7.1. სარკინიგზო შემთხვევებთან დაკავშირებული ინდიკატორების განმარტებები:

7.1.1 „მნიშვნელოვანი სარკინიგზო შემთხვევა“ ნიშნავს სარკინიგზო შემთხვევას რომელშიც მონაწილეობს, სულ მცირე, ერთი სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალება გადაადგილებისას, რომლის შედეგადაც იღუპება ან ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებას იღებს, სულ მცირე ერთი პირი, ან მნიშვნელოვან დაზიანებას იღებს, მოძრავი შემადგენლობა, ლიანდაგები, სხვა მოწყობილობები ან გარემო, ან რომელიც იწვევს მოძრაობის მნიშვნელოვან შეფერხებას, გარდა საამქროებში, საწყობებსა და დეპოებში მომხდარი სარკინიგზო შემთხვევებისა;

7.1.2 „მატარებელი“ ნიშნავს – სათანადო სიგნალებით აღჭურვილ ვაგონებისგან ან/და სხვა ნებისმიერი სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალებებისგან ფორმირებულ შემადგენლობას ერთი ან რამდენიმე მოქმედი გამწევი საშუალებით, აგრეთვე თვითმავალ სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალებას, რომელიც გადასარბენზე იგზავნება;

7.1.3. „მატარებლის შეჯახება სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალებასთან“ ნიშნავს მატარებლის შეჯახებას ნებისმიერი ნაწილით სხვა მატარებლის ან სატრანსპორტო საშუალების ნებისმიერ ნაწილთან, ან მატარებლის შეჯახებას სამანევრო მოძრავ შემადგენლობასთან;

7.1.4. „მატარებლის შეჯახება დაბრკოლებასთან გაბარიტის ფარგლებში“ ნიშნავს მატარებლის ნაწილსა და ლიანდაგზე ან მის სიახლოვეს მუდმივად ან დროებით განთავსებულ საგნებს შორის შეჯახებას (გარდა სარკინიგზო გადასასვლელებზე გადამკვეთი სატრანსპორტო საშულებების ან მოსარგებლეების მიერ დაკარგული საგნებისა), მათ შორის, შეჯახებას საჰაერო საკონტაქტო ქსელის სადენებთან; ამავე შემთხვევას განეკუთვნება შეჯახება ცხოველებთან;

7.1.5. „მატარებლის რელსებიდან გადასვლა“ ნიშნავს ნებისმიერ შემთხვევას, როდესაც მატარებლის, სულ მცირე, ერთი თვალი ტოვებს რელსებს;

7.1.6. „სარკინიგზო შემთხვევა სარკინიგზო გადასასვლელზე“ ნიშნავს ნებისმიერ სარკინიგზო შემთხვევას სარკინიგზო გადასასვლელებზე, რომელშიც მონაწილეობს, სულ მცირე, ერთი სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალება და ერთი ან მეტი გადამკვეთი სატრანსპორტო საშუალება, სხვა გადამკვეთი მოსარგებლეები, როგორებიცაა ქვეითად მოსიარულეები ან ლიანდაგზე ან მის სიახლოვეს დროებით არსებული სხვა საგნები, თუ ისინი დაკარგა გადამკვეთმა სატრანსპორტო საშუალებამ ან მოსარგებლემ;

7.1.7. „სარკინიგზო შემთხვევა, რომელიც შეემთხვა ადამიანებს და რომელშიც მონაწილეობს მოძრავი შემადგენლობა გადაადგილებისას“ ნიშნავს სარკინიგზო შემთხვევას, რომლებიც შეემთხვა ერთ ან მეტ პირს, რომელთაც დაეჯახა სარკინიგზო სატრანსპორტო საშულება ან მასზე მიმაგრებული ან მისგან მომწყდარი საგანი, რაც ასევე მოიცავს სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალებებიდან გადავარდნილ პირებს, აგრეთვე, პირებს, რომლებიც წაიქცნენ ან დაშავდნენ მგზავრობისას სატრანსპორტო საშუალების ბორტზე დაუმაგრებელი საგანის დაჯახების შედეგად;

