ტერიტორიების ეკოლოგიური პირობების შენარჩუნება. ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებები ტარდება სკოლის მოსწავლეთათვის, სტუდენტებისა და ადგილობრივი მოსახლეობისთვის.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას არ ჰყავს ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობაზე პასუხისმგებელი ცალკე კადრი. ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობაში ძირითადად ჩართულია ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ახორციელებს სხვადასხვა ტიპის ეკოსაგანამანათლებლო ღონისძიებებს – პრეზენტაციები, ლექცია-სემინარები, დისკუსიები, ეკოთამაშები, დასუფთავებისა და გამწვანების აქციები, ეკოტურები, სხვადასხვა უნარების (GPS-ის გამოყენება, კარვის გაშლა) სწავლა და სხვ. ღონისძიებები ტარდება ქობულეთისა და ჩაქვის მუნიციპალიტეტის სოფლების და ქ. ბათუმის სკოლების მოსწავლეთათვის, ასევე სკოლის მოსწავლე ვიზიტორთათვის (მაგ., კოლხეთის ეროვნული პარკის ნორჩი ელჩები, პოლონეთის ჯგუფი). სასწავლო პერიოდში ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებები ძირითადად ხორციელდება 15 სკოლაში. ზოგადად, ბოლო წლებში (2017-2019) შეიმჩნევა ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობებში მოსწავლეთა ჩართულობის შემცირების ტენდენცია, რაც გამოწვეულია სკოლებში მოსწავლეთა რაოდენობის შემცირებით. 2017 წლის სტატისტიკის მიხედვით, ადმინისტრაციის მიერ ორგანიზებულ სხვადასხვა აქტივობაში ჩართული იყო 3969 მონაწილე, 2018 წელს – 3207, 2019 წელს – 2124, 2020 წელს – 114, 2021 წელს – 350, 2022 წელს – 1161, 2023 წელს კი 522 მონაწილე.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ეკოღონისძიებებში მონაწილეთა სტატისტიკა 2017-2023 წწ. |
|||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| წელი | 2017 წ. | 2018 წ. | 2019 წ. | 2020 წ. | 2021 წ. | 2022 წ. | 2023 წ. |
| ეკოღონისძიებაში მონაწილეთა რაოდენობა | 3969 | 3207 | 2124 | 114 | 350 | 1161 | 522 |
3. (2020 და 2021 წელს მონაწილეთა შემცირებული რაოდენობა განპირობებულია პანდემიის გავრცელების შედეგად ქვეყანაში დაწესებული შეზღუდვებით). სიტუაციიდან გამომდინარე, 2020 წელს ადმინისტრაცია მონაწილეობდა „საქართველოს შემეცნებითი ცენტრის“ მიერ მოწყობილ დაცული ტერიტორიების შესახებ ვებინარების სერიაში. მტირალას ეროვნული პარკის მიმდებარე სოფლების მოსწავლეთათვის ფუნქციონირებს „ნორჩ რეინჯერთა“ პროგრამა. პირველი აქტივობები ამ პროგრამის ფარგლებში 2009 წელს დაიწყო. პროგრამის – „აჭარის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მათი მართვის დახვეწა“ (UNDP) ფარგლებში, 2016 წლიდან, მტირალასა და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის მიერ აქტიურად დაიწყო „ნორჩ რეინჯერთა“ პროგრამის განხორციელება მიმდებარედ არსებულ 4 სკოლაში. პროგრამაში ჩართული იყო 60 ნორჩი რეინჯერი. წინასწარ შემუშავებული პროგრამის ფარგლებში 2016-2022 წლებში მოსწავლეთათვის განხორციელდა სხვადასხვა ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიება, მათ შორის ვიზიტები სხვადასხვა დაცულ ტერიტორიაზე (მტირალას, მაჭახელას, კოლხეთის ეროვნულ პარკებში, ოკაცეს კანიონზე). მოსწავლეებმა თავიანთ სკოლებში შექმნეს ეკოკლუბები და განახორციელეს სხვადასხვა აქტივობები. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია მეგობართა ასოციაციასთან ერთად შესაძლებლობის ფარგლებში „ნორჩ რეინჯერთა“ პროგრამას კვლავ აგრძელებს გარე ფინანსების გარეშე. სხვადასხვა უნივერსიტეტის, მაგ. ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და ხიჭაურის უნივერსიტეტის სტუდენტებისთვის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციაში მოეწყო პრეზენტაციები და ჩატარდა ეკოტურები; 2018-2023 წლებში თავისუფალი და აგრარული უნივერსიტეტის სტუდენტებისთვის ჩატარდა პრაქტიკები. ჯამში ადმინისტრაციის მიერ ადგილობრივი მოსახლეობისთვის განხორციელებულ ცნობიერების ასამაღლებელ შეხვედრებში 2018 წელს მონაწილეობა მიიღო 250 ადამიანმა; 2019-ში – 385 ადამიანმა, ხოლო 2020 წელს, COVID-19-ის გამო ქვეყანაში შექმნილი მდგომარეობის გათვალისწინებით, მოსახლეობასთან შეხვედრების რაოდენობა ნაკლები იყო. 2020 წელს SPPA-საქართველოს პროექტის ფარგლებში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, მოსახლეობა ნაწილობრივ უკვე აცნობიერებს მტირალას ეროვნული პარკიდან მიღებულ სარგებელს და ნაწილობრივ იცნობს არსებულ რეგულაციებს, თუმცა მოსახლეობისთვის დაცული ტერიტორიები უფრო მეტად დაწესებულ შეზღუდვებთან ასოცირდება, ვიდრე მისგან მიღებულ სარგებელთან. 2023 წლის მდგომარეობით, მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მიერ ჩატარდა 18 ლექცია/სემინარი, 1 გამწვანების აქცია.
სულ აღნიშნულ გარემოსდაცვით ღონისძიებებში მონაწილეობა მიიღო 522-მა ადამიანმა, მათ შორის: 466 მოსწავლე, 46 პედაგოგი, 10 სტუდენტი.
4. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას დღეისათვის არ გააჩნია ეკოსაგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურა. აღსანიშნავია, რომ მთა მტირალაზე, 1980-იან წლებში არსებობდა „ცისკარას“ საბანაკე ადგილი.
5. ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების მრავალფეროვნებისთვის მნიშვნელოვანია ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება (SPPA-საქართველოს პროექტის ფარგლებში შემუშავებული პროგრამების ადაპტაცია) და შესაბამისი მასალების/აღჭურვილობის/ინფრასტრუქტურის არსებობა, რაც უფრო მიმზიდველს გახდის ეროვნულ პარკს ეკოსაგანმანათლებლო კუთხით.
6. საზოგადოებასთან ურთიერთობა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისთვის. სწორედ ამ გზით იზრდება საზოგადოების ინფორმირებულობა და ცნობიერება დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობისა და კონკრეტულად მტირალას ეროვნული პარკის შესახებ, ხელი ეწყობა დაცული ტერიტორიის დადებითი იმიჯის ჩამოყალიბებას, რაც თავის მხრივ, განაპირობებს საზოგადოების ჩართულობას დაცული ტერიტორიების განვითარებაში და ზრდის ადმინისტრაციის მენეჯმენტის ეფექტურობას.
7. საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება როგორც ცენტრალიზებულად დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის მიერ, ასევე ამ პროცესში ჩართულია მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციაც.
8. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის საკომუნიკაციო საქმიანობა მოიცავს შემდეგ სამიზნე ჯგუფებს: ადგილობრივი მოსახლეობა, ვიზიტორები და ტურისტული სერვისების მომწოდებლები (ადგილობრივი და სხვა).
9. მოსახლეობასთან კომუნიკაცია ძირითადად ხდება პირდაპირი კონტაქტით, ზეპირი ფორმით, საკმაოდ ინტენსიურად, ყოველდღიური მუშაობის პროცესში ან სპეციალურად მოწყობილი შეხვედრებისას.
10. UNDP/GEF პროექტის – „აჭარის დაცული ტერიტორიების გაფართოება და მათი მართვის დახვეწა“ ფარგლებში, 2016-2017 წლებში, მტირალასა და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციის მიერ განხორციელდა ერთწლიანი პროექტი „თემის რეინჯერი“, რომელიც ეხებოდა „თემზე დაფუძნებული მონიტორინგის“ განხორციელებას. ეს მსგავსი პირველი პროექტია საქართველოში. პროექტის ფარგლებში 5 შერჩეული სოფლიდან თემის რეინჯერებად დასახელდა 7 წარმომადგენელი. ტრენინგის გავლის შემდეგ, შემუშავებული „მონიტორინგის სამოქმედო გრაფიკის“ მიხედვით თემის რეინჯერებმა განახორციელეს შესაბამისი ქმედებები და ინფორმაცია მიეწოდა ადმინისტრაციას ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის შედეგების და მოსახლეობის დამოკიდებულებისა და ცოდნის შესახებ (მიღებული გამოკითხვისა და შეხვედრების საფუძველზე). პროექტის დასრულების შემდეგ „თემის რეინჯერის“ კომპონენტი არ გაგრძელებულა თუმცა მნიშვნელოვანი წამოწყებაა, რომელიც ამჟამად საქართველოს სხვა დაცულ ტერიტორიაზეც ხორციელდება და სასურველია მისი მტირალას ეროვნულ პარკშიც გაგრძელება.
11. არსებობს გარკვეული უკმაყოფილება/პრეტენზია სოფ. ზუნდაგის (ქედის მუნიციპალიტეტი) და ასევე სოფ. მასაურის და ყოროლისთავის (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი) მოსახლეობის მხრიდან მტირალას ეროვნული პარკის საზღვრებში მოქცეულ გარკვეულ ტერიტორიასთან დაკავშირებით. მოსახლეობის თქმით ეს კონკრეტული ტერიტორიები, ტყით დაუფარავი ადგილები, მათ წინაპრებს ეკუთვნოდა რომელსაც ისინი ზაფხულში საცხოვრებლად/დასასვენებლად იყენებდნენ, ხოლო მიმდებარე ადგილებს საძოვრებად. თუმცა, პარკის დაარსების დროს ეს საკითხი სრულყოფილად ვერ იქნა გათვალისწინებული.
12. დაინტერესებულ მხარეებს ინფორმაციის მიღება შეუძლიათ მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისგან, დაბა ჩაქვში მდებარე ადმინისტრაციულ შენობაში და ასევე ეროვნული პარკის შესასვლელებში ან უშუალოდ პარკში რეინჯერებისგან.
13. მტირალას ეროვნულ პარკს აქვს საკუთარი გვერდი facebook-ზე. სიახლეების, ფოტოებისა და ვიდეომასალის გავრცელება რეგულარულად ხორციელდება სოციალური ქსელით, მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციისთვის განკუთვნილ ვებგვერდზე https://www.facebook.com/MtiralaNationalPark.
14. 2016 წელს UNDP-ის მხარდაჭერით შემუშავდა მტირალას ეროვნული პარკის დამხმარე ზონის განვითარების პროგრამა, სადაც წარმოდგენილ იქნა მიმდებარე მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების გზები და რეკომენდაციები.
15. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას არ აქვს კომუნიკაციის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა, რაც მნიშვნელოვანი დოკუმენტი იქნებოდა საზოგადოებასთან ურთიერთობისთვის, დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობისა და შესაბამისი ქმედებების დაგეგმვა – განხორციელებისათვის. დოკუმენტის არსებობა ხელს შეუწყობს ეროვნული პარკის ცნობადობას, საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას სხვადასხვა ჯგუფში და დაცული ტერიტორიებისადმი პოზიტიური განწყობის გაღრმავებას მიმდებარედ მცხოვრებ მოსახლეობაში.
16. 2020 წლის ივნისში UNDP/GEF/CNF პროექტის „საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემის ფინანსური მდგრადობის ხელშეწყობა“ ფარგლებში შემუშავდა „საქართველოს დაცულ ტერიტორიებზე ცნობიერების ამაღლების სამოქმედო გეგმა“, რომლის მიზანია სამიზნე დაცული ტერიტორიების (მათ შორის მტირალას ეროვნული პარკის) ცნობიერების ასამაღლებლად აუცილებელი შესაძლებლობების გაძლიერება და ცნობიერების ამაღლების ისეთი სამოქმედო გეგმის თანამონაწილეობრივი შემუშავება და ეტაპობრივი დანერგვა, რომელიც: (i) საზოგადოებას ეროვნულ და ადგილობრივ დონეზე თვალნათლივ აჩვენებს დაცულ ტერიტორიებზე საქართველოს ბიომრავალფეროვნების დაცვისა და მდგრადი გამოყენების ეკონომიკურ სარგებელს და, ბუნებრივია, გააძლიერებს ეროვნული საგანძურის ფლობის განცდას და (ii) უზრუნველყოფს დაცული ტერიტორიების მზაობას დამოუკიდებლად განაგრძონ ცნობიერების ამაღლების ეფექტური ქმედებების დანერგვა CNF/UNDP პროექტის დასრულების შემდეგაც.
მუხლი 44. პარტნიორული თანამშრომლობა
2016 წლიდან შექმნილია და ფუნქციონირებს ა(ა)იპ − მტირალას და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაცია, რომელიც დონორებისგან მიღებული გრანტების ფარგლებში ახორციელებს სხვადასხვა ტიპის პროექტებს როგორც მტირალას ეროვნული პარკისთვის, ასევე მიმდებარე სოფლებში. მეგობართა ასოციაციის მიერ განხორციელებული პროექტები ხელს უწყობს საზოგადოების ცნობიერების დონის ამაღლებას, ადგილობრივი მოსახლეობის ჩართვას გარემოსდაცვით აქტივობებში, რესურსების მდგრადი მოხმარების პრაქტიკის და სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებას, რითაც ხელს უწყობენ მოსახლეობასა და მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას შორის პარტნიორული ურთიერთობების განვითარებას და საკუთრების განცდის გაძლიერებას ადგილობრივ მოსახლეობაში.
2. 2016-2018 წლებში ასოციაციის მიერ განხორციელდა სხვადასხვა აქტივობა, მათ შორის მოეწყო „ორი მთის ბილიკი“ (მარკირება, საკემპინგე ადგილების მოწყობა), დაყენდა მზის პანელები და განხორციელდა საგრანტო პროგრამები ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლებში საოჯახო სასტუმროების მოწყობისთვის. 2019-2020 წლებში განხორციელდა პროექტი „მდგრადი (ბუნებაზე ორიენტირებული) ტურიზმის განვითარების ხელშეწყობა აჭარის მთიან რეგიონებში“, გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (GEF) მცირე გრანტების პროგრამის მხარდაჭერით, რომლის ფარგლებშიც ქედის მუნიციპალიტეტის 3 სოფელში (ზუნდაგა, ზედა მახუნცეთი, პირველი მაისი) 15 ოჯახს გათბობისთვის მიეწოდა თხილის ნაჭუჭი; ასევე, სოფლის მაცხოვრებლებს ჩაუტარდათ ტრენინგები საოჯახო სასტუმროს მართვაში, პროექტის წერაში, შეშის ნაცვლად ალტერნატიული ენერგიების გამოყენებასა და გიდების მომზადებაში.
3. მტირალას ეროვნული პარკის შექმნის შემდეგ, 2007 წელს, მოხდა კანონით განსაზღვრული სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭოს შექმნა, რომლის შემადგენლობა განსაზღვრულია საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრძანებით. აღნიშნული საბჭოს ერთ-ერთი შეხვედრა გაიმართა მტირალას UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნად აღიარებისათვის ნომინაციის დოკუმენტის მომზადების პროცესში.
4. ადმინისტრაცია თანამშრომლობს სხვადასხვა ეროვნულ, რეგიონულ და ადგილობრივ უწყებასთან, მათ შორის, სამივე მუნიციპალიტეტის მერიებთან, ეროვნულ სამაშველო სამსახურთან, ადგილობრივ პოლიციასთან, აჭარის ა/რ ტურიზმის და კურორტების დეპარტამენტთან, განათლების რესურსცენტრთან, ბათუმის ბოტანიკურ ბაღთან, ბათუმის შ. რუსთაველის უნივერსიტეტთან და მის ქობულეთის ფიტოპათოლოგიისა და ბიომრავალფეროვნების ინსტიტუტთან, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტთან და სხვ.
5. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ნაყოფიერად თანამშრომლობს მრავალ ადგილობრივ, ეროვნულ და საერთაშორისო არასამთავრობო და დონორ ორგანიზაციასთან, მათ შორის: გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP), კავკასიის ბუნების ფონდი (CNF), სახეობათა კონსერვაციის ცენტრი „ნაკრესი“, ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაცია „მთა-ბარი“ და სხვა.
6. ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციის გაუმჯობესების და მდგრადი ტურიზმის განვითარების მიზნით მნიშვნელოვანია მჭიდრო თანამშრომლობის გაგრძელება კინტრიშის და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციებთან.
მუხლი 45. კვლევა-მონიტორინგი
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის საქმიანობის ერთ-ერთი მიმართულებაა სამეცნიერო კვლევა-მონიტორინგი. ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი რეინჯერებთან ერთად პასუხისმგებელია განახორციელოს და მოამზადოს ანგარიში მიმდინარე კვლევებსა და მონიტორინგის შედეგებზე.
2020 წელს, CNF-ის დაფინანსებით, 12 სამიზნე დაცულ ტერიტორიაზე, რომელთა შორის არის მტირალას ეროვნული პარკი, განისაზღვრა ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის ინდიკატორი სახეობები და მომზადდა შერჩეული ინდიკატორების მონიტორინგის 10-წლიანი გეგმა. მტირალას ეროვნული პარკში მონიტორინგისთვის ფაუნიდან შერჩეულია შემდეგი სახეობები: მურა დათვი, არჩვი, შველი, კოდალები (როგორც ტყის მდგომარეობის ინდიკატორი სახეობები), კავკასიური სალამანდრა და მდინარის კალმახი; ფლორა/ჰაბიტატი/პათოგენებიდან შერჩეულია: კოლხური ტყე, ტყის პათოგენები და ინვაზიური სახეობები. 2021 წელს, აღნიშნული მონიტორინგის გეგმის ფარგლებში დაიწყო გარკვეული აქტივობები: ა) ტყის ეკოლოგიური შეფასება, რომელიც მოახდენს ტყის მახასიათებლების აღრიცხვა/შეფასებას კოლხური ტყეების გრძელვადიანი ეკოლოგიური მონიტორინგისთვის და ბ) წაბლის დაავადების კვლევა, რომელიც ითვალისწინებს წაბლის კიბოს გავრცელებისა და ბუნებრივი კორომების მდგომარეობის შეფასებას, ასევე სამომავლო მონიტორინგისთვის სამიზნე უბნებისა შერჩევას.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის მონიტორინგისა და მეცნიერული კვლევების შესაძლებლობები შეზღუდულია არსებული რესურსების სიმწირის გამო, მათ შორის ფინანსური, ადამიანური და ტექნიკური. ამასთან, არარსებობს მონაცემთა შეგროვებისა და მონიტორინგის შესაბამისი მეთოდოლოგიები, რაზეც მეტყველებს მნიშვნელოვანი განსხვავება 2008-2012 და 2018-2020 წლების ცხოველების მონიტორინგის შედეგებს შორის. არასაკმარისია მონაცემები ჰაბიტატების გავრცელებისა და მდგომარეობის შესახებ. შესაბამისად, ადმინისტრაცია არ ფლობს სრულყოფილ ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების ფარგლებში არსებული ბიომრავალფეროვნებისა და მათი საფრთხეების შესახებ. ძირითადად მონიტორინგი ეყრდნობა რეინჯერთა ეპიზოდურ/შემთხვევით დაკვირვებებს. ადმინისტრაციის რეინჯერების მიერ ბოლო წლებში მიმდინარეობს დაკვირვება სხვადასხვა სახეობაზე, მათ შორის: არჩვი, მურა დათვი, კვერნა, მაჩვი, შველი, მგელი, გარეული ტახი, ტურა, წავი და ფოცხვერი. ამ სახეობებზე მონიტორინგისთვის გამოიყენება ფოტოხაფანგის (სულ 20 ცალი) მასალა, მიმდინარეობს კვალისა და ექსკრემენტების დაფიქსირება, შეხვედრიანების აღრიცხვა. ადმინისტრაცია ახორციელებს ფრინველების მონიტორინგს. ხდება გადამფრენ და მობუდარ ფრინველებთან შეხვედრიანების აღრიცხვა. აღნიშნული მიდგომა ვერ იძლევა ზუსტ ინფორმაციას პოპულაციის დინამიკისა და სხვა მახასიათებლების შესახებ.
მტირალას ეროვნული პარკის ფარგლებში კვლევებს ახორციელებენ სხვადასხვა ქვეყნის მეცნიერები და უნივერსიტეტები. ხშირად, კვლევის შედეგების გაზიარება არ ხდება ადმინისტრაციისთვის. ინფორმაცია ტყის, ფლორის, ფაუნისა და ჰაბიტატების შესახებ შესავსებია.
2020-2021 წლებში სახეობათა კონსერვაციის ცენტრი „ნაკრესი“ (CNF-ის ფინანსური მხარდაჭერით, მათ შორის UNDP/GEF 6 პროექტის ფარგლებში) ახორციელებს ძირითადად ჩლიქოსნების (არჩვი) მონიტორინგს ფოტოხაფანგების საშუალებით.
ეროვნული პარკის ქობულეთის უბანზე მიმდინარეობს გადამფრენი ფრინველების მონიტორინგი უცხოელი ექსპერტების მიერ. მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია მჭიდროდ თანამშრომლობს მათთან და იღებს აღრიცხვის მასალებს.
მტირალას ეროვნულ პარკში კვლევებს ახორციელებენ შოთა რუსთაველის ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქობულეთის ფიტოპათოლოგიისა და ბიომრავალფეროვნების ინსტიტუტი, ბათუმის ბოტანიკური ბაღი და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია რეგულარულად აღრიცხავს მტაცებლის და ადამიანის კონფლიქტის შემთხვევებს. თუმცა, ბოლო წლებში მსგავს შემთხვევებს ადგილი ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ან მიმდებარე სოფლებში არ ჰქონია.
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია ყოველწლიურად აგროვებს მასალებს ბუნების მატიანისთვის, რომელიც შეიცავს მეტეოროლოგიურ მონაცემებს, სტიქიურ მოვლენებზე დაკვირვების მონაცემებს, სახეობებზე შემთხვევითი დაკვირვების მონაცემებს, საფრთხეში მყოფი სახეობების და ჰაბიტატების ჩათვლით, აგრეთვე გარე მკვლევრებისა და მეცნიერების საქმიანობების შესახებ ანგარიშებს, რომლებიც მუშაობენ მტირალას ეროვნულ პარკში. აღნიშნულ დოკუმენტში წარმოდგენილი ინფორმაცია არ არის სრულყოფილი და ვერ გამოდგება დაცული ტერიტორიების ადაპტაციური მენეჯმენტისთვის.
მუხლი 46. არაადგილობრივი ინვაზიური სახეობები, დაავადებები და მავნებლები
1. მცენარეთა არაადგილობრივი ინვაზიური სახეობები: დღეისათვის, უცხო მცენარეთა ინვაზიური სახეობების გავრცელების ერთ-ერთ რეგიონს საქართველოში სწორედ აჭარა წარმოადგენს. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე და მის შემოგარენში გვხვდება 14 არაადგილობრივი სახეობა, მათ შორის ისეთი ინვაზიური სახეობები (იაპონური გრაკლა (Spiraea japonica L.), ჩინური მისკანთუსი (Miscanthus sinensis Anderss.) ავშანისფოთოლა ამბროზია (Ambrosia artemisiifolia L.)) რომლებიც პოტენციურ საფრთხეს წარმოადგენს ადგილობრივი ბიომრავალფეროვნებისათვის (კვლევა: „მცენარეთა არაადგილობრივი ინვაზიური სახეობების მონიტორინგი აჭარის დაცულ ტერიტორიებზე“, CNF, 2022). მიუხედავად ამისა, კოლხური ტყე საკმაოდ სტაბილურად გამოიყურება, იმისათვის, რომ ბუნებრივად ხელი შეუშალოს არაადგილობრივი სახეობების შეღწევას და შესაბამისად ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ისინი გავრცელებული არიან მხოლოდ რამდენიმე ბილიკის გასწვრივ. ვინაიდან ეს შეიძლება იყოს მხოლოდ მცენარეულობის ინვაზიური ქცევის ნატურალიზაციის ეტაპი, უნდა განხორციელდეს ამ სახეობების გავრცელების მონიტორინგი.
2. დაავადებები და პათოგენები: ეროვნულ პარკში არსებული ბზის (Buxus colchica) ტყეები დაზიანებულია სხვადასხვა დაავადებებითა და პათოგენებით, როგორიცაა ნიადაგის ფიტოპათოგენი (phytopathogen) – ფიტოფტორა (phytophthora genus), რომელიც იწვევს ფესვების ლპობას, ასევე სოკოვანი დაავადება – ბზის ჭკნობა (სიდამწვრე) (Cylindrocladium buxicola), რომელიც იწვევს ბზის დაზიანებას და აგრესიული მავნებელი ბზის ალურა (Cydalima perspectalis). დღესდღეობით ეროვნულ პარკში ბზის ხეები თითქმის სრულად დაზიანებულია და თითქმის მთლიანი ბზის პირველყოფილი ტყე მძიმედაა დაავადებული. მავნებლებიდან ასევე აღსანიშნავია: ამერიკული თეთრი პეპელა (Hyphantria cunea), ზამთრის მზომელა (Operophtera brumata), ოქროკუდა (Nygmia phaeorrhoea), არაფარდი პარკიხვევია (Ocneria dispar). ჩვეულებრივი წაბლის ხეებს (Castanea sativa) აზიანებს სხვა დაავადებები, როგორიცაა სოკოვანი დაავადება (წაბლის კიბო) (Cryphonectria (Endothia) parasitica); მურყანზე – შეინიშნება წითელი სიდამპლე (Heterobasidion sp. (H. annosum, H. parviporum, H .abietinum, H. irregulare). ასევე 2006-2010 წლებში დაფიქსირებული შედარებით ახალი მავნებლები, როგორიცაა წაბლის ნაღმისებრი ჩრჩილი (Cameraria ohridella Deschka), მუხის ერთფეროვანი ჩრჩილი (Tischeria complanella Hb= Tischeria Ekebladellia Bjerkander). ინვაზიური მწერებიდან ასევე გვხვდება მარმარა ხოჭო (Polyphylla olivieri), მურყნის ფოთოლჭამია (Agelastica alni), ცქვლეფია ანუ უფრთო მზომელა (Erannis defoliaria) და შავი ხარაბუზა (Oberea Linearis). ზემოთ ჩამოთვლილი მწერებიდან ბზის ალურა, არაფარდია მარკიხვევია, ზამთრის მზომელა, მარმარა ხოჭო, მურყნის ფოთოლჭამია, ცქვლეფია ანუ უფრთო მზომელა და შავი ხარაბუზა ინვაზიური მწერებია. გარდა ზემოთ ნახსენები ინვაზიური სოკოებისა, მტირალას ეროვნულ პარკში ინვაზიურია ასევე Calonectria pseudonaviculata, Volutella buxi (teleomorph Pseudonectria rouselliana), აბედა სოკოები და წიფლის ბოჭკოვანა.
მუხლი 47. კლიმატის ცვლილება და მტირალას ეროვნული პარკი
1. მტირალას ეროვნული პარკი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს კლიმატის ცვლილების შერბილებასა და ადაპტაციაში, ისევე, როგორც ხელს უწყობს მნიშვნელოვანი ეკოსისტემური სერვისების შენარჩუნებას და ამცირებს ბუნებრივ კატასტროფებს. მტირალას ეროვნული პარკის ზეზემდგომი ტყის 15,800 ჰა-ს შეუძლია დაახლოებით 143,000 ტონა ნახშირორჟანგის აკუმულირება. ეროვნული პარკიდან ხდება მიმდებარე სოფლების და ქ. ბათუმის სასმელი წყლით მომარაგება. მტირალას ეროვნულ პარკს მნიშვნელოვანი როლი აქვს თოვლის დნობის გახანგრძლივებაში – ტყის ეკოსისტემების არსებობის გარეშე დიდი რაოდენობის თოვლის სწრაფი დნობა გამოიწვევდა სტიქიურ მოვლენებს. ტყეები მდინარის ჩამონადენის რეგულირების ფუნქციასაც ასრულებს. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ისინი ამცირებენ წყალდიდობებს, ზაფხულში კი მდინარეების ამოშრობის რისკს. (UNDP/GEF).
2. სპეციალური კვლევა მტირალას ეროვნული პარკის ეკოსისტემებზე და ბიომრავალფეროვნებაზე კლიმატის მოსალოდნელი ცვლილების ზეგავლენის შესახებ არ ჩატარებულა, თუმცა კლიმატის ცვლილების სცენარის მიხედვით მოსალოდნელი დათბობა სავარაუდოდ მნიშვნელოვან ზეგავლენას იქონიებს იქ არსებულ ბიომრავალფეროვნებაზე, რისი გარკვეული ნიშნებიც უკვე შეინიშნება. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, მტირალას ეროვნული პარკის მნიშვნელოვან სახეობებსა და ჰაბიტატებზე კლიმატის ცვლილების პოტენციური ზეგავლენის შეფასება და შემარბილებელი და საადაპტაციო ღონისძიებებისა და რეკომენდაციების შემუშავება.
3. კლიმატის დათბობასთან ერთად მოსალოდნელია ინვაზიური სახეობებისთვის ხელსაყრელი ტერიტორიების ზრდა. კლიმატის ცვლილების ზეგავლენად შეიძლება ჩაითვალოს ბოლო პერიოდში აჭარის დაცულ ტერიტორიებზე ხე-მცენარეთა დაავადებების (წაბლის ქერქის კიბო, მბეჭდავი ქერქიჭამია, ნაძვის დიდი ლაფანჭამია, კენწეროს ქერქიჭამია და სიდამპლის გამომწვევი სოკოები) გავრცელების არეალების ზრდა. ასევე შედარებით ახალმა დაავადებებმა (მაგ. წაბლის ნაღმისებრი ჩრჩილი, მუხის ერთფეროვანი ჩრჩილი და ბზის სოკოვანი დაავადება) რომლებიც 2006 – 2010 წლებში გამოჩნდა, კლიმატის ცვლილების ფონზე შესაძლოა კატასტროფული ზიანი მიაყენოს აქ არსებულ სახეობებს.
4. კლიმატის ცვლილებას უკავშირებენ აჭარაში ბოლო 20 წლის მანძილზე კალმახის (Salmo labrax) შემცირებას. აჭარის დაცულ ტერიტორიებზე ჯერჯერობით არ გვხვდება ინვაზიური აზიური ხარაბუზა (Anoplophora glabripennis), რომლის რაოდენობის ზრდა კავშირშია ტემპერატურის ზრდასთან; თუმცა არსებობს მისი შემოჭრის საფრთხე თურქეთის ტერიტორიიდან. გავრცელების მოდელირების შედეგების მიხედვით მოსალოდნელია კავკასიური სალამანდრას (Mertensiella caucasica) გავრცელების ფარგლების შემცირება, ადგილობრივად გადაშენების რისკით.
5. ეკოტურიზმის მართვის საკითხებში გასათვალისწინებელია, რომ კლიმატის ცვლილების შედეგად მოსალოდნელია ვიზიტორთა მონახულების რაოდენობისა და პერიოდის ზრდა დაცულ ტერიტორიებში.
თავი V. მტირალას ეროვნული პარკის შიდა ზონირება
მუხლი 48. მტირალას ეროვნული პარკის ფუნქციონალური ზონირება
1. მტირალას ეროვნული პარკის განსაკუთრებული თვისებების, მათი ამჟამინდელი მდგომარეობის, მათზე ზემოქმედების და არსებული მენეჯმენტის გეგმის განახლებამდე მოქმედი ფუნქციონალური ზონების გათვალისწინებით, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მიხედვით, მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გამოყოფილია შემდეგი ზონები:
ა) ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა;
ბ) ვიზიტორთა ზონა;
გ) ტრადიციული გამოყენების ზონა.
2. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა შექმნილია იმ ხელუხლებელი ბუნებისა და ჰაბიტატის შესანარჩუნებლად, რომლებიც ძალიან ახლოს არიან თავიანთ ბუნებრივ მდგომარეობასთან, სადაც დაშვებულია არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევები და ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობების ჩატარება. ამ ზონაში წარმოდგენილია იშვიათი, ხელუხლებელი შერეული ფართოფოთლოვანი კოლხური ტყეები, წაბლისა და წიფლის ტყეები, იშვიათი ან გადაშენების პირას მყოფი მცენარეთა და ცხოველთა სახეობები. მცენარეებს შორის გვხვდება უთხოვარი (Taxus baccata), ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa), წიფელი (Fagus orientalis), ძმერხლი (Ruscus colchicus), კოლხური ბზა (Buxus colchica), ეპიგეა (Epigea), უნგერის შქერი (Rhododendron ponticum), სხვა. ცხოველთა ასეთ სახეობებს განეკუთვნებიან მაგ.: მურა დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx Lynx), არჩვი (Rupicapra rupicapra), კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) და სხვა.
3. ვიზიტორების ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის, რეკრეაციისა და ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების განხორციელების მიზნით. ეს ზონა მოიცავს ტერიტორიებს, რომლებმაც განიცადეს მეტნაკლები ცვლილებები ადამიანის ჩარევის შედეგად, მაგრამ არ არის დაშვებული ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა. ამ ზონაში მდებარეობს ვიზიტორებისთვის საინტერესო და მიმზიდველი ადგილები, როგორიცაა: მაღალი სარეკრეაციო ღირებულებისა და ხელმისაწვდომი ბუნებრივი მახასიათებლებით გამორჩეული ადგილები, ვიზიტორთათვის მოწყობილია შესაბამისი ინფრასტრუქტურა (ბილიკები, საპიკნიკოები, საკემპინგოები, ტურისტული თავშესაფარი).
4. ტრადიციული გამოყენების ზონა ეწყობა გარემოს დაცვის, ასევე განახლებადი ბუნებრივი რესურსების ტრადიციული გამოყენების მიზნით. ზონა მოიცავს ეროვნული პარკის იმ ნაწილებს, რომლებიც ტრადიციულად გამოიყენება პარკის მიმდებარე ტერიტორიებზე მცხოვრები მოსახლეობის მიერ პირადი საჭიროებისთვის საშეშე მერქნის დასამზადებლად (არსებული რესურსის ფარგლებში), თხილის, კენკრის თუ სხვა არამერქნული რესურსების შეგროვებისთვის. ამ ზონაში ასევე შესაძლებელია აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება იმ ტერიტორიებზე, სადაც ადგილი ჰქონდა ადამიანის ჩარევას, რათა მოხდეს ეკოსისტემების მათთვის დამახასიათებელი ბუნებრივი გზით განვითარების ხელშეწყობა.
მუხლი 49. მტირალას ეროვნული პარკის ფუნქციონალური ზონების ტერიტორია და საზღვრები
მტირალას ეროვნული პარკის ფუნქციონალური ზონებია:
ა) მკაცრი დაცვის ზონა – 4729 ჰა;
ბ) ტრადიციული გამოყენების ზონა – 4824ჰა;
გ) ვიზიტორთა ზონა – 6027 ჰა;
მუხლი 50. მტირალას ეროვნული პარკის ზონებში დაშვებული საქმიანობები
1. ბუნების მკაცრი დაცვის ზონაში დაშვებულია მხოლოდ შემდეგი საქმიანობები:
ა) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა, ბიომრავალფეროვნების აღრიცხვა და მონიტორინგი;
ბ) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა და ამ მიზნისთვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობა (ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკის მოწყობა შეიძლება მოიცავდეს უსაფრთხოების დაცვის მიზნით მცირე ინფრასტრუქტურულ ელემენტებს, ასევე შემეცნებით, ბიომრავალფეროვნების საინტერპრეტაციო, საინფორმაციო, გამაფრთხილებელ და სხვა საშუალებებს);
გ) დაცვის ღონისძიებების გატარება (დაცვის ინფრასტრუქტურის მოწყობა, ადმინისტრაციის თანამშრომლების საპატრულო ბილიკებზე ფეხით, ცხენით და/ან ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება, არსებული საპატრულო ბილიკების და გზების შეკეთება).
2. ვიზიტორთა ზონაში დაშვებულია მხოლოდ შემდეგი საქმიანობები:
ა) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემების და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების კონსერვაცია და აღრიცხვა;
ბ) ტერიტორიის წყლის რესურსების დაცვა და მონიტორინგი;
გ) სამეცნიერო კვლევა და მონიტორინგი, ასევე გარემოს მონიტორინგი შესაბამისი აპარატურის განთავსების ჩათვლით;
დ) ეკოსაგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით შეზღუდული რაოდენობით საჰერბარიუმო მასალის შეგროვება;
ე) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა;
ვ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფის და საგანგებო მდგომარეობისას მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის და კრიზისების მართვის შესაბამისი სტრუქტურების თანამშრომლების სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით.
ზ) ვიზიტორების კონტროლირებადი და რეგლამენტირებული დაშვება. ფეხით, ცხენით, ველოსიპედით გადაადგილება არსებულ ბილიკებზე. გადაადგილება ნაწილობრივ სახეშეცვლილი ბუნების ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით;
თ) ვიზიტორთა უსაფრთხოების დაცვის მიზნით ბილიკებსა და გზებზე გადახრილი, ხმელი და მოთხრილ-მოტეხილი ხეების მოჭრისა და გატანისა;
ი) დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის ინფრასტრუქტურის შექმნა და სარგებლობა, მათ შორის:
ი.ა) საპიკნიკე ფანჩატურის მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიმაღლე – არანაკლებ 2,3 მ-ისა);
ი.ბ) კოტეჯის/ტურისტული თავშესაფრების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე -არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა) და მათთან ერთად სამზარეულოს (ასეთის აუცილებლობის შემთხვევაში) მოწყობა (სიმაღლე – არანაკლებ 2,5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა);
ი.გ) ვიზიტორთა ცენტრის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 5 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.დ) კაფეტერიის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 6 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3,5 მ-ისა);
ი.ე) საკონფერენციოს მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 7 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.ვ) გამაჯანსაღებელი კომპლექსის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 5 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.ზ) საჯინიბოს მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 10 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 8 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 6 მ-ისა);
ი.თ) სველი წერტილების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 2,5 მ-ისა);
ი.ი) დამხმარე ნაგებობის (სამზარეულო, დამხმარე ტექნიკური ნაგებობა, შენობა სამედიცინო პუნქტის, დაცვისა და თანამშრომლების განთავსებისათვის) მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.კ) „ი.ა“ – „ი.კ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრული ინფრასტრუქტურის სიმაღლე არ უნდა აღემატებოდეს 10 მ-ს;
კ) ხილ-კენკროვნების და სოკოს შეგროვება მხოლოდ ვიზიტორთა პირადი მოხმარების მიზნით;
ლ) ფუტკრის სკების განთავსება თუ იგი არ იწვევს სხვა საქმიანობის შეფერხებას. ფუტკრის სკების განთავსების შემთხვევაში არ უნდა მოხდეს მცენარეების მოჭრა, ნიადაგის ზედაპირის მოსწორება ან დამუშავება, დროებითი შენობა ნაგებობებისა და ინფრასტრუქტურის განთავსება და სხვა. ასევე სკების განთავსების ადგილები დაშორებული უნდა იყოს ძირითადი ტურისტული მარშრუტებიდან იმ მანძილზე, რომ საფრთხე არ შეექმნას ვიზიტორთა გადაადგილებას;
მ) „თევზჭერისა და თევზის მარაგის დაცვის ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 31 დეკემბრის №423 დადგენილებით დამტკიცებული ტექნიკური რეგლამენტის მე-2 მუხლის 31 პუნქტით განსაზღვრული „რეკრეაციული თევზჭერისა“, კანონმდებლობით დადგენილი წესით;
ნ) ეროვნული პარკის მიმდებარე სოფლების მოსახლეობის სასმელი წყლით მომარაგების მიზნით, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის 26 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული წყალმომარაგების სისტემის მშენებლობის მიზნით სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობა და საქართველოს ტყის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა.გ.ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული წყალმომარაგების სისტემის მშენებლობისათვის განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა;
ო) დაცვის ღონისძიებების გატარება (დაცვის ინფრასტრუქტურის მოწყობა, ადმინისტრაციის თანამშრომლების ბილიკებზე ფეხით, ცხენით და/ან ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება, არსებული ბილიკების და გზების შეკეთება);
პ) კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.
3. ტრადიციული გამოყენების ზონაში დაშვებულია მხოლოდ შემდეგი საქმიანობები:
ა) ტერიტორიის ეკოლოგიური ბალანსის შენარჩუნება;
ბ) არსებული ეკოსისტემისა და მის ფარგლებში გავრცელებული გარეული ცხოველების და მცენარეების კონსერვაცია, აღრიცხვა და აღდგენა;
გ) სამეცნიერო კვლევა და მონიტორინგი;
დ) ტერიტორიაზე არსებული ჰიდროლოგიური სისტემის დაცვა და მონიტორინგა;
ე) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა;
ვ) საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით შეზღუდული რაოდენობით საჰერბარიუმო მასალის შეგროვება;
ზ) ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, ადგილობრივი მოსახელეობისათვის ამ მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრული რესურსებით სარგებლობის დროს, ტურისტების გადაადგილებისას გამყოლის/გიდის თანხლებით, ადმინისტრაციისათვის სამსახურეობრივი საჭიროებისას;
თ) არსებულ გზებზე და ბილიკებზე ვიზიტორთა ფეხით, ცხენებით, ველოსიპედებით გადაადგილება;
ი) დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნა და სარგებლობა, მათ შორის:
ი.ა) საპიკნიკე ფანჩატურის მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიმაღლე – არანაკლებ 2,3 მ-ისა);
ი.ბ) კოტეჯის/ტურისტული თავშესაფრების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე -არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა) და მათთან ერთად სამზარეულოს (ასეთის აუცილებლობის შემთხვევაში) მოწყობა (სიმაღლე – არანაკლებ 2,5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა);
ი.გ) ვიზიტორთა ცენტრის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 5 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.დ) კაფეტერიის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 6 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 3,5 მ-ისა);
ი.ე) საკონფერენციოს მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 7 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.ვ) გამაჯანსაღებელი კომპლექსის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 5 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.ზ) საჯინიბოს მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 10 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 8 მ-ისა, სიმაღლე −არანაკლებ 6 მ-ისა);
ი.თ) სველი წერტილების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე- არანაკლებ 2,5 მ-ისა);
ი.ი) დამხმარე ნაგებობის (სამზარეულო, დამხმარე ტექნიკური ნაგებობა, შენობა სამედიცინო პუნქტის, დაცვისა და თანამშრომლების განთავსებისათვის) მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა);
ი.კ) „ი.ა“ – „ი.ი“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრული ინფრასტრუქტურის სიმაღლე არ უნდა აღემატებოდეს 10 მ-ს;
კ) მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის მიერ, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, პირადი მოხმარების მიზნით, ტყის არამერქნული რესურსებით სარგებლობა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობა, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობა, საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 18 მაისის №221 დადგენილებით დამტკიცებული „ტყითსარგებლობის წესის შესახებ“ დებულების 89-ე მუხლით განსაზღვრული სოციალური დანიშნულების ჭრის შედეგად მიღებული მერქნით სარგებლობა (არსებული რესურსის გათვალისწინებით, გამოყოფილი ტყეკაფიდან ერთ კომლზე გაიცემა 10 მ3-მდე საშეშე მერქანი), ძოვება და თიბვა (ტყით დაუფარავ ფართობებზე), „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის 26 პუნქტით განსაზღვრული სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობა და საქართველოს ტყის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა.გ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა;
ლ) ფუტკრის სკების განთავსება, თუ იგი არ იწვევს სხვა საქმიანობის შეფერხებას. ფუტკრის სკების განთავსების შემთხვევაში არ უნდა მოხდეს მცენარეების მოჭრა, ნიადაგის ზედაპირის მოსწორება ან სხვა სახით დამუშავება. ასევე სკების განთავსების ადგილები დაშორებული უნდა იყოს ძირითადი ტურისტული მარშრუტებიდან იმ მანძილზე, რომ საფრთხე არ შეექმნას ვიზიტორთა გადაადგილებას. სკების განთავსების ადგილას შესაძლოა მოეწყოს დროებითი ნაგებობა;
მ) „თევზჭერისა და თევზის მარაგის დაცვის ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 31 დეკემბრის №423 დადგენილებით დამტკიცებული ტექნიკური რეგლამენტის მე-2 მუხლის 31 პუნქტით განსაზღვრული „რეკრეაციული თევზჭერა“, კანონმდებლობით დადგენილი წესით;
ნ) ვიზიტორთა ყოფნა და გადაადგილება;
ო) ვიზიტორთა უსაფრთხოების დაცვის მიზნით ბილიკების და გზებზე გადახრილი, ხმელი და მოთხრილ-მოტეხილი ხეების მოჭრა და გატანა;
პ) დაცვის ღონისძიებების გატარება (რეინჯერების საპატრულო ბილიკებზე ფეხით, ცხენით და/ან ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება, არსებული საპატრულო ბილიკების და გზების შეკეთება, დაავადებებთან და მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა, სხვ.);
ჟ) კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.
4. მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციათან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.
თავი VI. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები
მუხლი 51. პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამა
პატრულირების და კანონაღსრულების პროგრამის ძირითადი მიზანია უზრუნველყოს მტირალას ეროვნული პარკის და მისი ძირითადი ფასეულობების დაცვა და საფრთხეების პრევენცია საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით.
|
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
პატრულირების და კანონაღსრულების სტრატეგია | სტრატეგიის დოკუმენტი. | დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და დონორის მხარდაჭერა. |
|
დამონტაჟებულია მინიმუმ 10 დაფა. | ამჟამად გასაახლებელია | დონორის მხარდაჭერა. |
|
აშენებულია მცირე ზომის ხუთი (5) ახალი რეინჯერთა სადგური. | აჟამად არარსებობს | დონორის მხარდაჭერა. |
|
სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ თითოეულ თემატიკაზე, 10 მონაწილისთვის. რეინჯერთა 90%-მა და სხვა თანამშრომლებს გავლილია აქვს შესაბამისი ტრენინგი |
ტრენინგის მასალები, ტრენინგის ანგარიშები. |
დაცული ტერიტორიების სააგენტოს, დონორის მხარდაჭერა. |
|
სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ 10 მონაწილისთვის. რეინჯერთა 90%-ს და სხვა თანამშრომლებს გავლილი აქვს შესაბამისი ტრენინგი |
ტრენინგის მასალები ტრენინგის ანგარიშები. |
დაცული ტერიტორიების სააგენტოს, დონორის მხარდაჭერა. |
|
სულ მცირე ერთი ტრენინგი ტარდება 3 წელიწადში ერთხელ, 10 მონაწილისთვის. 2032 წლისთვის რეინჯერთა 90%-მა და სხვა თანამშრომლებმა გაიარეს შესაბამისი სწავლება. |
ტრენინგის მასალები ტრენინგის ანგარიშები. |
დაცული ტერიტორიების სააგენტოს, დონორის მხარდაჭერა. |
მუხლი 52. ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების და საფრთხეების მონიტორინგი
ეს პროგრამა უზრუნველყოფს ყველაზე მნიშვნელოვანი ინფორმაციის არსებობას მტირალას ეროვნული პარკის ბიომრავალფეროვნების ღირებულებების, კონსერვაციის სტატუსის ცვლილების, საფრთხეების ტენდენციებისა და მართვის ღონისძიებების ეფექტურობის შესახებ.
აღნიშნული პროგრამის მთავარი მიზანია უზრუნველყოს მტირალას ეროვნული პარკის ძირითადი ბიომრავალფეროვნების და საფრთხეების რეგულარული მონიტორინგი და ხელი შეუწყოს განახლებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას.
|
|||
|---|---|---|---|
| ქმედებები | ინდიკატორი | ინდიკატორის შემოწმების საშუალება | წინაპირობა |
| 2.1.ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებების მონიტორინგის გეგმების შემუშავება | ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ფასეულობებისთვის შემუშავებული მონიტორინგის გეგმები | მონიტორინგის გეგმების დოკუმენტები | CNF-ის მხარდაჭერა. სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებებთან და გარე ექსპერტებთან თანამშრომლობა. |
|
მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები მონიტორინგის შედეგების შესახებ | მონაცემთა ბაზაში ასახული ინფორმაცია. შესაბამისი მონიტორინგის ოქმები, შესაბამისი ფოტო-ვიდეომასალა და რუკები. |
თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან, ექსპერტებთან და დონორებთან. |
|
მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები მონიტორინგის შედეგების შესახებ | მონაცემთა ბაზაში ასახული ინფორმაცია. შესაბამისი მონიტორინგის ოქმები, შესაბამისი ფოტო-ვიდეომასალა და რუკები. |
თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან, ექსპერტებთან და დონორებთან. |
|
მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები ზურმუხტის ტერიტორიის ჰაბიტატების შესახებ. ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. |
მონაცემთა ბაზაში ასახული ინფორმაცია. ზურმუხტის ტერიტორიის ჰაბიტატების დაზუსტებული ნუსხა. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიში. |
კვლევითი დაწესებულებების და ექსპერტებისთვის აქტივობებში ხელშეწყობა და ჩართულობა. |
| 2.5. ენდემური ან/და საფრთხის ქვეშ მყოფი ჩლიქოსნების მონიტორინგი: არჩვი (Rupicapra rupicapra). | მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები არჩვის შესახებ. გავრცელების და ჰაბიტატის რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. |
მონაცემთა ბაზაში ასახული მონაცემები. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები და ფოტოები. |
თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. |
| 2.6. მტაცებლების მონიტორინგი (მურა დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx lynx) და წავი (Lutra Lutra). | მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები მურა დათვის, ფოცხვერის და წავის შესახებ. გავრცელების და ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. |
მონაცემთა ბაზაში ასახული მონაცემები. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები და ფოტოები. |
თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. |
| 2.7. საფრთხის ქვეშ მყოფი ფრინველების მონიტორინგი: მთის არწივი (Aquila chrysaetos) და სხვა. | მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები საფრთხის ქვეშ მყოფი ფრინველების შესახებ. გავრცელების და ჰაბიტატების რუკები შედგენილი და ხელმისაწვდომია. |
მონაცემთა ბაზაში ასახული მონაცემები. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები და ფოტოები. |
თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. |
| 2.8. კავკასიური სალამანდრას (Mertensiella caucasica) მონიტორინგი. | მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია მონიტორინგის შედეგები. ჰაბიტატების რუკები განახლებული და ხელმისაწვდომია. |
მონაცემთა ბაზაში ასახული მონაცემები. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიში და ფოტოები. |
თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. |
| 2.9. კალმახის სახეობების მონიტორინგი | მონაცემთა ბაზაში ხელმისაწვდომია ინფორმაცია/მონაცემები კალმახის შესახებ. | მონაცემთა ბაზაში ასახული მონაცემები. მონიტორინგის ამსახველი ანგარიში და ფოტოები. |
თანამშრომლობა კვლევით დაწესებულებებთან და დონორ ორგანიზაციებთან. |
| 2.10. ავტომატური მეტეოსადგურ(ებ)ის დამონტაჟება წინასწარ შერჩეულ ადგილ(ებ)ზე. | დამონტაჟებულია მინიმუმ ერთი მეტეოსადგური. | მეტეოსადგურ(ებ)ის არსებობა. | დონორის დახმარება. თანამშრომლობა გარემოს ეროვნულ სააგენტოსთან. |
| 2.11. მეტეოროლოგიური და კლიმატური მონაცემების შეგროვება. | მეტეოროლოგიური და კლიმატური მონაცემები შეგროვებული და ასახულია ბუნების მატიანეში | მონაცემთა ბაზაში ასახული მონაცემები. ბუნების მატიანეში ასახული მეტეო და კლიმატური მონაცემები. |
|
| 2.12 ინფორმაციის შეგროვება სტიქიური ბუნებრივი მოვლენებისა და მათ მიერ მიყენებული ზარალის შესახებ. | მონაცემები სტიქიური ბუნებრივი მოვლენების შესახებ ხელმისაწვდომია. | მონაცემები სტიქიური ბუნებრივი მოვლენების შესახებ ასახული ბუნების მატიანეში. | საჭიროებისამებრ თანამშრომლობა დაინტერესებულ მხარეებთან. |
| 2.13. დაცულ ტერიტორიებზე და მის მიმდებარედ ადგილობრივ მოსახლეობასა და მტაცებელ ცხოველებს შორის კონფლიქტების შემთხვევების შესწავლა, შემარბილებელი ღონისძიებების გეგმის შემუშავება და განხორციელება. | აღრიცხულია ადგილობრივ მოსახლეობასა და მტაცებელ ცხოველებს შორის მომხდარ შემთხვევათა რაოდენობა და ზიანი. მე-3 წლისთვის მომზადებულია კონფლიქტის შემარბილებელი ღონისძიებების გეგმა. |
კვლევის ანგარიშის და შემარბილებელი ღონისძიებების გეგმის დოკუმენტი. კონფლიქტის რაოდენობრივი მონაცემები. მიყენებული ზარალის სტატისტიკა. |
ადგილობრივი მოსახლეობის და ადგილობრივი ხელისუფლებების ჩართულობა. გარე ექსპერტების ჩართვა. CNF-ის მხარდაჭერა. |
| 2.14. ადგილობრივ მოსახლეობასთან და სათემო რეინჯერებთან თანამშრომლობის გაგრძელება | თანამშრომლობაში ჩართული ადგილობრივი მოსახლეობის ან სათემო რეინჯერების რაოდენობა | აქტივობების და შეხვედრების ანგარიშები. | დონორ ორგანიზაციებთან და მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. |
|
|||
|---|---|---|---|
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
| 3.1. ბერნის კონვენციით დაცული სახეობებისა და ჰაბიტატების/ ზურმუხტის ტერიტორიის ჰაბიტატების შესწავლა | განხორციელებული კვლევა | კვლევების დოკუმენტაცია/ანგარიშები. | სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, გარე ექსპერტების ჩართვა. თანამშრომლობა საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს შესაბამის სამსახურებთან. |
| 3.2. მტირალას ეროვნულ პარკში (სახეობებსა და ჰაბიტატებზე) კლიმატის ცვლილების მოსალოდნელი ზეგავლენის შესწავლა და ადაპტაციის გეგმის შემუშავება. | განხორციელებულია მოწყვლადობის შეფასება და შემუშავებულია ადაპტაციის გეგმა.
|
კლიმატის ცვლილების მოწყვლადობის შეფასების დოკუმენტი და ადაპტაციის გეგმა. | სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, გარე ექსპერტების ჩართვა, დონორების ხელშეწყობით. |
|
||||||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა | |||
|
|
|
დონორებისა და დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მხარდაჭერა. | |||
|
|
|
|
|||
მუხლი 53. ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების (მართვის) პროგრამა
მტირალას ეროვნული პარკის მართვა მიზნად ისახავს ბიომრავალფეროვნების ყველა ძირითადი ღირებულების კონსერვაციას და ამავდროულად, უზრუნველყოფს ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ბუნებრივი რესურსების მდგრად, სამართლიან და თანაბარ გამოყენებას კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით და ტურიზმის განვითარების ტენდენციის გათვალისწინებით.
|
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
აღრიცხულია ტყის რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლები. შედგენილია ტყის მართვის გეგმა. |
ტყის აღრიცხვის დოკუმენტაცია. ტყის მართვის გეგმა. |
დონორის მხარდაჭერა. |
|
სულ მცირე 3 დღიანი ტრენინგი ტყის მართვის გეგმის განხორციელების შესახებ საოპერაციო ციკლის განმავლობაში. | შეხვედრების და ტრენინგების მასალები და ანგარიშები. | დონორის მხარდაჭერა. |
| 5.3. ეროვნულ პარკში არსებული ჰიდრორესურსების შეფასება და მდგრადი სარგებლობის რეკომენდაციების შედგენა. | შეფასებულია ეროვნული პარკის ჰიდრორესურსები. შედგენილია ჰიდრორესურსების მდგრადი სარგებლობის რეკომენდაციები. |
შეფასების დოკუმენტი. | დონორის მხარდაჭერა და გარე ექსპერტების ჩართვა. ადგილობრივ ხელისუფლებასთან და შპს „ბათუმის წყალთან“ თანამშრომლობა. |
| 5.4. ტრენინგი ნარჩენების მდგრად მართვაზე. | ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ ჩატარებულია ტრენინგი მინიმუმ 15 თანამშრომლისთვის. | ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები (მონაწილეთა სიები, ფოტო-მასალა). | დონორის მხარდაჭერა. |
მუხლი 54. ხანძრების, მავნებელი მწერების და სოკოების, დაავადებების და ინვაზიური სახეობების მართვის პროგრამა
აღნიშნული პროგრამა მიზნად ისახავს თავიდან აიცილოს და რეაგირება მოახდინოს ხანძრებით გამოწვეულ საფრთხეზე. ასევე, თავიდან აიცილოს, ან მართოს მტირალას ეროვნული პარკის ძირითადი ღირებულებებზე მავნებელ-დაავადებების და ინვაზიური სახეობების გავრცელებით მიყენებული ზიანი.
|
|||
|---|---|---|---|
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალება | წინაპირობა |
| 6.1. ხანძრებზე რეაგირების გეგმის შემუშავება და განხორციელება. | შემუშავებულია ხანძრებზე რეაგირების გეგმა; განხორციელებულია ხანძრებზე რეაგირების გეგმაში გაწერილი ღონისძიებები. |
ხანძრებზე რეაგირების გეგმის დოკუმენტი განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიში. |
დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა. |
| 6.2. ადმინისტრაციის თანამშრომლების ტრენინგი ხანძრების მართვის საკითხებზე. | ადმინისტრაციის თანამშრომლების 90% გაწვრთნილია ხანძარსაწინააღმდეგო უნარ-ჩვევებში, ხანძრების პრევენციასა და სამაშველო ღონისძიებებში. | ტრენინგების შესახებ ანგარიშები. | დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა. |
| 6.3. ადგილობრივი მოსახლეობის, ფერმერებისა და ვიზიტორების ცნობიერების ამაღლება ხანძრების პრევენციის საკითხებზე. | ჩატარებულია წელიწადში მინიმუმ 3 ადგილობრივი მოსახლეობისა და ფერმერების ცნობიერების ამაღლების ღონისძიება. მონაწილეთა რაოდენობა. |
ღონისძიებების ანგარიშები. მონაწილეთა მიერ დადასტურებული ოქმები ინფორმაციის მიღების შესახებ. |
მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. |
| 6.4. ადგილობრივ მოხალისეთა ჯგუფების შექმნა და მათი შესაძლებლობების გაძლიერება ხანძრის ქრობისა და სახანძრო უსაფრთხოების საკითხებზე. | შექმნილია მოხალისეთა ჯგუფები ჩატარებულია ტრენინგები სახანძრო უსაფრთხოების საკითხებზე. |
ტრენინგების ანგარიშები. | დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა; თანამშრომლობა სსიპ − საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მართვის ცენტრ 112-თან. მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. |
|
|||
|---|---|---|---|
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალება | წინაპირობა |
| 7.1. ტყის მავნებლებზე, დაავადებებზე და პათოგენებზე რეგულარული დაკვირვება | დაკვირვებების ინტენსივობა. (მინიმუმ 2 კვირაში ერთხელ სეზონის დროს) | დაკვირვების ანგარიშები. | თანამშრომლობა ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქობულეთის ფიტოპათოლოგიის ინსტიტუტთან. |
| 7.2. ფიტოპათოლოგიური კვლევების ჩატარება და რეაგირების გეგმის შემუშავება (7.1. ქმედებით გამოვლენილი შედეგების მიხედვით). | საჭიროებიდან გამომდინარე ჩატარებულია ფიტოპათოლოგიური კვლევა. რეაგირების გეგმა. |
კვლევის ანგარიშები. რეაგირების გეგმის დოკუმენტი. |
კვლევით ინსტიტუტებთან ან სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა. |
| 7.3. ტყის მავნებლებთან, პათოგენებთან და დაავადებებთან ბრძოლის შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელება საჭიროების შემთხვევაში. | განხორციელებულ ღონისძიებათა რაოდენობა და მასშტაბი | ჩატარებული ღონისძიებების ამსახველი ანგარიშები. | კვლევით ინსტიტუტებთან ან სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა. დონორის მხარდაჭერა. |
| 7.4. ადმინისტრაციის თანამშრომლებისთვის ტრენინგის ჩატარება ფიტოპათოლოგიურ საკითხებზე. | მინიმუმ ერთი ტრენინგი ტარდება რეგულარულად ყოველი საოპერაციო ფაზის ციკლში. | ტრენინგის მასალები და ანგარიში. | დონორის მხარდაჭერა. |
| 7.5. ინვაზიური სახეობების გავრცელებაზე სისტემატური დაკვირვება და, საჭიროების შემთხვევაში, რეაგირების გეგმის შემუშავება. | იდენტიფიცირებული ინვაზიური სახეობების რაოდენობა და გავრცელების ფართობი. შემუშავებულია რეაგირების გეგმა. |
დაკვირვების ანგარიშები. რეაგირების გეგმის დოკუმენტი. |
თანამშრომლობა სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებებთან და ცალკეულ დაინტერესებულ მკვლევრებთან. |
| 7.6. ადმინისტრაციის თანამშრომლებისთვის ტრენინგის ჩატარება ინვაზიური სახეობების გავრცელების საკითხებზე. | მინიმუმ ერთი ტრენინგი ტარდება რეგულარულად ყოველი საოპერაციო ფაზის ციკლში. | ტრენინგის მასალები და ანგარიში. | დონორის მხარდაჭერა. |
მუხლი 55. ეკოტურიზმისა და ვიზიტორთა მენეჯმენტის პროგრამა
ეკოტურიზმის პროგრამა მიზნად ისახავს შექმნას და გააძლიეროს არსებული პოტენციალი და შესაძლებლობები მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიებზე ეკოტურიზმის განვითარების მიმართულებით, ეკოლოგიური მთლიანობისა და დაცული ტერიტორიის ღირებულებების ხელყოფის გარეშე UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის შესაბამისი რეგულაციების მიხედვით.
|
|||
|---|---|---|---|
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
შემუშავებულია ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. | სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის დოკუმენტი | დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა და აჭარის ა/რ ტურიზმის დეპარტამენტთან თანამშრომლობა |
|
განახლებულია მონაცემთა ბაზა ისტორიულ-კულტურული ძეგლების შესახებ | მონაცემთა ბაზა | დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მხარდაჭერა. ექსპერტის ჩართულობა. დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა |
|
განახლებულია მინიმუმ 5 თაშესაფარი, 7 საპიკნიკე ადგილი, 3 ბილიკი, მოწყობილია სულ მცირე 2 საპირფარეშო |
ანგარიშები ფოტომასალით. | დონორის და დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მხარდაჭერა. |
|
მინიმუმ 50 საინფორმაციო დაფა განახლებულია, ჩანაცვლებულია ან დამატებულია | საინფორმაციო დაფების განახლებასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და ფოტოები. | დონორი ორგანიზაციების მხარდაჭერა. |
|
შექმნილია ერთობლივი ბილიკი | შესაბამისი ბილიკის აღწერილობა. | დონორის მხარდაჭერა. |
|
შემუშავებულია მოვლა-პატრონობის გეგმის დოკუმენტი. | მოვლა-პატრონობის გეგმა. განხორციელებული ქმედებები. |
დონორის მხარდაჭერა. |
|
კერძო სექტორთან ერთად განვითარებულია მინიმუმ 2 ინფრასტრუქტურული ობიექტი. კერძო სექტორის მიერ მართული ინფრასტრუქტურული ობიექტების რაოდენობა. |
გაფორმებული ხელშეკრულებების რაოდენობა. ანგარიში |
კერძო სექტორთან თანამშრომლობა. |
|
შედგენილია კონტროლის აქტი წელიწადში 2-ჯერ. | განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიშები. | კერძო სექტორთან თანამშრომლობა. |
|
მოწყობილია 3 ვიზიტორთა თავშესაფარი. | ანგარიში ფოტომასალით. | დონორის ან დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მხარდაჭერა. |
|
მოწყობილია ვიზიტორთა ცენტრი, საგამოფენო დარბაზი და სუვენირების მაღაზია. | ანგარიში ფოტომასალით. | დონორის და მეგობართა ასოციაციის მხარდაჭერა. |
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია თანამშრომლობს საქართველოში მოქმედ ტურისტულ კომპანიებთან და აჭარის ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრებთან, აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტთან. |
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
მოწყობილია სუვენირების მაღაზია. | ანგარიში ფოტომასალით | დონორის და მეგობართა ასოციაციის მხარდაჭერა. |
|
მოწყობილია შშმ პირების საჭიროებებზე მორგებული ინფრასტრუქტურა. | ინფრასტრუქტურის პროექტი; ანგარიში ფოტომასალით. |
დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და დონორის მხარდაჭერა. |
|
ჩატარებულია სულ მცირე 2 საინფორმაციო შეხვედრა წლის განმავლობაში. |
შეხვედრების და ტრენინგების ანგარიშები. |
აჭარის ტურიზმის და კურორტების დეპარტამენტთან, მტირალას და მაჭახელას დაცული ტერიტორიების მეგობართა ასოციაციასთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან თანამშრომლობა. |
|
ტუროპერატორებთან გაგზავნილი ელექტრონული ინფორმაციის რაოდენობა. | ელექტრონული კომუნიკაციების აღრიცხვის ჟურნალი. | |
|
სულ მცირე 3 შეხვედრა ადგილობრივ სტრუქტურებთან. სულ მცირე 2 შეხვედრა რეგიონულ სტრუქტურებთან. სულ მცირე 1 შეხვედრა ცენტრალურ სტრუქტურებთან. განხორციელებული პროექტების რაოდენობა. |
შეხვედრების ოქმები. | დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მხარდაჭერა. |
მუხლი 56. გარემოსდაცვითი განათლების პროგრამა
გარემოსდაცვითი განათლების პროგრამა მიზნად ისახავს, ხელი შეუწყოს ბუნებრივი რესურსების დაცვას მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე საზოგადოების ცნობიერების გაზრდითა და ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების განხორციელების მეშვეობით, რომლებიც მიმართულია სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფზე, როგორიცაა: ადგილობრივი მოსახლეობა, ფერმერები, ბიზნესი, დაცული ტერიტორიების ვიზიტორები, სკოლის მოსწავლეები, სტუდენტები და სხვა.
|
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
|
ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამები. ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამის განხორციელების დამადასტურებელი ანგარიში. |
დონორების მხარდაჭერა. გარე ექსპერტების ჩართვა მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. |
|
|
„ნორჩი რეინჯერის“ პროგრამა. „ნორჩი რეინჯერის“ ჯგუფ(ებ)ის აქტივობების ამსახველი მასალები (ფოტომასალები, მონაწილეთა სიები და სხვა). |
დონორების მხარდაჭერა და მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა. |
|
|
|
დონორების მხარდაჭერა. საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან თანამშრომლობა. |
|
განხორციელებული ერთობლივი აქტივობების რაოდენობა (მინიმუმ 3 აქტივობა წელიწადში) |
|
დონორების მხარდაჭერა და მეგობართა ასოციაციასთან თანამშრომლობა |
მუხლი 57. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა
საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა მიზნად ისახავს, გაზარდოს მტირალას ეროვნული პარკის ცნობადობა და საზოგადოების ცნობიერება დაცულ ტერიტორიებთან მიმართებით, ასევე, ხელი შეუწყოს დადებითი კომუნიკაციის განვითარებას სხვადასხვა დაინტერესებულ მხარესთან და საკუთრების განცდის ჩამოყალიბებას ადგილობრივ მოსახლეობაში.
|
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
|
ბეჭდური მასალა. ვიდეომასალა. |
დონორების მხარდაჭერა გარე ექსპერტების ჩართვა პარტნიორებთან თანამშრომლობა. |
| მტირალას ეროვნული პარკის სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭოს გაძლიერება და ჩართულობის მხარდაჭერა დაცული ტერიტორიების თანამონაწილეობითი მართვის უზრუნველსაყოფად. |
|
შეხვედრების ოქმები. | |
|
ადმინისტრაციის ინიციატივით ორგანიზებული ღონისძიებების და დღესასწაულების რაოდენობა. მტირალაზე გამართულ, სხვა უწყებების მიერ ორგანიზებულ, თემატურ ღონისძიებებში მონაწილეობა. |
მონაწილეობის ამსახველი მასალები. | დონორების მხარდაჭერა. მუნიციპალიტეტთან თანამშრომლობა. |
|
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
შემუშავებულია თემთან კომუნიკაციის სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. | სტრატეგიისა და სამოქმედო გეგმის დოკუმენტი. | დონორების მხარდაჭერა. UNESCO-ს რეკომენდაციების გათვალისწინება. |
|
სულ მცირე 50 შეხვედრა მოსახლეობასთან წლის განმავლობაში. | შეხვედრების ანგარიშები, ფოტომასალა. | მეგობართა ასოციაციასთან და ადგილობრივ სათემო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა. |
|
სულ მცირე 1 შეხვედრა კვარტალში. სულ მცირე 50 მონაწილე. |
შეხვედრის ოქმები. მონაწილეთა სია. შეხვედრების ამსახველი ფოტომასალა. |
ადგილობრივ თემების ფორმალურ და არაფორმალურ ჯგუფებთან თანამშრომლობა. |
|
ყოველწლიური შეფასების ანგარიში. | სოციო-ეკონომიკური შეფასების კითხვარები; მონიტორინგის ანგარიშის დოკუმენტი. |
ადგილობრივ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობა. |
|
მოსახლეობის აღქმის და ცნობიერების ამაღლების კვლევის კითხვარი. კვლევის ანგარიში 3 წელიწადში ერთხელ. |
მოსახლეობის აღქმის და ცნობიერების ამაღლების კვლევა. | დონორების მხარდაჭერა. |
|
სულ მცირე ოთხი შეხვედრა ჩატარებულია დაინტერესებულ მხარეებთან (მწყემსებთან, ადგილობრივ მოსახლეობასთან და ა.შ.). | მონაწილეთა სია. შეხვედრების ნუსხა. ანგარიშები შეხვედრების შესახებ. შეხვედრების ამსახველი ფოტომასალა. |
ადგილობრივ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობა. |
მუხლი 58. ადმინისტრაციის შესაძლებლობების გაძლიერების პროგრამა
აღნიშნული პროგრამა მიზნად ისახავს შექმნას და გააძლიეროს მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ინსტიტუციური საფუძვლები და შესაძლებლობები. პროგრამა, ძირითადად, მიმართულია საკმარისი ფინანსური რესურსების მოზიდვაზე, შესაბამისი ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და ადმინისტრაციის თანამშრომლების შესაბამისი უნარ-ჩვევებისა და ცოდნის გაძლიერებაზე, რათა შესაძლებელ იქნეს მენეჯმენტის გეგმის პროგრამების ეფექტური განხორციელება.
|
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
ყოველწლიური საოპერაციო გეგმის შემუშავებისას დაფინანსების საჭიროება და ნაკლოვანება განსაზღვრული და დოკუმენტირებულია. | შეფასების ანგარიშები. | |
|
ყოველწლიურად განახლებული პოტენციური დაფინანსების წყაროების ჩამონათვალი. შემუშავებულია პოტენციური დონორებისა და პარტნიორების ნუსხა. |
დაფინანსების წყაროების ჩამონათვალი. დონორებისა და პარტნიორების ნუსხა. |
|
საბაზისო მდგომარეობა: მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის ინფრასტრუქტურული და ტექნიკური ბაზა საჭიროებს გაუმჯობესებას |
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
საოპერაციო გეგმა და ბიუჯეტი ხელმისაწვდომია. | საოპერაციო გეგმა. შესყიდვების დოკუმენტაცია. |
დონორის მხარდაჭერა. |
|
საშუალოდ წლიურად ტექნიკური აღჭურვილობის, მანქანებისა და ინფრასტრუქტურის 90% ფუნქციონირებს. | ტექნიკური აღჭურვილობის, მანქანებისა და ინფრასტრუქტურის ფუნქციონირების შესახებ ჩანაწერები. | CNF-ის მხარდაჭერა. |
|
|||
| ქმედებები | ინდიკატორები | ინდიკატორის შემოწმების საშუალებები | წინაპირობა |
|
სულ მცირე ერთი 2-დღიანი ტრენინგი 5 მონაწილისთვის ტარდება ყოველწლიურად. | ტრენინგის ანგარიშები. | დონორების მხარდაჭერა. |
|
სულ მცირე ერთი 5-დღიანი ტრენინგი ტარდება ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ, თანამშრომლების მინიმუმ 80%-თვის. | ტრენინგის ანგარიშები. | დონორების მხარდაჭერა. |
თავი VII. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი და შეფასება
მუხლი 59. ინდიკატორები და მათი შერჩევის საფუძველი
მენეჯმენტის გეგმის პროგრამის მიზნები, ქმედებები და მათთან შესაბამისობაში არსებული ინდიკატორები აღწერილია მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში – მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები. მიზნების და ქმედებების ინდიკატორები შემუშავებულია მათი გაზომვადობის პრინციპით (კონკრეტული, გაზომვადი, რეალისტური, მიღწევადი და დროში დაკონკრეტებული)
მუხლი 60. მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, ამოცანებისა და აქტივობების შესრულების პროგრესის მონიტორინგი და შეფასება
მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგის და შეფასების მიზანია მენეჯმენტის გეგმის შესრულების/პროგრესის შეფასება და მართვის ადაპტიური მიდგომის დანერგვა და განხორციელება. მენეჯმენტის გეგმის მუდმივი მონიტორინგი და მისი ანალიზი საჭირო ცვლილებების განხორციელების და მათი ადაპტაციის შესაძლებლობას იძლევა.
მუხლი 61.
მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, ამოცანებისა და აქტივობების მონიტორინგისა და შეფასების პროცედურები და ეტაპები
მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგს/გადახედვას ახორციელებს ეტაპობრივად:
ა) ყოველწლიური მონიტორინგი და შეფასება: ყოველი წლის ბოლოსთვის ადმინისტრაცია მოამზადებს განხორციელებული ქმედებებისა და ღონისძიებების ანგარიშს მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში განსაზღვრულ და დაგეგმილ ქმედებებსა და ღონისძიებებთან მიმართებით. აღნიშნული ანგარიში წარმოადგენს 3-წლიანი საოპერაციო გეგმის განხილვა-განახლების საფუძველს, რომელიც, თავის მხრივ, წლიური ბიუჯეტის განსაზღვრისა და წარდგენის საფუძველია.
ბ) მენეჯმენტის ეფექტურობის 4-წლიანი ინტერვალით მონიტორინგი და შფასება: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-4 წლის ბოლოს ადმინისტრაცია შეაფასებს მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების ეფექტურობის. ადმინისტრაცია შეძლებს, ზუსტად შეაფასოს მართვის ეფექტურობის პროგრესი და მიღებული გამოცდილების გათვალისწინებით მოახდინოს მენეჯმენტის გეგმის ქმედებების და ღონისძიებების ადაპტირება.
გ) საბოლოო შეფასება: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-8 წლის ბოლოს/მე-9 წლის დასაწყისში ადმინისტრაცია განახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის დეტალურ შეფასებას და მოამზადებს ანგარიშს. ადმინისტრაცია შესაბამისი ექსპერტიზის და შესაბამისი ორგანიზაციების ჩართულობით მოახდენს განახლებული სიტუაციური ანალიზის, მიზნებისა და ქმედებების განხილვას. განახლებული სიტუაციური ანალიზის, მიზნებისა და ქმედებების განხილვის შედეგები წარმოადგენს ახალი, მომდევნო 9-წლიანი მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების საფუძველს.
