საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის შესახებ 2024 წლის წლიური ანგარიში და დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა ფინანსურ ანგარიშგებებზე

საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია 2024 წლის საქმიანობის ანგარიში თბილისი 2025 წელი 1 სარჩევი კომისიის საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები და შედეგები ................................................. 7 1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან.............................................................................................................................. 13 1.1. გადამცემი სისტემის ოპერატორების განცალკევება ........................................................ 13 1.2. სანქცირების წესი .................................................................................................................... 15 1.3. წარმოშობის სერტიფიკატები ................................................................................................ 15 2. ელექტროენერგეტიკის სექტორი ..................................................................................................... 16 2.1. ელექტროენერგიის ბაზრის ტრანსფორმაცია ......................................................................... 16 2.2. ელექტროენერგიის ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები.................................................... 19 2.2.1. საბითუმო ბაზარი ................................................................................................................. 28 2.2.1.1. ორმხრივი ხელშეკრულებები ...................................................................................... 29 2.2.1.2. ენერგეტიკული ბირჟა ................................................................................................... 31 2.2.1.3. საბალანსო ელექტროენერგია ...................................................................................... 31 2.2.2. საცალო ბაზარი ...................................................................................................................... 35 2.2.2.1. შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“................................................ 37 2.2.2.2. სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“ ............................................................................................ 39 2.3. საქმიანობის განცალკევება ......................................................................................................... 41 2.4. ლიცენზირება ................................................................................................................................ 42 2.5. სალიცენზიო საქმიანობის კონტროლი ................................................................................ 43 2.5.1. ელექტროენერგიის განაწილების საქმიანობა .................................................................. 43 2.5.2. ელექტროენერგიის გადაცემის საქმიანობა ...................................................................... 45 2.6. გამანაწილებელ ქსელში ელექტროენერგიის მომსახურების ხარისხი, მიწოდების უწყვეტობა და ელექტროენერგიის ხარისხის რეგულირება ....................................................... 48 2.7. ელექტროენერგიის დანაკარგების რეგულირება გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში ................................................................................................................................................... 53 2.8. განახლებადი ენერგიისა და ენერგოეფექტიანობის ხელშეწყობა ...................................... 56 2.8.1. ნეტო აღრიცხვა ..................................................................................................................... 56 2.8.2. წარმოშობის სერტიფიკატები ............................................................................................. 66 2.9. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (ელექტროენერგია) ......................................... 70 2.9.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები.......................................................... 70 2 2.9.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ........................................ 71 2.9.3. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი..................................................................... 73 2.9.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი .................................................................................... 76 2.9.5. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ....................................................... 78 3. ბუნებრივი გაზის სექტორი ............................................................................................................... 83 3.1. ბუნებრივი გაზის ბაზარი ........................................................................................................... 83 3.1.1. ბაზრის სტრუქტურა და სუბიექტები ............................................................................... 84 3.1.2. საქმიანობის განცალკევება .................................................................................................. 86 3.1.3. ქსელის სისტემის ოპერატორის მიერ წილების/საოპერაციო აქტივების გასხვისებასა და კომპანიების შერწყმაზე თანხმობის გაცემა .................................................. 86 3.1.4. ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები................................................................................. 87 3.1.4.1. ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარი ......................................................................... 87 3.1.4.2. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზარი .............................................................................. 90 3.2. ლიცენზირება .............................................................................................................................. 101 3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება ............................................................................... 102 3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილება .......................................................................................... 104 3.2.3. სალიცენზიო განაცხადები და ცვლილებები სალიცენზიო რეესტრში ..................... 105 3.2.4. ტექნიკური რეგულირების შედეგები .............................................................................. 105 3.3. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება ........................................................................... 106 3.3.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები........................................................ 106 3.3.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ...................................... 107 3.3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი ...................................................... 107 3.3.2.2. ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და განაწილების ტარიფები ................................ 107 3.3.3. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი................................................................... 108 3.3.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი .................................................................................. 109 3.3.5. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი .................................................... 110 4. წყალმომარაგების სექტორი ............................................................................................................ 115 4.1. სექტორის ზოგადი მიმოხილვა ............................................................................................... 115 4.1.1. მარეგულირებელი ჩარჩო .................................................................................................. 115 4.1.2. ლიცენზიატი საწარმოები და მომარაგების დაფარვის არეალი ................................. 116 3 4.2. ლიცენზირება და სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი ............................................... 117 4.2.1. ლიცენზირება ....................................................................................................................... 117 4.2.2. სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი ......................................................................... 117 4.3. ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმები და შედარებითი ანალიზი ..................................................................................................................... 118 4.3.1. შეფასების კრიტერიუმები ................................................................................................. 118 4.3.2. შედარებითი ანალიზი........................................................................................................ 122 4.4. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (წყალმომარაგება).......................................... 125 4.4.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები........................................................ 125 4.4.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ................................ 125 4.4.3. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი და ერთიანი საბუღალტრო-სააღრიცხვო სისტემა ............................................................................................................................................ 125 4.4.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი .................................................................................. 126 4.4.5. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ..................................................... 128 4.5. მელიორაციის სექტორი ............................................................................................................ 129 5. მეთოდოლოგიური საქმიანობა ...................................................................................................... 131 5.1. „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები და სიახლეები ........................................................................................................... 131 5.2. „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები ...................................................................................................................................... 133 5.3. „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები და სიახლეები........................................................................................................................................... 134 5.4. „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებაში კომისიის 2024 წლის 28 ნოემბრის №30 დადგენილებით განხორციელებული ცვლილება ...................................................................... 136 5.5. კომისიის 2014 წლის 17 აპრილის №10 დადგენილებით დამტკიცებულ „ქსელის წესებში“ კომისიის 2024 წლის 24 დეკემბრის №42 დადგენილებით განხორციელებული ცვლილებები ...................................................................................................................................... 136 5.6. იუსტიციის სახლში არსებული კომუნალური მომსახურება ............................................ 137 5.7. *303# მომსახურება ..................................................................................................................... 138 5.8. „Business Ready“-ს კვლევის კონცეფციის დოკუმენტის შემუშავებასა და კვლევაში მონაწილეობა ..................................................................................................................................... 139 4 5.9. „OECD“-ის „პროდუქტის ბაზრის რეგულირების ინდიკატორების“ კვლევაში მონაწილეობა ..................................................................................................................................... 140 6. მომსახურების კომერციული ხარისხი ......................................................................................... 141 6.1. მომსახურების ხარისხი და სტანდარტების აღწერა............................................................. 141 6.2. სტატისტიკური ინფორმაცია ................................................................................................... 142 7. სადავო საკითხების განხილვა ........................................................................................................ 151 7.1. მომხმარებელთა საჩივრებსა და ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტის მარეგულირებელი ჩარჩოების მიმოხილვა .................................................................................. 151 7.2. მომხმარებელთა საჩივრები ელექტროენერგეტიკის სექტორში ........................................ 152 7.3. მომხმარებელთა საჩივრები ბუნებრივი გაზის სექტორში ................................................. 155 7.4. მომხმარებელთა საჩივრები წყალმომარაგების სექტორში ................................................ 157 7.5. ხანდაზმული დავალიანებები ................................................................................................. 160 7.6. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხები............................................................................................................ 161 8. სასამართლო დავები......................................................................................................................... 163 9. საერთაშორისო ურთიერთობები ................................................................................................... 168 9.1. პარტნიორი საერთაშორისო ორგანიზაციები ....................................................................... 168 9.2. განხორციელებული და მიმდინარე საერთაშორისო პროექტები ..................................... 170 10. საზოგადოებასთან ურთიერთობა ................................................................................................ 172 11. მმართველობითი ფუნქციები ....................................................................................................... 173 11.1. საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015 .......................................................................... 173 11.1.1 საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015-ის განვითარების შედეგები ....... 173 11.2. ბიუჯეტი და მისი შესრულების ძირითადი პარამეტრები.............................................. 174 11.3. საქონლისა და მომსახურების შესყიდვა ............................................................................. 176 11.4. ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული მართვა .................................................................... 178 11.4.1. ადამიანური რესურსების მართვა .................................................................................. 178 11.4.2. საქმისწარმოება .................................................................................................................. 181 11.4.3. ინფორმაციის საჯაროობა ................................................................................................ 182 11.4.4. კომისიის საჯარო სხდომები და საოქმო წარმოება ..................................................... 183 11.4.5. კომისიის შიდამარეგულირებელი აქტები ................................................................... 183 5 12. დანართები.................................................................................................................................. 184 დანართი №1. ლიცენზიატთა სია ელექტროენერგეტიკის სექტორში ................................. 184 დანართი №2. მომხმარებელთა რაოდენობა 2022-2024 წლებში .......................................... 185 დანართი №3. სისტემის პიკური დატვირთვა 2013- 2024 წლებში ....................................... 185 დანართი №4. ელექტროენერგიის დანაკარგები გამანაწილებელი კომპანიების ქსელში 2024 წელს ....................................................................................................................................... 185 დანართი №5. ელექტროენერგიის სამომხმარებლო ტარიფები (თეთრი/კვტ.სთ) ............ 186 დანართი №6. ბუნებრივი გაზის მოქმედი საბოლოო სამომხმარებლო ტარიფები (თეთრი/მ3) ...................................................................................................................................... 187 დანართი №7. მიმწოდებლების ჩამონათვალი ბუნებრივი გაზის საცალო და საბითუმო ბაზრებზე (საბაზრო წილი) ......................................................................................................... 188 დანართი №8. ლიცენზიატების ჩამონათვალი და შესაბამისი მომხმარებლების რაოდენობა ..................................................................................................................................... 190 დანართი №9. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით (მ3) ........................................... 191 დანართი №10. წყალმომარაგების ტარიფები. არასაყოფაცხოვრებო (ლარი/მ3)................. 192 დანართი №11. წყალმომარაგების ტარიფები. საყოფაცხოვრებო (ლარი/მ3) ....................... 192 დანართი №12. წყალმომარაგების ტარიფები. საყოფაცხოვრებო (ლარი/სულზე/თვეში) 193 დანართი №13. ელექტროენერგიის უნივერსალური მომსახურების მიწოდების ტარიფები .......................................................................................................................................................... 193 დანართი №14. საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიწოდების ტარიფები .......................................................................................................................................................... 194 დანართი №15. ელექტროენერგიის ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფები ......... 194 6 კომისიის საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები და შედეგები ელექტროენერგეტიკა  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (შემდგომში - კომისია) 2024 წლის 1 თებერვლის, 4 ივლისის და 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებებით საჯარო მომსახურების გამწევი თბოელექტროსადგურებისთვის (გარანტირებული სიმძლავრის წყაროები) 2024 წლის იანვარ-ივნისში, ივლისდეკემბერსა და 2025 წლის იანვარ-ივნისში შესასყიდი ბუნებრივი გაზის ფასი 1000 მ³-ზე 210 აშშ დოლარით (დღგ-ის გარეშე) განისაზღვრა. ანგარიშსწორება უნდა განხორციელდეს ეროვნულ ვალუტაში, საანგარიშო თვის ბოლო დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ აშშ დოლარის მიმართ დადგენილი კურსით;  კომისიის 2024 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს „მესტიაჭალა ენერჯიზე“ (მესტიაჭალა 1) ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზია ამოქმედდა. მესტიის მუნიციპალიტეტში მდებარე 20 მგვტ-იანი ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც ორი 10 მგვტ-იანი აგრეგატისგან შედგება, წლიურად 69 მლნ კვტ.სთ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს;  კომისიამ შპს „ქართულ საინვესტიციო ჯგუფ ენერგიას“ (ხობი 2) ელექტროენერგიის წარმოების წინასწარი ლიცენზია მიანიჭა. კომპანიას 6 თვის ვადაში ევალება ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში მდებარე 44.5 მგვტ-იანი ჰიდროელექტროსადგურ „ხობი 2“-ის ექსპლუატაციაში მიღება და საჭირო დოკუმენტაციის წარდგენა საბოლოო ლიცენზიის მისაღებად. ჰესის საპროექტო წლიური გამომუშავება 194 მლნ კვტ.სთ-ს შეადგენს და ის ორ 22.25 მგვტ-იან აგრეგატს მოიცავს;  კომისიის გადაწყვეტილებით ჰიდროელექტროსადგურ „ხობი 2“-ზე ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზია ამოქმედდა. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუხურში, მდინარე ხობისწყალზე მდებარე ჰიდროელექტროსადგური „ხობი 2“-ის დადგმული სიმძლავრე 44.5 მგვტ-ს შეადგენს, ხოლო წლიური საპროგნოზო გამომუშავება – 194 მლნ კვტ.სთ-ს;  ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) წინა წელთან შედარებით უმნიშვნელოდ, 1%-ით შემცირდა, ხოლო 2022 წელთან შედარებით არ შეცვლილა;  საქართველოში ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა), 2014-2024 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საშუალოდ 3.3%-ით იზრდებოდა;  ელექტროენერგიის შიდა მოხმარება წინა წელთან შედარებით 5.3%-ით გაიზარდა, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 2.7%-ით შემცირდა;  საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება, 2014-2024 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საშუალოდ 3.1%-ით იზრდებოდა; 7  პირდაპირი მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 13.1%-ით გაიზარდა, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 15.7%-ით შემცირდა;  აფხაზეთზე მიწოდებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 5.6 %-ით, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 15.7%-ით შემცირდა;  თბოელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული (სალტეზე გაცემა) ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 18.5%-ით, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 17.0%-ით შემცირდა;  საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის იმპორტი წინა წელთან შედარებით 55,4%-ით გაიზარდა, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 19.9%-ით შემცირდა;  ელექტროენერგიის ექსპორტი წინა წლის მაჩვენებელთან შედარებით 28.7%-ით შემცირდა, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 7.9%-ით გაიზარდა;  საანგარიშო წელს განხორციელდა 1,074 მლნ კვტ.სთ ელექტროენერგიის ტრანზიტი, რაც 2023 წლის რაოდენობასთან შედარებით 68.8%-ით, ხოლო 2022 წლის რაოდენობასთან შედარებით 66.0%-ით ნაკლებია;  საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის ფაქტობრივმა დანაკარგებმა გადამცემ ქსელში 1.90%, განაწილების ქსელში კი სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასთვის“ – 9.93% და სს „თელასისთვის“ 6.12% შეადგინა;  2024 წელს ელექტროენერგიის გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებისათვის დადგენილი ნორმატიული დანაკარგების სიდიდეები შეადგენს: სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ქსელში – 1.97 %-ს, სს „თელასის“ ქსელში – 5.4%-ს, ხოლო სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში – 9.8%-ს;  ელექტროსადგურების ჯამურმა დადგმულმა სიმძლავრემ შეადგინა 4,591.53 მგვტ (ჰიდრო – 3,427,63 მგვტ, თბო – 1,143.20 მგვტ, ქარი – 20.7 მგვტ);  ელექტროენერგიის საცალო ბაზარი მაღალკონცენტრირებულია (HHI2024=5,080), სადაც სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ საბაზრო წილი არის 56.3%, ხოლო შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ – 43.7%;  საბაზრო წილები ელექტროენერგიის სამი უმსხვილესი მწარმოებლისთვის გადანაწილდა შემდეგნაირად: შპს „ენგურჰესი“ – 24.1%, შპს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაცია“ – 13.2% და შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“ – 8.2%. ელექტროენერგიის წარმოების სეგმენტის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა შეადგინა HHI2024 =1,026;  საანგარიშო წელს ექსპლუატაციაში შევიდა ერთი 44.5 მგვტ-იანი და 2 მცირე სიმძლავრის ჰიდროელექტროსადგური, ჯამური დადგმული სიმძლავრით 3.0 მგვტ. სულ საანგარიშო წელს ექსპლუატაციაში შესული ჰიდროელექტროსადგურების დადგმულმა ჯამურმა სიმძლავრემ შეადგინა 47.5 მგვტ;  საანგარიშო წელს ნეტო აღრიცხვის რეგულაციაში მოექცა 571 ახალი მიკროელექტროსადგური, ჯამური სიმძლავრით 74,532 კვტ. აღნიშნულ რეგულაციაში 2024 წლის ბოლოსთვის ჯამურად ჩართულია 1,683 მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგური, ჯამური დადგმული სიმძლავრით 143,853 კვტ; 8  სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ 2024 წელს 2023 წელთან შედარებით გააუარესა SAIDI-ს მაჩვენებელი (ერთ მომხმარებელზე ელექტრომომარაგების გამორთვის საშუალო ხანგრძლივობა) 13.8%-ით და SAIFI-ს (ერთ მომხმარებელზე ელექტრომომარაგების გამორთვის საშუალო სიხშირე) – 5.7%-ით, ხოლო სს „თელასმა“ SAIDI-ს მაჩვენებელი გააუარესა 59,7%-ით და SAIFI-ს – 53,47%-ით; ბუნებრივი გაზის სექტორი  ბუნებრივი გაზი კვლავ რჩება ენერგიაზე საბოლოო მოთხოვნის დაკმაყოფილების უმთავრეს წყაროდ;  ბუნებრივი გაზის წილი ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში მცირედით, თუმცა ზრდადი  ტენდენციით ხასიათდება; ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.5% დაკმაყოფილდა იმპორტით. საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა;  2024  3.011 მლრდ კუბ.მ შეადგინა; საყოფაცხოვრებო მიზნებისთვის ბუნებრივი 1,528 არასაყოფაცხოვრებო წელს მლნ ქვეყანაში კუბ.მ ბუნებრივ შეადგინა, გაზზე მოთხოვნა გაზის გაიზარდა 1,5%-ით მოხმარებამ 2024 მიზნებისთვის და წელს კი – 1,483 მლნ კუბ.მ, მათ შორის 615 მლნ კუბ.მ თბოსადგურების მოხმარებაა;  2024 წელს ბუნებრივი გაზის საბითუმო და საცალო ბაზრებზე საქმიანობას ახორციელებდა 30 მიმწოდებელი;  საქართველოს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ქვეყანაში განახორციელა სამმა მიმწოდებელმა;  საქართველოს ბაზარზე ხელმისაწვდომი ბუნებრივი გაზით საბითუმო დონეზე ბუნებრივი გაზის იმპორტი ვაჭრობა განახორციელა 11-მა მიმწოდებელმა, რომელთა შორის სამი უმსხვილესი მიმწოდებლის წილი 95%-ს შეადგენდა;  2024 წელს 2023 წელთან შედარებით გაზრდილია გათბობის გრადუს დღეების ოდენობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ წინა წელთან შედარებით 2024 წელს შენობების უფრო მეტი გრადუსით გათბობა იყო საჭირო;  2024 წელს კვლავ გაგრძელდა ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების პროცესი, რის შედეგადაც საცალო მომხმარებელთა რაოდენობამ (საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო) საანგარიშო წლის ბოლოს 1,603,788 შეადგინა;  2024 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში ოპერირებდა 18 განაწილების ლიცენზიატი. მათ შორის სამი ყველაზე მსხვილი ლიცენზიატია (შპს „თბილისი-ენერჯი“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“, სს „საქორგგაზი“). აღნიშნულმა სამმა მსხვილმა განაწილების ლიცენზიატმა გაანაწილა მთლიანი განაწილებული გაზის 90%; 9  კომისიის მიერ შესაბამისი გადაწყვეტილებებით, ინდივიდუალურად იმ საწარმოებისთვის, რომლებმაც დადგენილი წესის დაცვით კომისიაში წარმოადგინეს დაგეგმილი ინვესტიციების შესახებ ინფორმაცია, შეთანხმებულ იქნა 2025-2029 წლებში განსახორციელებელი საინვესტიციო გეგმები, ჯამური ღირებულებით 204 მლნ ლარი;  2024 წელს, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ხელახალი ავტორიზაცია გაიარა ბუნებრივი გაზის განაწილების ერთმა ლიცენზიატმა შპს „ეს ჯი გაზ კომპანიმ“. აღნიშნული ლიცენზიები ამოქმედდება შესაბამისი კომპანიებისთვის განაწილების სისტემის ოპერატორის ტარიფის დადგენის დღიდან. მოდიფიცირდა ბუნებრივი გაზის განაწილების ორი ლიცენზია, კერძოდ, ცვლილებები შევიდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ და სს „საქორგგაზის“ ლიცენზიებში და გაფართოვდა აღნიშნული კომპანიების სალიცენზიო არეალები. მოდიფიცირდა ბუნებრივი გაზის განაწილების ხუთი ლიცენზია, კერძოდ, ცვლილებები შევიდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, სს „საქორგგაზის“, შპს „თელავგაზის“, შპს „ეს ჯი გაზ კომპანის“ და შპს „ინტერ გაზის“ ლიცენზიებში და გაფართოვდა აღნიშნული კომპანიების სალიცენზიო არეალები. გაუქმდა ბუნებრივი გაზის განაწილების ორი ლიცენზია - „აკრიანი 2006“-ისა და შპს „გაზმშენის“; წყალმომარაგება და მელიორაცია  კომისიამ შპს „საქართველოს მელიორაციის“ აღრიცხვის სისტემის გამრიცხველიანების გეგმა დაამტკიცა, რომლის მიხედვითაც საირიგაციო წყლის არაპროფილური მომხმარებლების (ტბორები, ტექნიკური წყლის მომხმარებლები) გამრიცხველიანების გეგმა მოიცავს 2024-2025 წლებს, ხოლო საბალანსო (მუდმივი) მიწოდების წერტილების მოწყობა-რეკონსტრუქციისა  და გამრიცხველიანების გეგმა 2025-2035 წლებისთვის განისაზღვრა; კომისიაში ქ. თბილისის, ქ. რუსთავისა და ქ. მცხეთის წყალმომარაგების საკითხებზე შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ ინვესტორი კომპანიის FCC Aqualia-ს აღმასრულებელ დირექტორთან სანტიეგო ლაფუენტეს პერეს ლუკასთან, რეგიონულ დირექტორთან ხოსე ენრიკე ბოფილ მაესტრესთან და შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მენეჯმენტთან შეხვედრა გაიმართა;  კომისიის მიერ განსაზღვრული რეგულაციების შესრულებისა და მელიორაციის სექტორის მომხმარებელთან კომუნიკაციის პროგრამული უზრუნველყოფის დანერგვის მიზნით განხორციელებული ღონისძიებების შესახებ შპს „საქართველოს მელიორაციამ“ მარეგულირებელ კომისიაში ანგარიში წარადგინა;  ქალაქ რუსთავის წყალმომარაგების სისტემური გაუმჯობესების პროექტის ფარგლებში შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერმა“ ქ, თბილისში მეგობრობის გამზირისა და გაგარინის ქუჩის წყალმომარაგების ქსელების რეაბილიტაცია დაიწყო. კომისიასთან შეთანხმებული საინვესტიციო პროექტების შესაბამისად, კომპანია ამ მიზნით ჯამში 5,5 მილიონ ლარამდე ინვესტიციას განახორციელებს; 10  კომისიის გადაწყვეტილებით, წყალმომარაგების 11 938 მომხმარებელს შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მიერ არასწორად დარიცხული წყალარინების მომსახურების საფასური, ჯამში 6,048,539 ლარი უკან დაუბრუნდება. გადაწყვეტილების შესასრულებლად 5-თვიანი ვადა მისცა. კომისიამ კომპანიას სხვა:  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ საქმიანობის ხარისხის მართვა საერთაშორისო ორგანიზაციებმა კვლავ დადებითად შეაფასეს. ხარისხის მენეჯმენტის სისტემის საერთაშორისო მასერტიფიცირებელი ორგანიზაციის “TÜV NORD CERT GMBH“-ის მიერ ჩატარებული საერთაშორისო გარე აუდიტის საფუძველზე, მარეგულირებელმა კომისიამ ISO 9001:2015 ხარისხის მართვის განახლებული სერტიფიკატი მიიღო. სერტიფიკატი ძალაშია მომდევნო 3 წლის მანძილზე, 2027 წლამდე;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიასა და აზერბაიჯანის ენერგეტიკის მარეგულირებელ სააგენტოს შორის თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. შეთანხმებას ხელი მოაწერეს მარეგულირებელი კომისიის თავმჯდომარემ დავით ნარმანიამ და სააგენტოს საბჭოს თავმჯდომარემ სამირ ახუნდოვმა;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წარმომადგენელი თამარ პარუნაშვილი ევროპის ენერგეტიკული გაერთიანების მარეგულირებელი საბჭოს (ECRB) ელექტროენერგეტიკის სამუშაო ჯგუფს უხელმძღვანელებს. აღნიშნულ პოზიციაზე კომისიის წარმომადგენელი ხმათა უმრავლესობით, 2 წლის ვადით აირჩა;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წევრმა ორგანიზებულ გიორგი ფანგანმა მაღალი დონის მონაწილეობა მიიღო კონფერენციაში EU4Energy-ს მიერ „ტრანსსასაზღვრო გამტარუნარიანობის ხელშეწყობისა და აღმოსავლეთ პარტნიორობის ქვეყნების ევროკავშირში ინტეგრაციის ხელშეწყობის შესახებ“;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიასა და საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს (GCCA) შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. შეთანხმებას ხელი მოაწერეს მარეგულირებელი კომისიის თავმჯდომარემ დავით ნარმანიამ და GCCA-ის თავმჯდომარემ ირაკლი ლექვინაძემ;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის თავმჯდომარე დავით ნარმანია ენერგეტიკის ეკონომიკის საერთაშორისო ასოციაციის (IAEE) 45-ე საერთაშორისო კონფერენციაზე სიტყვით წარსდგა. კომისიის 11 თავმჯდომარემ მონაწილეობა მიიღო პანელურ დისკუსიაში, სადაც წარადგინა პრეზენტაცია თემაზე „გეოპოლიტიკური რისკები და ენერგეტიკული უსაფრთხოება  საქართველოს პერსპექტივა“; საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიასა და საქართველოს ეროვნულ ბანკს შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. შეთანხმებას ხელი მოაწერეს მარეგულირებელი კომისიის თავმჯდომარემ დავით ნარმანიამ და საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელმა, პირველმა ვიცე-პრეზიდენტმა ნათია თურნავამ;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიასა და საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურს შორის მემორანდუმი გაფორმდა. ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ შეთანხმებას ხელი მოაწერეს მარეგულირებელი კომისიის თავმჯდომარემ დავით ნარმანიამ და სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის აღმასრულებელმა დირექტორმა გოგიტა თოდრაძემ;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის თავმჯდომარემ დავით ნარმანიამ, „ეკონომიკური ფორუმის“ ფარგლებში, მწვანე ენერგეტიკის შესახებ გამართულ დისკუსიაში მიიღო მონაწილეობა. მარეგულირებელი კომისიის თავმჯდომარემ ყურადღება გაამახვილა მწვანე ენერგეტიკის განვითარების მნიშვნელობაზე. მან ვრცლად ისაუბრა მარეგულირებელი ჰესების მშენებლობის აუცილებლობასა და ენერგეტიკის სექტორში მიმდინარე რეფორმებზე. 12 1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან 2014 წელს საქართველომ ხელი მოაწერა ევროკავშირთან ასოცირების შესახებ შეთანხმებას, რომლითაც, სხვა საკითხებთან ერთად, განისაზღვრა ენერგეტიკის სექტორში ევროკავშირის კანონმდებლობასთან საქართველოს კანონმდებლობის ჰარმონიზაციის ვალდებულება. 2016 წელს ხელი მოეწერა „ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელ ხელშეკრულებასთან საქართველოს შეერთების შესახებ“ ოქმს, რომლითაც დადგინდა საქართველოში ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის დანერგვის კონკრეტული პირობები და ვადები. აღნიშნული განეხორციელებინა ენერგეტიკული ეროვნულ კანონმდებლობაში. ოქმით საქართველომ გაერთიანების აიღო ვალდებულება, კანონმდებლობის ტრანსპოზიცია 2019 წლის 20 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის მიერ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღებით საფუძველი ჩაეყარა ენერგეტიკის სექტორში უპრეცედენტო მასშტაბის რეფორმას, რომლის ფარგლებშიც მნიშვნელოვნად გაიზარდა კომისიის როლი, ფუნქციები და რომელმაც განაპირობა კომისიის მიერ არაერთი ახალი კანონქვემდებარე აქტის შემუშავების საჭიროება. ამ მიზნით კანონის მიღების შემდგომ, 2020-2024 წლებში, კომისიამ მიიღო ენერგეტიკის სექტორის მარეგულირებელი არაერთი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, საუკეთესო ევროპულ პრაქტიკასა და კომისიაში ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილ გამოცდილებაზე დაყრდნობით. 1.1. გადამცემი სისტემის ოპერატორების განცალკევება საანგარიშო წელს, ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოსთან კონსულტაციების შედეგად, „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორების დამოუკიდებლობისა და განცალკევების მოთხოვნების უზრუნველყოფის საუკეთესო გზად განისაზღვრა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს“ შორის უფლებამოსილებების იმგვარი განაწილება, რომ ერთი სახელმწიფო ორგანოს მართვაში არ აღმოჩნდეს ერთდროულად, ერთი მხრივ, ელექტროენერგიის ან/და ბუნებრივი გაზის გადაცემის/განაწილების და, მეორე მხრივ, წარმოების/მიწოდების/ვაჭრობის საქმიანობის განმახორციელებელი კომპანიები. აღნიშნულის განხორციელების მიზნით ცვლილებები შევიდა „სახელმწიფო ქონების შესახებ" საქართველოს კანონში, რომლის თანახმადაც სახელმწიფო ქონების ეროვნული 13 სააგენტო დამოუკიდებლად განახორციელებს აქციონერის/პარტნიორის უფლებამოსილებას მართვის უფლებით გადაცემულ, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ შემდეგ საწარმოებში: შპს „ენგურჰესი“, სს „ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციული ოპერატორი“, სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია“, ხოლო გადამცემი სისტემის ოპერატორების - სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემისა“ და შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ მართვას განახორციელებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო. სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო მის მართვაში არსებულ ენერგეტიკულ საწარმოებში (შპს „ენგურჰესი“, სს „ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციული ოპერატორი“, სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია“) აქციონერის/პარტნიორის უფლებამოსილებას განახორციელებს საქართველოს მთავრობის, მათ შორის, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და აღმასრულებელი ხელისუფლების ნებისმიერი სხვა უწყებისაგან სრულიად დამოუკიდებლად. აღნიშნული უზრუნველსაყოფად კანონი ითვალისწინებს შემდეგ მექანიზმებს:  დამოუკიდებლობის სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს უფლებამოსილებას - მის მართვაში არსებულ ენერგეტიკულ საწარმოებში შექმნას სამეთვალყურეო საბჭო, რომლის წევრებთან მიმართებითაც დაცულ იქნება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული გადამცემი სისტემის ოპერატორის დამოუკიდებლობის და განცალკევების მოთხოვნები;  სახელმწიფო ქონების ენერგეტიკულ ეროვნული საწარმოებში სააგენტოს მიერ მის აქციონერის/პარტნიორის მართვაში არსებულ უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილებები არ გასაჩივრდება ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროში, არამედ - პირდაპირ საქართველოს საერთო სასამართლოებში;  სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორების მართვას საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ფარგლებში განახორციელებს დეპარტამენტი, რომელიც არ იქნება ჩართული ენერგეტიკული პოლიტიკის განსაზღვრა-შემუშავების ან რეგულაციების შემუშავება-დადგენის საკითხებში. აღნიშნული დეპარტამენტი დაექვემდებარება უშუალოდ მინისტრს. კანონის აღნიშნული ცვლილების ამოქმედების თარიღია 2025 წლის 29 მარტი. ამ ცვლილების საფუძველზე, შესაბამის კანონქვემდებარე აქტებში ცვლილების განხორციელების შემდეგ გადამცემი სისტემის სერტიფიცირების მიზნით. ოპერატორები 14 კომისიას მიმართავენ ხელახალი 1.2. სანქცირების წესი კომისიამ 2024 წლის 28 ნოემბრის №32 დადგენილებით დაამტკიცა „სანქცირების წესი“ (შემდგომში - სანქცირების წესი), რომლის ძალაში შესვლის თარიღია 2025 წლის 1 იანვარი. სანქცირების წესი აწესრიგებს კომისიის მიერ რეგულირებული საწარმოს მიმართ გამოსაყენებელი სანქციის სახისა და ზომის შერჩევის პროცესს. აღნიშნული პროცესის გამჭვირვალობის ძირითადი მიზანია ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში სამართალდარღვევის თავიდან აცილება, ხოლო სამართალდარღვევის ჩადენის შემთხვევაში დარღვევაზე კომისიის რეაგირების განჭვრეტა. სანქცირების წესით, „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, განისაზღვრა სანქციის სახეები, მისი დაკისრების პრინციპები და საფუძვლები, შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებები, ასევე ჯარიმის გადახდის წესი. აღსანიშნავია, რომ წესის თანახმად, გარდა სამართალდარღვევის ხასიათისა, სანქციის ზომის განსაზღვრაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებები. სანქცირების წესი ასევე ადგენს სპეციფიკურ სამართალდარღვევებს, რომლებიც ძირითადად იმეორებს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 153-ე მუხლის დანაწესებს. ასეთ სამართალდარღვევებში კომისიამ დამატებით დაადგინა, რომ „ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევაში ჯარიმის დაკისრებისას მისი ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 10 000 ლარს. 1.3. წარმოშობის სერტიფიკატები კომისიის 2024 წლის 28 ნოემბრის №31 დადგენილებით ცვლილება შევიდა „განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ელექტროენერგიის წარმოშობის სერტიფიკატის გაცემის წესის დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2021 წლის 23 დეკემბრის №58 დადგენილებაში. ცვლილების შედეგად დაზუსტდა წარმოშობის სერტიფიკატების გაცემასთან, გადაცემასა და გაუქმებასთან დაკავშირებული საკითხები. დამატებით განისაზღვრა გამჟღავნების წესი, რომლის ძირითადი მიზანია მომხმარებლის ინფორმირება. ასევე დადგინდა ნარჩენი ენერგეტიკული ნაზავის გაანგარიშების მეთოდოლოგია (დეტალური ინფორმაცია იხილეთ 2.8.2 თავში). 15 2. ელექტროენერგეტიკის სექტორი 2.1. ელექტროენერგიის ბაზრის ტრანსფორმაცია საქართველოს ელექტროენერგეტიკის სექტორში მიმდინარეობს მნიშვნელოვანი რეფორმა, რაც დაკავშირებულია ელექტროენერგიის ბაზრის ლიბერალიზაციასა და ევროპის ენერგეტიკულ კანონმდებლობასთან ჰარმონიზაციის პროცესთან. ამ რეფორმის მიზანია საქართველოს ენერგეტიკის სექტორში კონკურენციის დონის ზრდა, ინვესტიციების მოზიდვა და მომხმარებლებისათვის უკეთესი პირობების შექმნა, კერძოდ, 2019 წელს მიღებულ იქნა საქართველოს ახალი კანონი „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“, რომელიც წარმოადგენს სტრუქტურულ რეფორმაზე დაფუძნებულ სამართლებრივ ჩარჩოს და საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზრის ტრანსფორმაციის პროცესის საფუძველს. კანონის საფუძველზე უკვე შემუშავებულია და მოქმედებს სხვადასხვა მნიშვნელოვანი მარეგულირებელი აქტი, რომლებიც ხელს უწყობს საქართველოს ენერგეტიკის სექტორის სრულფასოვან ტრანსფორმაციას და კონკურენტულ და გამჭვირვალე საბაზრო სისტემებზე გადასვლას. აღსანიშნავია, რომ 2024 წლის 1 ივლისს საქართველოში ამოქმედდა ენერგეტიკული ბირჟა, კერძოდ, ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრები. შესაბამისად, ამ ეტაპზე საქართველოში მოქმედებს ელექტროენერგიის ბაზრის გარდამავალი მოდელი, რომელიც ინარჩუნებს საბითუმო ბაზრის არსებულ სტრუქტურას, თუმცა დამატებულია ენერგეტიკული ბირჟის სეგმენტი. 