7.1.8. „ხანძარი მოძრავ შემადგენლობაში“ ნიშნავს ხანძარს ან აფეთქებას, რომელიც ხდება სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალებაში (მისი ტვირთის ჩათვლით) მისი გადაადგილებისას გამგზავრების სადგურსა და დანიშნულების ადგილს შორის, მათ შორის, მისი დგომისას გამგზავრების სადგურზე, დანიშნულების ადგილზე ან შუალედურ გაჩერებებზე, აგრეთვე, გამგზავრების სადგურსა და დანიშნულების ადგილს შორის განმეორებითი მახარისხებელი ოპერაციებისას;

7.1.9. „სხვა (სარკინიგზო შემთხვევა)“ ნიშნავს ნებისმიერ სარკინიგზო შემთხვევას, გარდა: მატარებლის შეჯახებისა სარკინიგზო სატრანსპორტო საშუალებასთან, მატარებლის შეჯახებისა დაბრკოლებასთან გაბარიტის ფარგლებში, მატარებლის რელსიდან აცდენისა, სარკინიგზო შემთხვევისა სარკინიგზო გადასასვლელზე, სარკინიგზო შემთხვევისა, რომელიც შეემთხვათ ადამიანებს და რომელშიც მონაწილეობს მოძრავი შემადგენლობა გადაადგილებისას ან ხანძრისა მოძრავ შემადგენლობაში;

7.1.10. „მგზავრი“ ნიშნავს ნებისმიერ პირს, გარდა მატარებლის ეკიპაჟის წევრისა, რომელიც მგზავრობს რკინიგზით, აგრეთვე მხოლოდ უბედური შემთხვევების სტატისტიკის მიზნებისათვის მგზავრს ნიშნავს პირი, რომელიც ცდილობს მოძრავ მატარებელში ჩაჯდომას ან მოძრავი მატარებლიდან ჩასვლას და პირი, რომელიც მგზავრობს მატარებლის მართვის კაბინით;

7.1.11. „დასაქმებული პირი ან კონტრაქტორი“ ნიშნავს ნებისმიერ პირს, რომლის საქმიანობა უკავშირდება რკინიგზას და რომელიც იმყოფება სამსახურში სარკინიგზო შემთხვევის დროს, მათ შორის, კონტრაქტორების პერსონალს, ინდივიდუალურ კონტრაქტორებს, მატარებლის ეკიპაჟს და პირებს, რომელთა სამუშაო დაკავშირებულია მოძრავ შემადგენლობასა და ინფრასტრუქტურის მოწყობილობებთან;

7.1.12. „სარკინიგზო გადასასვლელით მოსარგებლე“ ნიშნავს ნებისმიერ პირს, რომელიც სარგებლობს სარკინიგზო გადასასვლელით, რომ გადაკვეთოს სარკინიგზო ხაზი ნებისმიერი სახის სატრანსპორტო საშუალებით ან ფეხით;

7.1.13. „დამრღვევი“ ნიშნავს ნებისმიერ პირს, გარდა სარკინიგზო გადასასვლელით მოსარგებლისა, რომელიც იმყოფება რკინიგზის ობიექტებზე, სადაც მისი ყოფნა აკრძალულია;

7.1.14. „ბაქანზე მყოფი სხვა პირი“ ნიშნავს სარკინიგზო ბაქანზე მყოფ ნებისმიერ პირს, რომელიც არ განისაზღვრება როგორც „მგზავრი“, „დასაქმებული პირი ან კონტრაქტორი“, „სარკინიგზო გადასასვლელით მოსარგებლე“, „ბაქანზე არმყოფი სხვა პირი“ ან „დამრღვევი“;

7.1.15. „ბაქანზე არმყოფი სხვა პირი“ ნიშნავს სარკინიგზო ბაქანზე არმყოფ ნებისმიერ პირს, რომელიც არ განისაზღვრება როგორც „მგზავრი“, „დასაქმებული პირი ან კონტრაქტორი“, „სარკინიგზო გადასასვლელით მოსარგებლე“, „ბაქანზე მყოფი სხვა პირი“ ან „დამრღვევი“;