მუხლი 62. მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, ამოცანებისა და აქტივობების მონიტორინგის გეგმა
| # | აქტივობა | დროის პერიოდი | პასუხისმგებელი |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
საბოლოო შეფასება. |
|
ადმინისტრაცია. |
|
|
|
|
თავი VIII. დანართები
დანართი 1. რუკები და საზღვრის კოორდინატები
დანართი 2. მტირალას ეროვნული პარკის ფლორის სახეობები
დანართი 3. მტირალას ეროვნული პარკში გავრცელებული სოკოების სახეობები
დანართი 4. მტირალას ეროვნული პარკის ფაუნის სახეობები
დანართი 5. საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობები
დანართი 6. ენდემური სახეობები
დანართი 7. არაადგილობრივი ინვაზიური მცენარეების გავრცელების შესახებ
დანართი 8. მტირალას ეროვნული პარკის ზონის გეოგრაფიული კოორდინატები
დანართი 9. საფრთხეების ინდიკატორები
დანართი 10. მტირალას ზურმუხტის ტერიტორიის სტანდარტული მონაცემთა ფორმა
დანართი 1. რუკები და საზღვრის კოორდინატები
ა) მტირალას ეროვნული პარკის ადგილმდებარეობა
ბ) მტირალას ეროვნული პარკის ადგილმდებარეობა რეგიონულ ჭრილში
გ) მტირალას ეროვნული პარკის საზღვრები
დ) მტირალას ეროვნული პარკის ზონები
ე) მტირალას ეროვნული პარკის ნიადაგები
ვ) მტირალას ეროვნული პარკის ჰიდროლოგიური ქსელი
ზ) მტირალას ეროვნული პარკის ტურისტული ინფრასტრუქტურა
თ) კინტრიში-მტირალას მსოფლიო ბუნების მემკვიდრეობის არეალი
ი) ზონირება მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის არეალში მტირალას ეროვნულ პარკში
კ) არაადგილობრივ ინვაზიურ მცენარეთა სახეობების გავრცელება მტირალას ეროვნულ პარკში
ლ) მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის არეალების საზღვრის კოორდინატები
UNESCO-ს ნომინირებული ტერიტორიის არეალის ბირთვული ზონა მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე შეადგენს 9,508 ჰა-ს და განსაზღვრულია შემდეგი კოორდინატებით:
| # | X | Y | # | X | Y | # | X | Y | # | X | Y |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 733075.8 | 4609749.987 | 42 | 736753.8 | 4621622 | 83 | 740495.6 | 4615278 | 124 | 740869.3 | 4618684 |
| 2 | 734817.7 | 4610854.759 | 43 | 736420.7 | 4621102 | 84 | 740511.7 | 4614291 | 125 | 740388.3 | 4619185 |
| 3 | 735117.2 | 4611928.582 | 44 | 736441.3 | 4620185 | 85 | 740364.1 | 4613598 | 126 | 739767.3 | 4619913 |
| 4 | 735715.2 | 4612614.829 | 45 | 737059.1 | 4620398 | 86 | 739534.4 | 4613353 | 127 | 739620.4 | 4620621 |
| 5 | 737239.4 | 4612913.833 | 46 | 737580.5 | 4619682 | 87 | 738709.2 | 4613715 | 128 | 739717.7 | 4621490 |
| 6 | 738595.7 | 4613780.128 | 47 | 738413.1 | 4619976 | 88 | 737953.5 | 4613681 | 129 | 738860.6 | 4621930 |
| 7 | 733550.7 | 4617160.839 | 48 | 738778.8 | 4620380 | 89 | 737306.3 | 4613038 | 130 | 737922.6 | 4621393 |
| 8 | 734457.4 | 4616574.693 | 49 | 738213 | 4621171 | 90 | 736838.9 | 4612470 | 131 | 738454.2 | 4620866 |
| 9 | 734173.4 | 4615922.103 | 50 | 738609.5 | 4622005 | 91 | 735869.2 | 4612615 | 132 | 738989.1 | 4620046 |
| 10 | 735435.7 | 4615902.561 | 51 | 739236.2 | 4621807 | 92 | 735208.8 | 4612052 | 133 | 738124.5 | 4619731 |
| 11 | 735538.1 | 4615182.104 | 52 | 739861.5 | 4621141 | 93 | 734232.2 | 4610639 | 134 | 737409.2 | 4619660 |
| 12 | 735145.9 | 4614458.201 | 53 | 739383.7 | 4620362 | 94 | 733433.3 | 4610054 | 135 | 736798.6 | 4620333 |
| 13 | 734393 | 4613774.745 | 54 | 739972.2 | 4619581 | 95 | 732838.9 | 4609316 | 136 | 736249.8 | 4620676 |
| 14 | 733733.1 | 4614221.922 | 55 | 740742.7 | 4619117 | 96 | 731714.2 | 4609202 | 137 | 736767 | 4621257 |
| 15 | 733035 | 4613896.648 | 56 | 740812.1 | 4618307 | 97 | 731283.9 | 4609595 | 138 | 736415.9 | 4621552 |
| 16 | 732018.6 | 4614161.566 | 57 | 740109.4 | 4617673 | 98 | 730323.7 | 4609661 | 139 | 735610.6 | 4621589 |
| 17 | 730898.3 | 4614096.074 | 58 | 739233.4 | 4617522 | 99 | 729319.5 | 4610247 | 140 | 735232.7 | 4622255 |
| 18 | 730827.5 | 4613505.811 | 59 | 738310.7 | 4617590 | 100 | 729137.8 | 4610892 | 141 | 735224.4 | 4622732 |
| 19 | 729989.9 | 4613024.348 | 60 | 737340.3 | 4617608 | 101 | 729548.4 | 4611602 | 142 | 736134.7 | 4623045 |
| 20 | 729818.6 | 4612368.394 | 61 | 736382.5 | 4617762 | 102 | 729356.5 | 4612778 | 143 | 737048.5 | 4622950 |
| 21 | 729370.5 | 4612343.028 | 62 | 735448 | 4617814 | 103 | 729887.7 | 4612611 | 144 | 737679.2 | 4622786 |
| 22 | 729397.1 | 4611439.611 | 63 | 735232.3 | 4618608 | 104 | 730367 | 4612998 | 145 | 738505.3 | 4623308 |
| 23 | 729330.9 | 4610585.456 | 64 | 741142.2 | 4623674 | 105 | 730869.4 | 4613852 | 146 | 739455.4 | 4624076 |
| 24 | 730094.9 | 4609966.82 | 65 | 741877 | 4623129 | 106 | 731586.3 | 4614230 | 147 | 740157 | 4623857 |
| 25 | 730672.2 | 4609578.831 | 66 | 742826.2 | 4622987 | 107 | 732524.4 | 4614187 | 148 | 741126.6 | 4623680 |
| 26 | 731475.6 | 4609323.38 | 67 | 743760.5 | 4622672 | 108 | 733583.7 | 4613832 | 149 | 733449.2 | 4617293 |
| 27 | 732545.4 | 4608955.116 | 68 | 744412.4 | 4622272 | 109 | 732819.7 | 4613959 | 150 | 734126.3 | 4618264 |
| 28 | 740649.7 | 4613866.841 | 69 | 745388.8 | 4622097 | 110 | 734759.1 | 4614073 | 151 | 734984.9 | 4618879 |
| 29 | 740476.9 | 4614804.8 | 70 | 745956.3 | 4621340 | 111 | 735261.4 | 4614780 | 152 | 735259.1 | 4617834 |
| 30 | 740489.5 | 4615682.002 | 71 | 746335 | 4620861 | 112 | 735337.9 | 4615296 | 153 | 735952.8 | 4617947 |
| 31 | 741385.2 | 4616103.521 | 72 | 745016.7 | 4619834 | 113 | 734035.7 | 4616896 | 154 | 740733.9 | 4618870 |
| 32 | 741880.1 | 4615978.062 | 73 | 744642.4 | 4619069 | 114 | 733581.1 | 4617368 | 155 | 736168.5 | 4620912 |
| 33 | 742696.6 | 4615727.333 | 74 | 744193.7 | 4618323 | 115 | 734109.7 | 4618145 | 156 | 736984.1 | 4621526 |
| 34 | 744150 | 4616367.225 | 75 | 744955.8 | 4617590 | 116 | 734794.6 | 4618779 | 157 | 737403.4 | 4622494 |
| 35 | 744359 | 4617091.054 | 76 | 744990 | 4616946 | 117 | 735298.1 | 4618219 | 158 | 734846.2 | 4622527 |
| 36 | 745218.6 | 4617230.392 | 77 | 744280 | 4616800 | 118 | 735834.4 | 4617902 | 159 | 736467.9 | 4623183 |
| 37 | 744604.2 | 4617974.754 | 78 | 744082.7 | 4615910 | 119 | 736746.8 | 4617607 | 160 | 740027.9 | 4613261 |
| 38 | 744452 | 4618632.711 | 79 | 743155.5 | 4615813 | 120 | 737732.9 | 4617624 | 161 | 744902.9 | 4622411 |
| 39 | 744650.7 | 4619573.314 | 80 | 742206.9 | 4615665 | 121 | 738695 | 4617485 | |||
| 40 | 745521.5 | 4619959.663 | 81 | 741447.8 | 4616439 | 122 | 739591.9 | 4617401 | |||
| 41 | 735862 | 4621772.894 | 82 | 741072 | 4615746 | 123 | 740462.4 | 4617839 |
UNESCO-ს ნომინირებული ტერიტორიის არეალის ბუფერული ზონა მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე შეადგენს 6,168 ჰა-ს და განსაზღვრულია შემდეგი კოორდინატებით:
| # | X | Y | # | X | Y | # | X | Y | # | X | Y |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 738312.5 | 4612437.225 | 42 | 729957.5 | 4613241 | 83 | 740742.7 | 4619117 | 124 | 729452.8 | 4613060 |
| 2 | 737897 | 4611577.65 | 43 | 729715.1 | 4613985 | 84 | 740812.1 | 4618307 | 125 | 729893.7 | 4613508 |
| 3 | 737171.6 | 4610926.196 | 44 | 730472 | 4614444 | 85 | 735448 | 4617814 | 126 | 729999.1 | 4613691 |
| 4 | 736591.5 | 4610330.335 | 45 | 729637.4 | 4614083 | 86 | 735111.8 | 4619205 | 127 | 729807.6 | 4613817 |
| 5 | 735923.6 | 4610672.827 | 46 | 729557.7 | 4614866 | 87 | 735551.4 | 4618786 | 128 | 731432.1 | 4618252 |
| 6 | 735372.3 | 4609599.327 | 47 | 729418.5 | 4615726 | 88 | 736145.1 | 4618254 | 129 | 731775.4 | 4618376 |
| 7 | 734881.3 | 4608752.086 | 48 | 729605.9 | 4616626 | 89 | 736722.3 | 4617981 | 130 | 732324.8 | 4618287 |
| 8 | 734230.4 | 4607822.431 | 49 | 730474.4 | 4617029 | 90 | 736893.7 | 4617951 | 131 | 732769.3 | 4618100 |
| 9 | 734137.2 | 4608590.421 | 50 | 730419.6 | 4617820 | 91 | 737513.4 | 4617795 | 132 | 734984.9 | 4618879 |
| 10 | 733439.1 | 4609476.759 | 51 | 731263.1 | 4617856 | 92 | 738477.9 | 4617752 | 133 | 734981 | 4619300 |
| 11 | 733075.8 | 4609749.987 | 52 | 731617.7 | 4617851 | 93 | 739249.5 | 4617785 | 134 | 735458 | 4619266 |
| 12 | 733980.4 | 4608818.962 | 53 | 745215.9 | 4617013 | 94 | 739996.6 | 4617845 | 135 | 735441.4 | 4618986 |
| 13 | 734817.7 | 4610854.759 | 54 | 745513.8 | 4616080 | 95 | 740672.1 | 4618478 | 136 | 736217.6 | 4618385 |
| 14 | 735715.2 | 4612614.829 | 55 | 744758.3 | 4615438 | 96 | 745840.1 | 4619789 | 137 | 736073.9 | 4618095 |
| 15 | 738595.7 | 4613780.128 | 56 | 744085.2 | 4614718 | 97 | 744990 | 4616946 | 138 | 736671.9 | 4617865 |
| 16 | 738999.6 | 4613051.438 | 57 | 743232.3 | 4614347 | 98 | 744082.7 | 4615910 | 139 | 736778.1 | 4617805 |
| 17 | 732132.5 | 4618236.479 | 58 | 742286.6 | 4614090 | 99 | 741447.8 | 4616439 | 140 | 737172.6 | 4618097 |
| 18 | 732923.1 | 4617887.815 | 59 | 741457.1 | 4613592 | 100 | 737953.5 | 4613681 | 141 | 737095.2 | 4617950 |
| 19 | 733550.7 | 4617160.839 | 60 | 740649.7 | 4613867 | 101 | 736838.9 | 4612470 | 142 | 737070.1 | 4618016 |
| 20 | 734457.4 | 4616574.693 | 61 | 740489.5 | 4615682 | 102 | 733433.3 | 4610054 | 143 | 736719.4 | 4618793 |
| 21 | 734173.4 | 4615922.103 | 62 | 744359 | 4617091 | 103 | 731283.9 | 4609595 | 144 | 736987.5 | 4619045 |
| 22 | 735435.7 | 4615902.561 | 63 | 745218.6 | 4617230 | 104 | 729319.5 | 4610247 | 145 | 736129.5 | 4618570 |
| 23 | 735538.1 | 4615182.104 | 64 | 744650.7 | 4619573 | 105 | 729137.8 | 4610892 | 146 | 735711.5 | 4618744 |
| 24 | 734393 | 4613774.745 | 65 | 745521.5 | 4619960 | 106 | 729548.4 | 4611602 | 147 | 735510.2 | 4619356 |
| 25 | 733733.1 | 4614221.922 | 66 | 745923.6 | 4619359 | 107 | 729356.5 | 4612778 | 148 | 735168.2 | 4619125 |
| 26 | 732018.6 | 4614161.566 | 67 | 745848.8 | 4618392 | 108 | 730367 | 4612998 | 149 | 735067.8 | 4619647 |
| 27 | 730898.3 | 4614096.074 | 68 | 745675.8 | 4617489 | 109 | 733583.7 | 4613832 | 150 | 738352.3 | 4619126 |
| 28 | 729818.6 | 4612368.394 | 69 | 740197.3 | 4618573 | 110 | 736746.8 | 4617607 | 151 | 739525.1 | 4618278 |
| 29 | 730094.9 | 4609966.82 | 70 | 739693.4 | 4618564 | 111 | 739591.9 | 4617401 | 152 | 740733.9 | 4618870 |
| 30 | 732545.4 | 4608955.116 | 71 | 739000.3 | 4618650 | 112 | 739717.7 | 4621490 | 153 | 740635.1 | 4618637 |
| 31 | 731698.6 | 4608127.8 | 72 | 738175.2 | 4619068 | 113 | 737922.6 | 4621393 | 154 | 739730.9 | 4618255 |
| 32 | 730927.9 | 4608317.836 | 73 | 737235.5 | 4618999 | 114 | 738989.1 | 4620046 | 155 | 740455.3 | 4618148 |
| 33 | 730226.6 | 4608733.311 | 74 | 736366.2 | 4618711 | 115 | 737409.2 | 4619660 | 156 | 739044.3 | 4617608 |
| 34 | 730310.7 | 4609404.872 | 75 | 735579.5 | 4618965 | 116 | 735610.6 | 4621589 | 157 | 739106 | 4617852 |
| 35 | 728973.6 | 4609249.132 | 76 | 735080.6 | 4619289 | 117 | 728322.9 | 4610575 | 158 | 736168.5 | 4620912 |
| 36 | 728548.7 | 4609996.575 | 77 | 734967.2 | 4619883 | 118 | 727940.5 | 4611995 | 159 | 734756.9 | 4621027 |
| 37 | 728271 | 4610405.402 | 78 | 734940.3 | 4620586 | 119 | 728503.1 | 4612900 | 160 | 735085 | 4620554 |
| 38 | 727923.2 | 4611921.262 | 79 | 735149.4 | 4621278 | 120 | 728721.4 | 4613084 | 161 | 736984.1 | 4621526 |
| 39 | 728399.8 | 4612239.545 | 80 | 736441.3 | 4620185 | 121 | 728975.5 | 4612935 | |||
| 40 | 728686.5 | 4612730.391 | 81 | 738609.5 | 4622005 | 122 | 729226.8 | 4613089 | |||
| 41 | 729352 | 4613111.014 | 82 | 739383.7 | 4620362 | 123 | 729910.8 | 4613024 |
დანართი 2. მტირალას ეროვნული პარკის ფლორის სახეობები
| მცენარის სახელწოდება | დაცულობის სტატუსი | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ლათინური | ქართული | სასიცოცხლო ფორმა | ენდემიზმი | საქართველოს | IUCN | |
| „წითელი ნუსხა“ (2014) | „წითელი ნუსხა“ | |||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | |
| P T E R I D O P H Y T A | ||||||
| Aspleniaceae Mett. Ex Frank. | ||||||
| Asplenium adiantum-nigrum L. | გვიმრუჭა | გვიმრა | ||||
| Asplenium septentrionale (L.) Hoffm. | - | გვიმრა | ||||
| Asplenium trichomanes L. | მამასწარა | გვიმრა | ||||
| Asplenium scolopendrium L. | ირმის ენა | გვიმრა | ||||
| Athyriaceae Alst. | ||||||
| Athyrium filix femina (L.) Roth. | - | გვიმრა | ||||
| Blechnaceae(C.Presl)Copel. | ||||||
| Blechnum spicant (L.) Sm. | - | გვიმრა | ||||
| Dryopteridaceae Ching | ||||||
| Dryopteris filix-mas (L.) Schott | მთის ჩადუნა | გვიმრა | ||||
| Dryopteris pseudomas (Woll.) Holub & Pouzar | - | გვიმრა | ||||
| Polystichum braunii (Spenn.) Fee | - | გვიმრა | ||||
| Polystichum setiferum (Forssk.) Moore ex Woynar | - | გვიმრა | ||||
| Polystichum woronowii Fomin | - | გვიმრა | კავკასიის | |||
| Equisetaceae Rich. ex DC. | ||||||
| Equisetum arvense L. | მინდვრის შვიტა | ბალახი მრავ. | ||||
| Equisetum telmateia Ehrh. (E.majus Gars.) | მაღალი შვიტა | ბალახი მრავ. | ||||
| Hymenophyllaceae Link. | ||||||
| Hymenophyllum tunbrigense (L.) Sm. | ტუნბრიჯის ჰიმენოფილუმი | გვიმრა | ||||
| Hypolepidaceae Pichi Sermolli | ||||||
| Hypolepis punctata (Thunb.) Mett. | - | გვიმრა | ||||
| Pteridium tauricum V. Krecz. | ეწრის გვიმრა | გვიმრა | ||||
| Lycopodiaceae P.Beauv. ex Mirb. | ||||||
| Huperzia selago (L.) Bernh.ex Schrank.& Mart. (Lycopodium selago L.) | ლიკოპოდიუმი | ბალახი მრავ. | ||||
| Onocleaceae Pichi Sermolli | ||||||
| Matteuccia struthiopteris (L.) Tod. | შავი გვიმრა | გვიმრა | ||||
| Ophioglossaceae (R.Br.) Agardh | ||||||
| Ophioglossum lusitanicum L. | გველის ენა | ბალახი მრავ. | ||||
| Polypodiaceae Bercht. & J.Presl | ||||||
| Polypodium vulgare L. | კილამურა | გვიმრა | ||||
| Thelypteridaceae Pichi Sermolli | ||||||
| Phegopteris connectilis (Michx.) Watt | - | გვიმრა | ||||
| Pteridaceae Reichen. | ||||||
| Pteris cretica L. | ტაბელა | გვიმრა | ||||
| G Y M N O S P E R M A E | ||||||
| Cupressaceae Rich ex Bartl. | ||||||
| Cryptomeria japonica (Thunb. ex L.f.) D.Don | იაპონური კრიპტომერია | ხე | NT/ver. 3.1 | |||
| Taxaceae S.F.Gray | ||||||
| Taxus baccata L. | უთხოვარი | ხე | VU | LC/ver. 3.1 | ||
| A N G I O S P E R M A E | ||||||
| (D I C O T Y L E D O N E A) | ||||||
| Amaranthaceae Juss. | ||||||
| Amaranthus blitoides S.Watson | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Amaranthus hybridus L. | მწვანე ჯიჯლაყა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Amaranthus retroflexus L. | ჩვეულებრივი ჯიჯილაყა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Chenopodium album L. | ნაცარქათამა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Chenopodium botrys L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Apiaceae Lindl. (Umbelliferae Juss.) | ||||||
| Aegopodium podagraria L. | მარიამსხალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Apium graveolens L. | ნიახური | ბალახი ორწ. | ||||
| Chaerophyllum aureum L. (Ch.maculatum Willd.ex DC.) | ყინტორა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Daucus carota L. | ფერისცვალა | ბალახი ერთ.-ორწ. | ||||
| Heracleum sosnowskyi Manden. | სოსნოვსკის დიყი | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Peucedanum caucasicum (Bieb.) C.Koch (Cervaria caucasica M.Pimen.) | კავკასიური ანისული | ბალახი მრავალ. | ||||
| Sanicula europaea L. | ქრისტესბეჭედა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Tordylium maximum L. | - | ბალახი ერთ.-ორწ. | ||||
| Torilis arvensis (Huds.) Link | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Torilis japonica (Houtt.)DC. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Apocynaceae Juss. | ||||||
| Periploca graeca L. | ღვედკეცი | ლიანა | ||||
| Vinca minor L. | გველის სურო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Aquifoliaceae Bartl. | ||||||
| Ilex colchica Pojark. | კოლხური ბაძგი | ხე ან ბუჩქი | ||||
| Araliaceae Juss. | ||||||
| Hedera colchica (C.Koch)C.Koch. | კოლხური სურო | ლიანა | ||||
| Hedera helix L.(H.caucasigena Pojark.) | ლიანა | |||||
| Hydrocotyle ramiflora Maxim. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hydrocotyle vulgaris L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Aristolochiaceae Juss. | ||||||
| Aristolochia pontica Lam. | პონტოს ძირმწარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Asarum caucasicum (Duch.) N.Busch | კავკასიური ხარისჩლიქა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Balsaminaceae A.Rich. | ||||||
| Impatiens noli-tangere L. | უკადრისა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Betulaceae S.F. Gray | ||||||
| Alnus barbata C.A.Mey. | ჩვეულებრივი მურყანი | ხე | ||||
| Betula medwediewii Regel | მედვედევის არყი | ბუჩქი | კოლხეთის | VU | ||
| Boraginaceae Juss. | ||||||
| Brunnera macrophylla (Adams) Johnst. | ციურა | ბალახი მრწ. | კავკასიის | |||
| Cynoglossum creticum Mill. (C.pictum Soland ) | ძაღლის-ენა | ბალახი ორწ. | ||||
| Echium vulgare L. | ლურჯი ძირწითელა | ბალახი ორწ. | ||||
| Myosotis arvensis (L.) Hill. | ჩვეულებრივი კესანე | ბალახი მრავალ. | ||||
| Myosotis caespitosa K.F.Schultz | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Myosotis lazica M.Pop. | ლაზური კესანე | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის | |||
| Myosotis sparsiflora J.C.Mikan ex Pohl | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Myosotis sylvatica Ehrh. ex Hoffm. | ტყის კესანე | ბალახი მრავალ. | ||||
| Omphalodes cappadocica (Willd.) DC. | ომფალოდესი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Paracynoglossum imeretinum (Kusn.) Popov | - | ბალახი მრავალ. | საქართველოს | |||
| Symphytum caucasicum Bieb. | კავკასიური ლაშქარა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Symphytum grandiflorum DC. (S.ibericum Stev.) | თეთრყვავილა ლაშქარა | ბალახი მრავალ. | საქართველოს | |||
| Symphytum asperum Lepech. | ლაშქარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Trachystemon orientalis (L.)D. Don | ანჩხლა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Brassicaceae Burnett (Cruciferae Juss.) | ||||||
| Alliaria petiolata (Bieb.) Cavara & Grande | ნივრის დედა | ბალახი ორწ. | ||||
| Arabis nordmanniana Rupr. | ნორდმანის არაბულა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Arabidopsis thaliana (L.) Heynh. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Barbarea vulgaris R.Br. | - | ბალახი ორწ. | ||||
| Brassica campestris L. | შალგამი | ბალახი ერთწ. | ||||
| Bunias orientalis L. | ხატოტი | ბალახი ორწ. | ||||
| Capsella bursa- pastoris (L. ) Medik. | წიწმატურა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Cardamine bulbifera L. (Dentaria bulbifera L.) | ტყის ბოლოკი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cardamine hirsuta L. | ტყის წიწმატი | ბალახი ერთწ. | ||||
| Cardamine impatiens L. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Cardamine impatiens subsp. pectinata (Pall. ex DC.) Stoj. & Stef. | ბალახი ორწ. | |||||
| Cardamine lazica Boiss.& Bal. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cardamine parviflora L. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Cardamine quinquefolia (M.Bieb.) Schmalh. (Dentaria quinquefolia Bieb.) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cardamine tenera S.G.Gmel.ex C.A.Mey. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Erophila verna (L.) Bess. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Hesperis adzharica Tzhvel. (H.matronalis subsp. adzharica (Tzhvel.) Cullen) | ღამის ია | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Lepidium draba L.( Cardaria draba (L.) Desv.) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lepidium sativum L. | წიწმატი | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Nasturtium officinale R.Br. | წყლის წიწმატი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Pachyphragma macrophyllum (Hoffm.) N.Busch | დიდფოთოლა ხახია | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Raphanus raphanistrum L. | ბოლოკურა | ბალახი ორწ. | ||||
| Rorippa austriaca (Grantz) Spach | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Rorippa palustris (L.) Besser | - | ბალახი ორწ. | ||||
| Rorippa sylvestris (L.) Besser | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sisymbrium altissimum L. | მაღალი გონგოლა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Sisymbrium loeselii L. | გონგოლა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sisymbrium officinale (L.) Scop. | ღორღორა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Thlaspi arvense L. | ქუთქუთა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Buxaceae Dumort. | ||||||
| Buxus colchica Pojark. | კოლხური ბზა | ბუჩქი ან ხე | VU | NT/ver 2.3 | ||
| Campanulaceae Juss. | ||||||
| Campanula rapunculoides L.subsp.cordifolia (C.Koch) Damboldt | მაჩიტა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Campanula lactiflora Bieb. (Gadellia lactiflora (Bieb.) Schulkina) | კენკეშა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Cannabinaceae Endl. | ||||||
| Humulus lupulus L. | სვია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Capparaceae Juss. | ||||||
| Cleome iberica DC. (C.ornithopodioides p.p.) | ქართული კლეომე | ბალახი ერთწ. | ||||
| Caprifoliaceae Juss. | ||||||
| Lonicera caprifolium L. | ჯიქა | ლიანა | ||||
| Lonicera caucasica Pall. | წერწა | ბუჩქი | ||||
| Lonicera japonica Thunb. | იაპონური ცხრატყავა | ლიანა | ||||
| Sambucus ebulus L. | ანწლი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Sambucus nigra L. | დიდგულა | ხე | LC / ver 3.1 | |||
| Viburnum lantana L. | უზანი | ბუჩქი | ||||
| Viburnum opulus L. | ძახველი | ბუჩქი | ||||
| Viburnum orientale Pall. | მოლოზანა | ბუჩქი | ||||
| Caryophyllaceae Juss. | ||||||
| Arenaria rotundifolia M.Bieb. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Arenaria serpyllifolia L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Cerastium glomeratum Thuill. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Cerastium holosteoides Fries | წიწილკურა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Melandrium balansae Boiss. | სასტვენა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Moehringia trinervia (L.) Clairv. | წიფლისძირა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Myosoton aquaticum (L.) Moench (Malachium aquaticum (L.) Fries) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Petrorhagia saxifraga (L.) Link (Tunica saxifraga (L.) Scop.) | ციმციმა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Sagina apetala Ard. (S.ciliata Friesx) | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sagina oxysepala Boiss. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sagina procumbens L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sagina saginoides (L.) Karst. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Silene compacta Fisch. | ლამაზა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Silene gallica L. | ინგლისური ქოთანა | ბალახი ორწ. | ||||
| Silene italica (L.)Pers. | იტალიური ქოთანა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Silene noctiflora L. | ღამის ქოთანა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Silena multifida (Adams) Rohrb (Oberna multifida (Adams) Ikonn.) | დანაკვთული ქოთანა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Silene wallichiana Klotzsch. (Oberna wallichiana (Klotzsch.) Ikonn. ) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Stellaria graminea L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Stellaria holostea L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Stellaria media (L.) Vill. | ბალახი ერთ-ორწ. | |||||
| Spergula arvensis L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Celastraceae R.Br. | ||||||
| Euonymus europaea L. (E.floribunda Stev.) | კიდობანა, ჩვეულებრივი ჭანჭყატი | ბუჩქი | ||||
| Euonymus latifolia (L.) Mill. | ტაბლაყურა | ბუჩქი | LC / ver 3.1 | |||
| Euonymus leiophloea Stev. (E.ketzhovelli Gatsch.) | გლუვქერქა ჭანჭყატი | ბუჩქი | კავკასიის | |||
| Compositae Giseke. (Asteraceae Dumort.) | ||||||
| Achillea nobilis subsp. neilreichii (A.Kern.) Velen. – | ნეილრიხის ფარსმანდუკი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Achillea nobilis L. | კეთილშობილი ფარსმანდუკი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Achillea setacea Waldst. & Kit. | ქიცვებიანი ფარსმანდუკი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Anthemis cotula L. | კამანია | ბალახი ერთწ. | ||||
| Anthemis woronowii Sosn. | - | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Ambrosia artemisiifolia L. | ამბროზია | ბალახი ერთწ. | ||||
| Arctium lappa L. | ჩვეულებრივი ოროვანდი | ბალახი ორწ. | ||||
| Arctium palladinii (Marc.) Grossh. | - | ბალახი ორწ. | ||||
| Artemisia verlotiorum Lamotte | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Artemisia vulgaris L. | მამულა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Bellis perennis L. | ზიზილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Bidens cernua L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Bidens tripartita L. | ორკბილა | ბალახი ერთწ. | LC / ver 3.1 | |||
| Carpesium abrotanoides L. | - | ბალახი ორწ. | ||||
| Centaurea iberica Trev.ex Spreng. | ნარცეცხლა | ბალახი ორწ. | ||||
| Centaurae salicifolia Bieb. | წითელი ღიღილო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cicerbita pontica (Boiss.) Grossh. (Mulgedium ponticum Boiss.) | დათვიმხალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cichorium intybus L. | ვარდკაჭაჭა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cirsium arvense (L.) Scop. | მინდვრის ნარი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cirsium hypoleucum DC. | - | ბალახი ორწ. | ||||
| Cirsium imereticum Boiss. | იმერული ნარი | ბალახი მრავალ. | საქართველოს | |||
| Cirsium incanum (S.G.Gmel.) Fisch. | თეთრი ნარი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cirsium vulgare(Savi)Ten. | ჩვეულებრივი ნარი | ბალახი ორწ. | ||||
| Crassocephalum crepidioides (Benth.) S.Moore | კრასოცეფალუმი | ბალახი ერთწ. | ||||
| Crepis foetida subsp. rhoeadifolia (M.Bieb.) Čelak. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Crepis setosa Hall.fil. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Dichrocephala integrifolia (L.fil.) O.Kuntze | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Doronicum orientale Hoffm. | ყვითელი გვირილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Erigeron annuus (L.) Pers. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Erigeron bonariensis L. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Erigeron canadensis L. | ცხენისკუდა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Eupatorium cannabinum L. | ვარდკანაფა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Filago arvensis L. | მინდვრის ნაცარა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Filago eriocephala Guss. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Galinsoga quadriradiata Ruiz & Pav. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Hieracium chromolepium (Zahn) Kem.-Nath. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hieracium hopense Üksip | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hieracium juranum Fries | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hieracium laevigatum Willd. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hieracium ovalifrons (Woronow & Zahn.) Juxip | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hieracium pilosella L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hieracium pseudobrachiatum Čelak. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hieracium umbellatum L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hypochoeris radicata L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Inula helenium L. | კულმუხო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Inula magnifica Lipsky | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის | ||||
| Laphangium affine (D.Don) Tzvelev (Gnaphalium affine D.Don.) | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Laphangium luteoalbum (L.) Tzvelev (Gnaphalium luteoalbum L.) | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Lapsana grandiflora Bieb. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lapsana intermedia M.Bieb. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Leontodon danubialis Jacq. | ლომისკბილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Leontodon hispidus L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Leucanthemum vulgare (Vaill.) Lam. | მინდვრის გვირილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Matricaria matricarioides (Less.) Porter | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Mycelis muralis (L.) Dumort. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Petasites albus (L.) Gaertn. | ბუერა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Pyrethrum parthenifolium Willd. | საჭარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Senecio erraticus Bertol. | - | ბალახი ორწ. | ||||
| Senecio propinquus Schischk. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Sencio vernalis Waldst.& Kit. | გაზაფხულის თავყვითელა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sencio vulgaris L. | ჩვეულებრივი თავყვითელა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Serratula quinquefolia Bieb.ex Willd. | ხუთფოთოლა ირმის მხალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Sigesbeckia orientalis L. | ბირკაულა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sonchus asper (L.) Hill | ღიჭა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sonchus oleraceus L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Solidago virgaurea L. (S.armena Kem.-Nath.ex Grossh.) | ოქროწკეპლა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Symphyotrichum graminifolium (Spreng.) G.L.Nesom (Conyza graminifolia Spreng.) | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Tagetes minuta L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Taraxacum officinale Wigg. | სამკურნალო ბურბუშელა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Telekia speciosa (Schreb.) Baumg. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Tussilago farfara L. | ვირისტერფა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Xanthium orientale subsp. californicum (Greene) Greuter | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Xanthium strumarium L. | ღორის ბირკა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Youngia japonica (L.)DC. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Convolvulaceae Juss. | ||||||
| Calystegia sepium ( L.) R.Br. | დიდი ხვართქლა | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Calystegia silvatica (Kit.) Griseb. | ტყის ხვართქლა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Convolvulus arvensis L. | ხვართქლა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cornaceae Dumort. | ||||||
| Swida australis (C.A.Mey.) Pojark.ex Grossh. | ბუჩქი ან ხე | |||||
| Swida koenigii (Schneid.) Pojark. ex Grossh. | ბუჩქი ან ხე | კოლხეთის | ||||
| Corylaceae Mirb. | ||||||
| Carpinus betulus L.(C.caucasica Grossh.) | კავკასიური რცხილა | ხე | LC/ ver 3.1 | |||
| Corylus avellana L. | ჩვეულებრივი თხილი | ბუჩქი | LC/ ver 3.1 | |||
| Corylus pontica C.Koch | პონტოს თხილი | ბუჩქი ან ხე | ||||
| Crassulaceae DC. | ||||||
| Sedum caucasicum (Grossh.) Boiss. | კავკასიური კლდისდუმა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Sedum hispanicum L. | ესპანური კლდისდუმა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Sedum stoloniferum S.G.Gmel. | სტოლონებიანი კლდისდუმა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Cuscutaceae Dumort. | ||||||
| Cuscuta approximata Bab. (C.cupulata Engelm.) | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Cuscuta europaea L. | აბრეშუმა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Datiscaceae Lindl. | ||||||
| Datisca cannabina L. | დათვის კანაფი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Dipsacaceae Juss. | ||||||
| Cephalaria procera Fisch. & Ave-Lall. | ბალახი მრავალ. | |||||
| Dipsacus pilosus L. | შებუსული გოქშო | ბალახი ერთწ. | ||||
| Succisa pratensis Moench | ბალახი მრავალ. | |||||
| Ebenaceae Guerke | ||||||
| Diospyros lotus L. | ხურმა | ხე | LC/ ver 3.1 | |||
| Ericaceae Juss. | ||||||
| Epigaea gaultherioides (Boiss. & Bal.) Takht. | ბუჩქი | აჭარა-ლაზეთის | VU | |||
| Rhododendron luteum Sweet. | იელი | ბუჩქი | ||||
| Rhododendron ponticum L. | შქერი | ბუჩქი | ||||
| Rhododendron ungernii Trautv. | უნგერნის შქერი | ბუჩქი | აჭარა-ლაზეთის | VU | ||
| Vaccinium arctostaphylos L. | მაღალი მოცვი | ბუჩქი | ||||
| Euphorbiaceae Juss. | ||||||
| Acalypha australis L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Euphorbia falcata L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Euphorbia helioscopia L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Euphorbia hirsuta L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Euphorbia peplis L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| E.stricta L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Fagaceae Dumort. | ||||||
| Castanea sativa Mill. | წაბლი | ხე | VU | LC/ ver 3.1 | ||
| Fagus orientalis Lipsky | აღმოსავლური წიფელი | ხე | LC/ ver 3.1 | |||
| Quercus hartwissiana Stev. | კოლხური მუხა | ხე | VU | DD/ver 3.1 | ||
| Quercus imeretina Stev.ex Woronow | იმერული მუხა | ხე | საქართველოს | VU | ||
| Quercus pontica C.Koch | პონტოს მუხა | ხე | კოლხეთის | VU | EN/ ver.3.1 | |
| Fumariaceae DC. | ||||||
| Corydalis angustifolia (Bieb.) DC.* | ბუჩქისძირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Corydalis caucasica DC. | კავკასიური ბუჩქისძირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Gentianaceae Juss. | ||||||
| Centaurium erythraea Rafin | ასისთავა | ბალახი ერთ-ორწ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Gentiana schistocalyx (C.Koch ) C.Koch (G.asclepiadea L.var.schistocalyx C.Koch) | ბალახი მრავალ. | |||||
| Geraniaceae Juss. | ||||||
| Erodium cicutarium (L.).L"Her. | სავარცხალა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Geranium columbinum L. | ქათმისკუჭა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Geranium dissectum L. | დაკვეთილი ნემსიწვერა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Geranium molle L. | რბილი ნემსიწვერა, ქათმისკუჭა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Geranium robertianum L. | უჟმურა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Geranium rotundifolium L. | მრგვალფოთოლა ნემსიწვერა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Geranium sibiricum L. | ციმბირული ნემსიწვერა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hypericaceae Juss. | ||||||
| Hypericum androsaemum L. | კორობელა | ბუჩქი | ||||
| Hypericum bithynicum Boiss. | ბითინიური კრაზანა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hipericum bupleuroides Griseb. (H.bithynicum Boiss.) | - | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Hypericum mutilum L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Hypericum perforatum L | კრაზანა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Hypericum xylosteifolium (Spach) N.Robson | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Juglandaceae A.Rich.ex Kunth | ||||||