2024 წლის ბოლოს არსებული მდგომარეობით ელექტროენერგიის მოქმედი ბაზრის სტრუქტურა მოცემულია ნახაზზე 2.1. ნახაზი 2.1. მოქმედი ელექტროენერგიის ბაზრის სტრუქტურა 16 საქართველოს როგორც ნახაზიდან ჩანს, საბითუმო ბაზარზე ელექტროენერგიით ვაჭრობა ხორციელდება ელექტროენერგიის ბირჟაზე, ორმხრივი ხელშეკრულებების საშუალებით ან/და საბალანსო ელექტროენერგიის ელექტროენერგიის ბაზარზე. ბაზარზე ფუნქციონირებას აღსანიშნავია, რომ საქართველოს ახორციელებენ ელექტროენერგიის მწარმოებლები და მიმწოდებლები საქართველოს მთავრობის მიერ დაკისრებული საჯარო მომსახურების ვალდებულების (პსო) ფარგლებში და კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფებით. ელექტროენერგიის ბირჟაზე ელექტროენერგიის ყიდვა/გაყიდვა არის ნებაყოფლობითი, რაშიც მონაწილეობის მიღება შეუძლიათ საბითუმო ბაზრის შემდეგ მონაწილეებს:  პირდაპირ მომხმარებლებს, საწარმოს მოხმარების უზრუნველყოფის მიზნით;  უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელს, მისაწოდებელი ელექტროენერგიის შესყიდვის მიზნით;  საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიმწოდებელს, მისაწოდებელი ელექტროენერგიის შესყიდვის მიზნით;  თავისუფალ მიმწოდებელს, მისაწოდებელი ელექტროენერგიის შესყიდვის მიზნით;  ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებელს, მისაწოდებელი ელექტროენერგიის ოპერატორს, გადამცემ შესყიდვის მიზნით;  ელექტროენერგიის დანაკარგების გადამცემი და სისტემის ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) ქსელში ტრანზიტის უზრუნველყოფისათვის დანაკარგების შესყიდვის მიზნით;  გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორს, განაწილების ქსელში დანაკარგების შესყიდვის მიზნით;  ელექტროსადგურს, გამომუშავებული ელექტროენერგიის იმ ნაწილში, რომელშიც არ აქვს დაკისრებული საჯარო მომსახურების ვალდებულება;  ელექტროსადგურს, რომელსაც არ უდგინდება ტარიფი და არ აქვს დაკისრებული საჯარო მომსახურების ვალდებულება;  ელექტროსადგურს, რომელსაც გააჩნია ელექტროენერგიის გარანტირებული შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება, ამ ხელშეკრულების თანახმად, ელექტროენერგიის სავალდებულო გაყიდვისაგან თავისუფალ პერიოდში;  ელექტროსადგურს, რომელიც ელექტროსადგურის მიერ სარგებლობს გამომუშავებული მხარდაჭერის სქემით ელექტროენერგიის − ამ ნაწილში, მხარდაჭერის პერიოდისგან თავისუფალ პერიოდში. რაც შეეხება ელექტროენერგიის ორმხრივი ხელშეკრულებებით ვაჭრობას, იგი შესაძლებელია საბითუმო ბაზრის ყველა მონაწილისათვის, მხარეებს შორის ელექტროენერგიის შესაბამის ფასსა და რაოდენობაზე შეთანხმების საფუძველზე. საბალანსო ელექტროენერგიის ბაზარზე ვაჭრობის საგანია მწარმოებლების მიერ ფაქტობრივად 17 გამომუშავებული ან/და ელექტროენერგიისა და მომხმარებლების ბირჟაზე ან/და მიერ ფაქტობრივად ორმხრივი მოხმარებული ხელშეკრულებებით ნავაჭრი ელექტროენერგიის რაოდენობებს შორის განსხვავებები. საქართველოში ახორციელებენ: საცალო ბაზარზე უნივერსალური ელექტროენერგიის მომსახურების მიწოდების მიმწოდებელი – საქმიანობას საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისა და მცირე საწარმოებისათვის, ელექტროენერგიის საჯარო მომსახურების სახით მიმწოდებელი – სხვა კატეგორიის მომხმარებლებისათვის და ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებელი – კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფებით. კანონმდებლობის შესაბამისად, სს „თელასის“ სალიცენზიო არეალში ფუნქციონირებს შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“ (თელმიკო), ხოლო სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სალიცენზიო არეალში – სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“. ამასთან, საცალო ბაზრის ახალი სტრუქტურის შესაბამისად, ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შეუძლია განახორციელოს ელექტროენერგიის მიწოდების საქმიანობა თავისუფალ, დერეგულირებულ ფასად. 2024 წლის მარტიდან საქართველოს ელექტროენერგიის საცალო ბაზარზე ფუნქციონირება დაიწყო თავისუფალმა მიმწოდებელმა. რაც შეეხება საცალო მომხმარებლებს, ბაზარზე წარმოდგენილი არიან საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებით. 2016 წლიდან აღნიშნულ კატეგორიებს დაემატა საცალო მომხმარებელი, რომელიც ფლობს განახლებადი ენერგიის წყაროზე მომუშავე მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურს. აღსანიშნავია, რომ ელექტროენერგიის ბაზრის სამიზნე მოდელი ითვალისწინებს ბაზრის ტრანსფორმაციის მნიშვნელოვან ეტაპებს, რაც ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის (შემდგომში - კონცეფცია) შესაბამისად, 2020 წელს დაიწყო და ეტაპობრივად მიმდინარეობს. აღნიშნული გულისხმობს როგორც მიწოდების, ისე მოხმარების მხარის გახსნასა და გასვლას როგორც საბითუმო, ასევე საცალო კონკურენტულ ბაზარზე. საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზრის ლიბერალიზაცია და კონკურენციის ხელშეწყობა წარმოადგენს გარდამტეხ ცვლილებას ქვეყნის ენერგოსექტორის განვითარებისთვის. ელექტროენერგიის ბაზრის სამიზნე მოდელი ითვალისწინებს ვაჭრობის პერიოდის საათობრივ ანგარიშსწორებაზე (ერთი თვიდან ერთ საათზე) გადასვლას და ასევე უბალანსობაზე პასუხისმგებლობის ვალდებულების დადგენას. აღნიშნული მოდელი ხელს შეუწყობს ენერგეტიკულ უზრუნველყოფს ქსელში ენერგეტიკული განვითარების რესურსების და ინვესტიციების ეფექტიან მართვას და ეფექტიანობას, ოპტიმალურ გამოყენებას. ჩამოყალიბდება აგრეთვე ხარჯების ამსახველი და გამჭვირვალე ფასები, რაც დაეხმარება მომხმარებელს, უფრო სამართლიან და კონკურენტულ პირობებში გააკეთოს არჩევანი და მოიხმაროს ელექტროენერგია, გახდეს ელექტროენერგიის ბაზრის აქტიური მონაწილე. ამასთან, სამიზნე მოდელი წაახალისებს ბაზრის მონაწილეებს, განავითარონ ტექნოლოგიური ინოვაციები და დამატებითი სერვისები. გამჭვირვალე მარეგულირებელი ჩარჩო და ფასწარმოქმნა ბაზარზე ხელს შეუწყობს დამატებითი გენერაციის წყაროებში ინვესტიციებს და ახალი ბაზრის მონაწილეების გაჩენას, რაც უზრუნველყოფს საქართველოში 18 ელექტროენერგიის მიწოდების საიმედოობის და უსაფრთხოების გაუმჯობესებას. ნახაზზე 2.2 მოცემულია ელექტროენერგიის ბაზრის ტრანსფორმაციის მნიშვნელოვანი ეტაპები. 1 ივლისი, 2025 1 ივლისი, 2024 გარდამავალი მოდელი სამიზნე მოდელი ორმხრივი ხელშეკრულებებით ვაჭრობა (თვიური) საბალანსო ელექტროენერგიით ვაჭრობა (თვიური) დღით ადრე და დღიური ბაზრები (საათობრივი ვაჭრობა) უბალანსობაზე პასუხისმგებლობა (საათობრივი) საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზარი საათობრივი ვაჭრობა საბითუმო ბაზრის ყველა სეგმენტზე ნახაზი 2.2. საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზრის ტრანსფორმაციის მნიშვნელოვანი ეტაპები საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზრის ტრანსფორმაცია წარმოადგენს კომპლექსურ პროცესს, რომელიც მოითხოვს როგორც სამართლებრივი, ასევე სტრუქტურული რეფორმების განხორციელებას. ამ რეფორმების წარმატებით განხორციელება ხელს შეუწყობს ქვეყნის ენერგეტიკული უსაფრთხოების გაძლიერებას, ინვესტიციების მოზიდვას და მომხმარებლებისთვის უფრო კონკურენტული და გამჭვირვალე ბაზრის შექმნას. 2.2. ელექტროენერგიის ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები 2024 წელს საქართველოს ელექტროენერგეტიკის სექტორის ძირითადი მახასიათებლები (მიწოდებისა და მოხმარების მაჩვენებლები) მოცემულია ნახაზზე 2.3. 19 ნახაზი 2.3. ელექტროენერგეტიკული ბალანსი 20 წარმოება მოხმარება ნახაზი 2.4. ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) და მოხმარება 2024 წელს ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) წინა წელთან შედარებით უმნიშვნელოდ, 1%-ით, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 0.04%-ით შემცირდა (იხ. ნახაზი 2.4.). საანგარიშო წელს ექსპლუატაციაში შევიდა 3 ჰიდროელექტროსადგური, რომელთა ჯამურმა დადგმულმა სიმძლავრემ შეადგინა 47.5 მგვტ. ამ სამიდან ერთის სიმძლავრე არის 44.5 მგვტ, ხოლო ორი მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის ჯამური დადგმული სიმძლავრე – 3 მგვტ. 2014-2024 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საქართველოში ელექტროენერგიის წარმოება საშუალოდ 3.4%-ით იზრდება, რაც ჰიდროლოგიის გარდა მიმდინარე წლებში ექსპლუატაციაში შესული და რეაბილიტირებული ელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიით არის განპირობებული. აღსანიშნავია, რომ 2024 წელი ჰიდროლოგიური თვალსაზრისით საუკეთესო აღმოჩნდა, რადგან ჰიდროსადგურებმა გამოიმუშავა (სალტეზე გაცეს) 11.2 მილიარდი კვტ.სთ ელექტროენერგია, რაც რეკორდული მაჩვენებელია საქართველოს ელექტროენერგეტიკის ისტორიაში. 21 14,162 13,982 2024 13,449 14,127 2023 14,550 13,988 2022 14,047 12,431 2021 12,400 10,943 2020 13,003 11,620 2019 12,843 11,922 2018 12,127 11,315 2017 11,285 11,365 2016 10,632 10,593 2015 10,402 10,154 2014 მლნ კვტ.სთ 15,000 14,000 13,000 12,000 11,000 10,000 9,000 8,000 7,000 6,000 5,000 4,000 3,000 2,000 1,000 0 ნახაზი 2.5. ჰიდროელექტროსადგურების მიერ სალტეზე გაცემული ელექტროენერგიის დინამიკა (2009-2024) მლრდ კვტ.სთ რაც შეეხება ელექტროენერგიის მოხმარებას, 2024 წელს იგი წინა წელთან შედარებით 5.3%-ით გაიზარდა, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 2.7%-ით შემცირდა. საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება 2014-2024 წლებში ყოველწლიურად საშუალოდ 3.7%-ით იზრდებოდა (იხ. ნახაზი 2.4). ელექტროენერგიის წარმოების სტრუქტურაში თბოსადგურებიდან გამომუშავებული (სალტეზე გაცემული) ელექტროენერგიის წილი 2023 წელთან შედარებით მნიშვნელოვნად, 18.5%-ით, ხოლო 2022 წელთან შედარებით 17%-ით შემცირდა და ჯამურად წარმოებულ ელექტროენერგიაში 19.28% შეადგინა. ჰიდროელექტროსადგურებიდან გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა აღნიშნულ სტრუქტურაში 80.16% შეადგინა, რაც 2022 წლის მონაცემებთან შედარებით არ შეცვლილა, ხოლო 2020 წლის შესაბამის მონაცემს 6.2%-ით ჩამოუვარდება. 2016 წლის ბოლოს ექსპლუატაციაში შესული ქარის ელექტროსადგურის მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა 2024 წელს 0.55% შეადგინა (იხ. ნახაზი 2.6). 22 16,000 0.6% 14,000 0.7% 0.7% 0.8% 81.0% 74.4% 75.9% 82.3% 80.4% 6,000 81.1% 81.0% 8,000 78.6% 10,000 80.16% 0.7% 0.55% 76,2% 12,000 0.8% 76.2% 0.1% 0.6% 18.8% 16.9% 23.4% 24.8% 18.4% 2016 2017 2018 2019 2020 2021 თბოელექტროსადგურები ჰიდროელექტროსადგურები 19.28% 18.8% 2015 - 23,2% 21.4% 2014 2,000 23.2% 19.0% 4,000 2022 2023 2024 ქარის ელექტროსადგური ნახაზი 2.6. ელექტროსადგურების მიერ სალტეზე გაცემული ელექტროენერგიის სტრუქტურა 2024 წელს მომხმარებლებზე მიწოდებული ელექტროენერგიის სტრუქტურაში მნიშვნელოვანი წილით (52%) ელექტროენერგიის რეგულირებული მიმწოდებელი კომპანიებია (უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი და საჯარო მომსახურების მიმწოდებელი) წარმოდგენილი. აღსანიშნავია, რომ წინა წელს შესაბამისი მონაცემი 51%-ს შეადგენდა. პირდაპირი მომხმარებლების წილი 21%-დან 22%-მდე გაიზარდა, ხოლო აფხაზეთზე მიწოდებული ელექტროენერგიის წილი შემცირდა 20%-დან 18%-მდე. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზარზე 2024 წლის მარტიდან საქმიანობა დაიწყო თავისუფალმა მიმწოდებელმა, რომლის წილი ჯერჯერობით მხოლოდ 0.1%-ია (იხ. ნახაზი 2.7). 23 7% 14% 15% 0% 64% 2018 7% 7% 8% 8% 9% 8% 22% 20% 25% 26% 21% 22% 16% 0% 21% 21% 21% 20% 0% 0% 0% 18% 0.1% 46% 46% 51% 52% 2021 2022 2023 2024 0% 55% 52% 2019 2020 რეგულირებული მიმწოდებლები თავისუფალი მიმწოდებელი პირდაპირი მომხმარებლები ქსელური დანაკარგი და ს/მ აფხაზეთი ნახაზი 2.7. ელექტროენერგიის შიდა მოხმარების სტრუქტურა საქართველოს ელექტროენერგიის მოხმარების მრუდის (იხ. გრაფიკი 2.8) ანალიზიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ როდესაც საქართველოზე არ მოქმედებს გარე ფაქტორები, ქვეყნის ელექტროენერგიის მოხმარება იზრდება წლიდან წლამდე, რაც მიუთითებს ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებაზე. ამავე დროს, 2020 და 2023 წლებში გამოწვეული კლება ელექტროენერგიის მოხმარებაში გამოწვეული იყო გარე ფაქტორებით, კერძოდ, 2020 წელს - კოვიდ პანდემიით, ხოლო 2023 წელს - რუსეთ-უკრაინას შორის ომით. ნახაზი 2.8. ელექტროენერგიის შიდა მოხმარება, მლრდ კვტ.სთ 24 2024 წელს ელექტროენერგიის იმპორტის რაოდენობა 2023 წელთან შედარებით 55.4%-ით გაიზარდა, ხოლო ექსპორტი 28.7%-ით შემცირდა (იხ. ნახაზი 2.9). ნახაზი 2.9. ელექტროენერგიის იმპორტი და ექსპორტი რაც შეეხება საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის იმპორტსა და ექსპორტს ქვეყნების მიხედვით, მოცემულია განხორციელებული ნახაზებზე იმპორტის 68% 2.10 და 2.11. მოხმარდა აღსანიშნავია, აფხაზეთის რომ რუსეთიდან ელექტრომომარაგების უზრუნველყოფას. ნახაზი 2.10. ელექტროენერგიის იმპორტი ქვეყნების მიხედვით ნახაზი 2.11. ელექტროენერგიის ექსპორტი ქვეყნების მიხედვით 25 2024 წელს განხორციელდა 1,074 მლნ კვტ.სთ ტრანზიტი, რაც წინა წლის მაჩვენებელთან შედარებით 69%-ით ნაკლებია, მათ შორის 1,015 მლნ კვტ.სთ გადადინებულ იქნა აზერბაიჯანიდან თურქეთის მიმართულებით, რაც წინა წლის მაჩვენებელთან შედარებით 67%-ით ნაკლებია, ხოლო 60 მლნ კვტ.სთ - რუსეთიდან თურქეთის მიმართულებით, რაც წინა წლის მაჩვენებელთან შედარებით 69%-ით ნაკლებია. 2024 წელს სომხეთიდან თურქეთის მიმართულებით ტრანზიტი არ განხორციელებულა, 2023 წელს კი ამ მიმართულებით ტრანზიტი 145 მლნ კვტ.სთ-ს შეადგენდა. 500 400 300 200 100 0 88 89 იან თებ 125 მარ 29 - 60 აპრ მაი ივნ 321 ივლ აგვ 363 სექ - - - ოქტ ნოე დეკ 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024 ნახაზი 2.12. ტრანზიტი (მლნ კვტ.სთ) ელექტროენერგეტიკის სექტორში ენერგეტიკული უსაფრთხოების ძირითადი მახასიათებელია ელექტროენერგიის მიწოდების უწყვეტობა. მისი უზრუნველყოფა შესაძლებელია ქვეყანაში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებით, საკუთარი რესურსების მაქსიმალურად გამოყენების გზით. აღნიშნული, თავის მხრივ, ხელს შეუწყობს მოკლევადიან პერიოდში იმპორტისა და გრძელვადიან პერიოდში თბოგენერაციის ჩანაცვლებას. ელექტროენერგიის წარმოება-მოხმარების დინამიკა 2024 წლის თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.13. როგორც ნახაზიდან ჩანს, შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილება ვერ ხერხდება ჰიდრო- და თბოგენერაციის სიმძლავრეებით. შესაბამისად, საჭიროა ელექტროენერგიის იმპორტის განხორციელება მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. რაც შეეხება გაზაფხულის მეორე ნახევარსა და ზაფხულის პერიოდს, ჭარბი წყლის რესურსები საშუალებას იძლევა, რომ ელექტროენერგიაზე შიდა მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს და ნარჩენი ელექტროენერგია გატანილ იქნეს ექსპორტზე. 26 ნახაზი 2.13. ელექტროენერგიის წარმოება-მოხმარება თვეების მიხედვით (სალტეზე გაცემა) საქართველოში ელექტროენერგიის მიწოდება და მოხმარება ხასიათდება სეზონურობით. საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება ზამთრის პერიოდში უფრო მაღალია, ვიდრე ზაფხულში, ხოლო ელექტროენერგიის მიწოდება სეზონურობის საპირისპირო ტენდენციით აღინიშნება. შესაბამისად, ელექტროენერგიის დატვირთვის მხრივ საქართველო 2024 წლამდე ზამთრის პიკის ქვეყანა იყო, თუმცა, როგორც 2.14 ნახაზზეა ნაჩვენები, ეს სიტუაცია საანგარიშო წელს შეიცვალა და იგი ზაფხულის პიკის ქვეყანა გახდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, უახლოეს მომავალში მოსალოდნელია ელექტროენერგიის იმპორტის წილის შემცირება, გამომდინარე იქიდან, რომ ელექტროენერგიის პიკური მოთხოვნა ზაფხულის პერიოდში გადმოინაცვლებს, როდესაც არსებული ადგილობრივი რესურსების გამოყენებით შესაძლებელი იქნება მისი დაკმაყოფილება. მეორე მხრივ, გენერაციის ახალი ობიექტების ქვეყნის ენერგოსისტემაში ინტეგრაცია შესაძლებელს გახდის ზამთრის პერიოდში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის იმპორტირებული ელექტროენერგიის წილის შემცირებას. 27 დასაკმაყოფილებლად ნახაზი 2.14. 2014-2024 წლებში მოხმარების დატვირთვის ანალიზი, მგვტ. ელექტროენერგიის მოხმარება-მიწოდების 2024 წლის ბალანსის შედეგების ანალიზის საფუძველზე შეიძლება ითქვას, რომ მნიშვნელოვანი ყურადღება უნდა მიექცეს განახლებადი ენერგიის წყაროების მშენებლობას ადგილობრივი ენერგორესურსების გამოყენებით. შესაბამისად, ჰიდრორესურსებთან ერთად მაქსიმალურად ათვისებულ უნდა იქნეს სხვა ადგილობრივი განახლებადი რესურსები, მათ შორის, პირველ რიგში, ქარისა და მზის ენერგორესურსები. 2.2.1. საბითუმო ბაზარი 2024 წელს საბითუმო ბაზარზე ელექტროენერგიით ვაჭრობაში მონაწილეობა მიიღო 61-მა პირდაპირმა მომხმარებელმა, 7-მა საბითუმო მიმწოდებელმა, 74-მა მწარმოებელმა და 12-მა ექსპორტიორმა. ნავაჭრი ელექტროენერგიის რაოდენობამ შეადგინა 15,211 მლნ კვტ.სთ, მათ შორის ორმხრივი ხელშეკრულებებით (აფხაზეთის ჩათვლით) – 11,053 მლნ კვტ.სთ, საბალანსო ბაზარზე – 4,141 მლნ კვტ.სთ, ენერგეტიკულ ბირჟაზე კი – 17.5 მლნ კვტ.სთ. 28 ნახაზი 2.15. საბითუმო ბაზრის სტრუქტურა 2.2.1.1. ორმხრივი ხელშეკრულებები 2024 წელს მწარმოებლების მიერ ორმხრივი ხელშეკრულებებით გაყიდული ელექტროენერგიის 22% მოხმარდა აფხაზეთის მომარაგებას. უნივერსალური და საჯარო მომსახურების მიმწოდებლებმა შეისყიდეს 41%, პირდაპირმა მომხმარებლებმა – 16%, ხოლო თავისუფალმა მიმწოდებელმა – 0.1%. ნახაზი 2.16. ორმხრივი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის გაყიდვის სტრუქტურა, 2024 წელი 29 ნახაზი 2.17. ორმხრივი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის შესყიდვის სტრუქტურა, 2024 წელი 2024 წელს საბითუმო მიმწოდებლებმა ჯამში შეიძინეს 1,154 მლნ კვტ.სთ ელექტროენერგია, რომელიც თითქმის მთლიანად გაყიდეს პირდაპირ მომხმარებლებზე. საბითუმო მიმწოდებლებს შორის ელექტროენერგიის რეალიზაციაში სამი მსხვილი საბითუმო მიმწოდებლის წილია 91%. საბითუმო მიმწოდებლების ელექტროენერგიის ყიდვის საშუალო შეწონილმა ფასმა შეადგინა დაახლოებით 10.8 თეთრი/კვტ.სთ, ხოლო გაყიდვის საშუალო შეწონილმა ფასმა – 13.9 თეთრი/კვტ.სთ. 2024 წელს პირდაპირმა მომხმარებლებმა ჯამში ორმხრივი ხელშეკრულებებით შეისყიდეს 2,934 მლნ კვტ.სთ ელექტროენერგია, საიდანაც ელექტროენერგიის მწარმოებლებისგან შეისყიდეს 61%, საბითუმო მიმწოდებლებისგან – 39%. პირდაპირი მომხმარებლების შესყიდვის საშუალო შეწონილმა ფასმა შეადგინა დაახლოებით 10.34 თეთრი/კვტ.სთ. 2024 წელს ელექტროენერგიის მწარმოებლებმა ორმხრივი ხელშეკრულებებით გაყიდეს 7,512 მლნ კვტ.სთ (საკუთარ საწარმოებზე ნულოვან ფასად რეალიზაციის, აფხაზეთის და ექსპორტის გარეშე), ხოლო გაყიდვის საშუალო შეწონილმა ფასმა შეადგინა დაახლოებით 7.8 თეთრი/კვტ.სთ. 30 2024 წელს ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარზე საშუალო შეწონილმა ფასმა შეადგინა დაახლოებით 8.3 თეთრი/კვტ.სთ, მაქსიმალური ფასი იყო 16.1 თეთრი/კვტ.სთ, ხოლო მინიმალური – 1.25 თეთრი/კვტ.სთ. 2.2.1.2. ენერგეტიკული ბირჟა 2024 წლის მდგომარეობით, ბირჟაზე რეგისტრირებულია 9 ელექტროენერგიის მწარმოებელი, 3 სისტემის ოპერატორი, 7 პირდაპირი მომხმარებელი და 2 მიმწოდებელი. 2024 წელს ენერგეტიკულ ბირჟაზე ელექტროენერგია გაყიდა ორმა საწარმომ 17.5 მლნ კვტ.სთ-ის ოდენობით (თითოეულმა საკუთარი 8-8 ელექტროსადგურის მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგია). აღნიშნული ელექტროენერგია შეისყიდეს გამანაწილებელი და გადამცემი სისტემის ოპერატორებმა ქსელში დანაკარგების დასაფარად, რომლებმაც საბალანსო ელექტროენერგიის ყიდვის ნაცვლად, ელექტროენერგიის ბირჟაზე ყიდვით, 2024 წელს ჯამში დაზოგეს 0.4 მლნ ლარამდე. 2024 წელს ბირჟაზე ნავაჭრი ელექტროენერგიის საშუალო შეწონილმა ფასმა შეადგინა 13.455 თეთრი/კვტ.სთ. ნახაზი 2.18. ნავაჭრი ელექტროენერგიის მოცულობა (მგვტ.სთ) და ფასი (ლარი/მგვტ.სთ) 2.2.1.3. საბალანსო ელექტროენერგია 2024 წლის საბალანსო ელექტროენერგიის ოდენობამ შეადგინა 4,141 მლნ კვტ.სთ, ხოლო საბალანსო ელექტროენერგიის საშუალო შეწონილმა ფასმა – 15.232 თეთრი/კვტ.სთ, რაც 8.6%-ით მეტია წინა წლის ანალოგიურ მაჩვენებელთან (14.024 თეთრი/კვტ.სთ) შედარებით. 2024 წელს საბალანსო ელექტროენერგიის ყველაზე მაღალი ფასი დაფიქსირდა 2024 წლის დეკემბერში, ხოლო ყველაზე დაბალი – 2024 წლის მაისში. 31 ნახაზი 2.19. საბალანსო ელექტროენერგიის მოცულობა (მლნ კვტ.სთ) და ფასი (თეთრი/კვტ.სთ) 2023 წელს საბალანსო ელექტროენერგიის ყველაზე მაღალი ფასი დაფიქსირდა 2023 წლის ოქტომბერში (15.002 თეთრი/კვტ.სთ), ხოლო ყველაზე დაბალი – 2023 წლის მაისში (8.520 თეთრი/კვტ.სთ). ნახაზი 2.20. საბალანსო ელექტროენერგიის გაყიდვის სტრუქტურა, 2024 წელი 32 ნახაზი 2.21. საბალანსო ელექტროენერგიის გაყიდვის სტრუქტურა, 2023 წელი 2024 წელს საბალანსო ელექტროენერგია შეისყიდეს: საჯარო მომსახურების მიმწოდებლებმა, ჯამში – 2,034.1 მლნ კვტ.სთ (49.1%), უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლებმა – 717.6 (17.3%) მლნ კვტ.სთ, გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებმა დანაკარგების დასაფარად – 1,107.3 მლნ კვტ.სთ (26.7%), ექსპორტიორმა – 13.1 მლნ კვტ.სთ (0.3%) და პირდაპირმა მომხმარებლებმა – 223.2 მლნ კვტ.სთ (5.4%). 2023 წელს საბალანსო ელექტროენერგია შეისყიდეს: საჯარო მომსახურების მიმწოდებლებმა, ჯამში – 940.3 მლნ კვტ.სთ (38.6%), უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლებმა – 114.1 (4.7%) მლნ კვტ.სთ, გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებმა დანაკარგების დასაფარად – 1,149.9 მლნ კვტ.სთ (47.2%), ექსპორტიორმა – 2.5 მლნ კვტ.სთ (0.1%) და პირდაპირმა მომხმარებლებმა – 228.1 მლნ კვტ.სთ (9.4%). 33 ნახაზი 2.22. საბალანსო ელექტროენერგიის შესყიდვა კატეგორიების მიხედვით, 2024 წელი ნახაზი 2.23. საბალანსო ელექტროენერგიის შესყიდვა კატეგორიების მიხედვით, 2023 წელი 34 2.2.2. საცალო ბაზარი კომისიის მიერ 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებში“ საანგარიშო წლის განმავლობაში, საცალო ბაზარზე მიმწოდებლებსა და მომხმარებლებს შორის ურთიერთობებთან დაკავშირებული ზოგიერთი საკითხის ამომწურავად მოწესრიგების და მომხმარებლის უფლებების დაცვის მიზნით, შევიდა მომხმარებელს სხვადასხვა შესაძლებლობა ცვლილება. ექნება, ერთ-ერთი მიმწოდებლის მნიშვნელოვანი ცვლილებით, შეცვლის (თავისუფალი გამო მიმწოდებლის არჩევისას) საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიმწოდებელთან გაფორმებული მიწოდების ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიმწოდებელთან ხელშეკრულება ხელახლა დადოს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, იმავე თვეში, რომელშიც თავდაპირველად აირჩია თავისუფალი მიმწოდებელი. ცვლილებამდე არსებული რედაქციით, თუ მომხმარებელი თავისუფალ მიმწოდებელთან მიწოდების ხელშეკრულების დადების საფუძვლით შეწყვეტდა საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიმწოდებელთან დადებულ ხელშეკრულებას, იგი კარგავდა საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის ხელახლა მიღების უფლებას. 2024 წელს რეგულირებული მიმწოდებლების მიერ მომხმარებლებისთვის მიწოდებულმა ჯამურმა ელექტროენერგიამ შეადგინა 7,310 მლნ კვტ.სთ, რაც წინა წელთან შედარებით 7.5%-ით არის გაზრდილი. ნახაზი 2.24. რეგულირებული მიმწოდებლების მიერ მომხმარებლებისთვის მიწოდება (მლნ კვტ.სთ) 2024 წელს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიის მოხმარების 40% თბილისში ფიქსირდება. რაც შეეხება ერთი აბონენტის მიერ ქვეყნის მასშტაბით ელექტროენერგიის წლიურ მოხმარებას, ერთ აბონენტზე საშუალოდ შეადგენს 1,527 კვტ.სთ-ს. მაქსიმალური მოხმარება ფიქსირდება აჭარაში, ხოლო მინიმალური – რაჭა-ლეჩხუმსა და ქვემო სვანეთში. 35 ნახაზი 2.25. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მოხმარება (მლნ კვტ.სთ) ნახაზი 2.26. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მოხმარება ერთ აბონენტზე (კვტ.სთ) 36 2024 წელს არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიის მოხმარების 46% თბილისში ფიქსირდება, 54% კი ჯამურად – საქართველოს დანარჩენ რეგიონებში. ნახაზი 2.27. არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მოხმარება (მლნ.კვტ.სთ) 2.2.2.1. შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“ 2024 წელს თელმიკოს მიერ მომხმარებლებისთვის მიწოდებულმა ელექტროენერგიამ შეადგინა 3,194 მლნ კვტ.სთ, რაც 8.8%-ით მეტია წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით. ნახაზი 2.28. ელექტროენერგიის მოხმარება (მლნ კვტ.სთ) საანგარიშო წელს მოხმარება, ძაბვის საფეხურების მიხედვით, შემდეგნაირად გადანაწილდა: 0.4 კვ – 72.7%, 6-10 კვ – 26.9%, 35-110 კვ – 0.4%. 37 ნახაზი 2.29. მოხმარება ძაბვის საფეხურების მიხედვით (მლნ კვტ.სთ) 2024 წელს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიის მოხმარებამ შეადგინა 1,178 მლნ კვტ.სთ, რაც 6.8%-ით მეტია წინა წელთან შედარებით, არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიის მოხმარებამ კი შეადგინა 2,015 მლნ კვტ.სთ, რაც 10%-ით მეტია წინა წელთან შედარებით. ნახაზი 2.30. მოხმარება კატეგორიების მიხედვით (მლნ კვტ.სთ) საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის 12.2% ფიქსირდება ელექტროენერგიის საფეხურებრივი ტარიფებით განსაზღვრულ ყველაზე დაბალ საფეხურზე, 53.5% – მეორე საფეხურზე, ხოლო 34.4% – მესამე საფეხურზე. 38 ნახაზი 2.31. ელექტროენერგიის მოხმარება საფეხურებრივი ტარიფებით განსაზღვრული ზღვრების მიხედვით (მლნ კვტ.სთ) 2.2.2.2. სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“ 2024 წელს სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ მიერ მომხმარებლებისთვის მიწოდებულმა ელექტროენერგიამ შეადგინა 4,117 მლნ კვტ.სთ, რაც 6.5%-ით მეტია წინა წელთან შედარებით. ნახაზი 2.32. ელექტროენერგიის მოხმარება (მლნ კვტ.სთ) მიმდინარე წელს მოხმარება, ძაბვის საფეხურების მიხედვით, შემდეგნაირად გადანაწილდა: 0.4 კვ – 78.4%, 6-10 კვ – 20.1%, 35-110 კვ – 1.4%. 39 ნახაზი 2.33. მოხმარება ძაბვის საფეხურების მიხედვით (მლნ კვტ.სთ) 2024 წელს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიის მოხმარებამ შეადგინა 1,781 მლნ კვტ.სთ, რაც 8%-ით მეტია წინა წელთან შედარებით, არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიის მოხმარებამ კი შეადგინა 2,336 მლნ კვტ.სთ, რაც 5.4%-ით მეტია წინა წელთან შედარებით. ნახაზი 2.34. მოხმარება კატეგორიების მიხედვით (მლნ კვტ.სთ) საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის 17% ფიქსირდება ელექტროენერგიის საფეხურებრივი ტარიფებით განსაზღვრულ ყველაზე დაბალ საფეხურზე, 52% – მეორე საფეხურზე, ხოლო 31% – მესამე საფეხურზე. 40 ნახაზი 2.35. ელექტროენერგიის მოხმარება საფეხურებრივი ტარიფებით განსაზღვრული ზღვრების მიხედვით (მლნ კვტ.სთ) 2.3. საქმიანობის განცალკევება გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატურის შეთანხმება: შესაბამისობის ოფიცერი წარმოადგენს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მნიშვნელოვან სიახლეს, რომლის მიზანია გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების მოთხოვნებთან შესაბამისობა. ამ მიზნით შესაბამისობის ოფიცერს ევალება შესაბამისობის პროგრამის დანერგვა და მონიტორინგი, ამავე პროგრამით დადგენილი მოთხოვნებისა და პირობების ნებისმიერი დარღვევის შესახებ კომისიის ინფორმირება, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის ხელმძღვანელებსა და დასაქმებულებს შორის ინტერესთა კონფლიქტის აღმოფხვრა და განცალკევების მოთხოვნებთან შესაბამისობის შესახებ ანგარიშის კომისიისთვის წარდგენა. შესაბამისობის ოფიცერი უნდა დაინიშნოს შესაბამისობის პროგრამის შემუშავების შემდგომ, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის უფლებამოსილი კოლეგიური ორგანოს მიერ, ხოლო ასეთის არარსებობის შემთხვევაში – გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის დირექტორის მიერ, კომისიის წინასწარი თანხმობით. სწორედ ამ მიზნით 2024 წლის 25 ივლისის №27/3 გადაწყვეტილებით კომისიამ შეითანხმა გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის - სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიერ წარმოდგენილი შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატი. 41 2.4. ლიცენზირება საქართველოში ელექტროენერგეტიკის სექტორში, 2024 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, ფუნქციონირებს 28 ლიცენზიატი (იხ. დანართი №1), მათ შორის:  წარმოების – 23;  განაწილების – 2;   გადაცემის – 1; ბაზრის ოპერირების – 2. საანგარიშო წელს კომისიის აპარატის მიერ ელექტროენერგეტიკის სექტორში ლიცენზირებასთან დაკავშირებით მომზადდა შემდეგი გადაწყვეტილებები: კომისიის 2024 წლის №3/1 გადაწყვეტილებით სს „სვანეთი ჰიდროზე“ ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიის გაცემის შესახებ კომისიის 2019 წლის 27 მარტის № 23/20 გადაწყვეტილებაში შევიდა ცვლილება. აღნიშნული განპირობებული იყო იმით, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2023 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შეიცვალა ლიცენზიატის ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, სააქციო საზოგადოება გახდა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება. საფირმო სახელწოდება „სს „სვანეთი ჰიდრო“ გახდა „შპს „სვანეთი ჰიდრო“; კომისიის 2024 წლის 22 მაისის №18/16 გადაწყვეტილებით დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება შპს „ქართულ საინვესტიციო ჯგუფ ენერგიაზე“ (ხობი 2) ელექტროენერგიის წარმოების წინასწარი ლიცენზიის გაცემის თაობაზე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოსაცემად; კომისიის 2024 წლის 13 ივნისის №21/4 გადაწყვეტილებით შპს „ქართული საინვესტიციო ჯგუფ ენერგიას“ (ხობი 2) სახელზე გაიცა ელექტროენერგიის წარმოების წინასწარი ლიცენზია №095, სერიით 11. თანდართული სახით დამტკიცდა ელექტროენერგიის წარმოების №095 ლიცენზიის (სერიით 11) „საქმიანობის სალიცენზიო პირობები“ (დანართი №1) და „ძირითად საშუალებათა (აქტივების) ადგილმდებარეობა“ (დანართი №2); კომისიის 2024 წლის 26 სექტემბრის №35/1 გადაწყვეტილებით ამოქმედდა კომისიის 2024 წლის 13 ივნისის №24/1 გადაწყვეტილებით შპს „ქართულ საინვესტიციო ჯგუფ ენერგიის“ (ხობი 2) სახელზე გაცემული ელექტროენერგიის წარმოების წინასწარი ლიცენზია № 095 (სერიით 11); კომისიის 2024 წლის 10 ოქტომბრის №37/9 გადაწყვეტილებით დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული განაწილების წარმოება ლიცენზიის სს „ენერგო-პრო გაცემის შესახებ ჯორჯიაზე“ საქართველოს ელექტროენერგიის ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2021 წლის 13 მაისის № 20/2 42 გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოსაცემად; კომისიის 2024 წლის 10 ოქტომბრის №37/8 გადაწყვეტილებით დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება სს „თელასზე“ ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიის გაცემის შესახებ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2021 წლის 28 აპრილის № 19/1 გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოსაცემად; კომისიის 2024 წლის 17 ოქტომბრის №39/2 გადაწყვეტილებით სს „ხრამჰესი II“-ის სახელზე გაიცა ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზია № 097, სერიით 11. თანდართული სახით დამტკიცდა ელექტროენერგიის წარმოების №097 ლიცენზიის (სერიით 11) „საქმიანობის სალიცენზიო პირობები“ („დანართი №1”) და „ძირითად საშუალებათა (აქტივების) ადგილმდებარეობა“ (დანართი №2); კომისიის 2024 წლის 17 ოქტომბრის №39/1 გადაწყვეტილებით სს „ხრამჰესი I”-ის სახელზე გაიცა ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზია №096, სერიით 11. თანდართული სახით დამტკიცდა ელექტროენერგიის წარმოების №096 ლიცენზიის (სერიით 11) „საქმიანობის სალიცენზიო პირობები“ (დანართი №1) და „ძირითად საშუალებათა (აქტივების) ადგილმდებარეობა“ (დანართი №2); კომისიის 2024 წლის 12 დეკემბრის №47/1 გადაწყვეტილებით შევიდა ცვლილება შპს „მესტიაჭალა ენერჯიზე“ ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიის ამოქმედების შესახებ კომისიის 2024 წლის 13 ივნისის №21/5 გადაწყვეტილებაში და მე-2 პუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „2. შპს „მესტიაჭალა ენერჯის“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში „მესტიაჭალა 1“ ჰესის შემადგენელი კანონმდებლობით შენობა-ნაგებობების განსაზღვრული მფლობელობის დოკუმენტაციის კომისიაში დამადასტურებელი წარმოდგენისათვის განესაზღვროს დამატებითი ვადა არაუგვიანეს 2025 წლის 25 დეკემბრამდე“. 2.5. სალიცენზიო საქმიანობის კონტროლი 2.5.1. ელექტროენერგიის განაწილების საქმიანობა საანგარიშო პერიოდში კომისიის აპარატმა განახორციელა კომპანიების მიერ 2021-2023 წლებში შესრულებული საინვესტიციო პროექტების მონიტორინგი და განხორციელებული ინვესტიციების მონიტორინგის ფარგლებში ადგილზე კომპანიების მიერ განხორციელებული შემდეგი პროექტები: 43 მოიკვლია გამანაწილებელი  ქ/ს „ბაკურიანის“ რეაბილიტაცია;  ქ/ს „ბორჯომი 1“ - 110/35/10 კვ ძაბვის გამანაწილებელი მოწყობილობის  რეაბილიტაცია; ქ/ს „ჭაბურღილი 35“ - საშუალო ძაბვის გამანაწილებელი მოწყობილობის რეაბილიტაცია;  ქ/ს „გამარჯვება 110/35/10“ - მაღალი და საშუალო ძაბვის გამანაწილებელი მოწყობილობის რეაბილიტაცია;  ქ/ს „სანაპირო 35“ - საშუალო ძაბვის გამანაწილებელი მოწყობილობის რეაბილიტაცია;  ქ/ს „მახათა“ - საშუალო ძაბვის გამანაწილებელი მოწყობილობის რეაბილიტაცია;  ქ/ს „ავშნიანი“ - ერთფაზა მოკლე შერთვის დაცვების სელექტიურობის გაზრდა;  ქ/ს „მარჯვენა სანაპირო“ - საშუალო ძაბვის გამანაწილებელი მოწყობილობის  რეაბილიტაცია; ქ/ს „დიღომი 2“ - საშუალო და მაღალი ძაბვის მოწყობილობების რეაბილიტაცია. ქ/ს „ბაკურიანისა“ და „ბორჯომი 1“- ის მოკვლევის ჩატარების შემდგომ კომისიამ 2024 წლის 1 მაისს მიიღო №17/28 გადაწყვეტილება, რომლითაც სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ დაევალა მოკვლევის ფარგლებში გამოვლენილი დარღვევების გამოსწორება. რაც შეეხება დანარჩენ ქვესადგურებს, კომისიის აპარატის წარმომადგენლების მიერ დაფიქსირდა მცირე შეუსაბამობები, ხოლო კომპანიების წარმომადგენლებს ადგილზე მიეცათ სიტყვიერი რეკომენდაციები. 2024 წელს კომისიის აპარატმა განახორციელა ახმეტის, გურჯაანის, ლაგოდეხის, რუსთავის, ზუგდიდის, წყალტუბოს და ლენტეხის მუნიციპალიტეტების სოფლების მკვებავი გამანაწილებელი ქსელის მოკვლევა, ხოლო დაფიქსირებული შეუსაბამობების გამოსასწორებლად სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ დაევალა ქსელის მდგომარეობის გამოსწორებისათვის ჩასატარებელი სამუშაოების გეგმა-გრაფიკის შემუშავება და კომისიასთან შეთანხმება. აღნიშნულ საკითხებთან დაკავშირებით კომისიასა და კომპანიას შორის გაიმართა არაერთი სამუშაო შეხვედრა. კომისიამ 2024 წლის 5 დეკემბრის №46/1 და №46/3 გადაწყვეტილებებით გამანაწილებელი ქსელის სისტემის ოპერატორებს დაავალა 2023 წელს ფაქტობრივად განხორციელებულ ინვესტიციებსა და ახალი მომხმარებლის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთების ფარგლებში შესრულებულ სამუშაოებზე აკრედიტებული პირის/ორგანოს მიერ გაცემული საექსპერტო დასკვნის წარმოდგენა. საანგარიშო პერიოდში კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებს“ დაემატა 201 მუხლი, რომელიც არეგულირებს ელექტროენერგიის წარმოების საკუთარი საშუალების ფლობასა და გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებასთან დაკავშირებულ პროცედურას. 44 2.5.2. ელექტროენერგიის გადაცემის საქმიანობა ელექტროენერგეტიკული სისტემის საიმედო მუშაობის უზრუნველყოფის მიზნით ყველა ტიპის მისაერთებელი ობიექტისათვის (გენერაციის ობიექტები, მომხმარებლები, გამანაწილებელი ქსელის ოპერატორები ა.შ) განსაზღვრულია რიგი საკითხები, რომელთაგან ერთ-ერთი მოწესრიგებული ელექტროენერგიის და აღრიცხვის სიმძლავრის სისტემაა. კონტროლის ერთ-ერთი და მოთხოვნა აღრიცხვის სწორედ ავტომატიზებულ (შემდგომში - ესკაა) სისტემაში ჩართვაა, რომელიც სისტემის ოპერატორს აღრიცხვის მონაცემებზე დისტანციური წვდომის საშუალებას აძლევს. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემამ“ (შემდგომში - სსე), კომისიის აქტიური ჩართულობით, რეაბილიტაციის პერიოდში განახორციელა არაერთი პროექტი აღრიცხვის კვანძების მოწესრიგების კუთხით. განისაზღვრა გამანაწილებელი ქსელის ოპერატორებთან გაყოფის წერტილები და ტექნიკურად შესრულდა ეს სამუშაოები. ასევე განახლდა გადამცემი სისტემის ოპერატორზე მიერთებული მსხვილი მომხმარებლების გაყოფის წერტილებში აღრიცხვის წრედები. ჩატარებულმა სამუშაოებმა გააუმჯობესა ანგარიშსწორების საკითხები და მინიმუმამდე შემცირდა ადამიანური შეცდომით გამოწვეული პრობლემები. მიუხედავად ჩატარებული სამუშაოებისა, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის ქსელში ვხვდებით ისეთ კვალიფიციურ საწარმოებს, რომელთა აღრიცხვის წერტილები ჯერ კიდევ არ არის ჩართული ესკაა სისტემაში. აღნიშნული ფაქტი ართულებს გადამცემი სისტემის ოპერატორის მიერ კვალიფიციური საწარმოებიდან მიღებული „მოხმარებული დამოწმებას ელექტროენერგიის მიღება-ჩაბარების აქტების“ დროულად და ფაქტობრივი საშუალო დანაკარგის დროულ ანგარიშს, დღევანდელი ნორმატიული აქტების შესაბამისად. ამ კუთხით „სსე“ კომისიასა და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებთან ერთად აქტიურად მუშაობს და პროცესი დღემდე გრძელდება. ცხრილში 1 წარმოდგენილია 2024 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით იმ კომპანიების ჩამონათვალი, რომლებსაც დღემდე სრულად არ აქვთ თავიანთი აღრიცხვის წერტილები ესკაა სისტემაში ჩართული. ცხრილი 1 № კომპანიის დასახელება ესკაა სისტემაში ჩასართავი მრიცხველების რაოდენობა (31.12.2024 მონაცემებით) 1 სს „აერო სტრუქტურების ტექნოლოგია“ 1 (ძაბვა - 0,4/0,22კვ) („ციკლონი“) 2 შპს „ბევრილი ჯგუფი“ 11 აღრიცხვის წერტილი (ძაბვა - 0,4/0,22კვ) 3 შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ 1 აღრიცხვის წერტილი (ძაბვა - 0,4კვ) 45 4 შპს „საქართველოს გაერთიანებული 120 აღრიცხვის წერტილი (ძაბვა - 0,4/0,22კვ) წყალმომარაგება“ 5 შპს „საქართველოს მელიორაცია“ 3 აღრიცხვის წერტილი (10/0,4/0,22კვ) 6 სს „კორპორაცია ფოთის საზღვაო ნავსადგური“ 1 აღრიცხვის წერტილი (ძაბვა - 0,4კვ) 7 სს „საქართველოს რკინიგზა“ 20 აღრიცხვის წერტილი (ძაბვა - 10/6/0,4/0,22კვ) ცხრილი 1. კომპანიების ჩამონათვალი, რომლებსაც სრულად არ აქვთ თავიანთი აღრიცხვის წერტილები ესკაა სისტემაში ჩართული საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 16 აპრილის №246 (ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის დამტკიცების შესახებ) დადგენილების და კომისიის 2020 წლის 12 ნოემბრის №58 (ელექტროენერგეტიკის სექტორში განსახორციელებელი გარდამავალი ღონისძიებების დამტკიცების შესახებ) დადგენილების შესაბამისად, საქართველოს ელექტროენერგეტიკული სისტემა უნდა გადავიდეს ელექტროენერგიის ორგანიზებული ბაზრის ახალ მოდელზე. აღნიშნულ მოდელში მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს ელექტროენერგიის საბითუმო ვაჭრობაში მონაწილე ყველა კომპანიის და დაბალანსებაზე პასუხისმგებელი პირების (BRP), ელექტროენერგიის აღრიცხვის წერტილებიდან ავტომატურ რეჟიმში ესკაა სისტემის ცენტრალური გამზომ-გამოთვლითი კომპლექსის მონაცემთა ბაზაში საათური მონაცემის გადმოცემა/შეგროვება, მათი აღრიცხვის პერიმეტრების შესაბამისად, ელექტროენერგიის აღრიცხვის მონაცემების (კვტ.სთ) დამუშავება/აგრეგირება და საათური აგრეგირებული აღრიცხვის მონაცემების (კვტ.სთ) გაგზავნა ბაზრის მართვის სისტემაში (MMS). აღნიშნული პროცესის გასამარტივებლად „სსე“-მ კომისიასთან შეთანხმებითა და ბაზრის სუბიექტებთან კონსულტაციების გზით გადაწყვიტა ელექტროენერგიის ორგანიზებული ბაზრის მონაწილეების პლატფორმის - EMP შემუშავება, რომელსაც აქვს შემდეგი ძირითადი ფუნქციები:  ელექტროენერგიის  მომზადება/დამუშავება/დამოწმება როგორც თვის, ასევე საათობრივი აქტების; იმპორტ/ექსპორტის და სატრანზიტო აქტების მომზადების შესაძლებლობა;  კვალიფიციურ საწარმოდ რეგისტრაციის შესაძლებლობა;  BRP და BSP რეგისტრაციის შესაძლებლობა;  ანგარიშსწორების მიზნებისათვის გადაცემის მომსახურების ხელშეკრულებების მიღება-ჩაბარების აქტების ფორმირების შესაძლებლობა, და მომსახურების საფასურის დარიცხვის მართვის შესაძლებლობა;  აგრეგირებული საათობრივი მონაცემების MMS სისტემასთან ინტეგრაციის შესაძლებლობა;  საწარმოების წარმომადგენლების შესაძლებლობა; 46 პლატფორმაში იდენტიფიცირების  ავარიების მოკვლევის საკითხი და შესაბამისი ანგარიშსწორება;  ინსპექტირება და შესაბამისი აქტის ფორმირება. პლატფორმა საანგარიშო წელს შემუშავდა და „სსე“-მ მოახდინა მისი პრაქტიკული ტესტირება. 2025 წლიდან დაიწყება ბაზრის მონაწილეების რეგისტრაცია, ინდივიდუალური დაშვების გაცემა და მონაცემების სისწორის შემოწმება. გადამცემი სისტემის ოპერატორის ფუნქცია-მოვალეობებში შედის იმ მონაცემების შეგროვება და გამოქვეყნება, რომლებიც საჭიროა ენერგეტიკული ბაზრების გამჭვირვალობასა და ზედამხედველობასთან დაკავშირებული მოთხოვნების შესასრულებლად. აღნიშნული პროცესი წარმოადგენს სირთულეს მონაცემთა საცავის არარსებობის პირობებში, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის წესების მოთხოვნების შეუსრულებლობის რისკს. ელექტროენერგიის მწარმოებლები, სისტემის ოპერატორები და საბოლოო მომხმარებლები ვალდებული არიან მოთხოვნის შემთხვევაში გადამცემი სისტემის ოპერატორს მიაწოდონ სისტემის ოპერირებისთვის, მართვისა და განვითარებისთვის საჭირო ყველა მონაცემი და ინფორმაცია კანონის, გადამცემი ქსელის წესების, მიწოდების უსაფრთხოების მარეგულირებელი ნორმატიული აქტებისა და კომისიის მიერ დამტკიცებული ინფორმაციის წარდგენის წესების შესაბამისად. მონაცემთა საცავი, რომელიც გააერთიანებს მონაცემებს სხვადასხვა წყაროდან როგორც ორგანიზაციის შიგნით, ისე მის ფარგლებს გარეთ, უზრუნველყოფს მონაცემთა აქტივებზე ერთიან ხედვას, ერთიან ბაზას, რაც აუცილებელია ორგანიზაციისა და დარგის ყოველდღიური და სტრატეგიული ბიზნესპროცესების ეფექტურად მართვისთვის. მონაცემთა საცავი იქნება საიმედო ერთადერთი წყარო ყველა მონაცემისთვის და საშუალებას მისცემს დაინტერესებულ მხარეებს, მიიღონ წვდომა, მართონ და გაიზიარონ მონაცემები უფრო ეფექტურად. როგორც წესი, მონაცემთა საცავი მოიცავს ნედლი ინფორმაციის ინტეგრაციის, განკარგვის და უსაფრთხოების ინსტრუმენტებს, ასევე მონაცემთა ანალიტიკას, ანგარიშგებას, ვიზუალიზაციას და სხვა ელემენტებს. საცავი უზრუნველყოფს მონაცემთა თანმიმდევრულ და ზუსტ ილუსტრაციას, რომლებზეც წვდომა შეუძლიათ ბაზრის მონაწილეებს, მარეგულირებელს, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებს, ყველა შიდა და გარე დაინტერესებულ მხარეს (იმ დონესა და მონაცემებზე, რომლებიც განსაზღვრულია კანონმდებლობით). თანდართულ სურათზე დანიის გადამცემი სისტემის ოპერატორის (Energynet.dk) გამოცდილებაზე დაფუძნებით ასახულია ინფორმაციის მიმოცვლის, არსებული (დეცენტრალიზებული) და DWH-ის შემთხვევაში ცენტრალიზებული, ილუსტრაცია. 47 TSO TSO Electricity supplier Metering points DSO Metering points Electricity supplier DSO Consumer Consumer DATA HUB Regulator Regulator BSP BRP BSP BRP მონაცემთა საცავის დანერგვა ორგანიზაციებს გაუმარტივებს პროცესების მართვას, მონაცემებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებების მიღებას. სარგებლიდან ყველაზე მნიშვნელოვნად შეიძლება ჩაითვალოს:  მონაცემთა ცენტრალიზებული მართვა;  მონაცემთა გაუმჯობესებული ხარისხი;   მონაცემთა ინტეგრაცია და ურთიერთთავსებადობა; მონაცემთა გაძლიერებული უსაფრთხოება და განკარგვა;  მონაცემებზე მოსახერხებელი წვდომა და ანალიზი;  მონაცემთა გამარტივებული გაზიარება და თანამშრომლობა;  მასშტაბურობა და მოქნილობა;  ხარჯების ეკონომია და ოპერაციული ეფექტურობა;   გაძლიერებული ინოვაცია და კონკურენტუნარიანობა; შესაძლებლობების გაძლიერება და უნარების განვითარება. 