ტექნიკური რეგლამენტის – ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე

თავი I. შესავალი

მუხლი 1. მენეჯმენტის გეგმის მიზანი

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა შემუშავებულია „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, რომლის თანახმადაც მენეჯმენტის გეგმის არსებობა სავალდებულოა ყველა დაცული ტერიტორიისათვის.

2. მენეჯმენტის გეგმის ერთ-ერთ მთავარ მიზანს წარმოადგენს დაცული ტერიტორიებისათვის გრძელვადიანი მიზნების განსაზღვრა (20-25-წლიანი პერიოდისათვის), რომელთა მიღწევის გეგმა უნდა შემუშავდეს შესაბამის ღონისძიებებზე პასუხისმგებელი უწყების მიერ, მენეჯმენტის გეგმის ძალაში ყოფნის პერიოდში, კონკრეტული ქმედებების დაგეგმვის, აღსრულებისა და შესაბამისი ინდიკატორების საშუალებით მათი მონიტორინგის გზით.

3. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის მიზანს წარმოადგენს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორების დაარსების ძირითადი მიზნების შესაბამისად დაცული ტერიტორიის დაცვის, კონსერვაციისა და განვითარებისათვის გრძელვადიანი ხედვისა და შესაბამისი მართვის მიდგომების განსაზღვრა, ასევე პასუხისმგებელი ორგანოს მიერ მათთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების მიღების პროცესის დაგეგმვა დოკუმენტის ძალაში ყოფნის პერიოდისათვის.

მუხლი 2. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების არეალი

წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, შემუშავებულია ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილისთვის (შემდგომ − ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები), რომელთა საერთო ფართობი შეადგენს 11 461 ჰა-ს და მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, კახეთის რეგიონში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

მუხლი 3. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ჩარჩო

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს კანონი „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონი, „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ" საქართველოს კანონი, „გარემოს დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი, „საქართველოს „წითელი ნუსხისა“ და „წითელი წიგნის“ შესახებ“ საქართველოს კანონი „ცხოველთა სამყაროს შესახებ“ და საქართველოს ტყის კოდექსი და მათთან დაკავშირებული სხვა საკანონმდებლო მარეგულირებელი დოკუმენტები.

2. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა საქართველოს კანონის „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ მოთხოვნებისა და საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის 2014 წლის 12 მარტის №110 ბრძანებით დამტკიცებული „დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სტრუქტურის, შინაარსისა და თემატური ნაწილების შემუშავების მეთოდოლოგიის მომზადების ეტაპებისა და პროცედურის შესახებ“ დებულების შესაბამისად.

3. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების სტატუსის, ფართობის, საზღვრების, მართვისა და ფუნქციონირების თავისებურებებთან დაკავშირებული საკითხები რეგულირდება საქართველოს კანონით „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ“.

მუხლი 4. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების შექმნის ძირითადი მიზნები

1. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, იქმნება ბუნების, ბუნებრივი პროცესებისა და გენეტიკური რესურსების დინამიკურ და ხელუხლებელ მდგომარეობაში შენარჩუნებისა და მათზე უმნიშვნელო ზეგავლენის მქონე მეცნიერული კვლევა-ძიების, საგანმანათლებლო საქმინობისა და გარემოს მონიტორინგის, აგრეთვე ამ კანონით დადგენილი საზღვრების ფარგლებში არსებული ბუნებრივი ეკოსისტემებისა და გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების შენარჩუნებისა და დაცვის მიზნით.

2. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, იქმნება ბუნების, ბუნებრივი პროცესებისა და გენეტიკური რესურსების დინამიკურ და ხელუხლებელ მდგომარეობაში შენაჩუნებისა და მათზე უმნიშვნელო ზეგავლენის მქონე მეცნიერული კვლევა-ძიების, საგანმანათლებლო საქმიანობიას და გარემოს მონიტორინგის, აგრეთვე ამ კანონით დადგენილი საზღვრების ფარგლებში არსებული ბუნებრივი ეკოსისტემებისა და გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობებისა შენარჩუნებისა და დაცვის მიზნით.

3. ილტოს აღკვეთილი, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, იქმნება ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ცოცხალი ორგანიზმების, ველური სახეობების, სახეობათა ჯგუფების, ბიოცენოზებისა და არაორგანული ბუნების წარმონაქმნების შესანარჩუნებლად საჭირო ბუნებრივი პირობების დაცვის, აგრეთვე ამ კანონით დადგენილი საზღვრების ფარგლებში არსებული ბუნებრივი ეკოსისტემებისა და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების აღდგენისა და დაცვისთვის ხელის შეწყობის მიზნით.

მუხლი 5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა შემუშავებულია მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ჩარჩოპროცედურების სრული დაცვით, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა და ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის (შემდგომში − ადმინისტრაცი) უშუალო მონაწილეობით, ასევე, მუნიციპალიტეტის, არასამთავრობო ორგანიზაციების, ადგილობრივი მოსახლეობის, ტურიზმის, ბიზნესოპერატორებისა და სხვა დაინტერესებული მხარეების აქტიური ჩართულობით.

2. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა საქართველოსა და შვედეთის სამეფოს მთავრობებს შორის 2021 წლის დეკემბერში გაფორმებული საგრანტო შეთანხმების ფარგლებში განხორციელებული პროექტის − „გადავარჩინოთ ბუნება − საქართველო“ ფინანსური მხარდაჭერით, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან მჭიდრო თანამშრომლობით, არასამთავრობო ორგანიზაცია „ეკოტონის“ მიერ წარმოდგენილი ეროვნული კონსულტანტების გუნდის მიერ. პროექტის „გადავარჩინოთ ბუნება − საქართველო“ მთავარ მიზანს წარმოადგენს საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს შესაძლებლობების გაზრდა ეროვნულ დონეზე მიმდინარე ბიომრავალფეროვნების მდგომარეობის გაუარესებისა და სახეობების კარგვის შესაჩერებლად, ჰაბიტატების დეგრადაციის და განადგურების, ბუნებრივი რესურსებით არამდგრადი სარგებლობის, კლიმატის ცვლილებისა და გარემოს დაბინძურების წინააღმდეგ პრევენციული ღონისძიებების გატარების საშუალებით.

3. მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი შედგებოდა რამდენიმე ეტაპისგან.

მენეჯმნეტის გეგმის მომზადების ეტაპები

№	მენეჯმენტის გეგმის მომზადების ეტაპები	ვადები (რიცხვი, თვე, წელი)
1.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის განახლების შესახებ პირველი შეხვედრის ჩატარება	02.03.2023
2.	მენეჯმენტის გეგმის პირველი ნაწილის სამუშაო ვერსიის შემუშავება, არსებული მასალების მოძიება და დამუშავება. მენეჯმენტის გეგმის პირველი ნაწილის − სიტუაციური ანალიზის ნაწილის მომზადება	15.01.2023 – 30.03.2023
3.	სიტუაციური ანალიზის სამუშაო ვერსიის გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს, დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციის, მუნიციპალიტეტებისა და სხვა ადგილობრივი წარმომადგენლებისათვის განსახილველად წარდგენა	10.04.2023
4.	მენეჯმენტის გეგმის პირველ სამუშო ვერსიასთან დაკავშირებით წარმოდგენილი შენიშვნებისა და რეკომენდაციების განხილვა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასა და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან ერთად	28.04.2023-
5.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის მეორე სამუშო ვერსიის მომზადება	28.04.2023  - 13.07.2023
6.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის მეორე სამუშაო ვერსიისთვის სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოდაან წარმოდგენილი კომენტარების და შენიშვნების ჩასწორება, შესაბამისი დანართების მომზადება	07.08.2023 -28.08.2023
7.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის მეორე ნაწილის - ადმინისტრაციის სამუშაო პროგრამების სამუშაო ვერსიის მომზადება, სამუშაო შეხვედრების განხორციელება და გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს, დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციის, მუნიციპალიტეტებისა და სხვა ადგილობრივი წარმომადგენლებისათვის განსახილველად წარდგენა	25.07.2023 – 17.08.2023
8.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სამუშაო პროგრამების შენიშვნების და რეკომენდაციების ასახვა, ადმინისტრაციას, დაინტერესებულ პირებთან და სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან განხილვა	07.08.2023
9.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის  მესამე ნაწილის − სამწლიანი საოპერაციო გეგმის სამუშაო ვერსიის მომზადება	01.08.2023  - 07.08.2023
10.	სამწლიანი საოპერაციო გეგმის სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოსათვის წარდგენა, განხილვა, შენიშვნების გათვალისწინება. საბოლოო სამუშაო ვერსიის მომზადება	04.08.2023 წ. -04.09.2023 წ.
11.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სამუშო ვერსიაში კომენტარების გათვალისწინება	19.09.2023 – 25.09.2023
12.	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის პროექტის საჯარო განხილვა	21.01.2024

მუხლი 6. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდი

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა ძალაშია დამტკიცებიდან 9 წლის განმავლობაში, გარდა მენეჯმენტის გეგმის 41-ე-43-ე მუხლებისა, რომლებიც ძალაშია ახალი მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებამდე.

მუხლი 7. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა და განახლება

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა ხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

2. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს მე-8 წლის მესამე კვარტალისა, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო დაიწყებს ახალი მენეჯმენტის გეგმის მომზადებას, რომლის შემუშავება და მიღება განხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

თავი II. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების აღწერა

მუხლი 8. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა და ფართობი

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, კახეთის რეგიონში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები შედგება 3 ტერიტორიული ერთეულისაგან: ბაწარის ნაკრძალი, ბაბანეურის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი მოსაზღვრე დაცული ტერიტორიებია და ერთ ეკოლოგიურ მთლიანობას ქმნის, ხოლო ბაბანეურის ნაკრძალი მათგან 45 კმ-ით არის დაშორებული. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ჩამოყალიბებამდე ბაწარისა და ბაბანეურის ნაკრძალები, თუშეთის ნაკრძალთან ერთად შედიოდა ახმეტის სახელმწიფო ნაკრძალის შემადგენლობაში, ილტოს აღკვეთილი კი მოგვიანებით დაარსდა, რომელიც გამოეყო ახმეტის სატყეო მეურნეობის ილტოს სატყეოს.

2. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. ბაწარის ხეობაში, სოფ. ბირკინიანიდან 1,5კმ-ზე. ნაკრძალს დასავლეთიდან ესაზღვრება წოვათის ქედი, მდ. ილტოს ხეობა, სამხრეთიდან – მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ბაწარის წყალგამყოფი კეხურისგორის ქედი, აღმოსავლეთიდან – წინაგორის ქედი, რომელიც მდ. ალაზანს ებჯინება, ჩრდილოეთიდან – საქისტოს მთა და მისი მიმდებარე მთის მასივი.

3. ილტოს აღკვეთილი მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობის ზემო წელში. აღკვეთილს დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მდ. ილტოსა და მდ. ივრის წყალგამყოფი კახეთის ქედი, სამხრეთიდან – მდ. კიტარისხევისა და მდ. ქაშანთხევის წყალგამყოფი და მდ. ჭირისხევის სამხრეთით მდებარე წყალგამყოფი, აღმოსავლეთიდან კი – ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი.

4. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. შტორის მარჯვენა მხარეს, სოფლებს: ლალისყურს, ბაბანეურსა და არგოხს შორის. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩადუნიანის სერი, აღმოსავლეთიდან – ტახტისგორის სერი, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან კი – მდ. მაღრაანის-ფშას ხეობები სოფლებამდე: მაღრაანი და არგოხი.

5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მთლიანი ფართობი შეადგენს 11461 ჰა-ს. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე 2015 წელს ჩატარებული საზღვრების დემარკაციის შედეგად განხორციელდა საზღვების მცირე კორექტირება. ილტოს აღკვეთილს დაემატა ალპურ ზონაში არსებული 620 ჰა. ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორიიდან მოხდა გარკვეული ფართობის ამორიცხვა, ტერიტორიაზე წარმოდგენილი ეკლესიიებიდან გამომდინარე. ბაწარის ნაკრძალში განხორციელდა საზღვრების უმნიშვნელო კორექცია, კერძოდ, ტბათანას მიმართულებით არსებული საერთო სარგებლობის გზისა და დაცული ტერიტორიების საზღვრებს შორის არსებული მცირე გადაფარვების გამო. შედეგად, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი დღესდღეობით შეადგენს 834 ჰა-ს, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი 3036 ჰა-ს, ხოლო ილტოს აღკვეთილი წარმოდგენილია 7591 ჰა ფართობით.

მუხლი 9. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების შექმნის მოკლე ისტორია

ბაწარის ხეობა განსაკუთრებული ყურადღების ქვეშ მოექცა 1928 წელს, მას შემდეგ, რაც ქვეყანაში უთხოვარის მოჭრა აიკრძალა და ბაწარის ხეობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე არსებული, დაახლოებით 400 ჰექტარი უნიკალური ტყის კორომი ნაკრძალად გამოცხადდა. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი 1935 წელს შეიქმნა და მისი ფართობი 3036 ჰექტარს შეადგენდა. 1948 წელს მიმდებარე ტყეების ხარჯზე ნაკრძალის ტერიტორია მცირედით გაიზარდა. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი შეიქმნა 1961 წელს, ახმეტის მუნიციპალიტეტის აღმოსავლეთ ნაწილში, აღმოსავლეთ კავკასიონის მთისწინეთზე, სოფლების − ქვემო ალვანის, ბაბანეურისა და ლალისყურის სიახლოვეს, 834 ჰა ფართობით, „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი ძელქვის 240 ჰექტრიანი კორომისა და კავკასიასა და ირანში გავრცელებული იშვიათი რელიქტური მერქნიანი სახეობის − რცხილისებრი ძელქვის კორომების დაცვისა და შენარჩუნების მიზნით, რომელიც საქართველოში კომპაქტურად მხოლოდ ბაბანეურის ნაკრძალშია გავრცელებული. ძელქვის ხეები საქართველოში შედარებით მცირე ფრაგმენტების სახით აჯამეთის აღკვეთილშიც გვხვდება. ბაბანეურის ნაკრძალში ასევე გვხვდება ორი მცირე ზომის კოლხური ბზის ხეთა ჯგუფები, რომლებიც დაავადებების გავრცელების გამო ამჟამად საგრძნობლადაა შემცირებული. 1980 წელს კი უნიკალური მთის ლანდშაფტების დაცვისა და იქ შემონახული ხელუხლებელი კორომების შენარჩუნების მიზნით შეიქმნა ახმეტის სახელმწიფო ნაკრძალი, რომელიც სამი დამოუკიდებელი ერთეულისაგან შედგებოდა: ბაწარის, ბაბანეურის და თუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალისაგან, რომლის საერთო ფართობი 16297 ჰექტარს შეადგენდა. ილტოს აღკვეთილი შეიქმნა 2003 წელს.

2022 წლიდან, ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას დაქვემდებარებული სამივე დაცული ტერიტორია სამი ალაზნის ბიოსფერული რეზერვატის ფარგლებში მოექცა ქ. პარიზში, UNESCO-ს „ადამიანი და ბიოსფეროს“ საერთაშორისო საკოორდინაციო საბჭოს 34-ე სესიის ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე.

ბაწარა-ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალები, ისევე როგორც ილტოს აღკვეთილი, სამი ალაზნის ბიოსფერული რეზერვატის ბირთვის ზონაშია მოქცეული, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ნაწილი კი - ბუფერულ ზონაში ექცევა (იხ. რუკა - დანართი 6.)

სამი ალაზნის ბიოსფერული რეზერვატის დაარსების პროექტი განხორციელდა გერმანიის მთავრობისა და ევროკავშირის ფინანსური ხელშეწყობით, მიხაილ ზუკოვის ფონდის ტექნიკური მხარდაჭერითა და გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოება (GIZ), კავკასიის რეგიონულ გარემოსდაცვით ცენტრთან (REC Caucasus) თანამშრომლობით.

მუხლი 10. გეოლოგია, გეომორფოლოგია და ნიადაგები

1. ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორია ზღვის დონიდან 380-1100 მ-ის ფარგლებშია მოქცეული და საშუალო სირთულის რელიეფითაა წარმოდგენილი. მის სამხრეთ ნაწილში გვხვდება მცირე გავაკებები, მთისწინეთის გორაკ-ბორცვები და სერები. ნაკრძალის დანარჩენი ნაწილი კი ხრამებით დანაწევრებულ დაბალმთიან რელიეფს წარმოადგენს, სადაც ნაკლებად არის წარმოდგენილი ძლიერ დაქანებული ციცაბო ფერდობები, მათი მაქსიმალური დაქანება 25˚-ია. ფართობის სიმცირის მიუხედავად ბაბანეურის ნაკრძალის ნიადაგები მრავალფეროვნებით ხასიათდებიან. ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში არსებულ გავაკებებზე გვხვდება ალუვიური კარბონატული ნიადაგები და კირქვებზე განვითარებული ხირხატიანი თხელი ნიადაგები. არის კირქვიანი გაშიშვლებები. მთის ქვემო სარტყელში კი საშუალო და თხელი ტყის ყომრალი ნიადაგებია განვითარებული.

2. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მოქცეულია ზღვის დონიდან 700-2000 მ სიმაღლის ფარგლებში. ნაკრძალის რელიეფი მთაგორიანია და მეტად რთული გეომორფოლოგიით ხასიათდება. მდ. ბაწარის ვიწრო ხეობის ფერდობები მცირე და დიდი ხევებითაა დასერილი. მარცხენა ანუ სამხრეთი დაქანების ფერდობები უფრო ნაკლებად დამრეცია (10-25˚), ხოლო მარჯვენა ანუ ჩრდილოეთისა კი ძლიერადაა დაქანებული და ზოგან დახრილობა 60˚-საც კი აჭარბებს. ამის გამო ხეობაში ხშირად ვხვდებით ლოკალური მასშტაბის ქარქცევებს, ხერგილებს და სხვა მოვლენებს რაც უფრო ართულებს ხეობის რელიეფს. ბაწარის ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ძირითადად ტყის წაბლა ნიადაგებია განვითარებული. შედარებით დაბლა, 700-1000 მ-ზე წარმოდგენილია მცირე და საშუალო სიმძლავრის წაბლა ნიადაგები. ძლიერი დაქანების გამო აქ ნიადაგის სისქე 40-70 სმ-ია. ამ ტიპის ნიადაგებში კარგადაა გამოხატული ჰუმუსიანი ჰორიზონტი. შედარებით მაღლა - 1000-1500 მ-ის ფარგლებში განვითარებულია ტყის ზედა სარტყლის ღია და წაბლისფერი გაეწერებული და ასევე კარბონატული და ნეშოპმალა კარბონატული ნიადაგები. სუბალპურ სარტყელში კი ვიწრო ზოლის სახით მთა-მდელოს კორდიანი და კორდიან-ტორფიანი ნიადაგები გვხვდება.

3. ილტოს აღკვეთილი მოიცავს მდინარე ილტოს ხეობის ზემო წელს. მისი სიმაღლებრივი ამპლიტუდა 950-დან 2000 მ-მდე მარყეობს. იგი მოიცავს ტყის ქვედა, შუა და ზემო სარტყლებს და სუბალპურ ზონას. აღკვეთილის ტერიტორია გეომორფოლოგიურად მეტად რთულია და მრავალრიცხოვანი ხევებითაა დასერილი. ტყის სარტყელში ძლიერ დახრილი ფერდობები ჭარბობს, სუბალპურ სარტყელში კი რელიეფის ფორმები შედარებით რბილია. გვხვდება როგორც ძლიერ, ასევე სუსტად დაქანებული ფერდობები და გავაკებები. მდინარე ილტოს კალაპოტი საკმაოდ ციცაბო და კლდოვანია. კავკასიის გეოტექტონიკური დარაიონების მიხედვით, პანკისის ხეობა მოქცეულია კავკასიის ნაოჭა სისტემის ტერიტორიაზე მესტია თიანეთის ზონაზე, რომელიც ძირითადად წარმოდგენილია იურიული ნალექებით და მეოთხეული ალუვიური ნაფენებით. ილტოს აღკვეთილის ტყიან ადგილებში, ძირითადად განვითარებულია საშუალო სიღრმის და თხელი ტყის ყომრალი ნიადაგები. სუბალპურ სარტყელში წარმოდგენილია მთა-მდელოს ტიპის დაკორდებული ჰუმუსიანი ნიადაგები. უშუალოდ მდინარის ნაპირებზე ქვიან ლოდნარი რიყეებია, ხოლო ჭალის ტყეში ალუვიური ნიადაგებია განვითარებული, რომლებიც წყალდიდობებისას წყლით იფარება.

მუხლი 11. ჰიდროლოგია

ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის აღმოსავლეთ საზღვარს მიუყვება პატარა არხი, რომლის დანიშნულებაც არის გაატაროს ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალიდან ჩამონადენი წვიმის წყალი. უშუალოდ ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდინარეები არ არის წარმოდგენილი, თუმცა გვხვდება ნაკადულები და წყაროები. როგორც მდინარე ბაწარა, ისე მისი შენაკადი ხევები მცირეწყლიანია. მეტნაკლებად მნიშვნელოვანი დებეტის ხევები მდ. ბაწარას მარჯვენა მხრიდან ერთვის, მაგ: შავხევა, თეთრხევა, წიბოხევა და სხვა. იმის მიუხედავად, რომ ეს ხეობა შედარებით მცირეწყლიანია, უნდა აღინიშნოს რომ გაზაფხულობით დიდი უხვწყლიანობით გამოირჩევა. ბაწარისაგან განსხვავებით, ილტოს აღკვეთილი კარგად განვითარებული ჰიდროგრაფიული ქსელით გამოირჩევა. აქ მთავარ არტერიას მდინარე ილტო წარმოადგენს, რომელსაც მრავალი მუდმივ წყლიანი ხევი ერთვის. მარჯვენა შენაკადებიდან აღსანიშნავია კიტარასხევი და ბოხევი. მარცხენა შენაკადებიდან კი ჭირისხევი, საკანაფოსხევი, ჯალამბრისხევი, ასუნისხევი და საყვავისხევი.

მუხლი 12. კლიმატი

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები ზომიერად ტენიან სუბტროპიკულ ზონაში მდებარეობს. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი ზომიერად ცივი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით გამოირჩევა, მაღალი ნაწილებისათვის კი დამახასიათებელია ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. წლიური საშუალო ტემპერატურა 12.4˚C-ია. ყველაზე ცხელი თვის − ივლისის საშუალო ტემპერატურა 23,7˚C-ია, ხოლო იანვრის - 0.5˚C. აბსოლუტური მაქსიმუმი 39˚C-ია. აბსოლუტური მინიმუმი კი 24˚C. ნალაქების საშუალო წლიური რაოდენობა 900-1000 მმ-ია. ბაწარის ხეობა ყველა მხრიდან მთებითაა ჩაკეტილი, რის გამოც იგი თავისებური და დამახასიათებელი კლიმატით ხასიათდება და სუბტროპიკულ რბილ და ტენიან კლიმატს უახლოვდება. ხეობაში ზაფხული გრილი, ხოლო ზამთარი პანკისის ხეობასთან შედარებით თბილია. ნაკრძალის ქვედა ნაწილის წლიური საშუალო ტემპერატურა 10.8˚C-ია. აგვისტოს საშუალო ტემპერატურაა 21.5˚C, ხოლო იანვრის − 0.4˚C, აბსოლუტური მაქსიმუმი − 38˚C. აბსოლუტური მინიმუმი − 26˚C. სავეგეტაციო პერიოდი საშუალოდ 196 დღე გრძელდება. დადებითი ტემპერატურების ჯამი სავეგეტაციო პერიოდში 3405˚-ია. უყინვო პერიოდი 222 დღე გრძელდება. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1207 მმ-ია. აქედან სავეგეტაციო პერიოდზე 830 მმ მოდის. ყველაზე მეტი ნალექები მაისშია. ნალექების მეორე მაქსიმუმი ოქტომბერშია. თოვლის საფარი შუა დეკემბრიდან მარტის ბოლომდე აღინიშნება. ილტოს აღკვეთილის ტყის ქვემო და შუა სარტყელში ზომიერად ტენიანი კლიმატია ცივი ზამთრითა და ხანგრძლივი გრილი ზაფხულით. ყველაზე ცხელი თვის, ივლისის საშუალო ტემპერატურა 18-20˚C-ია. იანვრის - 2-4˚C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა - 1200-1400 მმ. ტყის ზემო და სუბალპური სარტყლისათვის ასევე დამახასიათებელია ზომიერად ნოტიო კლიმატი ცივი ზამთრით. ზაფხული მოკლე და გრილია. ივლისის საშუალო ტემპერატურა 15-17˚C-ია, ხოლო იანვრის − 4-6˚C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1600-1800 მმ-ია.

მუხლი 13. კლიმატის ცვლილება

1. კლიმატის ცვლილების მიმდინარე პროცესი მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს ბიომრავალფეროვნებასა და ჰაბიტატების მდგომარეობაზე, სახეობების გავრცელებასა და გამრავლების უნარზე. კლიმატის ცვლილება ხშირ შემთხვევაში განაპირობებს მავნებელი მწერების რიცხოვნობის ზრდას, ინვაზიური სახეობების ფართო გავრცელებას, იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი, ენდემური და რელიქტური სახეობების რიცხოვნობის და მათი ჰაბიტატების შემცირებას და სხვა. დაცული ტერიტორიები უზრუნველყოფენ მნიშვნელოვანი ეკოსისტემური სერვისების შენარჩუნებასა და განვითარებას, მათ შორის განსაკუთრებით დიდი როლი ეკისრებათ ტყის მერქნული და არამერქნული პროდუქტების თუ წყლის რესურსების უზრუნველყოფის თვალსაზრისით. ჯანსაღი ეკოსისტემების არსებობა ხელს უწყობს სათბურის გაზების ემისიების შემცირებას და ნახშირბადის მნიშვნელოვანი მარაგის უზრუნველყოფას. დაცული ტერიტორიები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ კლიმატის ცვლილებებით გამოწვეული რისკებისა, და ასევე, ბუნებრივი კატასტროფებისა და მათი შედეგების შემცირების საკითხში.

2. დღესდღეობით არ არის შესწავლილი ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილი ტყეების მიერ გამოყოფილი ჟანგბადისა და შთანთქმული ნახშირორჟანგის ოდენობა, თუმცა აღსანიშნავია, რომ ბორჯომის ნაკრძალის და მტირალას ეროვნულ პარკებთან დაკავშირებული მონაცემების თანახმად, ბორჯომის სახელმწიფო ნაკრძალის ფიჭვის ტყეებს (6,983 ჰა) 767,250 ტონა ნახშირბადის აკუმულირების შესაძლებლობა გააჩნიათ (დაახლოებით 110 ტონა/ჰა-ზე), სადაც ნახშირორჟანგის წლიური შთანთქმა შეადგენს 8 ტ/ჰა-ს ანუ მთლიანობაში 50,976 ტონას. ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის 85,000 ჰა-ზე წარმოდგენილი ნაძვნარები, ჰექტარზე 9.1 ტონა ნახშირორჟანგის აკუმულირებას უზრუნველყოფენ (მთლიანობაში დაახლოებით 771,000 ტონის), ხოლო მტირალას ეროვნული პარკის ზეზემდგომი ტყის 15,800 ჰა-ს დაახლოებით 143,000 ტონა ნახშირორჟანგის აკუმულირების შესაძლებლობა გააჩნია. საერთო ჯამში, მტირალასა და ბორჯომ-ხარაგაულის დაცულ ტერიტორიებზე ტყის მთლიანი საბაზრო ღირებულება, ნახშირბადის აკუმულირების შესაძლებლობის თვალსაზრისით, დაახლოებით 5.3 მილიონ ევროს შეადგენს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელი ხდება, რომ ზეზემდგომი ხეების ნახშირორჟანგის აკუმულირებისა და ჟანგბადის გამოყოფის შესაძლებლობა ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე საკმაოდ მაღალია.