| Juglans regia L. | კაკალი | ხე | VU | LC/ ver 3.1 | ||
| Juglans nigra L. | კერკეტი კაკალი | ხე | LC/ ver 3.1 | |||
| Juglans mandshurica Maxim. | - | ხე | ||||
| Lamiaceae Lindl. (Labiatae Juss.) | ||||||
| Ajuga reptans L. | პირწმინდა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Clinopodium grandiflorum (L.) Kuntze (Calamintha grandiflora (L.) Moench) | მთის პიტნა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Clinopodium nepeta (L.) Savi (Calamintha nepeta (L.) Savi) | კატის პიტნა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Clinopodium menthifolium (Host) Stace (Calamintha menthifolia Host.) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Clinopodium umbrosum (Bieb.) C.Koch | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Clinopodium vulgare L. | მოპიტნაო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Elsholtzia ciliata (Thunb.) Hyl. | წამწამიანი ელშოლცია | ბალახი ერთწ. | ||||
| Galeobdolon luteum Huds. | ყვითელი ჯინჭრის-დედა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Galeopsis bifida Boenn. | თავცეცხლა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Galeopsis ladanum L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Glechoma hederacea L. | ოშოშა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lamium album L. | ჯინჭრის -დედა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lamium amplexicaule L. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Lamium maculatum (L.) L. | წითელი ჯინჭრის-დედა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lamium purpureum L. | ბებრისკონა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Leonurus quinquelobatus Gilib. | ხუთნაკვთიანი შავბალახა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lycopus europaeus L. | - | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Mentha aquatica L. | ტენცო | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Mentha longifolia (L.)Huds. | ტყის პიტნა | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Mentha pulegium L. | ომბალო | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Melissa officinalis L. | ბარამბო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Origanum vulgare L. | თავშავა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Plectranthus scutellarioides (L.) R.Br. (Perilla nankinensis(Lour.)Decne ) | წითელი ჯინჭარი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Prunella grandiflora (L.) Scholl. | დიდყვავილა გობისცხვირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Prunella vulgaris L. | გობისცხვირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Salvia glutinosa L. | შალამანდილი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Salvia verticillata L. | დაჯირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Scutellaria albida L. | თეთრი მუზარადა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Stachys annua (L.) L. | ერთწლოვანი დედაფუტკარა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Stachys atherocalyx C.Koch | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Stachys macrophylla Albov | დიდფოთოლა დედაფუტკარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Stachys sylvatica L. | ტყის დედაფუტკარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Stachys trapezuntea Boiss. | ტრაპეზუნტის დედაფუტკარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lauraceae Juss. | ||||||
| Laurus nobilis L. | კეთილშობილი დაფნა | ხე ან ბუჩქი | VU | LC/ ver 3.1 | ||
| Leguminosae Juss. (Fabaceae Lindl.) | ||||||
| Argyrolobium biebersteini P.W.Ball | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Astragalus glycyphyllos L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Dorycnium graecum (L.) Ser. | ბერძნული ხუთყურა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Kummerowia striata (Thunb.) Schindl. (Lespedeza striata (Thunb.) Hook. & Arn.) | იაპონური სამყურა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Lathyrus apacha L. | ყანის მატკვარცანა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Lathyrus aureus (Stev.) Brandza | ოქროსფერი არჯაკელი | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Lathyrus hirsutus L. | უხეში არჯაკელი | ბალახი ერთწ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Lathyrus pratensis L. | მდელოს მატკვარცანა | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Lathyrus sylvestris L. | ტყის არჯაკელი | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Lotus angustissimus L. | უწვრილესი კურდღლის ფრჩხილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lotus corniculatus L. | რქიანი კურდღლისფრჩხილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lotus tenuis Waldst. & Kit. ex Willd. | წვრილი კურდღლისფრჩხილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Medicago arabica (L.) Huds. | არაბული იონჯა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Medicago lupulina L. | სვიისებრი იონჯა, ჩიტის იონჯა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Medicago polymorpha L. (Medicago denticulata Willd.) | დაკბილული იონჯა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Medicago sativa L. | ჩვეულებრივი იონჯა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Melilotus albus Medik. | თეთრი ძიძო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Melilotus officinalis (L.) Pall.- | სამკურნალო ძიძო, ყვითელი ძიძო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ononis arvensis L. | ფშნის ეკალი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Pisum elatius Bieb. (Pisum sativum subsp. elatius (M.Bieb.) Asch. & Graebn.) | მაღალი ბარდა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Robinia pseudacacia L. | ცრუ აკაცია, ეკლის ხე | ხე | ||||
| Securigera varia (L.) Lassen (Coronilla varia L.) | ნაირფერი ყვავისფრჩხილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Trifolium arvense L. | ბურტყლა სამყურა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Trifolium campestre Schreb. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Trifolium fragiferum L. | მარწყვა სამყურა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Trifolium hybridum L. | შვედური სამყურა | ბალახი ორ-მრავალწ. | ||||
| Trifolium medium L. | ტყის სამყურა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Trifolium pratense L. | წითელი სამყურა | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Trifolium repens L. | თეთრი სამყურა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Vicia angustifolia Reichard (V.sativa L.subsp. nigra (L.) Ehrh.) | წვრილფოთოლა ცერცველა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Vicia antiqua Grossh. | ანტიკური ცერცველა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Vicia ciliatula Lipsky. | წამწამიანი ცერცველა | ბალახი ერთწ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Vicia cordata Wulf. ex Hoppe- | გულისებრი ცერცველა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Vicia grandiflora Scop. | დიდყვავილა ცერცველა | ბალახი ერთ-ორწ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Vicia hirsuta (L.) S.F.Gray. | ბეწვიანი ცერცველა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Vicia lathyroides L. | არჯაკელისებრი ცერცველა | ბალახი ერთწ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Vicia narbonensis L. | ცხენის ცერცველა | ბალახი ერთწ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Vicia sativa L. | ოსპისებრი ცერცველა | ბალახი ერთწ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Vicia sepium L. | ღობის ცერცველა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Vicia tetrasperma (L.) Schreb. | ოთხთესლიანი ცერცველა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Vicia villosa Roth | ბანჯგვლიანი ცერცველა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Linaceae Dum. | ||||||
| Linum bienne Mill. (Linum angustifolium Huds.) | ორწლოვანი სელი | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Loranthaceae Juss. | ||||||
| Viscum album L. | ფითრი | ბუჩქი | ||||
| Lythraceae St.-Hil | ||||||
| Lythrum salicaria L. | ცოცხმაგარა | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Malvaceae Juss. | ||||||
| Abutilon theophrasti Medik. | შვია | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Althaea hirsuta L. | ყანის ტუხტი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Malva neglecta Wallr. | შეუმჩნეველი ბალბა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Malva sylvestris L. | ტყის ბალბა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Tilia begoniifolia Stev. (Tilia caucasica Rupr. f. begoniifolia (Stev.) Ig.Vassil) | კავკასიური ცაცხვი | ხე | ||||
| Mazaceae Reveal | ||||||
| Mazus pumilus (Burm.f.) Streenis | ჯუჯა მაზუსი | ბალახი ერთწ. | ||||
| Moraceae Link | ||||||
| Ficus carica L. (F.colchica Grossh.) | ლეღვი | ხე | LC/ ver 3.1 | |||
| Morus alba L. | თუთა | ხე | ||||
| Morus nigra L | ხართუთა | ხე | ||||
| Oleaceae Hoffmgg.&Link | ||||||
| Fraxinus angustifolia subsp. oxycarpa (Willd.) Franco & Rocha Afonso | მახვილნაყოფა იფანი | ხე | LC/ ver 3.1 | |||
| Ligustrum vulgare L. | კვიდო | ბუჩქი | ||||
| Onagraceae Juss. | ||||||
| Circaea alpina L. | ალპური თეთრძირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Circaea lutetiana L. | თეთრძირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Epilobum hirsutum L. | ბალახი მრავალ. | |||||
| Epilobum lanceolatum Seb.& Mauri. | ლანცეტაფოთოლა წყალნაწყენი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Epilobum montanum L. | მთის წყალნაწყენი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Epilobium parviflorum Schreb.- | წვრილყვავილა წყალნაწყენი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Epilobium roseum subsp. subsessile (Boiss.) P.H.Raven (Epilobium nervosum Boiss.& Buhse) | დაძარღვული წყალნაწყენი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Epilobium tetragonum L. | ოთხწახნაგა წყალნაწყენი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Orobanchaceae Vent. | ||||||
| Euphrasia hirtella Jord.ex Reut. | ბანჯგვლიანი კორდისფრჩხილა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Lathraea squamaria L. | ჩაწყობილა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Orobanche colorata C.Koch | შეღებილი კელაპტარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Orobanche flava C.Mart.ex F.Schultz | ყვითელი კელაპტარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Orobanche hederae Duby | სუროს კელაპტარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Orobanche purpurea Jacq. | მეწამული კელაპტარა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Rhynchocorys elephas (L.) Griseb. | სპილოს საყურე | ბალახი ერთწ. | ||||
| Oxalidaceae R.Br. | ||||||
| Oxalis acetosella L. | ჩვეულებრივი მჟაველა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Oxalis corniculata L. | რქიანი მჟაველა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Paeoniaceae Rudolphi | ||||||
| Paeonia daurica subsp. coriifolia (Rupr.) D.Y.Hong (Paeonia caucasica (Schipcz) Schipcz.) | კავკასიური იორდასალამი | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Paeonia daurica subsp. macrophylla (Albov) D.Y.Hong (Paeonia macrophylla (Albov) Lomak.) | დიდფოთოლა იორდასალამი | ბალახი მრავალ. | საქართველოს | |||
| Papaveraceae Juss. | ||||||
| Chelidonium majus L. | ქრისტესისხლა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Phytolaccaceae R.Br. | ||||||
| Phytolacca americana L. | ჭიაფერა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Plantaginaceae Juss. | ||||||
| Digitalis schischkinii Ivanina | შიშკინის ფუტკარა | |||||
| Plantago lanceolata L. | ლანცეტა მრავალძარღვა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Plantago major L. | მრავალძარღვა | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Veronica anagallis-aquatica L. | ჩაღანდრი | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Veronica arvensis L. | მინდვრის ვერონიკა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Veronica beccabunga L. | ჩაღანდრი | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Veronica chamaedrys L. | მუხნარის ვერონიკა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Veronica filiformis Smith | ძაფისებრი ვერონიკა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Veronica hederifolia L. | სუროსფოთოლა ვერონიკა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Veronica magna M. Fisch. (Veronica melissifolia auct.) | მკერვალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Veronica officinalis L. | დედოფლისთითა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Veronica peduncularis Bieb. | ყუნწიანი ვერონიკა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Veronica persica Poir. | ბოსტნის ია | ბალახი ერთწ. | ||||
| Veronica polita Fries. | ჭიკარტი | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Veronica serpyllifolia L. | ბეგქონდარასფოთოლა ვერონიკა | ბალახი მრავალ. | LC/ ver 3.1 | |||
| Veronica umbrosa Bieb. | ჩრდილის ვერონიკა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Platanaceae T.Lestib. | ||||||
| Platanus orientalis L. | აღმოსავლური ჭადარი | ხე | DD/ver. 3.1 | |||
| Polygonaceae Juss. | ||||||
| Polygonum aviculare L. | ჩვეულებრივი მატიტელა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Polygonum convolvulus L. | ხვართქლასებრი მატიტელა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Polygonum dumetorum L. | ღობისძირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Polygonum hydropiper L. | წალიკა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Polygonum minus Huds. | მცირე მატიტელა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Polygonum nodosum Pers. | კვანძოვანი მატიტელა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Polygonum perfoliatum L. | გაჩვრეტილი მატიტელა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Polygonum persicaria L. | ბოსტნის წალიკა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Polygonum thunbergii Siebold & Zucc. | თუნბერგის მატიტელა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Rumex acetosella L. | მჟაუნა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Rumex conglomeratus Murr.- | ღოლოშმაგა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Rumex crispus L. | ჩვეულებრივი ღოლო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Rumex obtusifolius L. | ბლაგვფოთოლა ღოლო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Rumex pulcher L. | ლამაზი ღოლო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Rumex sanguineus L.- | წითელი ღოლო | ბალახი მრავალ. | ||||
| Primulaceae Vent. | ||||||
| Anagallis arvensis L. | საპოვნელა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Cyclamen adzharicum Pobed., (C.coum Mill.subsp.caucasicum (C.Koch) O.Schwart | ყოჩივარდა | ბალახი მრავალ. | აჭარა-ლაზეთის | |||
| Lysimachia japonica Thunb.- | იაპონური ხახვთესლა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lysimachia verticillaris Spreng. | ხახვთესლა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Primula megaseifolia Boiss.& Bal.ex Boiss. | ჩაგისებრი ფურისულა | ბალახი მრავალ. | აჭარა-ლაზეთის | |||
| Primula sibthorpii Hoffmgg. | სიბტორფის ფურისულა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculaceae Juss. | ||||||
| Anemone blanda Schott & Kotschy | ნაზი ფრინტა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Clematis vitalba L. | კატაბარდა | ლიანა | ||||
| Ficaria calthifolia Reichenb. | ჩაწყობილაბაია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ficaria grandiflora Robert (F.popovii A.Khokhr.) | პოპოვის ჩაწყობილაბაია | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის | |||
| Helleborus caucasicus A.Br. (H.orientalis auct.) | კავკასიურიხარისძირა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Ranunculus ampelophyllus Sommier & Levier | ვაზისფოთოლა ბაია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculus buhsei Boiss. | ბუშის ბაია | ბალახი მრავალ. | ||||
| R.bulbosus L. | ბოლქვიანი ბაია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculus bushei Boiss. (R.astrantiifolius (Rupr) Boiss.& Bal.) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculus chius DC. | ქონა | ბალახი ერთწ. | ||||
| R.grandiflorus L. (R.anemonifolius DC.,R.elegans C.Koch) | დიდყვავილა ბაია, ქართული ბაია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculus muricatus L. | დუგუმი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculus repens L. | ნიახურა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculus sardous Crantz (Ranunculus pseudobulbosus Schur.) | სარდინიული ბაია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ranunculus trachycarpus Fisch. & C.A.Mey.- | უხეშნაყოფა ბაია | ბალახი ერთწ. | ||||
| Rhamnaceae Juss. | ||||||
| Frangula alnus Mill. | ხეჭრელი | ხე ან ბუჩქი | LC/ ver 3.1 | |||
| Rosaceae Juss. | ||||||
| Agrimonia eupatoria L. | ბირკავა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Aruncus vulgaris Rafin. | მეკენძალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Duchesnea indica (Andr.) Focke | გველის მარწყვი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Fragaria vesca L. | მარწყვი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Geum urbanum L. | ნიგვზისძირა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Malus orientalis Uglitzk. | მაჟალო | ხე | DD/vers.3.1 | |||
| Potentilla micrantha Ramond. ex DC. | წვრილყვავილა მარწყვა-ბალახა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Potentilla recta L. | სწორმდგომი მარწყვა-ბალახა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Potentilla reptans L. | მხოხავი მარწყვა-ბალახა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Poterium polygamum Waldst.& Kit. | ურაშა | ბალახი მრავალწ. | ||||
| Prunus avium (L.) L. (Cerasus avium (L.) Moench) | ბალი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Prunus cerasifera Ehrh. | ტყემალი | ხე | DD/vers.3.1 | |||
| Prunus laurocerasus L. (Laurocerasus officinalis M.Roem.) | წყავი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Pyrus caucasica Fed. | პანტა | ხე | ||||
| Rosa canina L. | ასკილი | ბუჩქი | ||||
| Rubus anatolicus Focke | ანატოლიური მაყვალი | ბუჩქი | ||||
| Rubus buschi Grossh.ex Sinjkova (R.vulgatus Arrhen.subsp.buschii Rozan.) | მაყვალი | ბუჩქი | ||||
| Rubus caesius L. | ძაღლამაყვალა | ბუჩქი | ||||
| Rubus candicans Wiehe. | მოთეთრო მაყვალი | ბუჩქი | ||||
| Rubus canescens DC. (R.tomentosus Borkh.nom.illegit.) | ნაცრისფერი მაყვალი | ბუჩქი | ||||
| Rubus caucasicus Focke | კავკასიური მაყვალი | ბუჩქი | კოლხეთის | |||
| Rubus hirtus Waldst.& Kit. | უხეშბეწვიანი მაყვალი | ბუჩქი | ||||
| Rubus idaeus L. | ჟოლო | ბუჩქი | ||||
| Rubus serpens Weihe ex Lej.& Court | გველისებრი მაყვალი | ბუჩქი | ||||
| Sorbus aucuparia L. (Sorbus boissieri C.K.Schneid.) | ცირცელი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Sorbus torminalis (L.) Crantz | თამელი, დათვის მსხალი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Spiraea japonica L.fil. | იაპონური გრაკლა | ბუჩქი | ||||
| Rubiaceae Juss. | ||||||
| Galium humifusum Bieb.(A.humifusa (Bieb.) Bess.) | ფხუწა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Galium odoratum (L.)Scop.(Asperula odorata L.) | ტყის ჩიტისთვალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Galium palustre L. | ჭაობის ენდრონიკა | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Galium rotundifolium L. | მრგვალფოთოლა ენდრონიკა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Galium spurium L. | ცრუ ენდრონიკა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Galium tricornutum Dandy | ხოვერა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Sherardia arvensis L. | მინდვრის ჟერარდია | ბალახი ერთწ. | ||||
| Salicaceae Mirb. | ||||||
| Populus tremula L. | ვერხვი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Salix alba subsp.micans (Anderss.)Reich.fil. | ||||||
| Salix caprea L. | მდგნალი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Salix caucasica Anderss. | კავკასიური ტირიფი | ბუჩქი | კავკასიის | |||
| Sapindaceae Juss. | ||||||
| Acer campestre L. | ჩვეულებრივი ნეკერჩხალი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Acer laetum C.A.Mey. | ქორაფი | ხე | ||||
| Acer platanoides L. | ლეკა | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Acer pseudoplatanus L. | მთის ბოკვი | ხე | LC/vers.3.1 | |||
| Saxifragaceae Juss. | ||||||
| Chrysosplenium dubium J.Gay ex Ser. | მჭამელა | ბალახი მრავალ. | NT/vers.3.1 | |||
| Saxifraga cymbalaria L. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Saxifraga repanda Willd.ex Stern (S.coriifolia (Somm. & Levier) Grossh.). | ტყავისფოთოლა ფხიჯა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Scrophulariaceae Juss. | ||||||
| Scrophularia chrysantha Jaub. & Spach. | ჩუა | ბალახი ორწ. | ||||
| Scrophularia .lunariifolia Boiss. et Bal. | მთვარეფოთოლა შავწამალა | ბალახი ორწ. | ||||
| Scrophularia macrobotrys Ledeb. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Scrophularia nodosa L. | შავწამალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Scrophularia scopolii Hoppe ex Pers.- | სკოპოლის შავწამალა | ბალახი ორწ. | ||||
| Verbascum blattaria L. | გულსონა | ბალახი ორწ. | ||||
| Verbascum thapsus L. | - | ბალახი ორწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Solanaceae Juss. | ||||||
| Atropa caucasica Kreyer [A.bella-donna L.subsp.caucasica (Kreyer) V.Avet]. | კავკასიური ბელადონა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Datura stramonium L. | ლემა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Hyoscyamus niger L. | ლენცოფა | ბალახი ორწ. | ||||
| Physalis alkekengi L. | ონტკოფა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Scopolia carniolica Jacq. | კარნიოლური სკოპოლია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Solanum carolinense L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Solanum dulcamara L. - | ხებალახა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Solanum nigrum L. | ძაღლყურძენა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Solanum pseudocapsicum Pojark. | წიწაკისმაგვარი ძაღლყურძენა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Staphyleaceae Lindl. | ||||||
| Staphylea pinnata L. | ჩვეულებრივი ჯონჯოლი | ბუჩქი | LC/vers.3.1 | |||
| Thymelaeaceae Juss. | ||||||
| Daphne pontica L. | მელიქაური | ბუჩქი | ||||
| Ulmaceae Mirb. | ||||||
| Ulmus elliptica K.Koch | თელა | ხე | ||||
| Ulmus glabra Huds. | შიშველი თელადუმა | ხე | VU | DD/vers.3.1 | ||
| Urticaceae Juss. | ||||||
| Urtica dioica L. | ჯინჭარი | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Valerianaceae Batsch | ||||||
| Valerianella dentata (L.) Poll. (V. mixta Dufr. ) | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Valerianella locusta ( L ) Laterrade ;V. olitoria (L) Moench | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Verbenaceae J. St.-Hil. | ||||||
| Verbena officinalis L. | სამკურნალო ცოცხანა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Violaceae Batsch. | ||||||
| Viola alba subsp. scotophylla (Jord.) Nyman | თეთრი ია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Viola arvensis Murr. | ყანის ია | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Viola reichenbachiana Jord.ex Boreau | რეიჰენბახის ია, ტყის ია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Viola sieheana W. Beck. | ზიგეს ია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Vitaceae Juss. | ||||||
| Vitis labrusca L. | იზაბელა, ადესა | ლიანა | ||||
| Vitis vinifera L. | ჩვეულებრივი ვაზი | ლიანა | LC/vers.3.1 | |||
| MONOCOTILEDONEAE | ||||||
| Amaryllidaceae Jaume | ||||||
| Allium rotundum L. | ყანის ნიორი, მომრგვალო ხახვი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Galanthus krasnovii A. Khokhr. (G.valentinae Panjut. ex Grossh. nom. Invalid.) | კრასნოვის თეთრყვავილა | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის | |||
| Galanthus woronowii Losinsk. (G. ikariae auct. p.p.) | ვორონოვის თეთრყვავილა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის | |||
| Araceae Juss. | ||||||
| Arum megobrebi Lobin, M. Neumann, Bogner & P. C. Boyce | ნიუკა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Asparagaceae Juss. | ||||||
| Ornithogalum woronowii Krasch. | იმერული ძაღლნიორა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Polygonatum glaberrimum C.Koch | შიშველი სვინტრი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Polygonatum multiflorum (L.)All. | მრავალყვავილა სვინტრი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Polygonatum orientale Desf. | აღმოსავლური სვინტრი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Ruscus colchicus P.F.Yoe (R.hypophyllum L. auct.) | ძმერხლი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Scilla monanthos C. Koch | ერთყვავილა ცისთვალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Scilla rosenii C. Koch | როზენის ცისთვალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Commelinaceae R.Br. | ||||||
| Commelina communis L. | ტყის ჭორტანა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Cyperaceae Juss. | ||||||
| Carex caryophyllea Latourr. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Carex digitata L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Carex divulsa Stokes | - | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Carex hirta L. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Carex latifrons V.Krecz. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Carex leporina L. | - | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Carex pendula Huds. | ელუსამელა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Carex sylvatica Huds. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Eleocharis palustris (L.) Roem.& Schult. | - | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Kyllinga gracillima Miq. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Pycreus flavescens (L.) Beauv. ex Reichenb. (Cyperus flavescens L.) | - | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Pycreus sanguinolentus (Vahl) Nees [P.korshinsky (Meinsh.) V.Krecz.; Cyperus sanguinolentus Vahl] | - | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Scirpus sylvaticus L. | - | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Dioscoreaceae R.Br. | ||||||
| Dioscorea communis (L.) Caddick & Wilkin (Tamus communis L.) | ძაღლის სატაცური | ბალახი მრავალ. | ||||
| Iridaceae Juss. | ||||||
| Iris lazica Albov [Siphonostylis lazica (Albov) W.Schulze | ჭანური ზამბახი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Sisyrinchium septentrionale Bicknell (S.angustifolium auct.) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Juncaceae Juss. | ||||||
| Juncus articulatus L. (J.lampocarpus Ehrh.ex Hoffm.) | - | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Juncus bufonius L. | - | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Luzula forsteri (Smith) DC.(Juncus forsteri Smith) | ისლურა | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Luzula multiflora (Ehrh.) Lej. | მრავალყვავილა ისლურა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Melanthiacaea Batsch | ||||||
| Paris incompleta Bieb. | ხარისთვალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Orchidaceae Juss. | ||||||
| Anacamptis pyramidalis (L.) Rich. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Dactylorhiza urvilleana (Steud.) H.Baumann & Künkele | გუგულის კაბა | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Poaceae Barnhart | ||||||
| Agrostis capillaris L.(Agrostis tenuis Sibth.) | ჩვეულებრივი ნამიკრეფია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Agrostis gigantea Roth. | ჩვეულებრივი ნამიკრეფია | ბალახი მრავალ. | ||||
| Anthoxanthum amarum Brotero | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Anthoxanthum odoratum L. | ყვითელთავთავა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Arthraxon hispidus (Thunb.) Makino | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Avena fatua L. | შვრიუკა | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Brachypodium sylvaticum (Huds) Beauv. | ბერსელა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Bromus commutatus Schrad. | შვრიელა | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Bromus japonicus Thunb. | - | ბალახი ერთ-ორწ. | ||||
| Calamagrostis epigejos (L.) Roth (Calamagrostis epigeios (L.) Roth.) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Dactylis glomerata L. | სათითურა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Digitaria sanguinalis (L.) Scop. [D.vulgaris (Schrad.) Bess.] | მწყერიფეხა | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Echinochloa crus-galli (L.) P.Beauv. (Echinochloa crusgalli (L.) Beauv.s.l.) | ბურჩხა | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Eleusine indica (L.) Gaerth. (Cynosurus indicus L.) | - | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Festuca gigantea (l.) Vill. (Bromus giganteus L.) | წბილა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Holcus lanatus L. | თავთეთრა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lolium multiflorum Lam. (L.italicum A.Br.) | იტალიური კოინდარი | ბალახი ერთწ. | ||||
| Lolium perenne L. (L.marschalii Stev.) | ინგლისური კოინდარი | ბალახი მრავალ. | ||||
| Lolium rigidum Gaudin | ნამკალა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Microstegium japonicum (Miq.) Koidz.[ Pollinia japonica Miq.;] | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Microstegium vimineum (Trin.) A.Camus. | - | ბალახი ერთწ. | ||||
| Miscanthus sinensis Anderss. | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Oplismenus undulatifolium (Ard.) Beauv. | მჭადა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Paspalum distichum L. (Paspalum paspaloides (Michx.) Scribn.) (Digitaria paspaloides Michx.;) | - | ბალახი მრავალ. | LC/vers.3.1 | |||
| Paspalum thunbergii Kunth ex Steud. (P.scrobiculatum auct.non L.) | - | ბალახი მრავალ. | ||||
| Phleum pratense L. [P.pratense subsp.nodosum (L.) Areang.] | ტიმოთელა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Poa annua L. | ერთწლოვანი თივაქასრა | ბალახი ერთწ. | LC/vers.3.1 | |||
| Poa nemoralis L. | ტყის თივაქასრა | ბალახი მრავალ. | ||||
| Poa trivialis L. | ჩვეულებრივი თივაქასრა | ბალახი მრავალ. | ||||
| (Poir.)Schult. (S.glauca auct.) | ყვითელი ძურწა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Setaria viridis (L.) Beauv. | მწვანე ძურწა | ბალახი ერთწ. | ||||
| Smilacaceae Vent. | ||||||
| Smilax excelsa L. | ეკალღიჭი | ლიანა | ||||
დანართი 3. მტირალას ეროვნული პარკში გავრცელებული სოკოების სახეობები
|
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
დანართი 4. მტირალას ეროვნული პარკის ფაუნის სახეობები
ა) ძუძუმწოვრები
| ლათინური სახელწოდება | გამოყენებადი სინონიმი | ქართული სახელწოდება | ინგლისური სახელწოდება | საქართ. ენდემი | კავკას. ენდემი | საქართ. წითელი ნუსხა | IUCN-ის წითელი ნუსხა | ბერნის კონვენციის 6-ე რეზოლუცია | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Apodemus mystacinus | მცირეაზიური თაგვი | Eastern broad- toothed mouse | LC | ||||||
| Apodemus ponticus | Apodemus flavicollis ponticus | პონტური ტყის თაგვი | Black Sea field mouse | √ | LC | ||||
| Apodemus uralensis | Apodemus sylvaticus | მცირე თაგვი | Ural field mouse | LC | |||||
| Apodemus whiterbyi | Apodemus fulvipectus | კავკასიური ტყის თაგვი | Steppe field mouse | LC | |||||
| Arvicola amphibius | Arvicola terrestris | წყლის მემინდვრია | European water vole | LC | |||||
| Barbastella barbastellus | ევროპული მაჩქათელა | Western barbastelle | VU | NT | √ | ||||
| Canis aureus | ტურა | Golden jackal | LC | ||||||
| Canis lupus | მგელი | Wolf | LC | √ | |||||
| Capreolus capreolus | ევროპული შველი | Roe deer | LC | ||||||
| Chionomys roberti | მცირეაზიური მემინდვრია | Robert's snow vole | √ | LC | |||||
| Crocidura leucodon | თეთრმუცელა კბილთეთრა | Bicolored shrew | LC | ||||||
| Crocidura suaveolens gueldenstaedtii | Crocidura gueldenstaedtii | გრძელკუდა კბილთეთრა | Lesser white-toothed shrew | ენდემური ქვესახეობა | LC | ||||
| Dryomys nitedula | ტყის ძილგუდა | Forest dormouse | LC | ||||||
| Eptesicus serotinus | ჩვეულებრივი მეგვიანე | Serotine bat | LC | ||||||
| Erinaceus concolor | სამხრეთული თეთრგულა ზღარბი | Southern white-breasted hedgehog | LC | ||||||
| Felis silvestris | გარეული კატა | Wildcat | LC | ||||||
| Glis glis | Myoxus glis | ჩვეულებრივი ძილგუდა | Edible dormouse | LC | |||||
| Lepus europaeus | კურდღელი | European hare | LC | ||||||
| Lutra lutra | წავი | Eurasian otter | VU | NT | |||||
| Lynx lynx | ფოცხვერი | Eurasian lynx | CR | LC | √ | ||||
| Martes foina | კლდის კვერნა | Beech marten | LC | ||||||
| Martes martes | ტყის კვერნა | European pine marten | LC | ||||||
| Meles meles | მაჩვი | European badger | LC | ||||||
| Microtus majori | Terricola majori | ბუჩქნარის მემინდვრია | Majors pine vole | LC | |||||
| Miniopterus schreibersii | ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი | Common bent-wing bat | VU | √ | |||||
| Mus macedonicus | Mus musculus | ველის თაგვი | Macedonian mouse | LC | |||||
| Mus musculus | Mus domesticus | სახლის თაგვი | House mouse | LC | |||||
| Mustela nivalis | დედოფალა | Common weasel | LC | ||||||
| Myotis alcathoe | ალკათოეს მღამიობი | Alcathoe bat | DD | ||||||
| Myotis bechsteinii | გრძელყურა მღამიობი | Bechstein's bat | VU | NT | √ | ||||
| Myotis blythii | ყურწვეტა მღამიობი | Lesser mouse-eared bat | LC | √ | |||||
| Myotis daubentonii | წყლის მღამიობი | Daubenton's bat | LC | ||||||
| Myotis davidii | Myotis aurascens | Steppe Whiskered Bat | LC | ||||||
| Myotis emarginatus | სამფერი მღამიობი | Geoffroy's bat | LC | √ | |||||
| Myotis mystacinus | ულვაშა მღამიობი | Whiskered bat | LC | ||||||
| Myotis nattereri | ნატერერის მღამიობი | Natterer's bat | LC | ||||||
| Myotis brandtii | ბრანდტის მღამიობი | Brandt's bat | LC | ||||||
| Neomys teres | Neomys schelkownikowi | ამიერკავკასიური წყლის ბიგა | Transcaucasian water shrew | √
|
LC | ||||
| Nyctalus lasiopterus | გიგანტური მეღამურა | Greater noctule bat | VU | ||||||
| Nyctalus leisleri | მცირე მეღამურა | Lesser noctule | LC | ||||||
| Nyctalus noctula | წითური მეღამურა | Common noctule | LC | ||||||
| Pipistrellus kuhlii | კულის ღამორი | Kuhl's pipistrelle | LC | ||||||
| Pipistrellus nathusii | ტყის ღამორი | Nathusius' pipistrelle | LC | ||||||
| Pipistrellus pipistrellus | ჯუჯა ღამორი | Common pipistrelle | LC | ||||||
| Pipistrellus pygmaeus | პაწია ღამორი | Soprano pipistrelle | LC | ||||||
| Plecotus auritus | რუხი ყურა | Brown long-eared bat | LC | ||||||