7.1.16. „გარდაცვალება (დაღუპული)“ ნიშნავს ნებისმიერ პირს, რომელიც იღუპება სარკინიგზო შემთხვევის შედეგად მაშინვე ან შემთხვევიდან 30 დღის განმავლობაში გარდა თვითმკვლელობის შემთხვევისა;

7.1.17. „სერიოზული დაზიანება (სერიოზულად დაშავებული პირი)“ ნიშნავს სარკინიგზო შემთხვევის (გარდა თვითმკვლელობის მცდელობისა) შედეგად დაშავებულ ნებისმიერ პირს, რომელიც ჰოსპიტალიზებულია, სულ მცირე, 24 საათით.

7.2. სახიფათო ტვირთებთან დაკავშირებული ინდიკატორების განმარტებები:

7.2.1. „სარკინიგზო შემთხვევა, რომელიც მოიცავს სახიფათო ტვირთების გადაზიდვას“ ნიშნავს ნებისმიერ სარკინიგზო შემთხვევას ან ინციდენტს, რომელიც ექვემდებარება შეტყობინებას სახიფათო ტვირთის რკინიგზით გადაზიდვის წესის მიხედვით;

7.2.2. „სახიფათო ტვირთი“ ნიშნავს ნივთიერებებსა და ნივთებს, რომელთა გადაზიდვა აკრძალულია სახიფათო ტვირთის რკინიგზით გადაზიდვის წესის მიხედვით, ან ნებადართულია განხორციელდეს მხოლოდ მასში დადგენილი პირობებით.

7.3. თვითმკვლელობებთან დაკავშირებული ინდიკატორების განმარტებები:

7.3.1. „თვითმკვლელობა“ ნიშნავს განზრახ თვითდაზიანების აქტს, რომელიც იწვევს გარდაცვალებას, რაც აღრიცხული და კლასიფიცირებულია უფლებამოსილი ეროვნული უწყების მიერ;

7.3.2. „თვითმკვლელობის მცდელობა“ ნიშნავს განზრახ თვითდაზიანების აქტს, რომელიც იწვევს სერიოზულ დაზიანებას.

7.4. სარკინიგზო შემთხვევების წინმსწრებ მოვლენებთან დაკავშირებული ინდიკატორების განმარტებები:

7.4.1. „რელსის ტეხა“ ნიშნავს ტეხას, როდესაც რელსი გაყოფილია ორ ან მეტ ნაწილად, ან ტეხას, როდესაც რელსს ტყდება ლითონის ნაწილი, რის შედეგადაც სავალ ზედაპირზე გაჩნდა ღრეჩო, რომლის სიგრძე აღემატება 50 მმ-ს, ხოლო სიღრმე – 10 მმ-ს;

7.4.2. „ლიანდაგის დეფორმაცია ან სისწორის სხვაგვარი დარღვევა“ ნიშნავს ლიანდაგის უწყვეტობასთან ან გეომეტრიასთან დაკავშირებულ ნებისმიერ წუნს, რაც მოითხოვს წუნის აღმოფხვრამდე ლიანდაგის მოძრაობისათვის დაკეტვას ან დადგენილი სიჩქარის დაუყოვნებლივ შეზღუდვას;

7.4.3. „მცდარი (ნაკლებად შემზღუდველი) სიგნალის გადაცემა“ ნიშნავს ინფრასტრუქტურის ან მოძრავი შემადგენლობის სიგნალიზაციის სისტემის ტექნიკურ გაუმართაობას, რის შედეგადაც სიგნალით გადაცემული ინფორმაცია იმაზე ნაკლებად შემზღუდველია, ვიდრე მოითხოვება. ამავე შემთხვევას მიეკუთვნება სახიფათო ადგილის შეზღუდვა შეუსაბამო შეზღუდვის სიგნალებით ან შეზღუდვის სიგნალების არასწორი განლაგება, რომელთა შედეგადაც ხდება მოთხოვნილზე ნაკლებად შემზღუდველი სიგნალის გადაცემა, აგრეთვე სახიფათო ადგილის შეზღუდვის სიგნალების არარსებობა;