მუხლი 14. ლანდშაფტები და ჰაბიტატები

1. ბაბანეურის ნაკრძალი ზ.დ-დან 380-1100 მ-ის ფარგლებშია მოქცეული, ძირითადად, მთისწინებისა და მთის ქვემო სარტყელს მოიცავს და ნაკლებად რთული რელიეფის შედარებით ერთგვაროვანი ტყიანი ლანდშაფტითაა წარმოდგენილი, რომელშიც მცირე დოზით (დაახლოებით 10%) ასევე გვხვდება ტყის ანტროპოგენური დეგრადაციის შედეგად წარმოქმნილი მეორადი ბუჩქნარები და მდელოები. შესაბამისად, ბაბანეურის ნაკრძალში მხოლოდ ტყის ჰაბიტატია წარმოდგენილი, რომელიც სტრუქტურითა და სახეობრივი შემადგენლობის კუთხით გარკვეული მრავალფეროვნებით ხასიათდება. ბაწარის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი ბევრად აღემატება ბაბანეურის ნაკრძალს, ჰიფსომეტრული დიაპაზონის მხრივ.

2. ბაბანეურის ნაკრძალში წარმოდგენილი ცენოზებიდან აღსანიშნავია ჯაგრცხილნარი (Carpineta; Carpinus orientalis); ძელქვნარი (Zelkoveta; Zelkova carpinifolia); რცხილნარი (Carpinuleta, Carpinus caucasica); წიფლნარი (Fageeta; Fagus orientalis); ჭალის ტყე; ძეძვიანი (Paliureta, Paliurus spina-christi); უროიანი (Botrichloeta; Bothriochloa ischaemum). გამოყოფილი ცენოზების უმეტესობა კვლევის რეგიონისთვის ტიპიურია, ხოლო ზოგიერთი ანთროპოგენური ფაქტორების ზეგავლენის შედეგად მეორადი წარმოშობისა. პირველად (დამახასიათებელ) ცენოზებზე დღემდე შემორჩენილია წარსულში ადამიანის ზემოქმედების კვალი. ცენოზების განაწილება გარკვეულ ზოგად კანონზომიერებას ექვემდებარება, თუმცა საერთო სურათში მეორადი ცენოზების ჩართვა აზონალურ მოვლენად უნდა ჩაითვალოს:

ა) ჯაგრცხილნარი (Carpineta; Carpinus orientalis) ბაბანეურის ნაკრძალისათვის ერთ-ერთი ყველაზე დამახასიათებელი ცენოზია. იგი წარმოდგენილია 2 ვარიანტით: ჯაგრცხილნარი ნაირმარცვლოვან-ისლიანი საფარით (Carpinuletum mixtoherboso-caricosum), რომელიც ძირითადად გავრცელებულია სამხრეთისაკენ მიმართულ 15-20⁰ დაქანებულ ფერდობებზე და ძელქვნარ-ჯაგრცხილნარი მარცვლოვან-ისლიანი საფარით (Zelkoveto-Carpinuletum mixtograminoso-caricosum). ცენოზის ეს ვარიანტი გავრცელებულია სამხრეთის ექსპოზიციის 15-25⁰ დაქანებულ ფერდობებზე;

ბ) ძელქვნარი (Zelkoveta; Zelkova carpinifolia) ბაბანეურის ნაკრძალის ასევე ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და დამახასიათებელი ცენოზია. ცენოზის ფარგლებში გამოიყოფა სხვადასხვა ვარიანტები, თუმცა ისინი მომცრო ნაკვეთების სახით არიან წარმოდგენილი. ჯაგრცხილნარ-ძელქვნარი (Carpineto -Zelkoveta) განვითარებულია 15-20⁰ დაქანების სამხრეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე, საშუალო სიღრმის ხირხატიან, მომშრალო ნიადაგებზე. ხევნარის შეკრულობა 0,7-0,8 ფარგლებშია. ედიფიკატორია (Zelkoveta carpinulosum) რცხილნარ-ძელქვნარი ჯაგრცხილას ქვეტყით (Carpineto-Zelkoveta carpinulosum) და გვხვდება სხვადასხვა ექსპოზიციის დაქანებულ ფერდობებზე, საშუალო სიღრმის, ხირხატიან, მომშრალო ნიადაგებზე. ხევნარის კალთაშეკრულობაა 0,8-0,9. ედიფიკატორია ძელქვა (Zelkova carpinifolia), კოდომინანტია რცხილა (Carpinus caucasica). ძელქვნარი მარცვლოვან-ისლიანი საფარით (Zelkovetum mixtograminosao-caricosum) განვითარებულია სამხრეთის, სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის 10-20⁰ დაქანებულ ფერდობებზე. ტყის კალთაშეკრულობა 0,7-0,8-ის ფარგლებშია. მცირე რაოდენობით ერევა რცხილა (Carpinus orientalis). ქვეტყე არაა განვითარებული;

გ) რცხილნარი ტყის ცენოზი (Carpineta; Carpinus caucasica) ბაბანეურის ნაკრძალში რამდენიმე ვარიანტითაა წარმოდგენილი. ძელქვნარ-რცხილნარი ჯაგრცხილას ქვეტყით (Zelkoveto-Carpineta carpinulosum), რომელიც გვხვდება სამხრეთ-დასავლეთის, დასავლეთის და ჩრდილო-დასავლეთის ექსპოზიციის 15-25⁰ დაქანებულ ფერდობებზე, საშუალო სიღრმის მომშრალო ნიადაგებზე. ასევე წარმოდგენილია რცხილნარი მთის წივანას საფარით (Carpineta festucosum), რომლის სტრუქტურა მთლიანად იმეორებს კახეთის კავკასიონზე გავრცელებულ შესაბამისი ცენოზების სტრუქტურას;

დ) წიფლნარი ტყის ცენოზი (Fageeta; Fagus orientalis) ბაბანეურის ნაკრძალში მეტწილად ჩრდილოეთისა და დასავლეთის ექსპოზიციის ფერდობებზეა განვითარებული. ხშირ შემთხვევაში მათი გავრცელება ფერდობის ძირიდანვე იწყება. ფერდობების დაქანება 20-35⁰ შორის მერყეობს. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, მომშრალო. ტყის კალთაშეკრულობა 0,7-0,8 სიხშირის ფარგლებშია. ედიფიკატორია აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis). ხშირ შემთხვევაში კოდომინანტად რცხილა (Carpinus caucasica) გვევლინება. ქვეტყე არ არის განვითარებული. ამ ორი ვარიანტის სტრუქტურა მთლიანად იმეორებს კახეთის კავკასიონზე გავრცელებულ შესაბამისი ცენოზების სტრუქტურას;

ე) ჭალის ტყის ცენოზი წარმოდგენილია ნიკონთხევის ყურეში სუსტად დახრილ გავაკებულ რელიეფზე. ტყის წამყვანი სახეობაა გრძელყუნწა მუხა (Quercus pedunculiflora), მონაწილეობს კავკასიური ლაფანი (Pterocaria pterocarpa), ნეკერჩხალი (Acer campestre). კირკიტიანთხევში გვხვდება კაკალი (Juglans regia). ცენოზისათვის დამახასიათებელია სურო (Hedera helix); უფრო იშვიათად პასტუხოვის სურო (Hedera pastuchowii); ბუჩქებიდან დამახასიათებელია შინდანწლა (Swida australis). საყურადღებოა, რომ გამწვანების მიზნით დარგული ეგზოტი გლედიჩია (Gleditsia triacantha) საკმაოდ იჭრება ცენოზში და არღვევს მის სტრუქტურას;

ვ) ძეძვიანი ცენოზი (Paliureta; Paliurus spina-christi) მეორადი წარმოშობისაა. იგი მთისწინების ფოთლოვანი ტყეების გაჩეხვის შედეგადაა წარმოქმნილი. ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ძირითადად, სამხრეთისკენ მიმართულ, 15-30⁰ დაქანებულ ფერდობებზეა წარმოდგენილი. იგი ნიადაგი თხელი და ხირხატიანია. ფიტოცენოზების ბუჩქნარი იარუსების შეკრულობა 40-70%-ის ფარგლებშია. ედიფიკატორია ძეძვი (Paliurus spina-christi). მონაწილეობენ ჟასმინი (Jasminum fruticans), ჩვეულებრივი კვიდო (Ligustrum vulgare), ასკილი (Rosa canina), ალუჩა(Prunus divaricata), ტყემალი (Prunus spinosa), ჩვეულებრივი ანუ კრაზანაფოთოლა გრაკლა (Spiraea hypericifolia). ბალახოვანი საფარი მარცვლოვან-ნაირბალახოვანი ტიპისაა. ბალახთაგან აღსანიშნავია სათითურა (Dactylis glomerata), ჩვეულებრივი ურო (Bothriochloa chaemum), ტყის მარწყვი (Fragaria vesca), მწვანე მარწყვი (Fragaria viridis), პირწმინდა (Ajuga reptans), თავშავა(Origanum vulgare), ჩვეულებრივი კრაზანა (Hypericum perforatum), თივაქასრა (Poa bulbosa), ია (Viola odorata), ტიმოთელა (Phleum paniculatum), იონჯა (Medicago hemicycla) და სხვა;

ზ) უროიანი ცენოზი (Bothriochloeta; Bothriochloa ischaemum) ისევე როგორც ძეძვიანი, მეორადი წარმოშობისაა და მთისწინების ფოთლოვანი ტყეების ანთროპოგენური დეგრესიის ერთ-ერთ ბოლო სტადიას წარმოადგენს. ცენოზი განვითარებულია სამხრეთის და სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის, 15-25⁰ დაქანებულ ფერდობებზე. ნიადაგი თხელია, ხირხატიანი და დაკორდებული. ფიტოცენოზების საერთო პროექციული დაფარულობა 80-90%-აღწევს. ედიფიკატორია ურო (Bothriochloa schaemum), რომლის პროექციული დაფარულობა 45-50%-დან 60-75%-მდეა. მონაწილეობენ სათითურა (Dactylis glomerata), თივაქასრა (Poa bulbosa), თავშავა (Origanum vulgare), ტიმოთელა (Phleum paniculatum), იონჯა (Medicago hemicycla), ბეგქონდარა (Thymus tiflisiensis,) მინდვრისნემსა (Galium verum), კუტი ბალახი (Teucrium polium), პეტროფაგია (ქვატეხია) (Petrorhagia saxifraga), ჩვეულებრივი კრაზანა (Hypericum perforatum), ლამაზა (Silene italica), სამყურა (Trifolium syn. Grossheimia macrocephala)campestre), საყვითლო (Sideritis montana), Xeranthemum cylindraceum, ხახვისთავა (Centaurea macrocephala).

3. ბაწარის ნაკრძალი ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 700 მ-დან 2000 მ-მდე სარტყელშია მოქცეული, ხოლო ილტოს აღკვეთილი 900-1000 მ-დან 2200-2300 მ-ის ფარგლებშია. შესაბამისად, ისინი არამარტო ტყის, არამედ სუბალპურ ზონასაც მოიცავენ. თუმცა ორივე შემთხვევაში სუბალპური ზონა მხოლოდ უმნიშვნელო პროპორციითაა წარმოდგენილი და უმეტესად ტყით დაფარული, ზოგან საკმაოდ რთული და დანაწევრებული მთიანი ლანდშაფტით ხასიათდება. ბაწარისა და ილტოს ტყის ჰაბიტატი, თავის მხრივ, მრავალფეროვანი მცენარეულობის ტიპებითაა წარმოდგენილი. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში გამოყოფილია შემდეგი მცენარეული თანასაზოგადოებები: წიფლნარი, უთხოვრიანი, რცხილნარი, წაბლნარი, მურყნარი და სუბალპური ცენოზი. წიფლნარი ნაკრძალისათვის ყველაზე დამახასიათებელია, მას ყველაზე დიდი ადგილი უკავია და არაერთი მცენარეული ასოციაცია გვხვდება:

ა) წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Fageta festucosum) − გავრცელებულია ზ.დ.-დან 900-1800 მ. სიმაღლეზე;

ბ) წიფლნარი ჩადუნას საფარით (Fageta dryopterydosum) − გვხვდება მცირე ფრაგმენტების სახით 1000-1800 მ-ის დიაპაზონში;

გ) წიფლნარი მაყვლის საფარით (Fageta rubosum) − გავრცელებულია 1200-1700 მ-ის ფარგლებში, თითქმის ყველა ექსპოზიციის 15°-40° დაქანების ფერდობებზე;

დ) წიფლნარი მაყვლიან-ჩადუნიანი (Fageta ruboso-dryopteridosum) − გავრცელებულია ჩრდილოეთის, სამხრეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის 20°-35 °-იანი დაქანების ფერდობებზე.

ე) რცხილნარ-წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Carpineto-Fageta festucosum) გვხვდება შედარებით იშვიათად, უმეტესად განვითარებულია სამხრეთისაკენ მიმართულ 25-40 -იანი დაქანების ფერდობებზე;

ვ) უთხოვრიან-წიფლნარი სუროიანი (Taxeto-Fageta hederosum) − გავრცელებულია ბაწარის ხევის მარჯვენა მხარეს მომცრო ფრაგმენტების სახით, გვხვდება ზ.დ.-დან 1000-1200 მ-ის ფარგლებში;

ზ) უთხოვრიან - წიფლნარი ჭყორიან - სუროიანი საფარით (Taxeto- Fageta ilexoso- hederosum) - გვხვდება ძალიან იშვიათად, გავრცელებულია ბაწარის ხეობის მარჯვენა მხარეს ზ.დ.1100 მ-ზე და მისი ფართობი 1 ჰა-ს შეადგენს.უთხოვრიანის ცენოზი (Taxeta; Taxus baccata) გვხვდება მდინარე ბაწარის მარჯვენა მხარეს ზ.დ.-დან 900-1300 მ-ის ფარგლებში. იგი წარმოდგენილია ფრაგმენტების სახით ჩრდილოეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთის ექსპოზიციის 30-40⁰ დაქანების ფერდობებზე და თხემურ შემაღლებებზე. კალთაშეკრულობა 0.7-0.8. ერთეული სახით ერევა წიფელი (Fagus orientalis). ქვეტყის პროექციული დაფარულობა 20-35%-ია. ქვეტყეში დომინანტია პასტუხოვის სურო (Hedera pastuchowii). დამახასიათებელი სახეობებია: პონტოს მაჯაღვერი (Daphne pontica), მაყვალი (Rubus caucasicus). ბალახეულ საფარში ჭარბობენ: გოგრიჭა (Cephalanthera rubra), წმინდა სიმონის ბალახი (Circaea lutetiana), სამეფო გვიმრა (Dryopteris filix mas), ხახია (Pachyphragma macrophyllum). რცხილნარის ცენოზი (Carpineta; Carpinus caucasica) წარმოდგენილია შემდეგი ვარიანტებით;

თ) წიფლნარი მკვდარსაფარიანი (Fageta nudum) - გავრცელებულია 900-1300 მ-ის დიაპაზონში, ჩრდილოეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფერდობებზე, იშვიათად სამხრეთ კალთებზეც. ფერდობების დაქანება 10-30⁰-ია;

ი) წიფლნარ - რცხილნარი მთის წივანას საფარით (Fageto-Carpinetum festucosum) − უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთისკენ მიმართულ 25-350-იან ფერდობებზე. დომინანტია რცხილა (Carpinus caucasica), კოდომინანტია წიფელი (Fagus orientalis). დამახასიათებელი სახეობები: კავკასიური ცაცხვი (Tilia caucasica), ლეკა, ლეკის ხე  (Acer platanoides). ქვეტყეში გვხვდება არა კარგად განვითარებული. მასში მონაწილეობენ: თხილი (Corylus avelana), იელი (Rhododendron luteum), მაყვალი (Rubus caucasicus), ზღმარტლი (Mespilus germanica) და სხვა;

კ) წაბლნარი ცენოზი (Castaneta; Castanea sativa) − მეტწილად გვხვდება მდ. ბაწარის მარცხენა მხარეს და ფრაგმენტული გავრცელებით ხასიათდება. გამოიყოფა რამდენიმე ვარიანტი. ყველა მათგანი მცირე ფრაგმენტის სახითაა წარმოდგენილი;

ლ) წაბლნარი სუროს საფარით (Castanetum hederosum) − კალთაშეკრულობა 0,8-0,85-ია. გვხვდება 950-1000მ-ის სიმაღლეზე სამხრეთის ექსპოზიციის 15-180-იან დაქანებული ფერდობებზე. კალთაშეკრულება 0,8-0,85 -ია. ედიფიკატორია წაბლი (Castanea sativa); მცირე რაოდენობით შერეულია რცხილა (Carpinus caucasica) და აღმოსაავლური წიფელი (Fagus orientalis). კარგად არის გამოხატული სუროს (Hedera pastuchowii) საფარი;

მ) რცხილნარ-წაბლნარი იელის ქვეტყით (Carpineto-Castaneta azaleosum) − გავრცელებულია ზ. დ-დან 1000-1200 მ-ის ფარგლებში, სამხრეთ-აღმოსავლეთის ექსპოზიციის 20-25⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე. კალთაშეკრულობა 0.7- 0,8-ს შეადგენს. ედიფიკატორია წაბლი (Castanea sativa), კოდომინანტი რცხილა (Carpinus caucasica). ქვეტყეში დომინანტია იელი (Rhododendron luteum). დამახასიათელი სახეობებია: კავკასიური მოცვი (Vaccinium arctostaphylos), თხილი (Corylus avelana), კავკასიური მაყვალი (Rubus caucasicus) და სხვა;

ნ) წაბლნარ-მაყვალის საფარით (Castanea rubosum) გვხვდება 1100-1200 მ-ის ფარგლებში, ტენიან ადგილებში და ჰუმუსით მდიდარ ნიადაგებზე. კალთაშეკრულობა 0,6- 0,7-ია. ქვეტყვის პროექციული დაფარულობა 30-40%-ს შეადგენს. ქვეტყის დომინანტია კავკასიური მაყვალი (Rubus caucasicus). ბალახეულ საფარში დამახასიათებელია ენდრონიკა (Galium odoratum), სამეფო გვიმრა (Dryopteris filix mas), წმინდა სიმონის ბალახი (Circaea lutetiana);

ო) წიფლნარ-რცხილნარ-წაბლნარი (Fageto-Carpineto-Castanetum nudum) − გვხვდება ზ.დ.-დან 1050-1150 მ-ის სიმაღლეზე; სამხრეთის ექსპოზიციის 30⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი საშუალო სიღრმისაა, ძლიერ ხირხატიანი, ზომიერად დატენიანებულ-მომშრალო, კალთაშეკრულობა 0,7-0,8. ედიფიკატორია წაბლი (Castanea sativa). კოდომინინტები რცხილა (Carpinus caucasicus), აღმოსავლეთის წიფელი (Fagus orientalis). ბუჩქებიდან და ბალახებიდან მონაწილეობენ: მაყვალი(Rubus caucasicus), იელი (Rhododendron luteum), თხილი (Corylus avelana), პასტუხოვის სურო (Hedera pastuchowii), ენდრონიკა (Galium odoratum), წივანა (Festuca drymeja), მაჩიტა (Campanula rapunculoides);

პ) მურყნარის ცენოზი (Alneta; Alnus barbata) − ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ვაკე რელიეფის ტენიანნიადაგიან ტერასაზე გავრცელებულია მდინარის ორივე მხარეს, ხეობის თითქმის მთელ გაყოლებაზე (მანამ სანამ მდინარის კალაპოტი და რელიეფი ამის საშუალებას იძლევა). მურყნარი ჭალის ტყეს მიეკუთვნება;

ჟ) ნაკრძალში 3 ვარიანტია წარმოდგენილი:

ჟ.ა) მურყნარი შავი გვიმრის საფარით (Alneta matteucciosum) − ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული მდინარის ორივე მხრის ტერასებზე. კალთაშეკრულობა 0,6-0,8 ფარგლებშია. ედიფიკატორია მურყანი (Alnus barbata); მონაწილეობენ რცხილა (Carpinus caucasica), აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis), თელადუმა, თელამუში (Ulmus eliptica), წნორი (Salix alba). ქვეტყის დამახასიათებელი: დიდგულა (Sambucus nigra), თხილი (Corylus avelana), მაყვალი (Rubus caucasicus), ჭანჭყატი (Euonymus latifolia);

ჟ.ბ) მურყნარი შავი გვიმრისა და სუროს საფარით (Alnetum matteuccioso-hederosum). ფრაგმენტულადაა გავრცელებული მდ. ბაწარის ორივე მხარის ტერასებზე და ჩართულია ცენოზი წინა ვარიანტის არეალში. თავისი სტრუქტურით სწორედ წინა ვარიანტის მსგავსია, რომლისგანაც განსხვავდება სუროს (Hedera pastuchowii) ფართო მონაწილეობით, რის გამოც შავი გვიმრის საერთო წილი შემცირებულია. მურყნარი ხახიას საფარით (Alnetum pachyphragmosum) გვხვდება იშვიათად, მომცრო ფრაგმენტების სახით. წინა ორი ვარიანტისგან განსხვავებით, მის ბალახოვან საფარში დომინირებს ხახია (Pachyphragma macrophyllum). დანარჩენი სტრუქტურა წინა ვარიანტების მსგავსია;

ჟ.გ) სუბალპური ცენოზი (Prata subalpina). ბაწარის ნაკრძალის ზედა საზღვარი 2000 მ-ზე გადის (ტბათანა, ზუროსგორის მასივი), სადაც სუბალპური პარკული ტყისა და სუბალპური მდელოების ვიწრო ზოლია წარმოდგენილი (1800-1950 მ-დან 2000 მ-მდე). სუბალპური პარკული ტყე წიფლისა და მთის ნეკერჩხლისგან არის შექმნილი. უფრო მაღლა მხოლოდ მთის ნეკერჩხლის საკმაოდ დიდტანიანი გაფანტული ინდივიდები ვრცელდება. ჩაზნექილ რელიეფზე მარცვლოვან-ნაირბალახოვანი (Graminoso-mixtoherbosum) მდელოების რამდენიმე ვარიანტია წარმოდგენილი, ხოლო შემაღლებულ გორებზე განვითარებულია ნაირბალახოვან-ძიგვიანი (Nardetum-mixtoherbosum) მდელოები, რომლებიც თხემებს თითქმის ტყის საზღვრამდე მიუყვება.

4. ილტოს აღკვეთილის ძირითადი ცენოზებია: წიფლნარი (Fageeta; Fagus orientalis); რცხილნარი (Carpineta; Carpinus caucasica); მურყნარი (Alneta; Alnus barbata); სუბალპური მდელო და სუბალპური მაღალბალახეულობა. წიფლნარის ცენოზი აღკვეთილის ყველაზე დამახასიათებელი მცენარეულობაა. ვხვდებით წიფლნარის მრავალ, ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავებულ ვარიანტს;

ა) წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Fageta festucosum) − გავრცელებულია ზ.დ.-დან 900-1800 მ სიმაღლეზე. როგორც წესი, წარმოდგენილია სამხრეთის ფერდობებზე, ხოლო მცირე ფრაგმენტების სახით გვხვდება სხვა ექსპოზიციის ფერდობებზეც, ასევე თხემებზე. ფერდობების დაქანება საკმაოდ დიდია (20-40⁰. ერთეული სახით მონაწილეობენ რცხილა (Carpinus caucasica), ბეგონიისფოთოლა ცაცხვი (Tilia caucasica), ქორაფი, ნეკერჩხალი (Acer laetum) და სხვა;

ბ) წიფლნარი ჩადუნას საფარით (Fageeta dryopteridosum) გვხვდება მცირე ფრაგმენტების სახით 1000-1800 მ-ის დიაპაზონში. განვითარებულია სხვადასხვა ექსპოზიციის, 20-35⁰-იან ფერდობებზე. ხევნარი მონოდომინანტურია. იშვიათად შერეულია რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia caucasica), ლეკა (Acer platanoides) და სხვ. კალთაშეკრულობა 0,6-0,8 ფარგლებშია. არცთუ იშვიათია ქარქცევით გამოწვეული ბუნებრივი ფანჯრები. ქვეტყე არ არის წარმოდგენილი. წიფლნარი მაყვლის საფარით (Fageeta rubosum) გავრცელებულია 1200-1700 მ-ის ფარგლებში, თითქმის ყველა ექსპოზიციის 15-400 დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, სხვადასხვა სიღრმის, ზომიერად დატენიანებული და ხირხატიანი. მონოდომინანტურ ხევნარში ერთეული სახით ერევა: რცხილა (Carpinus caucasica), ბეგონიისფოთოლა ცაცხვი (Tilia caucasica), ლეკა (Acer platanoides), ქორაფი (Acer laetum) და სხვ. დომინანტია მაყვალი (Rubus caucasicus). გვხვდება: თხილი (Corylus avelana), წერწა, კავკასიური ცხრატყავა (Lonicera caucasica), დიდგულა (Sambucus nigra);

გ) წიფლნარი მაყვლიან-ჩადუნიანი (Fageeta ruboso-dryopteridosum) − გავრცელებულია ჩრდილოეთის, დასავლეთის, სამხრეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის 20-35⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ტენიანი ან ზომიერად დატენიანებული, ხირხატიანი. ეს ვარიანტი გარდამავალია წიფლნარ-ჩადუნიანი და წიფლნარ-მაყვლიან ცენოზის ვარიანტებს შორის. კალთაშეკრულობა 0,6-0,8 არ აღემატება და მონოდომინანტურია. ერევა მხოლოდ რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia caucasica), ლეკა, ლეკის ხე (Acer platanoides). მაყვლის ქვეტყე არათანაბრადაა განვითარებული. უკეთესადაა წარმოდგენილი მეჩხერ ადგილებსა და ფანჯრებში. მისი საერთო პროექციული დაფარულობა 20-40%-ია (ფანჯრებში 50-70%). ერთეული სახით შერეულია თხილი (Corylus avelana), Sambucus nigra. ასევე, არათანაბრადაა განვითარებული ბალახოვანი საფარიც (პროექციული დაფარულობა 20-40%). დომინანტია სამეფო გვიმრა (Dryopteris filix mas). მონაწილეობენ: დიდი სვინტრი (Polygonatum glaberrinum), შალამანდილი (Salvia glutinosa), ენდრონიკა (Galium odoratum), წმინდა სიმონის ბალახი (Circaea lutetiana), ტყისბოლოკა (Dentaria balbifera), Sanicula europaea, მდედრობოთი გვიმრა (Athyrium filix femina);

დ) რცხილნარ-წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Carpineto-Fagetum festucosum) − გვხვდება შედარებით იშვიათად. უმეტესად განვითარებულია სამხრეთისაკენ მიმართულ 25-40⁰-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, თხელი ან საშუალო სიღრმის. კალთაშეკრულობა 0,6-0,8 ფარგლებშია. რცხილასა და წიფლის თანაფარდობა საშუალოდ 5-7/3-5-ზეა. ქვეტყე არაა განვითარებული. ერთეულად გვხვდება: ჯიქა (Lonicera caprifolium), წერწა, კავკასიური ცხრატყავა (Lonicera caucasica), თხილი (Corylus avelana), იელი (Rhododendron luteum), მაყვალი (Rubus caucasicus), შინდი (Cornus mas) მაღაღვერი (Daphne pontica.) ბალახეული საფარი Fagetum festucosum--ის მსგავსია;

ე) წიფლნარი მკვდარსაფრიანი (Fageeta nudum). ილტოს აღკვეთილში საკმაოდ იშვიათად გვხვდება − გავრცელებულია ზღ. დ.-დან 1000-1300 მ-ის ფარგლებში, ჩრდილოეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფერდობებზე, ხოლო უფრო იშვიათად − სამხრეთის ექსპოზიციის მთის კალთებზე. წიფელს ერთეულად ერევა Carpinus caucasica და Tilia caucasica. ქვეტყე და ბალახოვანი საფარი არაა განვითარებული. ბუჩქებიდან და ბალახებიდან ერთეული ინდივიდების სახით შეიძლება შეგვხვდეს: თხილი (Corylus avelana), Hypericum androsaemum, ჯიქა (Lonicera caprifolium) მაყვალი (Rubus caucasicus), Sambucus nigra, წივანა (Festuca drymeja), გოგრიჭა (Cephalanthera rubra), ენდრონიკა (Galium odoratum), წმინდა სიმონის ბალახი (Circaea lutetiana), ძაღლის სატაცური (Tamus communis) და სხვა;

ვ) უთხოვრიან-წიფლნარი სუროიანი (Taxeto-Fageeta hederosum) ილტოს აღკვეთილში იშვიათად გვხვდება და წარმოდგენილია მცირე ფრაგმენტების სახით. გავრცელებულია ბოხევისხევში, მშრალხევში, ჭირასხევში და საკანაფისხევში. განვითარებულია ჩრდილოეთის მიმართულებით (ჩრდილოეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთი, ჩრდილო-დასავლეთი) 25-45⁰ დაქანებულ ფერდობებზე. ხევნარის პირველ ქვეიარუსს ქმნის წიფელი. მისი კალთაშეკრულობა 0,5-0,7-ია. მეორე ქვეიარუსის შემქმნელია უთხოვარი (კალთაშეკრულობა 0,3-0,4; სიმაღლე 7-15;