| Plecotus macrobullaris | კავკასიური ყურა | Alpine long-eared bat | LC | ||||||
| Rattus norvegicus | რუხი ვირთაგვა | Brown rat | LC | ||||||
| Rattus rattus | შავი ვირთაგვა | Black rat | LC | ||||||
| Rhinolophus euryale | სამხრეთული ცხვირნალა | Mediterranean horseshoe bat | VU | NT | √ | ||||
| Rhinolophus ferrumequinum | დიდი ცხვირნალა | Greater horseshoe bat | LC | √ | |||||
| Rhinolophus hipposideros | მცირე ცხვირნალა | Lesser horseshoe bat | LC | √ | |||||
| Rupicapra rupicapra | არჩვი | Chamois | EN | LC | |||||
| Sciurus anomalus | კავკასიური ციყვი | Caucasian squirrel | √ | VU | LC | ||||
| Sciurus vulgaris | ჩვეულებრივი ციყვი | Red squirrel | LC | ||||||
| Sorex raddei | რადეს ბიგა | Radde's shrew | √ | LC | |||||
| Sorex satunini | Sorex caucasica, Sorex araneus | კავკასიური ბიგა | Caucasian shrew | LC | |||||
| Sorex volnuchini | Sorex minutus | ვოლნუხინის ბიგა | Caucasian pygmy shrew | √ | LC | ||||
| Sus scrofa | გარეული ღორი | Wild boar | LC | ||||||
| Talpa caucasica | კავკასიური თხუნლეა | Caucasian mole | √ | LC | |||||
| Ursus arctos | მურა დათვი | Brown bear | EN | LC | √ | ||||
| Vespertilio murinus | ჩვეულებრივი ღამურა | Parti-coloured bat | LC | ||||||
| Vulpes vulpes | მელა | Red fox | LC |
ბ) ფრინველები
| ლათინური სახელწოდება | ქართული სახელწოდება | ინგლისური სახელწოდება | საქართველო | IUCN-ის წითელი ნუსხა | საქართ. წითელი ნუსხა | საქართ. ენდემი | კავკასიის ენდემი | ბერნის კონვენციის 6-ე რეზოლუცია | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Accipiter brevipes | ქორცქვიტა | Levent sparrowhawk | M | LC | VU | √ | |||
| Accipiter gentilis | ქორი | Northern goshawk | YR-R, M | LC | |||||
| Accipiter nisus | მიმინო | Eurasian sparrowhawk | YR-R, M | LC | |||||
| Acrocephalus arundinaceus | შაშვისებრი მეჩალია | Great Reed Warbler | WV, M | LC | |||||
| Acrocephalus melanopogon | წვრილნისკარტა ლერწამა | Moustashed Warbler | M | LC | |||||
| Acrocephalus schoenobaenus | ჭახჭახა მეჩალია | Sedge Warbler | M | LC | |||||
| Acrocephalus scirpaceus | ლელიანის მეჩალია | Reed Warbler | WV, M | LC | |||||
| Aegithalos caudatus | თოხიტარა | Long-tailed Tit | YR-R | LC | |||||
| Aegypius monachus | სვავი | Cinereous Vulture (Eurasian Black Vulture) | M, YR-V | NT | EN | √ | |||
| Alcedo atthis | ალკუნი | Common Kingsfisher | M | LC | √ | ||||
| Anthus trivialis | ტყის მწყერჩიტა | Tree Pipit | M, BB | NT | |||||
| Apus apus | ნამგალა | Common Swift | M, BB | LC | |||||
| Aquila chrysaetos | მთის არწივი | Golden Eagle | M, YR-R | LC | VU | √ | |||
| Aquila heliaca | ბექობის არწივი | Imperial Eagle | M | VU | VU | ||||
| Aquila nipalensis | ველის არწივი | Steppe Eagle | M | EN | √ | ||||
| Ardea alba | დიდი თეთრი ყანჩა | Great White Egret | M | LC | |||||
| Ardea cinerea | რუხი ყანჩა | Grey Heron | M | LC | |||||
| Ardea purpurea | ქარცი ყანჩა | Purple Heron | M | LC | |||||
| Ardeola ralloides | ყვითელი ყანჩა | Squacco Heron | M | LC | |||||
| Asio flammeus | ჭაობის ბუ | Short-eared Owl | BB, M | LC | |||||
| Asio otus | ყურებიანი ბუ (ან ოლოლი) | Northern Long-eared Owl | M | LC | |||||
| Athene noctua | ჭოტი | Little Owl | YR-R | LC | |||||
| Botaurus stellaris | დიდი ყარაულა (წყლის ბუღა) | Great Bittern | M | LC | |||||
| Bubo bubo | ზარნაშო | Eurasian Eagle Owl | YR-R | LC | √ | ||||
| Bubulcus ibis | ეგვიპტური ყანჩა | Cattle Egret | M | LC | |||||
| Buteo buteo | ჩვეულებრივი კაკაჩა | Common Buzzard | YR-R, M | LC | |||||
| Buteo lagopus | ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა | Rough-legged Buzzard | M | LC | |||||
| Buteo rufinus | ველის კაკაჩა | Long-legged Buzzard | M | LC | VU | ||||
| Caprimulgus europaeus | უფეხურა | European Nightjar | BB, M | LC | √ | ||||
| Carduelis carduelis | ჩიტბატონა | European Goldfinch | YR-R | LC | |||||
| Certhia brachydactyla | მოკლეთითა მგლინავა | Short-toed Tree-creeper | YR-R, M | LC | |||||
| Certhia familiaris | ჩვეულებრივი მგლინავა | Eurasian Tree-creeper | YR-R, M | LC | |||||
| Chloris chloris | მწვანულა | European Greenfinch | YR-R | LC | |||||
| Ciconia ciconia | თეთრი ყარყატი | White Stork | M | LC | VU | ||||
| Ciconia nigra | შავი ყარყატი | Black Stork | M | LC | VU | ||||
| Cinclus cinclus | წყლის შაშვი | White-throated Dipper | M, BB | LC | |||||
| Circaetus gallicus | გველიჭამია (ან ძერაბოტი) | Short-toed Snake-Eagle | M | LC | |||||
| Circus aeroginosus | ჭაობის ძელქორი (ან ჭაობის ბოლობეჭედა) | Western Marsh Harrier | M | LC | √ | ||||
| Circus cyaneus | მინდვრის ძელქორი (ან მინდვრის ბოლობეჭედა) | Hen (or Northern) Harrier | M | LC | √ | ||||
| Circus macrourus | ველის ძელქორი (ან ველის ბოლობეჭედა) | Pallid Harrier | M | NT | √ | ||||
| Circus pygargus | მდელოს ძელქორი (ან მდელოს ბოლობეჭედა) | Montagu's Harrier | M | LC | √ | ||||
| Clanga clanga | დიდი მყივანი არწივი | Greater Spotted Eagle | M,WV | VU | VU | ||||
| Clanga pomarina | მცირე მყივანი არწივი | Lesser Spotted Eagle | M | LC | √ | ||||
| Coccothraustes Coccothraustes | კულუმბური | Hawfinch | M | LC | |||||
| Columba livia | გარეული მტრედი | Rock Dove | M | LC | |||||
| Columba oenas | გულიო (ან გვიძინი) | Stock Dove | M, BB | LC | |||||
| Columba palumbus | ქედანი | Common Wood-Pigeon | M | LC | |||||
| Corvus corax | ყორანი | Common Raven | YR-R | LC | |||||
| Corvus corone | რუხი ყვავი | Hooded Crow | YR-R | LC | |||||
| Corvus frugilegus | ჭილყვავი | Rook | M | LC | |||||
| Coturnix coturnix | მწყერი | Common Quail | M | LC | EN | ||||
| Cuculus canorus | გუგული | Common Cuckoo | BB, YR-R | LC | |||||
| Cyanistes caeruleus | მოლურჯო წივწივა | Blue Tit | YR-R | LC | |||||
| Delichon urbicum | ქალაქის მერცხალი | Northern Hause-Martin | M, BB | LC | |||||
| Dendrocopos leucotos | თეთრზურგა კოდალა | White-backed Woodpecker | BB, YR-R | LC | |||||
| Dendrocopos major | დიდი ჭრელი კოდალა | Greater Spotted Woodpecker | BB, YR-R | LC | |||||
| Dryobates minor | მცირე ჭრელი კოდალა | Lesser Spotted Woodpecker | BB, M | LC | |||||
| Dryocopus martius | შავი კოდალა | Black Woodpecker | BB, YR-R | LC | |||||
| Egretta garzetta | მცირე თეთრი ყანჩა | Little Egret | M | LC | |||||
| Emberiza cia | კლდის გრატა | Rock Bunting | M | LC | |||||
| Emberiza citrinella | მოყვითალო გრატა | Yellowhammer | M | LC | |||||
| Emberiza hortulana | ბაღის გრატა | Ortolan Bunting | M | LC | |||||
| Emberiza melanocephala | შავთავა გრატა | Black-headed Bunting | M | LC | |||||
| Erithacus rubecula | გულწითელა | European Robin | M | LC | |||||
| Falco biarmicus | წითელთავა შავარდენი | Lanner Falcon | M | LC | VU | ||||
| Falco cherrug | ბარი (ან გავაზი) | Saker Falcon | M | EN | CR | ||||
| Falco columbarius | ალალი | Merlin | M | LC | √ | ||||
| Falco naumanni | მცირე (ან ველის) კირკიტა | Lesser Kestrel | M | LC | CR | ||||
| Falco peregrinus | ჩვეულებრივი შავარდენი | Peregrine Falcon | M, YR-R | LC | √ | ||||
| Falco subbuteo | მარჯანი | Eurasian Hobby | M, BB | LC | |||||
| Falco tinnunculus | ჩვეულებრივი კირკიტა | Common Kestrel | M, YR-R | LC | |||||
| Falco vespertinus | წითელფეხა შავარდენი | Red-footed Falcon | M | NT | EN | √ | |||
| Ficedula albicollis | თეთრყელა მემატლია | Collared Flycatcher | BB, M | LC | √ | ||||
| Ficedula hypoleuca | ჭრელი მემატლია | European Pied Flycatcher | M, BB | LC | |||||
| Ficedula parva | მცირე მემატლია | Red-breasted Flycatcher | BB, M | LC | √ | ||||
| Ficedula semitorquata | ნახევართეთრყელა მემატლია | Semi-Collared Flycatcher | M, BB | LC | |||||
| Fringilla coelebs | სკვინჩა | Eurasian Chaffinch | YR-R | LC | |||||
| Fringilla montifringilla | ჩრდილოეთის სკვინჩა | Brambling | WV | LC | |||||
| Garrulus glandarius | ჩხიკვი | Eurasian Jay | WV, M | LC | |||||
| Grus grus | რუხი წერო | Common crane | M | LC | EN | √ | |||
| Gypaetus barbatus | ბატკანძერი | Bearded Vulture (Lammergeier) | YR-V | NT | VU | √ | |||
| Gyps fulvus | ორბი | Eurasian Griffon Vulture | M, YR-V | LC | VU | √ | |||
| Haliaeetus albicilla | ფსოვი | White-tailed Eagle | M | LC | EN | ||||
| Hieraaetus pennatus | ჩია არწივი | Booted Eagle | M, BB | LC | √ | ||||
| Hippolais icterina | მწვანე ბუტბუტა (მწვანე მქირდავა) | Icterine Warbler | M | LC | |||||
| Hirundo rupestris | კლდის მერცხალი | Eurasian Crag-martin | YR-R, M | LC | |||||
| Hirundo rustica | სოფლის მერცხალი | Barn swallow | YR-R, M | LC | |||||
| Ixobrychus minutus | მცირე ყარაულა | Little Bittern | M | LC | |||||
| Jynx torquilla | მაქცია | Eurasian Wryneck | YR-R | LC | |||||
| Lanius collurio | ჩვეულებრივი ღაჟო | Red-backed Shrike | M | LC | √ | ||||
| Leiopicus medius | საშუალო ჭრელი კოდალა | Middle Spotted Woodpecker | BB | LC | √ | ||||
| Linaria cannabina | მეკანაფია | Eurasian Linnet | M, YR-R | LC | |||||
| Linaria flavirostris | მთის ჭვინტა | Twite | M, YR-R | LC | |||||
| Lullula arborea | ტყის ტოროლა | Wood Lark | M, BB | LC | |||||
| Luscinia luscinia | აღმოსავლური ბულბული | Thrush Nightingale | BB, M | LC | |||||
| Luscinia megarhynchos | სამხრეთული ბულბული | Common Nightingale | YR-R , M | LC | |||||
| Luscinia svecica | ცისფერგულა | Bluethroad | M | LC | |||||
| Merops apiaster | ოქროსფერი კვირიონი | European Bee-eater | Cas | LC | |||||
| Miliaria calandra | მეფეტვია | Corn Bunting | BB, M, YR-R | LC | |||||
| Milvus migrans | ძერა | Black Kite | M | LC | √ | ||||
| Milvus milvus | წითელი ძერა (ან ბორა) | Red Kite | Cas | NT | |||||
| Motacilla alba | წყალწყალა | White Wagtail | BB, M | LC | |||||
| Motacilla cinerea | ბზეწვია | Grey Wagtail | M, BB | LC | |||||
| Muscicapa striata | რუხი მემატლია | Spotted Flycatcher | M | LC | |||||
| Neophron percnopterus | ფასკუნჯი | Egyptian Vulture | M, YR-V | EN | VU | ||||
| Nycticorax nycticorax | ღამის ყანჩა | Black-crowned Night-Heron | M | LC | |||||
| Oenanthe oenanthe | ჩვეულებრივი მეღორღია | Northern wheatear | BB, M, YR-R | LC | |||||
| Oriolus oriolus | მოლაღური | Eurasian Golden Oriole | YR-R | LC | |||||
| Otus scops | წყრომი | Eurasian Scops-Owl | YR-R | LC | |||||
| Pandion haliaetus | შაკი | Osprey | M | LC | |||||
| Parus major | დიდი წივწივა | Great Tit | YR-R | LC | |||||
| Passer domesticus | სახლის ბეღურა | Hause Sparrow | M, BB | LC | |||||
| Passer montanus | მინდვრის ბეღურა | Tree Sparrow | YR-R | LC | |||||
| Pelecanus crispus | ხუჭუჭა ვარხვი | Dalmatian Pelican | M | NT | EN | ||||
| Periparus ater | მცირე წივწივა | Coal Tit | YR-R | LC | |||||
| Pernis apivorus | კრაზანაჭამია | European Honey-Buzzard | M | LC | √ | ||||
| Pernis ptilorhynchus | ქოჩორა (ექვსთითა) კრაზანაჭამია | Crested Honey buzzard | M | LC | |||||
| Phoenicurus phoenicurus | ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა | Common Redstart | M, BB | LC | |||||
| Phylloscopus collybita | ჩვეულებრივი ყარანა | Common Chiffchaff | M, BB | LC | |||||
| Phylloscopus sibilatrix | ყვეთელწარბა ყარანა | Wood Warbler | M, BB | LC | |||||
| Phylloscopus sindianus | მთის ყარანა | Mountain Chiffchaff | M | LC | |||||
| Phylloscopus trochiloides | მომწვანო ყარანა | Greenish Warbler | BB, M, YR-R | LC | |||||
| Phylloscopus trochilus | ყარანა-მეგაზაფხულე | Willow Warbler | M, BB | LC | |||||
| Picus viridis | მწვანე კოდალა | Eurasian Green Woodpecker | BB, YR-R | LC | |||||
| Prunella modularis | ტყის ჭვინტაკა | Hedge Accentor (Dunnock) | YR-R | LC | |||||
| Pyrrhocorax graculus | ყვითელნისკარტა მაღრანი | Yellow-billed Chough | WV | LC | |||||
| Pyrrhocorax pyrrhocorax | წითელნისკარტა მაღრანი | Red-billed Chough | WV | LC | |||||
| Pyrrhula pyrrhula | სტვენია | Eurasian Bullfinch | YR-R | LC | |||||
| Regulus ignicapilla | წითელთავა ნარჩიტა | Firecrest | BB,M, | LC | |||||
| Regulus regulus | ყვითელთავა ნარჩიტა | Goldcrest | M | LC | |||||
| Saxicola rubetra | მდელოს ოვსადი | Whinchat | M, BB | LC | |||||
| Saxicola rubicola | შავთავა ოვსადი | Common Stonechat | M, BB | LC | |||||
| Scolopax rusticola | ტყის ქათამი | Eurasian Woodcock | M, WV | NT | |||||
| Serinus pusillus | თავწითელა მთიულა | Fire-fronted Serin (Red-fronted Serin) | WV, M | LC | |||||
| Serinus serinus | იადონი | European Serin | YR-R | LC | |||||
| Sitta europaea | ჩვეულებრივი სინეგოგა | Wood Nuthatch | YR-R | LC | |||||
| Sitta krueperi | შავთავა სინეგოგა | Küper's Nuthatch | YR-R | LC | |||||
| Spinus spinus | ჭივჭავი | Eurasian Siskin | YR-R | LC | |||||
| Streptopelia turtur | ჩვეულებრივი გვრიტი | Eurasian Turtle-Dove | M | LC | |||||
| Strix aluco | ტყის ბუ | Tawny Owl | BB, M, | LC | EN | ||||
| Sturnus vulgaris | შოშია | Common Starling | WV, M | LC | |||||
| Sylvia atricapilla | შავთავა ასპუჭაკა | Blackcap | M | LC | |||||
| Sylvia borin | ბაღის ასპუჭაკა | Garden Warbler | BB, M, | LC | |||||
| Sylvia communis | რუხი ასპუჭაკა | Common Whitethroat | M, BB | LC | |||||
| Sylvia curruca | ჭვინტასპუჭაკა | Lesser Whitethroat | M | LC | |||||
| Sylvia nisoria | მიმინოსებრი ასპუჭაკა | Barred Warbler | BB, M | LC | √ | ||||
| Tachymarptis melba | მეკირია | Alpine Swift | M | LC | |||||
| Troglodytes troglodytes | ჭინჭრაქა | Eurasian Wren | YR-R | LC | |||||
| Turdus iliacus | ჩიჩხინაკი | Redwing | BB, WV, M | LC | |||||
| Turdus merula | შავი შაშვი | Eurasian Blackbird | YR-R | LC | |||||
| Turdus philomelos | წრიპა | Song Thrush | YR-R | LC | |||||
| Turdus torquatus | ჩხურუშტი | Ring Ouzel | WV, M | LC | |||||
| Turdus viscivorus | ჩხართვი | Mistle Thrush | YR-R | LC | VU | ||||
| Tyto alba | ბუხრინწა | Barn Owl | M, BB | LC | |||||
| Upupa epops | ოფოფი | Common Hoopoe | BB, YR-R | LC |
განმარტებანი ფრინველების ცხრილისთვის
YR-R = Year-round resident; breeder, present throughout the year. მთელის წლის განმავლობაში მობინადრე, მობუდარი, გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში |
|---|
YR-V = Year-round visitor; non-breeder, present throughout the year. ვიზიტორი მთელი წლის განმავლობაში, არამობუდარი, გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში |
BB = Breeding bird; breeder, absent during non-breeding period. მობუდარი სახეობა, არ გვხდება არა გამრავლების სეზონზე |
SV = Summer visitor; non-breeder, present in spring and summer. ზაფხულის ვიზიტორი, არა-მობუდარი, გვხვდება გაზაფხულზე და ზაფხულში |
WV = Winter visitor; non-breeder, present in late fall, winter and early spring ზამთრის ვიზიტორი, არა-მობუდარი, გვხვდება გვიან შემოდგომით, ზამთარსა და ადრეულ გაზაფხულზე |
M = Migrant; bird of passage; present primarily in fall and spring. მიგრანტი, გვხვდება უმეტესად შემოდგომასა და გაზაფხულზე |
ND = Not defined; found but its status not known yet. განსაზღვრების გარეშე, გვხვდება, თუმცა სტატუსი ჯერ განსაზღვრული არ არის |
FB = Former breeder. ყოფილი მობუდარი |
Cas = Casual; recorded irregularly; less expected because normal range is far away შემთხვევითი შეხვედრები, ნაკლებად სავარაუდოა, რადგან გავრცელების არეალი შორსაა. |
| IUCN = IUCN წითელი ნუსხის სტატუსი |
| CR = Critically Endangered |
| EN = Endangered |
| VU = Vulnerable |
| LC = Least Concern |
| NT = Near Threatened |
| DD = Data Deficient |
| NE = Not Evaluated |
| RDL = საქართველოს 2006 წლის წითელი ნუსხა |
გ) ქვეწარმავლები
| ლათინური სახელწოდება | გამოყენებადი სინონიმი | ქართული სახელწოდება | ინგლისური სახელწოდება | საქართ. ენდემი | კავკას. ენდემი | საქართ. წითელი ნუსხა | IUCN-ის წითელი ნუსხა | ბერნის კონვენციის 6-ე რეზოლუცია | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Anguis colchica | Anguis fragilis | ბოხმეჭა | Caucasian slow worm | √ | NE | ||||
| Coronella austriaca | სპილენძა | Smooth snake | LC | ||||||
| Darevskia praticola | Lacerta praticola | მდელოს ხვლიკი | Meadow lizard | NT | |||||
| Darevskia derjugini | Lacerta derjugini | ართვინის ხვლიკი | Artwin lizard | √ | NT | ||||
| Darevskia rudis | Lacerta rudis | ქართული ხვლიკი | Georgian lizard | LC | |||||
| Darevskia clarkorum | თურქული ხვლიკი | Clark's lizard | √ | EN | EN | √ | |||
| Darevskia parvula | Lacerta clarkorum | წითელმუცელა ხვლიკი | Red-bellied lizard | √ | LC | ||||
| Lacerta agilis | მარდი ხვლიკი | Sand lizard | LC | ||||||
| Natrix natrix | Natrix megalocephala6 | ჩვეულებრივი ანკარა | Grass snake | LC | |||||
| Natrix tessellata | წყლის ანკარა | Dice snake | LC | ||||||
| Vipera kaznakowi | კავკასიური გველგესლა | Caucasian viper | √ | EN | VU | √ | |||
| Zamenis longissimus | Elaphe longissima | ესკულაპის მცურავი | Aesculapian snake | LC |
დ) ამფიბიები
| ლათინური სახელწოდება | გამოყენებადი სინონიმი | ქართული სახელწოდება | ინგლისური სახელწოდება | საქართ. ენდემი | კავკას. ენდემი | საქართ. წითელი ნუსხა | IUCN-ის წითელი ნუსხა | ბერნის კონვენციის 6-ე რეზოლუცია | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bufo verrucosissimus | კავკასიური გომბეშო | Caucasian toad | √ | NT | |||||
| Bufotes variabilis | Bufo viridis, Pseudipidalea viridis | მწვანე გომბეშო | Eurasian green toad | LC | |||||
| Hyla orientalis | Hyla arborea | აღმოსავლური ვასაკა | European tree frog | LC | |||||
| Pelodytes caucasicus | კავკასიური ჯვარულა | Caucasus parsley frog | √ | NT | |||||
| Pelophylax ridibundus | Rana ridibunda | ტბორის ბაყაყი | Marsh frog | LC | |||||
| Rana macrocnemis | მცირეაზიური ბაყაყი | Long-legged wood frog | LC | ||||||
| Triturus karelinii | Triturus cristatus karelinii | კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი | Southern crested newt | LC | |||||
| Lissotriton vulgaris lantzi | Triturus vulgaris lantzi | ლანტცის ჩვეულებრივი ტრიტონი | Common newt | LC | |||||
| Ommatotriton ophryticus | Triturus vittatus ophryticus | მცირეაზიური ტრიტონი | Northern banded newt | NT | |||||
| Mertensiella caucasica | კავკასიური სალამანდრა | Caucasian salamander | √ | VU | VU |
ე) თევზები
|
|
|
საქართ. ენდემი | კავკას. ენდემი | საქართ. წითელი ნუსხა | IUCN-ის წითელი ნუსხა | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
|
|
|
LC | |||
| 2 |
|
|
|
LC | |||
| 3 |
|
|
|
√ | LC | ||
| 4 |
|
|
|
LC | |||
| 5 |
|
|
LC | ||||
| 6 |
|
|
|
ენდემური კვესახეობა | LC | ||
| 7 |
|
|
LC | ||||
| 9 |
|
|
|
EN | LC | ||
| 10 |
|
|
|
LC | |||
| 11 |
|
|
√ | VU | LC |
ვ) უხერხემლო ცხოველები
| ტიპი: Nematoda Diesing, 1861= მრგვალი ჭიები | |
|---|---|
| კლასი: Chromadorea Inglis, 1983 | |
| რიგი: Monhysterida De Coninck et Schuurman Stekhoven, 1933 | |
| ოჯახი: Monhysteridae de Man, 1876 | |
| 1 | Eumonhystera filiformis (Bastian, 1865) სინონიმები: Monhystera filiformis (Bastian, 1865) |
| 2 | Eumonhystera vulgaris de Man, 1880 სინონიმები: Monhystera vulgaris de Man, 1880 |
| ოჯახი: Xyalidae Chitwood, 1951 | |
| 3 | Penzancia agilis (de Man, 1880) სინონიმები: Theristus agilis (de Man 1880); Monhystera agilis de Man, 1880 |
| რიგი: Plectida Malakhov, 1982 | |
| ოჯახი: Plectidae Oerley, 1880 | |
| 4 | Plectus acuminatus Bastian, 186 |
| 5 | Plectus parietinus Bastian, 1865 |
| 6 | Plectus parvus Bastian, 1865 |
| 7 | Plectus rhizophilus de Man, 1880 |
| ოჯახი: Aporcelaimidae Heyns, 1965 | |
| 8 | Aporcelaimellus krygeri (Ditlevsen, 1928) |
| 9 | Aporcelaimellus obtusicaudatus (Bastian, 1865) სინონიმები: Eudorylaimus obtusicaudatus (Bastian, 1865) Altherr, 1968 |
| 10 | Mesodorylaimus adjariensis Tskitishvili, 1969 |
| 11 | Opisthodorylaimus cavalcantii (Lordello, 1955) სინონიმები: Thornonema cavalcantii (Lordello, 1955) |
| ოჯახი: Nordiidae Jairajpuri et A.H.Siddiqi, 1964 | |
| 12 | Pungentus silvestris (de Man, 1912) |
| ოჯახი: Qudsianematidae Jairajpuri, 1965 | |
| 13 | Ecumenicus monohystera (de Man, 1880) სინონიმები: Dorylaimus monohystera de Man, 1880 |
| 14 | Eudorylaimus carteri (Bastian, 1865) |
| 15 | Microdorylaimus longicollis (Brzeski, 1964) |
| რიგი: Enoplida Filipjev, 1929 ოჯახი: Alaimidae Micoletzky, 1922 | |
| ოჯახი: Alaimidae Micoletzky, 1922 | |
| 16 | Alaimus meyli Andrássy, 1961 |
| რიგი: Mononchida Jairajpuri, 1969 | |
| ოჯახი: Anatonchidae Jairajpuri, 1969 | |
| 17 | Anatonchus tridentatus (de Man, 1876) |
| ოჯახი: Mononchidae Chitwood, 1937 | |
| 18 | Coomansus parvus (de Man, 1880) |
| 19 | Mononchus papillatus Bastian, 1865 |
| რიგი: Triplonchida Cobb, 1920 | |
| ოჯახი: Diphtherophoridae Micoletzky, 1922 | |
| 20 | Diphtherophora kirjanovae Ivanova, 1958 |
| ოჯახი: Prismatolaimidae Micoletzky, 1922 | |
| 21 | Prismatolaimus intermedius (Butschli, 1873) |
| ოჯახი: Tripylidae de Man, 1879 | |
| 22 | Tripyla affinis de Man, 1880 |
| 23 | Tripyla glomerans Bastian, 1865 სინონიმები: Tripyla papillata Bütschli, 1873 |
| 24 | Tripylina arenicola (de Man, 1880) სინონიმები: Trischistoma arenicola (de Man, 1880) |
| კლასი: Secernentea Von Linstow, 1905 | |
| რიგი: Aphelenchida Siddiqi, 1980 | |
| ოჯახი: Aphelenchidae Fuchs, 1937 | |
| 25 | Aphelenchus avenae Bastian, 1865 სინონიმები: Tylenchus cylindricaudatus Cobb, 1926 |
| ოჯახი: Aphelenchoididae Skarbilovich, 1947 | |
| 26 | Aphelenchoides asterocaudatus Das, 1960 |
| 27 | Aphelenchoides composticola Franklin, 1957 |
| 28 | Aphelenchoides saprophilus Franklin, 1957 |
| 29 | Aphelenchoides subtenius Cobb, 1926 |
| რიგი: Tylenchida (Filipjev, 1934) | |
| ოჯახი: Anguinidae Nicoll, 1935 | |
| 30 | Ditylenchus intermedius (de Man, 1880) |
| ოჯახი: Tylenchidae Oerley, 1880 | |
| 31 | Coslenchus costatus (de Man, 1921) სინონიმები: Tylenchus costatus de Man, 1921 |
| 32 | Filenchus filiformis (Butschli, 1873) სინონიმები: Tylenchus vulgaris Brzeski, 1963 |
| 33 | Filenchus istvani Zell, 1988 სინონიმები: Tylenchus minutus Cobb 1893 |
| 34 | Tylenchus elegans de Man, 1876 სინონიმები: Tylenchus davainei Bastian, 1865 |
| ოჯახი: Tylenchulidae Skarbilovitch, 1947 | |
| 35 | Tylenchulus semipenetrans Cobb, 1913 |
| ტიპი: Annelida Lamarck, 1809 = რგოლიანი ჭიები კლასი: Clitellata Michaelsen, 1919 = სარტყლიანი ჭიები | |
| კლასი: Clitellata Michaelsen, 1919 = სარტყლიანი ჭიები | |
| რიგი: Haplotaxida Michaelsen, 1900 | |
| ოჯახი: Enchytraeidae Vejdovsky, 1879 | |
| 36 | Enchytraeus albidus Henle, 1837 |
| ოჯახი: Haplotaxidae | |
| 37 | Haplotaxis gordioides (Hartman, 1821) |
| ოჯახი: Lumbricidae Rafinesque-Schmaltz, 1815 | |
| 38 | Allolobophora pseudonematogena (Parel, 1967) |
| 39 | Allolobophora jassyensis jassyensis (Michaelsen, 1891) |
| 40 | Allolobophora pseudonematogena (Parel, 1967) |
| 41 | Caucasodrilus marinae Kvavadze, 1985 სინონიმები: Dendrobaena marinae Kvavadze, 1985 |
| 42 | Dendrobaena concolor (Michaelsen, 1910) |
| 43 | Dendrobaena hortensis (Michaelsen, 1890) სინონიმები: Eisenia birsteini Malevich, 1947 |
| 44 | Dendrobaena kurashvilii Kvavadze, 1971 |
| 45 | Dendrobaena nassonovi adjarica Kvavadze, 1973 |
| 46 | Dendrobaena swanetiana Kvavadze, 1993 |
| 47 | Dendrobaena veneta (Rosa, 1886) |
| 48 | Dendrobaena zebra (Michaelsen, 1903) |
| 49 | Dendrodriloides hydrophilicus Kvavadze, 1973 |
| 50 | Dendrodrilus rubidus tenuis (Eisen, 1874) |
| 51 | Eisenia andrei Bouche, 1972 |
| 52 | Eisenia colchidica Perel, 1967 |
| 53 | Eisenia fetida (Savigny, 1826) |
| 54 | Eisenia rosea Bouche, 1972 |
| 55 | Eiseniella tetraedra hercynia Michaelsen, 1890 |
| 56 | Eiseniella tetraedra pupa (Eisen, 1874) |
| 57 | Eiseniella tetraedra tetraedra (Savigny, 1826) |
| 58 | Lumbricus rubellus Hoffeister, 1843 |
| 59 | Octodrilus transpadanus (Rosa, 1884) |
| 60 | Octolasion tyrtaeum Savigny, 1826 |
| 61 | Omodeoia arsianica Kvavadze, 1985 |
| ოჯახი: Megascolecidae Michaelsen, 1900 | |
| 62 | Pheretima diffringens (Baird, 1869) |
| ოჯახი: Naididae Ehrenberg, 1828 | |
| 63 | Aulophorus furcatus (Oken, 1815) |
| 64 | Dero obtusa Udekem, 1845 |
| 65 | Nais barbata Muller, 1773 |
| 66 | Nais bretscheri Michaelsen, 1899 |
| 67 | Nais elinguis Müller, 1773 |
| 68 | Nais pardalis Piguet, 1906 |
| 69 | Nais simplex Piguet, 1906 |
| 70 | Nais variabilis Piguet, 1906 |
| 71 | Ophidonais serpentina (Muller, 1773) |
| 72 | Pristina aequiseta Bourne, 1891 |
| 73 | Pristina rosea (Piguest, 1906) |
| ოჯახი: Tubificidae Vejdovský, 1884 | |
| 74 | Aulodrilus limnobius Bretscher, 1899 |
| 75 | Tubifex tubifex (MulIer, 1773) |
| კლასი: Polychaeta Grube, 1850 = მრავალჯაგრიანი ჭიები | |
| რიგი: Canalipalpata Rouse et Fauchald 1997 | |
| ოჯახი: Polygordiidae Czerniavsky, 1881 | |
| 76 | Polygordius lacteus Schneider, 1868 |
| 77 | Polygordius neapolitanus Fraipont, 1887 სინონიმები: Polygordius neapolitanus Schneider, 1868 var. ponticus Zalensky, 1882 |
| რიგი: Capitellida Grube, 1862 | |
| ოჯახი: Capitellidae Grube, 1862 | |
| 78 | Capitella capitata (Fabricius, 1780) |
| 79 | Heteromastus filiformis (Claparède, 1864) |
| ოჯახი: Maldanidae Malmgren, 1868 | |
| 80 | Euclymene collaris (Claparède, 1869) სინონიმები: Clymene collaris (Claparède, 1869) |
| რიგი: Orbiniida Hartman, 1942 | |
| ოჯახი: Orbiniidae Hartman, 1942 | |
| 81 | Nainereis laevigata (Grube, 1855) |
| 82 | Orbinia cuvieri (Audouin et Milne Edwards, 1833) |
| 83 | Orbinia latreillii (Audouin et Milne-Edwards, 1833) |
| 84 | Aricidea cerrutii Laubier, 1966 სინონიმები: Aricidea jeffreysii auctt. non McIntosh, 1879 |
| 85 | Aricidea claudiae Laubier, 1967 |
| 86 | Cirrophorus harpagoneus (Storch, 1967) |
| 87 | Levinsenia gracilis (Tauber, 1879) სინონიმები: Paraonis gracilis (Tauber, 1879) |
| 88 | Paraonis fulgens (Levinsen, 1884) |
| რიგი: Phyllodocida Dales, 1962 | |
| ოჯახი: Glyceridae Grube, 1850 | |
| 89 | Glycera alba (O.F. Müller, 1776) |
| 90 | Glycera capitata Ørsted, 1843 |
| 91 | Glycera convoluta Keferstein, 1862 |
| ოჯახი: Nephthydidae Grube, 1850 | |
| 92 | Micronephthys stammeri (Augener, 1932) |
| 93 | Nephtys cirrosa (Ehlers, 1868) |
| 94 | Nephtys hombergii Savigny, 1818 |
| ოჯახი: Nereidae Johnston, 1865 | |
| 95 | Alitta succinea (Frey et Leuckart, 1847) |
| 96 | Eunereis longissima (Jonston, 1865) |
| 97 | Hediste diversicolor (O.F. Müller, 1776) |
| 98 | Nereis zonata Malmgren, 1867 |
| 99 | Perinereis cultrifera (Grube, 1840) |
| ოჯახი: Pholoidae Kinberg, 1857 | |
| 100 | Pholoe inornata Johnston, 1839 |
| ოჯახი: Phyllodocidae Savigny, 1820 | |
| 101 | Eteone picta Quatrefagues, 1865 |
| 102 | Eteone syphodonta (Delle Chiaje, 1822) |
| 103 | Eumida sanguinea (Ørsted, 1843) |
| 104 | Phyllodoce lineata (Claparède, 1870) |
| 105 | Phyllodoce maculata (Linnaeus, 1759) |
| 106 | Phyllodoce mucosa (Ørsted, 1843 ) |
| 107 | Phyllodoce nana Saint-Ioseph, 1901 |
| 108 | Pseudomystides limbata (Saint-Joseph, 1888) |
| ოჯახი: Pilargidae Saint-Joseph, 1899 | |
| 109 | Sigambra tentaculata (Treadwell, 1941) |
| ოჯახი: Polynoidae Malmgren, 1867 | |
| 110 | Harmothoe imbricata (Linnaeus, 1767) |
| 111 | Harmothoe reticulata (Claparède, 1870) |
| ოჯახი: Sigalionidae Malmgren, 1867 | |
| 112 | Sthenelais boa (Johnston, 1833) |
| ოჯახი: Syllidae Grube, 1850 | |
| 113 | Erinaceusyllis erinaceus (Claparède, 1863) |
| 114 | Exogone naidina Ørsted, 1845 |
| 115 | Sphaerosyllis bulbosa Southern, 1914 |
| 116 | Syllis gracilis Grube, 1840 |
| 117 | Syllis hyalina Grube, 1863 |
| რიგი: Sabellida Malmgren, 1867 | |
| ოჯახი: Sabellariidae Savigny, 1818 | |
| 118 | Sabellaria taurica (Rathke, 1837) |
| ოჯახი: Sabellidae Latreille, 1825 | |
| 119 | Fabricia sabella (Ehrenberg, 1836) |
| ოჯახი: Serpulidae Rafinesque, 1815 | |
| 120 | Ficopomatus enigmaticus (Fauvel, 1923) |
| 121 | Pomatoceros triqueter (Linnaeus, 1758) |
| 122 | Vermiliopsis infundibulum (Philippi, 1844) |
| რიგი: Spionida sensu Rouse et Fauchald, 1997 | |
| ოჯახი: Magelonidae Cunningham et Ramage, 1888 | |
| 123 | Magelona papillicornis F. Müller, 1858 |
| 124 | Magelona rosea Moore, 1907 |
| ოჯახი: Spionidae Grube, 1850 | |
| 125 | Aonides oxycephala (Sars, 1862) |
| 126 | Aonides paucibranchiata Southern, 1914 |
| 127 | Microspio mecznikovianus (Claparede, 1869) |
| 128 | Polydora ciliata (Johnston, 1838) |
| 129 | Prionospio cirrifera Wiren, 1883 |
| 130 | Prionospio malmgreni Claparede, 1868 |
| 131 | Pygospio elegans Claparede, 1863 |
| 132 | Spio filicornis (O.F. Muller, 1776) |
| 133 | Streblospio shrubsolii (Buchanan, 1890) |
| რიგი: Terebellida sensu Rouse et Fauchald, 1997 | |
| ოჯახი: Ampharetidae Malmgren, 1865 | |
| 134 | Melinna palmata Grube, 1869 |
| ოჯახი: Pectinariidae Quatrefages, 1866 | |
| 135 | Lagis neapolitana (Claparède, 1869) |
| ოჯახი: Terebellidae Gribe, 1851 | |
| 136 | Amphitritides gracilis (Grube, 1860) |
| ოჯახი: Trichobranchidae Malmgren, 1866 | |
| 137 | Terebellides stroemi Sars, 1835 |
| კლასი: Oligochaeta = მცირეჯაგრიანი ჭიები | |
| რიგი: ? | |
| ოჯახი: Lumbricidae | |
| 138 | Allolobophora kintrishiana (Kvavadze 1987) = კინტრიშის ჭიაყელა |
| კლასი: Hirudinea Lamarck, 1818 = წურბელები | |
| რიგი: Arhynchobdellida Blanchard, 1894 | |
| ოჯახი: Haemopidae Richardson, 1969 | |
| 139 | Haemopis sanguisuga (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Hirudinidae Whitman, 1886 | |
| 140 | Hirudo medicinalis Linnaeus, 1758 = სამედიცინო წურბელა |
| რიგი: Rhynchobdellida Blanchard, 1894 = ხორთუმიანი წურბელები | |
| ოჯახი: Glossiphoniidae Vaillant, 1890 = ბრტყელი წურბელები | |
| 141 | Glossiphonia complanata (Linnaeus, 1758) |
| ტიპი: Acanthocephala Koelreuther, 1771 = თავეკლიანი ჭიები | |
| კლასი: Archiacanthocephala Meyer, 1931 | |
| რიგი: Moniliformida Schmidt, 1972 | |
| ოჯახი: Moniliformidae Van Cleave, 1924 | |
| 142 | Moniliformis moniliformis (Bremser, 1811) |
| კლასი: Palaeacanthocephala Meyer, 1931 | |
| რიგი: Echinorhynchida Petrochenko, 1956 | |
| ოჯახი: Arhythmacanthidae Yamaguti, 1935 | |
| 143 | Acanthocephaloides propinquus (Dujardin, 1845) |
| რიგი: Polymorphida Petrochenko, 1956 | |
| ტიპი: Lophophorata Emig, 1978 | |
| კლასი: Phoronida Hatschek, 1888 | |
| რიგი: არ არის დადგენილი | |
| ოჯახი: Phoronidae Hatschek, 1880 | |
| 144 | Phoronis psammophila Cori, 1889 |
| ტიპი: Chaetognatha Leuckart, 1854 | |
| კლასი: Sagittoidea Claus et Grobben, 1905 | |
| რიგი: Aphragmophora Tokioka, 1965 | |
| ოჯახი: Sagittidae Claus et Grobben, 1905 | |
| 145 | Parasagitta setosa (Müller, 1847) = ისარა ჭია |
| 146 | Sagitta euxina Moltchanoff, 1909 |
| ტიპი: Mollusca Linnaeus, 1758 = მოლუსკები | |
| კლასი: Bivalvia Linnaeus, 1758 = ორსაგდულიანები | |
| რიგი: Anomalodesmata Dall, 1889 | |
| ოჯახი: Thraciidae Stolicrka, 1870 | |
| 147 | Thracia papyracea (Poli, 1791) |
| რიგი: Arcoida Stoliczka, 1871 | |
| ოჯახი: Arcidae Lamarck, 1809 | |
| 148 | Arca tetragona Poli, 1795 |
| 149 | Scapharca inaequivalvis (Bruguiere, 1789) |
| რიგი: Euheterodonta | |
| ოჯახი: Solenidae Lamarck, 1809 | |
| 150 | Solen marginatus Pulteney, 1799 |
| რიგი: Lucinoida Gray, 1854 | |
| ოჯახი: Lucinidae Fleming, 1828 | |
| 151 | Lucinella divaricata (Linnaeus, 1758) |
| რიგი: Myoida Stoliczka, 1870 | |
| ოჯახი: Corbulidae Lamarck, 1818 | |
| 152 | Lentidium mediterraneum (O.G. Costa, 1829) |
| ოჯახი: Teredinidae Rafinesque, 1815 | |
| 153 | Lyrodus pedicellatus (Quatrefages, 1849) |
| რიგი: Mytiloida Ferussac, 1822 | |
| ოჯახი: Mytilidae Tafinesque, 1815 | |
| 154 | Modiolula phaseolina (Philippi, 1844) |
| 155 | Modiolus adriaticus (Lamarck, 1819) |
| 156 | Mytilaster lineatus (Gmelin, 1791) |
| 157 | Mytilus galloprovincialis Lamarck, 1819 |
| 158 | Mytilus trossulus Gould, 1850 |
| რიგი: Ostreoida Waller, 1978 | |
| ოჯახი: Ostreidae Rafinesque, 1815 | |
| 159 | Ostrea edulis Linnaeus, 1758 |
| რიგი: Pectinoida Gray, 1854 | |
| ოჯახი: Pectinidae Rafinesque, 1815 = სავარცხლურები | |
| 160 | Flexopecten glaber ponticus (Bucquoy, Dautzenberg et Dollfus, 1889) |
| 161 | Crassiana crassa sieversi (Drouët, 1881) |
| 162 | Crassiana sobriewskii (Rosén, 1925) |
| 163 | Unio lindholmi Zhadin, 1938 = ჩვეულებრივი სადაფა |
| 164 | Unio mengrelicus Drouët, 1881 |
| 165 | Unio raddei Drouët, 1881 |
| 166 | Unio tumidus Philippson, 1788 |
| რიგი: Veneroida Gray, 1854 | |
| ოჯახი: Sphaeriidae Deshayes, 1855 (1820) | |
| 167 | Musculium lacustre (Muller, 1774) |
| 168 | Pisidium casertanum (Poli, 1791) |
| 169 | Pisidium milium Held, 1836 |
| 170 | Pisidium nitidum Jenyns, 1832 |
| კლასი: Gastropoda Cuvier, 1797 = მუცელფეხიანები | |
| რიგი: Archaeogastropoda Thiele, 1925 | |
| 171 | Contectiana contecta (Millet, 1813) |
| 172 | Contectiana listeri (Forbes et Hanley, 1849) |
| რიგი: Architaenioglossa Haller, 1890 | |
| ოჯახი: Viviparidae J.E. Gray, 1847 | |
| 173 | Viviparus viviparus (Linnaeus, 1758) = ჩვეულებრივი ცოცხალშობია |
| რიგი: Basommatophora Keferstein, 1864 | |
| ოჯახი: Acroloxidae Thiele, 1931 | |
| 174 | Acroloxus lacustris (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Lymnaeidae Rafinesque, 1815 | |
| 175 | Lymnaea auricularia (Linnaeus, 1758) |
| 176 | Lymnaea glutinosa (Müller, 1774) |
| 177 | Lymnaea lagotis (Schrank, 1803) |
| 178 | Lymnaea ovata (Draparnaud, 1805) |
| 179 | Lymnaea stagnalis (Linnaeus, 1758) = ჩვეულებრივი ტბორულა |
| 180 | Lymnaea truncatula (Müller, 1774) = მცირე ტბორულა |
| 181 | Stagnicola palustris (O.F. Müller 1774) |
| ოჯახი: Physidae Fitzinger, 1833 | |
| 182 | Aplexa hypnorum (Linnaeus, 1758) |
| 183 | Costatella acuta (Draparnaud, 1805) |
| 184 | Physa fontinalis (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Planorbidae Rafinesque, 1815 | |
| 185 | Ancylus fluviatilis (O.F. Müller, 1774) = ფინჯანა |
| 186 | Anisus albus (Müller, 1774) |
| 187 | Anisus ladacensis (Nevill, 1878) |
| 188 | Anisus leucostoma (Millet, 1813) |
| 189 | Planorbis planorbis (Linnaeus, 1758) |
| რიგი: Caenogastropoda Cox, 1960 | |
| ოჯახი: Epitoniidae Berry, 1910 (1812) | |
| 190 | Epitonium clathrus (Linnaeus, 1758) |
| 191 | Epitonium turtonis (Turton, 1819) |
| ოჯახი: Phasianellidae Swainson, 1840 | |
| 192 | Tricolia pullus (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Pomatiidae Newton, 1891 | |
| 193 | Pomatias rivularis (Eichwald, 1829) |
| რიგი: Cephalaspidea P. Fischer, 1883 | |
| ოჯახი: Retusidae Thiele, 1925 | |
| 194 | Retusa truncatula (Bruguière, 1792) |
| რიგი: Heterostropha P. Fischer, 1885 | |
| ოჯახი: Pyramidellidae Gray, 1840 | |
| 195 | Chrysallida fenestrata (Jeffreys, 1848) |
| 196 | Odostomia acuta Jeffreys, 1848 |
| 197 | Odostomia albella Lovén, 1846 სინონიმები: |
| 198 | Odostomia rissoiformis Milachevitch, 1912 |
| 199 | Odostomia eulimoides Hanley, 1844 |
| რიგი: Littorinimorpha Golikov et Starobogatov, 1975 | |
| ოჯახი: Rissoidae Gray, 1847 | |
| 200 | Rissoa euxinica Milaschevich, 1909 |
| 201 | Rissoa splendida Eichwald, 1830 |
| რიგი: Mesogastropoda Thiele, 1925 | |
| ოჯახი: Amnicolidae Tryon, 1863 | |
| 202 | Bythinella adsharica Lindholm, 1913 |
| რიგი: Neogastropoda Wenz, 1938 | |
| ოჯახი: Conidae Fleming, 1822 | |
| 203 | Bela fuscata (Deshayes, 1834) |
| 204 | Bela nebula (Montagu, 1803 ) |
| რიგი: Stylommatophora A. Schmidt, 1855 | |
| ოჯახი: Clausiliidae J.E. Gray, 1855 | |
| 205 | Acrotoma komarowi (O. Boettger, 1881) |
| 206 | Armenica gracillima (Retowski, 1889) |