7.4.4. „ამკრძალავი სიგნალის გავლა, სახიფათო მონაკვეთზე გასვლით“ ნიშნავს შემთხვევას, როდესაც მატარებლის რომელიმე ნაწილი სცდება ნებადართული მოძრაობის საზღვრებს და გადაადგილდება სახიფათო მონაკვეთზე;

7.4.5. „ამკრძალავი სიგნალის გავლა, სახიფათო მონაკვეთზე გასვლის გარეშე“ ნიშნავს შემთხვევას, როდესაც მატარებლის რომელიმე ნაწილი სცდება ნებადართული მოძრაობის საზღვრებს, მაგრამ არ გადაადგილდება სახიფათო მონაკვეთზე;

7.4.6. ამ მუხლის 7.4.4. და 7.4.5. ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული არანებადართული მოძრაობა ნიშნავს:

ა) სალიანდაგო შუქნიშანზე გაჩერების ბრძანებაზე გავლას, როდესაც არ ფუნქციონირებს მატარებლების დაცვის სისტემა (TPS);

ბ) მატარებლების დაცვის სისტემით (TPS) გათვალისწინებული, უსაფრთხო მოძრაობასთან დაკავშირებული ნებადართული ზონის მიღმა გასვლას;

გ) იმ მონაკვეთის მიღმა გასვლას, რომელზეც გაცემულია რეგულაციებით განსაზღვრული სიტყვიერი ან წერილობითი ნებართვა;

დ) გაჩერების მანიშნებელი სიგნალების ან ხელის სიგნალების გავლას.

არ გაითვალისწინება შემთხვევა, როდესაც ამკრძალავ სიგნალს გაივლის სატრანსპორტო საშუალება წევის ერთეულის გარეშე, ან ეკიპაჟის მიერ უმეთვალყურეოდ დატოვებული მატარებელი. არ გაითვალისწინება შემთხვევა, როდესაც, რაიმე მიზეზით, საფრთხის მანიშნებელი სიგნალი დროულად არ ირთვება, რომ მემანქანემ შეძლოს მატარებლის სიგნალზე გაჩერება.

არანებადართულ მოძრაობასთან დაკავშირებულ ჩამოთვლილ ოთხივე შემთხვევასთან დაკავშირებით უნდა მომზადდეს ერთი საერთო ინდიკატორი, რომელიც შესაძლებელია ჩაიშალოს ცალ-ცალკე თითოეულ ინდიკატორთან მიმართებით.

7.4.7. „ექსპლუატაციაში მყოფი მოძრავი შემადგენლობის თვლის ტეხა“ ნიშნავს ტეხას, რომელიც ზემოქმედებს თვალზე და ქმნის სარკინიგზო შემთხვევის (რელსიდან აცდენის ან შეჯახების) რისკს;

7.4.8. „ექსპლუატაციაში მყოფი მოძრავი შემადგენლობის ღერძის ტეხა“ ნიშნავს ტეხას, რომელიც ზემოქმედებს ღერძზე და ქმნის სარკინიგზო შემთხვევის (რელსიდან აცდენის ან შეჯახების) რისკს.

7.5. სარკინიგზო შემთხვევების ეკონომიკური ზეგავლენის გაანგარიშებასთან დაკავშირებული მეთოდოლოგია

7.5.1. უბედური შემთხვევის პრევენციის ღირებულება მოიცავს:

7.5.1.1. უშუალოდ უსაფრთხოების ღირებულებას: გადახდისათვის მზაობის ინდიკატორები, რაც ეფუძნება გაცხადებული პრეფერენციების კვლევას სახელმწიფოში.