მ). იშვიათად გვხვდება სხვა ხეებიც: კავკასიური რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia caucasica), ქორაფი (Acer laetum), პასტუხოვის სურო (Hedera pastuchowii). პროექციული დაფარულობა 7-10%- დან 30-40%-მდე ვარირებს. ბუჩქებიდან ქვეტყეში ერთეული სახით მონაწილეობენ: მაჯაღვერი (Daphne pontica), ჭანჭყატი (Euonimus latifolia), მაყვალი (Rubus caucasicus). ბალახებიდან: ენდრონიკა (Galium odoratum), სამეფო გვიმრა (Dryopteris filix mas), წივანა (Festuca drymeja), გოგრიჭა (Cephalanthera rubra), ხახია (Pachyphragma macrophyllum) და სხვა;

ზ) წიფლნარი კავკასიური მოცვის ქვეტყით (Fageeta arctostaphylosum) ტიპური კოლხური ცენოზია. კახეთის კავკასიონზე პატარ-პატარა ფრაგმენტების სახითაა გავრცელებული, ილტოს აღკვეთილში იშვიათად გვხვდება. განვითარებულია 1400-1600 მ-ის დიაპაზონში, როგორც თხემურ შემაღლებებზე, ასევე სხვადასხვა ექსპოზიციის 20-30⁰ დაქანებულ ფერდობებზე. ხევნარი მონოდომინანტურია. ერევა მხოლოდ ცაცხვი (Tilia caucasica). კალთაშეკრულობა 0,7-0,8. ქვეტყეში დომინანტია: მოცვი (Vaccinium arctostaphylos). შერეულია იელი (Rhododendron luteum) ზოგჯერ დიდი რაოდენობით, თხილი (Corylus avelana), მაყვალი (Rubus caucasicus), ჭანჭყატი (Euonymus latifolia). დამახასიათებელი სახეობებია: წივანა (Festuca drymeja), ენდრონიკა (Galium odoratum). წიფლნარი იელის ქვეტყით (Fageeta azaleozum) კოლხური ტიპისაა და კახეთის კავკასიონზე შედარებით იშვიათად გვხვდება. ასევე, იშვიათია ის ილტოს აღკვეთილშიც, სადაც წარმოდგენილია ფრაგმენტულად. განვითარებულია სხვადასხვა ექსპოზიციის ფერდობების ზედა და თხემურ ნაწილებში. გავრცელებულია 1400-1600 მ-ის დიაპაზონში. ნიადაგი ტყის ყომრალის ტიპისაა, ზომიერად ტენიანი, ხირხატიანი. კალთაშეკრულობა 0,7-0,8 შეადგენს. შერეულია კავკასიური რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia caucasica). ქვეტყის პროექციული დაფარულობა 30-60%-ია. ქვეტყის დომინანტია იელი (Rhododendron luteum). შერეულია: მოცვი (Vaccinium arctostaphylos), მაყვალი (Rubus caucasicus) ბალახნარი სუსტადაა განვითარებული. მასში მონაწილეობენ: ენდრონიკა (Galium odoratum), სამეფო გვიმრა (Dryopteris filix mas), დიდი სვინტრი (Polygonatum glaberrinum), ტყისბოლოკა (Dentaria balbifera);

თ) წიფლნარი წყავის ქვეტყით (Fagetum laurocerasosum) − ეს ვარიანტიც კოლხური ტიპისაა. კახეთის კავკასიონზე გვხვდება იშვიათად, ლაგოდეხის ნაკრძალში. ილტოს აღკვეთილში გავრცელებულია მხოლოდ საკანაფისხევში ორივე ფერდობზე 30-45⁰-ზე, ზოგჯერ მეტზეც, 1100 მ-ის ზევით. აღნიშნული ხევი საკმაოდ ვიწროა და ამის გამო, ტენიანი. კალთაშეკრულობა 0,5-0,7-ს არ აღემატება. შერეულია მურყანი (Alnus barbata), პატარა თელა (Ulmus minor). ქვეტყეში გაბატონებულია წყავი (Laurocerasus officinalis). ერევა თხილი (Corylus avelana), მაყვალი (Rubus caucasicus), ჯიქა (Lonicera caprifolium), პასტუხოვის სურო (Hedera pastuchowii). ბალახეულ საფარში მონაწილეობენ: ხარისთვალა (ბორბალა) (Paris incopleta), დიდი სვინტრი (Polygonatum glaberrinum), ტყისბოლოკა (Dentaria balbifera), ხახია (Pachyphragma macrophyllum), სამეფო გვიმრა (Dryopteris filix mas), გვიმრა (Asplenium trichomanes), გვიმრა (Phyllitis scolopendrum), შალამანდილი (Salvia glutinosa), კილამურა − კლდის ძირტკბილა (Polypodium vulgare);

ი) რცხილნარის ცენოზი (Carpineta; Carpinus caucasica) − წარმოდგენილია შემდეგი ვარიანტით: წიფლნარ-რცხილნარი მთის წივანას საფრით ((Fageto-Carpinetum festucosum). უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთისკენ მიმართულ 25-350-იან ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, თხელი, მომშრალო. კალთაშეკრულობა 0,7-0,8 ფარგლებშია. ედიფიკატორია რცხილა (Carpinus caucasica), კოდომინანტია აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis). დამახასიათებელი სახეობებია: ცაცხვი (Tilia caucasica), ლეკა, ლეკის ხე (Acer platanoides). ქვეტყე არაა კარგად განვითარებული. მასში მონაწილეობენ: თხილი (Corylus avelana), იელი (Rhododendron luteum), მაყვალი კავკასიური (Rubus caucasicus), ზღმარტლი (Mespilus germanica). დომინანტია: წივანა (Festuca drymeja), დამახასიათებელია: ენდრონიკა (Galium odoratum), ფურისულა (Primula woronowii), ია (Viola odorata), არჯაკელი (Lathyrus roseus), დიდი სვინტრი (Polygonatum glaberrinum);

კ) მურყნარის ცენოზი (Alneta; Alnus barbata) გვხვდება ილტოს აღკვეთილში ძირითადად, მდ. ილტოს პირველ ტერასაზეა განვითარებული. გვხვდება ასევე, ბორევასხევში. აღკვეთილის ქვედა ნაწილში მურყნარები ანთროპოგენური ზემოქმედების შედეგად დეგრადირებულია. მურყნარის ცენოზი ძირითადად აღკვეთილის შუა ნაწილშია (მდ. ილტოს კალაპოტი) წარმოდგენილი. კალთაშეკრულობა 0,5-0,8. ედიფიკატორია მურყნია (Alnus barbata). მონაწილეობენ: აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis), რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia caucasica), იფანი (Fraxinus excelsior), წნორი (Salix alba), თელა (Ulmusminor ). ქვეტყეში გვხვდება: დიდგულა (Sambucus nigra), თხილი (Corylus avelana), ჭანჭყატი (Euonymus latifolia,), შავი კუნელი (Crataegus pentagina), ძახველი (Viburnum opulus), ზღმარტლი (Mespelus germanica). ბალახეულ საფარში მონაწილეობენ: ბუერა (Petasites albus) (ძალიან დიდი რაოდენობით), შავი გვიმრა (Matteuccia strutiopteris), შალამანდილი (Salvia glutinosa), ყვანჩალა (Stachys sylvatica), სამეფო გვიმრა (Dryopteris filix mas), ენდრონიკა (Galium odoratum), ნივრის მდოგვი (Allioria petiolata), ნემსიწვერა (Geranium robertianum) ტყის ნაპირებზე დამახასიათებელია მაღალბალახეულობის ელემენტები. ბალახეული საფარის საერთო პროექციული დაფარულობა 70-90 %-ია. ბალახოვან საფარში მონაწილე მცენარეთაგან ფიტოცენოზური როლით ბუერა (Petacites albus) გამოირჩევა. ცენოზის მოცემულ ვარიანტს შეიძლება ეწოდოს: მურყნარი ბუერას საფარით (Alneta petasitosum).

მუხლი 15. ზურმუხტის ქსელი

1. „ზურმუხტის ქსელი“ წარმოადგენს ურთიერთდაკავშირებული ტერიტორიების სისტემას, სადაც ბიომრავალფეროვნების შესაბამისი მართვა და მონიტორინგი ხორციელდება. „ზურმუხტის ქსელის“ მექანიზმი შექმნილია ბერნის კონვენციის (კონვენცია „ევროპის ველური ბუნებისა და ბუნებრივი ჰაბიტატების დაცვის შესახებ“) ეგიდით, ევროპის ბუნებრივი ჰაბიტატების დასაცავად, რომლის მთავარ მიზანს წარმოადგენს იმ სახეობებისა და ჰაბიტატების გრძელვადიანი შენარჩუნების უზრუნველყოფა, რომლებიც ამ კონვენციის მიხედვით დაცვის განსაკუთრებულ ღონისძიებებს საჭიროებენ. „ზურმუხტის ქსელი“ სპეციალური საკონსერვაციო ტერიტორიებისაგან შედგება, რომლებსაც გააჩნიათ საფრთხის წინაშე მყოფი, ენდემური, მიგრირებადი და ბერნის კონვენციით მკაცრად დაცული სახეობების, ასევე, საფრთხის წინაშე მყოფი ჰაბიტატებისა და სხვადასხვა ტიპის ჰაბიტატებისგან შემდგარი მოზაიკური სისტემების შენარჩუნების ან აღდგენის პოტენციალი.

2. ბაწარის ზურმუხტის ტერიტორიის სარეგისტრაციო კოდია GE0000015. ტერიტორიაზე გავრცელებული განსაკუთრებული მნიშვნელობის ჰაბიტატებიდან, რომლებიც ზურმუხტის ქსელის ნაწილს წარმოადგენს, აღსანიშნავია G1.6 (წიფლნარი) და G3.9 (წიწვიანი ტყე) Cupressaceae-ს ან Taxaceae-ს დომინირებით.

3. ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის სახეობებიდან ბაწარის ზურმუხტის ტერიტორიაზე წარმოდგენილია შემდეგი სახეობები: მსხვილი ძუძუმწოვრებიდან − მურა დათვი (Ursus arctos); რუხი მგელი (Canis lupus), ფოცხვერი (Lynx lynx). წვრილი ძუძუმწოვრებიდან შემდეგი ღამურები: ევროპული მაჩქათელა (Barbastella barbastellus), ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი (Miniopterus schreibersii), ყურწვეტა (წვეტყურა) მღამიობი (Myotis blythii), სამფერი მღამიობი (Myotis emarginatus); კრაზანაჭამია (ირაო) (Pernis apivorus); დიდი ცხვირნალა (Rhinolophus ferrumequinum); მცირე ცხვირნალა (Rhinolophus hipposideros); მიმინოსებრი ასპუჭაკა (Sylvia nisoria). ფრინველებიდან − ბუკიოტი (Aegolius funereus), მცირე მყივანი არწივი (Aquila clanga) ჩვეულებრივი უფეხურა (Caprimulgus europaeus), თეთრზურგა კოდალა (Dendrocopos leucotos), საშუალო ჭრელი კოდალა (Dendrocopos), შავი კოდალა (Dryocopus martius), წითელყელა (morbilli) ბუზიჭერია მემატლია (Muscicapa), ნახევართეთრყელა ბუზიჭერია (ნახევართეთრყელა მემატლია) (Ficedula semitorquata), ჩია არწივი (Hieraaetus pennantus), ჩვეულებრივი ღაჟო (Lanius collurio). ქვეწარმავლებიდან − აღმოსავლური სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii). მწერებიდან - ხოჭოები: მუხის დიდი ხარაბუზა (Cerambyx cerdo), ალპური ხარაბუზა (Rosalia alpina). პეპლები: არქტიკული ცისფერა (კლდის ცისფერა) (Agriades glandon aquilo), მჟაუნას მრავალთვალა (Lycaena dispar). შავტუხა მედუზა (Erebia medusa Polaris). ნემსიყლაპია: ორფერი ნემსიყლაპია (ჭაობის ნემსიყლაპია ან დიდი ლეუკორინია) (Leucorrhinia Pectoralis.).

4. „ზურმუხტის ქსელის“ ილტოს ტერიტორიის სარეგისტრაციო კოდია GE0000024. აღკვეთილის ტერიტორია C ტიპს მიეკუთვნება. ჰაბიტატების მიხედვით აქ წარმოდგენილია E3.4 (ნოტიო ან სველი ეუტროფული და მეზოტროფული ბალახოვანი ცენოზები) და G1.6 (წიფლნარი). ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებული განსაკუთრებული მნიშვნელობის ჰაბიტატებიდან, რომლებიც დაცვის მიზნით წარმოადგენს ზურმუხტის ქსელის ნაწილს, აღსანიშნავია ნოტიო ან სველი ეუტროფული და მეზოტროფული ბალახოვანი ცენოზები) და წიფლნარები. გავრცელებული ჰაბიტატებიდან ილტოს აღკვეთილში კორომის სახით გვხვდება მხოლოდ ზურმუხტის ქსელის ალპური ტიპის ტყის ჰაბიტატებები.

5. ბერნის კონვენციის მე-6 რეზოლუციის სახეობებიდან ილტოს ზურმუხტის ტერიტორიაზე წარმოდგენილია შემდეგი სახეობები: მსხვილი ძუძუმწოვრებიდან - მურა დათვი (Ursus arctos); რუხი მგელი (Canis lupus), ფოცხვერი (Lynx lynx). წვრილი ძუძუმწოვრებიდან შემდეგი ღამურები - ევროპული მაჩქათელა (Barbastella barbastellus), ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი (Miniopterus schreibersii). ყურწვეტა (წვეტყურა) მღამიობი (Myotis blythii), სამფერი მღამიობი (Myotisemarginatus); დიდი ცხვირნალა (Rhinolophus ferrumequinum); მცირე ცხვირნალა (Rhinolophus hipposideros) ფრინველებიდან: ბუკიოტი (Aegolius funereus), მცირე მყივანი არწივი (მცირე თეთრლაქებიანი არწივი) (Aquila pomarina), ზარნაშო (Bubo bubo), ჩვეულებრივი უფეხურა (Caprimulgus europaeus), თეთრზურგა კოდალა (Dendrocopos leucotos), საშუალო ჭრელი კოდალა (Dendrocopos), შავი კოდალა (Dryocopus martius), წითელყელა (მცირე) ბუზიჭერია მემატლია (Ficedula parva), ნახევართეთრყელა ბუზიჭერია (ნახევართეთრყელა მემატლია) (Ficedula semitorquata), ჩია არწივი (Hieraaetus pennantus), ჩვეულებრივი ღაჟო (Laniidae) მიმინოსებრი ასპუჭაკა (Sylvia nisoria), კრაზანაჭამია (ირაო) (Pernis apivorus). ქვეწარმავლებიდან: აღმოსავლური სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii). მწერებიდან: მუხის დიდი ხარაბუზა (Cerambyx cerdo), ალპური ხარაბუზა (Rosalia alpina). პეპლებიდან: არქტიკული ცისფერა (კლდის ცისფერა) (Agriades glandon aquilo), მჟაუნას მრავალთვალა (Lycaena dispar).

მუხლი 16. ბიომრავალფეროვნება

1. ფლორა:

ა) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები მიეკუთვნება აღმოსავლეთ საქართველოს გეობოტანიკურ ოლქს, კავკასიონის სამხრთული ზონის ოლქის მთიან კახეთის გეობოტანიკურ რაიონს, რომელშიც მოქცეულია კახეთის კავკასიონსა და გომბორის ქედს შორის. ამ რაიონის სიმაღლებრივი ამპლიტუდა ზღვის დონიდან 400-3500 მ-ზე მერყეობს. კახეთის კავკასიონის მცენარეული საფარი გამოირჩევა მეზოფილური ხასიათით და მესამეული, სხვადასხვა წარმოშობის რელიქტების მრავალფეროვნებით. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორია პირველ რიგში თავისი უნიკალური ფლორითაა განთქმული, რაც აიხსნება იმით, რომ კახეთის კავკასიონზე მდ. ალაზნის აუზი წარმოადგენს რეგიონს, სადაც მცენარეული საფარი და ფლორის მნიშვნელოვანი ნაწილი მილიონობით წლის წინ არსებული, მესამეული პერიოდის მცენარეული მრავალფეროვნების ნაშთს წარმოადგენს. ეს რელიქტები სხვადასხვა წარმოშობისაა, კერძოდ: კოლხური, თალიშური, ტუგაული;

ბ) ტყის სარტყელს მთელი დაცული ტერიტორიების 98 % უჭირავს. გამოიყოფა სამი ქვესარტყელი: ტყის ქვედა ქვესარტყელი, რომელიც ვრცელდება ზღვის დონიდან 400-1000 მ-დე. ძირითადად წარმოდგენილია მუხნარი, რცხილნარი და წიფლნარი ტყეები, ასევე ძელქვნარები. ტყის შუა სარტყელი, რომელიც ვრცელდება ზღვის დონიდან 1000-1500 მ-დე. ძირითადად გაბატონებულია წიფლის თანასაზოგადოებები. აღნიშნულ სარტყელში წარმოდგენილია უთხოვრიანები. ტყის სარტყლის ზემო ქვესარტყელი ვრცელდება 1500-1850 მ-დე და გარდა წიფლნარებისა ასევე გავრცელებულია მაღალმთის ტყეები მაღალმთის მუხის, მაღალმთის ნეკერჩხლის, ცირცელისა და არყის მონაწილეობით. ტყის კორომების გარდა მცირე ფერთობებზე გვხვდება აგრეთვე სუბალპური მაღალბალახეულობა და სტეპი. აღნიშნულ სარტყელში შეიძლება შეგვხვდეს ე.წ. ტანდაბრეცილი ტყეების ელემენტებიც;

გ) ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალში აღწერილია 60-მდე ოჯახის 220 სახეობაზე მეტი ჭურჭლოვანი მცენარე, ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში კი 98 ოჯახში გაერთიანებული 670-მდე სახეობა, რომელთაგან 50-მდე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს. მათგან, პირველ რიგში, აღსანიშნავია მესამეული პერიოდის რელიქტი ძელქვა (Zelkova carpinifolia), რომელსაც 208 ჰა ჰექტარი უკავია. ნაკრძალში ძელქვა შედარებით ვიწრო ზოლად 400-500 მ-ზეა გავრცელებული. კორომში მისი მონაწილეობა 70-80 % აღწევს, რომელთანაც შერეულია რცხილა (Carpinus caucasica), ქართული მუხა (Quercus iberica), იფანი (Fraxinus excelsior), მინდვრის ნეკერჩხალი (Acer campestre), ჯაგრცხილა (Carpinus orientalis) და სხვა. ძელქვის გავრცელების არეალის ზემო ნაწილში სურათი განსხვავებულია. აქ ძელქვის შედარებით მსხვილი და მაღალი ხეები გვხვდება: სიმაღლით 10-20 მ (ზოგიერთი 25 სმ) სიმსხო 50-60 სმ. აქ არის ძელქვის ყველაზე დიდი ხე (სიმაღლე 32 მ, სიმსხო 1 მეტრი), რომელსაც „ტყის ბელადს“ უწოდებენ. დანარჩენ ტერიტორიაზე წარმოდგენილია რცხილის, მუხის, წიფლისა და ჯაგრცხილის კორომები. ჩამოთვლილ კორომებში მცირე ჯგუფებად და ერთეული ხეების სახით შერეული პატარა თელადუმა (Ulmus minor Mill) და შიშველი თელადუმა (Ulmus glabra Huds). ასევე კავკასიური აკაკი (Celtis australis), პანტა (Pyrus caucasica), მაჟალო (Malus orientalis), ნეკერჩხალი მინდვრის (Acer campestre), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa), უთხოვარი (Taxus baccata), ცაცხვი (Tilia cordata), მურყანი (Alnus incana), ჩვეულებრივი ხურმა (Diosporus lotus), ჩვეულებრივი იფანი (Fraxinus excelsior), შინდი (Cornus mas), ტყემალი (Prunus divaricata), ბალამწარა (Cerasus silvestris), ზღმარტლი (Mespilus germanica), ჭნავი (Sorbus caucasigena), თეთრი ტირიფი (Salix alba), თამელი (Sorbus torminalis), ჯონჯოლი (Staphilea pinnata), თრიმლი (Cottinus coggygria), ჩვეულებრივი გრაკლა (Spiraea hypericifolia) და თეთრი ვერხვი, ხვალო (Populus alba), სამკურნალო =ნამდვილი ჟასმინი (Jasminum officinale) და სხვა. ნაკრძალის ბაბანეურის ნაწილში, სოფელ ბაბანეურთან კავკასიურ-ირანული ენდემის, ასევე მესამეული პერიოდის დენდროფლორის რელიქტის ძელქვის კორომია, რომელსაც 240-მდე ჰექტარი უკავია. ძელქვის მერქანი თავისი გამძლეობითაა ცნობილი − ასობით წლის განმავლობაში არ ლპება და არ ჭიანდება;

დ) ბაბანეურის ძელქვნარს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ამ უნიკალური მცენარის კონსერვაციისათვის. მდ. ილტოს ხეობა განსაკურებით აღსანიშნავია ასევე იქ წარმოდგენილი კარგად შენახული წიფლნარების გამო. ტყის საბურველის შექმნაში მასთან ერთად რცხილა (Carpinus caucasica), ქორაფი (Acer laetum), ცაცხვი (Tilia cordata), ქართული მუხა (Quercus iberica) და ზოგიერთი სხვა მცენარე მონაწილეობს. ქვეტყეში შინდი (Cornus mas), ჩვეულებრივი თხილი (Corylus avellana), კავკასიური კუნელი (Crataegus caucasica) და წერწა (Lonicera caucasica) იზრდება. მაღალი საკონსერვაციო ღირებულების ტყეებს განეკუთვნებიან უთხოვრიანი წიფლნარი ლიანებით, რომელიც მეტად იშვიათია ილტოს აღკვეთილში და ასევე წიფლნარი წყავით;

დ.ა) ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალში საქართველოს „წითელი ნუსხის“ და რელიქტურის მცენარეებიდანა გვხვდება: უთხოვარი (Taxus baccata), კოლხური ბზა (Buxus colchica), კაკლის ხე (Juglans regia), შიშველი თელადუმა (Ulmus glabra Huds);

დ.ბ) ინვაზიური სახეობებიდან ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე გავრცელებულია გლედიჩია (Gleditsia triacanthos);

ე) ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში მდინარე ბაწარის ხეობის შუა ნაწილში შემორჩენილია მესამეული პერიოდის დენდროფლორის რელიქტის - უთხოვრის ტყე. ტყის ფართობი თითქმის 240 ჰა-ია, რაც საკმაოდ იშვიათობას წარმოადგენს. ხეების უმეტესობა 500-1000 წლისაა, ზოგიერთი უფრო მეტისაც. ბაწარის უთხოვრებს ლიანები, პასტუხოვის სუროები და ეკალღიჭები აქვთ ზედ შემოხვეული. ნაკრძალის ამ ნაწილში დაცულია აგრეთვე ხელუხლებელი წიფლნარი და მურყნარი. იმავე მდინარე ბაწარის სათავეებში მაღალმთის ბოკვის ულამაზესი კორომები გვხვდება;

ვ) ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში საქართველოს „წითელი ნუსხის და რელიქტური სახეობებიდან აღსანიშნავია: ძელქვა (Zelkova carpinifolium), წაბლი (Castanea sativa); კაკლის ხე (Juglans regia), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora), შიშველი თელადუმა (Ulmus glabra Huds.);

ზ) ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე ძირითადად გამოიყოფა წიფლნარის, რცხილნარის, მურყნარის, სუბალპური ცენოზები (სუბალპური მდელო და სუბალპური მაღალბალახეულობა), რომლებიც ძირითადად ბაწარის ხეობის მსგავსია. ისევე, როგორც ბაწარის ნაკრძალში, ილტოს აღკვეთილში ყველაზე დამახასიათებელი მცენარეულობაა წიფლნარი. ეს ცენოზი აქაც მრავალი, ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავებული ვარიანტითაა წარმოდგენილი, რომლებიც ბაწარის ნაკრძალის ანალოგიური ცენოზების მსგავსია (იხ. ზემოთ), თუმცა ილტოს აღკვეთილში დამატებით გვხვდება წიფლნარის კიდევ რამდენიმე ძალზე საინტერესო ვარიანტიც. ილტოს აღკვეთილში წიფელთან ერთად ერთად გვხვდება ქართული მუხა (Quercus iberica), შიშველი თელადუმა (Ulmus glabra Huds.), პატარა თელადუმა (Ulmus minor Mill.), რცხილა (Carpinus caucasica), ჯაგრცხილა (Carpinus orientalis), ჩვეულებრივი თხილი (Corylus avellana), ლიტვინოვის არყი (Betula pendula), მურყანი (Alnus incana), ჩვეულებრივი (Acer laetum) და მინდვრის ნეკერჩხალი (Acer campestre), შავი ვერხვი (Populus nigra), კავკასიური ცაცხვი (Tilia caucasica), ჩვეულებრივი იფანი (Fraxinus exelsior), თეთრი ტირიფი (Salix alba). შავი და წითელი კუნელი (Crtaaegus caucasica), ზღმარტლი (Mespilus germanica), პანტა (Pyrus caucasica), მაჟალო (Malus orientalis Uglitz), შინდი (Cornus mas), ბალამწარა (Cerasus silvestris), ტყემალი (Prunus spinosa), ჩვეულებრივი ძახველი (Viburnum opulus l), ჩვეულებრივი თხილი (Corylus avellana L.), დიდგულა (Sambucus nigra), მაყვალი (Rubus caucaasica) და სხვა. კოლხური ფლორის ელემენტებიდან აღსანიშნავია წიფლნარები წყავისა და კავკასიური მოცვის ქვეტყით. ილტოს აღკვეთილში საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი სახეობებიდან გვხვდება: შიშველი თელადუმა (Ulmus glabra Huds.), პატარა თელადუმა (Ulmus minor Mill.), უთხოვარი (Taxus baccata).