| 207 | Clausilioides filifer (Lindholm, 1913) |
| 208 | Elia derasa (Mousson, 1863) |
| 209 | Euxinastra hamata (O. Boettger, 1888) |
| 210 | Filosa filosa (Mousson, 1863) |
| 211 | Mentissoidea rupicola litotes (A. Schmidt, 1868) |
| 212 | Micropontica closta (O. Boettger, 1881) |
| 213 | Mucronaria duboisi (Charpentier, 1852) |
| 214 | Mucronaria index (Mousson, 1863) |
| 215 | Pontophaedusa funiculum (Mousson, 1863) |
| 216 | Pravispira semilamellata (Mousson, 1863) |
| 217 | Quadriplicata pumiliformis (O. Boettger, 1881) |
| 218 | Quadriplicata subaggesta (Retowski, 1887) |
| 219 | Serrulina serrulata (L. Pfeiffer, 1847) |
| 220 | Strigileuxina reulauxi (O. Boettger, 1887) |
| ოჯახი: Cochlicopidae Hesse, 1922 | |
| 221 | Cochlicopa lubrica (Müller, 1774) |
| ოჯახი: Daudebardidae Kobelt, 1906 | |
| 222 | Bilania boettgeri (Clessin, 1883) |
| 223 | Daudebardia lederi O. Boettger, 1881 |
| ოჯახი: Enidae B.B. Woodward, 1903 | |
| 224 | Andronakia catenulata (Lindholm, 1913) |
| 225 | Buliminus biplicatus Retowski, 1889 |
| 226 | Chondrula tridens (Müller, 1774) |
| 227 | Chondrus zebrula (Férussac, 1821) |
| 228 | Euchondrus acutior (Lindholm, 1922) |
| ოჯახი: Helicidae rafinesque, 1815 | |
| 229 | Caucasotachea atrolabiata (Krynicki, 1833) |
| 230 | Caucasotachea calligera (Dubois de Montpéreux, 1840) |
| 231 | Helix buchi Dubois de Montpéreux, 1853 = ვაზის ლოკოკინა |
| 232 | Helix christophi O. Boettger, 1881 |
| 233 | Helix goderdziana (Mumladze, Tarkhnishvili, Pokryszko, 2008_ = გოდერძის ჰელიქსი |
| 234 | Helix lucorum Linnaeus, 1758 |
| 235 | Helix zolotarevi Lindholm, 1913 |
| ოჯახი: Hygromiidae Tryon, 1866 | |
| 235 | Caucasocressa joannis (Mortillet, 1854) |
| 236 | Circassina circassica (Charpentier, 1863) |
| 237 | Circassina frutis (L. Pfeiffer, 1859) |
| 238 | Circassina stephaniae (Hudec et Lezhawa, 1970) |
| 239 | Fruticocampylaea narzanensis (Krynicki, 1836) |
| 240 | Monacha perfrequens (Hesse, 1914) |
| 241 | Monacha samsunensis (L. Pfeiffer, 1868) |
| 242 | Pseudotrichia rubiginosa (Rossmässler, 1838) |
| 243 | Stenomphalia maiae (Hudec et Lezhawa, 1969) |
| 244 | Stenomphalia pisiformis (L. Pfeiffer, 1846) |
| 245 | Stenomphalia selecta (Klika, 1894) |
| 246 | Xeropicta derbentina (Krynicki, 1836) |
| ოჯახი: Limacidae Lamarck, 1801 | |
| 247 | Deroceras agreste (Linnaeus, 1758) |
| 248 | Deroceras osseticum (Simroth, 1901) |
| 249 | Eumilax brandti (Martens, 1880) |
| 250 | Gigantomilax koenigi (Simroth, 1912) |
| 251 | Gigantomilax lederi (O. Boettger, 1883) |
| 252 | Gigantomilax monticola armeniacus (Simroth, 1886) |
| 253 | Krynickillus melanocephalus Kaleniczenko, 1851 = ლოფორთქინა |
| 254 | Limax flavus Linnaeus, 1758 |
| 255 | Megalopelte simrothi Lindholm, 1914 |
| ოჯახი: Oleacinidae H. et A. Adams, 1855 | |
| 256 | Poiretia mingrelica (O. Boettger, 1881) |
| ოჯახი: Orculidae Steenberg, 1925 | |
| 257 | Euxinolauria glomerosa Suvorov et Schileyko, 1991 |
| 258 | Euxinolauria paulinae (Lindholm, 1913) |
| 259 | Euxinolauria pulchra (Retowski, 1883) |
| 260 | Euxinolauria rectidentata Schileyko, 1975 |
| 261 | Euxinolauria sinangula Schileyko, 1975 |
| 262 | Euxinolauria superstructa (Mousson, 1876) |
| 263 | Euxinolauria tenuimarginata (Pilsbry, 1922) |
| 264 | Euxinolauria zonifera (Pilsbry, 1934) |
| 265 | Lauria cylindracea (Da Costa, 1778) |
| 266 | Pilorcula trifilaris (Mousson, 1863) |
| 267 | Schileykula batumensis (Retowski, 1889) |
| 268 | Sphyradium doliolum (Bruguière, 1792) |
| ოჯახი: Parmacellidae Gray, 1860 | |
| 269 | Parmacella ibera Eichwald, 1841 |
| ოჯახი: Punctidae Morse, 1864 | |
| 270 | Punctum pygmaeum (Draparnaud, 1801) |
| ოჯახი: Pyramidulidae Kennarsd et Woodward, 1914 | |
| 271 | Eulimella pointeli de Folin, 1868 |
| 272 | Pyramidula rupestris (Draparnaud, 1801) |
| ოჯახი: Succineidae H. Beck, 1837 | |
| 273 | Oxyloma elegans (Risso, 1826) |
| ოჯახი: Trigonochlamydidae Hesse, 1882 | |
| 274 | Trigonochlamys imitatrix O. Boettger, 1881 |
| ოჯახი: Valloniidae Morse, 1864 | |
| 275 | Acanthinula aculeata (Müller, 1774) |
| 276 | Vallonia asiatica (Nevill, 1878) |
| 277 | Vallonia pulchella (Müller, 1774) |
| ოჯახი: Vertiginidae Fitzinger, 1833 | |
| 278 | Truncatellina callicratis (Scacchi, 1833) |
| 279 | Truncatellina cylindrica (Férussac, 1807) |
| 280 | Vertigo antivertigo (Draparnaud, 1801) |
| ოჯახი: Zonitidae Mörch, 1864 | |
| 281 | Conulopolita sieversi (O. Boettger, 1879) |
| 282 | Oxychilus discrepans (Retowski, 1889) |
| 283 | Oxychilus koutaisanus (Mousson, 1863) |
| 284 | Oxychilus translucidus (Mortillet, 1854) |
| 285 | Vitrinoxychilus suturalis O. Boettger, 1881 |
| კლასი: Polyplacophora Gray, 1821 = ქიტონები | |
| რიგი: Chitonida Thiele, 1909 | |
| ოჯახი: Chitonidae Rafinesque, 1815 | |
| 286 | Lepidochitona cinerea (Linnaeus, 1767) |
| ტიპი: Echinodermata Klein, 1734 = კანეკლიანები კლასი: | |
| კლასი: Holothuroidea de Blainville, 1834 = ჰოლოთურიები | |
| რიგი: Dendrochirotida Grube, 1840 | |
| ოჯახი: Cucumariidae Ludwig, 1894 | |
| 287 | Stereoderma kirchsbergii Heller, 1868 |
| კლასი: Ophiuroidea Gray, 1840 = ოფიურები | |
| რიგი: Ophiurida Müller et Troschel, 1840 | |
| ოჯახი: Amphiuridae Ljungman, 1867 | |
| 288 | Amphiura stepanovi Djakonov, 1954 |
| ტიპი: Arthropoda Latreille, 1829 = ფეხსახსრიანები | |
| კლასი: Branchiopoda Latreille, 1817 = ლაყუჩფეხიანი კიბოები | |
| რიგი: Diplostraca Gerstaecker, 1866 | |
| ქვერიგი: Cladocera Latreille, 1829 = დატოტვილულვაშიანი კიბოსნაირები | |
| ოჯახი: Bosminidae Baird, 1845 | |
| 289 | Bosmina longirostris (O.F. Müller, 1785) |
| 290 | Alona rectangula Sars, 1861 |
| 291 | Chydorus sphaericus (O.F. Müller, 1785) |
| 292 | Peracantha truncata (O.F. Müller, 1785) |
| ოჯახი: Daphniidae Straus, 1820 | |
| 293 | Ceriodaphnia megops G.O. Sars, 1861 |
| 294 | Ceriodaphnia pulchella G.O. Sars, 1862 |
| 295 | Ceriodaphnia reticulata (Jurine, 1820) |
| 296 | Daphnia longispina (O.F. Müller, 1776) |
| 297 | Daphnia pulex Leydig, 1860 |
| 298 | Scapholeberis mucronata (O.F. Müller, 1776) |
| 299 | Simocephalus exspinosus (Koch, 1841) |
| 300 | Simocephalus vetulus (O.F. Müller, 1776) |
| ოჯახი: Moinidae Goulden, 1968 | |
| 301 | Moina macrocopa (Straus, 1820) |
| 302 | Moina rectirostris (Leydig, 1860) |
| ოჯახი: Podonidae Mordukhai-Boltovskoi, 1968 | |
| 303 | Evadne nordmanni Lovén, 1836 |
| ოჯახი: Sididae Baird, 1850 | |
| 304 | Diaphanosoma brachyurum (Lievin, 1848) |
| 305 | Penilia avirostris Dana, 1849 |
| 306 | Pseudosida bidentata Herrick, 1884 |
| კლასი: Malacostraca Latreille, 1802 = უმაღლესი კიბოები | |
| რიგი: Amphipoda Latreille, 1816 = ღორტავები, გვერდულები | |
| ოჯახი: Caprellidae Leach, 1814 | |
| 307 | Caprella acanthifera Leach, 1814 |
| 308 | Phtisica marina Slabber, 1769 |
| ოჯახი: Corophiidae Leach, 1814 | |
| 309 | Medicorophium runcicorne (Della Valle, 1893) |
| ოჯახი: Photidae Boeck, 1871 | |
| 310 | Megamphopus cornutus Norman, 1869 |
| ოჯახი: Atylidae Lilljeborg, 1865 | |
| 311 | Atylus guttatus (Costa, 1851) |
| ოჯახი: Calliopiidae Sars, 1895 | |
| 312 | Apherusa bispinosa (Bate, 1857) |
| ოჯახი: Gammaridae Latreille, 1802 | |
| 313 | Echinogammarus ischnus (Stebbing, 1899) |
| 314 | Echinogammarus marinus (Leach, 1815) |
| 315 | Echinogammarus olivii (Milne-Edwards, 1830) |
| 316 | Gammarus caucasicus Martynov, 1932 |
| 317 | Gammarus komareki (Schaferna, 1922) |
| 318 | Gammarus lacustris G.O. Sars, 1863 |
| 319 | Gammarus pulex (Linnaeus, 1758) = ღორტავა, გამარუსი, ზღვის რწყილი |
| 320 | Gammarus subtypicus Stock, 1966 |
| ოჯახი: Hyalidae Bulycheva, 1957 | |
| 321 | Hyale pontica Rathke, 1847 |
| ოჯახი: Megaluropidae Thomas et Berhard, 1886 | |
| 322 | Megaluropus agilis Hoeck, 1889 |
| ოჯახი: Niphargidae Bousfield, 1977 | |
| 323 | Niphargopsis casparyi (Pratz, 1866) |
| ოჯახი: Oedicerotidae Lilljeborg, 1865 | |
| 324 | Synchelidium maculatum Stebbing, 1906 |
| ოჯახი: Ponthoporaidae Dana, 1853 | |
| 325 | Bathyporeia guilliamsoniana (Bate, 1857) |
| ოჯახი: Pontogammaridae Bousfield, 1977 | |
| 326 | Pontogammarus maeoticus Sowinsky, 1894 |
| 327 | Pontogammarus robustoides (Sars, 1894) |
| რიგი: Cumacea Kroyer, 1846 | |
| ოჯახი: Leuconidae Sars, 1878 | |
| 328 | Eudorella truncatula (Bate, 1856) |
| ოჯახი: Nannastacidae Bate, 1866 | |
| 329 | Cumella pygmaea G.O. Sars, 1865 |
| ოჯახი: Pseudocumatidae Sars, 1878 | |
| 330 | Pseudocuma ciliatum Sars, 1879 |
| რიგი: Decapoda Latreille, 1802 = ათფეხა კიბოსნაირები | |
| ოჯახი: Alpheidae Rafinesque, 1815 | |
| 331 | Athanas nitescens Leach, 1814 |
| ოჯახი: Astacidae Latreille, 1802 | |
| 332 | Astacus colchicus Kessler, 1878 = კოლხური ათფეხა კიბო |
| ოჯახი: Callianassidae Bate, 1888 | |
| 333 | Necallianassa truncata (Giard et Bonnier, 1890) = ზღვის თხუნელა |
| კლასი: Arachnida Cuvier, 1812 = ობობასნაირები | |
| რიგი: Araneae Clerck, 1757 = ობობები | |
| ქვერიგი: Araneomorphae Millot, 1933 = არანემორფული ობობები | |
| ოჯახი: Agelenidae C.L. Koch, 1837 | |
| 334 | Agelena labyrinthica (Clerck, 1757) |
| 335 | Tegenaria domestica (Clerck, 1757) |
| 336 | Tegenaria longimana (Simon, 1898) |
| 337 | Tegenaria parietina (Fourcroy, 1785) |
| 338 | Tegenaria taurica (Thorell, 1875) = ლაბირინთიანი ობობა |
| ოჯახი: Anyphaenidae Bartkau, 1878 | |
| 339 | Anyphaena accentuata (Walckenaer, 1802) |
| ოჯახი: Araneidae Simon, 1895 | |
| 340 | Agalenatea redii (Scopoli, 1763) |
| 341 | Araneus angulatus (Clerck, 1757) |
| 342 | Araneus diadematus (Clerck, 1757) |
| 343 | Araneus marmoreus (Clerck, 1757) |
| 344 | Argiope bruennichi (Scopoli, 1772) |
| 345 | Cyclosa oculata (Walckenaer, 1802) = თვალა ციკლოზა |
| 346 | Hypsosinga albovittata (Westring, 1851) |
| 347 | Hypsosinga heri (Hahn, 1831) |
| 348 | Larinia bonneti (Spassky, 1939) |
| 349 | Larinioides suspicax (O.P. Cambridge, 1876) |
| 350 | Mangora acalypha (Walckenaer, 1802) |
| ოჯახი: Clubionidae Wagner, 1887 | |
| 351 | Clubiona caerulescens (L. Koch, 1867) |
| 352 | Clubiona frutetorum (L. Koch, 1867 ) |
| 353 | Clubiona golovatchi (Mikhailov, 1990) |
| 354 | Clubiona lutescens (Westring, 1851) |
| 355 | Clubiona pallidula (Clerck, 1757) |
| 356 | Clubiona similis (L. Koch, 1867) |
| ოჯახი: Cybaeidae Banks, 1892 | |
| 357 | Argyroneta aquatica (Clerck, 1757) = ვერცხლურა – წყლის ობობა |
| ოჯახი: Dyctinidae Cambridge, 1871 | |
| 358 | Pireneitega spasskyi (Charitonov, 1946) |
| ოჯახი: Dysderidae Koch, 1837 | |
| 359 | Cryptoparachtes adzharicus (Dunin, 1992) |
| 360 | Dysdera azerbaijanica (Charitonov, 1956) |
| 361 | Dysdera crocata (C.L. Koch, 1838) |
| 362 | Dysdera dunini (Deeleman-Reinhold, 1988) |
| 363 | Dysdera meschetiensis (Mkheidze, 1979 ) |
| 364 | Dysdera punctata (C.L. Koch, 1838) |
| 365 | Dysdera spasskyi (Charitonov, 1956) |
| 366 | Dysdera ukrainensis (Charitonov, 1956) |
| 367 | Harpactea logunovi (Dunin, 1992) |
| 368 | Harpactocrates trialetiensis (Mkheidze, 1997) |
| ოჯახი: Gnaphosidae Pockok, 1898 | |
| 369 | Drassodes pubescens (Thorell, 1856) |
| ოჯახი: Linyphiidae Blackwall, 1859 | |
| 370 | Frontinellina frutetorum (C.L. Koch, 1834) |
| 371 | Microlinyphia pusilla (Sundevall, 1830) |
| 372 | Oedothorax meridionalis (Tanasevitch, 1987) |
| 373 | Trematocephalus cristatus (Wider, 1834) |
| ოჯახი: Lycosidae Sundevall, 1830 | |
| 374 | Arctosa cinerea (Fabricius, 1777) |
| 375 | Geolycosa vultuosa (C.L. Koch, 1838) |
| 376 | Hogna radiata (Latreille, 1817) |
| 377 | Lycosa singoriensis (Laxmann, 1770) = მგელ-ობობა |
| 378 | Pardosa bifasciata (C.L. Koch, 1836) |
| 379 | Pardosa calida (Blackwall, 1852) |
| 380 | Pardosa colchica Mkheidze, 1946 |
| 381 | Pardosa nebulosa orientalis (Kroneberg, 1875) |
| 382 | Pirata insularis (Emerton, 1885) |
| 383 | Singa nitidula (C.L. Koch, 1844) |
| 384 | Trochosa ruricola (De Geer, 1778) |
| 385 | Xerolycosa nemoralis (Westring, 1861) |
| ოჯახი: Miturgidae Simon, 1885 | |
| 386 | Cheiracanthium erraticum (Walckenaer, 1802) |
| ოჯახი: Oxyopidae Thorell, 1870 | |
| 387 | Oxyopes lineatus Latreille, 1806 |
| ოჯახი: Philodromidae Thorell, 1870 | |
| 388 | Tibellus oblongus (Walckenaer, 1802) |
| ოჯახი: Pholcidae C.L. Koch, 1850 | |
| 389 | Pholcus alticeps (Spassky, 1934) |
| 390 | Pholcus phalangioides (Fuesslin, 1775) |
| ოჯახი: Pisauridae Simon, 1890 | |
| 391 | Dolomedes fimbriatus (Clerck, 1757) = არშიიანი მონადირე |
| ოჯახი: Salticidae Blackwall, 1841 | |
| 392 | Evarcha arcuata (Clerck, 1757) |
| 393 | Heliophanus cupreus (Walckenaer, 1802) |
| 394 | Heliophanus flavipes (Hahn, 1832) |
| 395 | Macaroeris nidicolens (Walckenaer, 1802) |
| 396 | Marpissa radiata (Grube, 1859) |
| ოჯახი: Scytodidae Blackwall, 1865 | |
| 397 | Scytodes thoracica (Latreille, 1802) |
| ოჯახი: Segestriidae Simon, 1893 | |
| 398 | Segestria bavarica (C.L. Koch, 1843) |
| 399 | Segestria florentina (Rossi, 1790) |
| 400 | Segestria senoculata (C.L. Koch, 1843) |
| ოჯახი: Tetragnathidae Menge, 1866 | |
| 401 | Metellina segmentata (Clerck, 1757) |
| 402 | Pachygnatha listeri (Sundevall, 1830) |
| 403 | Tetragnatha extensa (Linnaeus, 1758) |
| 404 | Tetragnatha montana (Simon, 1874) |
| 405 | Tetragnatha nigrita (Lendl, 1886 |
| 406 | Tetragnatha obtusa C.L. Koch, 1837 |
| ოჯახი: Theridiidae Sundevall, 1833 | |
| 407 | Achaearanea tepidariorum (C.L. Koch, 1841) |
| 408 | Enoplognatha ovata (Clerck, 1757) |
| 409 | Keijia tincta (Walckenaer, 1802) |
| 410 | Steatoda albomaculata (De Geer, 1778) |
| 411 | Steatoda paykulliana (Walckenaer, 1806) |
| 412 | Steatoda phalerata (Panzer, 1801) |
| 413 | Theridion albipes L. Koch, 1878 |
| ოჯახი: Thomisidae Sundevall, 1833 | |
| 414 | Heriaeus hirtus (Latreille, 1819) |
| 415 | Synema caucasicum (Utochkin, 1960) |
| 416 | Tmarus stellio (Simon, 1875) |
| 417 | Synema caucasicum (Utochkin, 1960) |
| 418 | Tmarus stellio (Simon, 1875) |
| 419 | Xysticus audax (Schrank, 1803) |
| 420 | Xysticus gallicus (Simon, 1875) |
| 421 | Xysticus kempeleni Thorell, 1872 |
| 422 | Xysticus kochi (Thorell, 1872 ) |
| 423 | Xysticus lanio (C.L. Koch, 1835) |
| 424 | Xysticus luctuosus (Blackwall, 1836) |
| 425 | Xysticus luctuosus (Blackwall, 1836) |
| ქვე-კლასი: Acari | |
| რიგი: Oribatida ტკიპები | |
| ოჯახი: Hypochthoniidae | |
| 426 | Hypochthonius rufulus C. L. Koch, 1835 |
| ოჯახი: Mesoplophoridae | |
| 427 | Mesoplophora pectinata Mahunka, 1979 |
| 428 | Mesoplophora pulchra Sellnick, 1928 |
| ოჯახი: Euphthiracaridae | |
| 429 | Acrotritia ardua (C. L. Koch, 1841) |
| ოჯახი: Phthiracaridae | |
| 430 | Hoplophthiracarus illinoisensis (Ewing, 1909) |
| 431 | Phthiracarus (Phthiracarus) ferrugineus (C. L. Koch, 1841) |
| 432 | Phthiracarus (P.) laevigatus (C. L. Koch, 1941) |
| 433 | Phthiracarus (P.) propinquus Niedbala, 1983 |
| 434 | Phthiracarus (Archiphthiracarus) anonymus Grandjean, 1934 |
| 435 | Phthiracarus (A.) crassus Niedbala, 1983 |
| 436 | Steganacarus (Steganacarus) magnus f. anomala (Berlese, 1883) |
| 437 | Steganacarus (S.) spinosus (Sellnick, 1920) |
| 438 | Steganacarus (Tropacarus) carinatus (C. L. Koch, 1841) |
| ოჯახი: Camisiidae | |
| 439 | Heminothrus targionii (Berlese, 1885) |
| ოჯახი: Crotoniidae | |
| 440 | Platynothrus peltifer (C. L. Koch, 1839) |
| ოჯახი: Nanhermanniidae | |
| 441 | Nanhermannia nana (Nicolet, 1855) |
| ოჯახი: Nothridae | |
| 442 | Nothrus silvestris Nicolet, 1855 |
| ოჯახი: Hermanniellidae | |
| 443 | Hermanniella granulata (Nicolet, 1855) |
| 444 | Hermanniella punctulata Berlese, 1908 |
| ოჯახი: Hermanniidae | |
| 445 | Hermannia gibba (C. L. Koch, 1839) |
| ოჯახი: Aleurodamaeidae | |
| 446 | Aleurodamaeus setosus (Berlese, 1883) |
| ოჯახი: Damaeidae | |
| 447 | Metabelba flagelliseta Bulanova-Zachvatkina, 1965 |
| 448 | Metabelba monilipeda Bulanova-Zachvatkina, 1965 |
| 449 | Metabelba papillipes (Nicolet, 1855) |
| 450 | Metabelba pulverulenta (C. L. Koch, 1869) |
| 451 | Porobelba spinosa (Sellnick, 1920) |
| ოჯახი: Cepheidae | |
| 452 | Cepheus caucasicus Sitnikova, 1975 |
| 453 | Conoppia palmicincta (Michael, 1884) |
| 454 | Eupterotegaeus ornatissimus (Berlese, 1908) |
| 455 | Hypocepheus mirabilis Krivolutsy, 1971 |
| 456 | Oribatodes heterosetosusSitnikova, 1975 |
| ოჯახი: Microzetidae | |
| 457 | Berlesezetes caucasicus (Krivolusky, 1967) |
| ოჯახი: Amerobelbidae | |
| 458 | Amerobelba decedensBerlese, 1908 |
| ოჯახი: Caleremaeidae | |
| 459 | Caleremaeus monilipes (Michael, 1882) |
| ოჯახი: Autognetidae | |
| 460 | Autogneta longilamellata (Michael, 1885) |
| 461 | Conchogneta dalecarlica (Forsslund, 1947) |
| ოჯახი: Damaeolidae | |
| 462 | Damaeolus asperatus (Berlese, 1904) |
| 463 | Damaeolus ornatissimus Csiszar, 1962 |
| ოჯახი: Eremobelbidae | |
| 464 | Eremobelba geographica Berlese, 1908 |
| ოჯახი: Eremaeidae | |
| 465 | Caucaseremaeus krivolutsky Shtanchaeva & Subias, 2006 |
| 466 | Eremaeus hepaticus (C. K. Koch, 1835) |
| 467 | Eueremaeus oblongus (C. L. Koch, 1835) |
| ოჯახი: Zetorchestidae | |
| 468 | Zetorchestes falzonii Coggi, 1898 |
| ოჯახი: Astegistidae | |
| 469 | Cultroribula bicultrata (Berlese, 1905) |
| ოჯახი: Gustaviidae | |
| 470 | Gustavia microcephala (Nicolet, 1855) |
| ოჯახი: Liacaridae | |
| 471 | Liacarus brevilamellatus Mihelcic, 1955 |
| 472 | Liacarus coracinus (C. L. Koch, 1841) |
| 473 | Liacarus lencoranicus Krivolutsky, 1967 |
| 474 | Liacarus nitens (Gervais, 1844) |
| 475 | Liacarus tubifer Djaparidze & Melamud, 1990 |
| 476 | Liacarus xylariae (Schrank, 1803) |
| 477 | Scarabacarus longisetosus Schtanchaeva & Subias, 2010 |
| 478 | Stenoxenillus incisus Grobler et al., 2003 |
| 479 | Xenillus tegeocranus (Hermann, 1804) |
| ოჯახი: Peloppiidae | |
| 480 | Ceratoppia quadridentata (Haller, 1882) |
| ოჯახი: Carabodidae | |
| 481 | Carabodes femoralis (Nicolet, 1855) |
| 482 | Carabodes procerus Weigmann & Murvanidze, 2003 |
| 483 | Carabodes rugosior Berlese, 1916 |
| ოჯახი: Otocepheidae | |
| 484 | Dolicheremaeus dorni (Balogh, 1937) |
| ოჯახი: Oppiidae | |
| 485 | Dissorhina ornata (Oudemans, 1900) |
| 486 | Dissorhina signata (Schwalbe, 1989) |
| 487 | Microppia minus (Paoli, 1908) |
| 488 | Oppia nitens C. L. Koch, 1836 |
| 489 | Oppiella (Oppiella) acuminata (Strenzke, 1951) |
| 490 | Oppiella (O.) nova (Oudemans, 1902) |
| 491 | Oppiella (Lauroppia) fallax (Paoli, 1908) |
| 492 | Oppiella (L.) marginedentata (Strenzke, 1951) |
| 493 | Oppiella (L.) maritima (Willmann, 1928) |
| 494 | Oppiella (Moritzoppia) unicarinata (Paoli, 1908) |
| 495 | Oppiella (Rhinoppia) similifallax (Subias & Mingues, 1986) |
| 496 | Oppiella (R.) subpectinata (Oudemans, 1900) |
| 497 | Oxyoppioides decipiens (Paoli, 1908) |
| 498 | Ramusella clavipectinata (Michael, 1885) |
| 499 | Ramusella insculpta (Paoli, 1908) |
| ოჯახი: Quadroppiidae | |
| 500 | Quadroppia (Quadroppia) quadricarinata, (Michael, 1885) |
| 501 | Coronoquadroppia media Gordeeva, 1983 |
| ოჯახი: Thyrisomidae | |
| 502 | Banksinoma lanceolata (Michael, 1885) |
| ოჯახი: Suctobelbidae | |
| 503 | Suctobelba atomaria Moritz, 1970 |
| 504 | Suctobelbella baloghi (Forsslund, 1958) |
| 505 | Suctobelbella forsslundi (Strenzke, 1950) |
| 506 | Suctobelbella subtrigona (Oudemans, 1916) |
| ოჯახი: Tectocepheidae | |
| 507 | Tectocepheus punctulatus Djaparidze, 1985 |
| 508 | Tectocepheus velatus velatus (Michael, 1880) |
| 509 | Tectocepheus velatus sarekensis Tragardh, 1910 |
| ოჯახი: Phenopelopidae | |
| 510 | Eupelops acromios (Hermann, 1804) |
| ოჯახი: Achipteriidae | |
| 511 | Achipteria longisetosa Weigmann & Murvanidze, 2003 |
| 512 | Achipteria nitens (Nicolet, 1855) |
| 513 | Parachipteria georgica Murvanidze & Weigmann, 2003 |
| 514 | Parachipteria fanzagoi (Jacot, 1929) |
| 515 | Parachipteria punctata (Nicolet, 1855) |
| ოჯახი: Oribatellidae | |
| 516 | Ferolocella cribraria (Kulijev, 1977) |
| 517 | Oribatella colchica Krivolutsky, 1974 |
| 518 | Oribatella nigra Kulijev, 1967 |
| 519 | Oribatella ornata (Coggi, 1900) |
| 520 | Oribatella tenuis Csiszar, 1962 |
| ოჯახი: Haplozetidae | |
| 521 | Protoribates capucinus Berlese, 1908 |
| ოჯახი: Oribatulidae | |
| 522 | Dometorina plantivaga (Berlese, 1895) |
| 523 | Oribatula tibialis (Nicolet, 1855) |
| 524 | Phauloppia lucorum (C. L. Koch, 1841) |
| 525 | Zygoribatula frisiae (Oudemans, 1900) |
| ოჯახი: Scheloribatidae | |
| 526 | Liebstadia pannonica (Willmann, 1951) |
| 527 | Liebstadia similis (Michael, 1888) |
| 528 | Scheloribates laevigatus (C. L. Koch, 1835) |
| 529 | Scheloribates latipes (C. L. Koch, 1844) |
| 530 | Scheloribates pallidulus (C. L. Koch, 1841) |
| ოჯახი: Ceratozetidae | |
| 531 | Ceratozetes gracilis (Michael, 1884) |
| 532 | Sphaerozetes tricuspidatus Willmann, 1923 |
| ოჯახი: Chamobatidae | |
| 533 | Chamobates cuspidatus (Michael, 1884) |
| 534 | Chamobates interpositus Pschorn-Walcher, 1953 |
| 535 | Chamobates kieviensis Shaldybina, 1980 |
| 536 | Chamobates spinosusSellnick, 1928 |
| 537 | Chamobates voigtsi (Oudemans, 1902) |
| 538 | Globozetes microtus Shaldybina, 1969 |
| ოჯახი: Mycobatidae | |
| 539 | Feiderzetes latus (Schweizer, 1956) |
| 540 | Minunthozetes pseudofusiger (Schweizer, 1922) |
| 541 | Minunthozetes semirufus (C. L. Koch, 1840) |
| 542 | Punctoribates punctum (C. L. Koch, 1839) |
| ოჯახი: Galumnidae | |
| 543 | Acrogalumna longipluma longiplima (Berlese, 1904) |
| 544 | Acrogalumna longipluma adjarica Murvanidze & Weigmann, 2003 |
| 545 | Galumna tarsipennata Oudemans, 1913 |
| 546 | Pergalumna minor (Willmann, 1928) |
| კლასი: Chilopoda Latreille, 1817 = ტუჩფეხიანები | |
| რიგი: Scutigeromorpha Pocock, 1895 | |
| ოჯახი: Scutigeridae Gervais, 1837 | |
| 547 | Scutigera coleoptrata (Linnaeus, 1758) |
| კლასი: Symphila Ryder, 1880 | |
| რიგი: Scolopendrellida Hoffman, 1969 | |
| ოჯახი: Scolopendrellidae Niwport, 1845 | |
| 548 | Symphylella isabellae (Grassi, 1886) |
| 549 | Symphylella vulgaris (Hansen, 1903) |
| კლასი: Insecta Linnaeus, 1758 = მწერები | |
| რიგი: Ephemeroptera Hyatt et Arms, 1891 = ერთდღიურები | |
| ოჯახი: Baetidae Leach, 1815 | |
| 550 | Baetis alpinus (Pictet, 1843) |
| 551 | Baetis muticus (Linnaeus, 1758) |
| 552 | Baetis niger (Linnaeus, 1761) |
| 553 | Baetis rhodani (Pictet, 1845) |
| 554 | Centroptilum luteolum (Müller, 1776) |
| 555 | Cloeon dipterum (Linnaeus, 1761) |
| 556 | Cloeon simile Eaton, 1870 |
| ოჯახი: Caenidae Ulmer, 1920 | |
| 557 | Caenis macrura Stephens, 1835 |
| ოჯახი: Ephemerellidae Klapálek, 1909 | |
| 558 | Serratella ignita (Poda, 1761) |
| ოჯახი: Ephemeridae Latreille, 1810 | |
| 559 | Ephemera vulgata Linnaeus, 1758 |
| ოჯახი: Heptageniidae Needham, 1901 | |
| 560 | Ecdyonurus aurantiacus (Burmeister, 1839) |
| 561 | Epeorus torrentium Eaton, 1881 |
| 562 | Heptagenia perflava Brodsky, 1930 |
| 563 | Heptagenia sulphurea (Müller, 1776) |
| ოჯახი: Leptophlebiidae Banks, 1900 | |
| 564 | Leptophlebia vespertina (Linnaeus, 1758) |
| 565 | Paraleptophlebia submarginata (Stephens, 1835) |
| ოჯახი: Oligoneuriidae Ulmer, 1914 | |
| 566 | Oligoneuriella rhenana (Imhoff, 1852) |
| 567 | Oligoneuriella tskhomelidze Sowa et Zosidze, 1973 |
| ოჯახი: Palingeniidae Albarda, 1888 | |
| 568 | Palingenia longicauda (Olivier, 1791) |
| ოჯახი: Polymitarcyidae Banks, 1900 | |
| 569 | Ephoron virgo (Olivier, 1791) |
| ოჯახი: Siphlonuridae Banks, 1900 | |
| 570 | Siphlonurus alternatus (Say, 1824) |
| რიგი: Odonata Fabricius, 1793 = ნემსიყლაპიები | |
| ოჯახი: Aeshnidae Rambur, 1842 | |
| 571 | Aeshna affinis Van der Linden, 1823 |
| 572 | Aeshna cyanea (Müller, 1764) |
| 573 | Aeshna mixta Latreille, 1805 |
| 574 | Anax imperator Leach, 1815 = ნემსიყლაპია იმპერატორი |
| 575 | Anax parthenope (Selys, 1839) |
| ოჯახი: Calopterygidae (Sélys, 1850) | |
| 576 | Calopteryx splendens mingrelia Selys, 1869 = სამეგრელოს ტურფა |
| 577 | Calopteryx splendens tschaldiriea (Bartnef, 1909) = ჩალდირის ტურფა |
| 578 | Calopteryx splendens waterstoni (Scheider, 1984) = ვატერსტონის ტურფა |
| 579 | Calopteryx virgo festiva (Brulle, 1832) = მხიარული ტურფა |
| ოჯახი: Coenagrionidae Kirby, 1890 | |
| 580 | Coeragrion lunulatum (Charpentier, 1840) = მთვარა ისარა |
| 581 | Coenagrion pontica (Bartenef, 1930) = პონტური ისარა |
| 582 | Ischnura elegans (Vander Linder, 1820) = ელეგანტური ისარა |
| 583 | Ischnura pumilio (Charpentier, 1825) = ჯუჯა ისარა |
| ოჯახი: Corduliidae Selys, 1871 | |
| 584 | Somatochlora flawomaculata (Vander Linder, 1825) |
| ოჯახი: Gomphidae Rambur, 1842 | |
| 585 | Onychogomphus forcipatus (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Lestidae Calver, 1901 | |
| 586 | Lestes sponsa (Hansemann, 1823) |
| 587 | Lestes viridis (Vander Linder, 1825) |
| 588 | Sympecma fusca (Vander Linder, 1829) |
| ოჯახი: Libellulidae Rambur, 1842 | |
| 589 | Libellula depressa (Linnaeus, 1758) = ბრტყელმუცელა ნემსიყლაპია |
| 590 | Libellula fulva (Müller, 1764) |
| 591 | Libellula quadrimaculata Linnaeus, 1958 = ოთხლაქიანი ნემსიყლაპია |
| 592 | Orthetrum albistylum (Selys, 1848) |
| 593 | Orthetrum brunneum (Foscolombe, 1837) |
| 594 | Orthetrum canellatum (Linnaeus, 1758) |
| 595 | Orthetrum ramburi (Selys, 1848) |
| 596 | Sympetrum fonscolombii (Selys, 1940) |
| 597 | Sympetrum sanguineum (Müller, 1764) |
| 598 | Sympetrum striolatum (Charpentier, 1840) |
| ოჯახი: Platycnemididae Tillyard, 1917 | |
| 599 | Platycnemis pennipes (Pallas, 1771) |
| რიგი: Orthoptera Latreille, 1793 = სწორფრთიანები | |
| ზეოჯახი: Acridoidea MacLeay, 1821 = კალიები | |
| ოჯახი: Acrididae MacLeay, 1821 | |
| 600 | Acrida anatolica Dirsh, 1949 |
| 601 | Acrotylus insubricus (Scopoli, 1786) |
| 602 | Acrotylus patruelis (Herrich-Schäffer, 1838) |
| 603 | Aiolopus thalassinus (Fabricius, 1781) |
| 604 | Anacridium aegyptium (Linnaeus, 1764) = ეგვიპტური კალია |
| 605 | Calliptamus italicus (Linnaeus, 1758) = იტალიური კალია |
| 606 | Chorthippus apricarius (Linnaeus, 1758) |
| 607 | Chorthippus biguttulus (Linnaeus, 1758) |
| 608 | Chorthippus karelini (Uvarov, 1910) |
| 609 | Chorthippus loratus (Fischer von Waldheim, 1846) |
| 610 | Mecostethus parapleurus (Hagenbach, 1822) = მწვანე ჭაობის კალია |
| 611 | Oedipoda coerulescens (Linnaeus, 1758) = ლურჯფრთიანი კალია |
| 612 | Podisma miramae Savenko, 1941 |
| 613 | Pseudoceles oedipodioides Bolívar, 1899 |
| 614 | Pyrgodera armata Fischer von Waldheim, 1846 |
| ოჯახი: Pamphagidae Burmeister, 1840 | |
| 615 | Eunothrotes derjugini Adelung, 1907 |
| 616 | Nocaracris curtus Mishchenko, 1951 |
| ზეოჯახი: Grylloidea Laicharting, 1781 = ჭრიჭინები | |
| ოჯახი: Gryllidae Laicharting, 1781 | |
| 617 | Acheta domesticus (Linnaeus, 1758) |
| 618 | Hymenoptila rotundipennis (Chopard, 1939) |
| 619 | Melanogryllus desertus (Pallas, 1771) = ტრამალის ჭრიჭინა |
| 620 | Modicogryllus bordigalensis (Latreille, 1804) = მჭრელი ჭრიჭინა |
| 621 | Oecanthus pellucens (Scopoli, 1763) = ვაზის ჭრიჭინა |
| 622 | Pteronemobius heydeni (Fischer, 1853) = ჰეიდენის ჭრიჭინა |
| ოჯახი: Gryllotalpidae Leach, 1815 | |
| 623 | Gryllotalpa gryllotalpa (Linnaeus, 1758) = მახრა |
| ზეოჯახი: Tetrigoidea Serville, 1838 = ხტუნიები | |
| ოჯახი: Tetrigidae Serville, 1838 | |
| 624 | Depressotetrix depressa (Brisout de Barneville, 1848) |
| ზეოჯახი: Tettigonioidea Krauss, 1902 = კუტკალიები | |
| ოჯახი: Tettigoniidae Krauss, 1902 | |
| 625 | Conocephalus fuscus (Fabricius, 1793) |
| 626 | Decticus verrucivorus (Linnaeus, 1758) |
| 627 | Isophya redtenbacheri Adelung, 1907 = კოლხური კუტკალია |
| 628 | Leptophyes albovittata (Kollar, 1833) |
| 629 | Paradrymadusa sciadophila Stolyarov, 1980 |
| 630 | Phaneroptera falcata Poda, 1761 |
| 631 | Phaneroptera nana Fieber, 1853 |
| 632 | Pholidoptera griseoaptera (De Geer, 1773) |
| 633 | Platycleis intermedia (Serville, 1838) |
| 634 | Psorodonotus venosus (Fischer-Waldheim, 1846) |
| 635 | Ruspolia nitidula (Scopoli, 1786) |
| 636 | Saga ephippigera Fischer von Waldheim, 1846 |
| 637 | Saga pedo Pallas, 1771 |
| 638 | Tettigonia viridissima (Linnaeus, 1758) = ჩვეულებრივი მწვანე კუტკალია |
| 639 | Tylopsis lilifolia (Fabricius, 1793) |
| რიგი: Dermaptera De Geer, 1773 = ყურბელები | |
| ოჯახი: Labiduridae Verhoeff, 1902 | |
| 640 | Labidura riparia (Pallas, 1773) = წყლისპირა ყურბელა |
| რიგი: Plecoptera Burmeister, 1839 = მეგაზაფხულეები | |
| ოჯახი: Capniidae Klapálek, 1905 | |
| 641 | Capnia nigra (Pictet, 1833) |
| ოჯახი: Chloroperlidae Okamoto, 1912 | |
| 642 | Plesioperla sakartvella (Zhiltzova, 1956) |
| ოჯახი: Leuctridae Klapalek, 1905 | |
| 643 | Leuctra fusca (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Nemouridae Newman, 1853 | |
| 644 | Amphinemura mirabilis (Martynov, 1928) |
| 645 | Nemoura marginata Pictet, 1836 |
| 646 | Nemoura martynovia Claassen, 1936 |
| 647 | Protonemura bifida Martynov, 1928 |
| ოჯახი: Perlidae Latreille, 1802 | |
| 648 | Perla caucasica Guérin-Méneville, 1838 |
| 649 | Perla marginata (Panzer, 1799) |
| 650 | Perla pallida Guérin, 1838 |
| ოჯახი: Perlodidae Klapálek, 1909 | |
| 651 | Isoperla bithynica (Kempny, 1908) |
| 652 | Isoperla grammatica (Poda, 1761) |
| 653 | Perlodes microcephalus (Pictet, 1833) |
| რიგი: Isoptera Brulle, 1832 = ტერმიტები | |
| ოჯახი: Kalotermitidae Enderlein, 1909 | |
| 654 | Kalotermes flavicollis (Fabricius, 1793) |
| რიგი: Mantodea Burmeister, 1838 = ჩოქელები | |
| ოჯახი: Mantidae Burmeister, 1838 | |
| 655 | Mantis religiosa (Linnaeus, 1758) |
| რიგი: Blattaria Latreille, 1810 = ტარაკნები | |
| ოჯახი: Blattellidae Karny, 1908 | |
| 656 | Loboptera decipiens (Germar, 1817) |
| 657 | Phyllodromica polita (Krauss, 1888) = მოხდენილი ტარაკანი |
| 658 | Polyphaga aegyptiaca (Linnaeus, 1758) = ეგვიპტური ტარაკანი |
| რიგი: Hemiptera Linnaeus, 1758 = ნახევრადხეშეშფრთიანები | |
| ზეოჯახი: Aleyrodoidea = ფრთათეთრები | |
| ოჯახი: Aleyrodidae Westwood, 1840 = ფრთათეთრები | |
| 659 | Aleyrodes lonicerae Walker, 1852 = ჭანჭყატის ფრთათეთრა |
| 660 | Aleyrodes proletella (Linnaeus, 1758) = კომბოსტოს ფრთათეთრა |
| 661 | Asterobemisia silvatica Danzig, 1964 |
| 662 | Bemisia ovata Goux, 1940 |
| 663 | Dialeurodes citri (Ashmead, 1885) = ციტრუსების ფრთათეთრა |
| 664 | Pealius setosus Danzig, 1964 = მაყვლის ფრთათეთრა |
| 665 | Trialeurodes vaporariorum (Westwood, 1856) = სათბურის ფრთათეთრა |
| ზეოჯახი: Aphidoidea Latreille, 1802 = ბუგრები | |
| ოჯახი: Aphididae Latreille, 1802 | |
| 666 | Acyrthosiphon malvae (Mosley, 1841) |
| 667 | Aphis craccivora Koch, 1854 = იონჯის ანუ აკაციის ბუგრი |
| 668 | Aphis fabae Scopoli, 1763 = ჭარხლის ანუ ცერცვის ბუგრი |
| 669 | Aphis frangulae Kaltenbach, 1845 = ხეჭრელის ბუგრი |
| 670 | Aphis potentillae Nevsky, 1929 |
| 671 | Aphis toriliae Rusanova, 1948 |
| 672 | Brevicoryne brassicae (Linnaeus, 1758) = კომბოსტოს ბუგრი |
| 673 | Chromaphis juglandicola (Kaltenbach, 1843) |
| 674 | Hyalopterus pruni (Geoffroy, 1762) = ლელის ბუგრი |
| 675 | Kaltenbachiella pallida (Haliday, 1838) = თელა-ტუჩოსანთა ბუგრი |
| 676 | Macrosiphoniella sanborni (Gillette, 1908) |
| 677 | Macrosiphum funestum (Macchiati, 1885) = მაყვლის დიდი ბუგრი |
| 678 | Macrosiphum rosae (Linnaeus, 1758) = ვარდის მწვანე ბუგრი |
| 679 | Melanaphis donacis (Passerini, 1862) |
| 680 | Myzus cerasi (Fabricius, 1775) = ალუბლის ბუგრი |
| 681 | Myzus persicae (Sulzer, 1776) = ატმის, ორანჟერეის ანუ თამბაქოს ბუგრი |
| 682 | Ovatus malisuctus (Matsumura, 1918) |
| 683 | Panaphis juglandis (Goeze, 1778) |
| 684 | Pterocallis alni (de Geer, 1773) |
| 685 | Semiaphis dauci (Fabricius, 1775) |
| 686 | Sipha maydis Passerini, 1860 = სიმინდის ბეწვებიანი ბუგრი |
| 687 | Smynthurodes betae Westwood, 1849 |
| 688 | Takecallis taiwanus (Takahashi, 1926) = ბამბუკის მწვანე ბუგრი |
| 689 | Tetraneura ulmi (Linnaeus, 1758) = თელა- მარცვლოვანთა ბუგრი |
| ზეოჯახი: Coccoidea Handlirsch, 1903 = კოქციდები | |
| ოჯახი: Asterolecaniidae Cockerell, 1896 | |
| 690 | Lecanium eburneum Heyden, 1860 |
| ოჯახი: Coccidae Fallen, 1814 = ცრუფარიანასებრნი | |
| 691 | Ceroplastes floridensis Green, 1921 = იაპონური ცვილისებრი ცრუფარიანა |
| 692 | Ceroplastes japonicus Green, 1921 = იაპონური ცვილისებრი ცრუფარიანა |
| 693 | Ceroplastes sinensis Del Guercio, 1900 = ციტრუსოვანთა ჩინური ცვილისებრი ცრუფარიანა |
| 694 | Coccus hesperidum Linnaeus, 1758 = რბილი ცრუფარიანა |
| 695 | Coccus pseudomagnoliarum (Kuwana, 1914) = ციტრუსოვანთა ანუ ცრუმაგნოლიის ცრუფარიანა |
| 696 | Eriopeltis festucae (Boyer de Fonscolombe, 1834) = წივანას ბალიშა ცრუფარიანა |
| 697 | Eucalymnatus tessellatus (Signoret, 1873) = ბადისებრი ცრუფარიანა |
| 698 | Parthenolecanium corni Borchsenius, 1957 = აკაციის ცრუფარიანა |
| 699 | Parthenolecanium persicae (Fabricius, 1776) = ატმის ცრუფარიანა |
| 700 | Parthenolecanium rufulum (Cockerell, 1903) = მუხის ცრუფარიანა |
| 701 | Pulvinaria floccifera (Westwood, 1870) = მოგრძო ბალიშა ცრუფარიანა |
| 702 | Pulvinaria horii Kuwana, 1902 = ბალიშა ცრუფარიანა |
| 703 | Pulvinaria peregrina (Borchsenius, 1953) = ხურმის ბალიშა ცრუფარიანა |
| 704 | Saissetia coffeae (Walker, 1852) = გვიმრის ცრუფარიანა |
| 705 | Saissetia oleae (Olivier, 1791) = ზეთისხილის ცრუფარიანა |
| ოჯახი: Diaspididae Targioni-Tozzetti, 1868 = ფარიანასებრნი | |
| 706 | Aonidiella aurantii (Maskell, 1879) = ნარინჯოვანთა წითელი ფარიანა |
| 707 | Aonidiella citrina (Coquillett, 1891) = ნარინჯოვანთა ყვითელი ფარიანა |
| 708 | Aspidiotus destructor Signoret, 1869 = მანადგურებელი ფარიანა |
| 709 | Aspidiotus hederae (Vallot, 1829) = სუროს ან ოლეანდრის ფარიანა |
| 710 | Aulacaspis rosae (Bouché, 1833) = ვარდის ფარიანა |
| 711 | Carulaspis minima (Signoret, 1869) = კვიპაროსის ფარიანა |
| 712 | Carulaspis visci (Schrank, 1781) = ღვიის ევროპული ფარიანა |
| 713 | Chrysomphalus dictyospermi (Morgan, 1889) = მიხაკისფერი ფარიანა |
| 714 | Dynaspidiotus degeneratus (Leonardi, 1896) = კამელიის ყვითელი ფარიანა |
| 715 | Diaspidiotus ostreaeformis (Curtis, 1843) = ცრუკალიფორნიული ფარიანა |
| 716 | Diaspidiotus zonatus (Frauenfeld, 1868) = მუხის ფარიანა |
| 717 | Epidiaspis leperii (Signoret, 1869) = მსხლის წითელი ფარიანა |
| 718 | Fiorinia fioriniae (Targioni Tozzetti, 1867) = პალმის ფიორინია |
| 719 | Hemiberlesia cyanophylli (Signoret, 1869) = ციანოფილის ფარიანა |
| 720 | Hemiberlesia rapax (Comstock, 1881) = კამელიის იისფერი ფარიანა, ამობურცული ფარიანა |
| 721 | Kuwanaspis pseudoleucaspis (Kuwana, 1923) = ბამბუკის ფარიანა |
| 722 | Lepidosaphes beckii (Newman, 1869) = ნარინჯოვანთა მძიმისებრი ფარიანა |
| 723 | Lepidosaphes gloverii (Packard, 1869) = ნარინჯოვანთა ჩხირისებრი ფარიანა |