2.6. გამანაწილებელ ქსელში ელექტროენერგიის მომსახურების ხარისხი, მიწოდების უწყვეტობა და ელექტროენერგიის ხარისხის რეგულირება ელექტრომომარაგების საიმედოობის (უწყვეტობა) კონტროლი წარმოებს კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესების“ (შემდგომში – მომსახურების ხარისხის წესები) შესაბამისად. მომსახურების ხარისხის წესები ადგენს მოთხოვნებს ისეთ საკითხებთან მიმართებაში, როგორიცაა ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიატის მიერ ელექტრომომარაგების საიმედოობის შესახებ ინფორმაციის რეგისტრაცია, ამ ინფორმაციის კომისიისათვის წარდგენა და კომისიის მიერ წარდგენილ მონაცემთა გაანალიზება, შემოწმება და მონიტორინგი კომისიის ელექტრონული ჟურნალის მეშვეობით. აგრეთვე აღნიშნული წესები ითვალისწინებს, საერთაშორისო პრაქტიკაზე 48 დაყრდნობით, ელექტრომომარაგების საიმედოობის (უწყვეტობის) განსაზღვრის შემდეგ ინდექსებს:  ერთ მომხმარებელზე ელექტრომომარაგების გამორთვების საშუალო ხანგრძლივობა - SAIDI წუთი/მომხ;  ერთ მომხმარებელზე გამორთვების საშუალო სიხშირე - SAIFI გამორთ/მომხ. ზემოაღნიშნული დადგენილება კომპანიებს აძლევს მომხმარებელთა ელექტრომომარაგების საიმედოობის წლიური მაჩვენებლების გაუმჯობესების მოტივაციას ფინანსური წახალისების მექანიზმის სახით. ასევე ელექტრომომარაგების საიმედოობის წლიური მაჩვენებლების გაუარესების შემთხვევაში არსებობს შესაბამისი სანქცირების მექანიზმები. კომისიის თავმჯდომარის 2019 წლის 6 მარტის №133 ბრძანებით შეიქმნა „ელექტრომომარაგების საიმედოობის მონიტორინგის სამუშაო ჯგუფი“ (შემდგომში – საიმედოობის ჯგუფი), რომელსაც დაევალა ელექტროენერგიით მომარაგების წყვეტების დინამიკაზე დაკვირვება, მისი გამომწვევი მიზეზების სისტემატური ანალიზი და, ამ ანალიზზე დაყრდნობით, კონკრეტული რეკომენდაციების შემუშავება გამოვლენილი ხარვეზების გამოსასწორებლად. სამუშაო ჯგუფმა შეისწავლა სს „თელასის“ ჟურნალში აღრიცხული ელექტროენერგიის წყვეტები და კომპანიიდან გამოთხოვილი ინფორმაცია, სადაც 2024 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა სულ 11 740 ხანგრძლივი წყვეტა (შიდა მიზეზი – 10 079 და გარე მიზეზი – 1 661). 2024 წლის მონაცემებზე დაყრდნობით, შიდა მიზეზით გეგმური და არაგეგმური SAIDI-ს მაჩვენებელი შეადგენს 14 საათსა და 55 წუთს, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (9 საათი და 27 წუთი) შედარებით 5 საათით და 28 წუთით გაუარესდა, ხოლო შიდა მიზეზით გეგმური და არაგეგმური SAIFI-ს მაჩვენებელი შეადგენს 9.04-ს, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (6.06) შედარებით 2.98-ით გაუარესდა. წინა წლის მაჩვენებლებთან მონაცემების შედარებისას (იხ. ცხრილები 2 და 3) გამოვლინდა, რომ სს „თელასის“ 2024 წლის ელექტრონულ ჟურნალში დაფიქსირებული მონაცემები, კერძოდ, SAIDI-სა და SAIFI-ს მაჩვენებლები, გაუარესებულია 2023 წლის საიმედოობის მაჩვენებელთან მიმართებაში, რაც შემდგომ კვლევას, გამომწვევი მიზეზების დადგენასა და შესაბამისი ღონისძიებების დაგეგმვა-განხორციელებას მოითხოვს. 2024 წელი 8:23:31 არაგეგმური 6:32:02 გეგმური 14:55:33 სულ SAIDI 2023 წელი 4:04:16 5:23:23 9:27:39 2022 წელი 3:39:33 6:04:03 9:43:36 2021 წელი 3:48:57 4:38:10 8:27:06 2020 წელი 4:12:05 3:51:25 8:03:30 2019 წელი 3:25:32 6:27:26 9:52:26 ცხრილი 2. სს „თელასის“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIDI-ს მაჩვენებლები 49 2018 წელი 3:52:39 7:10:36 11:03:15 2024 წელი არაგეგმური 6.45 2.59 გეგმური 9.04 სულ SAIFI 2023 წელი 3.53 2.53 6.06 2022 წელი 3.38 2.59 5.97 2021 წელი 3.85 2.02 5.87 2020 წელი 4.07 1.68 5.75 2019 წელი 3.20 2.70 5.90 2018 წელი 3.30 2.40 5.70 ცხრილი 3. სს „თელასის“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIFI-ს მაჩვენებლები საიმედოობის ჯგუფის მიერ დამატებით შესწავლილ იქნა შიდა მიზეზით გეგმური და არაგეგმური SAIDI-სა და SAIFI-ს მაჩვენებლები სს „თელასის“ სერვისცენტრების მიხედვით, რომლებიც წარმოდგენილია ცხრილში 4. SAIDI 13:01:32 8:50:20 31:42:33 21:51:39 12:09:11 14:34:46 11:55:13 8:56:33 სერვისცენტრები გლდანი დიდუბე-ისანი დიღომი ვარკეთილი ვერა-ვაკე მთაწმინდა-კრწანისი ნაძალადევი საბურთალო SAIFI 8.40 6.51 18.10 11.40 7.35 7.37 7.76 6.41 ცხრილი 4. სს „თელასის“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIDI-სა და SAIFI-ს მაჩვენებლები სერვისცენტრების მიხედვით. შენიშვნა: კომისიაში მიმდინარეობს სს „თელასის“ ქსელში მიწოდების საიმედოობის მაჩვენებლების (SAIDI და SAIFI) შემოწმების პროცესი. სამუშაო ჯგუფმა შეისწავლა ელექტრონულ ჟურნალში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიერ აღრიცხული ელექტროენერგიის წყვეტები და კომპანიიდან გამოთხოვილი ინფორმაცია, რომლის თანახმად, 2024 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა სულ 74 504 ხანგრძლივი წყვეტა (შიდა მიზეზი – 61 355 და გარე მიზეზი – 13 149). აღნიშნულ მონაცემებზე დაყრდნობით, შიდა მიზეზით გეგმურმა და არაგეგმურმა SAIDI-ს მაჩვენებელმა შეადგინა 61 საათი და 38 წუთი, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (55 საათი და 8 წუთი) შედარებით 6 საათით და 30 წუთით გაუარესდა, ხოლო შიდა მიზეზით გეგმურმა და არაგეგმურმა SAIFI-ს მაჩვენებელმა შეადგინა 31.06, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (29.71) შედარებით 1.35-ით გაუარესდა. რაც შეეხება მონაცემთა შედარებას წინა წლის მაჩვენებლებთან, აქაც გამოყენებულ იქნა ელექტრონული ჟურნალების მონაცემები (იხ. ცხრილები 5 და 6). გამოვლინდა, რომ სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ 2024 წლის მონაცემები მკვეთრად გაუარესებულია 2023 წლის მონაცემებთან შედარებით, რაც შემდგომ კვლევას, გამომწვევი მიზეზების დადგენასა და შესაბამისი ღონისძიებების დაგეგმვა-განხორციელებას მოითხოვს. 50 არაგეგმური 2024 წელი 32:50:12 2023 წელი 28:39:46 2022 წელი 31:22:20 2021 წელი 18:55:24 2020 წელი 20:26:52 2019 წელი 25:41:30 2018 წელი 32:38:46 გეგმური 28:48:15 26:28:46 28:47:42 20:16:35 19:05:46 29:44:50 35:32:36 სულ 61:38:27 55:08:32 60:10:02 39:11:59 39:32:38 55:26:20 68:11:22 SAIDI ცხრილი 5. სს „ენერგო–პრო ჯორჯიას“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIDI-ს მაჩვენებლები არაგეგმური 2024 წელი 20.13 2023 წელი 20.20 2022 წელი 25.09 2021 წელი 13.88 2020 წელი 14.44 2019 წელი 16.90 2018 წელი 20.00 გეგმური 10.93 9.51 10.83 7.62 7.11 10.40 11.87 სულ 31.06 29.71 35.92 21.50 21.55 27.30 31.88 SAIFI ცხრილი 6. სს „ენერგო–პრო ჯორჯიას“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIFI-ს მაჩვენებლები საიმედოობის ჯგუფის მიერ დამატებით შესწავლილ იქნა შიდა მიზეზით გეგმური და არაგეგმური SAIDI-სა და SAIFI-ს მაჩვენებლები სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სერვისცენტრების მიხედვით, რომლებიც წარმოდგენილია ცხრილში 7. SAIDI 131:30:21 155:20:23 0:28:02 51:05:37 53:10:18 100:16:17 77:44:49 73:24:25 38:54:05 66:52:21 58:47:56 61:07:38 72:43:49 89:05:38 57:56:08 71:33:37 78:12:34 81:15:34 66:22:46 სერვისცენტრები აბაშის მუნიციპალიტეტი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი ახალგორის მუნიციპალიტეტი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი ახალციხის მუნიციპალიტეტი ახმეტის მუნიციპალიტეტი ბაღდათის მუნიციპალიტეტი ბოლნისის მუნიციპალიტეტი ბორჯომის მუნიციპალიტეტი გარდაბნის მუნიციპალიტეტი გორის მუნიციპალიტეტი გურჯაანის მუნიციპალიტეტი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი დმანისის მუნიციპალიტეტი დუშეთის მუნიციპალიტეტი ვანის მუნიციპალიტეტი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი 51 SAIFI 71.65 53.91 0.29 29.28 26.58 31.87 65.71 38.77 20.03 35.99 34.73 26.01 24.79 38.79 34.23 44.71 37.08 39.95 33.07 თელავის მუნიციპალიტეტი თერჯოლის მუნიციპალიტეტი თიანეთის მუნიციპალიტეტი კასპის მუნიციპალიტეტი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი მარნეულის მუნიციპალიტეტი მარტვილის მუნიციპალიტეტი მესტიის მუნიციპალიტეტი მცხეთის მუნიციპალიტეტი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი ონის მუნიციპალიტეტი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი საჩხერის მუნიციპალიტეტი სენაკის მუნიციპალიტეტი სიღნაღის მუნიციპალიტეტი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტი ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტი ქალაქ ფოთის მუნიციპალიტეტი ქალაქ ქუთაისის მუნიციპალიტეტი ქარელის მუნიციპალიტეტი ქობულეთი მუნიციპალიტეტი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი ყვარლის მუნიციპალიტეტი შუახევის მუნიციპალიტეტი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი ცაგერის მუნიციპალიტეტი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი წალკის მუნიციპალიტეტი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი ხაშურის მუნიციპალიტეტი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი ხობის მუნიციპალიტეტი ხონის მუნიციპალიტეტი 66:09:01 56:05:24 53:31:33 54:54:31 85:06:24 72:53:42 62:28:46 106:00:58 220:05:15 46:04:26 41:07:42 108:36:00 64:04:47 52:27:53 90:49:40 82:17:24 60:51:45 103:45:44 20:17:27 13:47:33 19:30:48 45:34:39 23:17:42 98:56:38 54:10:43 74:51:12 113:20:46 210:36:11 102:55:32 66:38:32 153:39:02 66:34:38 43:16:22 51:19:52 135:11:33 153:12:30 48:57:42 61:09:16 92:20:56 98:13:46 29.37 31.62 22.05 25.93 30.95 40.42 38.93 36.43 171.70 26.70 19.64 53.64 25.37 26.76 43.31 56.07 22.67 43.98 14.46 8.50 13.22 28.96 12.26 42.66 35.97 34.80 42.80 50.15 39.53 39.95 75.60 32.53 46.86 27.12 67.69 49.56 25.82 35.86 61.60 45.34 ცხრილი 7. სს „ენერგო–პრო ჯორჯიას“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIDI-სა და SAIFI-ს მაჩვენებლები სერვისცენტრების მიხედვით 52 შენიშვნა: კომისიაში მიმდინარეობს სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში მიწოდების საიმედოობის მაჩვენებლების (SAIDI და SAIFI) შემოწმების პროცესი. გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების მიერ ელექტრონული ჟურნალის საშუალებით კომისიაში განსახილველად წარმოდგენილ იქნა 19 198 წყვეტა, საიდანაც 16 080 წყვეტაზე დადგინდა წყვეტის გამომწვევი გარე მიზეზი, ხოლო 3 118 წყვეტაზე - შიდა მიზეზი. ზემოაღნიშნულის კომპანიების საფუძველზე ელექტროენერგიის საიმედოობის მიწოდების ჯგუფი უწყვეტობის აგრძელებს მუშაობას მაჩვენებლების, შემდგომი დაზუსტებისა და გამომწვევი მიზეზების იდენტიფიცირების მიმართულებით. 2.7. ელექტროენერგიის დანაკარგების რეგულირება გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების ნორმირების დადგენა კომისიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფუნქციაა და ემსახურება მათ შესაძენად ხარჯების ოპტიმიზაციას, ის ასევე ენერგოეფექტურობის მნიშვნელოვანი ღონისძიებაა შემცირების თვალსაზრისით. გარემოზე ნეგატიური ზემოქმედებისა და ემისიების საქსელო კომპანიების საანგარიშო წლის ფაქტობრივი დანაკარგების ანალიზი და შედარება წინა წლის მაჩვენებელთან ობიექტურ წარმოდგენას გვიქმნის კომპანიების საქმიანობის ეფექტიანობასა და ქსელის დაგეგმვა-განვითარების ტენდენციებზე. საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის გადამცემ ქსელში ფაქტობრივმა ჯამურმა დანაკარგმა შეადგინა 1.90% (იხ. ნახაზი 2.36). აღნიშნული მაჩვენებელი 7.8 %-ით არის შემცირებული წინა 2023 წლის მაჩვენებელთან შედარებით. აღსანიშნავია ისიც, რომ ფაქტობრივი დანაკარგი გადამცემ ქსელში ნორმატიულ დანაკარგთან შედარებით 3.6%-ით შემცირდა, რაც გამოწვეულია ენგურჰესში აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგებით. 53 4.00% 3.55% 3.50% 3.00% 2.50% 2.00% 1.93% 2.06% 2.06% 2.06% 1.92% 1.92% 1.76% 1.50% 2.06% 1.97% 1.92% 1.90% 2021 2022 2023 ნორმატივით დადგენილი (%) 2024 1.88% 1.76% 1.97% 1.92% 1.00% 0.50% 0.00% 2017 2018 2019 2020 დანაკარგები გადამცემ ქსელში ნახაზი 2.36. დანაკარგები გადამცემ ქსელში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში ფაქტობრივმა დანაკარგმა 606 გვტ.სთ შეადგინა, რაც ქსელში მიღებული ელექტროენერგიის 9.93%- ია და 1.32%-ით აღემატება დადგენილ ნორმატიულ ნორმას (9.80). 54 700 12.0% 9.8% 600 9.0% 500 10.0% 9.2% 7.9% 9.7% 9.8% 10.0% 10.4% 9.8% 9.8% 10.4% 9.93% 10.0% 9.8% 9.8% 8.0% 8.3% 400 6.0% 300 4.0% 200 2.0% 100 430 477 527 486 511 570 576 606 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 0 0.0% დანაკარგი (გვტ.სთ) დანაკარგი (%) ნორმატიული (%) ნახაზი 2.37. დანაკარგები სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში რაც შეეხება სს „თელასს“, კომპანიის ფაქტობრივმა დანაკარგმა 230 გვტ.სთ შეადგინა, რაც ქსელში მიღებული ელექტროენერგიის 6.12%-ია და ნორმატიულ დანაკარგს უმნიშვნელოდ, 2.68%-ით აღემატება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სს „თელასის“ ქსელში 2022 წლის ფაქტობრივი დანაკარგების პროცენტულმა მაჩვენებელმა გადააჭარბა კომისიის მიერ დამტკიცებული ნორმატიული დანაკარგის 5.74 %-ის შესატყვის სიდიდეებს 5.75 %-ით, რის გამოც სს „თელასმა“ წერილით მომართა კომისიას და მოითხოვა მის განაწილების ქსელში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგის გადაანგარიშება. სს „თელასის“ ქსელში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგები გადაანგარიშდა კომისიის 2021 წლის 10 ივნისის №14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესის“ მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის „ბ.ა.“ და „ბ.ბ.“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, რომელიც დამტკიცდა კომისიის 2023 წლის 15 ნოემბრის № 46 დადგენილებით, კერძოდ: ელექტროენერგიის ჯამური ნორმატიული დანაკარგი სს „თელასის“ ქსელში, გამანაწილებელ ქსელში მიღებიდან – 5.96 %, მათ შორის: 55 110(35) კვ ძაბვის საფეხურისათვის – 1.26%; 10(6) კვ ძაბვის საფეხურისათვის – 2.98 %; 0.4 კვ ძაბვის საფეხურისათვის – 1.72 %. 250 200 7.0% 5.34% 5.65% 5.85% 6.07% 5.85% 4.81% 6.07% 4.8% 150 6.0% 5.74% 6.12% 5.82% 5.6% 5.1% 5.96% 5.74% 5.0% 5.0% 4.0% 3.0% 100 2.0% 50 1.0% 161 151 156 158 185 198 202 230 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 0 0.0% დანაკარგი (გვტ.სთ) დანაკარგი (%) ნორმატიული (%) ნახაზი 2.38. დანაკარგები სს „თელასის“ ქსელში 2.8. განახლებადი ენერგიისა და ენერგოეფექტიანობის ხელშეწყობა 2.8.1. ნეტო აღრიცხვა მომხმარებლის აქტიური ჩართვა საცალო ელექტროენერგიის ბაზრის ფუნქციონირებაში ელექტროენერგიის ბაზრის განვითარების თანამედროვე ტენდენციაა. აღნიშნული პროცესის კარგად აპრობირებული ხერხია მომხმარებლის მიერ საკუთარი მოხმარების დაკმაყოფილება მიკროსიმძლავრის განახლებადი ენერგიის წყაროების საშუალებით, რაც საერთაშორისო დონეზე სხვადასხვა წამახალისებელი პოლიტიკით არის მხარდაჭერილი. ნახაზი 2.39. „ნეტო აღრიცხვის“ საილუსტრაციო სქემა 56 მომხმარებლის საკუთრებაში არსებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების ერთ-ერთ ტრადიციულ და ფართოდ გავრცელებულ პოლიტიკას წარმოადგენს ნეტო აღრიცხვის სქემა, რომელიც პოპულარობით სარგებლობს საქართველოშიც. საქართველოში აღნიშნული წამახალისებელი მექანიზმი ამოქმედდა 2016 წელს, კომისიის მიერ მიღებული შესაბამისი დადგენილებით1. თავდაპირველად დაშვებულ იქნა ინდივიდუალური მიერთებები (მიკროსადგურის მომხმარებლის შიდა ქსელზე მიერთებით), ხოლო მისაერთებელი სიმძლავრე განისაზღვრა 100 კვტ-ის ოდენობით. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების კუთხით მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო საქართველოს პარლამენტის მიერ 2019 წლის 20 დეკემბერს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ და „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და გამოყენების წახალისების შესახებ“ საქართველოს კანონების მიღება. აღნიშნული კანონების დამტკიცებამ, სხვა საკითხებთან ერთად, ახალი შესაძლებლობები გააჩინა ნეტო აღრიცხვის პროგრამის გაუმჯობესებისა და მიკროელექტროსადგურების განვითარების უფრო აქტიური წახალისებისთვის. კომისიამ განახორციელა ცვლილებები შესაბამის რეგულაციებში, რითაც გააჩინა მომხმარებელთა ჯგუფის ერთობლივი ჩართვის შესაძლებლობა ნეტო აღრიცხვის პროგრამაში, რაც ასევე გულისხმობს მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის ფიზიკური განთავსების ვალდებულების მოხსნას ელექტროენერგიის მოხმარების ადგილას. აღნიშნული ცალსახად აფართოებს ენერგიის წყაროს განთავსების გეოგრაფიულ არეალს და მეტ შესაძლებლობებს უჩენს დაინტერესებულ პირებს. 2020 წელს მაქსიმალური კომისიის დასაშვები დადგენილებით დადგმული მიკროსიმძლავრის სიმძლავრე 100 ელექტროსადგურის კილოვატიდან გაიზარდა 500 კილოვატამდე, რამაც კიდევ უფრო ფართო შესაძლებლობები მისცა მომხმარებლებს დაეკმაყოფილებინათ საკუთარი მოთხოვნილება ელექტროენერგიაზე შესაბამისი ხარჯების მინიმიზაციის პირობებში და ასევე მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი განახლებადი ენერგორესურსების ეფექტურ ათვისებას. „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესების“ შესახებ კომისიის 2020 წლის №47 დადგენილების შესაბამისად, გაქვითული ელექტროენერგიის მოცულობასთან მიმართებით სასისტემო მომსახურების საფასურის გადახდის ვალდებულებისგან 2026 წლის 1 მაისამდე გათავისუფლებულია მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მფლობელი/მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურით მოსარგებლე საბოლოო მომხმარებელი, რომელსაც მიწოდების ხელშეკრულება დადებული აქვს საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიმწოდებელთან, რამაც დამატებით ფინანსური მოტივაცია გააჩინა დაინტერესებული პირებისთვის. მიკროსიმძლავრის განაწილებული, ვირტუალური (სადისპეტჩერო მართვის გარეშე ოპერირებადი) გენერაცია მნიშვნელოვანი გამოწვევაა გამანაწილებელი ქსელისათვის 1 საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის №20 დადგენილებით დამტკიცებული ,,ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესები“. 57 როგორც ძაბვის ხარისხის, ასევე ჰარმონიკული დამახინჯებისა თუ სხვა ტექნიკური გამოწვევების კუთხით. ამდენად, კომისია საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით, გარკვეული სიფრთხილით მიუდგა მათი ქსელში ინტეგრაციის მასშტაბების შეზღუდვის საკითხებს, კერძოდ, 2021 წლამდე გამანაწილებელ ქსელში მიკროსიმძლავრის სადგურების ჯამური დადგმული სიმძლავრე (ცვლადი დენის მხარეს) შეზღუდული იყო კონკრეტულ გამანაწილებელ ქსელში პიკური დატვირთვის 2%-ით, 2021-2022 წლებში ეს შეზღუდვა გაიზარდა 4%-მდე, 2023 წელს - 8%-მდე, ხოლო 2024 წელს - 14%-მდე. ზღვრის გაზრდის ყოველ ჯერზე კომისია შესაბამის კონსულტაციებს გადიოდა გადამცემი და განმანაწილებელი ქსელის ოპერატორებთან. 2.40 ნახაზზე ნაჩვენებია 2016-2024 წლებში საქართველოში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების აღრიცხვის 2024 სქემაში, წლის დინამიკა. მონაცემებით, როგორც სურათზე ჩართულია 1683 ვხედავთ, ნეტო მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგური, რომელთა დადგმული სიმძლავრე შეადგენს 143,853 კვტ-ს. დადგმული სიმძლავრის მაჩვენებელი 2023 წელთან შედარებით 108%-ით გაიზარდა, ხოლო რაოდენობის მაჩვენებელი - 51 %-ით. 2017 წლიდან 2024 წლის ჩათვლით დადგმული სიმძლავრის ყოველწლიური საშუალო პროცენტული ზრდა 153 %-ს შეადგენდა, ხოლო რაოდენობის 129%-ს. საანგარიშო წელს დადგმული სიმძლავრის ზრდის ტემპსა და მიკროსადგურების რაოდენობის ზრდის ტემპს შორის მკვეთრი განსხვავება მიუთითებს „მძლავრი“ მიკროსადგურების რაოდენობის ზრდასა და ამ რეგულაციით მსხვილი სამრეწველოკომერციული საწარმოების დაინტერესებაზე. 1683 2017 2018 2019 2020 364 143,853 66 242 731 69,320 27 154 1112 37,648 18,181 160,000 140,000 120,000 100,000 80,000 60,000 40,000 20,000 - 2021 2022 2023 2024 დადგმული სიმძლავრე (კვტ.) 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 რაოდენობა ნახაზი 2.40. 2016-2024 წლებში საქართველოში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა აღნიშნული უმნიშვნელოვანესი რეგულაციის დედააზრია ეფექტურობის მიკროსიმძლავრის უზრუნველყოფის ერთ-ერთი ელექტროსადგურების განთავსება მოხმარების ცენტრებში ან მიმდებარედ, რათა გამომუშავებული და ქსელში გაცემული ენერგია ათვისებულ (მოხმარებული) იქნეს ადგილზე ან/და ელექტროენერგიის დაბალი ან საშუალო ძაბვის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის 58 გამოყენებით, მაღალი ძაბვის ინფრასტრუქტურაზე დატვირთვების შემცირების პირობებში. მიკროსადგურების დადგმული სიმძლავრეების განაწილების მოცულობა განსხვავდება რეგიონების მიხედვით ნახაზი 2.41-ის შესაბამისად. მიკროგენერაციის ობიექტების დიდი ნაწილი თავმოყრილია თბილისში და მის მიმდებარედ (30%). შემდეგ მოდის გორი, რუსთავი და გარდაბანი. ზოგადად, მიკროგენერაციის ობიექტები განაწილებულია მთელი ქვეყნის მასშტაბით, თუმცა ძირითადი სიმძლავრეები კონცენტრირებულია აღმოსავლეთ საქართველოში. აღნიშნული შეიძლება პოზიტიურ სისტემისთვის, ფაქტორად რადგან იქნეს განხილული ელექტროენერგიის საქართველოს წარმოების ენერგეტიკული საშუალების აღმოსავლეთ საქართველოში განლაგება ამცირებს ტრადიციულად დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ მოძრავი ნაკადების მოცულობას2. დატვირთვის ცენტრების ადეკვატურობის უზრუნველყოფის კუთხით მნიშვნელოვანია აგრეთვე მიკროსადგურების განვითარება საკურორტო ზონის, ბათუმი-ქობულეთის მიმართულებით. მზის ენერგორესურსების განთავსების ზოგადი სურათიდან და შესაბამისი ტურისტული და სასოფლო-სამეურნეო ბიზნესების ზრდის პირობებში პერსპექტიულად მიგვაჩნია აგრეთვე კახეთის და სამცხეჯავახეთის მიმართულებაც. სს „ენერგო პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალი სს „თელასის“ განაწილების არეალი ნახაზი 2.41. 2016-2024 წლებში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განაწილების დინამიკა 2024 წლის განმავლობაში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელზე მიკროსიმძლავრის მიერთების მსურველთა მაღალი აქტივობა გამოიკვეთა, რამაც განაპირობა ელექტროსადგურების დადგმული სიმძლავრის მნიშვნელოვანი ზრდა და საჭირო გახადა 2 დასავლეთ საქართველოში განლაგებულია დიდი რაოდენობით წარმოების ობიექტები, ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოში - დიდი რაოდენობით მოხმარების ობიექტები. შესაბამისად, სიმძლავრის გადაცემა ხდება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. 59 სხვადასხვა პარამეტრზე დაკვირვება (იხ. ნახაზი 2.42) და დადგენილი ლიმიტების გადახედვა, კერძოდ, 2022 წელს პიკურმა დატვირთვამ 821 000 კვტ შეადგინა, რამაც გამოიწვია მიკროსადგურების ლიმიტირება 2023 წელს 65680 კვტ-ით (8%-იანი ზღვრის პირობებში). 2024 წლის განმავლობაში აღნიშნული ზღვარი მიღწეულ იქნა, რის გამოც ზღვარი გაიზარდა 14 2024 %-მდე, წლის ეს კი ნიშნავდა მონაცემებით, აბსოლუტური სს „ენერგო-პრო სიდიდით 126 ჯორჯიას“ 000 კვტ-იან არეალში ზღვარს. მიერთებული მიკროსადგურების დადგმულმა სიმძლავრემ შეადგინა 102 105 კვტ, რაც დაწესებული ლიმიტის ფარგლებშია, თუმცა წლის ბოლომდე მიღებული განაცხადებით იგი მიღწეულ და გადალახულ იქნა (179 700 კვტ). 2025 წლის ლიმიტი (14%-იანი ზღვრის პირობებში) შეადგენს 153 720 კვტ-ს. ეს ნიშნავს, რომ წელი დაიწყო ათვისებული ლიმიტით, რაც საყურადღებო ტენდენციაა და ზღვრის შემდგომი ზრდის კუთხით მოითხოვს დამატებით კვლევასა და ანალიზს. ნახაზი 2.42. 2016-2024 წლებში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა 2024 წლის მდგომარეობით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში ქსელზე მიერთებული მიკროსადგურის მფლობელი აბონენტების ჯამური დადგმული სიმძლავრის (102 605 კვტ) 64% (65 867 კვტ) წარმოადგენს მომხმარებლის ქსელზე მიერთებულ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურებს, ხოლო 36% (36738 კვტ.) - გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებულ ვირტუალურ და ჯგუფურ ელექტროსადგურებს. 2023 წელთან შედარებით 2024 წელს მომხმარებლის ქსელზე მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების დადგმული სიმძლავრე 143%-ით 110%-ით (იხ. ნახაზი 2.43). გაიზარდა, 60 ხოლო ვირტუალური სადგურების - ნახაზი 2.43. 2016-2024 წლებში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში მომხმარებლის ქსელზე მიერთებული და ვირტუალური მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა ვირტუალური მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის 100% შედის ელექტროენერგეტიკულ სისტემაში და, შესაბამისად, მიმდებარე ქსელში დაბალი სამომხმარებლო დატვირთვების შემთხვევაში შესაძლებელია გამოიწვიოს ძაბვის ხარისხის პრობლემები, ხოლო მომხმარებლის ქსელზე მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის ნაწილი ხმარდება საკუთარ მოხმარებას. 2024 წლის განმავლობაში ნაანგარიშები გამომუშავებული3 ელექტროენერგიის 62% მოიხმარეს მომხმარებლებმა ადგილზე, ხოლო 38% შევიდა ელექტროენერგეტიკულ სისტემაში. ნახაზ 2.44-ზე მოცემულია 2024 წლის განმავლობაში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში თეორიულად გამომუშავებული, ქსელში გაცემული ელექტროენერგიის მოცულობები და თვითმოხმარების პროცენტული მაჩვენებელი . აღნიშნული ძალიან პოზიტიური მაჩვენებელია და საკმაოდ აღემატება 4 საშუალოევროპულს (40%). 3 ნაანგარიშები გამომუშავება - თეორიულად დათვლილი გამომუშავება სადგურის დადგმული სიმძლავრის, მარგი ქმედების კოეფიციენტის და მუშა საათების შესაბამისად. 4 თვითმოხმარების პროცენტული მაჩვენებელი - ასახავს თეორიულად გამომუშავებული მოცულობის პროცენტს, რომლის მოხმარებაც მოხდა ადგილზე მომხმარებლის მიერ. 61 ნახაზი 2.44. 2024 წელს სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში მომხმარებლის ქსელზე მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების გამომუშავებისა და თვითმოხმარების მაჩვენებლის დამოკიდებულება როგორც სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში, ასევე სს „თელასის“ არეალში 2024 წელს მნიშვნელოვნად გაიზარდა მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების ჯამური დადგმული სიმძლავრე (იხ. ნახაზი 2.45), კერძოდ, 2022 წელს პიკურმა დატვირთვამ 580000 კვტ შეადგინა, რამაც განაპირობა მიკროსადგურების ლიმიტირება 2023 წელს 46400 კვტ-ით (8% ზღვრის პირობებში). 2024 წელს ზღვრის გაზრდამ 14 %-მდე სიმძლავრის ლიმიტი გაზარდა 89 600 კვტ-მდე. 2024 წლის მონაცემებით, სს „თელასის“ არეალში მიერთებული მიკროსადგურების დადგმულმა სიმძლავრემ შეადგინა 41 247 კვტ, რაც სრულიად დაწესებული ლიმიტის ფარგლებშია. 2024 წლის ბოლომდე მიღებული განაცხადებით დადგმული სიმძლავრე იზრდება 67057 კვტ-მდე. აღნიშნული სიდიდე მნიშვნელოვნად ჩამორჩება დაწესებული ლიმიტის ზღვარს (89 600 კვტ). 2025 წლის ლიმიტი (14%-იანი ზღვრის პირობებში) შეადგენს 91 000 კვტ-ს, რაც იძლევა ამ არეალში მიკროსადგურების შეუფერხებელი განვითარების საფუძველს. 62 ნახაზი 2.45. 2016-2024 წლებში სს „თელასის” განაწილების არეალში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა 2024 წლის მდგომარეობით, სს „თელასის“ განაწილების არეალში ქსელზე მიერთებული მიკროსადგურების მფლობელი აბონენტების ჯამური დადგმული სიმძლავრე შეადგენს 41246.83 კვტ-ს, საიდანაც 98,7% (40700.2 კვტ) წარმოადგენს მომხმარებლის ქსელზე მიერთებულ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურებს, ხოლო 1,3% (546.63 კვტ.) - გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებულ ვირტუალურ ელექტროსადგურებს. 2023 წელთან შედარებით 2024 წელს მომხმარებლის ქსელზე მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების დადგმული სიმძლავრე 68%-ით გაიზარდა, ხოლო ვირტუალური სადგურების - 0%-ით (იხ. ნახაზი 2.46). 63 ნახაზი 2.46 2016-2024 წლებში სს „თელასის“ განაწილების არეალში მომხმარებლის ქსელზე მიერთებული და ვირტუალური მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა 2024 წლის განმავლობაში ნაანგარიშები გამომუშავებული ელექტროენერგიის5 75% მოიხმარეს მომხმარებლებმა ადგილზე, ხოლო 25% შევიდა ელექტროენერგეტიკულ სისტემაში. ნახაზ 2.47-ზე მოცემულია 2024 წლის განმავლობაში სს „თელასის“ განაწილების არეალში თეორიულად გამომუშავებული, ქსელში გაცემული ელექტროენერგიის მოცულობები და თვითმოხმარების პროცენტული მაჩვენებელი6. ნახაზი 2.47. 2024 წელს სს „თელასის“ განაწილების არეალში მომხმარებლის ქსელზე მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების გამომუშავებისა და თვითმოხმარების მაჩვენებლის დამოკიდებულება 5 ნაანგარიშები გამომუშავება - თეორიულად დათვლილი გამომუშავება სადგურის დადგმული სიმძლავრის, მარგი ქმედების კოეფიციენტის და მუშა საათების შესაბამისად. 6 თვითმოხმარების პროცენტული მაჩვენებელი - ასახავს თეორიულად გამომუშავებული მოცულობის პროცენტს, რომლის მოხმარებაც მოხდა ადგილზე მომხმარებლის მიერ. 64 როგორც აღინიშნა, 2024 წელს საცალო ელექტროენერგიის ბაზარზე (გამანაწილებელ ქსელში) დომინაციური მოვლენა იყო მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების დადგმული სიმძლავრის სწრაფი ზრდა „მსხვილი“ – 500 კვტ-მდე დადგმული სიმძლავრის ვირტუალური სადგურების ხარჯზე და შესაბამისი ზღვრული ლიმიტების ამოწურვა. ზრდა, სავარაუდოდ, გამოწვეული იყო რიგი ფაქტორებით. ვინაიდან ზემოაღნიშნული პრობლემატიკა მკვეთრად გამოიხატა სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში, კორელაციური ანალიზი ჩატარდა ამ კომპანიის მონაცემებზე დაყრდნობით. ზემოქმედ ფაქტორთა შორის მნიშვნელოვანია სამომხმარებლო ტარიფების ცვლილება, ვინაიდან ნეტო აღრიცხვისას მომხმარებლის მიერ მიღებული კვტ.სთ იქვითება გამომუშავებულ და ქსელში გაცემულ კვტ.სთ-თან, ამდენად, სამომხმარებლო ტარიფის ზრდა უფრო მაღალრენტაბელურს და მიმზიდველს ხდის საკუთარი გენერაციის წყაროს გამოყენებას, ხოლო შემცირება - პირიქით. 2016-2024 წლებში ამ პროცესზე დაკვირვებიდან მივიღეთ (იხ. ნახაზი 2.48), რომ კორელაციის კოეფიციენტი ჯამური დადგმული სიმძლავრის ზრდასა და სამომხმარებლო ტარიფის (აღებულია საყოფაცხოვრებო მოხმარების საშუალო ფასი) ზრდას შორის შეადგენს 0,31-ს რაც მიანიშნებს, რომ დადგმული სიმძლავრის ზრდაზე საშუალო პოზიტიური დამოკიდებულება აქვს ტარიფის ზრდას. ასევე მნიშვნელოვან ფაქტორად მიგვაჩნია დადგმული სიმძლავრის დასაშვები ზღვრის გაზრდა 100-დან 500 კვტ-მდე. კორელაციის კოეფიციენტი მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების ჯამური დადგმული სიმძლავრის ზრდასა და დადგმული სიმძლავრის ზღვრის ზრდას შორის არის 0,53, რაც მიანიშნებს ასევე საშუალო პოზიტიურ დამოკიდებულებაზე. აღნიშნულ ფაქტორს უფრო დიდი გავლენა აქვს, ვიდრე ტარიფების ზრდას (იხ. ნახაზი 2.48). 2017-2024 წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა ქსელზე მიერთებული ჯამური დადგმული სიმძლავრის ლიმიტი. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების ჯამური დადგმული სიმძლავრის ზრდასა და განაწილების არეალში მაქსიმალურ ჯამურ მისაერთებელ სიმძლავრის ზრდას შორის კორელაციის კოეფიციენტი შეადგენს 0,99-ს, რაც მიანიშნებს აღნიშნული ფაქტორის ძლიერ ზემოქმედებაზე (იხ. ნახაზი 2.48). 65 ნახაზი 2.48. 2016-2024 წლებში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების დადგმული სიმძლავრის ზრდა და ხელშემწყობი ფაქტორები 2024 წლის მდგომარეობის ანალიზის შედეგად შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ თუ კომისია კვლავ გააგრძელებს მისაერთებელი სიმძლავრის ლიმიტის გაზრდას, პირდაპირპროპორციულად გაიზრდება განახლებადი ელექტროენერგიის მწარმოებელი სადგურების ქსელზე მიერთებული ჯამური სიმძლავრე. დიდი რაოდენობით განახლებადი ელექტროენერგიის წყაროების ქსელში უკონტროლო ინტეგრაცია იწვევს ქსელის საიმედოობის შემცირებას და ელექტროენერგიის ხარისხის პარამეტრების გაუარესებას, რაც რიგი დადებითი ეფექტების გარდა, რომელსაც განახლებადი ელექტროენერგიის მწარმოებლების წამახალისებელი სქემით მხარდაჭერა იწვევს, ასევე ქმნის უარყოფით გარემოებებს, რაც ახალი გამოწვევების წინაშე აყენებს გამანაწილებელი/გადამცემი სისტემის ოპერატორს და, ზოგადად, სექტორს. როგორც ევროპული პრაქტიკა აჩვენებს, გამანაწილებელი ქსელის ისეთი გაჯერებისა და დადგმული სიმძლავრის ზრდის ტენდენციის პირობებში, როგორიც დღეს საქართველოშია, მიზანშეწონილია ნეტო აღრიცხვიდან ნეტო დარიცხვის სქემაზე გადასვლა, ხოლო მისაერთებელი სიმძლავრის 500 კვტ-დან 100 კვტ-მდე შემცირება, რაც, თავის მხრივ, გამოიწვევს დადგმული სიმძლავრის არსებული ზრდის ტემპების შენელებას და გამანაწილებელ ქსელზე ნეგატიური გავლენის შემცირებას, ასევე იმ მომხმარებლების წახალისებას, რომლებიც საკუთარ ქსელზე მიიერთებენ წარმოების საშუალებას. 2.8.2. წარმოშობის სერტიფიკატები „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და წახალისების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, კომისიას დაევალა „განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ელექტროენერგიის წარმოშობის სერტიფიკატის 66 გაცემის წესის“ დამტკიცება. ამ მიზნით კომისიამ 2021 წლის 23 დეკემბრის №58 დადგენილებით დაამტკიცა შესაბამისი წესი (შემდგომში ამ ქვეთავის მიზნებისთვის - წესი) და განსაზღვრა სერტიფიკატის გაცემის, გადაცემის, გაუქმების და გამოთხოვის პირობები. 2024 წლის 28 ნოემბრის №31 დადგენილებით კომისიამ ცვლილება შეიტანა წესში და სხვა ცვლილებებთან ერთად დაადგინა გამჟღავნების წესი, ნარჩენი ენერგეტიკული ნაზავისა და მიმწოდებლის ნაზავის გაანგარიშების მეთოდოლოგია. წარმოშობის სერტიფიკატი ნებაყოფლობითი მექანიზმია. იგი საშუალებას აძლევს საბოლოო მომხმარებელს, ელექტროენერგიის მომხმარებელს ხელი შეუწყოს განვითარებას. საჯაროდ ელექტროენერგიას, განახლებადი შესაბამისად, სთავაზობს ვალდებულია ამ წყაროებიდან მიმწოდებელი, წარმოებული რომელიც საბოლოო განახლებადი წყაროებიდან წარმოებულ შეთავაზების ფარგლებში მოხმარებული ელექტროენერგიის წარმომავლობა დაადასტუროს წარმოშობის სერტიფიკატებით.7 გარდა ზემოაღნიშნულისა, გასათვალისწინებელია, რომ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 105-ე მუხლის მე-8 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, მიმწოდებელს ევალება მის საბოლოო მომხმარებელს გაუმჟღავნოს ინფორმაცია მთლიან პორტფელში ენერგიის წყაროს წილის შესახებ. სწორედ ამ მიზნით დამტკიცდა მიმწოდებლის მიერ საბოლოო მომხმარებლისათვის ინფორმაციის გამჟღავნების წესი და მიმწოდებლის მთლიან პორტფელში ენერგიის ნაზავის გაანგარიშების მეთოდოლოგია. ამ წესის შესაბამისად, მომხმარებელს ქვითარში გამოუჩნდება ინფორმაცია წინა წლის განმავლობაში მოხმარებული ენერგიის წყაროს წარმომავლობის შესახებ. „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და წახალისების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, „განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ენერგიის ერთი ერთეული გათვალისწინებული უნდა იქნეს მხოლოდ ერთხელ“. ევროკავშირის წევრი ქვეყნები ერთი ერთეული ენერგიის ორჯერ ან მეტჯერ გათვალისწინების თავიდან არიდების მიზნით სხვადასხვა მექანიზმს მიმართავენ. ამ მიზნით წევრი ქვეყნების ნაწილი ყველა ენერგიის წყაროზე გასცემს წარმოშობის სერტიფიკატს. ასე ხდება ქვეყანაში ყველა წარმოებული ერთეულის იდენტიფიცირება და, შესაბამისად, ენერგიის ერთეულის ორჯერ ან მეტჯერ გათვალისწინების თავიდან არიდება. იგივე მიზანი მიიღწევა ნარჩენი ენერგეტიკული ნაზავის გაანგარიშებით. მარტივად რომ ვთქვათ, ნარჩენი ენერგეტიკული ნაზავი არის ელექტროენერგიის ის მოცულობა, რომელიც არ დადასტურდა წარმოშობის სერტიფიკატით. შესაბამისად, რადგან საქართველოს კანონმდებლობით, წარმოშობის სერტიფიკატის გაცემა ხდება მხოლოდ განახლებადი წყაროებიდან წარმოებულ ელექტროენერგიაზე, ენერგიის ერთეულის ორჯერ ან მეტჯერ გათვალისწინების თავიდან 7 ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2018 წლის 11 დეკემბრის დირექტივა (EU) 2018/2001 განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის გამოყენების წახალისების შესახებ, განმარტება 59 https://eurlex.europa.eu/eli/dir/2018/2001/oj 67 არიდების მიზნით შემუშავდა შესაბამისი მეთოდოლოგია და გადამცემი სისტემის ოპერატორს დაევალა ნარჩენი ენერგეტიკული ნაზავის გაანგარიშების ვალდებულება. გარდა ზემოთ განხილული ცვლილებებისა, ასევე განისაზღვრა წარმოშობის სერტიფიკატების იმპორტისა და ექსპორტის განხორციელების მექანიზმები, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშემკვრელ მხარესთან ხდება წარმოშობის სერტიფიკატების იმპორტი ან ექსპორტი, აუცილებელია არსებობდეს შესაბამისი ტექნიკური კავშირი. ამასთან, შეიქმნა სამართლებრივი საფუძვლები, რომლითაც წარმოშობის სერტიფიკატის ექსპორტი შეიძლება განხორციელდეს მესამე ქვეყანაში . 8 შემოთავაზებული ცვლილებით ასევე შეიცვალა წარმოშობის სერტიფიკატების გაცემასთან დაკავშირებით არსებული მიდგომა. ცვლილებამდე არსებული რედაქციის თანახმად, წარმოების საშუალების მფლობელზე საანგარიშო თვის დასრულების შემდგომ წარმოშობის სერტიფიკატები გაიცემოდა ავტომატურად. ცვლილების თანახმად, წარმოშობის სერტიფიკატის გაცემისათვის აუცილებელი იქნება შესაბამისი ანგარიშის მფლობელის მიერ დამატებითი მოთხოვნის წარდგენა. დაიხვეწა წარმოშობის სერტიფიკატის გაუქმების მექანიზმები. ცვლილების თანახმად, ანგარიშის მფლობელს უფლებამოსილება ენიჭება მიმწოდებლის ან მომხმარებლის სასარგებლოდ გააუქმოს წარმოშობის სერტიფიკატები. შესაბამისად, აღარ არის აუცილებელი, რომ კონკრეტული მომხმარებელი ან მიმწოდებელი რეგისტრირებული იყოს რეესტრში, თუმცა კომისიის მიერ გამჟღავნების პროცესის მონიტორინგის, ასევე მომხმარებლის სწორი ინფორმირების უზრუნველყოფის მიზნით აუცილებელია, რომ გაუქმების მოთხოვნაში გარკვევით იყოს მითითებული, თუ ვის სასარგებლოდ გაუქმდა წარმოშობის სერტიფიკატი და რა მიზნით. ზემოაღნიშნულ ცვლილებასთან ერთად შემოვიდა ცნობა წარმოშობის სერტიფიკატის გაუქმების თაობაზე. ეს არის დოკუმენტი, სადაც აისახება გაუქმებულ სერტიფიკატებთან დაკავშირებით ინფორმაცია. ამ დოკუმენტით შესაძლებელი იქნება სერტიფიკატების გაუქმებასთან დაკავშირებით სისტემაში არსებული ელექტრონული ჩანაწერების სისტემიდან გატანა. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა“ 2023 წლიდან ახორციელებს სერტიფიკატების რეესტრის პლატფორმის ადმინისტრირებას. ამ ეტაპზე რეესტრში სულ რეგისტრირებულია 42 ანგარიშის მფლობელი, მათ შორის - 53 გენერაციის ობიექტი, 2 მიმწოდებელი, 5 მსხვილი მომხმარებელი და 4 ტრეიდერი. 2024 წლის განმავლობაში გენერაციის ობიექტებზე საქართველოს მასშტაბით სულ გაიცა 7,018,368 სერტიფიკატი, გაუქმდა 2,521,658, ვადა გაუვიდა 5,799, 816-ს, ხოლო გადაიცა 2,632,617 სერტიფიკატი. 8 მესამე ქვეყანას წარმოადგენს ყველა ქვეყანა, რომელიც არ არის ენერგეტიკული გაერთიანების ხელშემკვრელი მხარე - „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და წახალისების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტი 68 გაცემულ და გაუქმებულ წარმოშობის სერტიფიკატებს შორის სხვაობა ძირითადად გამოწვეულია იმით, რომ 2023-2024 წლებში ავტომატურად გაიცემოდა სერტიფიკატები განახლებადი ელექტროენერგიის წყაროების მიერ გამომუშავებულ მოცულობაზე. ამასთან, სერტიფიკატის ვადა არის 12 თვე. შესაბამისად, 2024 წელს გაუქმებული ან/და ვადაგასული წარმოშობის სერტიფიკატების გარკვეული ნაწილი გაცემულია 2023 წელს. 2024 წელს შეიცვალა მიდგომა და 2025 წლის პირველი იანვრიდან სერტიფიკატები გაიცემა მხოლოდ იმ გენერაციის ობიექტებზე, რომლებიც სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემას“ მიმართავენ შესაბამისი მოთხოვნით. შესაბამისად, მომდევნო საანგარიშო პერიოდში მოსალოდნელია გაცემულ და გაუქმებულ სერტიფიკატებს შორის სხვაობის შემცირება. 2024 წლის განმავლობაში გაცემული, გადაცემული, გაუქმებული და ვადაგასული სერტიფიკატების სტატისტიკა, თვეების მიხედვით შეგიძლიათ იხილოთ ნახაზზე 2.49. ნახაზი 2.49. წარმოშობის სერტიფიკატების სტატისტიკა 2024 წელი ნახაზზე 2.49 ვხედავთ 2024 წლის იანვრიდან აგვისტომდე წარმოშობის სერტიფიკატების გაცემის ზრდად ტრენდს, რომელიც პიკს აღწევს აგვისტოში, კერძოდ, გაცემული სერტიფიკატების რაოდენობამ თითქმის სამჯერ გადააჭარბა წინა თვეების მაჩვენებელს და შეადგინა 2,392,970. მომდევნო თვეებში აღნიშნული მაჩვენებელი მკვეთრად მცირდება და მინიმუმს აღწევს დეკემბერში - თავისთავად დაკავშირებულია განახლებადი 98,189-ს. ასეთი მკვეთრი ცვლილება ელექტროენერგიის წყაროების სეზონურობასთან. აღსანიშნავია ასევე ის ფაქტი, რომ 2024 წლის თებერვალში დაფიქსირდა პირველი სერტიფიკატის გაუქმება საქართველოს ბაზრის სასარგებლოდ, შესაბამისად, დადასტურდა საქართველოში განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის მოხმარება. ნახაზიდან ასევე ვხედავთ, რომ სექტემბრის თვემდე ვადაგასულ სერტიფიკატებსა და გაუქმებულ სერტიფიკატებს შორის სხვაობა საკმაოდ დიდია - ვადა გაუვიდა 2023 წელს გაცემულ სერტიფიკატებს. ოქტომბრის თვიდან აღნიშნული სხვაობა მეტნაკლებად მცირდება, რაც 69 მიუთითებს მასზე, რომ ბაზრის მონაწილეებმა ოქტომბრის თვიდან აქტიურად დაიწყეს 2023 წელს გაცემული წარმოშობის სერტიფიკატების გაუქმება. 2.9. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (ელექტროენერგია) 2.9.