2. ფაუნა:

ა) ფაუნის სახეობრივი შემადგენლობა და ინდივიდების რაოდენობა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული მცენარეულობის მახასიათებლებზე: სახეობათა შემადგენლობაზე, ზონალობაზე, ქვეტყეზე, ნაყოფმსხმოიარობაზე, ტყის ასაკსა და სხვა პირობებზე. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი საკმაოდ გამორჩეულია მცენარეული საკვების სიუხვით (წიფელი, წაბლი, უთხოვარი, ტყის კენკრა), რაც მრავალ ბალახისმჭამელ ცხოველს იზიდავს. დაცულ ტერიტორიაზე გავრცელებულია ძუძუმწოვრების 59 სახეობა. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში გავრცელებულია 35 სახეობის წვრილი და 24 სახეობის მსხვილი ძუძუმწოვარი, მათ შორის აღსანიშნავია: შველი (Capreolus capreolus), არჩვი (Rupicapra rupicapra), გარეული ღორი (Sus scrofa), მურა დათვი (Ursus arctos), მგელი (Canis lupus), ფოცხვერი (Lynx lynx ), ტურა (Canis  aureus), მელა (Vulpes vulpes ), მაჩვი (Meles meles), ქვის კვერნა (Martes foina ), ტყის კვერნა (Martes martes), გარეული კატა (Felis silvestris ), და სხვ. ასევე გვხვდება კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus) და რადეს ბიგა (Sorex raddei);

ბ) ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე დაფიქსირებულია 60-მდე ორნითოფაუნის წარმომადგენელი, თუმცა ვინაიდან უკანასკნელი ათწლეულია ორნითოლოგიური კვლევა არ ჩატარებულა, სავარაუდოა მეტი სახეობის არსებობაც. ბაწარა-ბაბანეურის ნაკრძალებისა და ილტოს აღკვეთილის მობინადრე სახეობებია: ქედანი, ჩხართვი, შაშვი, ყორანი, ჩიტბატონა, რამდენიმე სახეობის კოდალა და კიდევ არა ერთი სახეობის ბაღის ფრინველი. აღსანიშნავია დაცულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილი მტაცებელი ფრინველების სიმრავლე, რომელთაგან აღსანიშნავია ბატკანძერი (Gypaetus barbatus), ორბი (Gyps fulvus), სვავი (Aegypius monachus), მცირე კირკიტა (Falco tinnunculus), ქორი (Accipter gentilis), მიმინო (Accipiter nisus), მთის არწივი (Aquila chrysaetus fulva) და სხვა;

გ) ბაწარის და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალებსა და ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებულია ამფიბიების 7 სახეობა, მათ შორის: კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus), ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), მწვანე გომბეშო (Bufo viridis ) მცირეაზიური, მურა ბაყაყი (Rana macronemis ) და სხვა;

დ) არსებული მონაცემების საფუძველზე ქვეწარმავლებიდან წარმოდგენილია 14-მდე სახეობა. მათ შორისაა: კავკასიური ხვლიკი, მდელოს ხვლიკი და ართვინის, ასევე გვხვდება ხმელთაშუაზღვის კუ (Testudo graeca). რეპტილიების სხვა სახეობებიდან აღსანიშნავია კავკასიური გველგესლა. მდ. ილტოში და მდ. ბაწარაში (მის შენაკადებშიც) კი გავრცელებულია მდინარის კალმახი (Salmo trutta fario);

ე) საქართველოს „წითელი ნუსხის“ იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი სახეობებიდან ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე განსაკუთრებით აღსანიშნავია წავი (Lutra lutra), ფოცხვერი (Lynx lynx), კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus) და სხვ. ილტოს აღკვეთილში გაავრცელებული სახეობებიდან აღსანიშნავია არჩვი (Rupicapra rupicapra). მურა დათვი (Ursus arctos) კი ყველა მათგანშია წარმოდგენილი;

ვ) დაცულ ტერიტორიებზე მობინადრე იშვიათი ფრინველებიდან აღსანიშნავია გლობალურად მნიშვნელოვანი სახეობები, როგორიცაა მთის არწივი (Aqula crysaetos), ფასკუნჯი (Neophron perncopterus), სვავი (Aegypius monachus), ორბი (Gyps fulvus), ბუკიოტი (Aegolius funereus), ბუხრინწა (Aegolius funereus) და შავი ყარყატი (Ciconia nigra);

ზ) ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე კავკასიის ენდემური წვრილი ძუძუმწოვრების 11 სახეობაა გავრცელებული, მათგან აღსანიშნავია რადეს ბიგა (Sorex raddei), შავი ვირთაგვა (Rattus rattus), მეჰელის ცხვირნალა (Rhinolophus mehelyi), გიგანტური მეღამურა (Nyctalus leisleri) და სხვა;

თ) ქვეწარმავლებიდან 5 ენდემური სახეობაა წარმოდგენილი: ხმელთაშუაზღვის კუ (Testudo graeca), მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola), ჭაობის კუ (Emys orbicularis), ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) და დინიკის გველგესლა (Vipera Dinikii). ფრინველებიდან კი აღსანიშნავია კავკასიური ყარანა (Phylloscopus lorenzii).

მუხლი 17. ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა

1. ნაკრძალის ტერიტორიაზე მიწათსარგებლობის ფორმები რეგულირდება „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის და 2022 წლის 10 მაისის საქართველოს მთავრობის №235 დადგენილების „დაცული ტერიტორიების უძრავი ქონების სარგებლობაში გადაცემისა და სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობის წესის განსაზღვრის თაობაზე“ შესაბამისად. ნაკრძალის ტერიტორიაზე არსებული მიწათსარგებლობის ფორმა შესაბამისობაშია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) I კატეგორიასთან, სადაც დაშვებულია არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა, საგანმანათლებლო საქმიანობა. აღკვეთილის ტერიტორიაზე მიწათსარგებლობის ფორმები რეგულირდება „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის და 2022 წლის 10 მაისის საქართველოს მთავრობის №235 დადგენილების „დაცული ტერიტორიების უძრავი ქონების სარგებლობაში გადაცემისა და სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობის წესის განსაზღვრის თაობაზე“ შესაბამისად. აღკვეთილის ტერიტორიაზე არსებული მიწათსარგებლობის ფორმა შესაბამისობაშია IUCN-ის IV კატეგორიასთან, სადაც დაშვებულია მანიპულაციური და არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა, საგანმანათლებლო საქმიანობა, ეკოტურიზმი, აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება. აღკვეთილი შეიძლება დაიყოს ცალკეულ ნაწილებად, რომლებიც განსაზღვრავს აღკვეთილის ცალკეულ ტერიტორიებზე მიწათსარგებლობასთან დაკავშირებულ წესებსა და შეზღუდვებს.

2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების საზღვრებში არსებული ტერიტორია სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენს. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე იჯარით გაცემული ობიექტები და ტერიტორიები არ არის, აგრეთვე თითქმის არ ხდება ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა. აღკვეთილში შესაბიმისი კანონით დაშვებულია სოკოს და ხილ-კენკროვნების შეგროვება, თუმცა ილტოს აღკვეთილის სიშორიდან გამომდინარე (40 კმ-დე გზა), მოსახლეობას უჭირს სოკოსა და ხილ-კენკროვნების შესაგროვებლად ტერიტორიამდე მისვლა. მეფუტკრეობა განვითარებულია დაცული ტერიტორიების საზღვრებს გარეთ, მაგალითად, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის მიმდებარე ტერიტორიაზე (დაახლოებით 100 მეტრში) ზაფხულში 2 თვით ათავსებენ რამდენიმე ასეულ ფუტკრის სკას.

მუხლი 18. ტრადიციული საქმიანობა

ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებს ესაზღვრება ახმეტის მუნიციპალიტეტებში შემავალი სოფლები. მოსახლეობა ოდითგანვე დაკავებული იყო მესაქონლეობით, მებაღეობით, მევენახეობით, მეღვინეობით, ასევე მეფუტკრეობით. არარეგულირებული მესაქონლეობა ხშირ შემთხვევაში უარყოფით ზემოქმედებას ახდენს ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე. ადგილობრივი ეკონომიკის განვითარების ძირითად მიმართულებებს წარმოადგენს სოფლის მეურნეობა, ტურიზმი, მრეწველობა და ვაჭრობის სფეროები. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალს ესაზღვრება 2 სოფელი - სოფ. ბაბანეური და სოფ. არგოხი. აღნიშნულ სოფლებში მოსახლეობა ძირითადად მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობას მისდევს.

მუხლი 19. სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტები

ახმეტის მუნიციპალიტეტს მაღალი პოტენციალი გააჩნია ღვინის ტურიზმის განვითარების მიმართულებით. ბოლო წლებში მოსახლეობამ აქტიურად დაიწყო მევენახეობისა და მეღვინეობის ტრადიციული მეთოდების გამოყენება. საკმაოდ განვითარებულია საოჯახო სასტუმროს ტიპის მომსახურება, მეპატრონეები ახორციელებენ საკვების მიწოდების უზრუნველყოფასაც. სოფლის მეურნეობის დარგებიდან ძირითადად განვითარებულია მევენახეობა, მესაქონლეობა, მეფრინველეობა, მებოსტნეობა, მეფუტკრეობა. სოფ. ბაბანეურში ნაკრძალის საზღვართან და სოფ. არგოხში გაშენებულია ვენახები და დასაქმებულია ადგილობრივი მოსახლეობა. სოფ. არგოხში მდებარეობს მეღვინეობა, რომლის მეპატრონე ფლობს დიდ ტერიტორიებს ნაკრძალის საზღვართან და მასაც გაშენებული აქვს ვენახები და დასაქმებული ჰყავს ადგილობრივი მოსახლეობა.

მუხლი 20. სამეცნიერო კვლევა და მონიტორინგი

1. ბაწარის და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალები და ილტოს აღკვეთილი სამეცნიერო კვლევების წარმოებისა და მონიტორინგის თვალსაზრისით ქვეყანაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ბაზას წარმოადგენს.

2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ აქტიურად ხორციელდება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი, რომელიც მოიცავს ფლორისა და ფაუნის სახეობების აღრიცხვას და მათი პოპულაციების მდგომარეობის შეფასებას, ამასთანავე სისტემატურად მიმდინარეობს მეტეოროლოგიური, კერძოდ კი ტემპერატურული მონაცემების და არასისტემური მოვლენების დოკუმენტირება. ყოველწლიურად, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე ფიტო-პათოლოგიური კვლევები ხორციელდება. ადმინისტრაცია ხელს უწყობს მეცნიერებს სამეცნიერო კვლევების განხორციელებაში, მათგან ჭარბობს ბოტანიკური კვლევები.

მუხლი 21. ეკოსაგანმანათლებლო პოტენციალი

დაცული ტერიტორიების ერთ-ერთ მიზანს წარმოადგენს საზოგადოების  გარემოსდაცვითი განათლების ხელშეწყობა და ამ მიმართულებით ცნობიერების ამაღლება. ასევე მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია მოსწავლე-ახალგაზრდობის გარემოსდაცვითი საგანმანათლებლო საქმიანობის, საველე გაკვეთილების ჩატარების, ბუნებაში ქცევის წესების შესწავლისა და საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავების საკითხებს.

მუხლი 22. ეკოტურისტული პოტენციალი

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების, კერძოდ ილტოს აღკვეთილის უნიკალური ბიომრავალფეროვნება, ტყის ლანდშაფტები, პანორამული ხედების სიმრავლე, კარგი ადგილმდებარეობა და სიახლოვე ქალაქ ახმეტასთან, ვიზიტორთათვის საკმაოდ მიმზიდველ ფაქტორებს წარმოდაგენს.

2. ილტოს აღკვეთილს გააჩნია სხვადასხვა ეკოტურისტული პროდუქტის განვითარების საკმაოდ კარგი პოტენციალი, მათ შორის ეკოსაგანმანათლებლო, სალაშქრო, სათავგადასავლო, სამეცნიერო, ბოტანიკური ტურების მოწყობის შესაძლებლობა.

მუხლი 23. ეკოსისტემური სერვისები

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებს თავისი წვლილი შეაქვს ეკოსისტემური სერვისებით უზრუნველყოფის საკითხში. ადგილობრივ მოსახლეობას დაცული ტერიტორიების დამხმარე ზონაში განთავსებული აქვთ სკები. ფუტკრები კი სარგებლობენ დაცულ ტერიტორიებზე არსებულ ტყეებში ბალახოვანი და მერქნიანი მცენარეებით, რისი საშუალებითაც, ერთი მხრივ, ხელს უწყობენ ტყეების გენეტიკური მდგრადობის შენარჩუნებას და მეორე მხრივ, ადგილობრივ მოსახლეობას აწვდიან მნიშვნელოვან რესურსს. მოსახლეობა ასევე სარგებლობს ტყის არამერქნული რესურსებით: ხილი, კენკრა, სოკო, თხილი, წაბლი და სხვა.

2. მარეგულირებელი სერვისების თვალსაზრისით, კახეთის მოსახლეობა წყლის რესურსებით სარგებლობს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიებიდან ჩამონადენი მდინარეებიდან. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ტყეები უდიდეს როლს ასრულებენ ქ. ახმეტისა და ქ. თელავის საჰაერო აუზის სანიტარიულ-ჰიგიენური და კლიმატური პირობების გაუმჯობესებაში. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ტყეებში დაგროვილია დიდი რაოდენობით ბიომასა, რომელიც უზრუნველყოფს ნახშირბადის მარაგის შენარჩუნებას, ჩაჭერას და ჟანგბადის გამოყოფას. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ტყის ნიადაგები ძირითადად მდებარეობს 30-35^◦ დაქანების ფერდობებზე, აღნიშნულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილ ტყეებს უდიდესი ნიადაგდაცვითი ფუნქცია გააჩნიათ, სადაც მერქნიანი მცენარეები თავიანთი ფესვთა სისტემით ბადესავით ეკვრიან წარმოდგენილ მოწყვლად ნიადაგებსა და ეფექტურად ებრძვიან ქარისმიერ და წყლის ეროზიულ პროცესებს. აღნიშნული ტყეები ეფექტურად ახდენენ წყლის ზედაპირული ჩამონადენის სიჩქარის შეჩერებას და უზრუნველყოფენ ნალექების დიდი ნაწილის ნიადაგის სიღრმეში ეტაპობრივ ჩაჟონვას, რითაც ხელს უწყობენ წყლის მარაგის დაგროვებას ნიადაგის სიღრმეში და საშიში ბუნებრივი მოვლენების, განსაკუთრებით გვალვების პრევენციასა და შესუსტებას. ჰაბიტატის/დამხმარე სერვისების სახით წიფლის, წააბლის და მუხის ტყეები მნიშვნელოვან საბინადრო პირობებს ქმნიან ცოცხალი ორგანიზმებისათვის. კულტურული სერვისის სახით ბაწარა-ბაბანეურის ტერიტორიაზე ეკოსაგანმანათლებლო და სამეცნიერო თვალსაზრისით მრავალი საბუნებისმტყველო დარგით დაინტერესებული მოსწავლე, სტუდენტი, მეცნიერი და ვიზიტორი აკვირდება ველურ ბუნებასა იქ მიმდინარე ბუნებრივ პროცესებს. ვიზიტორები გადაადგილდებიან ეკობილიკებზე, საიდანაც ველურ ბუნებაზე დაკვირვების შესაძლებლობა გააჩნიათ და ტყეებში ფორმირებულ სუფთა ჰაერს სუნთქავენ.

თავი III. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების

გრძელვადიანი მიზნები

მუხლი 24. გრძელვადიანი მიზნები

ბაწარის და ბაბანეურის ნაკრძალების და ილტო აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმის გრძელვადიანი მიზნები აღწერს ძირითადი ღირებულებების იმ მდგომარეობას, რომლის მიღწევასაც სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო და ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მიზნად ისახავს მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან 25 წლის განმავლობაში.

მუხლი 25. ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები

1. შენარჩუნებულია ტერიტორიისათვის დამახასიათებელი ლანდშაფტები და ჰაბიტატები, უნიკალური ტიპის ტყის ეკოსისტემები, და ბიომრავალფეროვნების, განსაკუთრებით კი, გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი ფლორის და ფაუნის სახეობების მდგომარეობისა და რაოდენობის დადებითი მაჩვენებლები.

2. დაცულია ზურმუხტის ქსელის შემადგენლობაში შესული ჰაბიტატები, შენარჩუნებულია დაცული ტერიტორიების სტატუსი და ხორციელდება შესაბამისი მართვის რეჟიმი.

3. დაცულ ტერიტორიზე მიმდინარეობს ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია, სახეობების დაცვისა და აღდგენის ღონისძიებები.

მუხლი 26. გარემოსდაცვით განათლებასთან და საზოგადოებასთან ურთიერთობასთან დაკავშირებული მიზნები

დაცული ტერიტორიები სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფებისთვის წარმოადგენს საუკეთესო გარემოს გარემოსდაცვითი განათლებისა და ცნობიერების ასამაღლებელი საქმიანობების განსახორციელებლად. უზრუნველყოფს საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ინფორმაციის მიწოდებას, ცოდნის გაზრდას, ბუნებაში ქცევის საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავებას, რაც ხელს უწყობს საზოგადოების პოზიტიური დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას დაცული ტერიტორიების მიმართ.

მუხლი 27. სამეცნიერო კვლევა-მონიტორინგთან დაკავშირებული მიზნები

ბაწარის და ბაბანეურის ნაკრძალების და ილტო აღკვეთილის სამეცნიერო სექტორისთვის კვლევების განხორციელებისთვის საუკეთესო გარემოს წარმოადგენს, როგორც ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის, საქართველოს „წითელი ნუსხის“ მერქნიანი მცენარეების, ბოტანიკური, სატყეო, ზოოლოგიური კვლევებისათვის, ასევე საკონსერვაციო საქმიანობების განსახორციელებლად. დაცული ტერიტორიების ბიომონიტორინგი და სამეცნიერო კვლევები უზრუნველყოფს დაცული ტერიტორიების შესახებ სრულყოფილი ინფორმაციის შეგროვებას, საჭიროების შემთხვევაში კი აღდგენითი ღონისძიებების დაგეგმა-განხორციელებას.

მუხლი 28. ეკოტურიზმის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები

ილტოს აღკვეთილში ეკოტურისტული მომსახურება ჰარმონიაშია ველური ბუნების დაცვასა და მდგრად განვითარებასთან, რაც ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიების განვითარებას და კონსერვაციული ამოცანების განხორციელებას, ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროს.

მუხლი 29. ტრადიციული საქმიანობის ხელშეწყობასთან და თვითმყოფადი ისტორიულ-კულტურული გარემოს შენარჩუნებასთან დაკავშირებული მიზნები

1. ადგილობრივი მოსახლეობა აცნობიერებს დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობას.

2. დაცული ტერიტორიების მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობა ინარჩუნებს ბუნებრივ და კულტურულ მემკვიდრეობას, რომელიც დაცული ტერიტორიების ხელშეწყობით ინტეგრირებულია ეკოლოგიურ სერვისებში, მათ შორის ეკოტურისტულ სერვისებშიც და პოპულარულია დაცული ტერიტორიისა და რეგიონის ვიზიტორებს შორის.

3. დაცული ტერიტორიები ხელს უწყობს მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის სოციო-ეკონომიკურ კეთილდღეობას და ბუნებრივი რესურსებით მდგრად სარგებლობას.

4. დაცული ტერიტორიების არსებობა ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროს, რაც ამცირებს ტრადიციული რესურსებით ინტენსიური სარგებლობის საჭიროებას.

მუხლი 30. დაცული ტერიტორიების ფუნქციონირებასთან, მართვის ეფექტურობის გაძლიერებასთან და ადმინისტრაციის საქმიანობის გაუმჯობესებასთან დაკავშირებული მიზნები

ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებს მართავს შესაბამისი ადმინისტრაცია, რომელიც უზრუნველყოფილია საჭირო ფინანსური და ტექნიკური საშუალებებით და დაკომპლექტებულია შესაბამისი ცოდნისა და გამოცდილების მქონე თანამშრომლების ოპტიმალური რაოდენობით.

თავი IV. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების

სიტუაციური ანალიზი

მუხლი 31. დაცულ ტერიტორიებზე არსებული ძირითადი ღირებულებების მდგომარეობა

სიტუაციური ანალიზის მომზადებისას განხორციელდა არსებული ინფორმაციის შეგროვება და ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულების მდგომარების შეფასება. ინფორმაცია.

დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულებები და არსებული მდგომარეობა

ბაწარა- ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულება	არსებული მდგომარეობა
წიფლნარი ტყეები	ბაწარის ნაკრძალისათვის დამახასიათებელია ხელუხლებელი წიფლნარი ტყე, რომელსაც განსაკუთრებით დიდი ფართობი უკავია და ვლინდება მრავალფეროვანი წიფლნარის ასოციაციები.
უთხოვრიანები	ბაწარის ნაკრძალში მდინარე ბაწარის ხეობის შუა ნაწილში შემორჩენილია მესამეული პერიოდის დენდროფლორის რელიქტის - უთხოვრის (Taxus baccata) ტყე, რომლის ფართობი თითქმის 240 ჰა-ია, რაც საკმაოდ იშვიათობას წარმოადგენს. ხეების უმეტესობა 500-1000 წლისაა, ზოგიერთი უფრო ხნოვანიც. ბაწარის უთხოვრებს ლიანები, პასტუხოვის სუროები და ეკალღიჭები აქვთ შემოხვეული.
ძელქვის კორომი	ძელქვა (Zelkova carpinifolia), მესამეული პერიოდის რელიქტია. წარმოდგენილია ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალში, რომელსაც 208 ჰა უკავია. ნაკრძალში ძელქვა შედარებით ვიწრო ზოლად, 400-500 მ გავრცელებული. კორომში მისი მონაწილეობა 70-80 % აღწევს, რომელთანაც შერეულია რცხილა, მუხა, იფანი, ნეკერჩხალი, ჯაგრცხილა და სხვა. ძელქვის გავრცელების არეალის ზემო ნაწილში სურათი განსხვავებულია. აქ ძელქვის შედარებით მსხვილი და მაღალი ხეები გვხვდება, სადაც წარმოდგენილია ასევე ძელქვის ყველაზე დიდი ხე (სიმაღლე 32,0 მ, სიმსხო 1,0 მეტრი), რომელსაც „ტყის ბელადს“ უწოდებენ. დანარჩენ ტერიტორიაზე წარმოდგენილია რცხილის, მუხის, წიფლისა და ჯაგრცხილის კორომები.
წაბლნარი ტყეები	წაბლი (Castanea sativa) საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი იშვიათი სახეობაა, რომელიც განსაკუთრებით დიდ ყურადღებას იმსახურებს. წაბლნარის ცენოზი (Castaneta; Castanea sativa) მეტწილად გვხვდება მდ. ბაწარის მარცხენა მხარეს და ფრაგმენტული გავრცელებით ხასიათდება. გამოიყოფა რამდენიმე ვარიანტი. ყველა მათგანი მცირე ფრაგმენტის სახითაა წარმოდგენილი. წაბლნარი სუროს საფარით (Castanetum hederosum) წარმოდგენილია 950-1000მ-ის სიმაღლეზე. რცხილნარ-წაბლნარი იელის ქვეტყით (Carpineto-Castaneta azaleosum) გავრცელებულია ზ.დ-დან 1000-1200 მ-ის ფარგლებში. წაბლნარი მაყვლის საფარით (Castaneta rubosum). გვხვდება 1100-1200 მ-ის ფარგლებში, ტენიან ადგილებში და ჰუმუსით მდიდარ ნიადაგებზე. საქართველოს მთლიან ტერიტორიაზე და მათ შორის ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიაზე წაბლის კორომები დაზიანებულია წაბლის კიბოს (Cryphonectria parasitica) მიერ.
კოლხური ბზა	კოლხური ბზა (Buxus colchica) საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სახეობაა, რომელსაც მთელი ქვეყნის მასშტაბით შეექმნა პრობლემა მავნებლების (ბზის სიდამწვრე (Cylidrocladium buxicola) და ბზის ალურა - Cydalima perspectalis) გამო და მას გადაშენების საფრთხე ემუქრება.
არჩვი	არჩვი (Rupicapra rupicapra) საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი წვრილჩლიქოსანია, რომლის დაცვა ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს. იგი გავრცელებულია ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ზედა საზღვრებში და წარმოადგნეს ერთ-ერთ მნიშვნელოვაან სახეობას, როგორც ქვეყნისათვის, ასევე, როგორც ზურმუხტის ქსელის ნაწილი.
მურა დათვი	მურა დათვი (Ursus arctos) საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მსხვილი მტაცებელია, იგი ერთ-ერთი საკვანძო სახეობაა დაცულ ტერიტორიაზე, საკმაოდ დიდი ზომის პოპულაციით ხასიათდება და საჭიროებს განსაკუთრებულ ყურადღებას, ასევე ზურმუხტის საიტის მნიშვნელოვანი კომპონენტია.
ფოცხვერი	ფოცხვერი (Lynx lynx) საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მსხვილი მტაცებელია და დაცული ტერიტორიაზე გავრცელებულ სახეობებში ერთ-ერთი საკვანძო ადგილი უკავაია და ასევე ზურმუხტის წქსელის მნიშვნელოვან სახეობას წარმოადგენს.
შველი	შველი (Capreolus capreolus) წვრიჩლიქოსაანთა სახეობას წარმოადგენს და ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ფართოდაა გავრცელებული. საკმაოდ მაღალი რიცხოვნობით ხასიათდება, მაგრამ მისი დაცვა მნიშვნელოვანია, ვინაიდან წარმოადგენს მონადირეების საინტერესო ობიექტს.

მუხლი 32. ძირითად ღირებულებებთან დაკავშირებული საფრთხეები ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე

ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიების ძირითად ღირებულებებთან დაკავშირებული საფრთხეები.

დაცული ტერიტორიების ძირითად ღირებულებებთან დაკავშირებული საფრთხეები

ბაწარა- ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულება	საფრთხეები
წიფლნარი ტყეები	იშვიათი და ხელუხლებელი წიფლნარი ტყე ბაწარის ნაკრძალისათვის ყველაზე მეტად არის დამახასიათებელი. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში წიფლნარი ტყეები საკმაოდ გავრცელებულია, ისინი ბაწარა - ბაბანეურის ეკოსისტემების ერთგვარ ბირთვს წარმოადგენს. როგორც არა ერთი სახეობის საარსებო გარემო, ხელს უწყობს არსებული ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას. მასთან დაკავშირებული ძირითადი საფრთხე ხე-ტყის უკანონო ჭრაა. მიუხედავად იმისა, რომ მთლიანობაში დაცულ ტერიტორიაზე უკანონო ხე-ტყის ჭრის ფაქტები საკმაოდ დაბალია. ასევე საფრთხედ შეიძლება ჩაითვალოს მავნებელი მწერების მომრავლება, რომელთა გააქტიურებამ შესაძლოა გამოიწვიოს მათი ხმობა.
უთხოვრიანები	ბაწარის ნაკრძალის ერთ-ერთ მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს, როგორც ქვეყნის მასშტაბით არსებული ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ჰაბიტატი. ხეების უმეტესობა 500-1000 წლისაა. მისი ძვირფასი მერქნის გამო ძირითად რისკს უკანონო ჭრა წარმოადგენს. დაზიანების მიზეზი ასევე შეიძლება გახდეს სტიქიური მოვლენები.
ძელქვის კორომი	ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის დაარსების ერთ-ერთი მიზეზი. ამ ზომის ძელქვნარის კორომის არსებობა საქართველოში იშვიათობას წარმოადგენს. ძირითად საფრთხეს წარნმოადგენს უკანონო ჭრა და სტიქიური მოვლენები. ასევე, მავნებლები მწერები. ადმინისტრაციის ერთ-ერთ მთავარ პრიორიტეტს სწორედ მისი დაცვა და მონიტორინგი წარმოადგენს.
წაბლნარი ტყეები	საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი იშვიათი სახეობა, რომელიც განსაკუთრებით დიდ ყურადღებას იმსახურებს. წაბლნარი ცენოზი (Castaneta; Castanea sativa) მეტწილად გვხვდება მდ. ბაწარის მარცხენა მხარეს და ფრაგმენტული გავრცელებით ხასიათდება. გამოიყოფა რამდენიმე ვარიანტი. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიაზე წაბლის კორომები დაზიანებულია წაბლის კიბოს (Cryphonectria parasitica) მიერ.
კოლხური ბზა	წარმოადგენს კავკასიის ფლორის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წარმომადგენელს, კოლხური ფლორის ელემენტს, „წითელი ნუსხისა“ და ზურმუხტის ქსელის ფარგლებში დასაცავ სახეობას. ძირითადად ბაბანეურის ტერიტორიაზე გვხდება, საკმაოდ მცირე ფართობზე (2 ჰა-მდე). აღსანიშნავია მავნებლის და სოკოს მიერ გამოწვეული პრობლემები, რომელსაც ადმინისტრაცია ბოლო წლების განმავლობაში შეწამლვის გზით ებრძვის. თავდაპირველად პრობლემა იყოს „ბზის სიდამწვრე“, რომელსაც სახეობა ვერ მოერია. საკმაოდ აგრესიულია სოკოვანი დაავადება. საჭირო გახდა ქიმიური მეთოდების გამოყენება. ასევე პრობლემას წარმოადგენს ბზის ალურა - მავნებელი პეპელა, რომელიც ისედაც დასუსტებულ ბზის კორომს კიდევ უფრო მეტ ზიანს აყენებს. მნიშვნელოვანია მისი მოვლითი ღონისძიებების განხორციელება.
არჩვი	საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი წვრილჩლიქოსანია, რომლის დაცვა ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრიორიტეტს წარმოადგენს ქვეყნისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ დაცულ ტერიტორიებზე მასზე უკანონო ნადირობის ფაქტი არასოდეს გამოვლენილა, აღნიშნული პოპულაცია ქვეყნის მასშტაბით მცირერიცხოვანია.გავრცელებულია ბაწარის და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალების და ილტოს აღკვეთილის ზედა საზღვრებში. ქვეყნის მასშტაბით პოპულაცია საკმაოდ შემცირებულია.
მურა დათვი	საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მსხვილი მტაცებელი, ერთ-ერთი საკვანძო სახეობა დაცულ ტერიტორიაზე. ზურმუხტის უბნის ფარგლებში დასაცავი მნიშვნელოვანი კომპონენტი. ხასიათდება საკმაოდ დიდი ზომის პოპულაციით და საჭიროებს განსაკუთრებულ ყურადღებას. მიუხედავად იმისა, რომ დაცულ ტერიტორიებზე მასზე უკანონო ნადირობის ფაქტი არასოდეს გამოვლენილა, დაცული ტერიტორიის საზღვრებთან რეინჯერების მიერ დაჭრილი დათვი დაფიქსირდა, რაც უკანონო ნადირობის მაღალ ალბათობაზე მიუთითებს და დაცული ტერიტორია მათთვის ერთგვარი თავშესაფარია.
ფოცხვერი	საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მსხვილი მტაცებელი და დაცულ ტერიტორიაზე არსებული ერთ-ერთი საკვანძო სახეობა. მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია დაცულ ტერიტორიაზე წარმოდგენილ ფაუნაში. ბაწარის და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალებში და ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე ფოცხვერზე უკანონო ნადირობის ფაქტი უკანასკნელი 20 წლის განმავლობაში არ დაფიქსირებულა, თუმცა მისი პოპულაცია საკვები ბაზის შემცირების და სავარაუდოდ კლიმატური ცვლილებების გამო მნიშვნელოვნად შეცვლილია. დაცული ტერიტორია წარმოადგენს აღნიშნული და მასთან ერთად ზემოაღნიშნული სახეობების მნიშვნელოვანი გენოფონდის კონსერვაციის ადგილს, შესაბამისად, მისი დაცვა, კონსერვაცია და მონიტორინგი მნიშვნელოვანია დღესდღეობის მისი სტატუსიდან გამომდინარე.
შველი	წვრილჩლიქოსანთა არანაკლებად მნიშვნელოვანი სახეობა. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ფართოდაა გავრცელებული. საკმაოდ მაღალი რიცხოვნობით ხასიათდება. მნიშვნელოვანია მისი დაცვა, ვინაიდან წარმოადგენს მონადირეებისთვის საინტერესო ობიექტს.