| 724 | Lepidosaphes pallida (Maskell, 1895) = მასკელის ფარიანა |
| 725 | Lepidosaphes ulmi (Linnaeus, 1758) = ვაშლის მძიმისებრი ფარიანა |
| 726 | Lopholeucaspis japonica (Cockerell, 1897) = იაპონური ჩხირისებრი ფარიანა |
| 727 | Odonaspis secreta (Cockerell, 1896) = ბამბუკის ფარული ფარიანა |
| 728 | Parlatoria oleae (Colvee, 1880) = ზეთისხილის იისფერი ფარიანა |
| 729 | Parlatoria pergandii Comstock, 1881 = ციტრუსის იისფერი ფარიანა |
| 730 | Parlatoria theae Cockerell, 1896 = ჩაის იისფერი ფარიანა |
| 731 | Pseudaonidia paeoniae (Cockerell, 1899) = კამელიის იაპონური ფარიანა |
| 732 | Pseudaonidia trilobitiformis (Green, 1896) |
| 733 | Pseudaulacaspis pentagona (Targioni-Tozzetti, 1886) = თუთის ფარიანა |
| 734 | Pseudaulacaspis prunicola (Maskell, 1895) = ქლიავის თეთრი ფარიანა |
| 735 | Unaspis euonymi (Comstock, 1881) = ჭანჭყატის ფარიანა |
| ოჯახი: Eriococcidae Cockerell, 1899 | |
| 736 | Eriococcus buxi (Boyer de Fonscolombe, 1834) = ბზის ცრუფარიანა |
| ოჯახი: Margarodidae Cockerell, 1899 | |
| 737 | Icerya purchasi maskelli Cockerell, 1897 = ავსტრალიური ღარებიანი ფარიანა |
| ოჯახი: Pseudococcidae Cockerell, 1905 = ფქვილისებრი ცრუფარიანასებრნი | |
| 738 | Antonina crawi Cockerell, 1900 = ბამბუკის შავი ცრუფარიანა |
| 739 | Atrococcus colchicus (Hadzibejli, 1960) |
| 740 | Balanococcus diminutus (Leonardi, 1918) = ფარული ფქვილისებრი ცრუფარიანა |
| 741 | Phenacoccus aceris (Signoret, 1875) = ნეკერჩხლის ფქვილისებრი ცრუფარიანა |
| 742 | Pseudococcus longispinus Targioni-Tozzetti, 1867 = ჯაგრიანი ფქვილისებრი ცრუფარიანა |
| 743 | Pseudococcus maritimus (Ehrhorn, 1900) = ზღვისპირა ფქვილისებრი ცრუფარიანა |
| 744 | Pseudococcus viburni (Signoret, 1875) = ზღვისპირა ფქვილისებრი ცრუფარიანა |
| 745 | Spinococcus morrisoni (Kiritshenko, 1936) = მორისონის ცრუფარიანა |
| ზეოჯახი: Phylloxeroidea = ფილოქსერები | |
| ოჯახი: Adelgidae Annand, 1928 | |
| 746 | Eopineus strobus (Hartig, 1837) = ვეიმუტის ფიჭვის ქერმესი |
| 747 | Pineus orientalis (Dreyfus, 1889) = ფიჭვის აღმოსავლური ქერმესი |
| ოჯახი: Phylloxeridae Koch, 1857 = ფილოქსერები | |
| 748 | Viteus vitifolii Fitch, 1855 = ვაზის ფილოქსერა |
| ოჯახი: Homotomidae Heslop-Harrison, 1958 | |
| 849 | Homotoma ficus (Linnaeus, 1758) = ლეღვის ფსილა |
| ოჯახი: Psyllidae Burmeister, 1835 | |
| 750 | Baeopelma Försteri (Flor, 1861) |
| 751 | Cacopsylla pyrisuga (Förster, 1848) |
| ქვერიგი: Auchenorrhyncha Sorensen at al., 1995 | |
| ოჯახი: Aphrophoridae Amyot et Serville, 1843 | |
| 752 | Aphrophora alni (Fallen, 1805) = მურყნის ჭიჭინობელა |
| 753 | Cercopis intermedia Kirschbaum, 1868 |
| 754 | Lepyronia coleoptrata (Linnaeus, 1758) = მინდვრის დუჟიანა |
| 755 | Mesoptyelus petrovi (Grigoriev, 1910) |
| 756 | Neophilaenus campestris (Fallen, 1805) |
| 757 | Philaenus spumarius (Linnaeus, 1758) = დუჟიანა ჭიჭინობელა |
| ოჯახი: Cicadellidae Latreille, 1825 = ჭიჭინობელები | |
| 758 | Chiasmus conspurcatus (Perris, 1857) |
| 759 | Cicadella viridis (Linnaeus, 1758) = მწვანე ჭიჭინობელა |
| 760 | Deltocephalus pulicaris (Fallen, 1806) |
| 761 | Doratura caucasica Melichar, 1913 |
| 762 | Edwardsiana flavescens (Fabricius, 1794) = მოყვითალო ჭიჭინობელა |
| 763 | Empoasca pteridis (Dahlbom, 1850) |
| 764 | Eupelix cuspidata (Fabricius, 1775) |
| 765 | Hishimonus sellatus (Uhler, 1896) = თუთის ჭიჭინობელა |
| 766 | Ledra aurita (Linnaeus, 1758) = ყურებიანი ჭიჭინობელა |
| 767 | Macrosteles sexnotatus Fallen, 1806 = ექვსწერტილიანი ჭიჭინობელა |
| 768 | Macrosteles viridigriseus (Edwards, 1924) |
| 769 | Oncopsis alni (Schrank, 1801) |
| 770 | Psammotettix striatus (Linnaeus, 1758) = ზოლებიანი ჭიჭინობელა |
| 771 | Zygina flammigera (Geoffroy, 1785) = ფრთაწითელი ჭიჭინობელა |
| 772 | Zygina suavis Rey, 1891 = დაფნის ჭიჭინობელა |
| ოჯახი: Cicadidae Westwood, 1840 | |
| 773 | Cicadatra querula (Pallas, 1773) |
| ოჯახი: Cixiidae Spinola, 1839 = ციკსიიდები | |
| 774 | Cixius beieri Wagner, 1939 |
| 775 | Cixius scotti Edwards, 1888 |
| 776 | Hyalesthes mlokosieviczi Signoret, 1879 = მლოკოსევიჩის ჭიჭინობელა |
| 777 | Hyalesthes obsoletus Signoret, 1865 = ხვართქლას ჭიჭინობელა |
| ოჯახი: Delphacidae Leach, 1815 = დელფაციდები | |
| 778 | Javesella obscurella (Boheman, 1847) |
| 779 | Javesella pellucida (Fabricius, 1794) = მკრთალი ჭიჭინობელა |
| 780 | Paramesus obtusifrons (Stål, 1853) |
| 781 | Tettigometra leucophaea (Preyssler, 1792) |
| ოჯახი: Dictyopharidae Spinola, 1839 | |
| 782 | Dictyophara europaea (Linnaeus, 1767) = ევროპული ჭიჭინობელა |
| ოჯახი: Issidae Spinola, 1839 = ისიდები | |
| 783 | Issus muscaeformis (Schrank, 1781) |
| 784 | Issus ovifrons Puton, 1890 |
| 785 | Mycterodus batumus Dlabola, 1958 |
| ოჯახი: Ricaniidae Amyot et Serville, 1843 | |
| 786 | Ricania japonica Melichar, 1898 = იაპონური ჭიჭინობელა |
| ქვერიგი: Heteroptera Latreille, 1817 = ნამდვილი ბაღლინჯოები | |
| ოჯახი: Coreidae Leach, 1815 = კორეიდები | |
| 787 | Coreus marginatus (Linnaeus, 1758) = მოარშიებული ბაღლინჯო |
| 788 | Syromastus rhombeus (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Gerridae Leach, 1815 = მზომელები | |
| 789 | Aquarius paludum (Fabricius, 1794) = ჭაობის მზომელა |
| 790 | Gerris argentatus Schummel, 1832 |
| 791 | Limnoporus rufoscutellatus (Latreille, 1807) |
| ოჯახი: Hydrometridae Billberg, 1820 | |
| 792 | Hydrometra stagnorum (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Miridae Hahn, 1833 | |
| 793 | Adelphocoris lineolatus (Goeze, 1778) = იონჯის ბაღლინჯო |
| 794 | Stenodema calcaratum (Fallen, 1807) = ქაცვებიანი ბაღლინჯო |
| 795 | Stephanitis pyri (Fabricius, 1775) = მსხლის ბაღლნიჯო |
| ოჯახი: Naucoridae Leach, 1815 = წყლის მცოცავი ბაღლინჯოები | |
| 796 | Ilyocoris cimicoides (Linnaeus, 1758) |
| 798 | Ranatra linearis (Linnaeus, 1758) = რანატრა |
| 799 | Sigara striata (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Pentatomidae Leach, 1815 | |
| 780 | Carpocoris fuscispinus (Boheman, 1851) |
| 781 | Dolycoris baccarum (Linnaeus, 1758) = კენკრის ბაღლინჯო |
| 782 | Eurydema fieberi Schummel, 1837 = ფიებერისეული ბაღლინჯო |
| 783 | Eurydema ornatum Kolenati, 1846 = მორთული ბაღლინჯო |
| 784 | Eurydema oleracea (Linnaeus, 1758) = რაფსის ბაღლინჯო |
| 785 | Eysarcoris ventralis (Westwood, 1837) |
| 786 | Nezara viridula (Linnaeus, 1758) = სამხრეთული მწვანე ბაღლინჯო |
| 787 | Pentatoma rufipes (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Rhopalidae Amyot et Serville, 1843 | |
| 788 | Liorhyssus hyalinus (Fabricius, 1794) = მინისებრი ბაღლინჯო |
| ოჯახი: Scutelleridae Leach, 1815 = კუსებურები | |
| 789 | Eurygaster maura (Linnaeus, 1758) = მავრული კუსებურა |
| ოჯახი: Tingidae Laporta, 1832 | |
| 790 | Peirates hybridus (Scopoli, 1763) |
| რიგი: Thysanoptera Haliday, 1836 = ბუშტფეხიანები | |
| ოჯახი: Phlaeothripidae Uzel, 1895 | |
| 791 | Haplothrips aculeatus Fabricius, 1803 = ფუჭყვავილა თრიფსი |
| ოჯახი: Thripinae Karny, 1921 | |
| 792 | Heliothrips haemorrhoidalis (Bouche, 1829) = სათბურის თრიპსი |
| 793 | Oxythrips ajugae Uzel, 1895 = ნემსისებური თრიფსი |
| 794 | Oxythrips brevistylis Uzel, 1895 = წიწვის თრიფსი |
| 795 | Scolothrips longicornis Priesner, 1926 |
| 796 | Taeniothrips inconsequens Uzel, 1895 = მსხლის თრიფსი |
| 797 | Thrips albopilosa Uzel, 1895 |
| 798 | Thrips fucscipennis Haliday, 1836 = ძაღლყურძენას თრიფსი |
| რიგი: Psocoptera Shipley, 1904 = თივაჭამიები | |
| ოჯახი: Liposcelididae 2067. | |
| 799 | Liposcelis sp. |
| რიგი: Phthiraptera Haeckel, 1896 = ტილები და ბუმბულჭამიები | |
| ქვერიგი: Anoplura Leach, 1815 = ტილები | |
| ოჯახი: Haematopinidae Enderlein, 1904 | |
| 800 | Haematopinus suis (Linnaeus, 1758) = ღორის ტილი |
| 801 | Haematopinus tuberculatus (Burmeister, 1839) = კამეჩის ტილი |
| ოჯახი: Linognathidae Webb, 1946 | |
| 802 | Linognathus stenopsis (Burmeister, 1838) = თხის ტილი |
| 803 | Linognathus vituli (Linnaeus, 1758) = ძროხის ტილი |
| ოჯახი: Pediculidae Leach, 1817 = ნამდვილი ტილები | |
| 804 | Pediculus humanus Linnaeus, 1758 = ადამიანის ტილი |
| ოჯახი: Polyplacidae Fahrenholz, 1912 | |
| 805 | Haemodipsus ventricosus (Denny, 1842) = ბოცვერის ტილი |
| 806 | Polyplax spinulosa (Burmeister, 1839) = ვირთაგვის ტილი |
| ოჯახი: Pthiridae Ewing, 1929 | |
| 807 | Pthirus pubis Linnaeus, 1758 = ადამიანის ბოქვენის ტილი |
| ქვერიგი: Mallophaga = ბუმბულჭამიები | |
| ოჯახი: Menoponidae Mjöberg, 1910 = ფრინველის ბუმბულჭამიები | |
| 808 | Menacanthus cornutus (Schömmer, 1913) = ფრინველის ბუმბულჭამია |
| 809 | Menopon gallinae (Linnaeus, 1758) = ქათმის ბუმბულჭამია |
| 810 | რიგი: Coleoptera Linnaeus, 1758 = ხეშეშფრთიანები |
| ოჯახი: Alleculidae Laporte de Castelnau, 1840 = ყვავილჭამიები | |
| 811 | Isomira murina (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Anobiidae Fleming, 1821 = რკილები | |
| 812 | Anobium punctatum (De Geer, 1774) = ავეჯის რკილი |
| ოჯახი: Brentidae Billberg, 1820 | |
| 813 | Apion frumentarium (Linnaeus, 1758) |
| 814 | Aspidapion radiolus (Marsham, 1802) |
| 815 | Catapion seniculus (Kirby, 1808) |
| 816 | Nanophyes brevis (Boheman, 1845) |
| 817 | Protapion apricans (Herbst, 1797) = სამყურას თესლიჭამია |
| 818 | Protapion trifolii (Linnaeus, 1768) |
| 819 | Protapion varipes (Germar, 1817) |
| 820 | Pseudoprotapion filirostre (Kirby, 1808) |
| ოჯახი: Bruchidae Latreille, 1802 | |
| 821 | Bruchus pisorum (Linnaeus, 1758) = ბარდის მემარცვლია |
| ოჯახი: Buprestidae Leach, 1815 = პეწიანები | |
| 822 | Agrilus derasofasciatus Boisduval et Lacordaire, 1835 = ვაზის ვიწროტანიანი პეწიანა |
| 823 | Anthaxia plicata plicata Kiesenwetter, 1859 |
| 824 | Buprestis haemorrhoidalis Herbst, 1780 = წიწვოვანთა კავკასიური პეწიანა |
| 825 | Buprestis rustica Linnaeus, 1758 = ჩვეულებრივი წიწვოვანთა პეწიანა |
| 826 | Chalcophora mariana (Linnaeus, 1758) = ფიჭვის დიდი პეწიანა |
| 827 | Melanophila acuminata (De Geer, 1774) = ფიჭვის შავი მეხანძრე პეწიანა |
| 828 | Phaenops cyanea (Fabricius, 1775) = ფიჭვის ლურჯი პეწიანა |
| ოჯახი: Byrrhidae Leach, 1815 | |
| 829 | Byrrhus ponticus Paulus, 1974 |
| ოჯახი: Cantharidae Imhoff, 1856 = რბილტანები | |
| 830 | Cantharis livida Linnaeus, 1758 |
| 831 | Malthodes adjaricus Wittmer, 1992 |
| 832 | Pakabsidia olexai Svihla, 1983 |
| 833 | Rhagonycha caucasica Wittmer, 1972 |
| ოჯახი: Carabidae Latreille, 1802 = ბზუალა ხოჭოები | |
| 834 | Acinopus laevigatus Ménétriés, 1832 |
| 835 | Amara aenea (De Geer, 1774) |
| 836 | Amara similata (Gylllenhal, 1810) |
| 837 | Anchomenus dorsalis (Pontoppidan, 1763) |
| 838 | Badister bullatus (Schrank, 1798) |
| 839 | Bembidion armeniacum Chaudoir, 1846 |
| 840 | Brachinus crepitans (Linnaeus, 1758) |
| 841 | Calathus alternans Falderman, 1836 |
| 842 | Calathus distinguendus Chaudoir, 1846 |
| 843 | Calathus melanocephalus (Linnaeus, 1758) |
| 844 | Callisthenes breviusculus orbiculatus (Motschulsky, 1839) |
| 845 | Carabus ibericus Fischer, 1823 |
| 846 | Carabus kraatzi Chaudoir, 1877 |
| 847 | Carabus septemcarinatus Motschulsky, 1840 |
| 848 | Carabus stjernvalli Mannerheim, 1830 |
| 849 | Carabus varians Fischer, 1827 |
| 850 | Chlaenius coeruleus Steven, 1809 |
| 851 | Chlaenius decipiens (Dufour, 1820) |
| 852 | Chlaenius vestitus Paykull, 1790 |
| 853 | Cicindela hybrida Linnaeus, 1758 |
| 854 | Cychrus aeneus Fisher von Waldheim, 1824 |
| 855 | Cymindis axillaris (Fabricius, 1794) |
| 856 | Deltomerus validus Chaudoir, 1846 |
| 857 | Dyschiriodes apicalis (Putzeys, 1846) |
| 858 | Dyschiriodes fulvipes rufoaeneus (Chaudoir, 1843) |
| 859 | Dyschirius dimidiatus Chaudoir, 1846 |
| 860 | Harpalus honestus (Duftschmid, 1812) |
| 861 | Harpalus smyrnensis Heyden, 1888 |
| 862 | Inotrechus injaevae (Dolzhanskij et Ljovuschkin,1989) = ინჯაევას ბზუალა |
| 863 | Leistus femoralis Chaudoir, 1846 |
| 864 | Metallina lampros (Herbst, 1784) |
| 865 | Nebria adjarica Shilenkov, 1983 |
| 866 | Nebria fischeri Falderman, 1835 |
| 867 | Nebria schlegelmichi Adams, 1817 |
| 868 | Omophron limbatum (Fabricius,1776) = მრგვალი ბზუალა |
| 869 | Parhypates rufipalpis (Curtis, 1839) |
| 870 | Poecilus cupreus (Linnaeus, 1758) |
| 871 | Pseudoophonus calceatus (Duftschmid, 1812) =Harpalus calceatus (Duftschmid, 1812) |
| 872 | Pseudoophonus griseus (Panzer, 1797) |
| 873 | Pseudoophonus rufipes (De Geer, 1774) |
| 874 | Pterostichus lacunosus (Chaudoir, 1844) |
| 875 | Pterostichus niger (Schaller, 1783) |
| 876 | Pterostichus ponticus Kirschenhofer, 1987 |
| 877 | Pterostichus satunini (Tschitscherine, 1903) |
| 878 | Tachyta nana (Gylllenhal, 1810) |
| 879 | Trechus quadristriatus (Schrank, 1781) |
| 880 | Zabrus aurichalceus Adams, 1817 |
| 881 | Zabrus chalceus Falderman, 1836 |
| ოჯახი: Cerambycidae Latreille, 1802 = ხარაბუზები | |
| 882 | Acanthocinus aedilis (Linnaeus, 1758) = გრძელულვაშა რუხი ხარაბუზა |
| 883 | Aegosoma scabricorne (Scopoli, 1763) = მარცვალულვაშა ხარაბუზა |
| 884 | Callidiellum rufipenne (Motschulsky, 1860) |
| 885 | Callidium violaceum (Linnaeus, 1758) = ბრტყელი იისფერი ხარაბუზა |
| 886 | Cerambyx cerdo Linnaeus, 1758 = მუხის დიდი ხარაბუზა |
| 887 | Cerambyx scopolii Fuessly, 1775 = მუხის პატარა შავი ხარაბუზა |
| 888 | Chlorophorus figuratus (Scopoli, 1763) |
| 889 | Chlorophorus varius (Müller, 1766) |
| 890 | Cortodera humeralis (Schaller, 1783) |
| 891 | Dorcadion apicerufum Breuning, 1943 |
| 892 | Dorcadion bisignatum Jakovlev, 1900 |
| 893 | Exocentrus adspersus Mulsant, 1846 |
| 894 | Leptura quadrifasciata Linnaeus, 1758 |
| 895 | Molorchus minor (Linnaeus, 1758) = ნაძვის ფრთამოკლე ხარაბუზა |
| 896 | Morimus verecundus (Faldermann, 1836) = კუზიანი ხარაბუზა |
| 897 | Rhaesus serricollis (Motschulsky, 1838) = კავკასიური ხარაბუზა "ბუმბერაზი" |
| 898 | Rhagium sycophanta (Schrank, 1781) |
| 899 | Rosalia alpina (Linnaeus, 1758) = ალპური ხარაბუზა |
| 900 | Stromatium unicolor (Olivier, 1795) = ქარცი ხარაბუზა, სახლის ხარაბუზა |
| 901 | Trichoferus griseus (Fabricius, 1792) |
| ოჯახი: Chrysomelidae Latreille, 1802 = ფოთოლჭამიები | |
| 902 | Agelastica alni (Linnaeus, 1758) = მურყნის ფოთოლჭამია |
| 903 | Chrysolina porphyrea (Faldermann, 1837) |
| 904 | Chrysolina sanguinolenta (Linnaeus, 1758) |
| 905 | Cryptocephalus concolor Suffrian, 1847 |
| 906 | Cryptocephalus cristula Dufour, 1843 |
| 907 | Cryptocephalus sericeus (Linnaeus, 1758) |
| 908 | Galeruca pomonae (Scopoli, 1763) |
| ოჯახი: Coccinellidae Latreille, 1807 = ჭიამაიები | |
| 910 | Adalia bipunctata (Linnaeus, 1758) |
| 911 | Calvia decemguttata (Linnaeus, 1767) |
| 912 | Chilocorus bipustulatus (Linnaeus, 1758) |
| 913 | Chilocorus renipustulatus (Scriba, 1791) |
| 914 | Coccinella sexpunctata Linnaéus, 1767 |
| 915 | Coccinula quatuordecimpustulata (Linnaeus, 1758) |
| 916 | Exochomus quadripustulatus (Linnaeus, 1758) |
| 917 | Hippodamia variegata (Goeze, 1777) |
| 918 | Oenopia conglobata (Linnaeus, 1758) |
| 919 | Platynaspis luteorubra (Goeze, 1777) |
| 920 | Rhyzobius lophantae (Blaisdell, 1892) |
| 921 | Rodolia cardinalis (Mulsant, 1850) |
| 922 | Scymnus marginalis (Rossi, 1794) |
| 923 | Sospita vigintiguttata (Linnaeus, 1758) |
| 924 | Stethorus punctillum (Weise, 1891) |
| ოჯახი: Curculionidae Latreille, 1802 = ცხვირგრძელა ხოჭოები | |
| 925 | Aulacobaris coerulescens (Scopoli, 1763) = მწვანე ბარიდი |
| 926 | Curculio nucum Linnaeus, 1758 = თხილის ცხვირგრძელა |
| 927 | Curculio salicivorus (Paykull, 1792) |
| 928 | Donus sp. |
| 929 | Ernoporicus caucasicus (Lindemann, 1876) = კავკასიური ქერქიჭამია |
| 930 | Ernoporicus fagi (Fabricius, 1798) = წიფლის კრიფალი |
| 931 | Hylastes ater (Paykull, 1800) |
| 932 | Hypera meles (Fabricius, 1792) |
| 933 | Larinus planus (Fabricius, 1792) |
| 934 | Liparthrum arnoldi Semenov, 1902 |
| 935 | Liparthrum georgi Knotek, 1895 |
| 936 | Mogulones euphorbiae (Brisout, 1866) |
| 937 | Mononychus punctumalbum (Herbst, 1784) |
| 938 | Otiorhynchus costulatus Formanek, 1922 |
| 939 | Otiorhynchus tiflensis Reitter, 1913 |
| 940 | Otiorhynchus turca Boheman, 1843 |
| 941 | Pelenomus waltoni (Boheman, 1843) |
| 942 | Phloeosinus aubei (Perris, 1855) = ღვიის ლაფანჭამია |
| 943 | Phloeotribus scarabaeoides (Bernard, 1788) |
| 944 | Pholicodes lepidopterus Boheman, 1839 |
| 945 | Pholicodes pusillus Stierlin, 1885 |
| 946 | Phyllobius circassicus Reitter, 1888 |
| 947 | Phyllobius derjugini Smirnov, 1913 |
| 948 | Phyllobius deyrollei Tournier, 1880 |
| 949 | Phyllobius sinuatus (Fabricius, 1801) |
| 950 | Plinthus confusus Meregalli, 1985 |
| 951 | Plinthus latipennis Meregalli, 1985 |
| 952 | Plinthus pseudostarcki Meregalli, 1985 |
| 953 | Plinthus richterae Davidian, 1995 |
| 954 | Polydrusus pterygomalis Boheman, 1840 |
| 955 | Polydrusus rufulus Hochhuth, 1847 |
| 956 | Pseudomyllocerus schneideri (Schilsky, 1811) |
| 957 | Rhinoncus bruchoides Herbst, 1785 |
| 958 | Rhinoncus pericarpius (Linnaeus, 1758) |
| 959 | Rhynchaenus testaceus (Muller, 1778) |
| 960 | Troglorrhynchus argus Reitter, 1896 |
| 961 | Trypodendron signatum (Fabricius, 1787) |
| 962 | Tychius stephensi Schoenherr, 1836 |
| 963 | Xyleborus dispar (Fabricius, 1792) = დასავლეთის არაფარდი ქერქიჭამია, დასავლეთის არაფარდი მემერქნია |
| ოჯახი: Dascillidae Guérin-Méneville, 1843 | |
| 964 | Dascillus elongatus Falderman, 1836 |
| ოჯახი: Dermestidae Latreille, 1807 = ტყავიჭამიები | |
| 965 | Dermestes frischi Kugelann, 1792 = ფრიშის ტყავიჭამია |
| ოჯახი: Dryophthoridae Schönherr, 1825 | |
| 966 | Sitophilus oryzae (Linnaeus, 1763) = ბრინჯის ცხვირგრძელა |
| ოჯახი: Dytiscidae Latreille, 1802 | |
| 967 | Dytiscus marginalis Linnaeus, 1758 |
| ოჯახი: Elateridae Leach, 1815 = ტკაცუნა ხოჭოები | |
| 968 | Adrastus limbatus (Fabricius, 1777) |
| 969 | Aeolosomus rossii (Germar 1844) |
| 970 | Agriotes gurgistanus (Faldermann, 1835) = ტრამალის ტკაცუნა |
| 971 | Agriotes lineatus (Linnaeus, 1767) = ზოლიანი ტკაცუნა |
| 972 | Agriotes obscurus (Linnaeus, 1758) |
| 973 | Agriotes starcki Schwarz, 1891 = სტარკის ტკაცუნა |
| 974 | Ampedus pomonae (Stephens, 1830) |
| 975 | Hemicrepidius niger (Linnaeus, 1758) = შავი ტკაცუნა |
| 976 | Hemicrepidius nigritulus (Reitter, 1890) |
| 977 | Melanotus villosus (Geoffroy, 1785) |
| 978 | Paracardiophorus musculus (Erichson, 1840) |
| 979 | Selatosomus aeneus (Linnaeus, 1758) = სპილენძისფერი ტკაცუნა |
| 980 | Synaptus filiformis (Fabricius, 1781) |
| ოჯახი: Gyrinidae Latreille, 1802 | |
| 981 | Gyrinus substriatus Stephens, 1828 |
| ოჯახი: Histeridae Shuckard, 1839 | |
| 982 | Chalcionellus tyrius (Marseul, 1857) |
| 983 | Chalcionellus tyrius (Marseul, 1857) |
| 984 | Hololepta plana (Sulzer, 1776) |
| 985 | Margarinotus obscurus (Kugelann, 1792) |
| 986 | Platysoma compressum (Herbst, 1783) |
| 987 | Saprinus semistriatus (L.G. Scriba, 1790) |
| ოჯახი: Hydrophilidae Latreille, 1802 | |
| 988 | Anacaena limbata (Fabricius, 1792) |
| 989 | Helochares lividus (Forster, 1771) |
| ოჯახი: Lucanidae Latreille, 1804 = ირემა ხოჭოები | |
| 990 | Dorcus parallelipipedus (Linnaeus, 1758) = მცირე ირემა ხოჭო |
| 991 | Sinodendron cylindricum (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Melyridae Leach, 1815 = მელირიდები | |
| 992 | Dasytes niger (Linnaeus, 1761) |
| 993 | Enicopus pilosus (Scopoli, 1763) |
| ოჯახი: Ptinidae Latreille, 1802 | |
| 994 | Ptinus rufipes Olivier, 1790 |
| ოჯახი: Scarabaeidae Latreille, 1802 = ულვაშფირფიტოვანი ხოჭოები | |
| 995 | Blitopertha arenicola Mulsant, 1870 |
| 996 | Blitopertha lineata Fabricius, 1798 |
| 997 | Copris lunaris (Linnaeus, 1758) |
| 998 | Euoniticellus fulvus (Goeze, 1777) |
| 999 | Geotrupes stercorarius (Linnaeus, 1758) |
| 1000 | Maladera iaponica Motschulsky, 1860 = იაპონური მიხაკისფერი ღრაჭუნა |
| 1001 | Melolontha pectoralis Megerle von Mühlfeld, 1812 = მაისის კავკასიური ღრაჭა |
| 1002 | Nimbus obliteratus (Panzer, 1823) |
| 1003 | Onthophagus furcatus (Fabricius, 1781) |
| 1004 | Onthophagus taurus (Schreber, 1759) |
| 1005 | Oryctes nasicornis (Linnaeus, 1758) = ევროპული მარტორქა ხოჭო |
| 1006 | Oxythyrea cinctella (Schaum, 1841) = ჩოფურა ბრინჯაოსანა |
| 1007 | Polyphylla olivieri Laporte de Castelnau, 1840 = ამიერკავკასიური მარმარა ღრაჭა |
| 1008 | Scarabaeus sacer Linnaeus, 1758 |
| ოჯახი: Silphidae Latreille, 1807 = ლეშიჭამიები | |
| 1009 | Silpha carinata Herbst, 1783 |
| 1010 | Silpha obscura Linnaeus, 1758 |
| ოჯახი: Staphylinidae Lameere, 1900 = სტაფილინიდები | |
| 1011 | Bryaxis adjaricus Besuchet, 2007 |
| 1012 | Bryaxis badius Besuchet, 1961 |
| 1013 | Bryaxis litoralis Besuchet, 2007 |
| 1014 | Bryaxis meskischesianus Meggiolaro, 1966 |
| 1015 | Bryaxis obventicius Besuchet, 2007 |
| 1016 | Bryaxis rousi Besuchet, 2007 |
| 1017 | Bryaxis viti Besuchet, 2007 |
| 1018 | Scaphisoma agaricinum (Linnaeus, 1758) |
| 1019 | Scopaeus bicolor Baudi, 1848 |
| 1020 | Stenus bohaci Hromadka, 1977 |
| 1021 | Stenus denticulatus Eppelsheim, 1890 |
| 1022 | Stenus rousi Hromadka, 1978 |
| 1023 | Cyphogenia lucifuga (Adams, 1817) |
| 1024 | Oodescelis polita (Sturm, 1807) |
| 1025 | Pedinus femoralis (Linnaeus, 1776) = სიმინდის შავტანა |
| 1026 | Chrysopa perla (Linnaeus, 1758) |
| 1027 | Conwentzia psociformis (Curtis, 1834) |
| 1028 | Dichochrysa flavifrons (Brauer, 1851) |
| 1029 | Dichochrysa prasina (Burmeister, 1839) |
| 1030 | Dichochrysa ventralis (Curtis, 1834) |
| ოჯახი: Coniopterygidae Burmeister, 1839 | |
| 1031 | Semidalis aleyrodiformis (Stephens, 1836) |
| ოჯახი: Hemerobiidae Latreille, 1802 | |
| 1032 | Hemerobius humulinus Linnaeus, 1758 |
| რიგი: Hymenoptera Linnaeus, 1758 = სიფრიფანაფრთიანები | |
| ზეოჯახი: Apoidea Latreille, 1802 | |
| ოჯახი: Apidae | |
| 1033 | Amegilla quadrifasciata (Villers, 1789) |
| 1034 | Bombus wurflenii (Radoszkowski, 1859) = ალპური ბაზი |
| 1035 | Bombus lapidarius (Linnaeus, 1758) = ბაზი ერიოფორუსი |
| 1036 | Xylocopa violacea (Linnaeus, 1758) = იისფერი ქსილოკოპა |
| ოჯახი: Halictidae Cockerell, 1931 | |
| 1037 | Lasioglossum lucidulum (Schenck, 1861) |
| ზეოჯახი: Chalcidoidea Latreille, 1817 | |
| ოჯახი: Aphelinidae (Thomson, 1876) | |
| გვარი Aphelinus Dalman, 1820 | |
| 1038 | Aphelinus kurdjumovi Mercet, 1930 |
| ოჯახი Aphelinidae | |
| გვარი Aphytis Howard, 1881 | |
| 1039 | Aphytis aonidiae (Mercet, 1911) |
| 1040 | Aphytis chilensis Howard, 1900 = გრძელულვაშა აფიტისი |
| 1041 | Aphytis chrysomphali (Mercet, 1912) = ოქროსფერი აფიტისი |
| 1042 | Aphytis mytilaspidis (Le Baron, 1870) |
| 1043 | Aphytis proclia (Walker, 1839) |
| 1044 | Coccobius testaceus (Masi, 1909) |
| 1045 | Сoccophagoides moeris (Walker, 1839) |
| 1046 | Coccophagus gurneyi Compere, 1929 |
| 1047 | Coccophagus lycimnia (Walker, 1839) |
| 1048 | Coccophagus scutellaris (Dalman, 1825) |
| 1049 | Encarsia aurantii (Howard, 1894) |
| 1050 | Encarsia berlesei (Howard, 1905) |
| 1051 | Encarsia citrina (Craw, 1891) |
| 1052 | Pteroptrix plana Nikolskaya, 1963 |
| ოჯახი: Encyrtidae Walker, 1837 | |
| 1053 | Adelencyrtus aulacaspidis (Brethes, 1914) |
| 1054 | Aphycus longicornis Trjapicin, 1962 |
| 1055 | Arrhenophagus chionaspidis Aurivillius, 1888 |
| 1056 | Cheiloneurus boldyrevi Trjapitzin et Agekian, 1978 |
| 1057 | Epitetracnemus intersectus (Fonscolombe, 1832) |
| 1058 | Homalotylus flaminius (Dalman, 1820) |
| 1059 | Pseudaphycus maculipennis Mercet, 1923 |
| 1060 | Zaomma lambinus (Walker, 1838) |
| ოჯახი: Eulophidae (Westwood, 1829) | |
| 1061 | Oomyzus scaposus (Thomson, 1878) |
| ოჯახი: Eurytomidae (Walker, 1832) | |
| 1062 | Tetramesa bambusae (Phillips, 1936) |
| ოჯახი: Mymaridae (Haliday, 1833) | |
| 1063 | Gonatocerus crassicornis (Viggiani, 1969) |
| ოჯახი: Pteromalidae (Dalman, 1820) | |
| 1064 | Pachyneuron aphidis (Bouche, 1834) |
| 1065 | Scutellista caerulea (Fonscolombe, 1832) |
| ოჯახი: Signiphoridae (Ashmead, 1880) | |
| 1066 | Thysanus ater Walker, 1840 |
| ზეოჯახი: Ichneumonoidea Latreille, 1802 | |
| ოჯახი: Braconidae Nees, 1811 | |
| 1067 | Agathis breviseta Nees, 1812 |
| 1068 | Apanteles dilectus (Haliday, 1834) |
| 1069 | Ascogaster quadridentata Wesmael, 1835 |
| 1070 | Asobara tabida (Nees, 1834) |
| 1071 | Bassus dimidiator (Nees, 1834) |
| 1072 | Bracon epitriptus Marshall, 1885 |
| 1073 | Bracon erraticus Wesmael, 1838 |
| 1074 | Bracon hebetor (Say, 1836) |
| 1075 | Bracon intercessor Nees, 1834 |
| 1076 | Chelonus basalis Curtis, 1837 |
| 1077 | Cotesia ruficrus (Haliday, 1834) |
| 1078 | Cotesia telengai (Tobias, 1972) |
| 1079 | Cotesia vanessae (Reinhard, 1880) |
| 1080 | Cremnops desertor (Linnaeus, 1758) |
| 1081 | Cryptus inculcator (Linnaeus, 1758) |
| 1082 | Dinocampus coccinellae (Schrank, 1802) |
| 1083 | Eubazus semirugosus (Nees, 1816) |
| 1084 | Lysiphlebus confusus Tremblay et Eady, 1978 |
| 1085 | Meteorus colon (Haliday, 1835) |
| 1086 | Microgaster hospes Marshall, 1885 |
| 1087 | Microgaster meridiana Haliday, 1834 |
| 1088 | Orgilus pimpinellae Niezabitowski, 1910 |
| 1089 | Phanerotoma dentata (Panzer, 1805) |
| 1090 | Triaspis obscurellus (Nees, 1816) |
| ოჯახი: Ichneumonidae Latreille, 1802 | |
| 1091 | Brachycyrtus ornatus Kriechbaumer, 1880 |
| 1092 | Enicospilus ocellatus Shestakov, 1926 |
| 1093 | Enicospilus ramidulus (Linnaeus, 1758) |
| 1094 | Hemiteles sp. |
| 1095 | Phytodietus geniculatus Thomson, 1877 |
| 1096 | Pimpla flavicoxis Thomson, 1877 |
| 1097 | Pimpla spuria Gravenhorst, 1829 |
| 1098 | Triclistus sp. |
| ოჯახი: Scelionidae Haliday, 1839 | |
| 1099 | Telenomus dissolcus Kozlov, 1966 |
| 1100 | Trimorus pedes (Kieffer, 1908) |
| ოჯახი: Proctotrupidae Latreille, 1802 | |
| 1101 | Proctotrupes gravidator (Linnaeus, 1758) |
| ოჯახი: Formicidae Latreille, 1809 = ჭიანჭველასებრნი | |
| 1102 | Camponotus aethiops (Latreille, 1798) |
| 1103 | Camponotus sylvaticus (Olivier, 1792) |
| 1104 | Camponotus vagus (Scopoli, 1763) |
| 1105 | Crematogaster laestrygon Emery, 1869 |
| 1106 | Crematogaster schmidti (Mayr, 1853) |
| 1107 | Formica cinerea Mayr, 1853 |
| 1108 | Formica cunicularia Latreille, 1798 |
| 1109 | Formica fusca Linnaeus, 1758 |
| 1110 | Formica rufibarbis Fabricius, 1793 |
| 1111 | Hypoponera eduardi (Forel, 1894) |
| 1112 | Lasius alienus (Förster, 1850) |
| 1113 | Lasius emarginatus (Olivier, 1792) |
| 1114 | Lasius niger (Linnaeus, 1758) |
| 1115 | Manica rubida (Latreille, 1802) |
| 1116 | Ponera coarctata (Latreille, 1802) |
| 1117 | Proformica nasuta (Nylander, 1856) |
| 1118 | Solenopsis fugax (Latreille, 1798) |
| 1119 | Temnothorax caespitum (Linnaeus, 1758) |
| 1120 | Temnothorax forte Forel, 1904 |
| ოჯახი: Pamphiliidae Cameron, 1890 = მხერხავ-მქსოველები | |
| 1121 | Megalodontes flabellicornis (Germar, 1817) |
| 1122 | Neurotoma saltuum (Linnaeus, 1758) = მსხლის მქსოველა ხერხია |
| ოჯახი: Glossosomatidae Wallengren, 1891 | |
| 1123 | Agapetus ochripes Curtis, 1834 |
| ოჯახი: Glossosomatidae Wallengren, 1891 | |
| 1124 | Silo tuberculatus Martynov, 1909 |
| ოჯახი: Hydropsychidae Curtis, 1835 | |
| 1125 | Hydropsyche angustipennis (Curtis, 1834) |
| 1126 | Hydropsyche cornuta Martynov, 1909 |
| 1127 | Hydropsyche instabilis (Curtis, 1834) |
| 1128 | Hydropsyche ornatula McLachlan, 1878 |
| 1129 | Hydropsyche pellucidula (Curtis, 1834) |
| ოჯახი: Hydroptilidae Stephens, 1836 | |
| 1130 | Hydroptila forcipata (Eaton, 1873) |
| ოჯახი: Lepidostomatidae Ulmer, 1903 | |
| 1131 | Goerodes batumicus (Martynov, 1913) |
| ოჯახი: Philopotamidae Stephens, 1829 | |
| 1132 | Wormaldia subnigra McLachlan, 1865 |
| 1133 | Tinodes sanctus Martynov, 1913 |
| ოჯახი: Rhyacophilidae Stephens, 1836 | |
| 1134 | Rhyacophila armeniaca Guerin, 1834 |
| 1135 | Rhyacophila cupressorum Martynov, 1913 |
| 1136 | Rhyacophila obliterata McLachlan, 1863 |
| 1137 | Rhyacophila obscura Martynov, 1927 |
| 1138 | Rhyacophila spinulata Martynov, 1913 |
| 1139 | Rhyacophila vulgaris Pictet, 1834 |
| რიგი: Lepidoptera Linnaeus, 1758 = ქერცლფრთიანები | |
| ოჯახი: Agonoxenidae Meyrick, 1926 | |
| 1140 | Parametriotes theae Kuznetsov, 1916 = ჩაის ჩრჩილი |
| 1141 | Eilema amurensis Staudinger, 1892 |
| 1142 | Eilema caniola Hübner, 1827 |
| 1143 | Eilema griseola (Hübner, 1803) = მონაცრისფერო მღიერულა |
| ოჯახი: Geometridae Leach, 1815 = მზომელები | |
| გვარი Apocolotois Wehrli, 1936 | |
| 1144 | Apocolotois smirnovi (Romanoff, 1885) = სმირნოვის მბოგელა |
| გვარი Geometra L., 1767 | |
| 1145 | Geometra papilionaria Linnaeus, 1758 = დიდი მწვანე მზომელა |
| გვარი Hemithea Dupenchel, 1829 | |
| 1146 | Hemithea aestivaria (Hübner, 1799) |
| გვარი Scopula | |
| 1147 | Scopula imitaria (Hübner, 1798) = პატარა წამხედურა მზომელა |
| 1148 | Scopula immorata (Linnaeus, 1758) |
| 1149 | Scopula marginepunctata (Goeze, 1781) |
| გვარი Asthena Hübner, 1924 | |
| 1150 | Asthena albulata Hugnagel, 1767 |
| გვარი Operoptera Hübner, 1825 | |
| 1151 | Operoptera brumata lin,. 1755 |
| გვარი Xanthorhoe Hübner, 1825 | |
| 1152 | Xanthorhoe rectifasciaria Ledrere, 1853 |
| 1153 | X. designate Hufnagel, 1767 |
| გვარი Camptogramma Stephens, 1831 | |
| 1154 | Camptogramma bilineata L. 1758 |
| გვარი Scotopteryx Hübner, 1825 | |
| 1155 | Scotopteryx chenopodiata lin., 1758 (=imitate Scopuli, 1763) |
| გვარი Triphosa Sterphens, 1829 | |
| 1156 | Triphosa dubidata L., 1784 |
| გვარი Hydriomena Hübner, 1784 | |
| 1157 | Hydriomena furcate Thunberg, 1784 |
| გვარი Coenopteria Prout, 1914 | |
| 1158 | Coenopteria coelata L, 1758 |
| გვარი Eulithis Hübner, 1822 | |
| 1159 | Eulithis populate Lin, 1758 |
| 1160 | E. pyraliata Denis et. Schiffermüller, 17775 |
| გვარი Thera Stephens, 1831 | |
| 1161 | Thera juniperata (Linnaeus, 1758) = ღვიის მზომელა |
| გვარი Eupithecia Curtis, 1825 | |
| 1162 | Eupithecia icterata (Villers, 1789) |
| 1163 | Eupithecia irritaria Staudinger, 1871 |
| გვარი Anaitis Dupenchel, 1844 | |
| 1164 | Aplocera uniformata Urbahn, 1971 |
| გვარი Ligdia Guenne, 1857 | |
| 1165 | Ligdia adustata (Denis et Schiffermüller, 1775) |
| გვარი Odontopera | |
| 1166 | Odontopera bidentata (Clerck, 1759) |
| გვარი | |
| 1167 | Xanthorhoe biriviata (Borkhausen, 1794) |
| ოჯახი: Micropterigidae Herrich-Schäffer, 1855 | |
| გვარი Micropterix | |
| 1168 | Micropterix monticolella Kozlov, 1982 |
| ოჯახი: Nymphalidae Rafinesque, 1815 = სადაფები | |
| გვარი Erebia Dalman, 1816 | |
| 1169 | Erebia hewitsonii (Lederer, 1864) = ჰევისტონის ხავერდულა |
| 1170 | Erebia iranica (Grum-Grshimailo 1895) = ირანული ხავერდულა |
| 1171 | Erebia melancholica (Herrich-Schäffer, 1846) |
| ოჯახი: Sphingidae Latreille, 1802 = სფინქსები | |
| გვარი Acherontia Laspeyres, 1809 | |
| 1172 | Acherontia atropos (Linnaeus, 1758) = სფინქსი მკვდართავა |
| გვარი Rethera Rothschild & Jordan, 1903 | |
| 1173 | Rethera komarovi (Bremer & Grey, 1853) = კომაროვის სფინქსი |
| გვარი Daphnis Hübner, 1819 | |
| 1174 | Daphnis nerii (Linnaeus, 1758) = ოლეანდრეს სფინქსი |
| ოჯახი: Pieridae Swainson, 1820 | |
| გვარი Anthocharis Boisduval, Rambur, Duméril & Graslin, 1833 | |
| 1175 | Anthocharis gruneri (Herrich-Schaffer, 1845) = გრუნერის აისი |
| ოჯახი: Brahmaeidae Swinhoe, 1892 | |
| გვარი Brahmaea Walker, 1855 | |
| 1176 | Brahmaea ledereri (Rogenhofer, 1873) = ლედერერის ბრამეა |
| ოჯახი: Erebidae Leach, 1815 | |
| გვარი Callimorpha Latreille, 1809 | |
| 1177 | Callimorpha dominula (Linnaeus, 1758) (Panaxia dominula) = დათუნელა ბანოვანი |
| ოჯახი: Papilionidae Latreille, 1802 | |
| გვარი Allancastria Bryk , 1932 | |
| 1178 | Allancastria caucasica (Lederer, 1864) (Zerynthia caucasica) = კავკასიური ზერინთია |
| გვარი Parnassius Linnaeus, 1758 | |
| 1179 | Parnassius apollo (Linnaeus, 1758) = აპოლონი |
| 1180 | Parnassius nordmanni (Ménétries, in Simashko, 1850) = კავკასიური აპოლონი |
| ოჯახი: Saturniidae Boisduval, 1837 = ღამის ფარშევანგთვალები | |
| გვარი Perisomena Walker, 1855 | |
| 1181 | Perisomena caecigena (Kupido, 1825) = მკრთალთვალებიანი ფარშევანგთვალა |
| ოჯახი: Hepialidae Stephens, 1829 | |
| გვარი Zenophassus Tindale, 1941 | |
| 1182 | Zenophassus schamyl (Christoph, 1888) = კავკასიური წმინდადმახვიარა, შამილის წმინდადმახვიარა |
| ოჯახი: Lycaenidae Leach, 1815 = ცისფერასებრნი | |
| გვარი Polyommatus (Latreille, 1804) | |
| 1183 | Polyommatus daphnis (Denis & Schiffermuller, 1775) = ცისფერა მელეაგრი |
დანართი 5. საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობები
ა) საქართველოს წითელი ნუსხის ფლორის სახეობები
| ლათინური სახელწოდება | ქართული სახელწოდება | სასიცოცხლო ფორმა | საქართველოს "წითელი ნუსხა" (2014) |
|
|---|---|---|---|---|
| 1 | Taxus baccata L. | უთხოვარი | ხე | VU |
| 2 | Betula medwediewii Regel | მედვედევის არყი | ბუჩქი | VU |
| 3 | Buxus colchica Pojark. | კოლხური ბზა | ბუჩქი ან ხე | VU |
| 4 | Epigaea gaultherioides (Boiss. & Bal.) Takht. | ბუჩქი | VU | |
| 5 | Rhododendron ungernii Trautv. | უნგერნის შქერი | ბუჩქი | VU |
| 6 | Castanea sativa Mill. | ჩვეულებრივი წაბლი | ხე | VU |
| 7 | Quercus hartwissiana Stev. | კოლხური მუხა | ხე | VU |
| 8 | Quercus imeretina Stev.ex Woronow | იმერული მუხა | ხე | VU |
| 9 | Quercus pontica C.Koch | პონტოს მუხა | ხე | VU |
| 10 | Juglans regia L. | კაკალი | ხე | VU |
| 11 | Laurus nobilis L. | კეთილშობილი დაფნა | ხე ან ბუჩქი | VU |
| 12 | Ulmus glabra Huds. | შიშველი თელადუმა | ხე | VU |
ბ) საქართველოს წითელი ნუსხის ხერხემლიანთა სახეობები
| ლათინური სახელწოდება | ქართული სახელწოდება | ინგლისური სახელწოდება | საქართველოს წითელი ნუსხა | |
|---|---|---|---|---|
| Barbastella barbastellus | ევროპული მაჩქათელა | Western barbastelle | VU | |
| Lutra lutra | წავი | Eurasian otter | VU | |
| Lynx lynx | ფოცხვერი | Eurasian lynx | CR | |
| Myotis bechsteinii | გრძელყურა მღამიობი | Bechstein's bat | VU | |
| Rhinolophus euryale | სამხრეთული ცხვირნალა | Mediterranean horseshoe bat | VU | |
| Rupicapra rupicapra | არჩვი | Chamois | EN | |
| Sciurus anomalus | კავკასიური ციყვი | Caucasian squirrel | VU | |
| Ursus arctos | მურა დათვი | Brown bear | EN | |
| Accipiter brevipes | ქორცქვიტა | Levent sparrowhawk | VU | |
| Aegypius monachus | სვავი | Cinereous Vulture | EN | |
| Aquila chrysaetos | მთის არწივი | Golden Eagle | VU | |
| Aquila heliaca | ბექობის არწივი | Imperial Eagle | VU | |
| Buteo rufinus | ველის კაკაჩა | Long-legged Buzzard | VU | |
| Ciconia ciconia | თეთრი ყარყატი | White Stork | VU | |
| Ciconia nigra | შავი ყარყატი | Black Stork | VU | |
| Clanga clanga | დიდი მყივანი არწივი | Greater Spotted Eagle | VU | |
| Coturnix coturnix | მწყერი | Common Quail | EN | |
| Falco biarmicus | წითელთავა შავარდენი | Lanner Falcon | VU | |
| Falco cherrug | ბარი (ან გავაზი) | Saker Falcon | CR | |
| Falco naumanni | მცირე (ან ველის) კირკიტა | Lesser Kestrel | CR | |