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები კომისიის მიერ ელექტროენერგეტიკის სექტორში მოქმედი სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვის (შედგომში – საწარმო) ელექტროენერგიის ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონი და ამავე კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის მიერ შემუშავებული და ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგიები. სატარიფო მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით, ელექტროენერგიის ტარიფების გაანგარიშებისას გამოიყენება საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებული „წამახალისებელი“ (ზღვრული შემოსავლების რეგულირება) და „დანახარჯები პლუს“ რეგულირების პრინციპები, რომლებიც უზრუნველყოფს საწარმოს ფუნქციონირების სტაბილურობასა და ეფექტიანობის ზრდის სტიმულირებას, გაწეული მიზანშეწონილი დანახარჯების ანაზღაურებასა და გონივრული მოგების მიღებას. კანონით გათვალისწინებული საჯარო მომსახურების ფარგლებში, რომელსაც სათანადო ენერგეტიკული საქმიანობისთვის საწარმოს აკისრებს საქართველოს მთავრობა, კომისია უფლებამოსილია მის მიერ დამტკიცებულ მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით დაადგინოს ელექტროენერგიის ტარიფები იმ საბოლოო მომხმარებლებისთვის, რომლებსაც ემსახურება საჯარო მომსახურების გამწევი მიმწოდებელი. გარდა გარკვეული მცირედი დაზუსტებებისა და სამართლებრივი ფორმულირებისა, საანგარიშო წლის განმავლობაში განხორციელებული სატარიფო მეთოდოლოგიური ცვლილებები ძირითადად შეეხება უნივერსალური და საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიებს, ასევე საბითუმო საჯარო მომსახურების საფასურის გაანგარიშების და ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის მომსახურების საფასურის გაანგარიშების მეთოდოლოგიებს, 2025 წლის სატარიფო რეგულირების პერიოდისთვის გრძელვადიანი სესხისა და დეპოზიტის ღირებულების ახალი საპროცენტო განაკვეთების (გრძელვადიანი სესხის ღირებულება – 13.22%, დეპოზიტის ღირებულება – 9.13%) განსაზღვრას, რომლებიც ასევე დგინდება რეგულირების ყოველი მომდევნო ერთწლიანი პერიოდისთვის. გარდა აღნიშნულისა, ენერგეტიკული ბირჟის ამოქმედებამ გააჩინა შესაძლებლობები, და მათ შორის, ელექტროენერგიის განაწილების ახალი გადაცემის საქმიანობებში დანახარჯების ოპტიმიზაციის კუთხით. ვინაიდან შეიქმნა კიდევ ერთი 70 დამატებითი პლატფორმა ელექტროენერგიით ვაჭრობისთვის, სისტემის ოპერატორებს გაუჩნდათ შესაძლებლობა, ელექტროენერგიის ტექნიკური დანაკარგების შევსების მიზნით გარკვეულ შემთხვევებში შეიძინონ შედარებით იაფი ელექტროენერგია, ვიდრე ენერგეტიკული ბირჟის ამოქმედებამდე არსებულ ბაზრის მოდელში იყო ხელმისაწვდომი. აღნიშნული შესაძლებლობის მაქსიმალურად გამოყენების მიზნით შევიდა ცვლილება ელექტროენერგიის გადაცემის, განაწილებისა და საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერატორის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიაში და გაიწერა მექანიზმი, რომელიც გულისხმობს ელექტროენერგიის ტექნიკური დანაკარგების შესყიდვის ნაწილში საბალანსო ელექტროენერგიაზე იაფი ელექტროენერგიის შესყიდვისას წარმოქმნილი დანაზოგის თანაბრად განაწილებას სისტემის ოპერატორსა და სისტემით მოსარგებლეებს შორის. აღნიშნული მექანიზმი ხელს შეუწყობს სისტემის ოპერატორების ეფექტიან ფუნქციონირებას და მომხმარებლების მიერ მაქსიმალური სარგებლის მიღებას. კომისიის მიერ დამტკიცებული გარანტირებული სიმძლავრის საფასურისა და გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის შესაბამისი გადაწყვეტილებებით, 2024 წლის პერიოდზე განხორციელდა გარანტირებული სიმძლავრის წყაროების (თბოელექტროსადგურების) ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ხელშეკრულებათა შეთანხმებები, რომელთა შესაბამისად, საწარმოო მიზნებისთვის მისაწოდებელი ყოველი ათასი კუბური მეტრი ბუნებრივი გაზის ფასი განისაზღვრულია 210 აშშ დოლარით დღგ-ის გარეშე და ანგარიშსწორება – ეროვნულ ვალუტაში (ლარში), საანგარიშო თვის ბოლო დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ აშშ დოლარის ლართან მიმართებაში დადგენილი გაცვლითი კურსით. 2.9.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები კომისიის მიერ დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგიებისა და რეგულაციების მიხედვით, ტარიფები დგინდება რეგულირების პერიოდზე კონკრეტული ენერგეტიკული საწარმოსთვის ინდივიდუალურად: 1. ელექტროენერგიის განაწილებისა და გადაცემის სისტემის ოპერატორებისთვის – ხუთწლიან პერიოდზე; 2. საჯარო მომსახურების ვალდებულებას დაქვემდებარებული ჰიდროელექტროსადგურებისთვის – სამწლიან პერიოდზე; 3. თბოელექტროსადგურებისთვის – გარანტირებული სიმძლავრის საფასური გარანტირებული სიმძლავრის წყაროების ყოველწლიურად, ერთი წლის ვადით; 4. თბოელექტროსადგურებისთვის ელექტროენერგიის წარმოების – ტარიფები მონაცემებზე დაყრდნობით; 71 ყოველთვიურად, ფაქტობრივ 5. საჯარო მომსახურების ვალდებულებას დაქვემდებარებული მიმწოდებლებისათვის – ერთი წლის ვადით. 2024 წელს კომისიამ დადგენილი წესით წარდგენილ სატარიფო განაცხადებსა და თანდართულ საჭირო დოკუმენტურ მასალაზე განხორციელებული საჯარო ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში ზოგიერთ რეგულირებულ საწარმოს დაუდგინა შესაბამისი ტარიფები და საფასურები. აღნიშნული პროცესი შეეხო საჯარო მომსახურებას დაქვემდებარებული ელექტროენერგიის წარმოების ოთხ ლიცენზიატს (4 თბოელექტროსადგური), ელექტროენერგეტიკის სექტორში საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების საქმიანობას დაქვემდებარებულ ორ საწარმოს და აგრეთვე, კორექტირების მიზნით, ელექტროენერგიის გადაცემის სისტემის ოპერატორს. შედეგად, კომისიის 2024 წლის 19 დეკემბრის №№38-41 დადგენილებებით დამტკიცდა შპს „გარდაბნის თბოსადგურის“, შპს „ჯიფაუერის“, შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული თბოელექტროსადგურების კორპორაციისა“ გარანტირებული და შპს სიმძლავრის „მტკვარი ენერჯის“ საფასურები, ხოლო გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფები, დადგენილი წესით, ყოველთვიურ რეჟიმში ქვეყნდება კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე. გარანტირებული სიმძლავრის საფასურები (ლარი/დღე) საწარმო საქმიანობა / სადგური შპს „მტკვარი ენერჯი“ თბილსრესის მე-9 ბლოკი შპს „საქართველოს საერთაშორისო თბილსრესის მე-3 ბლოკი ენერგეტიკული კორპორაცია“ შპს „საქართველოს საერთაშორისო თბილსრესის მე-4 ბლოკი ენერგეტიკული კორპორაცია“ შპს „ჯიფაუერი“ აირტურბინული თბოსადგური კომბინირებული ციკლის შპს „გარდაბნის თბოსადგური“ თბოსადგური დაკორექტირდა სს „საქართველოს სახელმწიფო 20259 75,592 24,930 27,193 41,419 336,154 ელექტროსისტემისთვის“ 2025 სატარიფო წლისთვის დადგენილი ელექტროენერგიის გადაცემის ტარიფი და კომისიის 2024 წლის 24 დეკემბრის №44 დადგენილებებით დამტკიცდა ახალი (კორექტირებული) სატარიფო განაკვეთი - 3.298 თეთრი/კვტსთ. 9 შპს „მტკვარი ენერჯის“, შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაციისა“ და შპს „ჯიფაუერისთვის“ ცხრილში მოცემული გარანტირებული სიმძლავრის საფასურების მოქმედების პერიოდი განსაზღვრულია 2025 წლის 1 იანვრიდან 2025 წლის 1 ივლისამდე, ხოლო შპს „გარდაბნის თბოსადგურისთვის“ იგი განსაზღვრულია 2025 წლის 1 იანვრიდან 2025 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე. 72 „ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 16 აპრილის №246 დადგენილებაში 2024 წლის 4 ივნისის №181 დადგენილებით შეტანილი ცვლილების თანახმად, ელექტროენერგიის ბაზრის სამიზნე მოდელის სრულყოფილად ამოქმედების თარიღად განისაზღვრა 2025 წლის პირველი ივლისი. შესაბამისად, სს „საქართველოს ენერგეტიკული ბირჟის“ 2024 წლის 17 ივნისის №45/02 წერილით წარმოდგენილი დროებითი ტარიფის მომსახურების ნულოვანი საფასურის დადგენის მოთხოვნის საფუძველზე, კომისიის 2024 წლის 20 ივნისის №12 დადგენილებით განისაზღვრა ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის მომსახურების საფასურები (დროებითი ტარიფი) ნულოვანი ოდენობებით. საანგარიშო წლის განმავლობაში ელექტროენერგიის ბაზრის სამიზნე მოდელის ამოქმედების თარიღის 2025 წლის 1 ივლისამდე გადავადების გათვალისწინებით, კომისიის 2024 წლის 20 ივნისის №№16-21 დადგენილებებით დადგინდა სს „ეპ ჯორჯია მიწოდებისა“ და შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ მომხმარებლებისთვის ელექტროენერგიის მიწოდების (უნივერსალური მომსახურების მიწოდების, საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების, ბოლო ალტერნატივის მიწოდების) ტარიფები, რომელიც დარჩა უცვლელი და 2024 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე მოქმედების ვადით განისაზღვრა 2024 წლის პირველ ნახევარში მოქმედი სატარიფო განაკვეთების დონეზე. კომისიის 2024 წლის 24 დეკემბრის №№45-50 დადგენილებებით 2025 წლის პირველი იანვრიდან პირველ ივლისამდე მოქმედების ვადით (ელექტროენერგიის ბაზრის სამიზნე მოდელის ამოქმედებამდე) განისაზღვრა ელექტროენერგიის მიწოდების ახალი სატარიფო განაკვეთები (დანართები №13-15). აღნიშნული მიმწოდებლებისთვის საბოლოო მოხმარების ტარიფები შედგება კომისიის მიერ ამავე საწარმოებისთვის დადგენილი მიწოდების და განაწილების ტარიფების, აგრეთვე გადაცემის ტარიფის ჯამისგან. განაწილების, მიწოდებისა და საბოლოო მოხმარების ტარიფებისა და მათი შემადგენელი კომპონენტების შესახებ ინფორმაცია წარმოდგენილია დანართ №5-ში. 2.9.3. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი კომისიის მიერ რეგულირებულ ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში რეგულირებული საწარმოს მიერ გაწეული დანახარჯების (საოპერაციო და კაპიტალური) აუდიტს, უშუალოდ მარეგულირებელი მიზნებისათვის, კომისია ახორციელებს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის მიერ 2023 წლის 27 ივნისის №27 დადგენილებით დამტკიცებული „დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესის“ საფუძველზე, კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებით განსაზღვრული აუდიტის ჯგუფის მეშვეობით და ემსახურება სატარიფო მეთოდოლოგიებით გათვალისწინებული პრინციპების შესაბამისად ტარიფების და საფასურების გაანგარიშებასა და დადგენას. მისი მიზანია ამ დანახარჯების წარმოშობის, 73 გონივრულობის, მიზანშეწონილობისა და სათანადო აღრიცხვის ვალდებულებების შესრულების შეფასება. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის შედეგები აისახება შესაბამისი რეგულირებული საწარმოს სატარიფო გაანგარიშებაში. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი კომისიაში მიმდინარეობს წინასწარ განსაზღვრული ეტაპების შესაბამისად, კერძოდ, ხდება დაგეგმვა, განხორციელება, ანგარიშის შედგენა და კომისიის საჯარო სხდომაზე წარდგენა/განხილვა. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი შეიძლება იყოს როგორც გეგმური, ისე არაგეგმური. გეგმური აუდიტი ტარდება უშუალოდ სატარიფო მიზნებისთვის, იგი მიმდინარეობს ტარიფისა და საფასურის გაანგარიშების წელს და უკავშირდება საწარმოს საბაზისო თუ სატესტო წლის საოპერაციო და კაპიტალურ დანახარჯებს, ხოლო არაგეგმური აუდიტი ტარდება კონკრეტული საკითხისა და დანახარჯის შესწავლის მიზნით, რომელიც შეიძლება განხორციელდეს ნებისმიერ დროს და მოიცავდეს რეგულირებული საწარმოს ნებისმიერი პერიოდის დანახარჯების მარეგულირებელ აუდიტს. არაუგვიანეს 31 დეკემბრისა, კომისია დანახარჯების მარეგულირებელი გეგმური აუდიტის განხორციელების შესახებ გადაწყვეტილებით ამტკიცებს მომდევნო კალენდარულ წელს განსახორციელებელი დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის გეგმას, რომელიც თავსდება კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე და ხელმისაწვდომია ნებისმიერი დაინტერესებული პირისთვის. ამასთან, აქვე არის განთავსებული იმ რეგულირებული საწარმოების დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის საბოლოო ანგარიშები, რომლებსაც სატარიფო რეგულირების მიზნით ჩაუტარდათ შესაბამისი მარეგულირებელი აუდიტი. სხვადასხვა ტარიფისა და საფასურის დადგენის მიზნით კომისიის 2023 წლის 28 დეკემბრის №64/1 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ელექტროენერგეტიკის სექტორში სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოების დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის 2024 წლის გეგმა, რომლის მიხედვითაც დაიგეგმა ხუთი თბოსადგურის, ორი ელექტროენერგიის მიმწოდებლისა და ენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი, კერძოდ: აუდიტის რეგულირებული საწარმო დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის მიზანი სავარაუდო პერიოდი საჯარო მომსახურების გაწევის ვალდებულების შპს „გარდაბნის თბოსადგური 2“ ფარგლებში შესაბამისი – გარანტირებული სიმძლავრის საფასურის დადგენა შპს „საქართველოს საჯარო მომსახურების გაწევის ვალდებულების საერთაშორისო ფარგლებში შესაბამისი – გარანტირებული ენერგეტიკული კორპორაცია“ სიმძლავრის საფასურის დადგენა 74 03.01.2024 01.07.2024 04.07.2024 31.12.2024 საჯარო მომსახურების გაწევის ვალდებულების შპს „მტკვარი ენერჯი“ 04.07.2024 - ფარგლებში შესაბამისი – გარანტირებული 31.12.2024 სიმძლავრის საფასურის დადგენა საჯარო მომსახურების გაწევის ვალდებულების შპს „ჯიფაუერი“ 04.07.2024 - ფარგლებში შესაბამისი – გარანტირებული 31.12.2024 სიმძლავრის საფასურის დადგენა საჯარო მომსახურების გაწევის ვალდებულების შპს „გარდაბნის თბოსადგური“ 04.07.2024 - ფარგლებში შესაბამისი – გარანტირებული 31.12.2024 სიმძლავრის საფასურის დადგენა სს „საქართველოს შესაბამისი მომსახურების საფასურის 03.01.2024 - ენერგეტიკული ბირჟა“ დადგენა 01.07.2024 შპს „თბილისის უნივერსალური მომსახურების, საჯარო ელექტრომიმწოდებელი მომსახურების სახით და ბოლო ალტერნატივის კომპანია“ მიწოდების ტარიფების დადგენა უნივერსალური მომსახურების, საჯარო სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“ მომსახურების სახით და ბოლო ალტერნატივის 04.07.2024 31.12.2024 04.07.2024 31.12.2024 მიწოდების ტარიფების დადგენა ელექტროენერგეტიკის სექტორში შესაბამისი დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი განხორციელდა რეგულირებული ზემოაღნიშნული საწარმოებისთვის. გეგმის შედეგად, საწყის მიხედვით ეტაპზე განსაზღვრული შემუშავდა და მარეგულირებელ აუდიტს დაქვემდებარებულ საწარმოებს წარედგინა დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის პირველადი ანგარიშები, რა დროსაც რეგულირებულ საწარმოებს მიეცათ კომისიაში შესაბამისი კომენტარების, განმარტებებისა და შენიშვნების წარდგენის საშუალება. „დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესით“ გათვალისწინებული ეტაპებისა და პროცედურების გავლის შემდგომ ჩამოყალიბდა დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის საბოლოო ანგარიშები, რომლებიც ასევე გაეგზავნა შესაბამის რეგულირებულ საწარმოებს. თავის მხრივ, აღნიშნული დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის საბოლოო ანგარიშების კომისიისთვის წარდგენა და განხილვა მოხდა კომისიის საჯარო სხდომებზე, კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით. აქვე აღსანიშნავია, რომ შპს „გარდაბნის თბოსადგური 2“-თან მიმართებით, საქართველოს მთავრობის 2024 წლის 17 ივნისის №197 დადგენილებით, საჯარო მომსახურების გაწევის ანუ გარანტირებული სიმძლავრით უზრუნველყოფის პერიოდი განისაზღვრა 2025 წლის პირველი ივლისიდან და, შესაბამისად, 2024 წლის პირველი ივლისიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით სატარიფო პერიოდზე გარანტირებული სიმძლავრის საფასურის დადგენის მიზნით დაწყებული საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება შეწყდა და აუდიტის საბოლოო ანგარიში კომისიისთვის წარდგენილ იქნა გასაცნობად. ამასთან, 2024 წლის 21 ნოემბრის №44/26 გადაწყვეტილებით დაწყებული საჯარო ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, რომელიც ეხებოდა სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ელექტროენერგიის გადაცემის 2025 წლის ტარიფის 75 კორექტირებას, განხორციელდა რეგულირებული საწარმოს მიერ წარმოდგენილი საპროგნოზო დანახარჯების შესწავლა და ანალიზი, კერძოდ, დანახარჯების რეგულირებულ საქმიანობასთან კავშირის დადგენა, დანახარჯის წარმოშობისა და საჭიროების დასაბუთების შესწავლა, რომლის შედეგადაც განისაზღვრა მიზანშეწონილად მიჩნეული საპროგნოზო დანახარჯების ოდენობა. კომისიის 2024 წლის 28 დეკემბრის №64/1 გადაწყვეტილებით ინიცირებულ იქნა არაგეგმური მარეგულირებელი აუდიტის პროცესი ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორების ზოგიერთ ლიცენზიატთან მიმართებით, რომლის ფარგლებშიც აუდიტის საგანს წარმოადგენდა მეცამეტე სახელფასო განაცემის თანამშრომელთათვის გადანაწილებისა და მიმდინარე საშტატო განრიგის შესაბამისი სახელფასო განაკვეთების/სახელფასო ფონდის შესწავლა. აღნიშნული დანახარჯების მარეგულირებელი არაგეგმური აუდიტის სუბიექტებად ელექტროენერგეტიკის სექტორში განისაზღვრა: სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა“, სს „თელასი“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“. „დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესით“ გათვალისწინებული პრინციპებისა და პროცედურების მიხედვით, ზემოხსენებული არაგეგმური აუდიტის განხორციელების მიზნით ინდივიდუალურად, თითოეულ რეგულირებულ საწარმოსთან მიმართებით, კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებით შეიქმნა აუდიტის ჯგუფები და შესაბამისი დანახარჯების მარეგულირებელი არაგეგმური აუდიტის დასრულების ვადად განისაზღვრა არაუგვიანეს 2025 წლის პირველი მარტი. 2.9.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 8 და ნახაზზე 2.50 წარმოდგენილია ელექტროენერგიის საყოფაცხოვრებო ტარიფები. ქვეყანა თურქეთი აზერბაიჯანი საქართველო ბოსნია და ჰერცოგოვინა მონტენეგრო ჩრდილოეთ მაკედონია უნგრეთი სომხეთი ალბანეთი საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კვტ.სთ) 14.31 16.30 19.47 26.70 30.28 31.93 32.09 32.53 32.81 76 სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედი სერბეთი ბულგარეთი მოლდოვა ნორვეგია ისლანდია მალტა ხორვატია რუმინეთი სლოვაკეთი ლუქსემბურგი შვედეთი სლოვენია ფინეთი ესტონეთი პოლონეთი ლიეტუვა საბერძნეთი ნიდერლანდები პორტუგალია ლატვია ესპანეთი საფრანგეთი ავსტრია დანია ლიხტენშტეინი ჩეხეთი კვიპროსი ბელგია ირლანდია იტალია გერმანია 34.09 34.92 38.28 38.31 41.28 43.31 45.37 52.26 53.26 56.71 60.17 61.10 62.22 63.49 67.53 69.75 70.47 74.16 74.52 76.12 79.17 79.72 83.84 93.92 94.00 96.00 96.86 98.56 104.52 106.67 120.77 ცხრილი 8. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კვტ.სთ; გადასახადების ჩათვლით) 77 140.00 120.00 100.00 80.00 60.00 40.00 20.00 - თურქეთი აზრებაიჯანი საქართველო ბოსნია და… მონტენეგრო ჩრდილოეთ… უნგრეთი სომხეთი ალბანეთი სერბეთი ბულგარეთი მოლდოვა ნორვეგია ისლანდია მალტა ხორვატია რუმინეთი სლოვაკეთი ლუქსემბურგი შვედეთი სლოვენია ფინეთი ესტონეთი პოლონეთი ლიეტუვა საბერძნეთი ნიდერლანდ… პორტუგალია ლატვია ესპანეთი საფრანგეთი ავსტრია დანია ლიხტენშტეინი ჩეხეთი კვიპროსი ბელგია ირლანდია იტალია გერმანია საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კვტ.სთ.) ნახაზი 2.50. ჩათვლით) საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კვტ.სთ; გადასახადების 2.9.5. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი კომისიის განსაზღვრული მიერ დამტკიცებული პრინციპების შესაბამისი შესაბამისად, სატარიფო საწარმოებისთვის მეთოდოლოგიებით დადგენილ ტარიფში გათვალისწინებული უნდა იქნეს როგორც განხორციელებული ინვესტიციები, ასევე ელექტროენერგიის გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემების ოპერატორების მიერ განსახორციელებელი ინვესტიციები, კომისიის მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეთანხმებული საინვესტიციო გეგმის შესაბამისად. აღნიშნულ კონტექსტში, სატარიფო გაანგარიშების მიზნებისათვის, დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის განხორციელებისას კომისიის მხრიდან განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა როგორც შესრულებული, ასევე მიმდინარე საინვესტიციო პროექტების ანალიზსა და მონიტორინგს. სატარიფო მეთოდოლოგიების საფუძველზე ტარიფების გაანგარიშებისას კომისია საწარმოს რეგულირებადი აქტივების ბაზაში ასახავს ტარიფის გაანგარიშების წელს და სატარიფო წელს დაგეგმილ ინვესტიციებს, ელექტროენერგიის გადაცემის და განაწილების ლიცენზიატის მიერ წარმოდგენილი საინვესტიციო გეგმის შესაბამისად, რომელიც ტარიფის დადგენამდე წინასწარ უნდა შეთანხმდეს კომისიასთან. საწარმო ვალდებულია დაასაბუთოს განსახორციელებელი ინვესტიციების აუცილებლობა და მისი განხორციელების შედეგად მისაღები ეფექტი და სარგებელი. იმ შემთხვევაში, თუ საწარმო განხორციელებული ინვესტიციების შედეგად ვერ მიაღწევს დაგეგმილ სამიზნე მაჩვენებელს (მათ შორის, მომსახურების სტანდარტებთან დაკავშირებით), კომისია უფლებამოსილია გამოიყენოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული სანქციების მექანიზმები, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ საწარმო მიაღწევს დაგეგმილ სამიზნე მაჩვენებელზე უკეთეს მაჩვენებლებს, შესაძლებელია კომისიის მხრიდან გამოყენებულ იქნეს საწარმოთა წახალისების მექანიზმები. 78 ელექტროენერგიის გადაცემისა და განაწილების ლიცენზიატები ვალდებული არიან, კომისიის მიერ ინდივიდუალური ნორმატიულ-ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტით შეთანხმებულ საინვესტიციო პროექტებზე განახორციელონ დეტალური ანგარიშგება ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების შესახებ, თითოეულ პროექტზე ცალ-ცალკე, ხოლო მოწოდებული პროექტებიდან კომისიის მიერ მითითებულ სამშენებლო (სამონტაჟო)სარეაბილიტაციო სახის საინვესტიციო უზრუნველყონ საექსპერტო პროექტებზე დასკვნების გონივრულ წარმოდგენა ვადაში ფაქტობრივად დამატებით შესრულებული სამუშაოების შესახებ. აღნიშნულის შესწავლისა და ანალიზის შედეგად დადგინდება წინასწარ შეთანხმებულ საინვესტიციო გეგმებთან ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებლების შესაბამისობა და შემდგომში დაკორექტირდება ლიცენზიატი საწარმოსთვის დადგენილი ელექტროენერგიის შესაბამისი ტარიფები (ასეთის საჭიროების შემთხვევაში). ელექტროენერგეტიკის სექტორის შესაბამისი ლიცენზიატის მიერ განხორციელებული მიზანმიმართული ინვესტიციის შედეგად საბოლოო ჯამში მიღწეულ უნდა იქნეს საჯარო მომსახურების გამწევი გენერაციის ობიექტებისა და ელექტრული ქსელის საიმედოობის, უსაფრთხოებისა და ელექტროენერგიის სათანადო ხარისხის მაჩვენებლების გაუმჯობესება. 2024 წელს დაქვემდებარებული ელექტროენერგეტიკის ელექტროენერგიის სექტორში წარმოების, სატარიფო გადაცემისა რეგულირებას და განაწილების ლიცენზიატების მიერ დაგეგმილმა ინვესტიციამ ჯამში შეადგინა 487,095 ათასი ლარი, ხოლო ფაქტობრივად განხორციელებულმა მაჩვენებლებიც თითოეული ინვესტიციამ საქმიანობისა და - 491,283 ათასი დაფინანსების ლარი, წყაროს რომლის მიხედვით წარმოდგენილია ნახაზებზე 2.52 და 2.53. 600,000 500,000 487,095 491,283 დაგეგმილი ფაქტიური 400,000 300,000 200,000 100,000 - ნახაზი 2.51. 2024 წლისთვის დაგეგმილი და ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციები (ათასი ლარი) 79 58 175 41 182 8% 12% გადაცემა განაწილება წარმოება 391 926 80% ნახაზი 2.52. 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციები საქმიანობების მიხედვით (ათასი ლარი) 87 865 18% საკუთარი სახსრებით სესხით 274 110 56% 129 308 26% მესამე მხარის დაფინანსებით ნახაზი 2.53. 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციების დაფინანსების წყარო (ათასი ლარი) ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების მიზანია მათ სალიცენზიო არეალში ელექტრომომარაგების ეფექტიანობის და საიმედოობის ამაღლება, ასევე სიმძლავრეების გაზრდა ელექტროქსელის შემდგომი განვითარებისთვის, რისთვისაც ყოველწლიურად ახორციელებენ ინვესტიციებს. 2024 წელს სს „თელასის“ მიერ ქსელში განხორციელებული ინვესტიციების მოცულობამ შეადგინა 135,610 ათასი ლარი. აქედან 78,161 ათასი ლარი ტექნიკური გადაიარაღების, რეკონსტრუქციისა (35-110 კვ და 6-10 კვ ქვესადგურები, 110-35 კვ-იანი საჰაერო გადამცემი ხაზები, 0.4-10 კვ საკაბელო მეურნეობა და 80 სხვ.) და კაპიტალური რემონტების (35-110 კვ, 6-10 კვ და 0.4 კვ ქვესადგურების ელექტრული და სამშენებლო ნაწილში) პროექტების განხორციელებას მოხმარდა. 38,685 ათასი ლარი ახალი აბონენტების მიერთების და ქსელის გაფართოების პროექტებზე დაიხარჯა, რომლის ფარგლებშიც 2024 წლისათვის შესრულდა 6,441 ახალი მიერთების განაცხადი. გარდა ამისა, შეძენილ იქნა სხვადასხვა საჭირო ინსტრუმენტი და მოწყობილობა, ორგტექნიკა, პროგრამული უზრუნველყოფა და სპეციალური ტექნიკა, რამაც ჯამში 18,764 ათასი ლარი შეადგინა. ანალოგიური მიმართულებებით განახორციელა ინვესტიციები სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამაც“, რამაც ჯამში 2024 წლისთვის 256,316 ათასი ლარი შეადგინა. შესრულებული ინვესტიციების ფარგლებში SCADA სისტემა მოეწყო 11 ქვესადგურში; 35/110 კვ ქვესადგურებში გარემონტდა სხვადასხვა სიმძლავრის 29 ძალოვანი და ქსელში 376 ცალი 10-6/0,4 კვ-ის ტრანსფორმატორი, დამონტაჟდა 15 ახალი ძალოვანი ტრანსფორმატორი, რეტროფიტი ჩაუტარდა 6-10 კვ 61 უჯრედს, შეკეთდა საქვესადგურო შენობები, ქვესადგურებში შეყვანილ იქნა წყალი და დამონტაჟდა ახალი სამორიგეო ჯიხურები, დამონტაჟდა ახალი სააკუმულატორო ბატარეები - მუდმივი დენის კარადები, სხვადასხვა სახის სარეაბილიტაციოსამონტაჟო სამუშაო განხორციელდა ელექტროგადამცემ ხაზებზე; სარეაბილიტაციო სამუშაოები შეეხო ასევე 10/6 კვ ქსელს, კერძოდ, დაიდგა 1,047 ახალი ძალოვანი ტრანსფორმატორი, დამონტაჟდა 10,630 ცალი საყრდენი და 899.4 კმ სადენი, გამოიცვალა და დამონტაჟდა კაბელები, შემოიღობა, გადაიხურა და სარემონტო სამუშაოები ჩაუტარდა სატრანსფორმატორი პუნქტებს და შეიცვალა და რეაბილიტირდა 109 გკტპ (ქალაქური ტიპის კომპლექტური სატრანსფორმატორო ქვესადგური) და 271 კტპ (კომპლექტური სატრანსფორმატორო ქვესადგური). მოეწყო ხუთასამდე ერთეული ძაბვის უჯრედი, ცენტრალურ გამანაწილებელ პუნქტებში მოეწყო 52 ვაკუუმური ტიპის ამომრთველი, 72 გარე დადგმულობის სახაზო უჯრედი და 892 სახაზო გამთიშველი. 0,4 კვ ქსელის რეაბილიტაციის ფარგლებში დამონტაჟდა 24,440 დგარი, მათ შორის, კახეთის 0,4 კვ ქსელის რეაბილიტაციაგამრიცხველიანების ფარგლებში – 4,286 დგარი, 282.5 კმ სიპ კაბელი და 12,359 მრიცხველი. ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების – სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასა“ და სს „თელასის“ მიერ 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციები წარმოდგენილია ნახაზზე 2.54. 81 სს "თელასი" 135 610 35% სს "ენერგო პრო ჯორჯია" 256 316 65% ნახაზი 2.54. 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციები განაწილების სექტორში ლიცენზიატების მიხედვით (ათასი ლარი) 82 3. ბუნებრივი გაზის სექტორი საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზი კვლავ რჩება ენერგიაზე საბოლოო მოთხოვნის დაკმაყოფილების უმთავრეს წყაროდ. ბუნებრივი გაზის წილი ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში მცირედით, თუმცა ზრდადი ტენდენციით ხასიათდება. 2024 წელს ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.5% დაკმაყოფილდა იმპორტით, ხოლო დარჩენილი 0.5% – ადგილობრივი მოპოვებით. გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. 3.1. ბუნებრივი გაზის ბაზარი საქართველოს ენერგეტიკული 2023 წლის ბალანსის თანახმად, ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში ბუნებრივი გაზის წილმა 42% შეადგინა. შესამჩნევია ქვანახშირის და ელექტროენერგიის წილის შემცირება (იხ. ნახაზი 3.1). ნახაზი 3.1. საქართველოს ენერგეტიკული ბალანსი 2024 წელს საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიღება განხორციელდა 4 ძირითადი წყაროდან. ნახაზი 3.2-ით შესაძლებელია საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზრის ზომისა და გაზის ძირითადი ნაკადების მოძრაობის შეფასება 2024 წელს. 83 ბუნებრივი გაზის მიღებისწყარო SCP 57.0% 41.5% 1.3% 0.3% 5 403 მილიონი კუბ.მ 1.0% 0.9% LD LT 28.3% 7.0% 9.1% 11.4% 42.4% T ნახაზი 3.2. ბუნებრივი გაზის ბალანსი10 3.1.1. ბაზრის სტრუქტურა და სუბიექტები ბუნებრივი გაზის ბაზარი მოიცავს ბუნებრივი გაზის საცალო და საბითუმო ბაზრებს. საქართველოში არ არსებობს ბუნებრივი გაზის ორგანიზებული ბაზარი, რის გამოც ბუნებრივი გაზის ყიდვა-გაყიდვა საბითუმო ბაზარზე ხდება მხოლოდ ორმხრივი ხელშეკრულებების მეშვეობით. მიმწოდებლები ახორციელებენ ბუნებრივი გაზის იმპორტსა (ან მცირე ოდენობის მოპოვებული ბუნებრივი გაზის შესყიდვას) და მის გადაყიდვას სხვა მიმწოდებლებზე, ხოლო ამ თავში გამოყენებული მონაცემები წარმოადგენს წინასწარ მონაცემებს და შესაძლოა შეიცვალოს რეგულირებადი საწარმოების მიერ წარმოდგენილი აუდირებული მონაცემების მოწოდების შედეგად. 10 84 საცალო დონეზე მიმწოდებლები უშუალოდ აწვდიან საბოლოო მომხმარებლებს. აღნიშნული არ გამორიცხავს ერთი მიმწოდებლის აქტივობას ბაზრის ორივე დონეზე. როგორც საბითუმო, ასევე საცალო ბაზარზე დომინირებული მდგომარეობა კვლავ სოკართან დაკავშირებულ კომპანიებს აქვთ. შესაბამისად, ბაზარი ორივე დონეზე კონცენტრირებულია, რის გამოც უმთავრეს გამოწვევას წარმოადგენს დერეგულირებული მომხმარებლებისთვის ბუნებრივ გაზზე წვდომა კონკურენტულ ფასად. 2024 წელს ბუნებრივი გაზის ბაზარზე საქმიანობას ახორციელებდა 30 მიმწოდებელი, მათგან 18 აქტიური იყო მხოლოდ საცალო ბაზარზე, ხოლო 10 – ბაზრის ორივე დონეზე (იხ. დანართი №7). საბოლოო მომხმარებლებთან ბუნებრივი გაზის ფიზიკურად მიტანას უზრუნველყოფენ ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა (რომლის უმთავრეს ფუნქციას ბუნებრივი გაზის, მისი მოპოვების ან იმპორტის წყაროდან მიწოდების პუნქტებამდე გადატანა წარმოადგენს) და განაწილების ლიცენზიატები. საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზრის სტრუქტურა ასახულია ნახაზზე 3.3. ნახაზი 3.3. ბუნებრივი გაზის ბაზრის სტრუქტურა 85 3.1.2. საქმიანობის განცალკევება გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების განცალკევება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი, რომელიც ვერტიკალურად ინტეგრირებული საწარმოს ნაწილია, სულ მცირე, სამართლებრივი ფორმის, ორგანიზაციული მოწყობისა და გადაწყვეტილების მიღების თვალსაზრისით, დამოუკიდებელი უნდა იყოს სხვა ისეთი საქმიანობისგან, რომელიც განაწილების საქმიანობას არ უკავშირდება. კომისიის 2020 წლის 16 ივლისის №39 დადგენილებით დამტკიცებული „გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების წესები“ დეტალურად აღწერს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის სამართლებრივი, ფუნქციური (მენეჯმენტის), ანგარიშების განცალკევებისა და დამოუკიდებლობის მოთხოვნებსა და შესაბამის პროცედურებს. დადგენილება ვრცელდება ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორებში არსებულ გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებზე (გარდა მცირე სისტემის ოპერატორებისა, რომლებიც ემსახურებიან 100 000-მდე მომხმარებელს). აღსანიშნავია, რომ საანგარიშო წელს ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატებმა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზმა“, შპს „თელავგაზმა“ და შპს „თბილისი ენერჯიმ“ კომისიაში წარმოადგინეს განახლებული განცალკევების გეგმები. კომისიაში მიმდინარეობს აღნიშნული განცალკევების გეგმების შესწავლისა და განხილვის პროცედურები „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და კომისიის 2020 წლის 16 ივლისის №39 დადგენილებით დამტკიცებული „გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების წესების“ მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენისა და შემდგომში შეთანხმების მიზნით. 3.1.3. ქსელის სისტემის ოპერატორის მიერ წილების/საოპერაციო აქტივების გასხვისებასა და კომპანიების შერწყმაზე თანხმობის გაცემა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს სისტემის ოპერატორის მიერ წილების/საოპერაციო აქტივების გასხვისებასა და კომპანიების შერწყმის განხორციელების პროცედურებთან დაკავშირებულ საკითხებს, კერძოდ, კანონის 161 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს შესაბამისი სისტემის ოპერატორის მიერ კომისიისთვის წინასწარ შეტყობინების გაკეთების ვალდებულებას, თუ არსებობს განზრახვა, რომ მოხდეს სისტემის ოპერატორის შერწყმა ან/და 5 პროცენტის ან 5 პროცენტზე მეტი წილის/აქციის, ან საოპერაციო აქტივების მთლიანი ღირებულების 5 პროცენტის ან 5 პროცენტზე მეტის გასხვისება ან/და მაკონტროლებელი პირის (საბოლოო ბენეფიციარის) ცვლილება, რაც ქმნის მესამე ქვეყნის რეზიდენტი ფიზიკური ან იურიდიული პირის მიერ სისტემის ოპერატორზე ან/და საოპერაციო აქტივებზე კონტროლის განხორციელების შესაძლებლობას. 86 2024 წლის განმავლობაში კომისიამ მიიღო სამი შეტყობინება, საიდანაც ერთი ეხებოდა შპს „გაზმშენის“ აქტივების 100%-ის სს „საქორგგაზზე“ გასხვისებას, მეორე - შპს „ჩირაღდნის“ აქტივების 100%-ის შპს „სოკარ ჯორჯია გაზზე“ გასხვისებას, ხოლო მესამე - შპს „ეს ჯი გაზკომპანის“ 60% წილის გასხვისებას. სამივე შემთხვევაში კომისიამ შეისწავლა კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტები და მონაცემები და მიიჩნია, რომ დასახელებული ტრანზაქციები არ იწვევდა სისტემის ოპერატორის მიერ სისტემით მოსარგებლეებისთვის გაწეული მომსახურების გაუარესებას, სისტემის ოპერატორის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების, მათ შორის, სალიცენზიო პირობების შეუსრულებლობას და ვერ იქონიებდა უარყოფით გავლენას სისტემის ოპერატორის ტარიფზე. შესაბამისად, კომისიის 2024 წლის 1 თებერვლის №4/11, 2024 წლის 9 აგვისტოს №29/1 და 2024 წლის 19 დეკემბრის №48/4 გადაწყვეტილებებით გაიცა თანხმობა ზემოაღნიშნული ტრანზაქციების განხორციელებაზე. 3.1.4. ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები როგორც აღინიშნა, ბუნებრივი გაზის ბაზარი, მისი არსითა და მახასიათებლების მიხედვით, შეიძლება დაიყოს საცალო და საბითუმო ბაზრებად. საბითუმო ბაზარზე ბუნებრივი გაზით ვაჭრობა ხდება ტრეიდერებს, ტრეიდერსა და ლიცენზიატს (დანაკარგის მიზნებისთვის), ტრეიდერსა და მიმწოდებელს შორის, ხოლო საცალო ბაზარზე ბუნებრივი გაზი მიეწოდება საბოლოო მომხმარებლებს. 3.1.4.1. ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარი საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. სხვადასხვა კონტრაქტის მეშვეობით 2024 წელს საქართველომ აზერბაიჯანიდან მიიღო მისი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საჭირო ბუნებრივი გაზის 74%. ამავდროულად, საქართველო ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანზიტს რუსეთის ფედერაციიდან სომხეთის რესპუბლიკის მიმართულებით, რომელიც 2024 წელს 3 პროცენტული პუნქტით ჩამორჩება გასული წლის მაჩვენებელს. 2024 წელს 2023 წლის მსგავსად შეინიშნება რუსეთიდან ბუნებრივი გაზის მიღების შედარებით მაღალი მაჩვენებელი, რაც, თავის მხრივ, განპირობებულია ქვეყნის შიგნით ბუნებრივი გაზის გაზრდილი მოხმარებით, კერძოდ, პიკური დღიური მოხმარებების მაღალ ნიშნულზე ყოფნით (15-18 მლნ.კუბ.მ-ის ფარგლებში). ამასთან, აზერბაიჯანის მხრიდან ბუნებრივი გაზის მიღების წერტილების დაკონტრაქტებული სიმძლავრეები ვერ უზრუნველყოფდა შიდა მოხმარების სრულად დაკმაყოფილებას და საჭირო ხდებოდა დამატებითი ბუნებრივი გაზის შემოტანა. 87 2024 წელს საქართველოს ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნამ 3,011 მლნ კუბ.მ შეადგინა, რაც გასული წლის მაჩვენებელს მცირედით აღემატება. მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ბუნებრივი გაზის ქვეყანაში შემოტანა განახორციელა ორმა მიმწოდებელმა. სულ იმპორტით დაკმაყოფილდა ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.5%, დანარჩენი კი – ადგილობრივი მოპოვებით. ადგილობრივი მოპოვების შესყიდვა და საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში შემოტანა განახორციელა ორმა მიმწოდებელმა, რომელთაგან ერთ-ერთი ასევე არის იმპორტიორი. შესაბამისად, საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზარზე ბუნებრივი გაზის განთავსება (იმპორტი და ადგილობრივი წარმოება) მოახდინა სულ სამმა მიმწოდებელმა (სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია“, შპს „ბაგო“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“). ვაჭრობის ამ დონეზე (ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარზე შემოტანა) მიმწოდებლებს შორის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა (HHI) შეადგინა 6,212, რაც მაღალკონცენტრირებულ ბაზარზე მიუთითებს. ინდექსი მცირედით გაუარესებულია წინა წლებთან შედარებით, რაც მეტწილად ასახავს ბუნებრივი გაზის მიღების წყაროების წილობრივ ცვლილებებს, ვიდრე კონკურენციის მხრივ ბაზარზე რაიმე სახის ცვლილებებს. მსგავსი მდგომარეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია იმ ქვეყნებისათვის, რომლებიც არ არიან საკმარისად დაკავშირებული მეზობელ ქვეყნებთან ან/და ბაზარზე არ არიან სხვადასხვა წყაროს ათვისებით დაინტერესებული იმპორტიორები. 2024 წელს საქართველოში მიღებული ბუნებრივი გაზის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ცხრილში 1. ბუნებრივი გაზის მიღების პუნქტი 2020 2021 2022 2023 2024 1,183 1,132 1,411 1,081 775 - - - 963 1,465 იმპორტი 259 25 - - - დამატებითი და ოფციური 900 1,026 1,146 413 70 რუსეთი 204 397 520 596 788 სომხეთი 19 - - - - 8 15 14 16 15 2,573 2,595 3,091 3,069 3,114 იმპორტი აზერბაიჯანი აზერბაიჯანი სამხრეთ კავკასიური გაზსადენი დამატებითი და ოფციური ადგილობრივი მოპოვება სულ ცხრილი 1. საქართველოში გაზის მიღება მიღების პუნქტების მიხედვით (მლნ კუბ.მ) 88 საქართველოს ბაზარზე ხელმისაწვდომი ბუნებრივი გაზით საბითუმო დონეზე ვაჭრობა განახორციელა 11-მა მიმწოდებელმა, რომელთა შორის სამი უმსხვილესი მიმწოდებლის წილი 95%-ს შეადგენდა, ხოლო ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა (HHI) 3,465 შეადგინა, რაც ასევე მაღალკონცენტრირებულ ბაზარზე მიუთითებს. იმ პირობებში, როდესაც ბუნებრივი გაზის იმპორტის დონეზე ბაზარი მაღალი კონცენტრაციით ხასიათდება, საბითუმო დონეზე ვაჭრობაში კონკურენციის განვითარება შეუძლებელია სპეციალური ზომების დაწესების გარეშე. გრძელვადიან პერსპექტივაში მნიშვნელოვანია ბუნებრივი გაზის ალტერნატიული წყაროების მოძიება (მათ შორის, გათხევადებული ბუნებრივი გაზისა და თურქეთის ბაზარზე წვდომა, ე.წ. სვოპების მეშვეობით საქართველოს ბაზარზე შემოტანა), რაც სათანადო საკანონმდებლო ცვლილებებისა და მიმწოდებელთა დაინტერესების შემთხვევაში განხორციელდება. ასევე მნიშვნელოვანია ადგილობრივი წარმოების, მათ შორის, ბიოგაზების წარმოების წახალისება და ქსელში ინტეგრაციის ხელშეწყობა. კონკურენციის დონე ბაზარზე, მათ შორის, საბითუმო დონეზე, მნიშვნელოვნად განაპირობებს ბუნებრივი გაზის ფასს. საბითუმო დონეზე საშუალო ფასის განსაზღვრისას გათვალისწინებულია ბაზრის ამ სეგმენტში ყველა მიმწოდებლის მიერ გაყიდული ბუნებრივი გაზის საშუალო შეწონილი ფასი. სოციალური და კომერციული სეგმენტების გამოყოფა ასევე მნიშვნელოვანია ფასის განსაზღვრის შემთხვევაშიც. როგორც აღინიშნა, სამხრეთ-კავკასიური მილსადენიდან საქართველო შეღავათიან ფასად იძენს ე.წ. სოციალურ გაზს, რომელსაც გამოიყენებს მოსახლეობისა და თბოსადგურების ბუნებრივი გაზით უზრუნველყოფისთვის. შესაბამისად, ამ სეგმენტში ბუნებრივი გაზის როგორც საბითუმო, ისე საცალო ფასები მნიშვნელოვნად დაბალია კომერციულ სეგმენტთან შედარებით. საბითუმო დონეზე სოციალური გაზის ფასის შეფასება შესაძლებელია კომისიის მიერ სამომხმარებლო ტარიფის დადგენისას გათვალისწინებული ბუნებრივი გაზის ფასის მეშვეობით, რომელიც მთავრობის სხვადასხვა დონის სუბსიდირების გათვალისწინებით საშუალოდ 0.28 თეთრი/კუბ.მ-ს შეადგენს. შედარებისათვის საინტერესოა ბუნებრივი გაზის ფასები ევროპის საბითუმო ბაზრებზე. განსხვავებით საქართველოსაგან, ევროპის ბუნებრივი გაზის ორგანიზებულ ბაზრებზე (ე.წ. ჰაბებზე) ფასები მნიშვნელოვნად განსხვავდება სეზონების მიხედვით, მოთხოვნისა და მიწოდების თანაფარდობიდან გამომდინარე. 2024 წელს შეიმჩნეოდა ბუნებრივი გაზის ფასების კლება, რომელიც წლის ბოლოს კვლავ დაუბრუნდა წინა წლის საშუალო მნიშვნელობას. ევროპის ქვეყნების დამაკავშირებელი სიმძლავრეების გაზრდის და ახალი დამაკავშირებლების მშენებლობის პარალელურად, სხვადასხვა ბაზრის ფასი მიისწრაფვის ერთმანეთისაკენ. ნახაზზე 3.4 ნაჩვენებია Dutch TTF Gas ჰაბზე11 ფასების დინამიკა 2023-2024 წლებისათვის. 11 წყარო: https://www.ice.com 89 ნახაზი 3.4. Dutch TTF Gas ჰაბზე ბუნებრივი გაზის ფასები (ევრო/მგვტ.სთ -ევრო/1,000კუბ.მ ) 3.1.4.2. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზარი 2015 წლიდან ბუნებრივი გაზის მოხმარების სტრუქტურაში ცვლილება გამოწვეულია, ერთი მხრივ, მოსახლეობის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების ზრდით, ხოლო მეორე მხრივ, ავტოგაზგასამართი სადგურების მოხმარების შემცირებით. 2024 წელს მნიშვნელოვნად გაიზარდა საყოფაცხოვრებო მაჩვენებელი. მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების ბუნებრივი გაზის მოხმარების სტრუქტურა და თითოეული სექტორის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ნახაზებზე 3.5.ა და 3.5.ბ. ნახაზი 3.5.ა ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით 90 ნახაზი 3.5.ბ ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით (მლნ კუბ.მ) საყოფაცხოვრებო სექტორში 14 პროცენტული პუნქტით გაზრდილი მოთხოვნა განპირობებულია ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების და მომხმარებლების მიერ დანადგარების სიმძლავრის გაზრდით, ასევე გასათვალისწინებელია 2023 წლის შედარებით თბილი კლიმატით გამოწვეული დაბალი მოთხოვნა, რამაც ერთობლიობაში გამოიწვია 2023-2024 წლებს შორის მოხმარების ზრდის ასეთი მაჩვენებელი. რაც შეეხება ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ გაზზე მოთხოვნის მაჩვენებელს, 2015 წლის შემდეგ, როდესაც ბუნებრივი გაზის გამოყენებამ ავტოტრანსპორტში მიაღწია პიკურ მაჩვენებელს, 2020 წლამდე მუდმივად მცირდება ამ სექტორში მოხმარება. აღნიშნულის გამომწვევ მიზეზთა შორის იყო ფასების ზრდა ბუნებრივ გაზზე, გადასახადების ზრდა აღნიშნული ტიპის საწვავზე, კონკურენტი საწვავის ფასები (გასათვალისწინებელია ბოლო პერიოდში თხევადი გაზის (LPG) მხრიდან გაზრდილი კონკურენცია), ჰიბრიდული და ელექტროავტომობილების იმპორტის ზრდა, რაც უმეტესად ბუნებრივ გაზზე მომუშავე ავტოტრანსპორტს ანაცვლებს. 2021-2022 წლებში ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ გაზზე მოთხოვნა დროებით გაიზარდა, თუმცა 2023-2024 წლებში კვლავ შემცირების ტენდენცია აღინიშნა. 2024 წელს გასულ წელთან შედარებით სექტორში მოხმარება შემცირებულია 8 პროცენტული პუნქტით, რაც, თავის მხრივ, ნავთობპროდუქტებზე ფასების შემცირების შედეგია. 91 ნახაზი 3.6. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით ეკონომიკის სხვა დარგებში ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნა ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში მეტნაკლებად თანაბარია. როგორც ნახაზზე 3.6 ჩანს, ვაჭრობის, ავტომობილების, საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტის12, დამამუშავებელი მრეწველობისა და ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოებისა და განაწილების13 სექტორები წარმოადგენს უდიდეს მომხმარებლებს. ისინი ჯამურად მოიხმარენ კომერციული სექტორის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის 76%-ს. აღნიშნული სამი სექტორიდან ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოება-განაწილების სექტორი, თბოელექტროსადგურების მიერ ელექტროენერგიის გამომუშავების საჭიროებიდან გამომდინარე, ყველაზე მეტად ხასიათდება სეზონურობით, ხოლო დანარჩენი ორი სექტორის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება მეტნაკლებად სტაბილურია. სექტორების მიერ ბუნებრივი გაზის თვეებად ჩაშლილი მოთხოვნა მოცემულია ნახაზზე 3.7. 12 13 აღნიშნულ კატეგორიაში შედის ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ ბუნებრივი გაზის შესყიდვა. მათ შორის თბოსადგურები. 92 ნახაზი 3.7. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით (მლნ კუბ.მ) გარდა თბოელექტროსადგურების მკვეთრად გამოხატული სეზონურობისა, სხვადასხვა კომერციული ობიექტის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება ასევე ხასიათდება სეზონურობით. გასათვალისწინებელია, რომ ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური დახმარების, სახელმწიფო მმართველობის, განათლების, სასტუმროებისა და რესტორნების სექტორები და სხვა კომუნალური, სოციალური და პერსონალური მომსახურების გამწევი ორგანიზაციები ბუნებრივ გაზს მოიხმარენ შენობის გათბობის მიზნით. აღნიშნული სექტორების ჯამური წილი მთლიან მოხმარებაში 13%-ს შეადგენს. ცხრილში 2 მოცემულია ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის წილი ჯამურ მოხმარებაში და აღნიშნული სექტორების სეზონურობის კოეფიციენტი14. როგორც ცხრილიდან ჩანს, სექტორების უმეტესობას მკვეთრად გამოხატული სეზონურობა ახასიათებს. 