მუხლი 33. ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია და ბუნებრივი რესურსებით მდგრადი სარგებლობა

ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი ბიომრავალფეროვნების დაცვის, აღდგენის და კონსერვაციის მნიშვნელოვან ბირთვს წარმოადგენს. ილტოს აღკვეთილი ასევე სარეკრეაციო სივრცეს წარმომოადგენს როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისათვის, ასევე ტერიტორიის მონახულების სურვილის მქონე სხვა ვიზიტორთათათვის. ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ხორციელდება ტყის არამექრნული რესურსებით სარგებლობა (ხილ-კენკრის, სოკოს შეგროვება). ტერიტორია წარმოადგენს მოსწავლე-ახალგაზრდობისა და სტუდენტებისათვის მნიშვნელოვან საკვლევ არეალს. ასევე აღკვეთილის სტატუსის მქონე დაცული ტერიტორიიდან შესაძლებელია ადგილობრივი მოსახლეობისათვის საშეშე მერქნის გაცემა, რაც სოციალური საჭიროების გარდა ფიტო-სანიტარიული მდგომარეობის გაუმჯობესებას უწყობს ხელს.

მუხლი 34. კვლევა-მონიტორინგის საქმიანობა

1. დაცული ტერიტორიების არსებობის ძირითად მიზანს ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია წარმოადგენს. აღნიშნულ საქმიანობას უძღვება ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი, რეინჯერებსა და დაცვის სამსახურის უფროსთან ერთად. რეგულარულ საქმიანობაში შედის ინფორმაციის შეგროვება დაცულ ტერიტორიაზე გავრცელებული ფლორისა და ფაუნის სახეობების შესახებ, მათი პოპულაციების რიცხოვნობის, მნიშვნელოვანი ეკოსისტემების და ჰაბიტატების მდგომარეობის შესახებ. მათ შორის მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ტყის ეკოსისტემის ფიტო-სანიტარიულ მდგომარეობას, ფლორისა და ფაუნის სახეობების გავრცელების და გადაადგილების, ასევე, ბუნებრივად მიმდინარე კლიმატურ პირობებს.

2. რეგულარულად ხდება ფლორისა და ფაუნის სახეობებზე დაკვირვება და მათი დოკუმენტირება, რომლის დამუშავების შედეგად მზადდება ყოველწლიური სტატისტიკური მონაცემები და იგზავნება სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოში. გადამუშავებული ინფორმაცია კი მიეწოდება საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურს. მონიტორინგი ხორციელდება ადმინისტრაციაში არსებული რესურსებით, თუმცა აღსანიშნავია, რომ ადმინისტრაციიდან კადრების ხშირი გადინება ამ პროცესის ეფექტური წარმართვისათვის დაბრკოლებას წარმოადგენს. მნიშვნელოვანია ახალი თანამშრომლებისათვის საჭირო კვალიფიკაციის ასამაღლებელი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება. მონიტორინგის გასაუმჯობესებლად ასევე მნიშვნელოვანია სახელმძღვანელო დოკუმენტის შემუშავება აღრიცხვის მეთოდების, ვადების და იდენტიფიკაციის გზების მითითებით. დღეის მდგომარეობით ადმინისტრაციას გააჩნია 40 ფოტოხაფანგი. ნაკრძალებსა და აღკვეთილის ტერიტორიაზე ფოტოხაფანგების მიერ დაფიქსირებულია შველი, ტურა, მგელი, მაჩვი და ასევე სხვადასხვა სახეობის გარეული ცხოველები. შეიმჩნევა შვლის მნიშვნელოვნად გამრავლება. მიზანშეწონილია დამატებითი აღჭურვილობის შეძენა და ახალი მონიტორინგის სისტემის დანერგვა, რაც ასევე ხელს შეუწყობს დაცული ტერიტორიების სისტემის ერთობლივი მონაცემთა ბაზის ჩამოყალიბებას.

3. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ მთელი წლის განმავლობაში მიმდინარეობს ტემპერატურული მონაცემების შესახებ ინფორმაციის შეგროვება, ასევე აღირიცხება არასისტემური მოვლენები (წყალმოვარდნა, წყალდიდობა და სხვა).

4. ყოველწლიურად, გაზაფხულისა და ზაფხულის პერიოდში მიმდინარეობს ტყის ფიტო-პათოლოგიური კვლევები ფიტო-სანიტარული მდგომარეობის შესწავლის მიზნით. ანგარიშის წარმოდგენის შემდეგ კი იგეგმება კონკრეტული სახეობების, განსაკუთრებით კი კოლხური ბზის კორომების ხმობის შესაჩერებლად საჭირო ღონისძიებები. ადმინისტრაციის მიერ გაზაფხულიდან იწყება სამგზის კოლხური ბზის დამუშავება დეცისით, რომელიც არა მარტო სოკოს ებრძვის, არამედ ბზის ალურასაც, რომელსაც ანადგურებს მატლის სტადიაზე. 2022 წელს მაისიდან სექტემბრამდე პერიოდში ჩატარებული პათოლოგიური კვლევის შედეგად გამოვლინდა ბაბანეურის ნაკრძალის მე-6 კვარტალში თელის დაზიანება (Ceratocystis ulmi), ე.წ თელის ჰოლანდიური დაზიანება. ასევე მე-5 კვარტალში დაფიქსირდა ძლიერ დაზიანებული კოლხური ბზის №1 და №2 კორომები, რომელთა მიზეზია სოკო − ბზის სიდამწვრე (Cylindroclandium buxicola), პეპელა − ბზის ალურა (Cydalima perspectalis) და სხვა სოკოები, როგორიცაა −Macrophoma sp. და Vollutella sp. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის 25-ე კვარტალში გამოვლენილია წიფლის სუსტი დაზიანება, რომლის მიზანია მწვანე ვიწროტანიანი პეწიანა (Agrilus viridis). 23-ე კვარტალში გამოვლინდა მურყნის სუსტი დაზიანება, რის მიზეზსაც აბედა სოკო (Armillaria sp.) წარმოადგენს. აგრეთვე დაზიანებულია წაბლის კორომები, წაბლის კიბოს (Cryphonectria parasitica) მიზეზით. ილტოს აღკვეთილში თხილის მხოლოდ რამდენიმე კორომს აღენიშნება მცირედი დაზიანება, რისი გამომწვევი მიზეზიც თხილის ნაცარია (Phyllactinia corlyi).

5. ბაბანეურის ნაკრძალის ტყის მცენარეულობას საფრთხე ემუქრება ინტროდიცირებული (უცხო და ინვაზიური) სახეობის − გლედიჩიის მერქნიანი მცენარეების ინტენსიური გამრავლების გამო. მისი აღმონაცენი და ახალგაზრდა მოზარდი მრავლად შეინიშნება ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორიაზე განსაკუთრებით მის ქვედა ზონაში, სადაც გლედიჩია კარგად შეეგუა ადგილობრივ პირობებს და სწრაფად გავრცელდა. იმ შემთხვევაში, თუ ინვაზიის არსებული ტემპი შენარჩუნდა, ეს მცენარე სერიოზულ პრობლემას შეუქმნის ბუნებრივ მცენარეულობას. ეს საკითხი დამატებით შესწავლას მოითხოვს. კლიმატის ცვლილებების ფონზე კომფორტული გარემო ექმნება ამ სახეობას.

6. ბაწარის ნაკრძალი ტერიტორიაზე წაბლნარი კორომები მეტწილად ფრაგმენტულად გვხვდება მდინარე ბაწარის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 950 მეტრიდან 1200 მ-მდე ვერტიკალურ სარტყელში. აქ წმინდა წაბლნარები არ არის განვითარებული. წაბლის გაბატონებით ტყეების საერთო ფართობი არ აღემატება 124 ჰექტარს. ბაწარის ნაკრძალში წაბლნარები სხვადასხვა ინტენსივობით დაავადებულია წაბლის კიბოთი. წაბლის მოზარდ-აღმონაცენის ბუნებრივი განახლება არადამაკმაყოფილებელია. წაბლნარ კორომებში სახეობათა ცვლის პროცესი სხვა მერქნიანი მცენარეების სასარგებლოდ ხორციელდება. ბაწარის ნაკრძალში წაბლის მდგომარეობა არასახარბიელოა. ახლო მომავალში შესაძლებელია წაბლის ხეები განადგურდეს და მათი ადგილი დაიკავოს სხვა მერქნიანმა მცენარეებმა, ანუ დაიწყოს ჯიშთა ცვლა. ბაწარის ნაკრძალის სანაკრძალო რეჟიმი, ხელუხლებელ მდგომარეობაში სათანადოდ ვერ უზრუნველყოფს წაბლის ხეების დაცვას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ბაწარის ნაკრძალის ტერიტორიაზე სათანადოდ უნდა მოხდეს წაბლნარების მდგომარეობის შესწავლა, რის საფუძველზეც განისაზღვროს წაბლის კორომების გადასარჩენად დასკვნები, წინადადებები და თამამი გადაწყვეტილებები შესაბამისი გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ, რაც გააუმჯობესებს წაბლნარის მდგომარეობას ბაწარის ნაკრძალში.

მუხლი 35. ტერიტორიის დაცვა-პატრულირება

დაცვის სამსახურის საქმიანობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ადმინისტრაციის გამართული ფუნქციონირებისათვის. დაცულ ტერიტორიაზე რეგულარულად მიმდინარეობს ტერიტორიის მონიტორინგი და რეინჯერების მიერ ტერიტორიებზე პატრულირება შედგენილი გეგმა-გრაფიკის მიხედვით. ასევე, ანთროპოგენური ზემოქმედების ცხელი წერტილების დატანა დაცული ტერიტორიის რუკაზე, რაც საფრთხის მოსალოდნელ ადგილებზე განსაკუთრებული კონცენტრირების საშუალებას იძლევა. რეგულარულად მიმდიანარეობს მონიტორინგი, თუმცა ადმინისტრაციისათვის არსებულ პირობებში რთულია კანონდამრღვევთა იდენტიფიცირება. უკანონო ძოვების ფაქტები ძირითადად გამოვლენილია 2018, 2020 და 2021 წლებში, დანარჩენ პერიოდში დაფიქსირებულია მხოლოდ ცალკეული შემთხვევები. უკანონო ძოვება სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს, რომლის ფაქტებიც ასევე აღრიცხულია. ტყის ჭრის ფაქტების იშვიათად ფიქსირდება. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე 2022 წლის განმავლობაში დაფიქსირებულია სამართალდარღვევის ორი ფაქტი, უკანონო თევზჭერისა და რეჟიმის დარღვევის მიმართულებით. დაცულ ტერიტორიებზე ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში ხანძარი არ დაფიქსირებულა. ბოლო პერიოდში არ ჩატარება ტყის აღრიცხვა, არსებული მასალები არის მოძველებული, შესაბამისად, აუცილებელია მომდევნო პერიოდში განსახორციელებელ გეგმებში მისი გათვალისწინება.

მუხლი 36. ეკოტურიზმი

1. ამ ეტაპზე ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე ადმინისტრაციის მხრიდან არ ხორციელდება ვიზიტორებისთვის ეკოტურისტული აქტივობების შეთავაზება, არ არის მოწყობილი ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა (ვიზიტორთა ცენტრი, ტურისტული თავშესაფრები, საპიკნიკე და საკარვე ადგილები და სხვ).

2. ილტოს აღკვეთილში შესვლა შესაძლებელია ერთი შესასვლელიდან, კიტარას ლოკაციიდან, სადაც ასევე მდებარეობს რეინჯერთა სადგური.

3. ტერიტორიას არ გააჩნია ვიზიტორთა ცენტრი, სადაც ვიზიტორი შეძლებს დაცული ტერიტორიის შესახებ ინფორმაციის სრულყოფილად მიღებას და სასურველი ტურის დაგეგმვას.

4. ტერიტორიას არ გააჩნია სხვადასხვა მიზნობრივ სეგმენტზე მორგებული შესაბამისი ეკოტურისტული სერვისები.

5. დაინტერესებულ მხარეებთან სუსტი თანამშრომლობაა, მათ შორის, საინფორმაციო ცენტრთან, ტურისტულ კომპანიებთან, დაცული ტერიტორიების მიმდებარედ ტურისტული სერვისების მიმწოდებლებთან.

6. არ არსებობს დაცული ტერიტორიის შესახებ საინფორმაციო ბროშურები.

7. დაცული ტერიტორიის შესახებ ინფორმაციის მოპოვება შეზღუდულია, ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას არ გააჩნია საკუთარი ვებგვერდი.

8. დაცული ტერიტორიაზე და მის მიმდებარედ არსებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების და კულტურული მემკვიდრეობისთვის ღირებული მახასიათებლების მქონე ობიექტების შესახებ საჭიროა მონაცემთა ბაზის შექმნა.

მუხლი 37. გარემოსდაცვითი განათლება

1. ადმინისტრაცია აქტიურად თანამშრომლობს დაცული ტერიტორიის მიმდებარედ არსებულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან. სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტებისათვის იმართება ეკოსაგანმანათლებლო ლექცია-სემინარები და პრეზენტაციები დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობისა და სარგებლის, ბიომრავალფეროვნების არსებული საფრთხეების, ბუნებრივი რესურსებით მდგრადი სარგებლობის, დაშვებული და აკრძალული ღონისძიებების შესახებ. ასევე ნარჩენების მართვის, ეკოლოგიური საფრთხეებისა და მათი პრევენციის თაობაზე.

2. ეკო-საგანმანათლებლო ღონისძიებების ფარგლებში იმართება საველე გასვლები, გამწვანებისა და დასუფთავების აქციები, გარემოს დაცვის თარიღების აღნიშვნა ე. წ. ,,მწვანე კალენდრის“ მიხედვით, ტარდება საინფორმაციო შეხვედრები სხვადასხვა ასაკობრივ და სამიზნე ჯგუფზე.

ეკოღონისძიებებში მონაწილეთა სტატისტიკა

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ორგანიზებით ეკოღონისძიებებში მონაწილეთა სტატისტიკა 2016-2022 წწ
წელი	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022
ეკოღონისძიებებში მონაწილეთა სტატისტიკა	1188	1195	1671	1592	854	843	788

3. ეკოგანათლებასთან დაკავშირებული გამოწვევები და შესაძლებლობები:

ა) ეკოგანათლებისა და ინტერპრეტაციის სპეციალისტის არარსებობა;

ბ) არსებული გარემოსდაცვითი პროგრამების დახვეწა და სრულ შეთავაზებად ჩამოყალიბება. სისტემური მუშაობა მოსახლეობის სხვადასხვა ჯგუფთან;

გ) საგანმანათლებლო ორგანიზაციებთან მჭიდრო კომუნიკაცია;

დ)ერთიანი საინფორმაციო ბაზის შექმნა ეკოლოგიურ-საგანმანათლებლო საკითხებთან დაკავშირებით გამოცდილების გაზიარების მიზნით. ასევე აუცილებელი ორგანიზაციულ-მატერიალური ბაზის ფორმირება;

ე) ნორჩი რეინჯერის პროგრამის მიხედვით აქტივობების დანერგვა და განხორციელება სამიზნე ჯგუფების მიხედვით;

ვ) ადმინისტრაციის მართვას დაქვემდებარებული ტერიტორიის მიხედვით სპეციალური ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება სხვადასხვა ასაკის მიზნობრივი ჯგუფებისთვის;

ზ) შესაბამისი ფინანსების მოზიდვა და სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტების გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების მიზნით ეკოსაგანმანათლებლო ტურების ორგანიზება დაცულ ტერიტორიებზე, ბუნებაში ქცევის შესაბამისი ცოდნის მიღებისა და საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავების მიზნით;

თ) რეინჯერთა გადამზადება ეკოგანათლებასა და ინტერპრეტაციის საკითხებთან დაკავშირებით, მათი აქტიური ჩართულობა საინტერპრეტაციო-საგანმანათლებლო საქმიანობებში.

მუხლი 38. საზოგადოებასთან ურთიერთობა

1. საზოგადეობასთან ურთიერთობას ახორციელებს სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახური, ადმინისტრაციის დირექტორისა და სხვა თანამშრომლების ჩართულობით. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პოლიტიკას განსაზღვრავს სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო. საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება საინფორმაციო მასალების გამოყენებით, დაცული ტერიტორიების ვებ-გვერდის - www.apa.gov.ge, სოციალური ქსელებისა და სხვა საშუალებებით.

2. ბოლო წლებში სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო მიმდინარე ადმინისტრაციული და საჯარო ინფორმაციის გავრცელებას ახორციელებს სხვადასხვა პორტალების მეშვეობით. სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს აქვს ლოგო, რომელიც აერთაინებს ყველა დაცულ ტერიტორიას ეროვნული პარკების სახელწოდების ქვეშ. კომუნიკაცია მიმდინარეობს ეროვნული პარკების ვებგვერდის მეშვეობით და ასევე სოციალური მედიის საშუელებით (Facebook, Instagram, Twiter), ასევე აქტიურად ხდება youtube-ის გამოყენება. ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება ადგილობრივ მოსახლეობასთან მჭიდრო თანამშრომლობა და მუდმივი კონტაქტი.

მუხლი 39. მენეჯმენტი და ადმინისტრაცია

1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში დასაქმებულია 17 თანამშრომელი, მათ შორის: 1 − ადმინისტრაციის დირექტორი, 1 − დაცვის სამსახურის უფროსი, 1 − ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი, 2 − უბნის უფროსი რეინჯერი და 12 რეინჯერი.

2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების რთული გეოგრაფიული მდებარეობის და ობიექტების ფრაგმენული მდებარეობის გამო დაცვის საქმიანობის წარმართვა საკმაოდ დიდ სირთულეებთანაა დაკავშირებული. ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე დაცვას ახორციელებს 1 უბნის უფროსი რეინჯერი და 5 რეინჯერი, სადაც ხორციელდება მორიგეობა. თოთოეულ რეინჯერს გააჩნია ყოველდღიური სამოქმედო პატრულირების გეგმა. ასეთი გრაფიკის მქონე რეინჯერებს საკვებისათვის ესაჭიროებათ დამატებითი დაფინანსება. ტერიტორიის დაცვას ასევე აკონტროლებენ პერიოდულად შემოვლაზე მყოფი დაცვის ნაწილის ხელმძღვანელი და ადმინისტრაციის დირექტორი, ასევე საჭიროების შემთხვევაში სხვა თანამშრომლებიც. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში მუდმივი დაცვის განსახორციელებლად გამოყოფილია 1 უბნის უფროსი რეინჯერი და 4 რეინჯერი. რაც შეეხება ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის დაცვას, მისი შედარებით მცირე ზომის და ვაკე რელიეფზე მდებარეობის გამო 3 რეინჯერი იცავს და ასევე მუდმივ მეთვალყურეობას ახორციელებენ დაცვის სამსახურის უფროსი და დირექტორი. ტერიტორიაზე ხორციელდება გეგმიური და მოულოდნელი რეიდები, საგაზაფხულო და საშემოდგომო რევიზიები, რომლებიც ბუნებრივი რესურსის დაცვის და კონსერვაციის საქმიანობის გაუმჯობესებას უწყობს ხელს. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ დაცვის საქმიანობა ხორციელდება „დაცული ტერიტორიების დროებითი რეგულების წესის“ თანახმად და შესაბამისი წლიური გეგმების და შემუშავებული მარშრუტების მიხედვით.

3. ადმინისტრაცია ამჟამად განთავსებულია ქ. ახმეტაში მდებარე პოლიციის შენობის ნაწილში. ადმინისტრაციული შენობა ძველი და ამორტიზირებულია და საჭიროებს შეკეთებას/რეაბილიტაციას, რათა გაუმჯობესდეს სამუშაო პირობები. ადმინისტრაციის ბალანსზეა ქ. ახმეტაში მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მშენებლობის ნებართვა გაცემულია, მომზადებულია შენობის პროექტიც და შესაბამისი რესურსების არსებობის შემთხევევაში შესაძლებელია ადმინისტრაციის შენობის მშენებლობა.

4. ოფისში 3 პორტატული კომპიუტერი და 1 ლეპტოპია. საჭიროა დამატებითი საოფისე (მინიმუმ 2 კომპიუტერი) და დამატებითი საველე აღჭურვილობის შეძენა, რათა გაუმჯობესდეს თანამშრომლების სამუშაო გარემო და ამაღლდეს მათი მუშობის ეფექტურობა.

5. დღეისათვის ადმინისტრაცის გააჩმია 40 ფოტოხაფანგი, აქედან 9 არის მუშა მდგომარეობაში, 15 შესაკეთებელია, დანარჩენი გამოსულია მწყობრიდან. ადმინსტრაციას გააჩნია ასევე დამატებით 15 ახალი ფოტოხაფანგი, რომელიც ჯერ არ არის ექსპლუატაციაში შესული. ადმინისტრაციას ასევე აქვს 4 სამკერდე კამერა, ცეცხლსასროლი იარაღი 13: 11 გლუვლულიანი და 2 პისტოლეტი.

6. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას ეკუთვნის ასევე ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე არსებული რეინჯერების თავშესაფარი, შედარებით ახალი შენობა, სადაც პრობლემატურია წყლის საკითხი და საჭიროა წყალმომარაგების უზრუნველყოფა. ამავე ეზოში, სადაც განთავსებულია რეინჯერთა თავშესაფარი, არის ძველი, მაგრამ კაპიტალური შენობა, რომელიც ადრეულ პერიოდში ადმინისტრაციის მიერ გამოიყენებოდა რეინჯერთა თავშესაფარად, მომავალი მისი შეკეთების შემთხვევაში გამოყენება შესაძლებელია საგამოფენო დარბაზად, რაც უფრო მიმზიდველს გახდის დაცულ ტერიტორიას ვიზიტორთათვის.

7. ბაწარა-ბაბანეური დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ბალანსზეა 6 ავტომობილი, მათგან ილტოს აღკვეთილის დაცვის და რეინჯერთა (ცვლაში სამორიგეოდ) ტრანსპორტირებისთვის და გადასაადგილებლად გამოიყენება მაღალი განმავლობის სატვირთო ავტომანქანა „გაზ-66“, რომელიც გამოშვებულია 1984 წელს, ავტომანქანა − „ნისან-პიკაპი“ 2007 წლის წარმოების, რომელიც მიმაგრებულია უბნის უფროს რეინჯერზე. ავტომანქანა − „ტოიოტა ლენდკრუიზერი“ 2003 წელს არის გამოშვებული და მიმაგრებულია მორიგე ავტომანქანად ილტოს აღკვეთილში. ბაწარი სახელმწიფო ნაკრძალზე მიმაგრებულია 1 „ფორდ რეიჯერის“ მარკის 2011 წლის მანქანა, ხოლო ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის დაცვის განყოფილების უფროსზე მიმაგრებულია 1 ავტომანქანა „მიცუბიში 200“, 2018 წლის წარმოების, რომელიც ასევე საერთო სარგებლობაშია. ადმინისტრაციის დირექტორი სამსახურეობრივი საქმიანობის შესასრულებლად იყენებს 2015 წლის წარმოების ავტომანქანა „ნისან-ნავარა“. ზემოაღნიშნული მანქანები ხშირად საჭიროებს შეკეთებას, შესაბამისად, საჭიროა ადმინისტრაციის ახალი ავტომობილებით უზრუნველყოფა და მოვლა-პატრონობისათვის ბიუჯეტში თანხების გათვალისწინება.

თავი V. დაცული ტერიტორიების საზღვრები და

დაშვებული საქმიანობები

მუხლი 40. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მდებარეობა და საერთო ფართობი

ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების (ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი) მდებარეობა და საერთო ფართობი განსაზღვრულია „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9, მე-10 და მე-11 მუხლებით.

მუხლი 41. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი და დაშვებული საქმიანობა

1. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის საზღვრები და ფართობი დადგენილია „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად და შეადგენს 3 036 ჰა-ს.

2. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” და „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონების შესაბამისად,: სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის საჭიროა შემდეგი აუცილებელი ღონისძიებების გატარება და აკრძლულია ყოველგვარი საქმიანობა გარდა:

ა) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა, ბიომრავალფეროვნების აღრიცხვა და მონიტორინგი;

ბ) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა და ამ მიზნისთვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობა (ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკის მოწყობა შეიძლება მოიცავდეს უსაფრთხოების დაცვის მიზნით მცირე ინფრასტრუქტურულ ელემენტებს, ასევე შემეცნებით, ბიომრავალფეროვნების საინტერპრეტაციო, საინფორმაციო, გამაფრთხილებელ და სხვა საშუალებებს);

გ) დაცვის ღონისძიებების გატარება (დაცვის ინფრასტრუქტურა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა, ადმინისტრაციის თანამშრომლების საპატრულო ბილიკებზე ფეხით, ცხენით და/ან ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება, არსებული საპატრულო ბილიკების და გზების შეკეთება);

დ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობების განხორციელების მიზნით, ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;

ე) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევის ჩატარების მიზნით, ბიომრავალფეროვნების აღრიცხვის და მონიტორინგის მიზნით, ასევე ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკზე ვიზიტორთა გადაადგილება ფეხით, ცხენით და ველოსიპედით.

3. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციათან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.

4. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე არ ეწყობა სხვადასხვა ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ზონები და შესაბამისად მთელ მის ტერიტორიაზე ვრცელდება სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის ერთიანი რეჟიმი.

მუხლი 42. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი და დაშვებული საქმიანობა

1. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობი შეადგენს „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრულ 834 ჰა ტერიტორიას.

2. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალში ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” და „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონების შესაბამისად, აკრძლულია ყოველგვარი საქმიანობა გარდა:

ა) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა, ბიომრავალფეროვნების აღრიცხვა და მონიტორინგი;

ბ) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა და ამ მიზნისთვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობა (ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკის მოწყობა შეიძლება მოიცავდეს უსაფრთხოების დაცვის მიზნით მცირე ინფრასტრუქტურულ ელემენტებს, ასევე შემეცნებით, ბიომრავალფეროვნების საინტერპრეტაციო, საინფორმაციო, გამაფრთხილებელ და სხვა საშუალებებს);

გ) დაცვის ღონისძიებების გატარება (დაცვის ინფრასტრუქტურა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა, ადმინისტრაციის თანამშრომლების საპატრულო ბილიკებზე ფეხით, ცხენით და/ან ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება, არსებული საპატრულო ბილიკების და გზების შეკეთება);

დ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობების განხორციელების მიზნით, ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;

ე) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევის ჩატარების მიზნით, ბიომრავალფეროვნების აღრიცხვის და მონიტორინგის მიზნით, ასევე ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკზე ვიზიტორთა გადაადგილება ფეხით, ცხენით და ველოსიპედით.

3. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციათან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.

4. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე არ ეწყობა სხვადასხვა ტერიტორიულ-ფუნქციონალური ზონები და, შესაბამისად, მთელ მის ტერიტორიაზე ვრცელდება სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის ერთიანი რეჟიმი.

მუხლი 43. ილტოს აღკვეთილის მდებარეობა და ფართობი, დაშვებული საქმიანობები და რესურსებით სარგებლობა

1. ილტოს აღკვეთილის მდებარეობა და ფართობი განისაზღვრება „თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით და შეადგენს 7 591 ჰა-ს.

2. ილტოს აღკვეთილში ,,დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, აკრძლულია ყოველგვარი საქმიანობა გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნება;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

გ) ტყის ეკოსისტემების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

დ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

ე) საგანმანათლებლო საქმიანობა;

ვ) საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით შეზღუდული რაოდენობის საჰერბარიუმო მასალის შეგროვება;

ზ) დაცვის, ტურისტული და რეკრეაციული ინფრასტრუქტურის შექმნა და მოწყობა;

თ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელების მიზნით მუდმივი და დროებითი სანერგეების მოწყობა და ცხოველთა სამყაროს აღდგენის მიზნით ვოლიერების მოწყობა;

ი) სტიქიური უბედურების, კატასტროფების, საგანგებო მდგომარეობისა და აღდგენითი სამუშაოების დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო, მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება;

კ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოება;

ლ) ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვა;

მ) საკადასტრო სამუშაოების განხორციელება;

ნ) ფეხით და ცხენით გადაადგილება;

ო) ვიზიტორთა ყოფნა და გადაადგილება;

პ) გზების მოვლა და ბილიკების მოვლა და მოწყობა;

ჟ) მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარებისათვის, ტყის არამერქნული რესურსებით სარგებლობა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობა, საპატრულო ცხენების ძოვება (ტყით დაუფარავ ფართობში), საფუტკრეების მოწყობა, საქართველოს ტყის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა.გ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა;

რ) მკაცრი კონტროლის პირობებში ადგილობრივი მოსახლეობისათვის წყლის რესურსებით სარგებლობა;

ს) „თევზჭერისა და თევზის მარაგის დაცვის ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველის მთავრობის 2013 წლის 31 დეკემბრის №423 დადგენილებით დამტკიცებული ტექნიკური რეგლამენტის მე-2 მუხლის 3¹ პუნქტით განსაზღვრული რეკრეაციული თევზჭერა, კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

3. ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციათან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.

მუხლი 44. პასუხისმგებლობა მენეჯმენტის გეგმის განხორციელებაზე

1. სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო (სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ცენტრალური აპარატი და ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია) პასუხისმგებელია მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებების ორგანიზებასა და განხორციელებაზე, მათი განხორციელების მონიტორინგსა და მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული შედეგების მიღწევაზე.

2. მენეჯმენტის გეგმა ხორციელდება სამწლიანი საოპერაციო და დეტალური ყოველწლიური სამუშაო გეგმების საშუალებით. საოპერაციო გეგმა მოიცავს განსახორციელებელ ქმედებებს საჭირო ბიუჯეტის ჩათვლით.

3. სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ბაწარა-ბაბაბეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან ერთად უზრუნველყოფს სხვა ორგანიზაციებისა და ექსპერტების ჩართულობას და თანამშრომლობას გარკვეული ღონისძიებების განხორციელებაში, როდესაც ეს აუცილებელი და საჭიროა.

თავი VI. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

მუხლი 45. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

1. მენეჯმენტის გეგმა მოიცავს მართვის ხუთ პროგრამას, მათ შორის:

ა) ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია და მონიტორინგი;

ბ) პატრულირება და კანონაღსრულება;

გ) ეკოტურიზმი;

დ) გარემოსდაცვითი განათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა;

ე) ადმინისტრაციის განვითარება.

2. მენეჯმენტის გეგმის აღნიშნული პროგრამების მიზნები და ქმედებები ესადაგება ძირითად პირდაპირ და არაპირდაპირ საფრთხეებს, გამოწვევებსა და მენეჯმენტის შეზღუდვებს, რომლებიც აღწერილია სიტუაციურ ანალიზში.

მუხლი 46. ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციის და მონიტორინგის პროგრამა

მიზანი 1: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია პასუხისმგებელია დაქვემდებარებული დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის სისტემის გაუმჯობესებაზე, არსებულ მონაცემთა ბაზის დახვეწაზე და შედეგების მენეჯმენტში პროცესებში ინტეგრირებაზე. ინდიკატორი 1: 2027 წლისათვის ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას აქვს და იყენებს ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის სრულყოფილ სისტემას და გაუმჯობესებულ მონაცემთა ბაზას, რაც ხელს შეუწყობს მენეჯმენტის ეფექტურობის გაზრდას. საბაზისო ინფორმაცია: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის არსებული პრაქტიკა, რომელსაც აქვს სისტემური ხასიათი და შესაბამისი მუდმივი მონიტორინგის და დაკვირვების ანგარიშები. 1. ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი, რომელიც მოიცავს ფლორისა და ფაუნის დომინანტი სახეობების აღრიცხვასა და ზოგიერთი მათგანის მდგომარეობის შეფასებას, ამასთანავე, სისტემატიურად მიმდინარეობს მეტეოროლოგიური, კერძოდ კი ტემპერატურული მონაცემებისა და არასისტემური მოვლენების დოკუმენტირება. ყოველწლიურად, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, ხორციელდება ფიტო-პათოლოგიური კვლევები. 2. ადმინისტრაცია ხელს უწყობს მეცნიერებს სამეცნიერო კვლევების განხორციელებაში, რომლებშიც ჭარბობს ბოტანიკური და ზოოლოგიურ-ენტომოლოგიური კვლევები.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	საბაზისო ინფორმაცია	წინაპირობა
1.1	საკვანძო ჰაბიტატების გამოვლენა, საველე შესწავლა და მონიტორინგი (ზურმუხტის ქსელის ტერიტორიების ჩათვლით)	კვლევის შედეგები; მონიტორინგის ანგარიშები	კვალიფიციური ექსპერტების ანგარიში	დონორი, კვლევითი ორგანიზაცია
1.2	წაბლის ტყის კორომების მონიტორინგი და სუქცესიური (სახეობათა ცვლა) პროცესებისა და ბუნებრივი განახლების (სახეობათა ცვლა) კვლევა	მონიტორინგის ანგარიშები	ტყის მართვის გეგმა, არსებული ანგარიშები	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა და ადმინისტრაციის სპეციალისტები, დონორი
1.3	ინვაზიური მერქნიანი მცენარეების სახეობების იდენტიფიცირება, პრიორიტეტების განსაზღვრა და მონიტორინგი	ინვაზიური მერქნიანი მცენარეების სახეობების გავრცელების, არეალებისა და ლოკაციების რუკა, ანგარიშები	ტყის მართვის გეგმა	დონორი, კვლევითი ორგანიზაცია
1.4	საკვანძო ძუძუმწოვარ ცხოველთა სახეობების: არჩვი, ფოცხვერი, მურა დათვი, და სხვ.) მონიტორინგი	კვლევისა და მონიტორინგის ანგარიშები	გასული წლების კვლევები	დონორი, კვლევითი ორგანიზაცია, ადმინისტრაცია
1.5.	„წითელი ნუსხის“ მერქნიანი მცენარეების იშვიათი თანასაზოგადოების (ძელქვა, უთხოვარი, წაბლი, კოლხური ბზა და სხვა.) გავრცელების დაზუსტება და მდგომარეობის მონიტორინგი	მონიტორინგის ანგარიშები, დარუკებული არეალები	ადმინისტრაციის ანგარიშები, ტყის მართვის გეგმა	ადმინისტრაცია
1.6	გარეული ცხოველების დაავადებებისა და სიკვდილიანობის იდენტიფიცირება	კვლევისა და მონიტორინგის ანგარიშები	ადმინისტრაციის ანგარიშები და ვეტერინალურ სამსახურებთან ერთად წარმოებული კვლევის შედეგები	დონორი, კვლევითი ორგანიზაცია, ადმინისტრაცია
1.7	მეტეოროლოგიური მონაცემების შეგროვება და ანალიზი, შემდგომში ბიომრავალფეროვნებაზე კლიმატური ცვლილებების ზეგავლენით გამოწვეული ცვლილებების დასადგენად. იდენტიფიცირება	მეტეოროლოგიური მონაცემების ანგარიშები	ადმინისტრაციის ანგარიშები და ,,ბუნების მატიანე’’	დონორი, ადმინისტრაცია
1.8	სტიქიური მოვლენების (ქარქცევები, ქარიშხალი, ზვავი, წყალდიდობა და სხვ.) აღრიცხვა	შესაბამისი ანგარიშები	ადმინისტრაციის ანგარიშები და ,,ბუნების მატიანე’’	ადმინისტრაცია
1.9	ფოტოხაფანგების მასალების მონაცემთა ბაზის შექმნა, ანალიზი	მოქმედი და განახლებული მონაცემთა ბაზა	არსებული მონაცემები	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა და ადმინისტრაციის სპეციალისტები
1.10	ბიომრავალფეროვნების კვლევისა და მონიტორინგის შედეგად მიღებული მასალების პირველადი დამუშავება და ანალიზი	მონიტორინგის პირველადი, დამუშავებული მასალები	ადმინისტრაციის თანამშრომლების არსებული გამოცდილება და ანგარიშები	დონორი/ თანამშრომლების გადამზადება
1.11	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიის საზღვართან ძუძუმწოვრების (შველი,ფოცხვერი, გარეული ღორი, მგელი და სხვა) ბუნებრივი სამიგრაციო კორიდორის შემოსასვლელის იდენტიფიცირება მონიტორინგის საფუძველზე	მონიტორინგის პირველადი, დამუშავებული მასალები	ადმინისტრაციის თანამშრომლების არსებული გამოცდილება და ანგარიშები	დონორი/ თანამშრომლების გადამზადება
1.12	ფრინველების შესწავლა სამივე დაცულ ტერიტორიაზე სახეობების იდენტიფიკაციის, მათი რიცხოვნობის დადგენის, არეალის განსაზღვრის მიზნით შემდგომი მონიტორინგისათვის.	მონიტორინგის პირველადი, დამუშავებული მასალები, კოდალების მონიტორინგის გეგმა	კვლევის დოკუმენტი	დონორი/ თანამშრომლების გადამზადება
1.13	გარემოს დაცვის სფეროში საერთაშორისო ვალდებულებებით/კონვენციებით ნაკისრი ვალდებულებებით დაცული კოდალისებრთა რიგის ფრინველებისა და მათ შორის დიდი ჭრელი კოდალას გეგმის შემუშავება და მონიტორინგი	მონიტორინგის შედეგები	მომზადებული და მოწონებული მონიტორინგის დოკუმენტი	მონიტორინგის დოკუმენტის მომზადებაში შესაბამისი დონორების ექსპერტების მონაწილეობა
1.14	ბაწარა-ბაბანეურის ტყეების დეტალური ინვენტარიზაცია და ტყის მართვის გეგმის შემუშავება	ტყეების მართვის გეგმა; შეფასებულია წითელი ნუსხით დაცული მერქნიანი მცენარეების მდგომარეობა და მომზადებულია ტყეების აღდგენისა და დაცვის ღონისძიებები	შემუშავებული და სამინისტროს მიერ დამტკიცებულია ტყის მართვის გეგმის დოკუმენტი	დონორები კვლევითი ორგანიზაციები
1.15	კლიმატის ცვლილების მიმართ მოწყვლადობის შეფასება და საადაპტაციო გეგმის მომზადება	მოწყვლადობის შეფასების ანგარიში; ადაპტაციის ზოგადი გეგმა	შემუშავებული და სამინისტროსთან შეთანხმებულია ადაპტაციის ზოგადი გეგმის დოკუმენტი	დონორები, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.16	დეტალური ტყის ფიტოპათოლოგიური კვლევების ჩატარება	მომზადებულია აღკვეთილის პათოლოგიური გამოკვლევების ანგარიში	შემუშავებულია სატყეო -პათოლოგიური კვლევების დასკვნები და წაბლის კორომების აღდგენა-გაჯანსაღების ღონისძიებები	დონორები, კვლევითი ორგანიზაციები სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
მიზანი 2: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის თანამშრომლების კვალიფიკაციის ამაღლება. ინდიკატორი 2: ბიომრავალფეროვნების კვლევა-მონიტორინგის სფეროში 2027 წლისთვის თანამშრომლების მინიმუმ 30 %-ის კვალიფიკაცია და უნარები გაზრდილია. საბაზისო ინფორმაცია: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგში ჩართულ რეინჯერებს არ აქვთ გავლილი სათანადო ტრენინგი.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	საბაზისო ინფორმაცია	წინაპირობა
2.1	ცხოველების აღრიცხვის, მონაცემების შეგროვების, ფოტოხაფანგების გამოყენების და პირველადი მასალების დამუშავების საველე ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი	ადმინისტრააციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.2	ზურმუხტის ტერიტორიებზე ჰაბიტატებისა და სახეობების მონიტორინგის შესახებ საველე ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.3	საკვანძო ფრინველების გამოვლენა, აღრიცხვის და მონიტორინგის საველე ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.4	ტყის ხანძრებთან ბრძოლის ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.5	ტყეების ბუნებრივი განახლების შეფასების ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია

მუხლი 47. პატრულირებისა და კანონაღსრულების პროგრამა

მიზანი 1: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მართვას დაქვემდებარებულ დაცულ ტერიტორიებზე, თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენების შედეგად, უკანონო ქმედებებით გამოწვეული საფრთხეების შემცირება. ინდიკატორი 1: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია აქტიურად იყენებს ახალ ტექნოლოგიებს დაცვა-პატრულირების ღონისძიებებში. შეიმჩნევა პროგრესი სამართალდარღვევების პრევენციის, გამოვლენისა და შემცირების მიმართულებით. მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების ბოლო წელს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მართვას დაქვემდებარებულ დაცულ ტერიტორიებზე უკანონო ქმედებები, მათ შორის, უკანონო ხე-ტყის ჭრის გამოვლენილი ფაქტები, (ასევე ისეთი ფაქტები, რომლის დამნაშავეები დაუდგენელია) მინიმუმ შემცირებულია 90%-მდე 2022 წელთან შედარებით. საბაზისო ინფორმაცია: მცირეა სათანადო აღჭურვილობა ახალი ტექნოლოგიების დანერგვის მიმართულებით. ამ დრომდე ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში არ არის დანერგილი „SMART“ მოწყობილობის დახმარებით პატრულირება.
N	აქტივობა	ინდიკატორები	საბაზისო ინფორმაცია	წინაპირობა
1.1	SMART პატრულირების სისტემის დანერგვა და განხორციელება	ეფექტური „SMART“-ის სისტემა, ანგარიშები	„SMART“-ის პილოტირების ანგარიში	დონორი ორგანიზაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.2	ადმინისტრაციის შესაბამისი თანამშრომლებისა და რეინჯერების უნარების გაძლიერება „SMART“-ის პატრულირების სისტემის და ტექნიკის გამოყენებასთან დაკავშირებით.	წელიწადში ერთხელ ჩატარებული ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქმებული რეინჯერი	„SMART“-ის პილოტირების ანგარიში	დონორი ორგანიზაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.3	სრულყოფილი პატრულირების გეგმის შემუშავება	პატრულირების სტრატეგიის დოკუმენტი/ საქმიანობების ანგარიშები/პატრულირების გეგმა	გასული წლის ანგარიშები	დონორი, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადამინისტრაცია
1.4	არსებული პატრულირების მარშუტების გადახედვა, განახლება და ახალი მარშუტების გამოვლენა არსებული რისკების გათვალისწინებით	განახლებული საპატრულო მარშრუტების რუკა	არსებული საპატრულო მარშრუტები	ადმინისტრაცია/ სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.5	პატრულირების სისტემის ეფექტურობის მონიტორინგი (შეფასება და ანალიზი) წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის სასიცოცხლო ციკლის ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ და საჭიროების შემთხვევაში მისი შემდგომი განახლება	მონიტორინგის ანგარიში და ანალიზი	არსებული პატრულირების სისტემა და პატრულირების სტრატეგია	ადმინისტრაცია/ სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო/ გარე ექსპერტი
მიზანი 2: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მართვას დაქვემდებარებული დაცული ტერიტორიების დაცვის განყოფილება დაკომპლექტებულია მაღალკვალიფიციური ადამიანური რესურსებით, ეფექტური ფუნქციონირებისათვის არსებობს ყველა საჭირო ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა. ინდიკატორი 2: 2033 წლისთვის დაცვის განყოფილების თანამშრომლების მინიმუმ 50 % -ის გაძლიერებული უნარები. განახლებული საპატრულო ინფრასტრუქტურის და აღჭურვილობის გაზრდილი რაოდენობა. საბაზისო ინფორმაცია: არ არსებობს დამტკიცებული ტრენინგმოდულები, სწავლებას არ აქვს უწყვეტი ხასიათი.
2.1	ბაწარა-ბაბანეურის ადმინისტრაციის დაცვის განყოფილების თანამშრომლებისთვის (რეინჯერები) ფიზიკური ამტანობის მინიმალური ზოგადი მოთხოვნები, ყოველწლიური სატრენინგო მოდულის შემუშავება (ცეცხლსასროლ იარაღთან დაკავშირებული კურსი; კანონის აღსრულება, სამართალდარღვევის შესახებ ინფორმაციის მოგროვება, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმების მომზადება, პირველადი დახმარება და სამაშველო ოპერაციები, რუკების გაშიფრვა, GPS ნავიგატორი, ბრაკონიერობასთან ბრძოლის ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება, გუნდური მუშაობა, კონფლიქტების მართვა, ეფექტური კომუნიკაცია და საზოგადოებასთან ურთიერთობა, თვითგარდარჩენის საწყისი კურსი, ავტო სატრანსპორტო საშუალებების ეფექტური გამოყენება, მოვლა-შენახვა)	შემუშავებულია და განხორციელიებულია მინიმუმ 3 წელიწადში ერთხელ და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი	გასულ წლებში ჩატარებული ტრენინგების შესახებ ანგარიშები	დონორი, ექსპერტი
2.2	რეინჯერთა აღჭურვილობის საჭიროებისამებრ განახლება მათ შორის, სამსახურეობრივ საშტატო ცეცხლსასროლი იარაღი, რაცია, GPS ნავიგატორი, სამკერდე კამერა, ფოტოაპარატი, და ა.შ.)	შესაბამისი მიღება -ჩაბარების დოკუმენტი	არსებული აღჭურვილობა	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
2.3	დაცვის განყოფილების ავტო-პარკის მოვლა-შენახვა ინტეგრირებულია ადმინისტრაციის მოვლა-შენახვის გეგმაში. საჭიროებისამებრ ავტოპარკის (მაღალი გამავლობის ავტომობილი; კვადროციკლი; ავტოსატრანსპორტო )	ადმინისტრაციის მოვლა-შენახვის გეგმა/ შესაბამისი შესყიდვისა და მიღება-ჩაბარების დოკუმენტი	არსებული ავტო-პარკის ჩამონათვალი და მათი მდგომარეობა	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო / დონორი
2.4	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების დაცვის განყოფილების თანამშრომლები, რეინჯერების აღჭურვა სათანადო ინდივიდუალური აღჭურვილობით: სეზონური უნიფორმა, ზურგჩანთა, მცირე ზომის წყალგაუმტარი საბუთების ჩანთა, პირველადი დახმარების კომპლექტი, დანა, ფანარი, დურბინდი, სმარტფონი მედიკამენტების საველე აფთიაქი	შესყიდვების და მიღება -ჩაბარების დოკუმენტი	რეინჯერთა არსებული ინდივიდუალური აღჭურვილობის ჩამონათვალი	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო / დონორი
2.5	სახანძრო უსაფრთხოების სტრატეგიის და სამოქმედო გეგმის შემუშავება	სტრატეგიის დოკუმენტი	ადმინისტრაციის ანგარიშები და ტყის ხანძრების სტატისტიკა	დონორი/ გარე ექსპერტი
2.6	ხანძარსაწინააღმდეგო აღჭურვილობის შეძენა (უნიფორმა, კომპლექტი წყლის სასხურებელი ცეცხლმაქრი მოტოპომპა და სხვა)	ხანძარსაწინააღმდეგო აღჭურვილობის მდგომარეობის შეფასების დოკუმენტი/ შესყიდვის მიღება-ჩაბარების აქტები	არსებული ხანძარსაწინააღმდეგო აღჭურვილობა	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
2.7	დაცვის განყოფილების ფუნქციონირებისათვის საჭირო სათანადო სარეინჯეროების, საველე ინფრასტრუქტურის მოვლა-შენახვის გეგმის ინტეგრირება ადმინისტრაციის მოვლა-შენახვის გეგმაში	ადმინისტრაციის მოვლა-შენახვის გეგმა	ადმინისტრაციის ანაგრიშები - დაცვვის განყოფილების საველე ინფრასტრუქტურის მდგომარეობის ანალიზი	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი

მუხლი 48. ეკოტურიზმის პროგრამა

მიზანი 1: 2032 წლისთვის ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე, კერძოდ, ილტოს აღკვეთილში განვითარებულია ეკოტურისტული სერვისები და პროდუქტები ეკოლოგიური მთლიანობის ხელყოფის გარეშე. ინდიკატორი 1: ილტოს აღკვეთილში დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ დაგეგმილი პროექტები სრულად არის განხორციელებული; 2032 წლისთვის 2023 წელთან შედარებით არ არის გაზრდილი დაცულ ტერიტორიაზე კონსერვაციული ფასეულობების ხელყოფის შემთხვევები ვიზიტორთა მიერ. საბაზისო ინფორმაცია: ილტოს აღკვეთილს არ გააჩნია ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა, კერძოდ, ვიზიტორთა ცენტრი და ეკოტურისტული ბილიკები. არ აქვს სხვადასხვა მიზნობრივ სეგმენტზე მორგებული ეკოტურისტული სერვისები.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	საბაზისო ინფორმაცია	წინაპირობა
1.1	სალაშქრო ბილიკის მოკვლევა/ იდენტიფიცირება და მოწყობა	სულ მცირე ერთ იდენტიფიცირებული/მოწყობილი სალაშქრო ბილიკი	ამჟამად არ არსებობს	დონორი ორგანიზაციის მხარდაჭერა
1.2	ადგილობრივი ისტორიულ-კულტურული და არქეოლოგიური ძეგლების ინტეგრაციის ხელშეწყობა ტურისტულ პროდუქტში	სულ მცირე 1 შესაბამისი ტურისტული პროდუქტის არსებობა	ამჟამად არ არსებობს	დონორი
1.3	საპიკნიკე და საკარვე ადგილების მოწყობა	მოწყობილია სულ მცირე 2 ახალი საპიკნიკე და საკარვე ადგილი	ამჟამად არ არსებობს	დონორი ორგანიზაციის მხარდაჭერა
1.4	ვიზიტორთა აღრიცხვის სისტემის დანერგვა	მოქმედი სისტემა და მონაცემები	ამჟამად არ ხორციელდება აღრიცხვა	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.5	ადგილობრივი სერვისის მიმწოდებლების იდენტიფიცირება და ერთობლივი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება	მონაცემთა ბაზა, განხორციელებული ღონისძიებები	ამჟამად არ არსებობს	ადმინისტრაცია
1.6	ტუროპერატორებთან და ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრებთან კომუნიკაცია ელექტრონული საშუალებით, სხვადასხვა პროდუქტებისა და სერვისების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების მიზნით.	გაგზავნილი ელექტრონული ინფორმაციის რაოდენობა.	ამჟამად არ არსებობს მოქმედი სისტემა	ადმინისტრაცია
1.7	ტერიტორიაზე არსებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების და კულტურული მემკვიდრეობისათვის ღირებული მახასიათებლების მქონე არქიტექტურული და არქეოლოგიური ობიექტების შესახებ მონაცემთა ბაზის შექმნა	მონაცემთა ბაზა	ამჟამად სრულყოფილი მონაცემთა ბაზა არ არსებობს	ადმინისტრაცია

მუხლი 49. გარემოსდაცვითი განათლების და საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა

მიზანი 1: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ფლობს საკმარის რესურსს გარემოსდაცვითი განათლების და ცნობიერების ამაღლების საქმიანობების განხორციელებისათვის. ინდიკატორი 1: 2032 წლისთვის არსებობს მინიმუმ 1 თანამშრომელი, რომელიც პასუხისმგებელია გარემოსდაცვით განათლებაზე, თანამშრომლების 20%-ის უნარები გაძლიერებულია გარემოს დაცვასა და ინტერპრეტაციაში. საბაზისო ინფორმაცია: ადმინისტრაციას არ ჰყავს ეკოგანათლების სპეციალისტი. ვიზიტორთა მომსახურების და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტებს აქვთ საბაზისო ტრენინგი გავლილი გარემოს დაცვასა და ინტერპრეტაციაში.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	ინდიკატორის შემოწმების საშუალება	წინაპირობა
1.1	გარემოსდაცვითი მასალების განახლება / ახალი საგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება სხვადასხვა ასაკობრივი ჯგუფისთვის	განახლებული საგანმნათლებლო პროგრამები	არსებული საგანმანათლებლო პროგრამები	საჭიროა ექსპერტის ჩართვა პროგრამების ნაწილში
1.2	თემატური მასალების / პრეზენტაციების/ბროშურების მომზადება სამიზნე ჯგუფებისთვის: ბიომრავლფეროვნება, დაცული ტერიტორიები, ბიოსფერული რეზერვატები, ბუნებრივი ეკოსისტემები, ნარჩენების მართვა და სხვა გარემოსდაცვითი გამოწვევების თემატიკებით	თემატური მასალები	არსებული მასალები	დამატებით საჭირო რესურსები (ადამიანური, ფინანსური, აღჭურვილობა) დონორი, ექსპერტი, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.3	საინფორმაციო და საინტერპრეტაციო მასალების / გზამკვლევების მომზადება. მათ შორის: ძუძუმწოვრები, ფრინველები, მცენარეები, მწერები და ა.შ	არსებობს მინ. 5 სხვადასხვა სახის საინფორმაციო- საინტერპრეტაციო ბროშურა/ წიგნი/ გზამკვლევი	ადმინისტრაციის ანგარიშები და სტატისტიკური ინფორმაცია	დონორი/ ექსპერტი, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.4	ფილმის მომზადება ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების და მისი ბიომრავალფეროვების შესახებ	არსებობს მინ. 1 დოკუმენტური ფილმი	არსებული მასალები	დონორი, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.5	საინტერპრეტაციო ინფრასტრუქტურის მოწყობა	საგანმანათლებლო საინტერპრეტაციო ბილიკი, ვიზიტორთა ცენტრი და სხვა ბილიკები დატვირთულია საგანმანათლებლო და საინტერპრეტაციო დაფებით და შესაბამისი ინფორმაციით	საგანმანათლებლო ბილიკი, ვიზიტორთა ცენტრები	ფინანსური და ადამიანური რესურსი, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.6	ღონისძიებების კალენდრის შექმნა და გარემოსდაცვითი ღონისძიებების დაგეგმვა კალენდრის მიხედვით	მოქმედი ღონისძიებების კალენდარი და განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიშები	გასული წლების ადმინისტრაციის მიერ განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიშები	დამატებითი ფინანსური და ადამიანური რესურსი
მიზანი 2: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ სხვადასხვა ასაკობრივ და სამიზნე ჯგუფებზე მორგებული მრავალფეროვანი გარემოსდაცვითი საგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება და განხორციელება. ინდიკატორი 2: სხვადასხვა ასაკობრივ და სამიზნე ჯგუფებზე მორგებული მრავალფეროვანი გარემოს დაცვით საგანმანათლებლო პროგრამები და ამ პროგრამებში ჩართული მონაწილეების რაოდენობის მაჩვენებელი გაზრდილია მინიმუმ 3-ჯერ მენეჯმენტის გეგმის მე-4 წელს 2027 წლის მონაცემთან შედარებით. საბაზისო ინფორმაცია: დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციის არსებული პროგრამები და შეთავაზებები.
2.1	გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების მიზნით საგანმათლებლო დაწესებულებისთვის ეკოტურების და ბანაკების მოწყობის ხელშეწყობა	განხორციელებული ეკოტურებისა და ბანაკების რაოდენობა / მონაწილეთა რაოდენობა	ადმინისტრაციის განხორციელებული ეკოტურების და ბანაკების ორგანიზების გამოცდილება	ადმინისტრციაა, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
2.2	,,ნორჩი რეინჯერის’’ პროგრამის განახლება და განხორციელება	განხორციელების ანგარიშები და მონაწილეთა რაოდენობა	არსებული ,,ნორჩი რეინჯერის’’ პროგრამა	ადმინისტრციაა, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
2.3	ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების რეგიონის სკოლებში არსებული ეკოკლუბების განვითარების ხელშეწყობა და მათთან თანამშრომლობა	ერთობლივი ღონისძიებების ანგარიშები	ერთობლივი თანამშრომლობის შედეგად განხორციელებული პროექტები	ადმინისტრციაა, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი

მუხლი 50. ადმინისტრაციის განვითარების პროგრამა

მიზანი 1: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის დაკომპლექტება საკმარისი რაოდენობის კვალიფიციური ადამიანური რესურსით და მენეჯმენტის ეფექტური ფუნქციონირებისათვის თანამშრომლების უნარების გაძლიერების საშუალებების შექმნა. ინდიკატორი 1: 2032 წლისთვის შევსებულია გამოვლენილი საჭიროებების დანაკლისი და შექმნილია თანამშრომლების უნარების გაძლიერების სპეციალური მოდულები. საბაზისო ინფორმაცია: დამტკიცებული საშტატო ნუსხა - 17 თანამშრომელი.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	ინდიკატორის შემოწმების საშუალება	წინაპირობა
1.1	ადმინისტრაციისთვის ტრენინგების ჩატარება მენეჯმენტის საკითხებში (ლიდერობა, ბუნებრივი რესურსების მართვა, პატრულირება, ეფექტური მართვა, კონფლიქტების მართვა, ეფექტური კომუნიკაცია, პრეზენტაციისა და ინტერპრეტაციის უნარები, საზოგადოებასთან ურთიერთობები, დონორებთან კომუნიკაცია, პროექტების წერა და ფონდების მოძიება, ბუღალტერია და ფინანსების მართვა, ნარჩენების მართვა)	სულ მცირე ერთი ჩატარებული ტრენინგი 4 მონაწილისთვის ყოველწლიურად	ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები (მონაწილეთა სიები, ფოტომასალა)	დონორის მხარდაჭერა, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.2	საკადრო-საკვალიფიკაციო საჭიროებების გამოვლენა და გრძელვადიანი წვრთნის პროგრამის მომზადება/გადახედვა/განახლება (საჭიროებისამებრ)	განახლებული/დამტკიცებული პროგრამა	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და ადმინისტრაციის ანგარიშები/ ატარებული ტრენინგების ანგარიშები	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და ადმინისტრაციის ადამიანური რესურსი, გარე ექსპერტი
1.3	ახალი თანამშრომლებისთვის საორიენტაციო წვრთნის მოდულ(ებ)ის შემუშავება	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ შემუშავებული მოდულები, განსაზღვრული ვადები და პასუხისმგებელი პირები	არ არსებობს	დამატებითი ფინანსური და ადამიანური რესურსი სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოდან ან/და ადმინისტრაციიდან
1.4	კადრების კვალიფიკაციის ამაღლების გრძელვადიანი პროგრამის განხორციელება-დანერგვა	ჩატარებული წვრთნების სტატისტიკა, ჩანაწერები, ანგარიშები	არ არსებობს	დამატებითი დაფინანსება, ადამიანური რესურსი, გარე ექსპერტი
1.5	ადმინისტრაციის კადრების ოპტიმიზაცია	მინიმუმ გაზრდილია 10 კადრით		სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
მიზანი 2: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ინფრასტრუქტურა (საველე ინფრასტრუქტურის ჩათვლით) შეესაბამება მოთხოვნებს და ფუნქციონირებს ეფექტურად. ინდიკატორი 2: მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდში განხორციელებული ახალი ინფრასტრუქტურული პროექტების რაოდენობა გაზრდილია 10%-ით; მოვლა-შენახვის გეგმის აქტივობებიდან მინიმუმ 80 % შესრულებულია. საბაზისო ინფორმაცია: არსებული ინფრასტრუქტურის ნუსხა. მოვლა-შენახვის გეგმა 2032 წ.
2.1	დამატებითი ინფრასტრუქტურის საჭიროებების გამოვლენა	საჭიროებების ანალიზის ანგარიში და საჭიროებების ნუსხა	არსებული ინფრასტრუქტურა	ადმინისტრაცია, რეინჯერები
2.2	სამშენებლო-არქიტექტურული საჭიროებების იდენტიფიცირება, პროექტირებაა და მშენებლობა	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ დამტკიცებული/ შეთანხმებული პროექტები და ინფრსტრუქტურა	არ არსებობს	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, გარე ექსპერტი, კონსულტანტი, დონორი
2.3	გრძელვადიანი მოვლა-შენახვის გეგმის მომზადება/დამტკიცება და ყოველწლიური განახლება	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ შეთანხმებული გრძელვადიანი გეგმა	არსებული გეგმა	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, გარე ექსპერტი, კონსულტანტი, ფინანსები
2.4	ინფრასტრუქტურული საჭიროებების ინტეგრირება სამწლიან საოპერაციო გეგმაში	საოპერაციო გეგმაში ასახული ინფრასტრუქტურული პროექტების რაოდენობა	საოპერაციო გეგმა	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
მიზანი 3: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის გრძელვადიანი მართვის ეფექტიანობის უზრუნველყოფა. ინდიკატორი 3: 2027 წლისთვის მენეჯმენტის გეგმის მიზნების 50%, ხოლო 2032 წლისთვის - მინიმუმ 80 % მიღწეულია. საბაზისო ინფორმაცია: არსებული შესყიდვის გეგმა. მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა.
3.1	საჭიროებების იდენტიფიცირება	საჭიროებების შეთანხმებული ნუსხა	არსებული აღჭურვილობა და ინვენტარი	სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
3.2	ყოველწლიური შესყიდვის გეგმის მომზადება შესაბამისი საორიენტაციო ბიუჯეტით	შესყიდვის გეგმა	გასული წლების შესყიდვის გეგმები	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ფინანსისტი
3.3	ინვენტარიზაციის განხორციელება	ინვენტარიზაციის ანგარიში	გასული წლების ანგარიშები	ადმინისტრაცია და სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
3.4	სამწლიანი საოპერაციო გეგმის განახლება/მომზადება	შეთანხმებული და დამტკიცებული საოპერაციო გეგმა	გასული წლების საოპერაციო გეგმები	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
3.5	ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებით სარეგისტრაციო/უსაფრთხოების ფორმაში ინფორმაციის განახლება/ინტეგრირება, საინფორმაციო ბანერების დიზაინის შემუშავება, საინფორმაციო/გამაფრთხილებელი ბანერების განთავსება ბილიკებზე	განახლებული უსაფრთხოების/სარეგისტრაციო ფორმა, შემუშავებული დიზაინი, ბილიკებზე განთავსებული გამაფრთხილებელი ბანერები	ანგარიში ფოტომასალით	დონორის მხარდაჭერა (ნარჩენების გეგმის განხორციელების ხელშეწყობა)

თავი VII მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი, შეფასება და ანგარიშგება

მუხლი 51. ინდიკატორები და მათი შერჩევის საფუძველი

მენეჯმენტის გეგმის პროგრამის მიზნები და აქტივობების და მათთან შესაბამისობაში არსებული ინდიკატორები აღწერილია მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში − მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები. მიზნების და ქმედებების ინდიკატორები შემუშავებულია მათი გაზომვადობის პრინციპით (კონკრეტული, გაზომვადი, რეალისტური, მიღწევადი და დროში გაწერილი).

მუხლი 52. მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, ამოცანებისა და აქტივობების შესრულების პროგრესის მონიტორინგი და შეფასება

მენეჯმენეტის გეგმის მონიტორინგის მიზანია მართვის ადაპტური მიდგომის დანერგვა და განხორციელება. მენეჯმენტის გეგმის მუდმივი მონიტორინგი და მისი ანალიზი იძლევა საჭირო ცვლილების განხორციელების შესაძლებლობას წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმაში.

მუხლი 53. მენეჯმენტის გეგმის მიზნებისა და ქმედებების მონიტორინგისა და შეფასების პროცედურები და ანგარიშგების ეტაპები

1. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგს და ანგარიშგებას ახორციელებს ეტაპობრივად:

ა) ყოველწლიური მონიტორინგი: ყოველი წლის ბოლოსთვის ადმინისტრაცია ამზადებს განხორციელებული ქმედებებისა და ღონისძიებების ანგარიშს მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში განსაზღვრულ და დაგეგმილ ქმედებებსა და ღონისძიებებთან მიმართებაში. აღნიშნული ანგარიში წარმოადგენს 3-წლიანი საოპერაციო გეგმის განხილვა-განახლების საფუძველს, რომელიც, თავის მხრივ, წლიური ბიუჯეტის განსაზღვრისა და წარდგენის საფუძველია;

ბ) მენეჯმენტის ეფექტურობის 4-წლიანი ინტერვალით მონიტორინგი: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-5 წლის ბოლოს ადმინისტრაცია განახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის ეფექტურობის შეფასებას. ადმინისტრაცია შეძლებს, ზუსტად შეაფასოს მართვის ეფექტურობის პროგრესი და მიღებული გამოცდილების გათვალისწინებით მოახდინოს მენეჯმენტის გეგმის ქმედებებისა და ღონისძიებების ადაპტირება;

გ) საბოლოო შეფასება: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-9 წელს ადმინისტრაცია განახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის დეტალურ შეფასებას და მოამზადებს ანგარიშს. ადმინისტრაცია შესაბამისი ექსპერტიზისა და ორგანიზაციების ჩართულობით განახორციელებს სიტუაციური ანალიზის, მიზნებისა და ქმედებების განახლებას. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის შეფასების შედეგები წარმოადგენს მომდევნო 9-წლიანი მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების საფუძველს.

მუხლი 54. მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, ამოცანებისა და აქტივობების მონიტორინგის გეგმა

N	აქტივობა	დროის პერიოდი	პასუხისმგებელი
1	მონიტორინგის გეგმის და ფორმატის შემუშავება და შეთანხმება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან პირველი წლის ბოლოს	ადმინისტრაცია/სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო
2	ყოველწლიური მონიტორინგის განხორციელება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მომდევნო წლის I კვარტალში (ყოველწლიურად)	ადმინისტრაცია
3	შუალედური შეფასება და სტრატეგიული მიზნების გადახედვა საჭიროებისამებრ	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მეოთხე წლის ბოლოს	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორები, პარტნიორები
4	საბოლოო შეფასება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მე-9 წლის დასაწყისიდან	ადმინისტრაცია
5	მენეჯმენტის გეგმის განახლება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მე-9 წელი	ადმინისტრაცია, სსიპ − დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორები, პარტნიორები

დანართები:

დანართი 1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები და მისი საზღვრები;

დანართი 2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები საქართველოს ტერიტორიულ რუკაზე;

დანართი 3. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ნიადაგების რუკა;

დანართი 4. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ჰიდროლოგიური ობიექტების რუკა;

დანართი 5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ზურმუხტის ტერიტორიების რუკა;

დანართი 6. სამი ალაზნის ბიოსფერული რეზერვატის რუკა და ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები;

დანართი 7. ფლორა;

დანართი 8. ფაუნა;

დანართი 9. ტყის მავნებელი მწერები;

დანართი 10. „ზურმუხტის ქსელით“ დაცული ტერიტორია.

დანართი 1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები და მისი საზღვრები

დანართი 2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები საქართველოს ტერიტორიულ რუკაზე

დანართი 3. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ნიადაგების რუკა

დანართი 4. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ჰიდროლოგიური ობიექტების რუკა

დანართი 5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ზურმუხტის ტერიტორიების რუკა

დანართი 6. სამი ალაზნის ბიოსფერული რეზერვატის რუკა და ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები

დანართი 7. ფლორა

ა) საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი მერქნიანი მცენარეების სახეობები

1. Buxus colchica	ბზა
2. Pterocaria pterocarpa	ლაფანი
3. Zelkova carpinifolia	ძელქვა
4. Taxus baccata	უთხოვარი
5. Castanea sativa	წაბლი
6. Quercus pedunculiflora	ჭალის მუხა
7. Juglans regia	კაკალი
8. Ulmus glabra	შიშველი თელადუმა
9. Ulmus minor	პატარა თელადუმა

ბ) მცენარეთა ენდემური სახეობები

1. Angelica tatianae
2. Heracleum asperum
3. Heracleum roseum
4. Heracleum sosnowskyi
5. Hedera pastuchowii
6. Aristolochia iberica
7. Adenostyles platyphylloides
8. Carduus multijugus
9. Cirsium ketzkhovelii
10. Cirsium pugax
11. Erigeron caucasicus
12. Kemulariella rosea
13. Omalotheca caucasica
14. Pyrethrum leptophyllum
15. Senecio propinquus
16. Tephroseris cladobotris
17. Tephroseris subfloccosa
18. Symphytum asperum
19. Symphytum caucasicum
20. Erysimum aureum
21. Dianthus caucasicus
22. Silene linearifolia
23. Cephalaria gigantea
24. Euphorbia glaberrima
25. Lotus caucasicus
26. Gentiana angulosa
27. Gentianella caucasea
28. Thymus caucasicus
29. Thymus nummularius
30. Polygala transcaucasica
31. Anemonoides caucasica
32. Pulsatilla violacea
33. Ranunculus caucasicus
34. Ranunculus repens
35. Aconitum nasutum
36. Delphinium speciosum
37. Potentilla caucasica
38. Rubus georgicus
39. Scrophularia divaricata
40. Scrophularia lateriflora
41. Carex meinshauseniana
42. Ornithigalum woronowii
43. Scilla winogradowii
44. Fritillaria lutea
45. Gagea alexeenkoana
46. Gagea fibrosa
47. Dactylorhiza amblyoloba

გ) ფლორის სახეობების ნუსხა:

გ.ა) ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

PTERIDOPHITA	Teucrium polium
Aspleniaceae	Thymus tiflisiensis
Asplenium adiantum-nigrum	Linaceae
Asplenium trichomanes	Linum usitatissimum
GYMNOSPERMAE	Moraceae
Taxaceae	Morus alba
Taxus baccata	Morus nigra
ANGIOSPERMAE	Oleaceae
DICOTILEDONES	Fraxinus excelsior
Aceraceae	Jasminum fruticans
Acer campestre	Ligustrum vulgare
Acer laetum	Onagraceae
Anacardiaceae	Circaea lufetiana
Cotinus coggygria	Paeoniaceae
Rhus coriaria	Paeonia caucasica
Apiaceae	Papaveraceae
Anthriscus nemorosa	Papaver commutatum
Eryngium campestre	Phytolacaceae
Laser trilobum	Phytolaca americana
Sanicula europaea	Plantaginaceae
Smyrnium perfoliatum	Plantago lanceolata
Apocynaceae	Plantago major
Vinca herbacea	Primulaceae
Araliaceae	Cyclamen vernum
Hedera helix	Lysimachia dubia
Hedera pastuchowii	Lysimachia verticillaris
Asclepiadaceae	Primula woronowii
Periploca graeca	Ranunculaceae
Aristolochiaceae	Clematis vitalba
Aristolochia iberica .	Consolida orientalis
Asteraceae	Ficaria calthifolia
Ambrosia artemisiifolia	Ranunculus bulbosus
Cichorium intybus	Ranunculus trachycarpus
Erigeron canadensis	Thalictrum collinum
Hieracium polosella	Rhamnaceae
Lapsana communis	Frangula alnus
Lapsana grandiflora	Paliurus spina-christi
Pterotheca saneta	Rhamnus cathartica
Serratula quinquefolia	Rhamnus pallasii
Solidago virgaurea	Rosaceae
Tragopogon pusillus	Agrimonia eupatoria
Xeranthemum cylindraceum	Cerasus silvestris
Betulaceae	Crataegus kyrtostylla
Alnus barbata	Crataegus microphylla
Boraginaceae	Crataegus orientalis
Aegonychon purpureo-caeruleum	Crataegus pentagyna
Anchusa italica	Cydonia oblonga
Cynoglosum creticum	Filipendula vulgaris
Brassicaceae	Fragaria vesca
Alliaria petiolata	Geum urbanum
Dentaria balbifera	Malus orientalis
Dentaria quinquefolia	Mespilus germanica
Hesperis matronalis	Potentilla adenophylla
Pachyphragma macrophyllum	Potentilla argentea
Turritis glabra	Prunus divaricata
Buxaceae	Prunus spinosa
Buxus colchica	Pyrancantha coccinea
Campanulaceae	Pyrus caucasica
Campanula hohenakerii	Rosa canina
Campanula rapunculoides	Rubus caucasigenus
Caprifoliaceae	Sorbus torminalis
Lonicera caprifolium	Spiraea hypericifolia
Lonicera caucasica	Rubiaceae
Sambucus ebulus	Galium odoratum
Sambucus nigra	Galium humifusum
Caryophyllaceae	Galium verum
Cerastium ruderale	Salicaceae
Dianthus armeria	Populus alba
Petrorhagia saxifraga	Populus canescens
Silene italica	Populus nigra
Celastraceae	Salix alba
Euonymus europaea	Scrophulariaceae
Euonymus latifolia	Digitalis nervosa
Celtidaceae	Verbascum formosum
Celtis caucasica	Verbascum ploeniceum
Eunymus verucosa	Veronica crista-galli
Convolvulaceae	Veronica chamaedrys
Convolvulus cantabrica	Veronica peduncularis
Cornaceae	Veronica polita
Cornus mas	Staphyleaceae
Swida australis	Staphylea pinnata
Corylaceae	Thymelaceae
Carpinus caucasica	Daphne pontica
Carpinus orientalis	Tiliaceae
Corylus avellana	Tilia begoniifolia
Dioscoreaceae	Ulmaceae
Tamus communis	Ulmus carpinifolia
Ebenaceae	Ulmus glabra
Diospyros lotus	Zelkova carpinifolia
Equisetaceae	Urticaceae
Equisetum arvense	Urtica dioica
Euphorbiaceae	Verbenaceae
Euphorbia falcata	Verbena officinalis
Euphorbia iberica	Violaceae
Fabaceae	Viola alba
Astragalus brachycarpus	Viola arvensis
Astragalus glycyphylos	Viola odorata
Coronilla varia	Viola reihenbachiana
Gleditsia triacanthos	Vitaceae
Lathyrus afaca	Vitis sylvestris
Lathyrus pratensis	MONOCOTILEDONES
Lathyrus roseus	Alliaceae
Medicago hemicycla	Allium gramineum
Medicago minima	Araceae
Melilotus officinalis	Arum orientale
Robinia pseudoacacia	Asparagaceae
Trifolium campestre	Ruscus ponticus
Trifolium echinatum	Cyperaceae
Trifolium medium	Carex buschiorum
Trifolium repens	Carex divulsa
Vicia lutea	Carex michelii
Vicia crocea	Carex muricata
Vicia nabonensis	Carex tomentosa
Vicia truncatula	Carex sylvatica
Fagaceae	Juncaceae
Fagus orientalis	Lusula sylvatica
Quercus iberica	Liliaceae
Quercus pedunculiflora	Scilla sibirica
Fumariaceae	Orchidaceae
Corydalis caucasica	Cephalanthera rubra
Gentianaceae	Cephalanthera longifolia
Centaurium meyeri	Dactylorhiza flavescens
Geraniaceae	Epipactis condensata
Geranium palustre	Epipactis leptochila
Helleboraceae	Limodorum abortivum
Erodium cicutatum	Orchis masula
Geranium albanum	Orchis simia
Geranium robertianum	Platanthera bifolia
Geranium sylvaticum	Poaceae
Helleborus caucasicus	bothriochloa ischaemum
Hypericaceae	Cynosurus echinatus
Hypericum perforatum	Brachypodium sylvaticum
Juglandaceae	Dactylis glomerata
Juglans regia	Festuca montana
Pterocaria pterocarpa	Festuca valesiaca
Lamiaceae	Koeleria cristata
Ajuga orientalis	Melica officinalis
Ajuga reptans	Melica uniflora
Calamintha menthifolia	Oplismenus undulatifolius
Clinopodium vulgare	Phleum paniculatum
Clinopodium umbrosum	Piptatherum virescens
Glechoma hederacea	Poa bulbosa
Origanum vulgare	Vulpia myuros
Salvia verticillata	Smilacaceae
Sideritis montana	Smilax excelsa