| Falco vespertinus | წითელფეხა შავარდენი | Red-footed Falcon | EN | |
| Grus grus | რუხი წერო | Common crane | EN | |
| Gypaetus barbatus | ბატკანძერი | Bearded Vulture (Lammergeier) | VU | |
| Gyps fulvus | ორბი | Eurasian Griffon Vulture | VU | |
| Haliaeetus albicilla | ფსოვი | White-tailed Eagle | EN | |
| Neophron percnopterus | ფასკუნჯი | Egyptian Vulture | VU | |
| Pelecanus crispus | ხუჭუჭა ვარხვი | Dalmatian Pelican | EN | |
| Strix aluco | ტყის ბუ | Tawny Owl | EN | |
| Turdus viscivorus | ჩხართვი | Mistle Thrush | VU | |
| Darevskia clarkorum | თურქული ხვლიკი | Clark's lizard | EN | |
| Vipera kaznakowi | კავკასიური გველგესლა | Caucasian viper | EN | |
| Mertensiella caucasica | კავკასიური სალამანდრა | Caucasian salamander | VU | |
| Varicorhinus sieboldii | კოლხური ხრამული | VU | ||
| Salmo labrax | შავი ზღვის ორაგული | Black Sea salmon | EN |
გ) საქართველოს წითელი ნუსხის უხერხემლოთა სახეობები
|
|
საქართველო წითელი ნუსხა | |
|---|---|---|---|
|
|||
| 1. |
|
EN | |
|
|||
| 2. |
|
|
EN |
| 3. |
|
|
VU |
| 4. |
|
|
VU |
| 5. |
|
|
RE |
| 6. | Callimorpha dominula (Panaxia dominula)2 |
|
VU |
| 7. |
|
|
EN |
| 8. |
|
|
VU |
| 9. |
|
|
VU |
| 10. |
|
|
VU |
| 11. |
|
|
EN |
| 12. |
|
|
VU |
| 13. |
|
|
EN |
| 14.. |
|
|
VU |
| 15. |
|
|
VU |
| 16. |
|
|
VU |
|
|||
| 17. |
|
|
CR |
| 18. |
|
|
EN |
| 19. |
|
|
EN |
|
|||
| 20. |
|
|
VU |
| 21. |
|
|
VU |
| 22. |
|
|
VU |
|
|||
| 23. |
|
|
VU |
| 1 – ტაქსონომია ვებგვერდი – www.redlist.org-ის მიხედვით. |
|---|
| 2 – ტაქსონომია ვებგვერდი – www.fishbase.org -ის მიხედვით. |
| 3 – ტაქსონომია ვებგვერდი – www.biodiversity-georgia.net -ის მიხედვით. |
დანართი 6. ენდემური სახეობები
ა) ფლორის ენდემური სახეობები
| ლათინური სახელწოდება | ქართული სახელწოდება | სასიცოცხლო ფორმა | ენდემიზმი | |
|---|---|---|---|---|
| 1. | Polystichum woronowii Fomin | - | გვიმრა | კავკასიის |
| 2. | Heracleum sosnowskyi Manden. | სოსნოვსკის დიყი | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 3. | Betula medwediewii Regel | მედვედევის არყი | ბუჩქი | კოლხეთის |
| 4. | Brunnera macrophylla (Adams) Johnst. | ციურა | ბალახი მრწ. | კავკასიის |
| 5. | Myosotis lazica M.Pop. | ლაზური კესანე | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის |
| 6. | Paracynoglossum imeretinum (Kusn.) Popov | - | ბალახი მრავალ. | საქართველოს |
| 7. | Symphytum caucasicum Bieb. | კავკასიური ლაშქარა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 8. | Symphytum grandiflorum DC. (S.ibericum Stev.) | თეთრყვავილა ლაშქარა | ბალახი მრავალ. | საქართველოს |
| 9. | Arabis nordmanniana Rupr. | ნორდმანის არაბულა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 10. | Pachyphragma macrophyllum (Hoffm.) N.Busch | დიდფოთოლა ხახია | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 11. | Campanula lactiflora Bieb. (Gadellia lactiflora (Bieb.) Schulkina) | კენკეშა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 12. | Euonymus leiophloea Stev. (E.ketzhovelli Gatsch.) | გლუვქერქა ჭანჭყატი | ბუჩქი | კავკასიის |
| 13. | Anthemis woronowii Sosn. | - | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 14. | Cirsium imereticum Boiss. | იმერული ნარი | ბალახი მრავალ. | საქართველოს |
| 15. | Inula magnifica Lipsky | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის | |
| 16. | Solidago virgaurea L. (S.armena Kem.-Nath.ex Grossh.) | ოქროწკეპლა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 17. | Swida koenigii (Schneid.) Pojark. ex Grossh. | ბუჩქი ან ხე | კოლხეთის | |
| 18. | Sedum caucasicum (Grossh.) Boiss. | კავკასიური კლდისდუმა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 19. | Epigaea gaultherioides (Boiss. & Bal.) Takht. | ბუჩქი | აჭარა-ლაზეთის | |
| 20. | Rhododendron ungernii Trautv. | უნგერნის შქერი | ბუჩქი | აჭარა-ლაზეთის |
| 21. | Quercus imeretina Stev.ex Woronow | იმერული მუხა | ხე | საქართველოს |
| 22. | Quercus pontica C.Koch | პონტოს მუხა | ხე | კოლხეთის |
| 23. | Hipericum bupleuroides Griseb. (H.bithynicum Boiss.) | - | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 24. | Vicia antiqua Grossh. | ანტიკური ცერცველა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 25. | Paeonia daurica subsp. coriifolia (Rupr.) D.Y.Hong (Paeonia caucasica (Schipcz) Schipcz.) | კავკასიური იორდასალამი | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 26. | Paeonia daurica subsp. macrophylla (Albov) D.Y.Hong (Paeonia macrophylla (Albov) Lomak.) | დიდფოთოლა იორდასალამი | ბალახი მრავალ. | საქართველოს |
| 27. | Cyclamen adzharicum Pobed., (C.coum Mill.subsp.caucasicum (C.Koch) O.Schwart | ყოჩივარდა | ბალახი მრავალ. | აჭარა-ლაზეთის |
| 28. | Primula megaseifolia Boiss.& Bal.ex Boiss. | ჩაგისებრი ფურისულა | ბალახი მრავალ. | აჭარა-ლაზეთის |
| 29. | Ficaria grandiflora Robert (F.popovii A.Khokhr.) | პოპოვის ჩაწყობილაბაია | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის |
| 30. | Helleborus caucasicus A.Br. (H.orientalis auct.) | კავკასიურიხარისძირა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 31. | Rubus caucasicus Focke | კავკასიური მაყვალი | ბუჩქი | კოლხეთის |
| 32. | Salix caucasica Anderss. | კავკასიური ტირიფი | ბუჩქი | კავკასიის |
| 33. | Atropa caucasica Kreyer [A.bella-donna L.subsp.caucasica (Kreyer) V.Avet]. | კავკასიური ბელადონა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
| 34. | Galanthus krasnovii A. Khokhr. (G.valentinae Panjut. ex Grossh. nom. Invalid.) | კრასნოვის თეთრყვავილა | ბალახი მრავალ. | კოლხეთის |
| 35. | Galanthus woronowii Losinsk. (G. ikariae auct. p.p.) | ვორონოვის თეთრყვავილა | ბალახი მრავალ. | კავკასიის |
ბ) ხერხემლიანთა ენდემური სახეობები
| ლათინური სახელწოდება | ქართული სახელწოდება | ინგლისური სახელწოდება | კავკას. ენდემი | |
|---|---|---|---|---|
| Apodemus ponticus | პონტური ტყის თაგვი | Black Sea field mouse | √ | |
| Chionomys roberti | მცირეაზიური მემინდვრია | Robert's snow vole | √ | |
| Crocidura suaveolens gueldenstaedtii | გრძელკუდა კბილთეთრა | Lesser white-toothed shrew | ენდემური ქვესახეობა | |
| Neomys teres | ამიერკავკასიური წყლის ბიგა | Transcaucasian water shrew | √ | |
| Sciurus anomalus | კავკასიური ციყვი | Caucasian squirrel | √ | |
| Sorex raddei | რადეს ბიგა | Radde's shrew | √ | |
| Sorex volnuchini | ვოლნუხინის ბიგა | Caucasian pygmy shrew | √ | |
| Talpa caucasica | კავკასიური თხუნლეა | Caucasian mole | √ | |
| Anguis colchica | ბოხმეჭა | Caucasian slow worm | √ | |
| Darevskia derjugini | ართვინის ხვლიკი | Artwin lizard | √ | |
| Darevskia clarkorum | თურქული ხვლიკი | Clark's lizard | √ | |
| Darevskia parvula | წითელმუცელა ხვლიკი | Red-bellied lizard | √ | |
| Vipera kaznakowi | კავკასიური გველგესლა | Caucasian viper | √ | |
| Bufo verrucosissimus | კავკასიური გომბეშო | Caucasian toad | √ | |
| Pelodytes caucasicus | კავკასიური ჯვარულა | Caucasus parsley frog | √ | |
| Mertensiella caucasica | კავკასიური სალამანდრა | Caucasian salamander | √ | |
| Chondrostoma colchicum | კოხური ტობი | Colchic nase | √ | |
| Gobius cephalarges (Neogobius melanostomus) | კავკასიური ღორჯო | Round goby | ენდემური კვესახეობა | |
| Varicorhinus sieboldii | კოლხური ხრამული | √ |
გ) უხერხემლოთა ენდემური სახეობები
|
|
საქართველოს ენდემი | კავკასიის ენდემი | |
|---|---|---|---|---|
|
||||
|
|
√ | ||
|
||||
|
|
|
√ | |
|
|
√ | ||
|
||||
|
|
|
√ | |
|
|
|
√ | |
|
|
|
√ | |
|
|
|
√ | |
|
||||
|
|
|
√ | |
|
||||
|
|
|
ენდემური ქვესახეობა |
| 1- ტაქსონომია ვებგვერდი – www.redlist.org-ის მიხედვით |
|---|
| 2 – ტაქსონომია ვებგვერდი – www.fishbase.org -ის მიხედვით. |
| 3 – ტაქსონომია ვებგვერდი – www.biodiversity-georgia.net -ის მიხედვით. |
დანართი 7. არაადგილობრივი ინვაზიური მცენარეების გავრცელების შესახებ
| სამეცნიერო სახელწოდება | ქართული სახელწოდება | სასიცოცხლო ფორმა | წარმოშობა |
|---|---|---|---|
| Ambrosia artemisiifolia L. | ავშანისფოთოლა ამბროზია | ერთწლოვანი ბალახოვანი | ჩრდ. ამერიკა |
| Camellia sinensis (L.) Kuntze | ჩინური კამელია | ბუჩქი | აღმ. აზია |
| Cryptomeria japonica D. Don | იაპონური კრიპტომერია | ხე | აღმ. აზია |
| Elsholtzia ciliata (Thunb.) Hyl. | წამწამისებრი ელშოლცია | ერთწლოვანი ბალახოვანი | აღმ. აზია |
| Erigeron annuus (L.) Pers. | ერთწლოვანი ცხენისკუდა | ერთწლოვანი ბალახოვანი | ჩრდ. ამერიკა |
| Hypolepis punctata (Thunb.) Mett. | დაწინწკლული ჰიპოლეპისი | გვიმრა | აღმ. აზია |
| Ixeridium dentatum (Thunb.) Tzvel. | დაკბილული იქსერიდიუმი | მრავალწლო-ვანი ბალახო-ვანი | აღმ. აზია |
| Lysimachia japonica Thunb. | იაპონური ხახვთესლა | ერთწლოვანი ბალახოვანი | აღმ. აზია |
| Microstegium imberbe (Nees.) Tzvel. | შიშველი მიკროსტეგიუმი | ერთწლოვანი ბალახოვანი | აღმ. აზია |
| Miscanthus sinensis Anderss. | ჩინური მისკნათუსი | მრავალწლოვანი ბალახოვანი | აღმ. აზია |
| Oplismenus undulatifolius (Ard.) Beauv. | ტალღოვანფოთოლა მჭადა | მრავალწლოვანი ბალახოვანი | აღმ. აზია |
| Phytolacca americana L. | ამერიკული ჭიაფერა | მრავალწლოვანი ბალახოვანი | ჩრდ. ამერიკა |
| Spiraea japonica L. | იაპონური გრაკლა | ბუჩქი | აღმ. აზია |
| Youngia japonica (L.) DC. | იაპონური იუნგია | ერთწლოვანი ბალახოვანი | აღმ. აზია |
დანართი 8. მტირალას ეროვნული პარკის ზონის გეოგრაფიული კოორდინატები
ა) მტირალას ეროვნული პარკის მკაცრი დაცვის ზონის კოორდინატები
| № | X | Y | № | X | Y | № | X | Y | № | X | Y |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 741397 | 4623346 | 46 | 737953 | 4613680 | 91 | 741867 | 4616030 | 136 | 740834 | 4619327 |
| 2 | 741937 | 4622923 | 47 | 737740 | 4613548 | 92 | 741962 | 4615814 | 137 | 740953 | 4619447 |
| 3 | 741590 | 4623027 | 48 | 737478 | 4613422 | 93 | 742280 | 4615652 | 138 | 741259 | 4619611 |
| 4 | 742574 | 4622777 | 49 | 737007 | 4612334 | 94 | 742433 | 4615659 | 139 | 736984 | 4621526 |
| 5 | 742953 | 4622776 | 50 | 737233 | 4612854 | 95 | 743235 | 4615850 | 140 | 740630 | 4619069 |
| 6 | 743843 | 4622469 | 51 | 735644 | 4612627 | 96 | 744028 | 4615886 | 141 | 739969 | 4619584 |
| 7 | 743514 | 4622515 | 52 | 735933 | 4612921 | 97 | 742708 | 4615723 | 142 | 739763 | 4619924 |
| 8 | 744279 | 4622121 | 53 | 736648 | 4612564 | 98 | 742600 | 4615753 | 143 | 739379 | 4620370 |
| 9 | 744482 | 4622038 | 54 | 735391 | 4614973 | 99 | 743574 | 4615957 | 144 | 742146 | 4622770 |
| 10 | 744846 | 4622176 | 55 | 735009 | 4614302 | 100 | 744188 | 4615981 | 145 | 742296 | 4622822 |
| 11 | 745037 | 4622034 | 56 | 735529 | 4615188 | 101 | 744145 | 4616399 | 146 | 741452 | 4622766 |
| 12 | 745295 | 4621919 | 57 | 735373 | 4615269 | 102 | 744192 | 4616548 | 147 | 741714 | 4622609 |
| 13 | 745585 | 4621562 | 58 | 735382 | 4615483 | 103 | 744198 | 4616677 | 148 | 741252 | 4622537 |
| 14 | 745737 | 4621432 | 59 | 735398 | 4615731 | 104 | 744387 | 4617113 | 149 | 741011 | 4622360 |
| 15 | 745828 | 4621104 | 60 | 735371 | 4615909 | 105 | 744787 | 4616928 | 150 | 741345 | 4622298 |
| 16 | 745895 | 4620849 | 61 | 735123 | 4615939 | 106 | 745055 | 4616971 | 151 | 741349 | 4622235 |
| 17 | 746110 | 4620674 | 62 | 734873 | 4615953 | 107 | 745245 | 4617205 | 152 | 741220 | 4622778 |
| 18 | 742509 | 4617814 | 63 | 734624 | 4615955 | 108 | 745516 | 4617616 | 153 | 741277 | 4622801 |
| 19 | 742398 | 4618038 | 64 | 734374 | 4615952 | 109 | 745482 | 4617767 | 154 | 741404 | 4622571 |
| 20 | 742283 | 4618259 | 65 | 734173 | 4615922 | 110 | 745552 | 4617920 | 155 | 741040 | 4622476 |
| 21 | 742093 | 4618421 | 66 | 734405 | 4616046 | 111 | 745517 | 4618186 | 156 | 741031 | 4622558 |
| 22 | 741912 | 4618591 | 67 | 734624 | 4616165 | 112 | 745719 | 4618516 | 157 | 741051 | 4622284 |
| 23 | 741831 | 4618823 | 68 | 734830 | 4616299 | 113 | 745740 | 4619193 | 158 | 741049 | 4622023 |
| 24 | 741681 | 4619018 | 69 | 735062 | 4616383 | 114 | 745722 | 4619341 | 159 | 741261 | 4622149 |
| 25 | 741667 | 4619265 | 70 | 735285 | 4616466 | 115 | 745573 | 4619752 | 160 | 740780 | 4621820 |
| 26 | 741588 | 4619501 | 71 | 735533 | 4616492 | 116 | 745735 | 4619932 | 161 | 740664 | 4621707 |
| 27 | 741460 | 4619714 | 72 | 735779 | 4616535 | 117 | 746045 | 4620484 | 162 | 740504 | 4621827 |
| 28 | 741268 | 4619744 | 73 | 736021 | 4616593 | 118 | 739321 | 4623923 | 163 | 740056 | 4621275 |
| 29 | 741053 | 4623491 | 74 | 736267 | 4616630 | 119 | 740881 | 4623482 | 164 | 740295 | 4621363 |
| 30 | 736736 | 4616337 | 75 | 736486 | 4616618 | 120 | 738784 | 4623527 | 165 | 740162 | 4621586 |
| 31 | 736998 | 4616379 | 76 | 736671 | 4616576 | 121 | 738005 | 4623028 | 166 | 740468 | 4621470 |
| 32 | 737028 | 4616244 | 77 | 735405 | 4613816 | 122 | 737377 | 4622489 | 167 | 740742 | 4622119 |
| 33 | 736909 | 4616049 | 78 | 735305 | 4614906 | 123 | 737326 | 4622433 | 168 | 740864 | 4622210 |
| 34 | 736973 | 4615868 | 79 | 735142 | 4614374 | 124 | 737345 | 4622152 | 169 | 740059 | 4621552 |
| 35 | 737095 | 4615658 | 80 | 735136 | 4614509 | 125 | 736818 | 4621352 | 170 | 739904 | 4621422 |
| 36 | 737282 | 4615497 | 81 | 735242 | 4614637 | 126 | 737360 | 4621044 | 171 | 739916 | 4621041 |
| 37 | 737458 | 4615325 | 82 | 735627 | 4613383 | 127 | 737365 | 4620904 | 172 | 739715 | 4621206 |
| 38 | 737671 | 4615195 | 83 | 736223 | 4612610 | 128 | 737317 | 4620807 | 173 | 739942 | 4620932 |
| 39 | 737828 | 4615009 | 84 | 737099 | 4612553 | 129 | 737279 | 4620686 | 174 | 739630 | 4620845 |
| 40 | 737983 | 4614828 | 85 | 742623 | 4617717 | 130 | 737528 | 4620574 | 175 | 739940 | 4620764 |
| 41 | 738178 | 4614691 | 86 | 742172 | 4617446 | 131 | 737764 | 4620258 | 176 | 739504 | 4620595 |
| 42 | 738247 | 4614451 | 87 | 742429 | 4617574 | 132 | 738259 | 4619909 | 177 | 739751 | 4620604 |
| 43 | 738326 | 4614214 | 88 | 741803 | 4616935 | 133 | 739161 | 4620098 | 178 | 739297 | 4620446 |
| 44 | 738378 | 4614012 | 89 | 741448 | 4616439 | 134 | 740748 | 4618924 | 179 | 739644 | 4620424 |
| 45 | 738157 | 4613823 | 90 | 741687 | 4616232 | 135 | 740827 | 4619066 | 180 | 739403 | 4620329 |
ბ) მტირალას ეროვნული პარკის ვიზიტორთა ზონის კოორდინატები
| № | X | Y | № | X | Y | № | X | Y | № | X | Y |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 741074 | 4619490 | 116 | 733989 | 4617829 | 231 | 734385 | 4610716 | 346 | 739563 | 4620395 |
| 2 | 741261 | 4619668 | 117 | 734086 | 4618052 | 232 | 734169 | 4610593 | 347 | 739862 | 4620718 |
| 3 | 741395 | 4619766 | 118 | 734134 | 4618278 | 233 | 733981 | 4610429 | 348 | 739965 | 4620815 |
| 4 | 741551 | 4619575 | 119 | 734299 | 4618457 | 234 | 733795 | 4610263 | 349 | 739707 | 4621018 |
| 5 | 741651 | 4619347 | 120 | 734497 | 4618615 | 235 | 733590 | 4610122 | 350 | 739760 | 4621351 |
| 6 | 741672 | 4619100 | 121 | 734790 | 4618761 | 236 | 733361 | 4610022 | 351 | 739922 | 4621182 |
| 7 | 741792 | 4618896 | 122 | 734981 | 4618884 | 237 | 733159 | 4609885 | 352 | 740167 | 4621353 |
| 8 | 741872 | 4618663 | 123 | 735108 | 4618753 | 238 | 733067 | 4609760 | 353 | 739982 | 4621475 |
| 9 | 742028 | 4618473 | 124 | 735254 | 4618561 | 239 | 732912 | 4609473 | 354 | 740236 | 4621554 |
| 10 | 742224 | 4618317 | 125 | 735279 | 4618314 | 240 | 732788 | 4609254 | 355 | 740360 | 4621386 |
| 11 | 742361 | 4618112 | 126 | 735264 | 4618075 | 241 | 732655 | 4609044 | 356 | 740402 | 4621703 |
| 12 | 742474 | 4617890 | 127 | 735260 | 4617833 | 242 | 732461 | 4608887 | 357 | 740565 | 4621585 |
| 13 | 742519 | 4617793 | 128 | 735495 | 4617836 | 243 | 732294 | 4608702 | 358 | 741326 | 4622599 |
| 14 | 745930 | 4619831 | 129 | 735740 | 4617885 | 244 | 732200 | 4608577 | 359 | 741287 | 4622354 |
| 15 | 745772 | 4619718 | 130 | 735967 | 4617962 | 245 | 732024 | 4608484 | 360 | 740711 | 4622034 |
| 16 | 745909 | 4619414 | 131 | 736074 | 4618095 | 246 | 731702 | 4608130 | 361 | 740881 | 4621919 |
| 17 | 745940 | 4619171 | 132 | 736672 | 4617865 | 247 | 731558 | 4608189 | 362 | 741030 | 4622228 |
| 18 | 745875 | 4618941 | 133 | 736731 | 4617990 | 248 | 731331 | 4608237 | 363 | 740914 | 4622008 |
| 19 | 745881 | 4618691 | 134 | 736923 | 4618029 | 249 | 730983 | 4608334 | 364 | 741060 | 4622644 |
| 20 | 745872 | 4618444 | 135 | 737117 | 4618071 | 250 | 730931 | 4608493 | 365 | 741237 | 4622435 |
| 21 | 745739 | 4618236 | 136 | 737122 | 4617968 | 251 | 730698 | 4608597 | 366 | 741004 | 4622394 |
| 22 | 745739 | 4617994 | 137 | 736881 | 4617948 | 252 | 730314 | 4608654 | 367 | 741327 | 4622187 |
| 23 | 745687 | 4617771 | 138 | 736778 | 4617805 | 253 | 730190 | 4608784 | 368 | 741211 | 4622058 |
| 24 | 745732 | 4617595 | 139 | 737281 | 4617811 | 254 | 730224 | 4608941 | 369 | 741344 | 4622803 |
| 25 | 745620 | 4617395 | 140 | 737527 | 4617795 | 255 | 730229 | 4609133 | 370 | 741454 | 4622563 |
| 26 | 745431 | 4617130 | 141 | 737769 | 4617846 | 256 | 730311 | 4609405 | 371 | 741599 | 4622588 |
| 27 | 745185 | 4617033 | 142 | 737940 | 4617898 | 257 | 730051 | 4609320 | 372 | 741614 | 4622788 |
| 28 | 741431 | 4616333 | 143 | 738491 | 4617748 | 258 | 729645 | 4609182 | 373 | 741828 | 4622868 |
| 29 | 741379 | 4616091 | 144 | 739044 | 4617608 | 259 | 729617 | 4609325 | 374 | 742047 | 4622756 |
| 30 | 741302 | 4615863 | 145 | 739094 | 4617812 | 260 | 729626 | 4609574 | 375 | 741810 | 4623151 |
| 31 | 741080 | 4615751 | 146 | 739268 | 4617775 | 261 | 729580 | 4609817 | 376 | 741902 | 4622682 |
| 32 | 740842 | 4615697 | 147 | 739419 | 4617635 | 262 | 729533 | 4610063 | 377 | 742612 | 4622973 |
| 33 | 740490 | 4615682 | 148 | 739681 | 4617715 | 263 | 729349 | 4610217 | 378 | 742793 | 4622788 |
| 34 | 740488 | 4615536 | 149 | 739807 | 4617701 | 264 | 729326 | 4610453 | 379 | 742487 | 4623077 |
| 35 | 740495 | 4615287 | 150 | 739978 | 4617824 | 265 | 729292 | 4610695 | 380 | 742416 | 4622880 |
| 36 | 740512 | 4615038 | 151 | 740290 | 4617929 | 266 | 729140 | 4610887 | 381 | 745482 | 4617544 |
| 37 | 740475 | 4614791 | 152 | 740457 | 4618106 | 267 | 729184 | 4611123 | 382 | 745251 | 4617004 |
| 38 | 740458 | 4614542 | 153 | 740622 | 4618279 | 268 | 729314 | 4611336 | 383 | 745088 | 4617121 |
| 39 | 740510 | 4614300 | 154 | 740599 | 4618392 | 269 | 729548 | 4611602 | 384 | 745327 | 4617381 |
| 40 | 740526 | 4613991 | 155 | 740629 | 4618638 | 270 | 729448 | 4611706 | 385 | 745496 | 4617667 |
| 41 | 740659 | 4613856 | 156 | 740710 | 4618865 | 271 | 729340 | 4611922 | 386 | 745507 | 4617858 |
| 42 | 740596 | 4613711 | 157 | 738224 | 4619859 | 272 | 729319 | 4612164 | 387 | 745514 | 4618080 |
| 43 | 740372 | 4613602 | 158 | 738113 | 4619718 | 273 | 729351 | 4612403 | 388 | 745558 | 4618289 |
| 44 | 740170 | 4613457 | 159 | 737899 | 4619640 | 274 | 729345 | 4612650 | 389 | 745616 | 4618428 |
| 45 | 740027 | 4613260 | 160 | 737662 | 4619704 | 275 | 729357 | 4612778 | 390 | 745672 | 4618887 |
| 46 | 739775 | 4613304 | 161 | 737421 | 4619660 | 276 | 729641 | 4612544 | 391 | 745741 | 4619266 |
| 47 | 739485 | 4613366 | 162 | 737299 | 4619871 | 277 | 729818 | 4612370 | 392 | 745636 | 4619519 |
| 48 | 739288 | 4613327 | 163 | 737188 | 4620093 | 278 | 729886 | 4612606 | 393 | 745620 | 4619862 |
| 49 | 739123 | 4613319 | 164 | 737025 | 4620444 | 279 | 729990 | 4612827 | 394 | 746054 | 4620256 |
| 50 | 738880 | 4613523 | 165 | 736917 | 4620440 | 280 | 729990 | 4613024 | 395 | 745803 | 4620080 |
| 51 | 738716 | 4613710 | 166 | 736802 | 4620316 | 281 | 730354 | 4612972 | 396 | 746214 | 4620358 |
| 52 | 738508 | 4613848 | 167 | 736604 | 4620206 | 282 | 730425 | 4613095 | 397 | 746335 | 4620859 |
| 53 | 738365 | 4614047 | 168 | 736408 | 4620221 | 283 | 730587 | 4613272 | 398 | 746342 | 4620749 |
| 54 | 738300 | 4614288 | 169 | 736337 | 4620461 | 284 | 730774 | 4613393 | 399 | 746067 | 4620579 |
| 55 | 738223 | 4614526 | 170 | 736242 | 4620692 | 285 | 730827 | 4613606 | 400 | 745829 | 4620274 |
| 56 | 738138 | 4614755 | 171 | 736173 | 4620918 | 286 | 730869 | 4613847 | 401 | 746261 | 4620527 |
| 57 | 737912 | 4614860 | 172 | 736337 | 4621099 | 287 | 730896 | 4614093 | 402 | 730487 | 4608661 |
| 58 | 737794 | 4615080 | 173 | 736576 | 4621128 | 288 | 731084 | 4614240 | 403 | 730657 | 4608675 |
| 59 | 737603 | 4615235 | 174 | 736778 | 4621271 | 289 | 731333 | 4614251 | 404 | 730697 | 4608651 |
| 60 | 737405 | 4615383 | 175 | 736924 | 4621468 | 290 | 731582 | 4614231 | 405 | 730869 | 4608530 |
| 61 | 737227 | 4615552 | 176 | 736828 | 4621584 | 291 | 731825 | 4614189 | 406 | 729849 | 4609322 |
| 62 | 737067 | 4615731 | 177 | 736598 | 4621670 | 292 | 732056 | 4614185 | 407 | 740009 | 4613249 |
| 63 | 736871 | 4615957 | 178 | 736401 | 4621562 | 293 | 732279 | 4614245 | 408 | 740712 | 4613736 |
| 64 | 737001 | 4616122 | 179 | 736167 | 4621643 | 294 | 732521 | 4614188 | 409 | 739072 | 4617910 |
| 65 | 737032 | 4616377 | 180 | 735934 | 4621732 | 295 | 732743 | 4614076 | 410 | 739068 | 4617872 |
| 66 | 736846 | 4616354 | 181 | 735713 | 4621785 | 296 | 732915 | 4613926 | 411 | 739111 | 4617864 |
| 67 | 736708 | 4616471 | 182 | 735549 | 4621567 | 297 | 733111 | 4613833 | 412 | 739345 | 4617802 |
| 68 | 736539 | 4616602 | 183 | 735427 | 4621740 | 298 | 733355 | 4613875 | 413 | 739391 | 4617786 |
| 69 | 736413 | 4616677 | 184 | 735239 | 4622132 | 299 | 733584 | 4613832 | 414 | 739560 | 4617570 |
| 70 | 736076 | 4616600 | 185 | 735351 | 4622269 | 300 | 733717 | 4614043 | 415 | 739693 | 4617658 |
| 71 | 735834 | 4616543 | 186 | 735095 | 4622223 | 301 | 733733 | 4614222 | 416 | 739957 | 4617677 |
| 72 | 735588 | 4616497 | 187 | 735007 | 4622311 | 302 | 734006 | 4614096 | 417 | 739963 | 4617771 |
| 73 | 735340 | 4616475 | 188 | 734832 | 4622484 | 303 | 734184 | 4613926 | 418 | 740089 | 4617836 |
| 74 | 735104 | 4616419 | 189 | 735001 | 4622633 | 304 | 734380 | 4613776 | 419 | 740144 | 4617945 |
| 75 | 734884 | 4616312 | 190 | 735150 | 4622668 | 305 | 734570 | 4613918 | 420 | 740668 | 4618458 |
| 76 | 734665 | 4616202 | 191 | 735443 | 4622884 | 306 | 734758 | 4614070 | 421 | 740668 | 4618564 |
| 77 | 734455 | 4616069 | 192 | 735687 | 4622896 | 307 | 734920 | 4614226 | 422 | 737173 | 4618097 |
| 78 | 734222 | 4616024 | 193 | 735921 | 4622967 | 308 | 735006 | 4614307 | 423 | 732439 | 4618159 |
| 79 | 734278 | 4616262 | 194 | 736090 | 4623035 | 309 | 735071 | 4614162 | 424 | 736336 | 4623080 |
| 80 | 734356 | 4616495 | 195 | 736427 | 4623173 | 310 | 735929 | 4612905 | 425 | 737032 | 4622952 |
| 81 | 734471 | 4616592 | 196 | 736618 | 4623146 | 311 | 735620 | 4612630 | 426 | 746203 | 4620854 |
| 82 | 734196 | 4616793 | 197 | 736840 | 4623041 | 312 | 740834 | 4619094 | 427 | 746021 | 4621171 |
| 83 | 734010 | 4616948 | 198 | 736920 | 4622972 | 313 | 740894 | 4619395 | 428 | 745979 | 4620756 |
| 84 | 733965 | 4617084 | 199 | 737084 | 4622792 | 314 | 742179 | 4617474 | 429 | 746060 | 4620962 |
| 85 | 733530 | 4617164 | 200 | 737404 | 4622523 | 315 | 742578 | 4617704 | 430 | 745844 | 4620989 |
| 86 | 733580 | 4617044 | 201 | 731646 | 4615935 | 316 | 741452 | 4616455 | 431 | 745760 | 4621274 |
| 87 | 733412 | 4616824 | 202 | 731892 | 4615978 | 317 | 741703 | 4616847 | 432 | 745930 | 4621542 |
| 88 | 733322 | 4616649 | 203 | 732132 | 4615954 | 318 | 742125 | 4617309 | 433 | 745428 | 4621831 |
| 89 | 733251 | 4616412 | 204 | 732350 | 4615833 | 319 | 741553 | 4616678 | 434 | 745732 | 4621699 |
| 90 | 733190 | 4616172 | 205 | 732573 | 4615726 | 320 | 737960 | 4620120 | 435 | 745452 | 4622070 |
| 91 | 733138 | 4615928 | 206 | 732814 | 4615668 | 321 | 736791 | 4621294 | 436 | 745285 | 4622175 |
| 92 | 733072 | 4615640 | 207 | 732877 | 4615521 | 322 | 737368 | 4621038 | 437 | 745189 | 4621990 |
| 93 | 733031 | 4615661 | 208 | 732667 | 4615387 | 323 | 737277 | 4621091 | 438 | 744953 | 4622430 |
| 94 | 732937 | 4615800 | 209 | 732545 | 4615180 | 324 | 737121 | 4621133 | 439 | 744920 | 4622115 |
| 95 | 732607 | 4615988 | 210 | 732364 | 4615031 | 325 | 737340 | 4620985 | 440 | 744475 | 4622238 |
| 96 | 732519 | 4616061 | 211 | 732131 | 4614963 | 326 | 737360 | 4620839 | 441 | 744645 | 4622101 |
| 97 | 732268 | 4616595 | 212 | 731907 | 4614859 | 327 | 737317 | 4620807 | 442 | 743948 | 4622660 |
| 98 | 732367 | 4616748 | 213 | 731665 | 4614812 | 328 | 737275 | 4620669 | 443 | 744066 | 4622205 |
| 99 | 732315 | 4617055 | 214 | 731475 | 4614926 | 329 | 737406 | 4620652 | 444 | 744230 | 4622338 |
| 100 | 732287 | 4617196 | 215 | 731370 | 4615153 | 330 | 737528 | 4620574 | 445 | 742962 | 4622983 |
| 101 | 732300 | 4617619 | 216 | 731275 | 4615384 | 331 | 737722 | 4620298 | 446 | 743221 | 4622652 |
| 102 | 732300 | 4617774 | 217 | 731189 | 4615618 | 332 | 736984 | 4621526 | 447 | 743596 | 4622697 |
| 103 | 732222 | 4617836 | 218 | 731097 | 4615851 | 333 | 736417 | 4620172 | 448 | 743699 | 4622476 |
| 104 | 732028 | 4618048 | 219 | 731268 | 4615986 | 334 | 737318 | 4622391 | 449 | 744999 | 4622304 |
| 105 | 732061 | 4618220 | 220 | 731501 | 4615983 | 335 | 737300 | 4622029 | 450 | 739463 | 4624072 |
| 106 | 732308 | 4618254 | 221 | 735550 | 4612599 | 336 | 737106 | 4621652 | 451 | 741491 | 4623556 |
| 107 | 732653 | 4618147 | 222 | 735369 | 4612428 | 337 | 739177 | 4620105 | 452 | 741074 | 4623690 |
| 108 | 732735 | 4618126 | 223 | 735256 | 4612209 | 338 | 739364 | 4620396 | 453 | 740130 | 4623658 |
| 109 | 732908 | 4617906 | 224 | 735163 | 4611989 | 339 | 739422 | 4620294 | 454 | 740430 | 4623770 |
| 110 | 732997 | 4617710 | 225 | 735012 | 4611791 | 340 | 739170 | 4620148 | 455 | 741175 | 4623398 |
| 111 | 733086 | 4617606 | 226 | 734915 | 4611563 | 341 | 739270 | 4620196 | 456 | 741499 | 4623142 |
| 112 | 733201 | 4617397 | 227 | 734838 | 4611326 | 342 | 739234 | 4620334 | 457 | 741712 | 4622962 |
| 113 | 733384 | 4617244 | 228 | 734767 | 4611089 | 343 | 739394 | 4620517 | 458 | 739401 | 4623882 |
| 114 | 733778 | 4617496 | 229 | 734835 | 4610825 | 344 | 739614 | 4620759 | |||
| 115 | 733874 | 4617613 | 230 | 734621 | 4610799 | 345 | 739741 | 4620900 |
გ) მტირალას ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონის კოორდინატები
მტირალას ეროვნული პარკის ტრადიციული გამოყენების ზონა მოიცავს ეროვნული პარკის ტერიტორიის იმ დარჩენილ ნაწილს, რომელიც არ არის განსაზღვრული აღნიშნული დანართის ა) და ბ) პუნქტებით.
დანართი 9. საფრთხეების ინდიკატორები
| საფრთხეები | საფრთხეების ინდიკატორები |
|---|---|
| დანაგვიანება (მუნიციპალური, ტურიზმისა და სოფლის მეურნეობიდან) | დანაგვიანებასთან დაკავშირებული კანონმდებლობის დარღვევების რაოდენობა (მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სტატისტიკა). |
| კლიმატის ცვლილება -მომატებული ტემპერატურა, ჰაბიტატების ცვლილება, მავნებელ-დაავადებების გააქტიურება, ინვაზიური სახეობების გავრცელება, სტიქიური მოვლენების გახშირება. | ტყის მავნლებლებისა და დაავადებების გავრცელების ტენდენცია (ჰა). ინვაზიური სახეობების გავრცელების ტენდენცია (ჰა და სახეობების რაოდენობა). სტიქიური მოვლენების ტენდენცია (რაოდენობა). |
| არალეგალური ჭრა ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. | ჭრებთან დაკავშირებული კანონმდებლობის დარღვევების რაოდენობა (მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სტატისტიკა). |
| დაზიანება / განადგურება / ამოღება | კანონდარღვევების სახეები (მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სტატისტიკა). კანონდარღვევების რაოდენობა (მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სტატისტიკა). კანონდარღვევის არეალი (ჰა). |
| ძოვება | ძოვებასთან დაკავშირებული კანონდარღვევების რაოდენობა (მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სტატისტიკა). |
| შეშფოთება (ხმაური) | ძნელად გაზომვადია. საზომად შესაძლებელია გამოყენებული იყოს:
|
ინვაზიური სახეობები ხემყრალი (Ailanthus altissima), კლეროდენდრონი (Clerodendrum bungei), ჩინური თუთუბო (Rhus javanica), იაპონური გრაკლა (Spiraea japonica), მრგვალფოთოლა ვიტექსი (Vitex rotundifolia), ცრუაკაცია (Robinia pseudoacacia), ავშანფოთოლა ამბროზია (Ambrosia artimisiifolia), ჭიაფერა (Phytolacca americana), სხვა. |
ინვაზიური სახეობების რაოდენობა. ინვაზიური სახეობების გავრცელების არეალი (ჰა). |
ტყის მავნებლები და დაავადებები. ნიადაგის ფიტოპათოგენი (phytopathogen) – ფიტოფტორა (phytophthora genus), ბზის ჭკნობა (სიდამწვრე) (Cylindrocladium buxicola), მავნებელი ბზის ალურა (Cydalima perspectalis); ამერიკული თეთრი პეპელა (Hyphantria cunea), ზამთრის მზომელა (Operophtera brumata), ოქროკუდა (Nygmia phaeorrhoea), არაფარდი პარკხვევია (Ocneria dispar). წაბლის კიბო (Cryphonectria (Endothia) parasitica); წითელი სიდამპლე (Heterobasidion sp. (H. annosum, H. parviporum, H .abietinum, H. irregulare); წაბლის ნაღმისებრი ჩრჩილი (Cameraria ohridella Deschka), მუხის ერთფეროვანი ჩრჩილი (Tischeria complanella Hb= Tischeria Ekebladellia Bjerkander), სხვ. |
ტყის მავნებლებითა და დაავადებებით დაზიანებული კორომების ფართობი (ჰა). (ყოველწლიურად, სანიმუშო ფართობებზე და მავნებლების/დაავადების გავრცელების დინამიკიდან გამომდინარე.) მავნებლებისა და დაავადებების ახალი კერების გამოვლენის სიხშირე (რეინჯერების დაკვირვებები სტანდარტული ოქმების გამოყენებით). |
| უკანონო ნადირობა. | ნადირობასთან დაკავშირებული კანონმდებლობის დარღვევების რაოდენობა (მტირალას ეროვნული პარკის ადმინისტრაციის სტატისტიკა). |
| ადამიანის მიერ დევნა / მოკვლა. | ადამიანის და გარეული ცხოველების კონფლიქტების შემთხვევების რაოდენობა. |
დანართი 10. მტირალას
ზურმუხტის ტერიტორიის სტანდარტული მონაცემთა ფორმა
დამტკიცებული ტერიტორია: მტირალა – GE0000016
ფართობი 156.98 კმ²
|
|
|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|---|---|---|---|---|
|
|
|||
|
||||
|
|
|||
ეკოლოგიური ინფორმაცია
3.1 ჰაბიტატის ტიპები და მათი შეჯამება:
|
|
||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
FP: ჰაბიტატის ტიპებისთვის, რომლებსაც შეიძლება ჰქონდეთ როგორც არაპრიორიტეტული, ასევე პრიორიტეტული ფორმა, შეიყვანეთ "X" სვეტში PF
NP: იმ შემთხვევაში თუ ჰაბიტატის ტიპი აღარარსებობს საიტზე, ცხრილში შეიყვანეთ: "X"
(არჩევითი)
დაფარულობა: ათწილადი ღირებულების შეყვანა
ქვაბული: მოიცავს ჰაბიტატების A1.44, A3, A4 და H1 ტიპებს. : შეიყვანეთ ქვაბულების რაოდენობა თუ დაახლოებითი ფართობი ცნობილი არ არის.
მონაცემთა ხარისხი: G = „კარგი” (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = „საშუალო” (ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით)
3.2 ბერნის კონვენციით დაცული, მე-6 რეზოლუციის სახეობები
ჯგუფი: A =ამფიბიები, B = ფრინველები, F = თევზები, I = უხერხემლოები, M = ძუძუმწოვრები, P
=მცენარეები, R = რეპტილიები
S: იმ შემთხვევაში, თუ სახეობებზე მონაცემები არის სენსიტიური და ის არ უნდა იყოს ხელმისაწვდომი საჯაროდ, შეიყვანეთ – დიახ
NP: თუ სახეობა აღარ ბინადრობს მოცემულ საიტზე: x (არჩევითი)
ტიპი: p=მუდმივი, r=რეპროდუქციული, c=კონცენტრაცია, w=გამოზამთრების (მცენარეთა და არა იმიგრაციულ სახეობათათვის გამოიყენეთ მუდმივი (P)
ერთეული: i=ინდივიდი, p=წყვილად ან სხვა ერთეულებად, დამოკიდებულად რიცხოვნობის სტანდარტიზებულ ერთეულებზე და კოდებზე, მე-12 და მე-17 მუხლების გათვალისწინებით (ფრინველთა და დაა ჰაბიტატების დირექტივები)
სიხშირის კატეგორიები (Cat.): C=საერთო, R= იშვიათი, V=ძალიან იშვიათი, P=არსებული -
შევავსოთ თუ მონაცემის ხარისხი არის არასრულფასოვანი (DD) რიცხოვნობის მონაცემთან ერთად.
მონაცემთა ხარისხი: G = „კარგი” (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = „საშუალო”
(ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით) DD = არასრულფასოვანი მონაცემი (გამოიყენეთ მხოლოდ ეს კატეგორია, თუ უხეში
გამოთვლითაც კი არ გვაქვს სავარაუდო რიცხოვნობის მონაცემი, დატოვეთ გრაფა ცარიელი. გრაფა „ სიმრავლის კატეგორიები“ მაინც უნდა იყოს შევსებული.
|
|
|
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
3.3 ფლორისა და ფაუნის სხვა მნიშვნელოვანი სახეობები
|
|
|
|||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
||||||||||||||
ჯგუფი: A =ამფიბიები, B = ფრინველები, F = თევზები, Fu = სოკო, I = უხერხემლოები,, L =
ლიქენები, M = ძუძუმწოვრები, P =მცენარეები, R = რეპტილიები
კოდი: გარდა სამეცნიერო სახელის I, II და III დანართის სახეობებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს Emerald Reference- ში მოცემული კოდი.
S: იმ შემთხვევაში, თუ სახეობებზე მონაცემები არის სენსიტიური და ის არ უნდა იყოს
ხელმისაწვდომი საჯაროდ, შეიყვანეთ – დიახ
NP: თუ სახეობა აღარ ბინადრობს მოცემულ საიტზე: x (არჩევითი)
ერთეული: i=ინდივიდი, p=წყვილად ან სხვა ერთეულებად, დამოკიდებულად რიცხოვნობის სტანდარტიზებულ ერთეულებზე და კოდებზე, მე-12 და მე-17 მუხლების გათვალისწინებით (ფრინველთა და დაა ჰაბიტატების დირექტივები)
სიხშირის კატეგორიები (Cat.): C=საერთო, R= იშვიათი, V=ძალიან იშვიათი, P=არსებული
დაცვის კატეგორიები: I, II, III: სახეობების დანართი (ბერნის კონვენცია), A: ეროვნული წითელი ნუსხის მონაცემები ; B: ენდემური; C: საერთაშორისო კონვენციები; D: სხვა მიზეზები
4. ტერიტორიის აღწერა
4.1 ზოგადი ტერიტორიის მახასიათებლები
|
|
|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
სხა ტერიტორიის მახასიათებლები
ტერიტორია მდებარეობს აჭარა-იმერეთის ქედის ყველაზე დასავლეთ ნაწილში, ქობულეთი-ჩაქვის ქედზე და მოიცავს 15 698 ჰა-ს, მდებარეობას მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიის საზღვრებში. აქ არსებული კოლხური ტყე გამოირჩევა ხშირი მარადმწვანე ქვეტყითა და ლიანებით, მდიდარია ენდემური და რელიქტური სახეობებით. ეროვნული პარკის ლანდშაფტის მთავარი მახასიათებელია მტირალას მთა (1381 მ). მტირალას მთის წლიური ნალექი 4000 მმ- ზე მეტია. მტირალას მთაზე თითქმის ყოველთვის წვიმს, აქედან გამომდინარეობს მისი სახელი. ტერიტორიის დიდი ნაწილი კოლხური ტყეა, რომელიც შედგება ფოთლოვანი სახეობებისაგან, როგორიცაა შავი მურყანი (Alnus glutinosa), რცხილა (Carpinus betulus და C. orientalis), აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis) და წაბლი (Castanea sativa). უფრო მაღალ სიმაღლეებზე იქ ასევე შერეულია კავკასიური სოჭი (Abies nordmanniana), აღმოსავლური ნაძვი (Picea orientalis) და კავკასიური ფიჭვი (Pinus sylvestris). კოლხური ტყე ხასიათდება კარგად განვითარებული მარადმწვანე ქვეტყით, რომელიც შედგება შქერისგან (Rhododendron ponticum), წყავისაგან (Laurocerasus officinalis), ჭყორისაგან (Ilex colchica), კოლხური ბზისაგან (Buxus colchica) და გამოირჩევა ლიანების სიმრავლით. იშვიათ ენდემურ სახეობებს შორის არის საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი სახეობები, როგორიცაა მაიყვავილა (Epigaea gaultheroides), ფურისულა (Primula megasaefolia) და მედვედევის არყი (Betula medwedewii).
4.2 ხარისხი და მნიშვნელობა
B, C
4.3 საფრთხეები, ზეწოლა და საქმიანობების ზემოქმედება ტერიტორიაზე
მაღალი ეფექტის მქონე ყველაზე მნიშვნელოვანი საქმიანობა ტერიტორიაზე
|
|||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|||||
|
|
|
|||||
|
|
|
|||||
|
|
|
|||||
რანგი: H = მაღალი, M = საშუალო, L =დაბალი
დაბინძურება: N = აზოტის შემცველობა, P = ფოსფორის/ფოსფატის შემცველობა, A = მჟავის შემცველობა T = ტოქსიკური არაორგანული ქიმიკატები, O = ტოქსიკური ორგანული ქიმიკატები, X = შერეული დაბინძურება i = შიდა, o = გარე, b = ორივე
5. ტერიტორიის დაცვის სტატუსი
5.1 დანიშნულების ტიპები ეროვნულ და რეგიონულ დონეზე:
| კოდი |
|
|
|
|
|
||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| GE00 |
|
||||||
6. ტერიტორიის მართვა
6.1 ტერიტორიის მართვაზე პასუხისმგებელი ორგანო
|
|
|---|---|
|
|
|
6.2 მართვის გეგმა:
არსებობს რეალური მენეჯმენტის გეგმა:
| X |
|
|
|---|---|---|
|
||
|
||