14 სეზონურობის კოეფიციენტი წარმოადგენს ზამთრის პერიოდში (წლის საწყისი და ბოლო სამი თვე) სექტორის მოთხოვნის შეფარდებას ამ სექტორის წლიურ მოთხოვნასთან. რაც უფრო მეტადაა დაშორებული კოეფიციენტი 50%-ისგან, მით უფრო სეზონურია მოხმარება. თუ კოეფიციენტი მიისწრაფვის 100%-ისკენ, მოხმარება მაღალია ზამთრის პერიოდში, თუ მიისწრაფვის 0%-ისკენ, მოხმარება მაღალია ზაფხულის პერიოდში, ხოლო 50%-ის შემთხვევაში მოხმარება არის თანაბარი ზამთრისა და ზაფხულის პერიოდებში. 93 სექტორი სოფლის მეურნეობა, ნადირობა და სატყეო; თევზჭერა, მეთევზეობა დამამუშავებელი მრეწველობა ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოება და განაწილება ვაჭრობა; ავტომობილების საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტი სასტუმროები და რესტორნები ტრანსპორტი და კავშირგაბმულობა სახელმწიფო მმართველობა განათლება ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური დახმარება სხვა, კომუნალური, სოციალური და პერსონალური მომსახურების გაწევა სხვა სეზონურობის კოეფიციენტი (%) წილი ჯამურ მოხმარებაში (%) 75% 0.8% 51% 22.6% 76% 41.1% 50% 12.0% 67% 51% 84% 92% 83% 3.9% 1.0% 2.6% 3.3% 1.6% 69% 1.9% 64% 9.0% ცხრილი 2. ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების მახასიათებლები მკვეთრად მომხმარებლების გამოხატული მიერ სეზონურობით ბუნებრივი გაზის ხასიათდება მოხმარება. ასევე ნახაზზე საყოფაცხოვრებო 3.8 მოცემულია საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების (მოსახლეობის) მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება თვეების მიხედვით. ნახაზი 3.8. ბუნებრივი გაზის მოხმარება საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ (მლნ კუბ.მ) 94 როგორც აღინიშნა, საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო (სადაც ბუნებრივი გაზი ძირითადად გამოიყენება მხოლოდ შენობის გათბობის მიზნით) მომხმარებლების სეგმენტში ბუნებრივი გაზის მოხმარება მკვეთრად გამოხატული სეზონურობით ხასიათდება. ზამთარსა და ზაფხულში ბუნებრივი გაზის მოხმარებაში განსხვავება მჭიდრო კავშირშია კლიმატურ პირობებთან. საქართველოში ზამთრის პერიოდში (რომელიც გრძელდება თითქმის 6 თვე, ოქტომბრიდან მარტის ჩათვლით) ენერგიის მოხმარების მაქსიმალური მნიშვნელობები დაკავშირებულია ტემპერატურის ვარდნასთან, ხოლო გარდამავალ პერიოდში ენერგიის მოხმარების დონე საკმაოდ სტაბილური ხდება მანამ, სანამ ჰაერის ტემპერატურა ზრდას დაიწყებს. გაზაფხული-ზაფხულის განმავლობაში ჰაერის ტემპერატურის ნებისმიერი ზრდა ენერგიის მოხმარების შემცირებაში ვლინდება. ბუნებრივი გაზის მოხმარებასა და ატმოსფერული ჰაერის ტემპერატურას შორის ურთიერთდამოკიდებულების შესწავლისათვის გამოყენებულ იქნა კლიმატის შესახებ სტატისტიკური მონაცემი - გათბობის გრადუს დღე (Heating Degree Day)15, რომელიც ზომავს დღის საშუალო გარე ტემპერატურასა და საბაზისო ტემპერატურას შორის სხვაობას. ნახაზზე 3.9 მოცემულია თბილისში გათბობის გრადუს დღეების შესახებ ინფორმაცია 2014-2024 წლებისათვის. როგორც ნახაზიდან ჩანს, გათბობის გრადუს დღეების ოდენობა 2024 წელს წინა წელთან შედარებით საგრძნობლად გაზრდილია, თუმცა გასული პერიოდის საშუალო მნიშვნელობასთან შედარებით მცირედით, მაგრამ მაინც შემცირებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ 2024 წელს შენობების გასათბობად საშუალო სიცივის ზამთართან შედარებით უფრო ნაკლები გრადუსით გათბობა იყო საჭირო. ნახაზი 3.9. გათბობის გრადუს დღეები თბილისში 16 15 გათბობის გრადუს დღე (Degree Day) არის ცივი ამინდების სიმკაცრისა და ხანგრძლივობის საზომი. იგი გვიჩვენებს გარე ტემპერატურასა და საბაზისო ტემპერატურას შორის სხვაობას. საბაზისო ტემპერატურა წარმოადგენს ბალანსის წერტილს, ანუ გარემოს მინიმალურ ტემპერატურას, რომლის პირობებშიც შენობის გათბობის საჭიროება არ არსებობს. თუ დღის საშუალო ტემპერატურა საბაზისოზე დაბალია, ასეთ დღეს საჭიროა გათბობა და ტემპერატურებს შორის სხვაობა არის სწორედ ამ დღის გრადუს დღე. 16 ამინდის შესახებ ინფორმაციის წყაროა სსიპ „გარემოს ეროვნული სააგენტო“. 95 ნახაზი 3.10. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივი და გათბობის გრადუს დღეებით კორექტირებული ოდენობები (მლნ კუბ.მ) მიუხედავად იმისა, რომ ნახაზზე 3.9 მოცემულია ინფორმაცია მხოლოდ დედაქალაქისათვის, სავარაუდოა, რომ ტენდენცია მეტნაკლებად ანალოგიურია სრულიად საქართველოში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ნახაზზე 3.10 მოცემულია საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ 2014-2024 წლებში მოხმარებული ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივი და გათბობის გრადუს დღეებით კორექტირებული17 ოდენობები. როგორც ნახაზიდან ჩანს, 2024 წელს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება გაზრდილია. ბუნებრივი გაზის მოხმარების მაჩვენებლით ქ. თბილისი ლიდერობს, სადაც საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ჯამურად მოხმარებული ბუნებრივი გაზის მაჩვენებელი მთელი ქვეყნის მთლიანი მოხმარების 46%-ს შეადგენს. ქ. თბილისის შემდეგ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის მოცულობით ასევე გამოირჩევა იმერეთის, ქვემო ქართლისა და აჭარის რეგიონები (იხ. ნახაზი 3.11). 17 საშუალო გათბობის გრადუს დღეებიდან გადახრის შესაბამისად. 2012-2024 წლების საშუალო გრადუს დღე შეადგენს 1,313-ს. 96 ნახაზი 3.11. ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით 2024 წელს კვლავ გრძელდებოდა ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების პროცესი, რის შედეგადაც საცალო მომხმარებელთა რაოდენობამ (საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო) საანგარიშო წლის ბოლოს 1,603,788 შეადგინა (იხ. ნახაზი 3.12). 2024 წელს სექტორს დაემატა 49,216 ახალი მომხმარებელი. ნახაზი 3.12. ბუნებრივი გაზის მომხმარებელთა რაოდენობა 97 2024 წლის ბოლოს არსებული მონაცემებით, მთლიანი მომხმარებლების მესამედზე მეტი შპს „თბილისი ენერჯის“ მომხმარებელია. ამავდროულად, მთლიანი ქსელის სიგრძის მხოლოდ 15% წარმოადგენს შპს „თბილისი ენერჯის“ ქსელს. აღნიშნული განპირობებულია იმ ფაქტით, რომ შპს „თბილისი ენერჯი“ ქალაქ თბილისში ოპერირებს მაშინ, როცა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ და სს „საქორგგაზი“, რომლებიც მთლიანი გამანაწილებელი ქსელის 77%-ს ფლობენ, რეგიონებში საქმიანობენ (იხ. ცხრილი 3). აღსანიშნავია, რომ გამანაწილებელი ქსელის სიგრძისა და მომხმარებელთა რაოდენობის თანაფარდობა მჭიდრო კორელაციაშია განაწილების ტარიფთან. რეგიონების გაზმომარაგება ერთ მომხმარებელზე უფრო მეტ ინვესტიციას მოითხოვს, ვიდრე მჭიდროდ დასახლებულ პუნქტებში. განაწილება ლიცენზიატი მომხმარებელი ქსელის სიგრძე (კმ) შპს „თბილისი ენერჯი“ 555,500 36% 5,670 15% შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ 559,100 36% 21,700 56% სს „საქორგგაზი“ 299,200 19% 8,190 21% დანარჩენი (15) 140,800 9% 3,060 8% ცხრილი 3. ბუნებრივი გაზის მომხმარებელთა რაოდენობა და ქსელის სიგრძე კომპანიების მიხედვით მთლიან მომხმარებელთა რაოდენობაში კვლავ მნიშვნელოვანი წილი უჭირავს არააქტიურ მომხმარებლებს (რომელთაც არ მოიხმარეს ბუნებრივი გაზი), რომლებიც პასიური არიან ფაქტობრივად მთელი წლის განმავლობაში. ნახაზზე 3.13 მოცემულია აქტიურ და არააქტიურ მომხმარებელთა რაოდენობა თვეების მიხედვით. როგორც ნახაზიდან ჩანს, აბონენტების მნიშვნელოვანი ნაწილი, მიუხედავად იმისა, რომ არის მიერთებული გამანაწილებელ ქსელზე, არ მოიხმარს ბუნებრივ გაზს. აღნიშნული ობიექტები დაკეტილია ან/და წარმოადგენს სეზონურ საცხოვრებლებს. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული არააქტიური მომხმარებლებისთვის უზრუნველყოფისათვის ბუნებრივი განაწილების გაზით მომარაგების შესაძლებლობის ლიცენზიატები მუდმივად ახორციელებენ მომსახურებას და, შესაბამისად, წევენ ხარჯებს, არსებული სატარიფო მეთოდოლოგიის თანახმად, მის ანაზღაურებას არ უზრუნველყოფენ ის მომხმარებლები, რომლებიც არ მოიხმარენ ბუნებრივ გაზს (ვინაიდან არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფი დადგენილია მოხმარებული ბუნებრივი გაზის ერთეულზე და მასში არ არის გათვალისწინებული სიმძლავრის/ფიქსირებული კომპონენტი). 98 ნახაზი 3.13. ბუნებრივი გაზის აქტიურ და არააქტიურ მომხმარებელთა რაოდენობა, 2024 წ. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება განსხვავებულია როგორც ქალაქისა და სოფლის, ასევე რეგიონების მიხედვით. პატარა ქალაქებში, დაბებსა და განსაკუთრებით სოფლებში, ბუნებრივი გაზის საშუალო მოხმარება ერთი საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება დიდ ქალაქებში ანალოგიურ მაჩვენებელს, ვინაიდან კვლავ აქტიურად გამოიყენება შეშა სათბობად. გამონაკლისს წარმოადგენს მცხეთამთიანეთისა და სამცხე-ჯავახეთის რეგიონები. აღნიშნულ რეგიონებში დიდი მოხმარება შეიძლება აიხსნას განსაკუთრებით ცივი კლიმატითა და საწვავ შეშაზე ხელმისაწვდომობის ნაკლებობით, ხოლო მცხეთა-მთიანეთში დამატებით - ბუნებრივი გაზის საფასურის პირდაპირი სუბსიდირებით. ნახაზზე 3.14 მოცემულია ქალაქისა და სოფლის ჭრილში ერთ საყოფაცხოვრებო მომხმარებელზე ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით. ნახაზი 3.14. ერთი საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის წლიური მოხმარება 2024 წელს (კუბ.მ). 99 ბუნებრივი გაზი მოსახლეობისა და საწარმოთა უმეტესობის მიერ გამოიყენება საკვების მოსამზადებლად, წყლისა და ოთახის გასათბობად. ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირებისა და ქსელზე ახალი აბონენტების მიერთებისა და მოხმარების ზრდა მეტწილად შესამჩნევია ისეთი მომხმარებლების ჯგუფში, რომლებიც მხოლოდ საკვების მოსამზადებლად იყენებენ ბუნებრივ გაზს. საბითუმო ბაზრის მოწყობიდან გამომდინარე, ბუნებრივი გაზის ფასები საცალო ბაზარზეც მნიშვნელოვნად განსხვავდება სოციალური (მოსახლეობა და თბოსადგურები) და კომერციული მომხმარებლების მიხედვით. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის სამომხმარებლო ტარიფს ადგენს კომისია (სატარიფო რეგულირება განხილულია თავში 3.3). რაც შეეხება არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებს, აღნიშნულ სექტორში ბუნებრივი გაზის ფასი არ არის რეგულირებული და იგი განისაზღვრება მომხმარებელსა და მიმწოდებელს შორის დადებული ხელშეკრულებით. გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის ბუნებრივი გაზის ფასი განისაზღვრება კომისიის მიერ დადგენილი პირობების შესაბამისად, საჯარო შეთავაზების გზით, რაც გულისხმობს, რომ მიმწოდებელი ვალდებულია განახორციელოს ბუნებრივი გაზის გაყიდვა მხოლოდ წინასწარ შეთავაზებულ ფასად. აღნიშნული ვალდებულება მიმწოდებლებს არ გააჩნიათ ტრანსპორტირების სისტემაზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლების მიმართ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ბუნებრივი გაზის საშუალო ფასი გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლებისთვის შეადგენდა 1.08 ლარი/კუბ.მ-ს, ხოლო ანალოგიური მაჩვენებელი ტრანსპორტირების სისტემაზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლებისთვის 0.70 ლარი/კუბ.მ-ს შეადგენს18. აუცილებელია მოხდეს საცალო და პირდაპირი მომხმარებლების თანაბარ მდგომარეობაში ჩაყენება, რაზეც მარეგულირებელი კომისია შესაბამის უწყებებთან ერთად გააგრძელებს მუშაობას. საბოლოო მომხმარებლების სამომხმარებლო ფასების სტრუქტურა მისი ყველა კომპონენტის გათვალისწინებით მოცემულია ნახაზზე 3.15. 18 ფასი წარმოდგენილია ქსელური მდგენელის ჩათვლით (დღგ-ს გარეშე) და აღნიშნულ გაანგარიშებაში არ მონაწილეობს თბოსადგურებისა და არაენერგეტიკული მიზნით მოხმარებისათვის მიწოდებული ბუნებრივი გაზის ფასი, რათა, მათი ზომის გათვალისწინებით, არ მომხდარიყო გავლენა იმ ფასებზე, რომლებიც განკუთვნილია სხვა მომხმარებლებისათვის. 100 ნახაზი 3.15. ბუნებრივი გაზის სამომხმარებლო ფასების/ტარიფის სტრუქტურა 2024 წელს კომისიამ შეითანხმა შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, სს „საქორგგაზის“, შპს „თელავგაზის“, სს „საჩხერეგაზის“ და სს „ენერგოკავშირის“ გამანაწილებელი ქსელის ხუთწლიანი განვითარების გეგმები. 2025-2029 წლებში დაგეგმილი ქსელური ინვესტიციების ჯამურმა ღირებულებამ 204 მლნ ლარი შეადგინა. 3.2. ლიცენზირება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდგომ ბუნებრივი გაზის განაწილებისა და ტრანსპორტირების ლიცენზიის მფლობელებს დაეკისრათ ხელახალი ავტორიზაციის გავლის ვალდებულება. კანონის ამოქმედებამდე გაცემული ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა და განაწილების ლიცენზიები დროებით ინარჩუნებს ძალას და მათი მფლობელები კანონით დადგენილი წესით განცალკევების დასრულებამდე აგრძელებენ შესაბამისი მომსახურებების გაწევას. აღნიშნული ლიცენზიების მოქმედება კანონის საფუძველზე ახალი ლიცენზიის ამოქმედებისთანავე ავტომატურად შეწყდება. საანგარიშო პერიოდის ბოლო მონაცემებით, ბუნებრივი გაზის სექტორში 19 ლიცენზიატი ოპერირებდა, მათ შორის ერთი – ტრანსპორტირების, ხოლო 18 – განაწილების სფეროში. 101 3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემა შედგება გაზსადენებისა და მისი შემადგენელი მოწყობილობებისგან, რომლებიც მუშაობს ან დაპროექტებულია 1.2-ზე მეტ მგპა წნევაზე და მისი მეშვეობით ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებას ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზიატი. კომისიის მიერ გაცემულია ერთადერთი ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზია შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ სახელზე, რომელიც საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებას. დღესდღეობით ტრანსპორტირების სისტემას გააჩნია 5 მიღების პუნქტი, საიდანაც 1 წარმოადგენს ადგილობრივი მოპოვებიდან მიღების პუნქტს. თითოეული პუნქტის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ნახაზზე 3.16. 102 1. 2. 3. 4. 5. რუსეთიდან შემომავალი გაზსადენის („მოზდოკი-საგურამოს“) გამტარუნარიანობა შეადგენს 20 მლნ მ³/დღ-ს. აღნიშნული გაზსადენით გაზი მიეწოდება სომხეთს; აზერბაიჯანიდან შემომავალი გაზსადენის („ყაზახი-საგურამო") გამტარუნარიანობა შეადგენს 10 მლნ მ³/დღ-ს; აზერბაიჯანიდან შემომავალი სატრანზიტო გაზსადენის („სამხრეთ კავკასიური მილსადენი“) საპროექტო გამტარუნარიანობაა 6419 მლნ მ³/დღ, თუმცა საქართველოს ტრანსპორტირების სისტემაზე აქვს ერთი მიერთების წერტილი, რომლის გამტარუნარიანობაც შეადგენს 5.5 მლნ მ³/დღ-ს; ადგილობრივი მოპოვების მიღების პუნქტებიდან ბუნებრივი გაზის მიღება დამოკიდებულია ბუნებრივი გაზის საშუალო დღიურ მწარმოებლურობაზე; სომხეთში გამავალი მაგისტრალური გაზსადენის რევერსული გაზსადენის ჯამური გამტარუნარიანობა შეადგენს 3.14 მლნ მ³/დღ-ს. ნახაზი 3.16. საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიღების წერტილები მოხმარების ზრდის პარალელურად მნიშვნელოვანია განხორციელდეს მიღების სიმძლავრეების ოპტიმიზაცია მათი გაზრდის ან დივერსიფიცირების გზით, მიწოდების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით. მიწოდების უსაფრთხოების გაზრდის ერთ-ერთ საშუალებას წარმოადენს ბუნებრივი გაზის საცავის არსებობა. 2017-2022 წლების პერიოდზე საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგის საშუალო მნიშვნელობა მერყეობდა 30 მლნ კუბ.მ-ის ფარგლებში, განსხვავებით 2023-2024 წლებისა, სადაც ფიქსირდება დანაკარგების აბსოლუტური მნიშვნელობების ზრდა . ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგების 20 ოდენობა მოცემულია ნახაზზე 3.17. 19 SCP და SCPX ჯამური გამტარუნარიანობა. 2023-2027 პერიოდზე კომისიის მიერ დამტკიცებული ბუნებრივი გაზის დანაკარგის ნორმატიული მნიშვნელობა ყოველწლიურად შეადგენს 29.254 მლნ კუბ.მ-ს. 20 103 ნახაზი 3.17. საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგის ოდენობა (მლნ კუბ.მ) 3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილება 2024 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში ოპერირებდა 18 განაწილების ლიცენზიატი. მათ შორის სამი მსხვილი ლიცენზიატია (შპს „თბილისი-ენერჯი“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“, სს „საქორგგაზი“). აღნიშნულმა სამმა მსხვილმა განაწილების ლიცენზიატმა გაანაწილა მთლიანი განაწილებული გაზის 90% (იხ. ნახაზი 3.18). ნახაზი 3.18. განაწილების ლიცენზიატების წილი ჯამურად განაწილებულ ბუნებრივ გაზში (მლნ კუბ.მ; %) 104 3.2.3. სალიცენზიო განაცხადები და ცვლილებები სალიცენზიო რეესტრში 2024 წელს, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ხელახალი ავტორიზაცია გაიარა ბუნებრივი გაზის განაწილების ერთმა ლიცენზიატმა შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანიმ“. აღნიშნული ლიცენზია ამოქმედდება კომისიის მიერ შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანისთვის“ ბუნებრივი გაზის განაწილების სისტემის ოპერატორის ტარიფის დადგენის დღიდან. რაც შეეხება ბუნებრივი გაზის განაწილების არსებულ ლიცენზიებში ცვლილების განხორციელებას, საანგარიშო პერიოდში მოდიფიცირდა ბუნებრივი გაზის განაწილების 5 (ხუთი) ლიცენზია, სს „საქორგგაზის“, კერძოდ, ცვლილებები შპს „თელავგაზის“, შევიდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანის“ და შპს „ინტერ გაზის“ ლიცენზიებში და გაფართოვდა აღნიშნული კომპანიების სალიცენზიო არეალები. ამასთან, 2024 წელს გაუქმდა ბუნებრივი გაზის განაწილების ორი ლიცენზია - „აკრიანი 2006“-ისა და შპს „გაზმშენის“. ნახაზი 3.19. ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატების რაოდენობის დინამიკა 3.2.4. ტექნიკური რეგულირების შედეგები საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიწოდება ხორციელდება სხვადასხვა წყაროდან, როგორიცაა ადგილობრივი წარმოება და იმპორტი მეზობელი ქვეყნებიდან. შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის ტექნიკური პარამეტრები განსხვავებულია. 105 დღეს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ბუნებრივი გაზის ხარისხი განსაზღვრულია სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტით ГОСТ 5542-87, რომლის თანახმადაც ბუნებრივი გაზის მინიმალური დასაშვები თბოუნარიანობა შეადგენს 7,600 კკალ/მ3-ს სტანდარტულ პირობებში (200C და 1 ატმოსფერო წნევის პირობებში). საქართველოში იმპორტირებული გაზის საშუალო კალორიულობა ნახაზზე 3.20, თვეების მიხედვით მოცემულია საიდანაც ჩანს, რომ საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში წლის განმავლობაში მიღებული ბუნებრივი გაზის კალორიულობის მაჩვენებლებს შორის განსხვავება მინიმალურია. ნახაზი 3.20. საქართველოში მიღებული ბუნებრივი გაზის საშუალო თბოუნარიანობა თვეების მიხედვით (კკალ.მ3) 3.3. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება 3.3.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები კომისიის მიერ ბუნებრივი გაზის სექტორში მოქმედი სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საფუძველს საწარმოებისთვის წარმოადგენს ბუნებრივი საქართველოს გაზის ტარიფების გაანგარიშების კანონი „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ და ამავე კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის 2014 წლის 25 დეკემბრის №33 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“ (შემდგომში - სატარიფო მეთოდოლოგია). სატარიფო მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით ბუნებრივი გაზის მიწოდების, ტრანსპორტირების, განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფების გაანგარიშებისას 106 გამოიყენება საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებული ე.წ. „წამახალისებელი“ რეგულირების პრინციპები, რომლებიც უზრუნველყოფს საწარმოს ფუნქციონირების სტაბილურობას და ეფექტიანობის ზრდის სტიმულირებას, გაწეული მიზანშეწონილი დანახარჯების ანაზღაურებას და საწარმოო კაპიტალზე სამართლიანი, გონივრული მოგების მიღებას. 3.3.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა და განაწილების საქმიანობა, როგორც ბუნებრივი მონოპოლიური საქმიანობები, სრულად ექვემდებარება კომისიის სატარიფო რეგულირებას. რაც შეეხება ბუნებრივი გაზის მიწოდებას, „ბუნებრივი გაზის მიწოდების საქმიანობის დერეგულირებისა და ნაწილობრივი დერეგულირების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის 2007 წლის 25 სექტემბრის №69 ბრძანებით, არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის მიწოდების ტარიფები დერეგულირებულია და ბუნებრივი გაზი მიეწოდება კომისიის მხრიდან ტარიფის დადგენის გარეშე, მიმწოდებელი საწარმოს მიერ საჯაროდ შეთავაზებული პირობებითა და ფასებით. ინფორმაცია ბუნებრივი გაზის სექტორში დღეს მოქმედი საბოლოო სამომხმარებლო ტარიფების შესახებ იხილეთ დანართში №6. 3.3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი საანგარიშო პერიოდში მოქმედებდა კომისიის 2022 წლის 12 დეკემბრის №58 დადგენილებით შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიისთვის“ დამტკიცებული ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფები, რომლის მოქმედების ვადაც განისაზღვრა 2023 წლის 1 იანვრიდან 2027 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდისთვის. მიმდინარე რეგულირების პერიოდის განმავლობაში ტარიფის ცვლილება (კორექტირება) არ განხორციელებულა. 3.3.2.2. ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და განაწილების ტარიფები „ბუნებრივი გაზის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ მე-4 მუხლის თანახმად, სატარიფო რეგულირების პერიოდი განისაზღვრება 5 კალენდარული წლით. შესაბამისად, 2022 წელს ბუნებრივი გაზის სექტორში მოქმედი და სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვის კომისიის შესაბამისი დადგენილებებით განისაზღვრა ბუნებრივი გაზის მიწოდების, განაწილების, გატარებისა და მოხმარების გრძელვადიანი ტარიფები 2023-2027 სატარიფო რეგულირების პერიოდზე. 107 განხორციელებული ცვლილებები: კომისიის 2024 წლის 27 ივნისის №23/5 გადაწყვეტილების თანახმად, გაუქმდა შპს „აკრიანი-2006“-ის სახელზე გაცემული ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზია (სერია 23, №096) და ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს ენერგეტიკისა წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2007 წლის 30 ნოემბრის №18/1 გადაწყვეტილება შპს „აკრიანი-2006“-ზე ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიის გაცემის შესახებ; გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარტყოფში არსებული აბონენტების უწყვეტი და უსაფრთხო გაზმომარაგების უზრუნველყოფის მიზნით, კომისიის 2024 წლის 27 ივნისის №23/6 გადაწყვეტილებით შპს „სოკარ ჯორჯია გაზს“ დაევალა უზრუნველყოს ბუნებრივი გაზის განაწილების მომსახურების გაწევა გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარტყოფის იმ აბონენტებისათვის, რომელთა გაზმომარაგებასაც ახორციელებდა შპს „აკრიანი-2006“; აღნიშნულიდან გამომდინარე, კომისიის 2024 წლის 30 აგვისტოს №25 დადგენილებით ცვლილება შევიდა „ბუნებრივი გაზის ტარიფების შესახებ“ კომისიის 2005 წლის 30 დეკემბრის №30 დადგენილებაში და შპს „სოკარ ჯორჯია გაზს“ შპს „აკრიანი 2006“-ის ყოფილ სალიცენზიო არეალში დაუდგინდა ბუნებრივი გაზის განაწილების და საბოლოო სამომხმარებლო დროებითი ტარიფები 2024 წლის 1 ივლისიდან 2026 წლის 1 იანვრამდე პერიოდზე. 3.3.3. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი წინამდებარე წლიური ანგარიშის 2.9.3. ქვეთავში მითითებული რეგულირებული საწარმოს მიერ გაწეული საოპერაციო და კაპიტალური დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლების გათვალისწინებით, კომისიის 2023 წლის 27 ივნისის №27 დადგენილებით დამტკიცებული „დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესის“ თანახმად, ბუნებრივი გაზის სექტორში იგეგმება და ხორციელდება დანახარჯების მარეგულირებელი როგორც გეგმური, ისე არაგეგმური აუდიტი. ზოგიერთ ლიცენზიატთან მიმართებით კომისიის 2024 წლის 28 დეკემბრის №64/1 გადაწყვეტილებით ინიცირებული არაგეგმური დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის ფარგლებში, რომლის საგანსაც წარმოადგენდა მეცამეტე სახელფასო განაცემის თანამშრომელთათვის გადანაწილებისა და მიმდინარე საშტატო განრიგის შესაბამისი სახელფასო განაკვეთების/სახელფასო ფონდის შესწავლა, აუდიტის სუბიექტებად ბუნებრივი გაზის სექტორში განისაზღვრა: შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანია“, შპს „თბილისი ენერჯი“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ და სს „საქორგგაზი“. „დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესით“ გათვალისწინებული პრინციპებისა და პროცედურების მიხედვით, ზემოხსენებული არაგეგმური 108 აუდიტის განხორციელების მიზნით, ინდივიდუალურად, თითოეულ რეგულირებულ საწარმოსთან მიმართებით, კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებით შეიქმნა აუდიტის ჯგუფები და შესაბამისი დანახარჯების მარეგულირებელი არაგეგმური აუდიტის დასრულების ვადად განისაზღვრა არაუგვიანეს 2025 წლის პირველი მარტი. 3.3.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 4 და ნახაზზე 3.21 წარმოდგენილია სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედი ბუნებრივი გაზის საყოფაცხოვრებო ტარიფები. ქვეყანა აზერბაიჯანი თურქეთი საქართველო უნგრეთი სომხეთი ხორვატია სერბეთი ბოსნია და ჰერცოგოვინა რუმინეთი სლოვაკეთი ბულგარეთი ესტონეთი საბერძნეთი ლიეტუვა ბელგია მოლდოვა ესპანეთი ლუქსემბურგი სლოვენია ჩრდილოეთ მაკედონია ლატვია ჩეხეთი იტალია გერმანია საფრანგეთი საყოფაცხორებო ტარიფი (თეთრი/მ3) 25.19 51.04 55.61 90.50 99.73 148.09 160.33 175.04 188.57 199.13 202.97 224.03 242.61 252.78 264.77 266.26 272.02 286.65 314.39 322.10 363.99 367.63 382.40 387.73 398.25 109 დანია ირლანდია ავსტრია პორტუგალია ლიხტენშტეინი ნიდერლანდები შვედეთი 399.91 416.64 447.22 470.20 506.31 537.19 1,053.90 ცხრილი 4. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/მ3; გადასახადების ჩათვლით) ნახაზი 3.21. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/მ3; გადასახადების ჩათვლით) 3.3.5. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ბუნებრივი გაზის სექტორში მოქმედი ექვსი უმსხვილესი კომპანიის (ტრანსპორტირების ქსელში – შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“, შპს „საქართველოს ბუნებრივი გაზის გადამცემი ქსელის მესაკუთრის“ და სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციის“, ხოლო განაწილების ქსელში – შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ და სს „საქორგგაზის“) მიერ 2024 წლისთვის დაგეგმილი იყო 122,733 ათასი ლარის ინვესტიცია, ხოლო ფაქტობრივად შესრულებულმა ინვესტიციების ოდენობამ ჯამში შეადგინა 212,647 ათასი ლარი. 110 შვედეთი ნიდერლანდები პორტუგალია ლიხტენშტეინი ავსტრია დანია ირლანდია გერმანია საფრანგეთი იტალია სლოვენია ჩრდილოეთ… ლატვია ჩეხეთი ესპანეთი ლუქსემბურგი მოლდოვა ბელგია ლიეტუვა საბერძნეთი ესტონეთი ბულგარეთი სლოვაკეთი სომხეთი ხორვატია უნგრეთი საქართველო თურქეთი აზერბაიჯანი 900.00 800.00 700.00 600.00 500.00 400.00 300.00 200.00 100.00 - სერბეთი ბოსნია და… რუმინეთი საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/მ3) 250 000 212 647 200 000 150 000 122 733 100 000 50 000 - დაგეგმილი ფაქტიური ნახაზი 3.22. 2024 წლისთვის დაგეგმილი და ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციები (ათასი ლარი) 2024 წელს ბუნებრივი გაზის სექტორში განხორციელებული ინვესტიციებიდან 171,722 ათასი ლარის ოდენობის შესრულდა საწარმოთა საკუთარი სახსრებით, ხოლო 40,924 ათასი ლარის – მესამე მხარის დაფინანსებით. მაღალი წნევის მაგისტრალურ გაზსადენებს, რომელთა ძირითადი ნაწილიც შპს „საქართველოს ბუნებრივი გაზის გადამცემი ქსელის მესაკუთრის“ საკუთრებაშია, საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე ოპერირებას უწევს შპს „საქართველოს ტრანსპორტირების გაზის ტრანსპორტირების მაგისტრალური გაზსადენის კომპანია“. ბუნებრივი მშენებლობა-რეაბილიტაციისა გაზის და განვითარების მიმართულებით სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციის“, შპს „საქართველოს ბუნებრივი გაზის გადამცემი ქსელის მესაკუთრისა“ და შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ მიერ შესრულდა ინვესტიციები 40,272 ათასი ლარის ოდენობით, ხოლო ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელების მშენებლობა-რეაბილიტაციისა და სალიცენზიო საქმიანობის უზრუნველყოფის მიზნით შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზისა“ და სს „საქორგგაზის“ მიერ განხორციელდა მნიშვნელოვანი ინვესტიციები, რამაც შეადგინა 172,375 ათასი ლარი. აღნიშნული ინფორმაცია საქმიანობებისა და დაფინანსების წყაროს მითითებით წარმოდგენილია 3.23 და 3.24 ნახაზებზე. 111 40,272 19% ტრანსპორტირება განაწილება 172,375 81% ნახაზი 3.23. 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციები საქმიანობების მიხედვით (ათასი ლარი) 0% 40 924 19% საკუთარი სახსრებით სესხით 171 722 81% მესამე მხარის დაფინანსებით ნახაზი 3.24. 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციების დაფინანსების წყარო (ათასი ლარი) 2024 წლისთვის ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობის ფარგლებში შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიერ დაგეგმილი ინვესტიცია შეადგენდა 31,131 ათას ლარს, სს „საქორგგაზის“ – 18,943 ათას ლარს, ხოლო შპს „თბილისი ენერჯის“ – 34,816 ათას ლარს, რამაც ჯამში შეადგინა 84,890 ათასი ლარი. ამავე წელს ფაქტობრივად განხორციელდა ჯამში 172,375 ათასი ლარის ინვესტიცია, მათ შორის, 131,450 ათასი ლარის – საკუთარი სახსრებით, ხოლო 40,924 ათასი ლარის – მესამე პირების (მომხმარებლების) დაფინანსებით. 112 ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობაში 2024 წელს ფაქტობრივ ინვესტიციებში 32%-ის ოდენობით განხორციელდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიერ, რაც შეადგენს 68,619 ათას ლარს. მათ შორის, საანგარიშო წელს საკუთარი სახსრებით შესყიდულ იქნა და ექსპლუატაციაშია 8,971 ათასი ლარის ღირებულების გაზგამანაწილებელი ქსელი. ასევე 21,079 ათასი ლარის ღირებულების ინვესტიცია განხორციელდა არსებული გაზგამანაწილებელი ქსელების მშენებლობა/რეაბილიტაციის კუთხით. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე განხორციელდა ახალი მომხმარებლების მიერთებისა და გაზიფიცირების სამონტაჟო სამუშაოები, რაზეც ჯამში დაიხარჯა 31,546 ათასი ლარის ინვესტიცია, მათ შორის საკუთარი სახსრებით – 17,216 ათასი ლარის, ხოლო მესამე მხარის (მომხმარებლების) დაფინანსებით - 14,330 ათასი ლარის. ამასთან, საწარმომ შეიძინა ავტოსატრანსპორტო საშუალებები, საოფისე ავეჯი და ინვენტარი, ორგტექნიკა, სპეციალური ინსტრუმენტები და არამატერიალური აქტივი. სს „საქორგგაზის“ მიერ 2024 წელს საკუთარი სახსრებით განხორციელდა ჯამში 40,204 ათასი ლარის ინვესტიცია, კერძოდ, საანგარიშო წელს შესყიდულ იქნა 2,518 ათასი ლარის ღირებულების გაზგამანაწილებელი ქსელი და შესრულდა არსებული ქსელების სამშენებლო-სარეაბილიტაციო სამუშაოები 30,446 ათასი ლარის ოდენობით, მრიცხველების შეცვლა/გამოტანა – 1,058 ათასი ლარის ოდენობით. ამასთან, საწარმომ შეიძინა სატრანსპორტო საშუალებები, საოფისე ავეჯი და ინვენტარი, ორგტექნიკა და სპეციალური დანიშნულების ინსტრუმენტები, ადმინისტრაციულ და საოპერაციო შენობა-ნაგებობებს ჩაუტარდა სარემონტო სამუშაოები, ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე განხორციელდა გაზიფიცირების სამუშაოები (საკუთარი სახსრებით – 4,446 ათასი ლარის და მესამე მხარის დაფინანსებით – 5,287 ათასი ლარის) და მოხდა ახალი აბონენტების მიერთება. რაც შეეხება შპს „თბილისი ენერჯის“, 2024 წელს საწარმომ ფაქტობრივად განახორციელა 58,265 ათასი ლარის ღირებულების საინვესტიციო პროექტები, მათ შორის, საკუთარი სახსრებით – 36,958 ათასი ლარის, ხოლო მესამე პირების დაფინანსებით – 21,308 ათასი ლარის. ინვესტიციების მნიშვნელოვან წილს შეადგენს გაზგამანაწილებელი ქსელის შეძენა, მშენებლობასა და სარეაბილიტაციო/სარეკონსტრუქციო სამუშაოებსა და გაზიფიკაციაზე გაწეული დანახარჯები, დედაქალაქის გაზმომარაგების სისტემის სტაბილურობის მიზნით კომპანიამ 2024 წელს აგრეთვე განახორციელა არსებული ავარიული და დაზიანებული ქსელის, გაზმარეგულირებელი სადგურებისა და პუნქტების განახლება და რეაბილიტაცია, რაც მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ქალაქის უსაფრთხო გაზმომარაგებას, გაზის წნევის დარეგულირებას, ავარიების შემცირება-აღმოფხვრას, აღრიცხვიანობის მოწესრიგებას, ბუნებრივი გაზის როგორც ტექნიკური, ისე კომერციული დანაკარგების შემცირებას, მომხმარებელთა მომსახურების ხარისხის ამაღლებას. შეძენილ იქნა ტექნიკური და გაზის აღრიცხვის მოწყობილობები, მანქანა-მექანიზმები, საოფისე ინვენტარი და არამატერიალური აქტივები. განხორციელდა ახალი მომხმარებლების გაზიფიცირების სამონტაჟო სამუშაოები (საკუთარი სახსრებით – 5,635 ათასი ლარის და მესამე მხარის დაფინანსებით – 21,308 ათასი 113 ლარის), მრიცხველების მომხმარებლის კუთვნილი ტერიტორიებიდან გამოტანილ იქნა 313 მრიცხველი და სხვა. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების – შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზისა“ და სს „საქორგგაზის“ მიერ 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციები წარმოდგენილია 3.25 ნახაზზე. სს "საქორგგაზი" 45 491 26% შპს "თბილისი ენერჯი" 58 265 34% შპს "სოკარ ჯორჯია გაზი" 68 619 40% ნახაზი 3.25. 2024 წელს განხორციელებული ინვესტიციები განაწილების სექტორში ლიცენზიატების მიხედვით (ათასი ლარი) 114 4. წყალმომარაგების სექტორი 4.1. სექტორის ზოგადი მიმოხილვა 4.1.1. მარეგულირებელი ჩარჩო წყალმომარაგების სექტორი კომისიის მიერ რეგულირებას ექვემდებარება 2008 წლიდან. „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, კომისიის რეგულირების სფეროს ასევე დაემატა პირველადი წყალმოსარგებლის საქმიანობა, რის ფარგლებშიც კომისიის კომპეტენციას განეკუთვნება პირველადი წყალმოსარგებლის მიერ გაწეული მომსახურების ტარიფების დადგენის მეთოდოლოგიის დამტკიცება და გაწეული მომსახურების ტარიფების დადგენა, წყლის მიწოდების წესების დამტკიცება, პირველად წყალმოსარგებლესა და წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციას/სხვა წყალმომხმარებელს შორის წარმოშობილი დავის განხილვა. რეგულირება ხორციელდება შემდეგი კანონებისა და კანონქვემდებარე აქტების საფუძველზე:  საქართველოს კანონი „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“;  კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესები“;  კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესები“;  კომისიის 2021 წლის 29 ივლისის „ინვესტიციების შეფასების წესი“;  კომისიის 2017 წლის 26 დეკემბრის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი №36 დადგენილებით დამტკიცებული წყლის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესი“;  კომისიის 2017 წლის 10 აგვისტოს №21 დადგენილებით დამტკიცებული „წყალმომარაგების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“;  კომისიის 2020 წლის 27 მაისის №22 დადგენილებით დამტკიცებული „ლიცენზირების წესებისა და ენერგეტიკული საქმიანობის თაობაზე შეტყობინების წესი“;  კომისიის 2023 წლის 30 აგვისტოს №39 დადგენილებით დამტკიცებული „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესები“;  კომისიის 2023 წლის 14 სექტემბრის „პირველადი წყალმოსარგებლის გაანგარიშების მეთოდოლოგია“. მიერ 115 №40 დადგენილებით გაწეული დამტკიცებული მომსახურების ტარიფის 4.1.2. ლიცენზიატი საწარმოები და მომარაგების დაფარვის არეალი 2024 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში წყალმომარაგების სექტორში ოპერირებს წყალმომარაგების 8 ლიცენზიატი. სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2024 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საქართველოს მოსახლეობა შეადგენს 3,694,608 ადამიანს. მოსახლეობის 72%-ის (2,653,629 წყალმომარაგების ადამიანი) ლიცენზიატი სასმელი წყლით კომპანიები, წყალმომარაგებას ხოლო 28%-ის უზრუნველყოფს (1,040,979 ადამიანი) წყალმომარაგებით უზრუნველყოფა ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულების ვალდებულებას წარმოადგენს21. ჯამში მომხმარებელთა რაოდენობა გასულ წელთან შედარებით გაიზარდა 4.64%-ით, რაც შეადგენს 57,428 აბონენტს. წყალმომარაგების სექტორში მოქმედი ლიცენზიატებიდან 1 წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ საწარმოს, 5 - მუნიციპალურს და 2 - კერძო საკუთრებაში არსებულს (დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ ცხრილი 1). N კომპანიის დასახელება საკუთრება მომხმარებელთა რაოდენობა % 1 შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ (GWP) კერძო 710,811 54.89 2 შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია“ (UWSCG) სახელმწიფო 401,638 31.01 3 შპს „ბათუმის წყალი“ (BWC) მუნიციპალური 147,152 11.36 4 შპს „მარნეულის სოფწყალი“ (MVWC) მუნიციპალური 14,344 1.11 5 შპს „ქობულეთის წყალი“ (KWC) მუნიციპალური 8,524 0.66 6 შპს „საჩხერის წყალკანალი“ (SWC) მუნიციპალური 11,301 0.87 7 შპს „საგარეჯო“ (SVWC) მუნიციპალური 1,114 0.09 8 შპს „სოგური“ (Soguri) კერძო 119 0.01 1,295,003 100 ჯამი ცხრილი 1. ძირითადი მონაცემები წყალმომარაგების ლიცენზიატების მიხედვით წყალმომარაგების ლიცენზიატი კომპანიების მიერ სასმელი წყლით უზრუნველყოფილი მოსახლეობის რაოდენობა მოიცავს საყოფაცხოვრებო მრიცხველიან და უმრიცხველო მომხმარებლებს. უმრიცხველო აბონენტების მონაცემების მიხედვით გაანგარიშებულია ერთ აბონენტზე რეგისტრირებული სულადობის ნორმა. მრიცხველიანი აბონენტების სულადობა დათვლილია უმრიცხველო აბონენტების ნორმის მიხედვით. 21 116 4.2. ლიცენზირება და სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი 4.2.1. ლიცენზირება 2024 წლის განმავლობაში კომისიაში არ შემოსულა წყალმომარაგების ლიცენზიის გაცემასთან, ცვლილების შეტანასთან ან გაუქმებასთან დაკავშირებული განაცხადები. რაც შეეხება მოქმედი ლიცენზიატების ლიცენზიებისა და მათი გაცემის თარიღების თაობაზე ინფორმაციას, აღნიშნული მოცემულია ცხრილში 2. N 1 კომპანიის დასახელება შპს „საქართველოს გაერთიანებული ლიცენზიის ლიცენზიის ნომერი გაცემის თარიღი №001, სერია 3 10/11/2011 წყალმომარაგების კომპანია“ (GWP) 2 შპს „სოგური“ (Soguri) №003, სერია 3 24/11/2011 3 შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ (GWP) №023, სერია 3 26/12/2023 4 შპს „ქობულეთის წყალი“ (KWC) №022, სერია 3 26/01/2023 5 შპს „მარნეულის სოფწყალი“ (MVWC) №021, სერია 3 26/01/2023 6 შპს „საგარეჯო“ (SVWC) №018, სერია 3 15/10/2020 7 შპს „ბათუმის წყალი“ (BWC) №019, სერია 3 21/10/2021 8 შპს „საჩხერის წყალკანალი“ (SWC) №020, სერია 3 31/12/2021 ცხრილი 2. ლიცენზიატებზე გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზიის ნომრები და თარიღები 4.2.2. სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი კომისია მუდმივ რეჟიმში ახორციელებს წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოების სალიცენზიო პირობების შესრულების მონიტორინგს სხვადასხვა საშუალებით, მათ შორის, ლიცენზიატთა მიერ კომისიაში წარმოდგენილი ანგარიშგების ფორმების საფუძველზე. 117 კომისიამ 2024 წლის 4 ივლისს მიიღო №24/5 გადაწყვეტილება „წყალმომარაგების ლიცენზიატის შპს „ბათუმის წყლის“ შემოწმების შესახებ“, რის თანახმადაც შეიქმნა შემოწმების ჯგუფი, რომელმაც შეისწავლა კომპანიის საქმიანობის კონკრეტული მიმართულებები და კომპანიის საქმიანობის სალიცენზიო პირობებსა და, საქართველოს კანონმდებლობით, მათ შორის, წესებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან, შესაბამისობა. შპს „საჩხერის წყალკანალმა“ კომისიის 2021 წლის 31 დეკემბრის №58/4 გადაწყვეტილებით განსაზღვრული წყალმომარაგების საქმიანობის განსახორციელებლად საჭირო საშუალებების საქართველოში მოქმედ ტექნიკურ რეგლამენტებთან/სტანდარტებთან შესაბამისობის დამადასტურებელი დოკუმენტი კომისიაში არ წარადგინა გადაწყვეტილებით განსაზღვრულ ვადაში, რაც მიჩნეულ იქნა სალიცენზიო პირობების დარღვევად და კომისიის 2024 წლის 9 აგვისტოს №29/2 გადაწყვეტილებით შპს „საჩხერის წყალკანალი“ დაჯარიმდა 5,000 ლარის ოდენობით. შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მიერ კომისიის 2023 წლის 20 სექტემბრის №01/10-344 და 2024 წლის 26 ივლისის №01/10-196 გადაწყვეტილებების შეუსრულებლობა მიჩნეულ იქნა სალიცენზიო პირობების დარღვევად და კომისიის 2024 წლის 21 ნოემბრის №44/5 გადაწყვეტილებით შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ დაჯარიმდა 20,000 ლარის ოდენობით. მომხმარებლის წყალმომარაგებასთან დაკავშირებულ პრობლემებზე კომპანიის მხრიდან არასათანადო რეაგირება და წესებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან შეუსაბამო ქმედებები მიჩნეულ იქნა სალიცენზიო პირობების დარღვევად, რის გამოც კომისიის 2024 წლის 24 ოქტომბრის №40/8 გადაწყვეტილებით შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ დაჯარიმდა 10,000 ლარის ოდენობით. შპს „ბათუმის წყლის“ მიერ ერთი მომხმარებლის დავალიანების გადაკისრება სხვა მომხმარებელზე ამ უკანასკნელის წერილობითი თანხმობის გარეშე მიჩნეულ იქნა კომისიის სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებული მოთხოვნებისა და სალიცენზიო პირობების დარღვევად, რის გამოც კომისიის 2024 წლის 1 მაისის №17/2 გადაწყვეტილებით შპს „ბათუმის წყალი“ დაჯარიმდა 25,000 ლარის ოდენობით. 4.3. ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმები და შედარებითი ანალიზი 4.3.1. შეფასების კრიტერიუმები კომისიამ 2021 წლის 29 ივლისის №36 დადგენილებით დაამტკიცა „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესი“, რომლის ერთ-ერთ ძირითად მიზანს წარმოადგენს წყალმომარაგების ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმების 118 (შემდგომში – კრიტერიუმები) განსაზღვრა და მათი როგორც არსებული დონის, ასევე სამიზნე ნიშნულების დამტკიცება. კომისია კრიტერიუმების შერჩევისას დაეყრდნო მსოფლიო საუკეთესო გამოცდილებასა (წყლის საერთაშორისო ორგანიზაცია - IWA) და დარგში არსებულ მდგომარეობასა და გამოწვევებს. შედეგად, შეირჩა 11 ერთეული საკვანძო მაჩვენებელი, კერძოდ: 1. მიწოდებული სასმელი წყლის ხარისხის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ლიცენზიატ საწარმოთა მიერ მომხმარებლებისთვის მიწოდებული სასმელი წყლის ხარისხი; 2. სასმელი წყლით მომარაგების დაფარვის არეალის განსაზღვრის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული ლიცენზიატი საწარმოს სასმელი წყლის წყალმომარაგების ქსელის დაფარვის არეალი მისი მოქმედების ტერიტორიულ ერთეულში; 3. სასმელი წყლის გრაფიკით მიწოდების ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება წყალმომარაგების საწარმოს მიერ მომხმარებელთათვის სასმელი წყლის მიწოდების უწყვეტობა (გრაფიკი); 4. წყალარინების მომსახურების დაფარვის არეალის განსაზღვრის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული ლიცენზიატი საწარმოს წყალარინების ქსელის დაფარვის არეალი მისი მოქმედების ტერიტორიულ ერთეულში; 5. წყალარინების სისტემის მეშვეობით წყალსატევებში ჩაშვებული სითხის ხარისხის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს მიერ წყალსატევებში ჩაშვებული სითხის საქართველოში მოქმედ ნორმებთან შესაბამისობა; 6. სახანძრო ჰიდრანტებით მოცვის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატთა ქსელზე არსებული სახანძრო ჰიდრანტების რაოდენობის დაფარვის არეალი; 7. სასმელი წყლის მილსადენებზე წყალმომარაგების ლიცენზიატი ავარიების საწარმოს ინდექსი, სასმელი რომლითაც წყლის ფასდება წყალმომარაგების მილსადენებზე (ყოველ 100 კმ-ზე, წლის განმავლობაში) მომხდარი დაზიანებების რიცხვი; 8. წყალარინების მილსადენებზე ავარიების ინდექსი, რომლითაც ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს წყალარინების მილსადენებზე (ყოველ 100 კმ-ზე, წლის განმავლობაში) მომხდარი დაზიანებების რიცხვი; 9. სასმელი წყლის ინფრასტრუქტურის ჟონვის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატ საწარმოთა სასმელი წყლის წყალმომარაგების სისტემებში სასმელი წყლის დანაკარგის ოდენობა; 119 10. მომსახურე პერსონალის პროდუქტიულობის ინდექსი. მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატებთან დასაქმებულ პირთა რაოდენობა, კონკრეტული წყალმომარაგების სისტემის მოცულობიდან გამომდინარე; 11. სასმელი წყლის განაწილების მილსადენების მოქნილობის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება ცალკეული წყალმომარაგების ლიცენზიატის ქსელის არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით საშუალოდ ერთი დაზიანებისას მომსახურებაშეწყვეტილ მომხმარებელთა რიცხვი. ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებისთვის კომისია ყოველწლიურად, არაუგვიანეს 1 აპრილისა, ადგენს: ა) ქვედა ზღვარს, რომელიც წარმოადგენს წყალმომარაგების ლიცენზიატთა შორის ყველაზე ცუდ მაჩვენებელს; ბ) არსებულ დონეს, რომელიც წარმოადგენს ცალკეული ლიცენზიატისთვის მისი არსებული მდგომარეობის მაჩვენებელს; გ) სამიზნე ნიშნულს, რომელიც განსაზღვრულია მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების საუკეთესო პრაქტიკაზე დაყრდნობით. აღნიშნული კრიტერიუმები განისაზღვრება კომისიაში ლიცენზიატთა მიერ მათი საინვესტიციო გეგმების წარმოდგენამდე. შესაბამისად, „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესის“ თანახმად, ლიცენზიატები ვალდებული არიან თავიანთი საინვესტიციო გეგმების შედგენისას მხედველობაში მიიღონ კომისიის მიერ განსაზღვრული კრიტერიუმები და მათი ინვესტიციების მეშვეობით უზრუნველყონ იმ მიმართულებების მოწესრიგება, რომლებიც გააუმჯობესებს მომსახურების არსებულ დონეს. კომისიამ 2024 წლის 28 მარტის №12/2 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა საკვანძო მაჩვენებლების ქვედა ზღვარი, არსებული დონე და სამიზნე მაჩვენებლები (იხ. ცხრილი 3). 120 99.97 24 0 9.15 432.17 807.65 97.14 14.38 2,172.69 97.56 24 - 10.17 417.64 192.29 16.00 4.98 683.68 99.94 24 0 2.70 380.21 1,849.21 98.93 16.46 4,514.39 UWSCG 99.75 19.96 - N/A 251.29 709.11 43.89 6.75 964.03 BWC 99.57 24 100 28.50 374.63 10.98 46.63 28.87 866.18 KWC 100.00 24 100 98.33 77.13 303.51 45.79 16.29 14,852.0 SWC 99.02 24 N/A N/A 180.25 90.14 2.96 10.91 395.47 MVWC 89.46 10.58 - 6.26 53.45 - 16.67 12.74 607.63 SVWC - 24 - - 37.25 - 1.42 9.99 52.00 Soguri 100.00 18 - - - - 14.21 1.00 - 100 24 100 100 25 25 1 5 500 მოქნილობის ინდექსი GWP მილსადენების განაწილების 14,852.0 მომსახურე პერსონალის 28.87 ჟონვის ინდექსი 98.93 ინფრასტრუქტურის 1,849.21 მილსადენებზე 432.17 ავარიები წყალარინების 2.70 მილსადენებზე პროდუქტიულობა ავარიები სასმელი წყლის წყალარინების სითხის 0 მოცვის ინდექსი გრაფიკი 10.58 სახანძრო ჰიდრანტებით სასმელი წყლის ხარისხი 89.46 ხარისხი საკვანძო მაჩვენებლები ქვედა ზღვარი თბილისი GWP მცხეთა GWP არსებული დონე რუსთავი სამიზნე ნიშნული ცხრილი 3. ლიცენზიატი კომპანიების საკვანძო მაჩვენებლები 121 4.3.2. შედარებითი ანალიზი ინფორმაცია ლიცენზიატების გამრიცხველიანების დონესთან დაკავშირებით საგარეჯო მოცემულია საჩხერის წყალკანალი ნახაზზე 4.1. როგორც ნახაზიდან ჩანს, შპს ბათუმის წყალი არ ჰყავს საყოფაც- მარნეულის სოფწყალი და „ქობულეთის წყალს“ გამრიცხველიანებული ხოვრებო შპს „სოგურსა“ მომხმარებლები. საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია სხვა ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი დანარჩენ ლიცენზიატებს შორის სოგური ყველაზე დაბალი გამრიცხველიანების მაჩვენებელი აქვს ქობულეთის წყალი შპს 0% „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერს“ (≈49%), ყველაზე მაღალი კი – შპს 20% გამრიცხველიანებული 40% 60% 80% 100% გაუმრიცხველიანებელი „საგარეჯოს“ (100%). 2024 წელს გამრიცხველიანებული ნახაზი 4.1. გამრიცხველიანების დონე ლიცენზიატების მიხედვით (%) აბონენტების რაოდენობის დონე საყოფაცხოვრებო აბონენტებთან მიმართებაში, გასულ წელთან შედარებით, ყველაზე მეტად 180 160 140 გაიზარდა შპს „ჯორჯიან უოთერ 120 ენდ შემთხვევაში 100 (4%-ით). აღსანიშნავია, რომ რიგ 80 შემთხვევებში მომხმარებლები, 60 ფაუერის“ ისეთი რომლებსაც შედარებით ნაკლები პერიოდულობით მიეწოდებათ 24 18 12 6 40 20 0 0 1 სასმელი წყალი, უფრო მეტ წყალს მოიხმარენ (იხ. ნახაზი 2 3 4 5 6 7 8 9 მოხმარება (სული/ლიტრი/დღე-ღამე) წყალმომარაგების გრაფიკი (სთ) 4.2). მაგალითად, იმერეთის რეგიონში წყალმომარაგების საშუალო 1. კახეთი; 2. ქვემო ქართლი; 3.იმერეთი; 4. შიდა ქართლი; 5. გრაფიკი შეადგენს 22 საათს და სამეგრელო-ზემო სვანეთი; 6. მცხეთა-მთიანეთი; 7. სამცხეწყლის ხარჯი დღე-ღამის ჯავახეთი; 8. გურია; 9. რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი. განმავლობაში ერთ სულზე - ნახაზი 4.2. წყალმომარაგების გრაფიკსა და მოსახლეობის ერთ სულზე 171 ლიტრს, რაჭა-ლეჩხუმის და სასმელი წყლის მოხმარების დამოკიდებულება, ტერიტორიული ქვემო სვანეთის რეგიონში კი, სადაც ერთეულების მიხედვით (კომპანია შპს „საქართველოს გაერთიანებული 24-საათიანი წყალმომარაგებაა, წყალმომარაგების კომპანია“) 122 დღე-ღამის განმავლობაში ერთ 700 სულზე სასმელი წყლის მოხმარება 600 შეადგენს 115 ლიტრს. შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სასმელი წყლის ხშირი წყვეტები და წყალმომარაგების გრაფიკი 300 200 მიმართონ სხვადასხვა ზომას, მათ 100 შორის, შექმნან სასმელი წყლის - მარაგები, რაც ზრდის 463 265 228 193 138 152 159 2 3 4 1 სასმელი წყლის მოხმარების მაჩვენებელს. 381 380 375 400 მომხმარებლებს, აიძულებს 473 500 მოხმარება ერთ სულზე 163 5 6 მოხმარება ერთ აბონენტზე ინფორმაცია გამრიცხველიანებული ერთი აბონენტისა და ერთი სულის 1. ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი; 2. მარნეულის სოფწყალი; 3. წყალი; 4. საქართველოს გაერთიანებული მიერ მოხმარებული სასმელი წყლის ბათუმის წყალმომარაგების კომპანია; 5. საგარეჯო; 6. საჩხერის შესახებ მოცემულია ნახაზზე 4.3. წყალკანალი; ნახაზი 4.3. მოსახლეობის ერთ სულსა და ერთ აბონენტზე სასმელი წყლის როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მოხმარება, ლიცენზიატების მიხედვით (ლიტრი/დღე-ღამე). ლიცენზიატებს, შპს „ქობულეთის წყალსა“ და შპს „სოგურს“ არ ჰყავთ საყოფაცხოვრებო გამრიცხველიანებული მომხმარებლები. შესაბამისად, მათ შესახებ ინფორმაცია არ არის ასახული. სხვა ლიცენზიატებიდან აბონენტზე მოხმარება 250 150 შპს „საჩხერის 100 ხოლო ყველაზე „ჯორჯიან უოთერ ქვეყნის მასშტაბით სასმელი წყლის მოხმარება (გამრიცხველიანებული სექტორი) საშუალოდ ერთ სულზე დღეგანმავლობაში 50 1 ენდ ფაუერი“. ღამის 300 დაბალი მაღალი მოხმარებით გამოირჩევა შპს 350 200 აქვს შეადგენს 185 ლიტრს, ხოლო საშუალოდ ერთ აბონენტზე - 420 ლიტრს. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 400 ერთ ყველაზე წყალკანალს“, 450 2 3 4 შემოუსავლიანი წყალი 5 6 7 ავარია 100 კმ ქსელზე 1. ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი; 2. მარნეულის სოფწყალი; 3. ბათუმის წყალი; 4. საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია; 5. საგარეჯო; 6. საჩხერის წყალკანალი; 7. ქობულეთის წყალი ნახაზი 4.4. შემოუსავლიანი ნახაზზე 4.4 მოცემულია რაოდენობის დამოკიდებულება ინფორმაცია შემოუსავლიანი 123 წყლის მოცულობისა და ავარიათა წყლის მოცულობისა (NRW) და Chart Title ქსელზე მომხდარი დაზიანებების რიცხვის შესახებ. მაჩვენებელს შორის ამ ორ იკვეთება 100% ტიპის 80% გარკვეული 90% დამოკიდებულება, რაც ასევე 70% დადასტურდა კომპანიების 60% დეტალური შესწავლით, კერძოდ, 50% იმ ლიცენზიატების შემთხვევაში, 40% რომელთაც და 30% ავარიათა რიცხვი ერთდროულად 20% მაღალი აქვთ, სავარაუდოა, რომ 10% დანაკარგის დიდი წილი მოდის 0% დანაკარგები ტექნიკურ 1.96 20.29 58.65 20% 1% 2% 19% 17% კომპანიების შემთხვევაში, სადაც დანაკარგი მაღალია და ავარიების რიცხვი დაბალი, სავარაუდოა, რომ დანაკარგების საერთო მოცულობაში უფრო 1.18 0.97 2% 14% 32% 18% 45% 98% 97% 86% 79% 68% 65% 35% 1 2 3 4 კომერციული 5 6 7 საყოფაცხოვრებო უმრიცხველო საყოფაცხოვრებო მრიცხველიანი 1. ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი; 2. მარნეულის სოფწყალი; 3. ბათუმის წყალი; 4. საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია; 5. საგარეჯო; 6. საჩხერის წყალკანალი; 7. ქობულეთის წყალი ნახაზი 4.5. მოხმარებული წყლის დიდი წილი უკავია კომერციულ ლიცენზიატი კომპანიების მიხედვით დანაკარგს (უკანონო მოხმარება, უმრიცხველო 0.19 2% მიმართულებებზე (ფარული ჟონვები, გაუმართავი ინფრასტრუქტურა და ა.შ), ხოლო იმ 160.22 მოცულობის გადანაწილება მოხმარებით გამოწვეული უყაირათო ხარჯი და 19% ა.შ). 2024 წლის განმავლობაში 47% მოხმარებულმა სასმელი წყლის მოცულობამ შეადგინა 243 მლნ კუბური მეტრი. მოცემულია სასმელი ნახაზზე 4.5 მოხმარებული წყლის გადანაწილება 34% მოცულობის ლიცენზიატი კომპანიების მიხედვით, ხოლო ნახაზზე 4.6 - ქვეყნის მასშტაბით. საყ. მრიცხველიანი საყ. უმრიცხველო არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 4.6. მოხმარებული წყლის მოცულობის გადანაწილება ქვეყნის მასშტაბით 124 4.4. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (წყალმომარაგება) 4.4.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები მსგავსად ელექტროენერგეტიკისა წყალმომარაგების სექტორში მოქმედი და სატარიფო ბუნებრივი გაზის რეგულირებას სექტორებისა, დაქვემდებარებული საწარმოებისთვისაც ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს კანონი და მის შესაბამისად კომისიის მიერ შემუშავებული და ნორმატიული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგია, რომელიც ეყრდნობა საერთაშორისო პრაქტიკით აღიარებულ „წამახალისებელი“ (ზღვრული შემოსავლები) რეგულირების მიდგომებს და პრინციპებს. სატარიფო მეთოდოლოგია მიზნად ისახავს მომხმარებელთა დაცვას მონოპოლიური ფასებისაგან და ასევე უზრუნველყოფს ინვესტორების ინტერესების დაცვას, სტაბილური ფუნქციონირების, გაწეული გონივრული დანახარჯების ანაზღაურებისა და სამართლიანი მოგების მიღების შესაძლებლობას. აღნიშნული სატარიფო მეთოდოლოგიის საფუძველზე ტარიფები დგინდება 3 წლით და, შესაბამისად, განისაზღვრება საპროგნოზო მონაცემების ტარიფში გათვალისწინების შესაძლებლობაც, მათ შორის, კაპიტალური დანახარჯები (წლიური ცვეთა და ამონაგები რეგულირებად აქტივებზე) თითოეული სატარიფო წლისთვის იმ ინვესტიციებზე, რომლებიც, დადგენილი წესის მიხედვით (საინვესტიციო გეგმები), შეთანხმებული უნდა იყოს კომისიის გადაწყვეტილებით და უნდა განხორციელდეს შესაბამის სატარიფო წელს. სატარიფო მეთოდოლოგია შესაბამისად ითვალისწინებს ტარიფების ფაქტობრივად კორექტირებას განხორციელებული მომდევნო სატარიფო ინვესტიციების რეგულირების პერიოდისათვის. 4.4.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები საანგარიშო წელს წყალმომარაგების სექტორის ლიცენზიატებისთვის კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფების ცვლილება არ განხორციელებულა. წყალმომარაგების სექტორში დღეს მოქმედი ტარიფები წარმოდგენილია დანართებში №10-12. 4.4.3. დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი და ერთიანი საბუღალტრო-სააღრიცხვო სისტემა წყალმომარაგების სექტორში, წინამდებარე წლიური ანგარიშის 2.9.3 ქვეთავში მითითებული რეგულირებული საწარმოს მიერ გაწეული საოპერაციო და კაპიტალური დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის 125 სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლების გათვალისწინებით, კომისიის 2023 წლის 27 ივნისის №27 დადგენილებით დამტკიცებული „დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესის“ თანახმად, იგეგმება და ხორციელდება დანახარჯების მარეგულირებელი როგორც გეგმური, ისე არაგეგმური აუდიტი, რომლის შედეგებიც აისახება შესაბამისი რეგულირებული საწარმოს სატარიფო გაანგარიშებაში. „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 165-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, კომისიას დაევალა წყალმომარაგების ლიცენზიატებისთვის ბუღალტრული აღრიცხვის ერთიანი სისტემის დამტკიცება 2024 წლის 31 დეკემბრამდე. წყალმომარაგების სექტორში არსებული სპეციფიკაციების გათვალისწინებით რეგულირების შემუშავდა ერთიანი პრინციპებისა და დარგის საბუღალტრო-სააღრიცხვო სისტემის დანერგვისთვის საჭირო ისეთი დოკუმენტები, როგორიცაა: ანგარიშთა გეგმის გამოყენებისა და აღრიცხვის წარმოების ინსტრუქციები, ანგარიშთა გეგმა, ანგარიშგების ფორმების ინსტრუქციები, წყალმომარაგების ლიცენზიატის ანგარიშგების ფორმა, ასევე ორი ან ორზე მეტი რეგულირებული საქმიანობის განმახორციელებელი ანგარიშგების ფორმა. შესაბამისად, კომისიის მიერ 2024 წლის 24 დეკემბრის №43 დადგენილებით დამტკიცდა „წყალმომარაგების სექტორში ერთიანი საბუღალტრო-სააღრიცხვო სისტემა“, რომლის მიხედვითაც წყალმომარაგების სექტორის ლიცენზიატი საწარმოები, რომლებსაც ჰყავთ არანაკლებ 50,000 მომხმარებელი, ვალდებულნი არიან ბუღალტრული აღრიცხვისა და ანგარიშგების სისტემის დანერგვა უზრუნველყონ არაუგვიანეს 2030 წლის 31 დეკემბრისა და, შესაბამისად, აღნიშნულის საფუძველზე შედგენილი პირველი ანგარიშგება კომისიაში განახორციელონ 2031 წელს (2030 წლის საანგარიშო პერიოდზე). 4.4.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 4 და ნახაზზე 4.7 წარმოდგენილია სხვადასხვა ქვეყნის დედაქალაქში მოქმედი წყალმომარაგების საყოფაცხოვრებო ტარიფები. ქალაქი თბილისი ერევანი ბაქო სკოპიე ბელგრადი ანკარა კიშინოვი საყოფაცხოვრებო ტარიფი (ლარი/მ3) 0.50 0.98 1.61 1.61 2.07 2.10 2.40 126 პოდგორიცა კიევი ტირანა სარაევო ათენი ვილნიუსი ბუდაპეშტი ბუქარესტი სოფია ტალინი რიგა ლარნაკა ლისაბონი ლუბლიანა ზაგრები რომი მადრიდი ბრატისლავა ვარშავა ვადუცი ბრიუსელი პარიზი პრაღა ვენა ბერლინი სტოქჰოლმი ჰელსინკი ლუქსემბურგი ბერნი რეიკიავიკი კოპენჰაგენი ამსტერდამი ოსლო 2.42 2.89 3.02 3.13 4.19 4.57 5.20 5.31 5.34 5.94 6.21 6.70 6.81 6.89 6.92 7.02 7.22 8.28 9.09 9.15 10.18 11.44 13.89 13.97 13.97 16.66 17.62 17.70 17.72 18.35 18.79 21.75 25.35 ცხრილი 4. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა დედაქალაქში (ლარი/მ3; გადასახადების ჩათვლით) 127 საყოფაცხოვრებო ტარიფი (ლარი/მ3) 30.00 25.00 20.00 15.00 10.00 5.00 - ნახაზი 4.7. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა დედაქალაქში (ლარი/მ3; გადასახადების ჩათვლით) 4.4.5. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ნახაზზე 4.8. მოცემულია შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მიერ შეთანხმებული საინვესტიციო გეგმები და მათი ფაქტობრივად შესრულების ანალიზი. 160.0 141.0 140.0 120.0 104.6 105.2 107.2 100.0 73.8 80.0 60.8 60.6 60.0 56.9 61.8 67.6 65.1 54.9 37.8 32.2 40.0 33.2 34.2 20.0 2017 2018 2019 2020 გეგმა 2021 2022 ფაქტი ნახაზი 4.8. დაგეგმილი და შესრულებული ინვესტიციები 128 2023 2024 წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოების მიერ თითოეული მომხმარებლისთვის სათანადო წესით წყალმომარაგების მომსახურებით უზრუნველყოფის მიზნით, არსებულის რეაბილიტაციისა და აგრეთვე ახალი ქსელის მშენებლობისა თუ აბონენტთა ინდივიდუალური გამრიცხველიანების კუთხით, წყალმომარაგების ორი მსხვილი ლიცენზიატი საწარმოს – შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის“ მიერ 2024 წელს ფაქტობრივად განხორციელებულმა ინვესტიციამ ჯამში შეადგინა 623.7 მლნ ლარი (იხ. ნახაზი 4.9). 600.0 516.4 500.0 368.9 400.0 200.0 261.1 251.4 300.0 100.1 138.5 169.5 158.7 68.0 65.5 78.0 29.6 92.2 37.1 2015 2016 2017 2018 2019 100.0 183.5 30.6 32.4 32.7 2020 2021 2022 99.8 107.2 2023 2024 - GWP UWSCG ნახაზი 4.9. ინვესტიციები წყალმომარაგების სექტორში 4.5. მელიორაციის სექტორი 2024 წელს კომისიამ აქტიურად დაიწყო მელიორაციის სექტორის რეგულირება. მელიორაციის სექტორი უმნიშვნელოვანესი მიმართულებაა სოფლის მეურნეობაში და, შესაბამისად, ქვეყნის ეკონომიკისთვის. პირველად წყალმოსარგებლეს წარმოადგენს სახელმწიფოს 100-პროცენტიანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი საწარმო შპს „საქართველოს მელიორაცია“, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ფლობს, ექსპლუატაციას უწევს და მართავს საირიგაციო ინფრასტრუქტურას, აგრეთვე ახორციელებს მის მოვლა-შენახვას და წყლის მიწოდებას. „საქართველოს მელიორაცია“ ემსახურება დაახლოებით 35,000 აბონენტს, ხოლო საირიგაციო და სამელიორაციო მომსახურების არეალი შეადგენს (გასარწყავებული ფართობი) დაახლოებით 160,000 ჰას. საირიგაციო ინფრასტრუქტურა აერთიანებს საირიგაციო დანიშნულების ნაგებობებს, როგორიცაა: კაშხლები, წყალსაცავები, სათავე ნაგებობები, მაგისტრალური, მეორე რიგისა და მესამე რიგის არხები და მილსადენები, აგრეთვე მათზე არსებული ჰიდრონაგებობები, სატუმბი სადგურები, ჭები, ჭაბურღილები, მისასვლელი და საექსპლუატაციო გზები. საირიგაციო სისტემა წარმოადგენს ურთიერთდაკავშირებული ნაგებობების კომპლექსს, რომელიც უზრუნველყოფს წყლის კვების წყაროდან აღებას (წყალაღებას), ტრანსპორტირებასა და საირიგაციო ან/და სხვა მიზნით მიწოდებას. 129 საქართველოს ბუნებრივი რელიეფიდან გამომდინარე, საირიგაციო სისტემები წარმოადგენს რთულ და კომპლექსურ საინჟინრო ნაგებობებს. „საქართველოს მელიორაცია“ ქვეყნის მასშტაბით ფლობს:  127 სარწყავ სისტემას;  41 დამშრობ სისტემას (დასავლეთ საქართველოში);  16 წყალსაცავს;  57 სატუმბ სადგურს. საირიგაციო სისტემები არის თვითდინებითი, მექანიკური და შერეული. შპს „საქართველოს მელიორაციის“ მიერ მართვადი სარწყავი სისტემები რეგიონების მიხედვით განაწილებულია შემდეგნაირად:  შიდა ქართლი - 56 სარწყავი სისტემა;  კახეთი - 33 სარწყავი სისტემა;   ქვემო ქართლი - 27 სარწყავი სისტემა; დასავლეთ საქართველო - 11 სარწყავი სისტემა. რეგიონების მიხედვით, გასარწყავებული ფართობები განაწილებულია შემდეგნაირად:  შიდა ქართლი - 57,500 ჰექტარი;   ქვემო ქართლი - 56,750 ჰექტარი; კახეთი - 30 500 ჰექტარი;  დასავლეთ საქართველო - 12,395 ჰექტარი. საირიგაციო სისტემებში ძირითადი წყალაღება ხორციელდება მდინარეებიდან და წყალსაცავებიდან. მელიორაციის სექტორის რეგულირების მიზნებიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია მომხმარებლებისთვის მიწოდებული წყლის აღრიცხვის მოწესრიგება. კომისიის მიერ მიღებული „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესების“ შესაბამისად, 2024 წლის 18 ივლისის №26/1 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა „შპს „საქართველოს მელიორაციის“ აღრიცხვის სისტემის გამრიცხველიანების გეგმა, რომლის მიხედვითაც კომპანიამ პირველ ეტაპზე უნდა მოაწესრიგოს არაპროფილური მომხმარებლების (ტბორები, საწარმოები) წყლის აღრიცხვა, ხოლო შემდეგ ეტაპზე - პროფილური მომხმარებლებისთვის (წმო-ები, ფერმერები, საირიგაციო დანიშნულებით მიწების მორწყვა) საირიგაციო დანიშნულებით მიწოდებული წყლის აღრიცხვა. გეგმის შესაბამისად, 2024 წელს კომპანიამ დაიწყო არაპროფილური მომხმარებლებისთვის აღრიცხვის კვანძების მოწყობის სამუშაოები, რომელიც უნდა დასრულდეს 2025 წელს. „ენერგეტიკული ბაზრის მონიტორინგისა და ანგარიშგების წესების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2021 წლის 30 მარტის №7 დადგენილებაში შეტანილი ცვლილებით დამტკიცდა „საქართველოს მელიორაციის“ (პირველადი წყალმოსარგებლის) საქმიანობის ანგარიშგების ფორმები. ყოველთვიური, კვარტალური და წლიური ანგარიშგების ფორმებით კომისია იღებს მნიშვნელოვან მონაცემებს, რეგულირებისთვის. 130 რომლებიც აუცილებელია სექტორის 5. მეთოდოლოგიური საქმიანობა 2024 წლის განმავლობაში კომისია აქტიურად მუშაობდა ძირითადი მარეგულირებელი აქტების სრულყოფის მიმართულებით, კერძოდ, ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზის, წყალმომარაგებისა და მელიორაციის სექტორებში დამტკიცებული კანონქვემდებარე აქტების განახლებისა და მეთოდოლოგიური საქმიანობის განვითარების კუთხით. მიზანი იყო მიღებული წესებისა და ნორმების დახვეწა, ახალი, საჭირო რეგულაციების დანერგვა და ამით, საერთო ჯამში, მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება. აღნიშნული მიზნით 2024 წლის განმავლობაში კომისიამ მნიშვნელოვანი ღონისძიებები განახორციელა. 5.1. „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები და სიახლეები საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს განახლებადი წყაროების ათვისების წახალისებისა და ენერგოეფექტურობის გაუმჯობესების პირობებს. აღნიშნული მიმართულება ასევე გამომდინარეობს საქართველოს სახელმწიფოს მიერ სხვადასხვა საერთაშორისო შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებებისგან. თავის მხრივ, ენერგიის დაზოგვის, უსაფრთხოებისა და ენერგოდამოუკიდებლობის გაზრდაში მნიშვნელოვანი როლი უკავია ცენტრალური გათბობის სისტემებს, ხოლო ამ სისტემებში განახლებადი ენერგიის წყაროების ჩართვა წარმოადგენს მნიშვნელოვან შესაძლებლობას როგორც ცენტრალური გათბობით მოსარგებლე მომხმარებლისთვის უსაფრთხო გარემოს შექმნისა და ხარჯების შემცირების კუთხით, ასევე ქვეყნის ენერგეტიკულ რესურსებზე დამოკიდებულების შესამცირებლად.  მრავალბინიან სახლებში ცენტრალური გათბობის სისტემის დანერგვის ხელშეწყობისა და აღნიშნულ სისტემაში განახლებადი ენერგიის წყაროების გამოყენების წახალისების მიზნით, კომისიის 2024 წლის 10 ოქტომბერს №27 დადგენილებით შესაბამისი ცვლილებები განხორციელდა „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“. წესების თანახმად, ცენტრალური გათბობის სისტემით ერთდროულად საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მიზნით სარგებლობის შემთხვევაში მოხმარებულ ბუნებრივი გაზის ოდენობას საფასური დაერიცხება საყოფაცხოვრებო ტარიფით, ამ სისტემით მოსარგებლე პირთა მოხმარების მიზნობრიობიდან გამომდინარე. შედეგად, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის ცენტრალური გათბობის მფლობელ მომხმარებლად რეგისტრირებული (ფიზიკური, იურიდიული პირი თუ ამხანაგობა), ბუნებრივი გაზის საერთო მოცულობიდან განხორციელდება საყოფაცხოვრებო მიზნით მოხმარებული ბუნებრივი გაზის ინდივიდუალური წილის 131 გამოთვლა და ამ მოხმარების წილზე საყოფაცხოვრებო ტარიფის დარიცხვა აღნიშნული შესაძლებელი გახადა ამ დარგის ტექნოლოგიურმა განვითარებამ, რაც, თავის მხრივ, მნიშვნელოვნად ამცირებს ცენტრალური გათბობის სისტემის მიერ მოხმარებულ ბუნებრივ გაზზე გადასახადს და ზრდის მრავალბინიან სახლებში ცენტრალური გათბობის სისტემის მოწყობის მსურველთა რაოდენობას. აქვე აღსანიშნავია, რომ ცენტრალური გათბობის სისტემით მოხმარებული ბუნებრივი გაზის საერთო მოხმარებიდან საყოფაცხოვრებო მიზნით მოხმარებული ბუნებრივი გაზის წილის გამოსაყვანად საჭიროა, ცენტრალური გათბობის სისტემა აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს: ა) თბოენერგიის (ცხელი წყლისა და გათბობის) მოხმარება უნდა აღირიცხებოდეს თბოენერგიის ინდივიდუალური ჭკვიანი მრიცხველების საშუალებით; ბ) ცენტრალური გათბობის სისტემა უნდა სარგებლობდეს განახლებადი ან/და ალტერნატიული წყაროთი (დეტალური ინფორმაცია მოცემულია დანართის სახით, ასევე შეგიძლიათ იხილოთ კომისიის ვებგვერდზე: https://gnerc.org/ge/user-page/naturalgaz/tsentraluri-gatbobis-sistema).  „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“ განხორციელებული ცვლილებებით (კომისიის 2024 წლის 18 ივლისის №24 დადგენილება) დადგინდა: ა) ბუნებრივი გაზის სექტორში ჭკვიანი აღრიცხვის სისტემების აუცილებელი პარამეტრები, მათი მოწყობის პირობები და პროცედურები; ბ) განისაზღვრა, რა მინიმალურ პარამეტრებს უნდა აკმაყოფილებდეს ჭკვიანი აღრიცხვის სისტემა და რა სიხშირით უნდა გადასცემდეს იგი მონაცემებს; გ) მომხმარებელი უფლებამოსილი გახდა, დისტანციურ რეჟიმში განაწილების ლიცენზიატის მიერ შექმნილი პორტალის მეშვეობით მიიღოს ინფორმაცია ფაქტობრივი მოხმარების, ბუნებრივი გაზის საფასურის, ნორმაზე მეტის მოხმარების, აღრიცხვიანობის მოშლის შესახებ; დ) წესებით მიხედვით, დაბალი წნევის (0-10 კუბ.მ./სთ) არსებულ მომხმარებლებს გაუჩნდათ უფლება, მოითხოვონ ჭკვიანი მრიცხველების მოწყობა; ე) დადგინდა, რომ სისტემის ოპერატორი ვალდებულია, ორი ან ორზე მეტი ახალი ობიექტის ქსელზე მიერთების მოთხოვნისას, ასევე ჭკვიანი მრიცხველებით გამრიცხველიანებულ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლებში არსებული ობიექტის გაყოფის შემთხვევაში მოაწყოს ჭკვიანი მრიცხველები (აღნიშნული ვალდებულება ეტაპობრივად შევიდა ძალაში, თავდაპირველად თვითმმართველ ქალაქებში, 2024 წლის 1 ოქტომბრის შემდგომ შეტანილ განაცხადებზე, ხოლო 2025 წლის 1 ივლისის შემდგომ რეგულაცია გავრცელდება ყველა სხვა მუნიციპალიტეტზე); ვ) ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატს გაუჩნდა შესაძლებლობა, დაადგინოს ხარვეზი ერთი ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების განაცხადზე იმ შემთხვევაში, თუ მრიცხველის განთავსება არ არის უსაფრთხო, რადგან არ არსებობს მისაერთებელ ობიექტთან ან მის მიმდებარედ მუდმივი განთავსების შენობა-ნაგებობა (რომლის 132 სიახლოვესაც ქსელი, მათ შორის მრიცხველი, შესაძლოა განთავსდეს) და, ამასთანავე, მისაერთებელი ობიექტის მშენებლობა ჯერ არ დაწყებულა ან არ მიმდინარეობს; ზ) განაწილების ლიცენზიატს (პირველად ბუნებრივი გაზის სექტორში) გარკვეული ხელისშემშლელი გარემოებების დადგომის შემთხვევაში მიეცა ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების აღვნიშნეთ, ეს განაცხადის გაუქმების განხორციელდება, თუ შესაძლებლობა განაწილების (როგორც ლიცენზიატის ზემოთ არაერთი მცდელობის მიუხედავად, მოთხოვნილი მიერთება ვერ სრულდება სამშენებლო სამუშაოების ტექნიკურად შესრულების შეუძლებლობიდან გამომდინარე). 5.2. „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები 2024 წლის განმავლობაში კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები განპირობებული იყო ახალი რეგულაციებით, რომლებიც, ძირითადად, შეეხო მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის დადგმული და მისაერთებელი სიმძლავრის კონტროლს და წარმოების საკუთარი საშუალების განთავსების შესაძლებლობას, კერძოდ:  წესებში განხორციელებული ცვლილებების თანახმად, დაინტერესებულ პირებს მიეცათ უფლება, რომ საკუთარ ტერიტორიაზე განათავსონ და ისარგებლონ ელექტროენერგიის წარმოების საკუთარი საშუალებით. მთავარი პირობა, რომელიც ამ შემთხვევაში უნდა იქნეს დაცული, მდგომარეობს სისტემის ოპერატორის ინფორმირებაში, ორმხრივი (რევერსული) მრიცხველის დამონტაჟებაში, წარმოებული ელექტროენერგიის გამანაწილებელ ქსელში გადადინების აღკვეთასა და წარმოების საკუთარი საშუალების მიერ წარმოებული ელექტროენერგიის მომხმარებლის მიერ სრულად, საკუთარი მოხმარებისთვის ათვისებაში;  აღსანიშნავია, რომ საკუთარი მოხმარების მიზნით ელექტროენერგიის წარმოების საკუთარი საშუალების შემთხვევებისა, მოწყობაზე თუ შეზღუდვები მომხმარებელი არ ვრცელდება, მოინდომებს გარდა იმ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის სტატუსის მოპოვებას და, შესაბამისად, მასთან დაკავშირებულ ჭარბ ელექტროენერგიაზე დარიცხვის სისტემით (ე.წ. „Net Metering“-ით) სარგებლობას;  მოქმედი კანონმდებლობით, ყველას აქვს უფლება, საკუთარი საჭიროების დასაკმაყოფილებლად აწარმოოს ელექტროენერგია და შეამციროს მის მოხმარებასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო გამანაწილებელ ქსელში გაშვებული ჭარბი ელექტროენერგიით სარგებლობა საჭიროებს სხვადასხვა ფინანსურ მოდელში ჩართვასა და რეგისტრაციას;  წესებში 2024 წლის 7 ნოემბრის №29 დადგენილებით განხორციელებული ცვლილებით, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის ქსელთან მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების მაქსიმალური დასაშვები ჯამური დადგმული სიმძლავრე 133 შესაბამისი სისტემის ოპერატორის გამანაწილებელ ქსელში პიკური დატვირთვის 8 პროცენტიდან გაიზარდა პიკური დატვირთვის 14 პროცენტამდე;  წესებს ასევე დაემატა ნორმები, რომლებიც შეეხება მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის დადგმული და მისაერთებელი სიმძლავრის კონტროლს. ამ ნორმების თანახმად: ა) მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის დადგმული სიმძლავრის ცვლილება უნდა ეცნობოს სისტემის ოპერატორს; ბ) განისაზღვრა, როგორ (რა მეთოდებით) და ვის მიერ უნდა დადგინდეს მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერ სიმძლავრის გადაჭარბება; გ) თუ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის დადგმული სიმძლავრე ნაკლებია 500 კვტ-ზე, მაგრამ აღემატება მომხმარებლის მისაერთებელ სიმძლავრეს, უნდა გაიზარდოს მომხმარებლის მისაერთებელი სიმძლავრე ან შემცირდეს მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის დადგმული სიმძლავრე. თუ აღნიშნული მოქმედებები არ შესრულდა, ელექტროენერგიის მომარაგება შეუწყდება მომხმარებელს ან ელექტროსადგურს; დ) თუ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის სიმძლავრე აღემატება 500 კვტ-ს, იგი ამ ფაქტის დაფიქსირებისთანავე კარგავს მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის სტატუსს და ჩერდება დარიცხვის (გაქვითვის) პირობები. 5.3. „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები და სიახლეები 2024 წლის 1 იანვრიდან ძალაში შევიდა „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესების“ ძირითადი ნაწილი. იმის გათვალისწინებით, რომ 2024 წელი იყო კომისიის მიერ მელიორაციის სექტორის პირველი რეგულირების წელი, კომისიამ მაქსიმალური ყურადღება დაუთმო აღნიშნულ სექტორს. წესებით გათვალისწინებული გარემოებების სრულფასოვნად ფუნქციონირების მიზნით კომისიის გადაწყვეტილებით დამტკიცდა კომპანიის მომსახურების ქვითრის ფორმა, მომხმარებლის რეგისტრაციასთან დაკავშირებული და აგრეთვე ხელშეკრულების სტანდარტული ფორმები (მათ შორის, ტბორებთან გასაფორმებელი ხელშეკრულების ფორმები). აღსანიშნავია, რომ ეს ფორმები ითვალისწინებს ნორმალური მოხმარების მეთოდის განსაზღვრის ვალდებულებას. წესებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მიზნით, კომისიის ზედამხედველობით და პროცესში აქტიური ჩართულობით შპს „საქართველოს მელიორაციამ“ უზრუნველყო შემდეგი ღონისძიებების განხორციელება:  მელიორაციის კომპანიამ პირველად გამოაქვეყნა წყლის მიწოდების რეჟიმები სისტემების მიხედვით, რომელიც ყოველწლიურად მტკიცდება და მასში მოცემულია წყლის განაწილების შესახებ ინფორმაცია; 134  მომხმარებელს შესაძლებლობა მიეცა წყლის მიწოდების რეჟიმის დამტკიცებისას ჩაერთოს პროცესში და წყლის მიწოდების რეჟიმი მოარგოს მის საჭიროებებს;  დადგინდა დეფიციტის პირობებში წყლის განაწილების რეჟიმები და მელიორაციის კომპანიამ გამოაქვეყნა დეფიციტური არეალები, რაც მომხმარებელს წინასწარ შეუქმნის სწორ მოლოდინს წყლის მიღებასთან დაკავშირებით;  დადგინდა მორწყვის ნორმები და მორწყვის ჯერადობა კულტურების მიხედვით, რაც ხელს შეუწყობს საირიგაციო წყლის რაციონალურად მოხმარებას (ნორმაზე მეტი წყლის მოხმარება ჩაითვლება უკანონო მოხმარებად);  ტბორებისთვის დადგინდა მათი ნორმალური ექსპლუატაციის პირობებში წყლის მოხმარების ნორმები, რაც აუცილებელ პირობას წარმოადგენს წყლის რაციონალური ხარჯვისა და მიზნობრივი მოხმარების უზრუნველყოფისთვის;  მოხმარებული წყლის აღრიცხვისა და კონტროლის მიზნით დაიწყო ტბორების გამრიცხველიანების პროცესი;  მელიორაციის კომპანიამ საჯაროდ გამოაქვეყნა მომსახურების ტარიფები ერთგვაროვანი და არადისკრიმინაციული მიდგომის ჩამოსაყალიბებლად. აქვე აღსანიშნავია, რომ კომისიის 2024 წლის 9 ივლისის №25/1 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა საირიგაციო სისტემაზე ახალი ობიექტის მიერთების მოთხოვნის შესახებ განაცხადის ფორმები და 30-ზე მეტი განაცხადის ტიპური ფორმა, აგრეთვე მცირე წყალაღების ინდივიდუალური მოწყობილობით პროფილური მომხმარებლის საირიგაციო სისტემაზე მიერთებისა და უძრავი ქონების წყლით მომარაგების ხელშეკრულების პირობები. აღნიშნული განაცხადის ფორმებზე მუშაობის პროცესში იდენტიფიცირდა გარკვეული საკითხები, რის საფუძველზეც შესაბამისი საკითხები დაზუსტდა წესებში. 2024 წლის განმავლობაში განხორციელდა მნიშვნელოვანი ცვლილება „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესებში“. აღნიშნული ცვლილებით დადგენილებას დაემატა სპეციალური მუხლი, რომელიც აწესრიგებს წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციასა და პირველად წყალმოსარგებლეს შორის გრძელვადიანი ხელშეკრულების გაფორმების პირობებს, აგრეთვე შემცირდა საირიგაციო სისტემასთან ახალი მომხმარებლის მიერთების საფასური და დაზუსტდა წყალსარგებლობის განრიგის შეთანხმების პროცედურები. კომისიის ჩართულობით შპს „საქართველოს მელიორაციამ“ გააფორმა მომსახურების ხელშეკრულება იუსტიციის სახლთან და, დღეის მდგომარეობით, უკვე მიმდინარეობს აქტიური სამუშაოები პროგრამული დაკავშირების მიზნით, რაც მომხმარებელს საშუალებას მისცემს უახლოეს ირიგაციასთან პერიოდში დაკავშირებული იუსტიციის სახლის მომსახურებები ნებისმიერ ფილიალში (დარეგისტრირდეს მომხმარებლად, შეათანხმოს წყალსარგებლობის განრიგი, გადაამოწმოს დავალიანება და სხვა). 135 მიიღოს 5.4. „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებაში კომისიის 2024 წლის 28 ნოემბრის №30 დადგენილებით განხორციელებული ცვლილება  აღნიშნული ცვლილების თანახმად, როდესაც ადგილი აქვს წყალმომარაგების სისტემასთან ინდივიდუალურად მიერთებულ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში უძრავი ქონების გაყოფას და გამოყოფილი უძრავი ქონების წყალმომარაგების სისტემასთან მიერთების ისეთ მოთხოვნას, რომელიც არ იწვევს ამ მრავალბინიანი სახლის წყალმომარაგების სისტემის გაძლიერება-რეკონსტრუქციას, წყალმომარაგების ლიცენზიატმა უნდა გასცეს ახალი ტექნიკური პირობა და მოაწყოს წყალმომარაგების სისტემა (სრული ტექნოლოგიური ციკლით უზრუნველყოფა). ამასთან, თუ გამოყოფილი ქონების მესაკუთრე ითხოვს წყალმომარაგების სისტემაზე მიერთებას, იგი უნდა შესრულდეს ზედამხედველობის, წესების აღრიცხვის მე-4 დანართით კვანძის მოწყობისა (მშენებლობის და შეჭრის ტექნიკური საფასური) განსაზღვრული საფასურითა და ამავე დანართით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო თუ მოთხოვნილი მიერთება არ საჭიროებს წყალმომარაგების სისტემის მოწყობას და მრიცხველის დაყენებას, არანაირი საფასურის გადახდა არ ხდება, განაცხადის წარდგენიდან მაქსიმუმ 15 სამუშაო დღეში მიერთების მსურველი უნდა დარეგისტრირდეს აბონენტად და დაიწყოს მისი ობიექტის მომარაგება. 5.5. კომისიის 2014 წლის 17 აპრილის №10 დადგენილებით დამტკიცებულ „ქსელის წესებში“ კომისიის 2024 წლის 24 დეკემბრის №42 დადგენილებით განხორციელებული ცვლილებები  აღნიშნული დოკუმენტი აწესრიგებს ელექტროენერგიის გადამცემ ქსელზე მიერთების წესებსა და პირობებს. ეს წესები ითვალისწინებს ე.წ. „არასტანდარტული მიერთების“ შესაძლებლობას, რაც თავისი არსით გამოიხატება მხარეთა შეთანხმებაში, რომ მიერთების მაძიებელმა საკუთარი ხარჯებით შეასრულოს მიერთების სამუშაოები, ხოლო მიერთებაზე უარის შემთხვევაში დამატებით განავითაროს და გააუმჯობესოს სისტემის ოპერატორის კუთვნილი ქსელი, აღმოფხვრას ის მიზეზი, რაც მიერთებაზე უარის საფუძველი გახდა და ამგვარად მოახდინოს ობიექტის ქსელზე მიერთება. წესებში განხორციელებული ცვლილებით, ერთი მხრივ, გამარტივდა არასტანდარტული მიერთების განხორციელების პროცესი და მხარეებს მიეცათ მეტი სივრცე, რათა თვითონ აიღონ პასუხისმგებლობა და სხვა პირების ჩარევის გარეშე შეთანხმდნენ არასტანდარტული მიერთების პირობებზე, ხოლო მეორე მხრივ, უფრო კონკრეტულად აისახა, რას უნდა ითვალისწინებდეს ხელშეკრულება არასტანდარტული მიერთების შესახებ და რაზე უნდა გამახვილდეს მასში ყურადღება;  აღსანიშნავია, რომ გადამცემ ქსელზე ახალი ობიექტების მიერთება აგებულია იმ პრინციპზე, რომ ელექტროენერგიის 136 გადამცემი ქსელი (სისტემა) სისტემის ოპერატორის საკუთრებაში უნდა იყოს. ზემოაღნიშნული პრინციპიდან გამომდინარე, გადამცემი სისტემის ოპერატორი სრულად არის პასუხისმგებელი გადამცემი ქსელის (გადამცემი სისტემის) გამართულ ფუნქციონირებაზე. არასტანდარტული მიერთების შემთხვევაში მხარეები წინასწარ თანხმდებიან გადამცემი ქსელის სისტემის ოპერატორის საკუთრებაში დატოვების (გადასვლის) თაობაზე. აღნიშნულ პირობაზე შეთანხმების გარეშე გადამცემი სისტემის ოპერატორი ვალდებულია უარი განაცხადოს არასტანდარტულ მიერთებაზე. ანალოგიურად, გადამცემი სისტემის ოპერატორი ვალდებულია უარი განაცხადოს მიერთებაზე, თუ მაძიებელთან ვერ შეთანხმდა პირგასამტეხლოს, განსახორციელებელი სამუშაოების და მასალის ხარისხზე. გადამცემი სისტემის ოპერატორს დარჩა ვალდებულება, რომ ხელშეკრულების გაფორმებიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში კომისიას ცნობის სახით წარუდგინოს მის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულება. იმ შემთხვევაში, თუ მიერთების მაძიებელი არ ეთანხმება უარს არასტანდარტულ მიერთებაზე, მას უფლება აქვს საკითხის განსახილველად მიმართოს კომისიას ან სასამართლოს. 5.6. იუსტიციის სახლში არსებული კომუნალური მომსახურება კომისიისა და იუსტიციის სახლის ერთობლივი პროექტის ფარგლებში იუსტიციის სახლის ნებისმიერ ფილიალში, უძრავი ქონების გადაფორმებასთან ერთად, მომხმარებელი უფლებამოსილია მიიღოს ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების კომუნალური მომსახურებები (დარეგისტრირდეს მომხმარებლად, გააფორმოს მიწოდების ხელშეკრულება, გადაამოწმოს დავალიანება, გამოითხოვოს პირადი ინფორმაცია ბრუნვის ისტორიიდან, მოითხოვოს დარიცხვის გადამოწმება, დავალიანების გადანაწილება, მრიცხველის ადგილზე შემოწმება, ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება და მომარაგების დროებით გათიშვა/აღდგენა). აღსანიშნავია, რომ იუსტიციის სახლთან მჭიდრო თანამშრომლობის შედეგად 2024 წელს იუსტიციის სახლს დაემატა როგორც ახალი კომუნალური მომსახურებები, ასევე გაიზარდა მომსახურებაზე მიმართვიანობა, კერძოდ: 1. აბონენტად რეგისტრაციის მომსახურებას დაემატა საჯარო მიმწოდებელსა და თავისუფალ მიმწოდებელთან ხელშეკრულების გაფორმების შესაძლებლობა, რაც ახალი ელექტროენერგიის ბაზრის გახსნით არის განპირობებული და მოემსახურება, საქართველოს მასშტაბით, მომხმარებლებისთვის თავისუფალი მიმწოდებლების ხელმისაწვდომობას, მათთან საჯაროდ გამოცხადებული ფასებით მიწოდების ხელშეკრულებების გაფორმებას; 2. იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებას დაემატა კომისიისთვის განაცხადით მიმართვის მომსახურება იმ შემთხვევებში, თუ მომხმარებელი ვერ მიიღებს სასურველ მომსახურებას ან გააჩნია პრეტენზია მომსახურე კომპანიის მიმართ. შედეგად, მომხმარებლებს მიეცათ შესაძლებლობა, მიმართონ სემეკს იუსტიციის სახლის ნებისმიერი ფილიალიდან; 137 3. იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებას დაემატა „დავალიანების გადანაწილების“ განცხადების ჩაბარების პროცესი და ამ პრობლემის დაფიქსირების მომსახურება. დამატებით აღსანიშნავია, რომ გაიზარდა იუსტიციის სახლის ფილიალების რაოდენობა. შედეგად, მომხმარებლებს შეუძლიათ იუსტიციის სახლის კომუნალური მომსახურება მიიღონ 142 ფილიალში (122 ფილიალსა და 20 მობილურ იუსტიციის სახლში). რაც შეეხება იუსტიციის სახლში არსებულ კომუნალურ მომსახურებაზე მიმართვინაობას, 2024 წელს 2023 წელთან შედარებით მომსახურებაზე მიმართვიანობა გაიზარდა 15%-ით (იხ. ნახაზი 5.1). იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებაზე მიმართვიანობის დინამიკა (2023-2024) 36000 34000 32000 30000 28000 26000 2023 2024 ნახაზი 5.1. იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებაზე მიმართვიანობის დინამიკა (2023-2024) 5.7. *303# მომსახურება კომისიის, ლიცენზიატი კომპანიებისა და მობილური ოპერატორების (მაგთი, სილქნეტი, სელფი) ერთობლივი პროექტის ფარგლებში მომხმარებლებმა შესაძლებელია მობილურ ტელეფონზე *303# აკრეფით ისარგებლონ ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების კომუნალური მომსახურებებით, კერძოდ: 1. დაამატონ ტელეფონის ნომერი სასურველ აბონენტზე; 2. მიიღონ ელექტრონული ქვითარი და გადაამოწმონ მიმდინარე ბალანსი; 3. მოითხოვონ დარიცხვის გადამოწმება; 4. მოითხოვონ მომარაგების ხარისხის ადგილზე შემოწმება; 5. დააფიქსირონ ავარიული წყვეტა ოპერატიული რეაგირებისთვის. 138 მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს:  ისიც, რომ *303#-ით სარგებლობისთვის არ არის საჭირო წინასწარ აპლიკაციის დაყენება ან ამ მომსახურებისთვის რეგისტრაცია - სისტემა თვითონ ახდენს მომხმარებლის ამოცნობას მობილურის ნომრის მეშვეობით სამივე სექტორის ლიცენზიატთა ბაზებში;  ამ მომსახურებით სარგებლობა ასევე არ საჭიროებს ინტერნეტთან წვდომას და ხელმისაწვდომია ყველა სახის მობილური ტელეფონისთვის;  და რაც ასევე მნიშვნელოვანია, ეს მომსახურება წარმოადგენს ღია პლატფორმას სხვადასხვა ელექტრონული მომსახურე კომპანიისთვის, რომელთაც შეუძლიათ შესთავაზონ ეს მომსახურება აპლიკაციის თუ ვებსერვისის მეშვეობით მომხმარებელს. აღსანიშნავია, რომ *303#-ზე მიმართვიანობა 2023-2024 წლებში წინა წლებთან შედარებით დასტაბილურდა, რაც მიგვანიშნებს, რომ ამ მომსახურებას ჰყავს თავისი მუდმივი მომხმარებელი. შედეგად, ტრანზაქციების საშუალო თვიურმა რაოდენობამ 100,000-მდე შეადგინა, ხოლო მომსახურების დანერგვიდან დღემდე 6,620,258 ტრანზაქცია განხორციელდა (იხ. ნახაზი 5.2). ნახაზი 5.2. *303# მომსახურებაზე მიმართვიანობის სტატისტიკა (2020-2024) 5.8. „Business Ready“-ს კვლევის კონცეფციის დოკუმენტის შემუშავებასა და კვლევაში მონაწილეობა 2024 წელს განხორციელდა შემდეგი მოქმედებები:  მიმდინარე წლის 3 ოქტომბერს გამოქვეყნდა მსოფლიო ბანკის „ბიზნესის კეთება“ (Doing Business) ალტერნატიული კვლევის „ბიზნესისთვის მზაობა“ (Business Ready) ანგარიში, 139 დადებითი შედეგით. 184 ქვეყნიდან „Business Ready“-ის პირველ საპილოტე კვლევაში 50-მა ქვეყანამ მიიღო მონაწილეობა, მათ შორის, საქართველომ. საქართველო ახალი საპილოტე კვლევის (Business Ready) პირველ 50 მონაწილე ქვეყანას შორის მოწინავე რიგებშია წარმოდგენილი მე-3 ადგილის სახით, ხოლო ძველ კვლევაში (Doing Business) მე-7 ადგილს იკავებდა. რაც შეეხება ქვეყნის პოზიციას რეგულირებად სექტორთან მიმართებაში, ძველი კვლევის (Doing Business) კომუნალური სექტორის ნაწილში, რომელიც მხოლოდ ელექტროენერგეტიკის სექტორს მოიცავდა, საქართველო 42-ე ადგილს იკავებდა, ხოლო ახალ კვლევაში, რომელიც ელექტროენერგეტიკის, წყალმომარაგებისა და ელექტრონული კომუნიკაციების სექტორებს აერთიანებს, საქართველო მე-14 ადგილს იკავებს. 