7.5.1.2. პირდაპირ და არაპირდაპირ ეკონომიკურ ხარჯებს: შეფასებულ ხარჯებს, რომელიც მოიცავს:

ა) სამედიცინო და სარეაბილიტაციო ხარჯს;

ბ) სასამართლო ხარჯებს, პოლიციასთან, შემთხვევის კერძო მოკვლევებთან, საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურებთან დაკავშირებულ და დაზღვევის ადმინისტრაციულ ხარჯებს;

გ) საწარმოო დანაკარგებს: საზოგადოებისათვის იმ საქონლისა და მომსახურების ღირებულება, რომელთა წარმოებასაც შეძლებდა მოცემული პირი, შემთხვევა რომ არ მომხდარიყო.

7.5.1.3. უბედურ შემთხვევასთან დაკავშირებული ხარჯების გაანგარიშებისას, გარდაცვალებები და სერიოზული დაზიანებები ცალ-ცალკე გაითვალისწინება (უბედური შემთხვევის პრევენციის ღირებულება განსხვავდება გარდაცვალებებსა და სერიოზულ დაზიანებებთან მიმართებით).

7.5.2. უშუალოდ უსაფრთხოების ღირებულებისა და პირდაპირი ან/და არაპირდაპირი ეკონომიკური ხარჯების გაანგარიშების პრინციპები: უშუალოდ უსაფრთხოების ღირებულებასთან მიმართებით, ხელმისაწვდომი გაანგარიშებების მართებულობის შეფასება უნდა ითვალისწინებდეს შემდეგს:

ა) გაანგარიშებები უნდა უკავშირდებოდეს სატრანსპორტო სექტორში სიკვდილიანობის რისკის შემცირების შეფასების სისტემას და უნდა ეფუძნებოდეს გადახდისათვის მზაობის მიდგომას, დადგენილი პრეფერენციების კვლევის მეთოდების შესაბამისად;

ბ) მნიშვნელობების განსასაზღვრად შერჩეული რესპონდენტები უნდა წარმოადგენდნენ შესაბამის პოპულაციას. კერძოდ, შერჩეული ნიმუში უნდა ასახავდეს ასაკის/შემოსავლის განაწილებას პოპულაციის სხვა შესაბამის სოციალურ-ეკონომიკურ ან/და დემოგრაფიულ მახასიათებლებთან ერთად;

გ) გადახდისათვის მზაობასთან დაკავშირებული მნიშვნელობების განსაზღვრის მეთოდი: კვლევის პროექტი უნდა ითვალისწინებდეს, რომ შეკითხვები გასაგები/მნიშვნელოვანი იყოს რესპონდენტებისათვის;

დ) პირდაპირი და არაპირდაპირი ეკონომიკური ხარჯები უნდა შეფასდეს საზოგადოების მიერ გაწეული რეალური ხარჯების საფუძველზე.

7.5.3. ტერმინთა განმარტებები:

7.5.3.1. „გარემოსათვის მიყენებული ზიანის ღირებულება“ ნიშნავს სარკინიგზო საწარმოებისა და ინფრასტრუქტურის მენეჯერების მიერ დასაფარ ხარჯებს, რომლებიც შეფასებულია მათი გამოცდილების საფუძველზე, დაზიანებული არეალის აღსადგენად სარკინიგზო შემთხვევამდელ მდგომარეობაში;

7.5.3.2. „მოძრავი შემადგენლობის ან ინფრასტრუქტურისათვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ღირებულება“ ნიშნავს ახალი მოძრავი შემადგენლობის ან ინფრასტრუქტურის უზრუნველყოფის ხარჯებს, ანალოგიური ფუნქციებითა და ტექნიკური პარამეტრებით, რაც გააჩნდა დაზიანებულ მოძრავ შემადგენლობას ან ინფრასტრუქტურას, რომელიც არ ექვემდებარება შეკეთებას. აგრეთვე, იმ მოძრავი შემადგენლობის ან ინფრასტრუქტურის სარკინიგზო შემთხვევამდელ მდგომარეობაში აღდგენასთან დაკავშირებულ ხარჯებს, რომელიც ექვემდებარება შეკეთებას და რაც სარკინიგზო საწარმოებმა და ინფრასტრუქტურის მენეჯერებმა საკუთარი გამოცდილების საფუძველზე უნდა შეაფასონ, მათ შორის, მოძრავი შემადგენლობის იჯარასთან დაკავშირებულ ხარჯებს, რაც განპირობებულია დაზიანებული სატრანსპორტო საშუალებების ხელმიუწვდომლობით;