გ.ბ.) ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი

PTERIDOPHYTA	Grossulariaceae
LYCOPSIDA	Ribes biebersteinii
Selaginelaceae	Hypericaceae
Selaginella Helvetica	Hypericum androsaemum
SPHENOPSIDA	Hypericum perforatum
Equisetaceae	Hypericum linarioides
Equisetum palustre	Hypericum hirsutum
Equisetum telmateia	Hypericum quadrangulum
FILICOPSIDA	Juglandaceae
Aspleniaceae	Juglans regia
Asplenium adiantum-nigrum	Lamiaceae
Asplenium ruta-muraria	Ajuga genevensis
Asplenium septentrionale	Ajuga orientalis
Asplenium trichomanes	Ajuga reptans
Asplenium viride	Calamintha nepeta
Asplenium woronowii	Clinopodium vulgare
Phyllitis scolopendrium	Glechoma hederacea
Dennstaedtiaceae	Lamium album
Pteridium aquilinum	Lamium maculatum
Pteridium tauricum	Leonurus quinquilobatus
Dryopteridaceae	Mentha longifolia
Athyrium distentifolium	Nepeta cataria
Cystopteris fragilis	Origanum vulgare
Dryopteris carthusiana	Prunella laciniata
Dryopteris dilatata	Prunella vulgare
Dryopteris filix-mas	Salvia glutinosa
Dryopteris oreopteris	Stachys sylvatica
Dryopteris pseudomas	Thymus caucasicus
Dryopteris phegopteris	Thymus nummularius
Dryopteris thelypteris	Linaceae
Gimnocarpium dryopteris	Linum nervosum
Matteuccia strutiopteris	Lithraceae
Polystichum aculeatum	Lithrum salicaria
Polystichum braunii	Malvaceae
Polystichum lonchitis	Abutilon theophrasti
Polystichum setiferum	Alcea rugosa
Woodsia alpina	Althaea armeniaca
Woodsia fragilis	Malva neglecta
Ophioglossaceae	Malva sylvestris
Opioglossum lusitanicum	Oleaceae
Ophioglossum vulgatum	Fraxinus excelsior
Polypodiaceae	Ligustrum vulgare
Polypodium australe	Onagraceae
Polypodium vulgare	Chamerion angustifolium
Cryptogramma crispa	Circaea lutetiana
Thelypteridaceae	Epilobium hirsutum
Thelypteris oreopteris	Epilobium montanum
Thelypteris palustris	Epilobium parviflorum
SPERMATOPHYTA	Oxalidaceae
GYMNOSPERMAE	Oxalis acetosella
Taxaceae	Papaveraceae
Taxus baccata	Chelidonium majus
ANGIOSPERMAE	Papaver commutatum
DICOTILEDONES	Phytolacaceae
Aceraceae	Phytolaca americana
Acer campestre	Plantaginaceae
Acer laetum	Plantago lanceolata
Acer platanoides	Plantago major
Acer trautvetteri	Plantago media
Acer pseudoplatanus	Polygalaceae
Apiaceae	Polygala alpicola
Angelica tatianae	Polygala transcaucasica
Anthriscus cerefolium	Polygonaceae
Anthriscus sylvestris	Polygonum alpinum
Astrantia maxima	Polygonum aviculare
Bupleurum polyphyllum	Bistorta carnea
Bupleurum rotundifolium	Fallopia convolvulus
Carum carvi	Persicaria hydropiper
Carum caucasicum	Persicaria maculata
Chaerophyllum angelicifolium	Rumex acetosa
Chaerophyllum aureum	Rumex acetosella
Chaerophyllum bulbosum	Rumex alpestris
Chaerophyllum roseum	Rumex alpinus
Chamaesciadum acaule	Rumex conglomeratus
Daucus carota	Portulaceae
Eleutherospermum cicutarium	Portulaca oleracea
Eryngium caucasicum	Primulaceae
Froriepia subpinnata	Lysimachia verticillaris
Heracleum asperum	Primula macrocalyx
Heracleum roseum	Ranunculaceae
Heracleum sosnowskyi	Anemonoides caucasica
Laser trilobus	Anemonastrum fasciculatum
Ligusticum alatum	Clematis vitalba
Pastinaca armena	Ficaria caltifolia
Peucedanum caucasicum	Pulsatilla violacea
Pimpinella affinis	Ranunculus oreophilus
Pimpinella rhodantha	Ranunculus bulbosus
Pimpinella saxifraga	Ranunculus caucasicus
Pimpinella tripartita	Ranunculus repens
Sanicula europaea	Thalictrum buschianum
Seseli transcaucasicum	Thalictrum foetidum
Siumi sisaroideum	Aconitum nasutum
Smyrnium perfoliatum	Aconitum orientale
Torilis arvensis	Aquilegia caucasica
Torilis japonica	Calthapalustris
Apocinaceae	Caltha polypetala
Vinca herbacea	Delphinium speciosum
Aquifoliaceae	Helleborus caucasicus
Ilex colchica	Trollius ranunculinus
Araliaceae	Rhamnaceae
Hedera helix	Rhamnus cathartica
Hedera pastuchowii	Rosaceae
Aristolochiaceae	Agrimonia eupatoria
Aristolochia iberica	Alchemilla caucasica
Asteraceae	Alchemilla erythropoda
Achillea bisserata	Alchemilla sericata
Achillea filipendulia	Alchemilla stellulata
Achillea micrantha	Aruncus vulgaris
Achillea millefolium	Cerasus avium
Achillea ptarmicifolia	Crataegus curvicephala
Achillea setacea	Crataegus pentagina
Adenostyles platyphylloides	Filipendula vulgaris
Ambrosia artemisifolia	Fragaria vesca
Antennaria caucasica	Geum urbanum
Anthemis altissima	Laurocerasus officinalis
Anthemis cotula	Malus orientalis
Anthemis dumetorum	Mespinus germanica
Anthemis fruticulosa	Padus avium
Anthemis melanoloma	Padellus mahaleb
Anthemis rigescens	Potentilla argentea
Anthemis sosnowskyana	Potentilla canescens
Arctium lappa	Potentilla caucasica
Artemisia annua	Potentilla crantzii
Artemisia vulgaris	Potentilla erecta
Aster alpinus	Potentilla micrantha
Aster ammeloides	Potentilla recta
Bakhausia marschallii	Potentilla reptans
Bakhausia rhoeadifolia	Poterium polyganum
Bellis perennis	Prunus divaricata
Carduus arabicus	Pyrus caucasica
Carduus crispus	Rosa canina
Carduus multijugus	Rosa pulverulenta
Carlina vulgaris	Rubus caesius
Carpesium abrotenoides	Rubus georgicus
Centaurea abbreviata	Rubus idaeus
Centaurea bella	Rubus saxatilis
Centaurea cheiranthifolia	Sibbaldia parviflora
Centaurea fischerii	Sibbaldia semiglabra
Centaurea salicifolia	Sorbus aucuparia
Cicerbita deltoids	Sorbus torminalis
Cicerbita petiolata	Spiraea hypericifolia
Cicerbita racemosa	Pyracantha coccinea
Cichorium intybus	Rubiaceae
Cirsium brevipapposum	Asperula caucasica
Cirsium ciliatum	Galium odoratum
Cirsium ketzkhovelii	Galium molugo
Cirsium obvallatum	Galium rubioides
Cirsium pugax	Galium verum
Cirsium simplex	Cruciata laevipes
Dichrocephala integrifolia	Rutaceae
Dolichorriza caucasica	Dictamnus caucasicus
Dorichium macrophyllum	Salicaceae
Erigeron alpinus	Populus nigra
Erigeron canadensis	Populus tremula
Erigeron caucasicus	Salix alba
Erigeron crispus	Salix caprea
Erigeron orientalis	Sambucaceae
Erigeron uniflorus	Sambucus ebulus
Eupatorium cannabinum	Sambucus nigra
Hieracium bauhini	Santalaceae
Hieracium hypoglaucum	Thesium arvense
Hieracium pilossela	Saxifragaceae
Hieracium turfosum	Saxifraga cartilaginea
Hieracium vulgatum	Saxifraga cymbalaria
Inula aspera	Saxifraga sibirica
Inula britannica	Scrophulariaceae
Inula grandiflora	Digitalis ferruginea
Inula helenium	Euphrasia pectinata
Inula orientalis	Euphrasia petiolaris
Kemulariella rosea	Lathraea squamaria
Lactuca saligna	Linaria genistifolia
Lactula serriola	Linaria vulgaris
Lapsana communis	Melampyrum arvense
Lapsana grandiflora	Odontites vulgaris
Leontodon asperus	Pedicularis condensata
Leontodon danubialis	Pedicularis comosa
Leontodon hispidus	Pedicularis wilhelmsiana
Leucanthemum vulgare	Rhinantus minor
Mycelis muralis	Rhinanthus vernalis
Omalotheca caucasica	Rhynchocorys elephas
Omalotheca supina	Rhynchocorys stricta
Petasites albus	Scrophularia divaricata
Picris hieracioides	Scrophularia lateriflora
Psephellus dealbatus	Scrophularia nodosa
Pyrethrum coccianum	Scrophularia rupestris
Pyrethrum leptophyllum	Scrophularia umbrosa
Pyrethrum macrophyllum	Scrophularia variegata
Pyrethrum parthenifolium	Verbascum blattaria
Senecio othonnae	Verbascum laxum
Senecio propinquus	Verbascum phlomoides
Senecio vernalis	Verbascum phloeniceum
Serratula quinquifolia	Verbascum thapsus
Solidago virgaurea	Veronica anagallis-aquatica
Sonchus oleraceus	Veronica arvensis
Taraxacum officinale	Veronica chamaedrys
Taraxacum porphyranthum	Veronica crista-galli
Taraxacum prilipkoi	Veronica filiformis
Telekia speciosa	Veronica gentianoides
Tephroseris cladobotris	Veronica officinalis
Tephroseris subfloccosa	Veronica peduncularis
Tragopogon graminifolius	Veronica schistosa
Tussilago farfara	Veronica serpyllifolia
Xanthium strumarium	Solanaceae
Balsaminaceae	Atropa caucasica
Impatiens holi-tangere	Hyoscyamus niger
Betulaceae	Physalis alkekengi
Alnus barbata	Solanum pseudopersicum
Alnus incana	Tamaricaceae
Betula litwinowii	Tamarix hohenackeri
Boraginaceae	Thymelaceae
Aegonychon purpurocaeruleum	Daphne glomerata
Anchusa azurea	Daphne mezereum
Brunnera macrophylla	Daphne pontica
Lithospermum arvense	Tiliaceae
Cynoglossum officinale	Tilia begoniifolia
Echium altissimum	Ulmaceae
Echium vulgare	Ulmus glabra
Myosotis alpestris	Ulmus minor
Myosotis amoena	Urticaceae
Myosotis cespitosa	Parietaria judaica
Myosotis sylvatica	Parietaria officinalis
Nonea setosa	Parietaria serbica
Symphytum asperum	Urtica dioica
Symphytum caucasicum	Valerianaceae
Trachystemon orientalis	Valeriana alliariifolia
Brassicaceae	Valeriana alpestris
Alliaria petiolata	Valeriana cardamines
Arabidopsis thaliana	Valeriana officinalis
Barbarea vulgaris	Valeriana tiliifolia
Brassica campestris	Verbenaceae
Capsella bursa-pastoris	Verbena officinalis
Cardamine hirsuta	Viburnaceae
Cardamine impatiens	Viburnum opulus
Cardamine uliginosa	Violaceae
Dentaria bulbifera	Viola alba
Dentaria quinquifolia	Viola arvensis
Descuraina sophia	Viola kitaibeliana
Draba hispida	Viola odorata
Erysimum aureum	Viscaceae
Hesperis matronalis	Viscum album
Lepidium campestre
Lepidium ruderale	MONOCOTILEDONES
Murbeckiella huetii	Alismataceae
Nasturcium officinale	Alisma plantago-aquatica
Pachyphragma macrophyllum	Alliaceae
Sisimbrium loeselii	Allium ursinum
Sisimbrium officinale	Allium victorialis
Thlaspi arvense	Allium waldsteinii
Campanulaceae	Amaryllidaceae
Campanula alliariafolia	Galanthus caucasicus
Campanula collina	Galanthus lagodechianus
Campanula hohenackeri	Araceae
Campanula latifolia	Arum orientale
Campanula cordifolia	Asparagaceae
Campanula glomerata	Asparagus officinalis
Campanula tridentata	Colchicaceae
Gadellia lactiflora	Colchicum speciosum
Cannabaceae	Merendera trigina
Cannabis ruderalis	Cyperaceae
Humulus lupulus	Bolboschoenus maritimus
Caprifoliaceae	Carex caucasica
Lonicera caprifolium	Carex cinerea
Lonicera orientalis	Carex cuspidata
Caryophyllaceae	Carex dacica
Arenaria serpyllifolia	Carex digitata
Cerastium arvense	Carex divulsa
Cerastium glomeratum	Carex medwedewii
Cerastium davuricum	Carex meinshauseniana
Cerastium purpurascens	Carex muricata
Dianthus caucasicus	Carex schkuhrii
Dichodon cerastoides	Carex versicaria
Eremogone lychnidea	Carex sylvatica
Gypsophila elegans	Scirpus sylvaticus
Kohlrauschia prolifera	Convallariaceae
Melandrium latifolium	Convallaria transcaucasica
Minuartia oreina	Polygonatum glaberrimum
Minuartia verna	Polygonatum verticillatum
Moehringia trinervia	Dioscoreaceae
Myosoton aquaticum	Tamus communis
Oberna multifida	Hyacintaceae
Sagina saginoides	Muscari szovitsianum
Saponaria officinalis	Ornithogalum magnum
Scleranthus uncinatus	Ornithigalum woronowii
Silene compacta	Puschkinia scilloides
Silene italica	Scilla sibirica
Silene linearifolia	Scilla winogradowii
Silene ruprechtii	Iridaceae
Silene wallichiana	Crocus speciosum
Stellaria anagaloides	Juncaceae
Stellaria holostea	Juncus articulatus
Stellaria media	Juncus bufonius
Celastraceae	Juncus effuses
Euonimus europaea	Juncus inflexus
Euonimus latifolia	Luzula forsteri
Euonimus verrucosa	Luzula multiflora
Chenopodiaceae	Luzula pseudosudetica
Chenopodium album	Luzula spicata
Cistaceae	Lemnaceae
Helianthemum grandiflorum	Lemna trisulca
Convolvulaceae	Liliaceae
Calystegia silvatica	Fritillaria lutea
Convolvulus cantabrica	Gagea alexeenkoana
Cornaceae	Gagea anisantos
Cornus mas	Gagea fibrosa
Swida australis	Gagea lutea
Corylaceae	Paris incompleta
Carpinus caucasica	Melanthiaceae
Carpinus orientalis	Veratrum lobelianum
Corylus avellana	Orchidaceae
Crassulaceae	Cephalanthera damasonium
Hylotelephium caucasicum	Cephalanthera longifolia
Sedum hispanicum	Cephalanthera rubra
Sedum involucratum	Dactylorhiza euxina
Sedum oppositifolium	Dactylorhiza amblyoloba
Sempervivum caucasicum	Dactylorhiza urvilleana
Cuscutaceae	Epipactis leptochila
Cuscuta epithymum	Epipactis helleborine
Cuscuta europaea	Epipactis palustris
Datiscaceae	Epipogium aphyllum
Datisca cannibina	Goodyera repens
Dipsacaceae	Gymnadenia conopsea
Cephalaria gigantea	Limodorum abortivum
Dipsacus laciniatus	Listera ovata
Dipsacus pilosus	Neottia nidus-avis
Khautia montana	Orchis oestrifera
Scabiosa bipinnata	Orchis mascula
Scabiosa caucasica	Platanthera bifolia
Ericaceae	Platanthera chlorantha
Pyrola minor	Poaceae
Rhododendron luteum	Agrostis gigantea
Vaccinium arctostaphylos	Agrostis planifolia
Euphorbiaceae	Agrostis tenuis
Euphorbia condylocarpa	Ahisantha sterilis
Euphorbia glaberrima	Anthoxanthum odoratum
Euphorbia helioscopia	Arrenatherum elatius
Euphorbia macroceras	Bothriochloa ischaemum
Fabaceae	Brachypodium sylvaticum
Amoria ambigua	Briza elatior
Amoria repens	Bromopsis variegata
Anthyllis variegata	Bromus commutatus
Astragalus brachycarpus	Bromus japonicus
Astragalus resupinatum	Bromus scoparius
Chrysaspis campestris	Calamagrostis arundinacea
Galega orientalis	Calamagrostis epigeios
Lathyrus hirsutus	Catabrosella variegata
Lathyrus roseus	Cynodon dactylon
Lotus caucasicus	Cynosurus echinatus
Medicago arabica	Dactylis glomerata
Medicago denticulata	Deschampsia caespitosa
Medicago lupulina	Digitaria pectiniformis
Medicago minima	Echinochloa crus-galli
Medicago orbicularis	Eleusine indica
Medicago polychroa	Elytrigia repens
Melilotus officinalis	Festuca drymeja
Orobus cyaneus	Festuca gigantea
Trifolium arvense	Festuca ovina
Trifolium campestre	Festuca pratensis
Trifolium canescens	Festuca valesiaca
Trifolium medium	Festuca airoides
Trifolium pratense	Festuca woronowii
Trifolium trichcephalum	Gliceria arundinacea
Vicia balancae	Helictotrichon adzaricum
Vicia hirsuta	Hordeum europaeum
Vicia sativa	Koeleria albovii
Fagaceae	Lolium rigidum
Castanea sativa	Melica picta
Fagus orientalis	Melica uniflora
Quercus iberica	Milium effusum
Quercus pedunculiflora	Milium schmidtianum
Fumariaceae	Nardus stricta
Corydalis angustifolia	Oplismenus undulatifolius
Corydalis marschalliana	Phleum alpinum
Fumaria schleicheri	Phleum phleoides
Gentianaceae	Phleum pratense
Centaurium erythraea	Poa alpina
Gentiana angulosa	Poa annua
Gentiana cruciata	Poa bulbosa
Gentiana dshimilensis	Poa longifolia
Gentiana schistocalyx	Poa nemoralis
Gentianella caucasea	Poa palustris
Swertia iberica	Poa pratensis
Geraniaceae	Trisetum flavescens
Erodium cicutarium	Potamogetonaceae
Geranium ibericum	Potamogeton crispus
Geranium robertianum	Smilacaceae
Geranium sylvaticum	Smilax exdcelsa
Geranium gracile

დანართი 8. ფაუნა

ა) ძუძუმწოვრები:

ა.ა) მსხვილი და საშუალო ზომის ძუძუმწოვრები

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	საქართვ. წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)	IUCN -ის წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
1.	Capreolus capreolus	შველი
2.	Rupicapra rupicapra (spp. caucasica)	არჩვი	+(EN)	+ (VU)
3.	Sus scrofa	გარეული ღორი
4.	Ursus arctos	მურა დათვი	+(EN)
5.	Canis aureus	ტურა
6.	Canis lupus	მგელი
7.	Felis sylvestris	გარეული კატა
8.	Lynx lynx	ფოცხვერი	+(CR)	+(NT)
9.	Martes foina	ქვის კვერნა
10.	Martes martes	ტყის კვერნა
11.	Meles meles	მაჩვი
12.	Lutra lutra	წავი	+(VU)
13.	Vulpes vulpes	მელა
14.	Lepus europaeus	კურდღელი

დ.ბ) წვრილი ძუძუმწოვრები

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	კავკასიის ენდემი	საქართ. წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)	IUCN -ის წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
1.	Erinaceus europaeus	ზღარბი
2.	Talpa coeca	მცირე თხუნელა
3.	Sorex raddei	რადეს ბიგა	+
4.	Sorex satunini	კავკასიური ბიგა
5.	Sorex volnuchini	ვოლნუხინის ბიგა
6.	Neomys schelkovnicovi	შელკოვნიკოვის წყლის ბიგა
7.	Crocidura leucodon	თეთრმუცელა კბილთეთრა
8.	Crocidura gueldenstaedtii	გრძელკუდა კბილთეთრა
9.	Rhinopholus hipposideros	მცირე ცხვირნალა			+ (VU 2a)
10.	Myotis emarginatus	სამფერი მღამიობი			+ (VU 2a)
11.	Myotis nattereri	ნატერერის მღამიობი
12.	Myotis blythi	წვეტყურა მღამიობი
13.	Myotis mystacinus	ულვაშა მრამიობი
14.	Myotis brandtii	ბრანდტის მღამიობი
15.	Myotis daubentonii	დაუბენტონის მღამიობი
16.	Eptesicus serotinus	მეგვიანე ღამურა
17.	Nyctalus lasiopterus	გიგანტური მეღამურა			+ (NT)
18.	Nyctalus leisleri	მცირე მეღამურა			+ (NT)
19.	Nyctalus noctula	წითური მეღამურა
20.	Barbastella barbastellus	ევროპული მაჩქათელა		+ (VU A2a)	+ (VU 2a)
21.	Plecotus auritus	მურა ყურა
22.	Vespertilio murinus	ღამურა
23.	Sciurus anomalus	კავკასიური ციყვი		+ (VU A1e)	+ (NT)
24.	Sciurus vulgaris	ჩვეულებრივი ციყვი
25.	Myoxus glis	ჩვეულებრივი ძილგუდა			+ (NT)
26.	Dryomys nitedula	ტყის ძილგუდა			+ (NT)
27.	Cricetulus migratorius	რუხი ზაზუნა		+ ( VU A2a)	+ (NT)
28.	Chionomys gud	გუდაურის მემინდვრია	+		+ (NT)
29.	Chionoys roberti	მცირეაზიული მემინდვრია	+		+ (NT)
30.	Microtus arvalis	ჩვეულებრივი მემინდვრია
31.	Microtus majori	ბუჩქნარის მემინდვრია
32.	Microtus daghestanicus	დაღესტნური მემინდვრია	+
33.	Mus musculus	ველის თაგვი
34.	Apodemus fulvipectus	კავკასიური ტყის თაგვი
35.	Apodemus uralensis	მცირე ტყის თაგვი
36.	Apodemus ponticus	კავკასიური თაგვი
37.	Rattus rattus	შავი ვირთაგვა

ბ) ფრინველები:

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	საქართ. წითელი ნუსხა	IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.	Accipiter gentilis	ქორი
2.	Accipiter nisus	მიმინო
3.	Aegipius monachus	სვავი	+	+ (NT)
4.	Aegythalos caudatus	თოხიტარა
5.	Anthus pratensis	მდელოს მწყერჩიტა
6.	Anthus spinoletta	მთის მწყერჩიტა
7.	Apus apus	ნამგალა
8.	Aquila chrysaetus	მთის არწივი	+
9.	Aquila pomarina	მცირე მყივანა არწივი
10.	Bubo bubo	ზარნაშო
11.	Buteo buteo	ჩვეულებრივი კაკაჩა
12.	Carduelis carduelis	ჩიტბატონა
13.	Carduelis chloris	მწვანულა
14.	Carduelis spinus	ჭივჭავი
15.	Carpodacus erythrinus	ჩვეულებრივი კოჭობა
16.	Certhia familiaris	ჩვეულებრივი მგლინავა
17.	Cinclus cinclus	წყლის შაშვი
18.	Coccothraustes coccothraustes	კულუმბური
19.	Columba oenas	გულიო
20.	Columba palumbus	ქედანი
21.	Corvus corax	ყორანი
22.	Corvus corone	რუხი ყვავი
23.	Coturnix coturnix	მწყერი
24.	Cuculus canorus	გუგული
25.	Dendrocopos major	დიდი ჭრელი კოდალა
26.	Dendrocopos minor	მცირე ჭრლი კოდალა
27.	Dryocopus martius	შავი კოდალა
28.	Eremophila alpestris	რქოსანი ტოროლა
29.	Erythacus rubecula	გულწითელა
30.	Falco peregrinus	შავარდენი
31.	Falco tinnunculus	კირკიტა
32.	Ficedula parva	მცირე მემატლია
	Fringilla coelebs	ნიბლია
33.	Garrulus glandarius	ჩხიკვი
34.	Gypaetus barbatus	ბატკანძერი	+
35.	Gyps fulvus	ორბი	+
36.	Jynx torquilla	მაქცია
37.	Lanius collurio	ჩვეულებრივი ღაჟო
38.	Merops apiaster	კვირიონი
39.	Milvus migrans	ძერა
40.	Monticola saxatilis	ჭრელი კლდის შაშვი
41.	Motacilla alba	წყალწყალა
42.	Muscicapa striata	ჭრელი მემატლია
43.	Oenanthe isabellina	მოცეკვავე მეღორღია
44.	Oriolus oriolus	მოლაღური
45.	Parus ater	შავი წივწივა
46.	Parus caeruleus	წიწკანა
47.	Parus major	დიდი წივწივა
48.	Pernis apivorus	კრაზანაჭამია
49.	Phoenicurus ochruros	შავი ბოლოცეცხლა
50.	Phoenicurus phoenicurus	ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა
51.	Phylloscopus lorenzii	კავკასიური ყარანა
52.	Pica pica	კაჭკაჭი
53.	Picus viridus	მწვანე კოდალა
54.	Prunella modularis	ტყის ჭვინტაკა
55.	Pyrrhula pyrrhula	სტვენია
56.	Scolopax rusticola	ტყის ქათამი
57.	Serinus pusillus	წითელთავა მთიულა
58.	Sitta europaea	ჩვეულებრივი ცოცია
59.	Strix aluco	ტყის ბუ
60.	Sylvia atricapilla	შავთავა ასპუჭაკა
61.	Troglodytes troglodytes	ჭინჭრაქა
62.	Turdus merula	შავი შაშვი
63.	Turdus philomelos	მგალობელი შაშვი
64.	Turdus torquatus	თეთრგულა შაშვი
65.	Turdus viscivorus	ჩხართვი
66.	Tychodroma muraria	კლდეცოცია

გ) რეპტილიები

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	კავკასიის ენდემი	საქართ. წითელი ნუსხა	IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.	Anguis fragilis	ბოხმეჭა
2.	Coronella austriaca	სპილენძა
3.	Darevskia praticola	მდელოს ხვლიკი	+
4.	Darevskia caucasica	კავკასიური ხვლიკი	+
5.	Darevskia derjugini	ართვინის ხვლიკი	+
6.	Darevskia rudis (?)	ქართული ხვლიკი	+
7.	Elaphe longissima	ესკულაპის მცურავი
8.	Elaphe quatuorlineata	ოთხზოლიანი მცურავი
9.	Lacerta agilis	მარდი ხვლიკი
10.	Lacerta strigata	ზოლიანი ხვლიკი
11.	Lacerta media	საშუალო ხვლიკი
12.	Natrix natrix	ჩვეულებრივი ანკარა
13.	Natrix tessellata	წყლის ანკარა
14.	Vipera dinniki (?)	კავკასიური გველგესლა	+	+(VU)	+ (VU)

დ) ამფიბიები

№	ლათინური სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	კავკასიის ენდემი	IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.	Bufo verrucosissimus	კოლხური გომბეშო	+
2.	Bufo viridis	მწვანე გომბეშო
3.	Hyla arborea	ჩვეულებრივი ვასაკა		+ (NT)
4.	Pelodytes caucasicus	კავკასიური ჯვრიანა	+
5.	Rana ridibunda	ტბის ბაყაყი
6.	Rana macrocnemis	მცირეაზიური ბაყაყი
7.	Triturus cristatus (?)	სავარცხლიანი ტრიტონი

დანართი 9. ტყის მავნებელი მწერები

დანართში წარმოდგენილია ადმინისტრაციის მიერ ყოველწლიურდ ჩაატარებული ფიტოპათოლოგიური კვლევების შედეგები იდენტიფიცირებული სახეობები.

1. ბუგრები (Aphididae),

2. მზომელები (Geometridae)

3. მზომელები ( Chylopodae),

4. ცრუფარიანები (Coccidae ),

5. ტენჭიები (Teneberionidae ),

6. ქერქიჭამიები (Ipidae),

7. მოლუსკები (Mollusca),

8. მრავალფეხები (Diplopodae (Julus), Myriapodae, Chylopodae).

დანართი 10. „ზურმუხტის ქსელით“ დაცული ტერიტორია.

დამტკიცებული ტერიტორია: ბაწარა - GE0000015

ფართობი: 2985.960205 ჰა

B ტიპი		ტერიტორიის კოდი : GE0000015
კლასიფიკაცია		მონაცემი
ტერიტორიის წარდგენის თარიღი განსაკუთრებული კონსერვაციის საჭიროების მქონე ტერიტორიად (ზურმუხტი):		2004-11
ზურმუხტის ტერიტორიის დამტკიცება		2017-12
განსაკუთრებული კონსერვაციის საჭიროების მქონე ტერიტორიად გამოცხადების ეროვნული სამართლებრივი მითითება		წერილი N 9113 - საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო
განსაკუთრებული კონსერვაციის საჭიროების მქონე ტერიტორიად გამოცხადების ეროვნული სამართლებრივი მითითება		წერილი N 9113 - საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო

გრძედი	განედი
45.2536	42.2411
ფართობი ჰექტარში	საზღვაო ფართობი[%]
2985.960205	0.0

ჰაბიტატის ტიპები და მათი შეჯამება:

	ბერნის კონვენციის რეზოლუცია 4-ს ჰაბიტატის ტიპი							ჰაბიტატის მდგომარეობა ტერიტორიაზე
კოდი		FP	NP	დაფარულობა [ჰა]	გამოქვაბული [რიცხვობრივად]	მონაცემების ხარისხი	A|B|C|D		A|B|C
							წარმოდგენა		მსგავსი ფართობი	კონსერვაცია	გლობალური მაჩვენებელი
G1.6 წიფლნარი					0	G	B		C	A	C
G3.9 წიწვიანი ტყე Cupressaceae-ს ან Taxaceae-ს დომინირებით					0

• PF: ჰაბიტატის ტიპებისთვის, რომლებსაც შეიძლება ჰქონდეთ როგორც არაპრიორიტეტული, ასევე პრიორიტეტული ფორმა, შეიყვანეთ "X" სვეტში PF

• NP: იმ შემთხვევაში, თუ ჰაბიტატის ტიპი აღარ არსებობს საიტზე, ცხრილში შეიყვანეთ: "X" (არჩევითი)

• დაფარულობა: ათწილადი ღირებულების შეყვანა

• ქვაბული: მოიცავს ჰაბიტატების A1.44, A3, A4 და H1 ტიპებს. : შეიყვანეთ ქვაბულების რაოდენობა, თუ დაახლოებითი ფართობი ცნობილი არ არის.

• მონაცემთა ხარისხი: G = “კარგი” (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = “საშუალო” (ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით)

3.2 ბერნის კონვენციით დაცული, მე-6 რეზოლუციის სახეობები ~

ჯგუფი: A =ამფიბიები, B = ფრინველები, F = თევზები, I = უხერხემლოები, M = ძუძუმწოვრები, P =მცენარეები, R = რეპტილიები

• S: იმ შემთხვევაში, თუ სახეობებზე მონაცემები არის სენსიტიური და ის არ უნდა იყოს ხელმისაწვდომი საჯაროდ, შეიყვანეთ - დიახ

• NP:  თუ სახეობა აღარ ბინადრობს მოცემულ საიტზე: x (არჩევითი)

• ტიპი: p=მუდმივი, r=რეპროდუქციული, c=კონცენტრაცია, w=გამოზამთრების (მცენარეთა და არაიმიგრაციულ სახეობათათვის გამოიყენეთ მუდმივი (P)

• ერთეული: i=ინდივიდი, p=წყვილად ან სხვა ერთეულებად, დამოკიდებულად რიცხოვნობის სტანდარტიზებულ ერთეულებზე და კოდებზე, მე-12 და მე-17 მუხლების გათვალისწინებით (ფრინველთა და და ჰაბიტატების დირექტივები)

• სიხშირის კატეგორიები (Cat.): C=საერთო, R= იშვიათი, V=ძალიან იშვიათი, P=არსებული – შევავსოთ, თუ მონაცემის ხარისხი არის არასრულფასოვანი (DD) რიცხოვნობის მონაცემთან ერთად.

• მონაცემთა ხარისხი: G = “კარგი” (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = “საშუალო” (ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით) DD = არასრულფასოვანი მონაცემი (გამოიყენეთ მხოლოდ ეს კატეგორია, თუ უხეში გამოთვლითაც კი არ გვაქვს სავარაუდო რიცხოვნობის მონაცემი, დატოვეთ გრაფა ცარიელი. გრაფა „ სიმრავლის კატეგორიები“ მაინც უნდა იყოს შევსებული.

სახეობები

რიცხოვნობა სატზე

ტერიტორიის შეფასება

ჯგუფი

კოდი

სამეცნიერო სახელწოდება

სენსიტიურობა

აღარ ბინადრობს

ერთეული

ზომა

ერთეული

Cat.

მონაცემის ხარისხი

A|B|C|D

A|B|C

მინიმალური

მაქსიმალური

C/R/V/P

რაოდენობა

კონსერვაცია

Iso.

გლობ. მაჩვენებლები

B

A223

ბუკიოტი Aegolius funereus

p

P

DD

C

B

C

C

I

1930

Agriades glandon aquilo

p

0

0

P

B

B

B

C

B

A089

მცირე მყივანი არწივი Aquila pomarina

r

P

DD

B

B

C

C

M

1308

ევროპული მაჩქათელა Barbastella barbastellus

p

P

DD

C

B

C

C

B

A215

ზარნაშო Bubo bubo

p

P

DD

C

C

C

C

M

1352

მგელი Canis lupus

p

0

0

P

G

B

A

C

C

B

A224

უფეხურა Caprimulgus europaeus

r

P

DD

C

C

C

C

I

1088

მუხის დიდი ხარაბუზა Cerambyx cerdo

p

0

0

P

C

B

C

C

B

A239

თეთრზურგა კოდალა Dendrocopos leucotos

p

P

DD

C

B

C

C

B

A238

საშუალო ჭრელი კოდალა Dendrocopos medius

p

P

DD

C

B

C

C

B

A236

შავი კოდალა Dryocopus martius

p

P

DD

C

B

C

C

B

A320

წითელყელა ბუზიჭერია (მცირე მემატლია) Ficedula parva

r

P

DD

C

B

C

C

B

A442

ნახევართეთრყელა ბუზიჭერია (ნახევართეთრყელა მემატლია) Ficedula semitorquata

r

P

DD

C

B

C

C

B

A092

ჩია არწივი Hieraaetus pennatus

r

P

DD

C

B

C

C

B

A338

ჩვეულებრივი ღაჟო Lanius collurio

r

P

DD

C

C

C

C

I

1060

მჟაუნას მრავალთვალა Lycaena dispar

p

0

0

P

B

B

C

B

M

1361

ფოცხვერი Lynx lynx

p

0

0

P

G

B

A

B

C

M

1310

ჩვეულებრივი ფრთაგრძელი Miniopterus schreibersii

p

P

DD

C

B

C

C

M

1307

ყურწვეტა (წვეტყურა) მღამიობი Myotis blythii

p

P

DD

C

B

C

C

M

1321

სამფერი მღამიობი Myotis emarginatus

p

P

DD

C

B

C

C

B

A072

კრაზანაჭამია (ირაო) Pernis apivorus

r

P

DD

C

B

C

C

M

1304

დიდი ცხვირნალა Rhinolophus ferrumequinum

p

P

DD

C

B

C

C

M

1303

მცირე ცხვირნალა Rhinolophus hipposideros

p

P

DD

C

B

C

C

I

1087

ალპური ხარაბუზა Rosalia alpina

p

0

0

P

B

B

B

C

B

A307

მიმინოსებრი ასპუჭაკა Sylvia nisoria

r

P

DD

C

C

C

C

A

1171

აღმოსავლური სავარცხლიანი ტრიტონი Triturus karelinii

r

0

0

P

B

B

B

C

M

1354

მურა დათვი Ursus arctos

p

P

G

C

C

C

C