7.5.3.3. „სარკინიგზო შემთხვევების შედეგად გამოწვეული დაგვიანებების ღირებულება“ ნიშნავს დაგვიანებების ფულით გამოსახულ ღირებულებას, რომელიც წარმოექმნათ სარკინიგზო ტრანსპორტის მომხმარებლებს (მგზავრები და სატვირთო გადაზიდვებთან დაკავშირებული მომხმარებლები) სარკინიგზო შემთხვევების შედეგად, რაც გაანგარიშდება შემდეგი მოდელის მიხედვით:

VT = მგზავრობის დროის დაზოგვის ფულადი ღირებულება

დროის ღირებულება მატარებლის მგზავრისათვის (საათში)

VT მგზ ≈ [სამსახურებრივი მგზავრების VT]*[სამსახურებრივი მგზავრების საშუალო პროცენტი წელიწადში] + [არასამსახურებრივი მგზავრების VT] * [არასამსახურებრივი მგზავრების საშუალო პროცენტი წელიწადში]

VT მგზ გაანგარიშდება ლარში ერთ მგზავრზე საათში

„სამსახურებრივი მგზავრი“ ნიშნავს მგზავრს, რომელიც მგზავრობს მის პროფესიულ საქმიანობასთან დაკავშირებული მიზნით, რაც არ მოიცავს რეგულარულ მგზავრობას სახლიდან სამსახურში და უკან.

დროის ღირებულება სატვირთო მატარებლისათვის (საათში)

VT სატ ≈ [სატვირთო მატარებლების VT] * [(ტონა-კმ) / (მატარებელ-კმ)]

VT სატ გაანგარიშდება ლარში ერთ ტონა ტვირთზე საათში

1 წელიწადში ერთი მატარებლით გადაზიდული ტვირთის საშუალო რაოდენობა ტონებში = (ტონა-კმ) / (მატარებელ-კმ)

CM ≈ მატარებლის 1-წუთიანი დაგვიანების ღირებულება

სამგზავრო მატარებელი

CM მგზ ≈ K1 * (VT მგზ / 60) * [(მგზავრ-კმ) / (მატარებელ-კმ)]

მგზავრების საშუალო რაოდენობა მატარებლის მიხედვით 1 წელიწადში ≈ (მგზავრ-კმ)/ (მატარებელ-კმ)

სატვირთო მატარებელი

CM სატ ≈ K2 * (VT სატ / 60)

კოეფიციენტები K1 და K2 დროის მნიშვნელობას და დაგვიანების მნიშვნელობას შორისაა, რაც გაანგარიშებულია დადგენილი პრეფერენციების კვლევებზე დაყრდნობით, რათა გათვალისწინებულ იქნეს, რომ დაგვიანებების შედეგად დაკარგული დრო გაცილებით უფრო უარყოფითად აღიქმება, ვიდრე ჩვეულებრივი მგზავრობის დრო.

სარკინიგზო შემთხვევების შედეგად გამოწვეულ დაგვიანებების ღირებულება ≈ CM მგზ * (სამგზავრო მატარებლების დაგვიანების წუთები) + CM სატ * (სატვირთო მატარებლების დაგვიანების წუთები)

მოდელის მასშტაბი

დაგვიანების ღირებულება უნდა გაანგარიშდეს მნიშვნელოვანი სარკინიგზო შემთხვევებისთვის შემდეგი სახით:

ა) ფაქტობრივი დაგვიანებები სარკინიგზო ხაზებზე, სადაც მოხდა სარკინიგზო შემთხვევები, რაც გაანგარიშებულია ბოლო სადგურზე;

ბ) ფაქტობრივი დაგვიანებები, ან თუ ეს შეუძლებელია, საანგარიშო დაგვიანებები სხვა ხაზებზე, რომლებზეც გავლენა იქონია აღნიშნულმა სარკინიგზო შემთხვევა