5.9. „OECD“-ის „პროდუქტის ბაზრის რეგულირების ინდიკატორების“ კვლევაში მონაწილეობა  ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციამ (OECD) პირველად დაიწყო საქართველოს შეფასება „პროდუქტის ბაზრის რეგულირების ინდიკატორების“ (Product Market Regulation Indicators - PMRI) რეიტინგში. შეფასება ითვალისწინებს საქართველოს შესაბამის უწყებათა მიერ რეიტინგის კითხვარების შევსებას, რომლის ანალიზის საფუძველზეც OECD, მის მიერ შემუშავებული მეთოდოლოგიის მიხედვით, შეაფასებს საქართველოს და მიანიჭებს შესაბამის ქულებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 2024 წლის 14-15 მაისს კომისიამ მონაწილეობა მიიღო OECD-ის მიერ დაგეგმილ ორდღიან სამუშაო შეხვედრაში, როგორც კომისიის კომპეტენციის ფარგლებში შესაბამისი კითხვარების შევსებაზე პასუხისმგებელმა პირმა, ხოლო 15 სექტემბერს კომისიამ კითხვარი პირველად შეავსო ენერგეტიკის (ელექტროენერგეტიკა და ბუნებრივი გაზი) ნაწილში. აღსანიშნავია, რომ ანგარიშის პირველადი შედეგების მიხედვით, საქართველომ მიიღო 1.06 ქულა (კვლევის მეთოდოლოგიის თანახმად, 0 საუკეთესო შეფასებაა, ხოლო 6 - ყველაზე ცუდი) მაშინ, როცა OECD-ის 38 წევრი ქვეყნის საშუალო ქულამ 1.35 შეადგინა (პირველად ანგარიშში ქვეყნის ქულა დარდება OECD-ის წევრი ქვეყნების საშუალო ქულას). რაც შეეხება კითხვარის ენერგეტიკის ნაწილს, ელექტროენერგეტიკის სექტორში მივიღეთ 0.99 ქულა (რაც ძალიან კარგი შედეგია) მაშინ, როცა OECD-ის წევრი ქვეყნების საშუალო ქულაა 1.02. ბუნებრივი გაზის სექტორში მივიღეთ 2 ქულა. 140 6. მომსახურების კომერციული ხარისხი 6.1. მომსახურების ხარისხი და სტანდარტების აღწერა უკვე მერვე წელია, რაც კომისია სარგებლობს მომსახურების კომერციული ხარისხის ელექტრონული მონიტორინგის სისტემით. აღნიშნული პროგრამული უზრუნველყოფა დაინერგა 2017 წელს, რათა თანამედროვე სისტემებისა და ტექნოლოგიების საშუალებით განხორციელებულიყო კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესებით“ განსაზღვრული მიზნების შესრულების მონიტორინგი. კომისიის მიერ 2021 წლის 28 ივნისს დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესები“ ვრცელდება ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებზე და ადგენს ერთიან მოთხოვნებსა და სტანდარტებს. მომსახურების კომერციული ხარისხის სტანდარტები წარმოადგენს კომისიის მიერ დადგენილი მომსახურების მომხმარებელთა კომერციული ხარისხის მომსახურების მაჩვენებლებს, ხარისხის მინიმალურ რომლებიც დონეს განსაზღვრავს და რომელთა უზრუნველყოფაც საწარმოს ვალდებულებაა. მომსახურების ხარისხის ელექტრონული მონიტორინგის სისტემის საშუალებით ხორციელდება დადგენილებით გათვალისწინებული შემდეგი საერთო და გარანტირებული სტანდარტების მონიტორინგი:  საერთო სტანდარტი: 1. წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე მომხმარებელთა ინფორმირება – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 90% უნდა იყოს დროულად ინფორმირებული; 2. შიდა არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლებისათვის მომარაგების აღდგენა – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს დროულად აღდგენილი; 3. ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე – სტანდარტის შესასრულებლად შესული ზარების რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს 80 წამში ნაპასუხები; 4. ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის (SAIDI) შემცირება; 5. ელექტრომომარაგების, ბუნებრივი გაზით/სასმელი წყლით მომარაგების წყვეტის საშუალო სიხშირის (SAIFI) შემცირება.  გარანტირებული სტანდარტი: 1. დავალიანების გადაუხდელობისთვის ან/და მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა: შესრულების ვადა დავალიანების 141 16:00 სთ-მდე სრულად დაფარვისას (მაღალმთიან რეგიონებში ან შაბათ-კვირას 14:00 სთ-მდე) - გადახდიდან 5 სთ, 16:00 სთ-ის შემდეგ დაფარვისას (მაღალმთიან რეგიონებში ან შაბათ-კვირას 14:00 სთ-ის შემდეგ) - შემდეგი დღის 12:00 სთ-მდე; 2. მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება - შესრულების ვადა 5-10 სამუშაო დღე; 3. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება - შესრულების ვადა 10 სამუშაო დღე; 4. აბონენტად დარეგისტრირება (გარდა ელექტროენერგეტიკის სექტორისა) და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა - შესრულების ვადა 5 სამუშაო დღე; 5. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის)/ელექტროენერგიაზე მომუშავე ავტონომიური გადაადგილების საშუალებების დამტენი პუნქტის მიერთება/სიმძლავრის გაზრდა შესრულების მიხედვით; 6. მომხმარებლის ვადა განისაზღვრება მიმართვის მომხმარებლის საფუძველზე მიერ მომარაგების არჩეული პაკეტის ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება - შესრულების ვადა 5 სამუშაო დღე; 7. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა შესრულების ვადა 10 სამუშაო დღე; 8. აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა - შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით; 9. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება - შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით. 6.2. სტატისტიკური ინფორმაცია ზემოაღნიშნული სტანდარტების შესრულების ეფექტური კონტროლის მიზნით კომისიის მონაცემთა ბაზაში ავტომატურად, რეალურ დროში ფიქსირდება რეგულირებად საწარმოებში შემოსული მომხმარებელთა არაგეგმური წყვეტების, ახალი განცხადებები, მომხმარებლის ინფორმაცია მიერთებისა და გეგმური და დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენის და ა.შ. შესახებ. მონაცემთა მონიტორინგის ბაზის სისტემის საფუძველზე, მონაცემთა მომსახურების ანალიზისა და კომერციული ხარისხის ვიზუალიზაციის მოდული უზრუნველყოფს ინფორმაციის დამუშავებასა და სასურველი ფორმით წარმოდგენას. ქვემოთ მოცემულია 2017-2024 წლებში მომსახურების კომერციული ხარისხის სტანდარტების შესრულების მაჩვენებლები სექტორების მიხედვით. 142 წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე მომხმარებელთა ინფორმირება 98% 98% 98% 32% 34% 65% 54% 49% 53% 88% 93% 85% 77% 91% 98% 92% 91% 51% 48% 67% 69% 74% 68% 26% ელექტრომომარაგება 2017 გაზმომარაგება 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 2022 2023 2024 ნახაზი 6.1. მომხმარებელთა ინფორმირება გეგმური წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე შიდა არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლებისათვის მომარაგების აღდგენა 95% 95% 96% 96% 98% 99% 99% 98% 76% 75% 66% ელექტრომომარაგება 2017 35% 45% 59% 66% 86% 65% გაზმომარაგება 2018 2019 2020 2021 89% 92% 52% 82% 73% 82% 77% წყალმომარაგება 2022 2023 2024 ნახაზი 6.2. არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლისთვის მომარაგების აღდგენა დავალიანების გადაუხდელობისთვის ან/და მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა 96% 96% 97% 97% 98% 98% 100% 99% 99% 99% 99% 98% 98% 98% 73% 68% ელექტრომომარაგება 2017 98% 99% 96% 98% 98% 99% 98% 66% გაზმომარაგება 2018 2019 2020 2021 წყალმომარაგება 2022 2023 2024 ნახაზი 6.3. დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა 143 მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება 89% 99% 98% 98% 99% 98% 99% 99% 78% 96% 81% 97% 99% 99% 100% 100% 77% 85% 96% 100% 100% 100% 100% 99% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება წყალმომარაგება 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 ნახაზი 6.4. მომხმარებელთა წერილობით მიმართვებზე დასაბუთებული წერილობითი პასუხის გაცემა ან/და რეაგირება მომხმარებელთა მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება 73% 99% 100% 100% 99% 97% 99% 100% 75% 94% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 98% 98% 99% 99% 99% 100% 37% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 2021 58% წყალმომარაგება 2022 2023 2024 ნახაზი 6.5. მომხმარებელთა მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება აბონენტად დარეგისტრირება და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა 95% 100% 99% 99% 100% 99% 99% 100% 91% 100% 100% 100% 100% % % 98% 99% 100% 100% 100% 100% 100% % ელექტრომომარაგება 2017 77% გაზმომარაგება 2018 2019 2020 2021 წყალმომარაგება 2022 2023 ნახაზი 6.6. აბონენტად დარეგისტრირება 144 2024 ახალი მომხმარებლის (ობიექტის)/ელექტროენერგიაზე მომუშავე ავტონომიური გადაადგილების საშუალებების დამტენი პუნქტის მიერთება 95% 98% 97% 94% 97% 93% 97% 96% 83% 98% 99% 98% 99% 99% 98% 100% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 61% 75% 91% 95% 95% 95% 91% 89% წყალმომარაგება 2021 2022 2023 2024 ნახაზი 6.7. ახალი მომხმარებლის მიერთება მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება 70% 97% 100% 99% 100% 95% 100% 100% 99% 96% 96% 94% 81% 94% 96% 98% 36% ელექტრომომარაგება 2017 გაზმომარაგება 2018 2019 2020 66% 90% 99% 100% 100% 100% 99% წყალმომარაგება 2021 2022 2023 2024 ნახაზი 6.8. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე 83% 87% 88% 76% 82% 75% 71% 68% 80% 54% 62% 55% 55% 55% ელექტრომომარაგება 2017 90% 60% 64% 71% 73% გაზმომარაგება 2018 2019 2020 2021 78% 71% 70% 85% 80% წყალმომარაგება 2022 2023 2024 ნახაზი 6.9. ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე 145 აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა 95% 100% 96% 99% 99% 94% 94% ელექტრომომარაგება 100% 97% 100% 95% 98% 97% 91% 94% გაზმომარაგება 2020 2021 2022 2023 წყალმომარაგება 2024 ნახაზი 6.10. აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა სიმძლავრის გაზრდა 94% 98% 97% 98% 97% 97% 99% 99% 71% 76% 97% 95% 88% 90% 91% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება წყალმომარაგება 2020 2021 2022 2023 2024 ნახაზი 6.11. სიმძლავრის გაზრდა მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება 100% 98% 100% 99% 95% ელექტრომომარაგება 2020 2021 2022 2023 2024 ნახაზი 6.12. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა 88% 97% 94% 98% 98% 100% 100% 100% 100% 99% 100% 100% 100% 99% % ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2020 2021 2022 2023 წყალმომარაგება 2024 ნახაზი 6.13. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა 146 მომსახურების ხარისხის საერთო სტანდარტის შესრულება არ არის დამოკიდებული ერთი კონკრეტული მომხმარებლის მიმართ გაწეულ მომსახურებაზე. მომსახურების ხარისხის საერთო სტანდარტის სამიზნე მაჩვენებლები დადგენილია კალენდარული წლის განმავლობაში საწარმოს მიერ მომხმარებელთა განუსაზღვრელი რაოდენობისთვის. საერთო სტანდარტის სამიზნე მაჩვენებლის შეფასებისას მხედველობაში არ მიიღება სტანდარტის შეუსრულებლობის ისეთი შემთხვევები, რომლებიც გამოწვეულია გარე მიზეზით. საერთო სტანდარტით გათვალისწინებული მომსახურების შესრულების წლიური მაჩვენებლები ყოველწლიურად ფასდება თითოეული მომსახურების მიმართ ცალ-ცალკე და ამ მაჩვენებლების შეფასების შედეგად კომისია იყენებს ფინანსურ მექანიზმებს საწარმოს მიმართ, მისი წახალისების ან სანქცირების მიზნით, რომელიც აისახება კომისიის მიერ ამ საწარმოსთვის შესაბამის მომსახურებაზე დადგენილ ტარიფში შემდეგი პრინციპით: იმ შემთხვევაში, თუ ხდება საერთო სტანდარტის წლიური სამიზნე მაჩვენებლის გაუმჯობესება/გაუარესება, საწარმოს რეგულირებადი დანახარჯების ბაზა, შესაბამისად, გაიზრდება/შემცირდება ყოველ გაუმჯობესებულ/გაუარესებულ 1 პროცენტზე რეგულირებადი დანახარჯების ბაზის 0.01%-ით, გარდა ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის შემცირების სტანდარტისა, რომლისთვისაც თითოეულ რეგიონში, ტერიტორიული უბნების მიხედვით, საწარმოს მიერ ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის გაუმჯობესების ან გაუარესების შემთხვევაში კომისია უფლებამოსილია, საწარმოს ტარიფის გაანგარიშებისას რეგულირებადი დანახარჯების ბაზა გაზარდოს ან შეამციროს Q ფაქტორის შესაბამისად. გარანტირებული სტანდარტით გათვალისწინებული მომსახურების შიდა მიზეზებით შეუსრულებლობის შემთხვევაში საწარმო ვალდებულია უზრუნველყოს მომხმარებლისთვის გაუწეველი მომსახურებისთვის განსაზღვრული კომპენსაციის გადახდა:  ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების, სიმძლავრის/მოცულობის გაზრდის, აღრიცხვის კვანძის მოწყობისა ელექტროსადგურის და ელექტროენერგეტიკის მიერთების სექტორში სტანდარტების მიკროსიმძლავრის დადგენილ ვადებში შეუსრულებლობისთვის კომპენსაცია განისაზღვრება შემდეგნაირად: კომისიის მიერ დადგენილი პაკეტით განსაზღვრული ვადის პირველსავე გადაცდენაზე კომისიის მიერ განსაზღვრული საფასური მცირდება 50%-ით; იმავე ვადის ხელმეორედ გასვლის შემთხვევაში, თუ ისევ არ დასრულდება სამუშაოები, საფასური ნულდება. ამასთანავე, 2019 წლიდან როგორც ელექტროენერგეტიკის, ისე ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში, აღნიშნული სტანდარტების შესრულების ვადის მესამედ და მეტჯერ გადაცდენის შემთხვევაში ლიცენზიატი 147 ვალდებულია, ყოველ გადაცდენაზე კომპენსაციის სახით გადაუხადოს მომხმარებელს საფასურის 50%;  სხვა გარანტირებული სტანდარტების დარღვევისთვის კომპენსაცია ერთჯერადია და შეადგენს: საყოფაცხოვრებო მომხმარებლისთვის – 5 ლარს, არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლისთვის – 10 ლარს. გარანტირებული სტანდარტით გათვალისწინებული კომპენსაცია მომხმარებელს უნდა დაერიცხოს მის სააბონენტო ბარათზე, კრედიტის სახით, შემდგომი ანგარიშსწორებისთვის, ხოლო წინასწარ გადახდილი მომსახურების საფასურის შემთხვევაში კომპენსაცია მომხმარებელს უნდა დაერიცხოს განაცხადში მის მიერ მითითებულ საბანკო ანგარიშზე. ამასთან, კომპენსაცია უნდა აისახოს მომხმარებლის სააბონენტო ბარათზე, მომსახურების გარანტირებული სტანდარტის დარღვევიდან 15 სამუშაო დღის ვადაში, ხოლო თუ პირი დარღვევის მომენტისათვის არ არის აბონენტად რეგისტრირებული, კომპენსაცია უნდა დაერიცხოს მის სააბონენტო ბარათზე, მომარაგების დაწყებიდან 15 სამუშაო დღის ვადაში. სულ კომპენსაცია: 2,453,388 ლარი ელექტროენერგეტიკა გაზმომარაგება წყალმომარაგება 42% 57% 1% ნახაზი 6.14. 2024 წელს დარიცხული კომპენსაციები გარანტირებულ სტანდარტებზე ჯამურად, სექტორების მიხედვით 148 2024 წელს გარანტირებული სტანდარტების დარღვევის გამო გამანაწილებელმა კომპანიებმა მომხმარებლებს კომპენსაციის სახით გადაუხადეს 2 453 388 ლარი. აქედან 2 036 488 ლარი გადახდილია ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების სტანდარტის დარღვევის გამო, ხოლო დანარჩენი გარანტირებული სტანდარტის დარღვევისთვის – 416 900 ლარი, რომელიც შემდეგნაირად ნაწილდება: 13.4% 14% 8.8% 3% 0.5% 83% 77.0% ახალი მომხმარებლის მიერთება სიმძლავრის გაზრდა დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა აღრიცხვის კვანძის მოწყობა და ქსელზე შეჭრა მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება აბონენტად დარეგისტრირება და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება ნახაზი 6.15. 2024 წელს დარიცხული კომპენსაციები სტანდარტების მიხედვით 149 ცხრილში განსაზღვრულ მოცემულია ვადებში 2017-2024 წლებში გარანტირებული სტანდარტების შეუსრულებლობისთვის მომხმარებლებზე დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა განაწილების ლიცენზიატების მიხედვით22. დარიცხული კომპენსაცია (ლარი) საწარმოს დასახელება 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ 1,821,010 1,481,535 554,775 430,390 596,175 727,230 1,282,555 1,400,770 სს „თელასი“ 117,830 210,155 45,240 26,540 410,160 853,293 717,125 384,185 შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ 647,375 353,410 143,640 82,628 190,803 135,143 162,863 7,288 სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ 317,655 236,085 285,950 511,955 670,920 704,090 525,115 653,965 შპს „თბილისი ენერჯი“ 56,630 52,835 436,775 134,765 7,970 3,035 8,380 3,590 სს „საქორგგაზი“ 130,250 41,850 59,315 13,375 27,970 12,325 8,038 150 შპს „რუსთავის წყალი“ 44,730 94,140 4,555 4,190 870 300 160,850 - შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია“ 630 3,045 71,260 126,025 13,875 1,475 2,415 2,170 შპს „ბათუმის წყალი“ 0 188,735 170 2,300 15 730 5 5 შპს „თელავგაზი“ 0 0 10,585 5,758 - 5 190 55 650 1,315 1,630 3,250 20,525 1,805 3,515 1,210 3,136,760 2,663,105 1,613,895 1,341,175 1,939,283 2,439,431 2,871,050 2,453,388 სხვა მცირე საწარმოები სულ ცხრილი 1. მომხმარებლებზე დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა კომპანიების მიერ აბონენტებისთვის გადახდილი კომპენსაციების ჯამური რაოდენობის შემცირება დიდწილად განპირობებულია გარანტირებული სტანდარტების შესრულების გაუმჯობესებით. 22 შენიშვნა: ცხრილ 1-ში მოცემული დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა შეიძლება განსხვავდებოდეს კომისიის წინა წლის ანგარიშში დაფიქსირებული ოდენობებისაგან. ყოველი მომდევნო წლის ანგარიშში დაზუსტებულია წინა წლის მონაცემები, ვინაიდან კალენდარულ წელში დარიცხული ოდენობა შესაძლოა დაკორექტირდეს მომდევნო წლის განმავლობაში. 150 7. სადავო საკითხების განხილვა 7.1. მომხმარებელთა საჩივრებსა და ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტის მარეგულირებელი ჩარჩოების მიმოხილვა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტის ლ.გ. ქვეპუნქტისა და 155-ე მუხლის თანახმად, კომისიის ერთ-ერთი ძირითადი ფუნქციაა საწარმოებს, ასევე მომხმარებლებსა და საწარმოებს შორის წარმოქმნილი სადავო საკითხების გადაწყვეტა თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, ასევე გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების კანონმდებლობით დადგენილი ვადების გაზრდის თაობაზე საწარმოების მოთხოვნების განხილვა და გადაწყვეტა. აღნიშნული კომპეტენციები განსაზღვრულია საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით, კომისიის 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“, კომისიის 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებით“, კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებით“, კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებითა“ და სხვა სამართლებრივი აქტებით. სადავო საკითხების გადაწყვეტისას კომისია დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობას. იგი სადავო საკითხს წყვეტს მიუკერძოებლად, კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით. მიუხედავად იმისა, რომ კომისიის აპარატისგან დამოუკიდებლად ფუნქციონირებს მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახური, მომხმარებელთა ინტერესების დაცვა კომისიის უმნიშვნელოვანეს ფუნქციად რჩება. ამიტომ სადავო საკითხების განხილვისას და გადაწყვეტისას კომისია მოწოდებულია, საქართველოს კანონმდებლობის სრული შესაბამისობით განუხრელად განახორციელოს ეს ფუნქცია. კომისია სადავო საკითხის განხილვის შედეგად იღებს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს – გადაწყვეტილებას. გარდა ამისა, რიგ სადავო საკითხებზე ადმინისტრაციული წარმოება წყდება კომისიის აპარატის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით - წერილით. მომხმარებელთა ინტერესების დაცვის კანონმდებლობით განსაზღვრული კომისიის ფუნქცია არ გამორიცხავს მის უფლებას, დაიცვას ასევე კომპანიის ინტერესები დავის განხილვისას კომპანიის მხრიდან არგუმენტირებული, მტკიცებულებებით გამყარებული და კანონმდებლობის შესაბამისი პოზიციის წარმოდგენის შემთხვევაში. 151 სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 3073 განცხადება/საჩივარი. მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 2 769 868.74 ლარი. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება სექტორების მიხედვით 1455 1161 448 ელექტროენერგია ბუნებრივი გაზი წყალმომარაგება ნახაზი 7.1. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება სექტორების მიხედვით 7.2. მომხმარებელთა საჩივრები ელექტროენერგეტიკის სექტორში ელექტროენერგეტიკის სექტორში მომხმარებელსა და ენერგეტიკულ საწარმოს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებით“ და კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებით“. საანგარიშო პერიოდში დავის მიზეზი არაერთხელ გახდა ენერგეტიკული საწარმოს მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: ელექტროენერგიის მრიცხველის დაზიანებისას თანხის არასწორი დარიცხვა, დეპოზიტის თანხის არასწორი დარიცხვა, დაკვირვებისა და დარიცხვის პერიოდის არასწორად განსაზღვრა. საანგარიშო პერიოდში მნიშვნელოვანია დავების ის ნაწილი, რომელიც ეხება ხანდაზმულ დავალიანებებს, ასევე გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების საკითხებს. საანგარიშო პერიოდში ელექტროენერგეტიკის სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 1161 განცხადება/საჩივარი. 152 მ ო მ ხ მ ა რე ბ ე ლ თ ა ს ა ჩ ი ვ რ ე ბ ი ს გ ა დ ა ნ ა წ ი ლ ე ბ ა კომპანიების მიხედვით სულ სს ,,ენერგო-პრო ჯორჯია" სს ,,ეპ ჯორჯია მიწოდება" სს ,,თელასი" 6 222 408 566 1161 შპს ,,თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია ნახაზი 7.2. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით23 571 განცხადება/საჩივარზე ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა წერილობით. სრულად დაკმაყოფილდა 160 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ - 58, არ დაკმაყოფილდა 338, ხოლო წარმოება შეწყდა 15 განცხადება/საჩივარზე. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 356 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 265 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ - 31, არ დაკმაყოფილდა 38, ხოლო წარმოება შეწყდა 22 განცხადება/საჩივარზე. ელექტროენერგეტიკის სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 978 233.02 ლარი. 23 შენიშვნა: ციფრებში შესაძლო სხვაობები გამოწვეულია ერთი განცხადებით ორი სხვადასხვა კომპანიის მიმართ მოთხოვნის წარმოდგენის გამო 153 გ ა ნ ც ხა დე ბე ბი ს/ს ა ჩივ რებ ი ს გ ა ნ ხი ლ ვი ს შ ე დ ე გ ები 85 43 29 7 51.80% 4% წარმოება შეწყდა არ დაკმაყოფილდა 26% 17.60% ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა დაკმაყოფილდა ნახაზი 7.3. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები ელექტროენერგიის დაკავშირებით კომისიამ გამანაწილებელ ქსელზე განიხილა განცხადება, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 29, 164 ახალი ობიექტის საიდანაც არ დაკმაყოფილდა მიერთებასთან დაკმაყოფილდა 43, 85, ხოლო წარმოება შეწყდა 7 განცხადებაზე. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი ობიექტის მიერთებასთან/სიმძლავრის ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 532 წერილი, საიდანაც დაკმაყოფილდა 247, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 31, არ დაკმაყოფილდა 35, ხოლო წარმოება შეწყდა 219 განცხადებაზე. ელექტროენერგეტიკის სექტორში გამანაწილებელ ქსელთან ახალი ობიექტის მიერთების ვადის გადაცილების გამო მომხმარებლებისათვის შესაბამისი კომპენსაციის დარიცხვასთან დაკავშირებით ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 916 125 ლარი. ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან/სიმძლავრის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 247 219 31 46% დაკმაყოფილდა 35 5.80% ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 6.50% არ დაკმაყოფილდა 41% წარმოება შეწყდა ნახაზი 7.4. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან/სიმძლავრის ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 154 7.3. მომხმარებელთა საჩივრები ბუნებრივი გაზის სექტორში ბუნებრივი გაზის სექტორში მომხმარებელსა და ენერგეტიკულ საწარმოს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“. დავების ძირითადი მიზეზია კომპანიის მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: კომპანიაში ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის არასრულყოფილი განხილვა ან დარღვევის არასწორი კვალიფიკაცია; მრიცხველის მოხსნისა და მონტაჟის, ასევე მრიცხველის დალუქვის წესებით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველობა (აქტის წესების შეუსაბამო შედგენა), აღნიშნულ პროცედურებზე მომხმარებლის დასწრება-არდასწრების პრობლემა; თანხის არასწორი დარიცხვა. მომხმარებლის საჩივრები გამოწვეული იყო ასევე გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხებით. საანგარიშო პერიოდში ბუნებრივი გაზის სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 448 განცხადება/საჩივარი. მ ო მ ხ მ ა რე ბ ე ლ თ ა ს ა ჩ ი ვ რ ე ბ ი ს გ ა ნ ა წ ი ლ ე ბ ა კ ო მ პ ა ნ ი ი ს მ ი ხ ე დვ ი თ სულ შპს ,,თბილისი ენერჯი" შპს ,,სოკარ ჯორჯია გაზი" სს ,,საქორგგაზი" შპს ,,თელავგაზი" სს ,,ენერგოკავშირი" შპს ,,დიდი დიღომი" შპს ,,ვარკეთილაირი" შპს ,,ყამარი მ" შპს ,,ენერჯი სეილს კომპანი" 448 238 151 41 2 1 6 1 5 1 2 ნახაზი 7.5. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით 296 განცხადება/საჩივარზე ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა წერილობით. სრულად დაკმაყოფილდა 56 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ - 27, არ დაკმაყოფილდა 203, ხოლო წარმოება შეწყდა 10 განცხადება/საჩივარზე. 155 კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 148 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 62 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 23, არ დაკმაყოფილდა 39, ხოლო წარმოება შეწყდა 24 განცხადება/საჩივარზე. ბუნებრივი გაზის სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხამ შეადგინა 115 393.05 ლარი. განცხადებების/საჩივრების განხილვის შედეგები 242 118 50 26.50% დაკმაყოფილდა 54.50% 11% ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 34 არ დაკმაყოფილდა 7.60% წარმოება შეწყდა ნახაზი 7.6. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები გამანაწილებელ კომისიამ განიხილა ქსელზე 94 ახალი განცხადება, მომხმარებლის საიდანაც მიერთებასთან დაკმაყოფილდა 17, დაკავშირებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 12, არ დაკმაყოფილდა 59, ხოლო წარმოება შეწყდა 6 განცხადებაზე. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან/სიმძლავრის ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 29 წერილი, საიდანაც დაკმაყოფილდა 11, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 3, არ დაკმაყოფილდა 1, ხოლო წარმოება შეწყდა 14 განცხადებაზე. ბუნებრივი გაზის სექტორში გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის გადაცილების გამო შესაბამისი კომპენსაციის დარიცხვასთან დაკავშირებით ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 15 641.26 ლარი. 156 ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან/სიმძლავრის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 60 28 20 15 22.70% დაკმაყოფილდა 12% ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 48.70% არ დაკმაყოფილდა 16% წარმოება შეწყდა ნახაზი 7.7. ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 7.4. მომხმარებელთა საჩივრები წყალმომარაგების სექტორში წყალმომარაგების სექტორში მომხმარებელსა და წყალმომარაგების ლიცენზიატს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“. დავების ძირითადი მიზეზია წყალმომარაგების ლიცენზიატის მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: კომპანიის მხრიდან ხანდაზმული დავალიანების გადახდის მოთხოვნა, მომხმარებლებზე პირობითი დარიცხვები. საანგარიშო პერიოდში კვლავ პრობლემად დარჩა ჩვენებების არადროული აღება, საჩივრების შემოტანის მიზეზი ასევე იყო გამანაწილებელ ქსელთან ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხები. საანგარიშო პერიოდში სასმელი წყლისა და წყალარინების სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 1455 განცხადება/საჩივარი. 157 მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით სულ შპს ,,ბათუმის წყალი" შპს ,,საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია" შპს ,,ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი" შპს ,,მარნეულის სოფწყალი 1455 1248 70 135 2 1 ნახაზი 7.8. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით 642 განცხადება/საჩივარზე ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა წერილობით. სრულად დაკმაყოფილდა 234 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ - 55, არ დაკმაყოფილდა 327, ხოლო წარმოება შეწყდა 26 განცხადება/საჩივარზე. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 559 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 236 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 102, არ დაკმაყოფილდა 103, ხოლო წარმოება შეწყდა 118 განცხადება/საჩივარზე. წყალმომარაგების სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 1 676 242.67 ლარი. განცხადებების/საჩივრების განხილვის შედეგები 470 430 152 32.20% დაკმაყოფილდა 144 10.40% ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 29.5 არ დაკმაყოფილდა 9.9 შეწყდა ნახაზი 7.9. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები 158 გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 262 განცხადება, საიდანაც დაკმაყოფილდა 100, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 49, არ დაკმაყოფილდა 99, ხოლო წარმოება შეწყდა 14 მათგანზე. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან/სიმძლავრის ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 396 წერილი, საიდანაც დაკმაყოფილდა 188, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 47, არ დაკმაყოფილდა 69, ხოლო წარმოება შეწყდა 92 განცხადებაზე. წყალმომარაგების სისტემაზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის გადაცილების გამო შესაბამისი კომპენსაციის დარიცხვასთან დაკავშირებით ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 1 160 966.92 ლარი. ა ხ ა ლ ი მ ო მ ხ მა რე ბლ ი ს მ ი ე რ თე ბა სთა ნ დ ა კ ა ვში რე ბუ ლ ი ს ა კ ი თხე ბი ს გ ა ნ ხი ლ ვი ს შ ე დ ე გ ები 288 168 106 96 43.80% დაკმაყოფილდა 25.50% 14.50% ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა არ დაკმაყოფილდა 16% წარმოება შეწყდა ნახაზი 7.10. ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 159 7.5. ხანდაზმული დავალიანებები საანგარიშო პერიოდში კომისიამ განიხილა 128 განცხადება ხანდაზმულ დავალიანებებთან დაკავშირებით, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 68, ნაწილობრივ – 18, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 42 განცხადება. ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 110 485. 88 ლარი. სულ საანგარიშო პერიოდში კომისიამ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული 3073 სადავო საკითხის განხილვის შედეგად მიიღო 901 გადაწყვეტილება. ჩამოწერილი თანხების საერთო ოდენობამ შეადგინა 2 769 868.74 ლარი. აქედან გადაწყვეტილებების საფუძველზე ჩამოწერილი თანხების რაოდენობაა 1 554 120.31 ლარი, ხოლო წერილების საფუძველზე ჩამოწერილი თანხების – 1 215 748.43 ლარი. ხანდაზმული დავალიანებები 68 42 18 სრულად დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა არ დაკმაყოფილდა ჩამოწერილი თანხების ოდენობა 2769868.74 1215748.43 1554120.31 წერილობით გადაწყვეტილებით სულ ნახაზი 7.11. ხანდაზმული დავალიანებების განხილვის შედეგები დავების განხილვის პრაქტიკისა და ახალი კანონმდებლობის გათვალისწინებით კომისიაში მიმდინარეობს ზემოაღნიშნული სამივე სექტორის მარეგულირებელი წესების 160 სისტემური სრულყოფა, რაც ასევე გავლენას იქონიებს მომხმარებელთა განცხადება/საჩივრების რაოდენობასა და მათ შინაარსზე. 7.6. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხები საანგარიშო პერიოდში აღნიშნულ საკითხზე კომისიაში შემოვიდა 991 წერილი 1035 განაცხადთან დაკავშირებით. განხილვის შედეგად, კომისიის გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა 447 წერილი, ნაწილობრივ - 81 წერილი, კომპანიას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა 106 შემთხვევაში, ხოლო წარმოება შეწყდა 325 წერილზე. ახალი მომხმარებლის (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხები სექტორების მიხედვით 460 325 57 ელექტროენერგია ბუნებრივი გაზი წყალმომარაგება 38% 7% 55% ნახაზი 7.12. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხების გადანაწილება სექტორების მიხედვით ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხების განხილვის შედეგები სულ 991 დაკმაყოილდა 447 ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 81 არ დაკმაყოფილდა 106 ნახაზი 7.13. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხების განხილვის შედეგები 161 მომხმარებელთა უფლებების დაცვა მუდმივი გადაფასებისა და განვითარების პროცესშია. მომხმარებელთა უფლებების დამცავი ქმედითი მექანიზმების შემოღება და არსებულის გაუმჯობესება ფეხდაფეხ მიჰყვება საზოგადოების განვითარებისა და ბაზრის სტაბილურობის უზრუნველყოფის მოთხოვნებს, ამიტომ მომხმარებლებზე ზრუნვა, მათი უფლებების დაცვის ეფექტური სამართლებრივი მექანიზმების შექმნა კომისიის საქმიანობის ერთ-ერთი ძირითადი მიმართულებაა. დავების განხილვისას კომისიისა და სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბება და, ძირითადად, მათ შესაბამისად სადავო საკითხების გადაწყვეტა მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს მომხმარებელთა უფლებების დაცვას და ამცირეს მათ მომართვიანობას კომისიაში. 162 8. სასამართლო დავები 2024 წელს სასამართლოში გასაჩივრდა კომისიის მიერ მიღებული 86 ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დასრულდა 42 სასამართლო დავა: 39 კომისიის სასარგებლოდ, 3 საქმე კი დაბრუნდა ხელახლა განსახილველად. ანგარიშში შინაარსობრივად განხილულია რამდენიმე დავა, რომელთა სამართლებრივი გადაწყვეტა საინტერესოა მომხმარებლებსა თუ რეგულირებულ საწარმოებზე ზეგავლენის მასშტაბიდან გამომდინარე ან მათი უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ სასამართლოს განმარტებების გამო. 1. სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ (სს „ზაჰესის“ უფლებამონაცვლე) სარჩელი კომისიის მიმართ წარმოების ტარიფების დადგენასთან დაკავშირებით 2016 წელს სს „ზაჰესმა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს კომისიის 25.12.2015 წ. №43, 23.12.2016 წ. №37 დადგენილებების ბათილად ცნობისა და კომისიისთვის 9 451 812 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. ხსენებული დადგენილებებით განისაზღვრა სს „ზაჰესის“ საკუთრებაში არსებული ჰიდროელექტროსადგურების წარმოების ტარიფები. 2018 წლის დეკემბერში სს „ზაჰესი“ შეერწყა სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციას“ და შესაბამისი დავა გააგრძელა სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ მონაწილეობით. კომპანიის განმარტებით, კომისიამ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, არასწორად განსაზღვრა რეგულირებადი აქტივების ბაზა, რიგი აქტივების კლასიფიკაცია და მათი ღირებულება. აღნიშნული შეცდომების გამო გენერაციის ტარიფი დაფიქსირდა გაცილებით დაბალ ნიშნულზე, ვიდრე ეს მოხდებოდა იმ შემთხვევაში, კომისიას სწორად რომ ეხელმძღვანელა 30.07.2024 წ. №14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის ელექტროენერგიის ბაზრის წარმოების, გადაცემის, ოპერატორის მომსახურების დისპეტჩერიზაციისა და ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიით“ განსაზღვრული ნორმებით და სათანადოდ შეეფასებინა. კომპანიას მიაჩნდა, რომ კომისიის მიერ კანონშეუსაბამოდ განსაზღვრული ტარიფის გამო 2016 წლისთვის მიადგა ზიანი 4 785 703 ლარის, ხოლო 2017 წლისთვის - 4 666 109 ლარის ოდენობით. სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.12.2019 წ. №3/2353-16 გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტების 163 მიღებისას კომისიას არ დაურღვევია კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ აქტივების ღირებულება უნდა დადგენილიყო, პირველ რიგში, აქტივების შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასით და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შეუძლებელია აქტივების თავდაპირველი ფასის დადგენა, კომისიას უნდა გამოეყენებინა აქტივების აღდგენითი ღირებულების შეფასების მეთოდი. აღნიშნული ცხადყოფდა, რომ კანონმდებლობა იმპერატიულად ადგენს, რა მეთოდით უნდა შეფასდეს აქტივების ღირებულება და რა შემთხვევაში გადავიდეს სხვა მეთოდზე, რაც გამორიცხავდა კომისიის მიერ შეფასების მეთოდის თვითნებურად განსაზღვრის შესაძლებლობას. ამდენად, უსაფუძვლო იყო სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ პოზიცია, რომ კომისიამ არასათანადო მეთოდით განსაზღვრა რეგულირებული აქტივების ბაზა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 8 ივლისის №3ბ/2048-24 განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ სააპელაციო საჩივარზე დადგინდა ხარვეზი ტექნიკური მიზეზების გამო. კომპანიის მიერ დადგენილ ვადაში ხარვეზი არ გამოსწორებულა, რითაც კომპანიამ ფაქტობრივად უარი განაცხადა სააპელაციო სასამართლოში დავის გაგრძელებაზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 12 აგვისტოს №3ბ/2048-24 განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი და კანონიერ ძალაში შევიდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება. ამდენად, დავა დასრულდა კომისიის სასარგებლოდ. 2. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ სარჩელი კომისიის მიმართ პირდაპირ მომხმარებელზე გაცემული ტექნიკური პირობის გაუქმების შესახებ 2018 წელს სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემამ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს კომისიის 18.04.2018 წ. №27/23 გადაწყვეტილების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის მოთხოვნით. კომისიის 2018 წლის 18 აპრილს №27/23 გადაწყვეტილების თანახმად, სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ მიერ შპს „ჯეოსთილზე“ გაცემული ტექნიკური პირობის მე-10 პუნქტი მიჩნეულ იქნა „ქსელის წესებთან“ შეუსაბამოდ. სადავო მე-10 პუნქტში აღნიშნული იყო შემდეგი: „ნებისმიერი 60 წამის შუალედში მომხმარებლის მიერ მოთხოვნილი აქტიური სიმძლავრის მაქსიმალურ და მინიმალურ მნიშვნელობებს შორის სხვაობა არ უნდა იყოს 20 მგვტ-ზე მეტი. ამ პუნქტით გათვალისწინებული მოთხოვნების უზრუნველმყოფი ღონისძიებები საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემასთან შეთანხმებული უნდა იქნეს პროექტირების ეტაპზე და აისახოს მიერთების შესაბამის პროექტში“. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ პოზიციით, ტექნიკური პირობა ქსელის უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარეობდა. 164 აღნიშნული სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.04.2021 წ. №3/3468-18 გადაწყვეტილებით სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი კომისიის გადაწყვეტილება და საქმე კომისიას დაუბრუნდა ხელახლა განსახილველად. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 02.11.2021 წ. №3ბ/1272-21 განჩინებით კომისიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ძალაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს 08.04.2021 წ. გადაწყვეტილება. ორივე ინსტანციის სასამართლომ ჩათვალა, რომ კომისიის მიერ „ქსელის წესებთან“ შეუსაბამოდ მიჩნეული, შპს „ჯეოსთილზე“ გაცემული ტექნიკური პირობის მე-10 პუნქტი შეესაბამებოდა „ქსელის წესების“ ზოგად პრინციპებს უსაფრთხოებასთან მიმართებაში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა კომისიის მიერ იმ საფუძვლით, რომ ელექტროენერგეტიკული სისტემის საიმედო ფუნქციონირებისა და უსაფრთხოების მოტივით თვითნებურად, ნორმატიული აქტის დანაწესების უგულებელყოფით ტექნიკური პირობების განსაზღვრა ეწინააღმდეგებოდა სფეროს რეგულირების მიზნებს და ქმნიდა პრეცედენტს, რომლის თანახმადაც მონოპოლისტი ლიცენზიატი თვითნებურად შეძლებდა ქსელის უსაფრთხოების პირობების დადგენას თავისი შეხედულებისამებრ. 2023 წლის 21 ივნისს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ კომისიის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი განიხილა ზეპირი მოსმენით, რომელზედაც დასაშვებობის გარდა არსებითად განიხილა საკასაციო საჩივარი და 2023 წლის 25 ივლისის განჩინებით დასაშვებად მიიჩნია იგი. 2024 წლის მაისში კომისიას ჩაბარდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილება. უზენაესმა სასამართლომ სრულად გაიზიარა კომისიის არგუმენტაცია დავაზე და სრულად დააკმაყოფილა კომისიის საკასაციო საჩივარი, გააუქმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით უარი უთხრა სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემას“ კომისიის 18.04.2018 წ. №27/23 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე. ამდენად, დავა დასრულებულია კომისიის სასარგებლოდ. 3. შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ სარჩელი კომისიის მიმართ გარანტირებული სიმძლავრის საფასურის გაუქმებასთან დაკავშირებით შპს „ჯორჯიან მანგანეზმა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა კომისიის 29.10.2015 წ. №30 დადგენილების, 21.12.2016 წ. №31 დადგენილებისა და სს „ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციული ოპერატორის“ №01/249 გარანტირებული სიმძლავრის გაყიდვის აქტის ბათილად ცნობა. 165 09.12.2015 წ. მოსარჩელის განმარტებით, გასაჩივრებული აქტების საფუძველზე ეკისრებოდა გარანტირებული სიმძლავრის საფასური, რაც მიაჩნდა უკანონოდ. სასამართლოს ადმინისტრაციულ გადაწყვეტილება: საქმეთა თბილისის კოლეგიის 22.11.2018 საქალაქო სასამართლოს წ. №3/10160-15 გადაწყვეტილებით შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „გარდაბნის თბოსადგურის“ საფასურის თაობაზე გასაჩივრებული ნორმატიული აქტების მიღებისას კომისიის მიერ არ დარღვეულა კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები და ისინი სრულად შეესაბამება კანონმდებლობას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 29 ივნისის განჩინებით ასევე არ დაკმაყოფილდა შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ სააპელაციო საჩივარი და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 15 თებერვლის განჩინებით, შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და დავა დასრულდა კომისიის სასარგებლოდ. 4. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სარჩელი კომისიის მიმართ წარმოების ტარიფების დადგენასთან დაკავშირებით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს კომისიის 27.11.2015 წ. №33 და 25.12.2015 წ. №42 დადგენილებების ბათილად ცნობისა და კომისიისთვის 21 603 616 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. ხსენებული დადგენილებებით ცვლილებები შევიდა კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში, რომლითაც დადგინდა სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ საკუთრებაში არსებული ჰიდროელექტროსადგურების წარმოების ტარიფები. კომპანიის განმარტებით, კომისიის მიერ სათანადოდ არ იქნა გამოკვლეული საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, არასწორად განისაზღვრა რეგულირებადი აქტივების ბაზა და რიგი აქტივების როგორც კლასიფიკაცია, ასევე მათი ღირებულება. აღნიშნულმა შეცდომებმა გამოიწვია გენერაციის ტარიფის დაფიქსირება გაცილებით დაბალ ნიშნულზე, ვიდრე ეს მოხდებოდა იმ შემთხვევაში, კომისიას სწორად რომ ეხელმძღვანელა 30.07.2024 წ. №14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეტჩერიზაციის და ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიით“ განსაზღვრული ნორმებით და სათანადოდ შეეფასებინა. კომპანიას მიაჩნდა, რომ კომისიის მიერ კანონშეუსაბამოდ განისაზღვრა ტარიფები, რითაც მას 21 603 616 ლარის ოდენობით ზიანი მიადგა. სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 10.07.2018 წ. №3/1484-16 გადაწყვეტილებით სარჩელი 166 არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ მარეგულირებელი ნორმების თანახმად, ტარიფის დადგენა ყველა შემთხვევაში ხდება ისტორიული ღირებულების შეფასების მეთოდით, რაც იმას გულისხმობს, რომ აქტივის ღირებულება ფასდება მისი შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასით. აღნიშნული წესიდან გამონაკლისს წარმოადგენს, როდესაც არ არის დადგენილი აქტივის შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასი. ასეთ შემთხვევაში კომისიის მიერ ადგილი აქვს აქტივის აღდგენითი ღირებულების ანუ შესაფასებელი აქტივის ანალოგიური აქტივით შესაქმნელად საჭირო დანახარჯების ჯამური თანხის განსაზღვრას. ამდენად, უსაფუძვლო იყო სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ პოზიცია, რომ კომისიამ არასათანადო მეთოდით განსაზღვრა რეგულირებული აქტივების ბაზა. სასამართლომ დაადგინა, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტის მიღებისას კომისიის მიერ არ დარღვეულა კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები და იგი სრულად შეესაბამება კანონმდებლობას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 4 აპრილის №3ბ/518-19 განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 24 ივლისის განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და დავა დასრულდა კომისიის სასარგებლოდ. 167 9. საერთაშორისო ურთიერთობები 9.1. პარტნიორი საერთაშორისო ორგანიზაციები კომისია განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორში სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციასთან ურთიერთობას. საერთაშორისო ორგანიზაციებსა და უცხოელ ექსპერტებთან თანამშრომლობა კომისიას ეხმარება საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის გაზიარებასა და დანერგვაში. 2024 წელს კომისია აქტიურად თანამშრომლობდა ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭოსთან (CEER), ენერგეტიკულ გაერთიანებასთან (Energy Community), ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონულ ასოციაციასთან (ERRA), წყლის მარეგულირებელთა ევროპულ ასოციაციასთან (WAREG), ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საერთაშორისო კონფედერაციასთან (ICER), ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსთან (USAID), კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნულ ასოციაციასა (NARUC) და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან. 2017 წლიდან კომისია ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭოში (CEER) დამკვირვებლის სტატუსით სარგებლობს. 2024 წელს კომისიის თანამშრომლები ესწრებოდნენ CEER-ის გენერალურ ასამბლეას და აქტიურად მონაწილეობდნენ სხვადასხვა სამუშაო ჯგუფის შეხვედრებში. 2024 წელს CEER ახორციელებდა „ევროკავშირი ენერგეტიკისთვის“ პროგრამის მე-2 ფაზას (EU4Energy Phase II programme), რომლის მიზანია ნაკლები ნახშირბადისა და სუფთა ენერგიის ტრანზიციის ხელშეწყობა აღმოსავლეთ პარტნიორობის ექვს ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოში. აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში არაერთი შეხვედრა და ტრენინგი გაიმართა კომისიის წარმომადგენლების მონაწილეობით. 2024 წელს კომისიის წარმომადგენლები აქტიურად თანამშრომლობდნენ ენერგეტიკულ გაერთიანებასთან (Energy Community) და მონაწილეობდნენ ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს მიერ ორგანიზებულ ღონისძიებებსა და სამუშაო ჯგუფების შეხვედრებში. ამავე წელს ენერგეტიკული გაერთიანების (Energy Community) სამდივნოს დირექტორი არტურ ლორკოვსკი ვიზიტით იმყოფებოდა საქართველოში. კომისიაში ვიზიტის დროს შეხვედრაზე განიხილეს საქართველოში ენერგეტიკული რეფორმის მიმდინარეობა და ევროკავშირის დირექტივების შესაბამისად მარეგულირებელი კომისიის მიერ შემუშავებული ნორმატიული აქტების შესრულების ეფექტიანობა. კომისია ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონულ ასოციაციასთან (ERRA), მრავალი წელია, თანამშრომლობს და, ამავდროულად, ორგანიზაციის დამფუძნებელი წევრია. კომისიის თანამშრომლები 2024 წელს აქტიურად მონაწილეობდნენ ERRA-ს გენერალურ ასამბლეაში, მარეგულირებელი ორგანოების თავმჯდომარეთა შეხვედრებში, კომიტეტების, სამუშაო ჯგუფების შეხვედრებსა და ტრენინგებში. 2024 წლის განმავლობაში ERRA-ს 168 ინიციატივით მიმდინარეობდა პროექტი „ქალები ენერგეტიკაში“. ამავე წელს ჩატარდა ERRA-ს ყოველწლიური კონფერენცია. 2024 წელს ERRA-სა და აზერბაიჯანის ენერგეტიკის მარეგულირებელი სააგენტოს ერთობლივი პროექტის ფარგლებში გამართულ სამუშაო შეხვედრებში, კომუნიკაციების შესახებ საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარების მიზნით, კომისიის წარმომადგენლები სპიკერის სტატუსით მონაწილეობდნენ. 2024 წელს კომისია აქტიურად თანამშრომლობდა კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნულ ასოციაციასთან (NARUC). NARUC-ის ორგანიზებითა და აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით არაერთი სამუშაო შეხვედრა და ტრენინგი გაიმართა. 2024 წელს კომისიის წარმომადგენლები თანამშრომლობდნენ ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საერთაშორისო კონფედერაციასთან (ICER) და მონაწილეობას იღებდნენ მმართველი კომიტეტის ონლაინ შეხვედრებში, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად განიხილებოდა 2026 წელს საქართველოში ენერგეტიკის რეგულირების შესახებ IX მსოფლიო ფორუმის ჩატარების საკითხი. ენერგეტიკის რეგულირების შესახებ მსოფლიო ფორუმი, რომელიც ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საერთაშორისო კონფედერაციის (ICER) ეგიდით ტარდება, 2000 წლიდან ყოველ სამ წელიწადში ერთხელ იმართება. ICER-ის წევრები არიან ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭო (CEER), აშშ-ის კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ასოციაცია (NARUC), ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონული ასოციაცია (ERRA) და სხვ. კომისიის წარმომადგენლები ასევე მონაწილეობდნენ ევროპის წყლის მარეგულირებელთა ასოციაციის (WAREG) გენერალური ასამბლეის სამუშაო ჯგუფების შეხვედრაში და აქტიურად იყვნენ ჩართული ევროპის წყლის მარეგულირებელთა ასოციაციის (WAREG) კითხვარების შევსების პროცესში, რაც ხელს უწყობს საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის გაზიარებასა და რეგულირების პროცესის გაუმჯობესებას. კომისია აქტიურად თანამშრომლობდა სხვა ქვეყნების მარეგულირებელ ორგანოებთან. 2024 წელს კომისიასა და აზერბაიჯანის ენერგეტიკის მარეგულირებელ სააგენტოს შორის თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. შეთანხმებას ხელი მოაწერეს მარეგულირებელი კომისიის თავმჯდომარემ დავით ნარმანიამ და სააგენტოს საბჭოს თავმჯდომარემ სამირ ახუნდოვმა. მემორანდუმის მიზანია ენერგეტიკის რეგულირების სფეროში მხარეთა შორის ინფორმაციის გაცვლა როგორც საკანონმდებლო, ასევე მათ კომპეტენციებში არსებულ სხვადასხვა საკითხზე, განახლებადი ენერგიისა და ენერგოეფექტიანობის რეგულირების შესახებ ერთობლივი სასწავლო პროგრამების, სასწავლო ვიზიტებისა და ექსპერტთა ტრენინგების ორგანიზება. 169 9.2. განხორციელებული და მიმდინარე საერთაშორისო პროექტები კომისია აქტიურად თანამშრომლობდა ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) „საქართველოს ენერგეტიკული მომავლის უზრუნველყოფის პროგრამასთან“, რომელიც მიზნად ისახავდა ენერგეტიკული სისტემის გაუმჯობესებულ დაგეგმვას, გაზრდილ ინვესტიციებს ენერგეტიკული სექტორის მდგრადობის უზრუნველსაყოფად, გაუმჯობესებულ მმართველობასა და ფუნქციონირებას საქართველოს ენერგეტიკული ბაზრის გამართულად ფუნქციონირებისათვის, შემცირებულ კიბერუსაფრთხოების მოწყვლადობას, ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის მოდერნიზებასა და განახლებადი ენერგიის წარმოების წახალისებას. აღნიშნული პროექტის ფარგლებში არაერთი ტრენინგი და შეხვედრა გაიმართა, რომლებშიც კომისიის თანამშრომლები მონაწილეობდნენ. აზიის განვითარების ბანკის (ADB) დაფინანსებით 2024 წელს მიმდინარეობდა „ენერგიის შენახვისა და მწვანე წყალბადის სექტორის ჩამოყალიბების პროგრამა“, რომელიც მიზნად ისახავდა საქართველოს ელექტროენერგეტიკული ქსელის მდგრადობის გაძლიერებას, მარეგულირებელი ჩარჩოს დახვეწას, განახლებადი ენერგიის, (რომელიც მოიცავს ქარისა და მზის ენერგიებს, ასევე მწვანე წყალბადს) განვითარებაში კერძო სექტორის აქტიური ჩართულობის ხელშეწყობას. აღნიშნული პროექტის ფარგლებში ორგანიზებულ სასწავლო ვიზიტებსა და სამუშაო შეხვედრებში ელექტროენერგეტიკის სექტორის წარმომადგენლებთან ერთად კომისიის თანამშრომლებიც მონაწილეობდნენ. კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) ორგანიზებითა და აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით განხორციელდა ენერგეტიკის სექტორში დასაქმებულ ქალ ლიდერთა ხელშეწყობის პროგრამა (AWLE), რომლის ფარგლებშიც ჩატარდა ტრენინგები თემაზე: „გენდერული თანასწორობისა და სოციალური ჩართულობის (GESI) და მრავალფეროვნების, თანასწორობის, ინკლუზიისა და ხელმისაწვდომობის (DEI) გამოცდილების ინტეგრირება ენერგეტიკის სექტორში“, „საშუალო რგოლის ლიდერთა კარიერული ზრდის ხელშეწყობა“. აღნიშნულ ტრენინგებში კომისიის წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ. კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) ორგანიზებითა და აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით 2024 წელს განხორციელდა სტაჟირების პროგრამა, რომელიც ითვალისწინებდა მდედრობითი სქესის სტუდენტების შესაძლებლობების გაძლიერებას ენერგეტიკის სფეროში. აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში მდედრობითი სქესის ოთხმა წარმომადგენელმა 6-თვიანი ანაზღაურებადი სტაჟირება გაიარა კომისიის ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და 170 იურიდიულ დეპარტამენტებში, ასევე კომისიასთან არსებულ ა(ა)იპ „ელიზბარ ერისთავის სახელობის ენერგეტიკის სასწავლო ცენტრში“. კომისიის წარმომადგენლები აქტიურად მონაწილეობდნენ „ევროკავშირი ენერგეტიკისათვის“ (EU4ENERGY) პროექტის მიერ ორგანიზებულ კონფერენციებსა და ტრენინგებში. აღნიშნული პროექტი მიზნად ისახავდა ენერგეტიკული მონაცემებისა და სტატისტიკის ხარისხის გაუმჯობესებას, რეგიონული პოლიტიკის განვითარების ხელშეწყობას, საკანონმდებლო ჩარჩოს გაძლიერებას და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის ზრდას პარტნიორ ქვეყნებში. პროექტი ფოკუსირებული იყო ნაკლები ნახშირბადისა და სუფთა ენერგიის ტრანზიციის მხარდაჭერაზე. ევროკომისიის ფინანსური მხარდაჭერით, 2024 წელს განხორციელდა ტექნიკური დახმარების (TAIEX) პროექტი „ელექტროენერგიის დამგროვებელი ბატარეების რეგულირების სფეროში შესაძლებლობების გაძლიერების შესახებ“. აღნიშნული პროექტის მიზანი იყო საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიისა და საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის შესაძლებლობების გაძლიერება და მარეგულირებელი ჩარჩოს ჩამოყალიბება საქართველოში ელექტროენერგიის დამგროვებელი ბატარეების განვითარების მიზნით. პროექტის ფარგლებში უცხოელმა ექსპერტებმა შეიმუშავეს რეკომენდაციები ეროვნულ კანონმდებლობაში ელექტროენერგიის დამგროვებელი ბატარეების მარეგულირებელი ნორმების შესახებ. 171 10. საზოგადოებასთან ურთიერთობა კომისიის საქმიანობის შესახებ საკომუნიკაციო საშუალებებით უმოკლეს ვადებში საზოგადოების ინფორმირება პრიორიტეტს წარმოადგენს და ის მაღალი პასუხისმგებლობით ხორციელდება. კომისია უზრუნველყოფს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორების შესახებ საზოგადოებაში ინფორმირებულობის დონის ამაღლებასა და მომხმარებლებისათვის მათი უფლებების შესახებ ინფორმაციის დროულ მიწოდებას. 2024 წელს მუდმივ რეჟიმში გრძელდებოდა როგორც კომისიის მიერ მიღებული საჯარო გადაწყვეტილებების, ასევე კანონმდებლობით გათვალისწინებული საქმიანობის შესახებ საზოგადოების ინფორმირების პროცესი და მჭიდრო ურთიერთობა როგორც მედიის, ასევე არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებსა და ექსპერტებთან. კომისიის წარმომადგენლები აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ სატელევიზიო- და რადიოგადაცემებში. მედიის წარმომადგენლებთან ბრიფინგებისა და პრესკონფერენციების სისტემატურმა ჩატარებამ უზრუნველყო კომისიის საქმიანობის მაქსიმალურად გაცნობა საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფისათვის. კომისიის მიერ დადგენილი რეგულაციების, ასევე ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში მიმდინარე სიახლეების შესახებ ინფორმაცია მუდმივად ახლდებოდა და ქვეყნდებოდა კომისიის ვებგვერდზე www.gnerc.org, ასევე ოფიციალურ Facebook, X, Youtube და Linked in გვერდებზე. მომხმარებლებთან ურთიერთობა საანგარიშო წლის განმავლობაში კომისია აქტიურად განაგრძობდა მომხმარებელთა ინფორმირებასა და კონსულტირებას Facebook გვერდისა და ქოლცენტრის საშუალებით. 2024 წელს კომისიას სოციალური ქსელით 1 207-მა მომხმარებელმა მომართა. შემოსული ზარების მონიტორინგის მიხედვით, ქოლცენტრში 14 434 ზარი შემოვიდა. ანალიზის შედეგად გამოიკვეთა, რომ მოქალაქეთა მიერ დასმული ძირითადი საკითხები ეხებოდა კომუნალურ კომპანიებთან ურთიერთობის დროს წარმოქმნილ სხვადასხვა პრობლემას, კერძოდ, რეგიონებში ელექტროენერგიის მომარაგების ხშირ წყვეტას და ძაბვის ხარისხს, ასევე წყლის მიწოდების ხარისხსა და უწყვეტობას. 172 11. მმართველობითი ფუნქციები 11.1. საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015 2024 წლის კომისიის ერთ-ერთ მთავარ კომისიის საქმიანობის საერთაშორისო სტრატეგიულ ამოცანას სტანდარტების მიხედვით განხორციელების უზრუნველყოფა, რომლის საერთაშორისო სტანდარტი ISO მენეჯმენტის სისტემასთან შესაბამისობა კიდევ ერთხელ დადასტურდა საქმიანობის შედეგების როგორც ეროვნული წარმოადგენდა 9001:2015 – ხარისხის გასული წლის აუდიტორების, ასევე საერთაშორისო საკონტროლო ორგანოს (TUVNORD) აუდიტორულ შემოწმებებსა და დასკვნებში, გაკეთდა მაღალი შეფასებები. გარე საერთაშორისო აუდიტის ფარგლებში შემოწმდა კომისიის ხარისხის მართვის სისტემის შესაბამისობა ISO 9001:2015 საერთაშორისო სტანდარტის მოთხოვნებთან. საკონტროლო აუდიტის დროს რაიმე გადახრა ან შეუსაბამობა არ დაფიქსირებულა. შესაბამისად, კომისიას სერტიფიკატი შეუნარჩუნდა და კვლავ ძალაშია მომდევნო ერთი წლით. გარე აუდიტის საბოლოო ანგარიშში მოხსენიებულია მენეჯმენტის სისტემის განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსი პოზიტიური ასპექტები, მათ შორის:  ელექტრონული რესურსებისა და მონაცემთა ბაზების ეფექტური გამოყენება;  დეტალურად გაწერილი მენეჯმენტის სტანდარტების დოკუმენტაცია;  მენეჯმენტის მაღალი კვალიფიკაცია. ამასთან, გარე აუდიტის ანგარიშში წარმოდგენილი იყო ხარისხის მენეჯმენტის სისტემის ოპტიმიზაციისკენ მიმართული ღონისძიებები. გაუმჯობესების კუთხით რეკომენდებულია ზოგადად კომისიისა და მისი ცალკეული ერთეულების რისკების მართვის პროცესის დახვეწა და დეტალური აღწერა. 11.1.1 საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015-ის განვითარების შედეგები საანგარიშო პერიოდში ცვლილებები შევიდა და ახლებურად ჩამოყალიბდა მთელი რიგი დოკუმენტები, კერძოდ, სტრატეგიული პროგრამა, ორგანიზაციის პოზიტიური და ნეგატიური ფაქტორები, ორგანიზაციული რისკები, პროცესების აღწერის (PD) დოკუმენტები, შესრულების ძირითადი მაჩვენებლების (KPI) ფორმები, რისკების შეფასების ფორმები და სხვ. აღნიშნული კომისიას მნიშვნელოვნად დაეხმარა 173 ISO 9001:2015-ის ფარგლებში 2020 წელს დანერგილი საერთაშორისო პროცედურების პრაქტიკაში სრულფასოვნად ადაპტირების მხრივ. კომისიის შიდა ელექტრონულ პორტალზე შეიქმნა ხარისხის მართვის სისტემის მოდული, რომელშიც სატესტო რეჟიმში სრულად განთავსდა 2024 წლის ISO 9001:2015-თან დაკავშირებული ინფორმაცია. 11.2. ბიუჯეტი და მისი შესრულების ძირითადი პარამეტრები „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის თანახმად, კომისია ყოველი წლის ბოლომდე ამტკიცებს მომავალი წლის დეტალურ ბიუჯეტს, რომელშიც გათვალისწინებულია კომისიის აპარატისაგან დამოუკიდებლად არსებული მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახურის ხარჯებიც. კომისია ფინანსდება რეგულირებული საქმიანობისათვის კომისიის მიერ დადგენილი რეგულირების საფასურიდან, რომელსაც შესაბამისი ლიცენზიატები და სხვა რეგულირებული საწარმოები იხდიან „რეგულირების საფასურის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით. რეგულირების საფასური წარმოადგენს კომისიის ბიუჯეტის ფორმირების ძირითად წყაროს, საიდანაც იფარება კომისიის ხარჯები და რომელიც უზრუნველყოფს კომისიის ფინანსურ დამოუკიდებლობასა და მის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული უფლებამოსილებების განხორციელებას. ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში რეგულირებული საწარმოების გადასახდელი რეგულირების საფასურის კოეფიციენტი განსაზღვრულია კომისიის 2020 წლის 9 დეკემბრის №63 დადგენილებით და იგი შეადგენს 0.003-ს. კომისიის 2024 წლის ბიუჯეტით დაგეგმილი და ფაქტობრივი შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ქვემოთ: 174 კომისიის 2024 წლის შემოსავლები 14,000 12,625 11,495 12,000 10,734 9,985 10,000 8,000 6,000 4,000 1,331 1,013 2,000 258 747 - 2024 წლის გეგმა 2024 წლის ფაქტი ელექტროენერგიის სექტორი ბუნებრივი გაზის სექტორი წყალმომარაგების სექტორი სხვა შემოსავლები ნახაზი 11.1. კომისიის დაგეგმილი და ფაქტობრივი შემოსავალი 2024 წელს (ათას ლარში) კომისიის ხარჯების პროგნოზირება ბიუჯეტში ხორციელდება მისაღები რეგულირების საფასურის საპროგნოზო მოცულობის გათვალისწინებით. კომისიის ბიუჯეტი შედგენილია თითოეული დანახარჯის არგუმენტირებული დასაბუთებით, კომისიის შეუფერხებელი ფუნქციონირების საჭიროებიდან გამომდინარე. 175 კომისიის 2024 წლის ხარჯები 25,000 20,617 19,402 20,000 15,000 10,000 5,000 2,045 3,074 365 68 1,030 2,047 315 165 51 1,030 - 2024 წლის გეგმა 2024 წლის ფაქტი ძირითადი საშუალებების შეძენა საქონელი და მომსახურება სახელფასო ფონდი მივლინება საწევრო სხვა ხარჯი ნახაზი 11.2. კომისიის დაგეგმილი და ფაქტობრივი ხარჯი 2024 წელს (ათას ლარში) კომისიის 2024 წლის დამტკიცებული ბიუჯეტი შეადგენს 27,198,736 ლარს. კომისიის 2024 წლის ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის დასკვნა დანართის სახით ერთვის წინამდებარე წლიურ ანგარიშს. აუდიტის დასკვნის მიხედვით, ფინანსური ანგარიშგება, ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით, სრულად ასახავს სემეკის ფინანსურ ვითარებას 2024 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტების (ფასს) შესაბამისად. 11.3. საქონლისა და მომსახურების შესყიდვა კომისია საქონლისა და მომსახურების შესყიდვას ახორციელებს „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. შესყიდვები 2024 წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა არსებული შესყიდვების გეგმის თანახმად. შესყიდვების წლიური გეგმით გათვალისწინებული თანხა შეადგენდა 2,552,073 ლარს. ნახაზზე №11.3 ასახულია ინფორმაცია კომისიის შესყიდვების წლიური გეგმით გათვალისწინებული თანხების შესახებ 2021-2024 წლებისათვის. 176 3072490 2743280 2552073 2011200 2021 2022 2023 2024 ნახაზი 11.3. კომისიის 2021-2024 წლების შესყიდვების გეგმა 4.10% 6.40% 6.40% 8.90% 6% 11.60% 8% 7.50% 89.50% 84.70% 82.40% 84.50% 2021 2022 2023 2024 გამარტივებული შესყიდვა ელექტრონული ტენდერი ნახაზი 11.4. 2021-2024 წლების ხელშეკრულებების რაოდენობა შესყიდვის საშუალებების მიხედვით 177 11.4. ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული მართვა 11.4.1. ადამიანური რესურსების მართვა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატის საშტატო განრიგის დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2024 წლის 29 თებერვლის №8/21 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა კომისიის ახალი საშტატო სტრუქტურა. კომისიაში 2024 წელს არსებული 4 ვაკანტური თანამდებობა შეივსო კონკურსის საფუძველზე, რომლებიც ჩატარდა „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული კონკურსის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 18 ივნისის №412 დადგენილებისა და „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატში კონკურსის ჩატარების დებულების“ დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2017 წლის 14 სექტემბრის №23 დადგენილების შესაბამისად. ხარისხის მართვის საერთაშორისო სტანდარტის ISO 9001:2015-ის მოთხოვნათა შესაბამისად, შემუშავდა/განახლდა ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული მართვის პროცესის აღწერის დოკუმენტები, მათ შორის, თანამდებობრივი ინსტრუქციები. დაზუსტდა თითოეული თანამდებობის მიზანი, დაქვემდებარების საკითხი, მოვალეობები დეტალურად, განისაზღვრა ფუნქციების ინდიკატორები, საკვალიფიკაციო, საკვანძო და დამატებითი (ტექნიკური/ფუნქციონალური) კომპეტენციები, ანგარიშგების, ურთიერთმოქმედების, უფლებებისა და პასუხისმგებლობების საკითხები. თითოეული თანამშრომელი გაეცნო თავის თანამდებობრივ ინსტრუქციას. საქართველოს სარგებლობის კანონმდებლობით უზრუნველყოფის დადგენილი უფლებებით თანასწორად კომისიაში განხორციელდა შესაბამისი მიზნით ღონისძიებები: კომისიის 2023 წლის 28 ივლისის №39/4 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში დასაქმებულ პირთა შეფასების წესით“ განისაზღვრა პერსონალის შეფასების სისტემის მეთოდოლოგია. შესაბამისად, განხორციელდა თანამშრომელთა შეფასების პროცესი და შედეგების გათვალისწინებით განისაზღვრა კომისიის ორგანიზაციული და ადამიანური რესურსის ძალისხმევის ზრდის, პერსონალის კარიერული წინსვლისა და პროფესიული განვითარების სავალდებულო პროგრამის საჭიროებები. თითოეულ თანამშრომელს მიეცა თანაბარი შესაძლებლობა მიზნებისა და ამოცანების ჩამოყალიბების, მათი განხორციელებისა და შესრულებული სამუშაოს შეფასების პროცესში. განახლდა მონაცემთა ბაზა, რომელიც პერსონალურ მონაცემებს და მასზე წვდომა აქვს შესაბამის მოიცავს თანამშრომელთა სტრუქტურულ ერთეულს კომპეტენციის ფარგლებში. საანგარიშო პერიოდში კომისიის მიერ მოთხოვნილი, დამუშავებული და შენახული იქნა პერსონალური მონაცემები შემდეგი ფორმით: 178  თანამშრომელთა პირადი საქმეები;  სტაჟიორთა და პრაქტიკანტთა პირადი საქმეები;  ვაკანტურ თანამდებობაზე დანიშვნის მონაწილეთა დოკუმენტაცია; მიზნით გამოცხადებულ კონკურსში  კომისიაში მოქალაქეების მიერ წარმოდგენილ განცხადებებში მითითებული პერსონალური მონაცემების დოკუმენტბრუნვის ელექტრონულ სისტემაში შენახვის ელექტრონული ბაზა. პერსონალური მონაცემების შესახებ ინფორმაციის შენახვა კომისიაში განხორციელდა როგორც ელექტრონულად, ასევე მატერიალური ფორმით. ორივე შემთხვევაში ინფორმაციის შენახვის კანონმდებლობით დადგენილი წესი იყო დაცული და რაიმე ფორმის პრეტენზია არ დაფიქსირებულა. „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში სტაჟირებისა და პრაქტიკის წესის“ თანახმად, კომისიაში განხორციელდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, კავკასიის უნივერსიტეტის, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ვენის საერთაშორისო ბიზნეს კოლეჯის, ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტის სტუდენტთა სტაჟირება და სასწავლო პრაქტიკა. სულ კომისიაში სტაჟირება გაიარა 15-მა სტუდენტმა და სასწავლო პრაქტიკა - ერთმა სტუდენტმა. მათგან ოთხმა პირმა კომისიის აპარატში სტაჟირება გაიარა USAID-ის მხარდაჭერით, კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) გენდერული თანასწორობის პროგრამის - „ენერგეტიკაში ქალი ლიდერების წინსვლის ხელშეწყობის“ ფარგლებში, ენერგეტიკის სექტორში ქალების როლის გაძლიერების მიზნით. განახლდა ადამიანური რესურსების მართვის პროგრამული პაკეტი. კომისიის პორტალზე განთავსდა კომისიის დეპარტამენტების, აპარატის თანამშრომლებისა და კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებების აღრიცხვისა და მართვის მოდულები, რაც ემსახურება ელექტრონული სტრატეგიის შემუშავება/დანერგვის გზით ადამიანური რესურსების მართვის ფუნქციის გაძლიერებასა და განვითარებას. კომისიაში უზრუნველყოფილია გენდერული თანასწორობის დაცვის ნიშნით ქალისა და მამაკაცის თანაბარი ინდივიდუალური უფლებები და თავისუფლებები. როგორც კომისიაში დასაქმების, ისე პროფესიული განვითარების მხრივ ისინი თანაბარი შესაძლებლობებით სარგებლობენ. კომისიის წევრებისა და აპარატის თანამშრომლების გენდერის მიხედვით გადანაწილება მოცემულია ნახაზზე 11.5. 179 გ ე ნ დ ერუ ლ ი გ ა ნ ა წი ლ ე ბა თ ა ნ ა მშ რო მ ელ თა კ ა ტ ე გო რი ები ს მ ი ხ ე დ ვი თ 0 ტოპ მენეჯმენტი (კომისიის წევრები) 41% მენეჯმენტი (დირექტორები და დირექტორის მოადგილეები, სამმართველოს უფროსები) 59% 57% არამენეჯერული რგოლი (სპეციალისტები, დამხმარე პერსონალი) ქალი 100% 43% მამაკაცი ნახაზი 11.5. კომისიის წევრებისა და კომისიაში დასაქმებულთა სქესის მიხედვით გადანაწილება 2024 წელს მუდმივად ხორციელდებოდა კომისიაში დასაქმებულთა პროფესიული განათლების დონის ამაღლების ღონისძიებები. მომზადდა სწავლებებისა და ინსტრუქტაჟების 2024 წლის წლიური პროგრამა, პერსონალის სწავლებების რეგისტრაციის ჟურნალი. 2024 წელს კომისიაში დასაქმებულებმა გაიარეს 30 ტრენინგ-კურსი, რომლებიც განხორციელდა ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონალურ ასოციაციასთან (ERRA), ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭოსთან (CEER), აშშ საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსთან (USAID), საქართველოს იუსტიციის სასწავლო ცენტრთან, უნივერსალური ცოდნის აკადემია UNIKO-თან, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის სსიპ საჯარო აუდიტის ინსტიტუტსა და ელიზბარ ერისთავის სახელობის ენერგეტიკის სასწავლო ცენტრთან თანამშრომლობით. აპარატის თანამშრომლებმა გაიარეს სხვადასხვა ტრენინგი/სასწავლო კურსი, მათ შორის: „ბუნებრივი გაზის სისტემის საფუძვლები არაინჟინერთათვის“, „გენდერული თანასწორობა და სოციალური ჩართულობა“, „ERRA-ს საზაფხულო სკოლა: შესავალი ენერგეტიკის რეგულირებაში“, „ელექტროენერგეტიკული ბაზრების დაწყვილების შესახებ“, „ელექტროენერგიის ტარიფის დადგენა/პრაქტიკული სახელმძღვანელო“, „ხარისხის და პროცესის მართვა“, „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ოფიცრის კურსი“, „Pl/sql oracle (sql ანალიტიკისთვის)“, „React“, „მონაცემთა ანალიზი - EXCEL ADVANCED/მონაცემთა ანალიზის ტექნიკა (upper-intermediet)“, „პროექტების, პროგრამების მართვა/პროექტის შეფასება და რისკების მართვა“, „საცალო ბაზრის მონიტორინგი და მომხმარებელთა დაცვა“, „Cisco Solutions-ის დანერგვა და ადმინისტრირება“, „ელექტროენერგიის დამგროვებელი ბატარეების რეგულირება“, „ენერგეტიკის სექტორში დასაქმებულ ქალ ლიდერთა ხელშეწყობის პროგრამა“, „კონფლიქტების მართვა“, „ემოციების მართვა/ემოციური ინტელექტი“, „საჯარო 180 გამოსვლა და პრეზენტაცია“, „მზადყოფნა საგანგებო მდგომარეობისთვის და შესაბამისი რეგულაციის შემუშავება/დამტკიცება“, „ლიდერობის ფსიქოლოგია“, „ინვენტარიზაციის პროცესის მართვა საბიუჯეტო ორგანიზაციაში“, „კიბერუსაფრთხოება და აიტი ინჟინერია“, „IT Project Menagement“, „მაღალეფექტური გუნდური ლიდერობა“, „მენეჯმენტის ფსიქოლოგია“. 11.4.2. საქმისწარმოება კომისიაში საქმისწარმოება ხორციელდება „საქმისწარმოების ერთიანი წესების“ დამტკიცებისა და ამოქმედების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ივლისის №414 ბრძანებულებისა და კომისიის თავმჯდომარის 2020 წლის 24 იანვრის №45 ბრძანებით დამტკიცებული კომისიის საქმისწარმოების წესის შესაბამისად. კომისიაში იწარმოება კომისიის უწყებრივი რეესტრები (მათ შორის, მიღებული და გაგზავნილი კორესპონდენციის 13036 განცხადება/წერილი. რეესტრი). 2024 წელს კომისიაში სულ შემოვიდა კომისიის პორტალზე განთავსებულია კომისიაში განხილული დავების, კომისიის საჯარო სხდომების, კომისიის დადგენილებებისა და გადაწყვეტილებების აღრიცხვისა და მართვის მოდულები, რაც მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს კომისიაში საქმისწარმოების ერთიანი სისტემის წარმატებულ ფუნქციონირებას. კომისიაში შემოსული და კომისიის საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი სამართლებრივი, ეკონომიკური, სალიცენზიო და სამეცნიერო-ტექნიკური დოკუმენტები შედის კომისიის საარქივო ფონდში. საარქივო საქმისწარმოებაზე პასუხისმგებელია თავმჯდომარის ბრძანებით საგანგებოდ დანიშნული პირი. კომისია საუწყებო არქივის ორგანიზების პროცესში ხელმძღვანელობს კომისიის თავმჯდომარის 2017 წლის 6 მარტის №118 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატისა და კომისიასთან არსებული მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახურის საქმეთა ნაერთი ნომენკლატურით“. კომისია თანამშრომლობს სახელმწიფო ეროვნულ არქივთან. განახლდა კომისიის უწყებრივი არქივის მართვის მოდული, კომისიის ელექტრონული არქივი, რომელიც მოიცავს 1996-2017 წლების ინფორმაციას. კომისიაში შემოსული და გაგზავნილი საიდუმლო დოკუმენტაციის საქმისწარმოებაზე პასუხისმგებელია კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებით დანიშნული პირი. „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, კომისია აწარმოებს უწყებრივ სალიცენზიო რეესტრს, რომელშიც საანგარიშგებო პერიოდში შეტანილ იქნა 4 ახალი ჩანაწერი, 9 არსებულ ჩანაწერში შევიდა ცვლილება, ხოლო ამოღებულ იქნა 2 ჩანაწერი, რაც გამოწვეული იყო ამავე პერიოდში ლიცენზიების გაცემით, ცვლილების შეტანითა და გაუქმებით. განახლდა ლიცენზიების მართვის ელექტრონული პროგრამა, რომელიც მოიცავს ინფორმაციებს 1998 წლიდან დღემდე. 181 კომისიის წარდგინებით, „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლით გათვალისწინებული მონაცემები შეიტანება სახელმწიფო სალიცენზიო რეესტრში და ლიცენზიის გაცემის თაობაზე ინფორმაცია ქვეყნდება სსიპ „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“ ვებგვერდზე. მომხმარებელთა მომსახურების გაუმჯობესების მიზნით, კომისიაში წარმატებით ფუნქციონირებს მოქალაქეთა მისაღები და საშვთა ბიურო. 11.4.3. ინფორმაციის საჯაროობა კომისიის 2014 წლის 28 მარტის №7 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში არსებული საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების წესის“ შესაბამისად, კომისია უზრუნველყოფს საჯარო ინფორმაციის პროაქტიულ გამოქვეყნებას საკუთარ ელექტრონულ რესურსზე (კომისიის ვებგვერდი – www.gnerc.org). საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის III თავის 49-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, კომისიის მიერ მომზადდა და კომისიის 2024 წლის 5 დეკემბრის №46/4 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა საჯარო ინფორმაციის შესახებ ანგარიში, რომელმაც მოიცვა 2024 წელს კომისიაში ინფორმაციის თავისუფლების უზრუნველყოფის, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, აგრეთვე ამავე კოდექსის მე-40 მუხლით გათვალისწინებული საჯარო ინფორმაციის გაცემის ვალდებულების შესრულებისა და კოდექსში მითითებული ვადების დაცვის მდგომარეობის ანალიზი. ხსენებული დოკუმენტი, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის III თავის 49-ე მუხლის შესაბამისად, გაეგზავნა საქართველოს პრეზიდენტს, საქართველოს პრემიერ-მინისტრს, საქართველოს პარლამენტს და გამოქვეყნდა სსიპ „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში“. 2024 წელს საჯარო ინფორმაციის გაცემის თაობაზე შემოვიდა სულ 56 წერილობითი მოთხოვნა, აქედან სრულად დაკმაყოფილდა 45, ნაწილობრივ – 6 და არ დაკმაყოფილდა 5. ნაწილობრივ დაკმაყოფილება და უარის თქმა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე გამოწვეული იყო მოთხოვნილი ინფორმაციის კომისიაში არარსებობით, კონფიდენციალურობით ან შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობით. საჯარო ინფორმაციის გაცემის მოთხოვნასთან დაკავშირებით საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის ინფორმაციის უზრუნველყოფაზე გაცემის ან პასუხისმგებელი განმარტების მოთხოვნის პირი აწარმოებდა საჯარო თაობაზე როგორც კომისიის ელექტრონული ფოსტით (publicinfo@gnerc.org), ასევე კანცელარიით შემოსული წერილების რეესტრს. შექმნილია საჯარო ინფორმაციის გაცემის მართვის მოდული, რომელიც განთავსებულია კომისიის ელექტრონულ პორტალზე და მოიცავს 2016-2024 წლების ინფორმაციას. 182 11.4.4. კომისიის საჯარო სხდომები და საოქმო წარმოება კომისია ასრულებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 32-ე მუხლის მოთხოვნებს კომისიის სხდომათა საჯაროობის თაობაზე, კერძოდ, კომისიის სხდომები საჯაროა და მათზე დასწრება ყველა დაინტერესებულ პირს შეუძლია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სხდომა ან მისი ნაწილი დახურულია. საანგარიშო პერიოდში კომისიას გადაწყვეტილება სხდომის ან სხდომის ნაწილის დახურვის თაობაზე არ მიუღია. კომისიის გადაწყვეტილებები, კანონმდებლობით დადგენილი წესით, მიიღება ზეპირი მოსმენით საჯარო სხდომაზე ან ზეპირი მოსმენის გარეშე. კომისიის მიერ ზეპირი მოსმენის წესით გამოსაცემი გადაწყვეტილებების (მათ შორის, ლიცენზიის გაცემის, მათი მოდიფიცირების ან გაუქმების, მათი მოქმედების შეჩერების, ტარიფების დადგენის, შეცვლის ან გაუქმების თაობაზე, აგრეთვე მოქალაქეებსა და კომისიის რეგულირებად სფეროში არსებულ კომპანიებს შორის, ან თავად ამ კომპანიებს შორის არსებულ ცალკეულ დავებზე) მიღებამდე ეწყობა საჯარო განხილვები. ცნობები საჯარო სხდომების ჩატარების შესახებ ქვეყნდება კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე. 2024 წელს ჩატარდა კომისიის 50 სხდომა, რომლებზეც კომისიამ მიიღო 51 დადგენილება და 988 გადაწყვეტილება, ხოლო ზეპირი მოსმენის გარეშე მიღებულ იქნა 313 გადაწყვეტილება. კომისიის მიერ მიღებული დადგენილებები და გადაწყვეტილებები ქვეყნდება ელექტრონულად კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე: www.gnerc.org. დაინტერესებული პირის მოთხოვნის შემთხვევაში კომისია იღებს გადაწყვეტილებას ლიცენზიის მფლობელი კომპანიების მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის თაობაზე. საანგარიშო პერიოდში არ მიღებულა გადაწყვეტილება, რომელიც შეიცავს კომერციული საიდუმლოების შესახებ ინფორმაციას. კომისიის საჯარო სხდომები იწარმოება ელექტრონული ფორმით, სპეციალური პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენებით. 11.4.5. კომისიის შიდამარეგულირებელი აქტები სამუშაო პირობების დახვეწისა და სამუშაო ატმოსფეროს უფრო გაჯანსაღების, თანამედროვე შრომითი ურთიერთობების თაობაზე ცნობიერების ამაღლების მიზნით განხორციელდა კომისიის მიდგომების საერთაშორისო სტანდარტებთან მიახლოება და მოდიფიცირება, რის შედეგადაც შემოღებულ იქნა სხვადასხვა სამართლებრივი რეგულაცია. 183 12. დანართები დანართი №1. ლიცენზიატთა სია ელექტროენერგეტიკის სექტორში საქმიანობის სფერო/წლები 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 ელექტროენერგიის წარმოება 20 20 21 21 21 21 22 23 ელექტროენერგიის განაწილება 2* 2 2 2 2 2 2 2 ელექტროენერგიის გადაცემა 3 3 3 3 1 1 1 1 ელექტროენერგიის დისპეტჩერიზაცია 1 1 1 1 2 2 2 2 2 29 26 26 27 28 ბაზრის ოპერირება სულ 26 26 27 * 2017 წლის 1 სექტემბრიდან სს „კახეთის ენერგოდისტრიბუციის“ სალიცენზიო არეალში ელექტროენერგიის განაწილებისა და მიწოდების საქმიანობას ახორციელებს სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ წარმოება               შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ (ჟინვალჰესი) შპს „ვარდნილჰესების კასკადი“ შპს „ენგურჰესი“ შპს „აღმოსავლეთის ენერგოკორპორაცია“ (ხადორჰესი) შპს „ვარციხე-2005“ შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია“ (თბილსრესი) შპს „ჯიფაუერი” შპს „ენერგია” (ლარსი ჰესი) შპს „საქართველოურბან ენერჯი“ (ფარავანჰესი) შპს „გარდაბნის თბოსადგური“ შპს „მტკვარი ენერჯი“ შპს „ქართლის ქარის ელექტროსადგური“ სს „დარიალ ენერჯი“ სს „ეპ ჯორჯია გენერაცია“ გადაცემა          შპს „აჭარ ენერჯი-2007“ (ხელვაჩაური ჰესი 1, კირნათი ჰესი) შპს „აჭარისწყალი ჯორჯია“ (შუახევი ჰესი) სს „ოლდ ენერჯი“ შპს "სვანეთი ჰიდრო" (მესტიაჭალა ჰესი 2) შპს „გარდაბნის თბოსადგური 2“ შპს „მესტიაჭალა ენერჯი“ (მესტიაჭალა 1) შპს „ქართული საინვესტიციო ჯგუფი ენერგია“ (ხობი 2) სს „ხრამჰესი I“ სს „ხრამჰესი II”  სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა” ბაზრის ოპერირება   სს „საქართველოს ენერგეტიკული ბირჟა" სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა“  განაწილება  სს „თელასი“  სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ 184 დანართი №2. მომხმარებელთა რაოდენობა 2022-2024 წლებში მომხმარებელთა 2022 კლასიფიკაცია/წლები 2023 2024 1,987,542 2,030,696 2,085,686 საყოფაცხოვრებო 1,850,042 1,888,569 1,936,691 არასაყოფაცხოვრებო 137,500 142,127 148,995 პირდაპირი მომხმარებელი 54 64 65 სულ 1,987,596 2,030,760 2,085,751 საცალო მომხმარებელი დანართი №3. სისტემის პიკური დატვირთვა 2013- 2024 წლებში 2600 2338 2400 2383 2228 2200 2056 2000 1810 1853 1869 2014 2015 2098 2018 2062 2287 2099 1800 1600 1400 2013 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 დანართი №4. ელექტროენერგიის დანაკარგები გამანაწილებელი კომპანიების ქსელში 2024 წელს გამანაწილებელი კომპანიები 2024 წელს დანაკარგები ნორმატიული (%) ფაქტობრივი (%) ფაქტობრივი (მლნ კვტ.სთ) სს „თელასი“ სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ 5.96 % 5.8 % 230 გვტ.სთ 9.80 % 10.4 % 606 გვტ.სთ 185 დანართი №5. ელექტროენერგიის სამომხმარებლო ტარიფები (თეთრი/კვტ.სთ) 186 დანართი №6. ბუნებრივი გაზის მოქმედი საბოლოო სამომხმარებლო ტარიფები (თეთრი/მ3) 187 დანართი №7. მიმწოდებლების ჩამონათვალი ბუნებრივი გაზის საცალო და საბითუმო ბაზრებზე (საბაზრო წილი) მიმწოდებელი 1 სს „ენერგოკავშირი“ 2 სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის საბითუმო საცალო ბაზარი ბაზარი 0.48% 47.84% 0.48% 3.67% 0.07% კორპორაცია“ 3 სს „საქორგგაზი“ 4 სს „საჩხერეგაზი“ 5 სს „სოკარ ჯორჯია გაზ დისტრიბუშენ“ 6 შპს „აკრიანი-2006“ 7 შპს „ბაგო“ 0.09% 8 შპს „გაზ ენდ პეტროლ კომპანი“ 0.13% 9 შპს „გაზ-ენერჯი“ 0.03% 10 შპს „გამა“ 0.14% 11 შპს „გასკო+“ 0.36% 12 შპს „გოგოჭური და კომპანია“ 0.01% 13 შპს „დი-ვი-ეს“ 0.08% 14 შპს „დიდი დიღომი“ 0.69% 15 შპს „ენერგია+“ 0.16% 16 შპს „ენერჯი სეილს კომპანი“ 17 შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანი“ 1.26% 18 შპს „ვარკეთილაირი“ 0.72% 19 შპს „თბილისი ენერჯი“ 20 შპს „თბილისის საინვესტიციო ჯგუფი“ 0.39% 21 შპს „თელავგაზი“ 0.97% 22 შპს „ინტერ გაზი“ 0.61% 23 შპს „მამედ“ 0.13% 0.42% 0.28% 2.88% 0.08% 0.38% 0.03% 188 0.14% 0.20% 4.16% 26.25% 24 შპს „სამშენებლო კომპანია გარანტი XXI“ 25 შპს „საქართველოს საერთაშორისო 0.03% 0.05% 0.27% ენერგეტიკული კორპორაცია“ 26 შპს „სოკარ გაზ ექსპორტ-იმპორტი“ 27.90% 20.08% 27 შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ 19.60% 38.65% 28 შპს „ქროს ბორდერ ტრეიდინგი“ 0.04% 29 შპს „ყამარი. მ“ 0.25% 30 შპს „ჩირაღდანი“ 0.02% 189 დანართი №8. ლიცენზიატების ჩამონათვალი და შესაბამისი მომხმარებლების რაოდენობა № კომპანიის დასახელება ტრანსპორტირების განაწილების მომხმარებლების ლიცენზია ლიცენზია რაოდენობა შპს „საქართველოს გაზის 1 ტრანსპორტირების √ კომპანია“ 2 შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ √ 578 152 3 შპს „თბილისი ენერჯი“ √ 575 704 4 სს „საქორგგაზი“ √ 306 830 5 შპს „თელავგაზი“ √ 23 040 6 შპს „დიდი დიღომი“ √ 20 742 7 შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანი“ √ 18 584 8 შპს „ვარკეთილაირი“ √ 18 209 9 სს „საჩხერეგაზი“ √ 17 155 10 სს „ენერგოკავშირი“ √ 13 804 11 შპს „ინტერ გაზი“ √ 13 279 12 შპს „გასკო+“ √ 11 319 13 შპს „ყამარი. მ“ √ 4 216 14 შპს „მამედ“ √ 2 171 15 შპს „ჩირაღდანი“ √ 325 16 შპს „გამა“ √ 65 17 შპს „დი-ვი-ეს“ √ 29 18 შპს „ენერგია+“ √ 18 √ 8 19 შპს „გოგოჭური და კომპანია“ 190 დანართი №9. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით (მ3) რეგიონი ქ. თბილისი იმერეთი ქვემო ქართლი აჭარა კახეთი შიდა ქართლი სამცხე-ჯავახეთი მცხეთა-მთიანეთი სამეგრელო-ზემო სვანეთი გურია რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი სულ საყოფაცხოვრებო არასაყოფაცხოვრებო 707,413,799 137,092,634 133,161,075 115,352,597 105,383,332 98,018,798 70,172,147 73,547,272 62,566,123 21,523,848 3,658,584 167,221,163 38,878,135 27,546,077 41,433,428 21,471,330 21,609,287 20,829,292 17,388,472 11,248,458 9,869,924 1,103,211 874,634,962 175,970,769 160,707,152 156,786,025 126,854,662 119,628,085 91,001,439 90,935,744 73,814,581 31,393,772 4,761,795 1,527,890,209 378,598,777 1,906,488,986 191 სულ დანართი №10. წყალმომარაგების ტარიფები. არასაყოფაცხოვრებო (ლარი/მ3) წყალმომარაგების ტარიფები, არასაყოფაცხოვრებო, გამრიცხველიანებული (ლარი/კუბ.მ) 8.000 7.000 7.464 1.751 6.000 5.508 5.000 0.627 4.974 4.000 3.650 3.000 0.790 5.713 2.000 4.155 - 3.467 2.652 1.364 4.155 2.860 წყალარინება 2.143 - 4.881 1.000 0.133 2.652 3.334 2.831 1.364 სასმელი წყლის მიწოდება - დანართი №11. წყალმომარაგების ტარიფები. საყოფაცხოვრებო (ლარი/მ3) წყალმომარაგების ტარიფები, საყოფაცხოვრებო, გამრიცხველიანებული (ლარი/კუბ.მ) 1.600 1.410 1.400 1.364 - 0.184 1.200 1.000 წყალარინება 0.800 0.600 0.424 0.400 0.103 0.047 0.068 0.200 0.321 0.377 0.355 - 1.226 0.424 0.424 0.333 - 0.071 0.333 0.071 192 0.439 0.188 0.251 1.364 სასმელი წყლის მიწოდება დანართი №12. წყალმომარაგების ტარიფები. საყოფაცხოვრებო (ლარი/სულზე/თვეში) წყალმომარაგების ტარიფები, საყოფაცხოვრებო, გაუმრიცხველიანებელი (ლარი/სული/თვე) 10.000 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 - 8.818 1.151 5.306 3.828 0.933 2.895 7.667 2.549 0.285 2.030 2.264 წყალარინება 0.326 1.704 1.398 0.847 1.398 0.847 2.225 5.306 0.952 1.273 სასმელი წყლის მიწოდება დანართი №13. ელექტროენერგიის უნივერსალური მომსახურების მიწოდების ტარიფები ელექტროენერგიის უნივერსალური მომსახურების მიწოდების ტარიფები (თეთრი / კვტ.სთ) შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“ სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“ 10-6-3.3 კვ, საყოფაცხოვრებო 15.427 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო, მცირე საწარმო 14.209 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 0-101 კვტ.სთ/თვე 1.590 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 101-301 კვტ.სთ/თვე 4.990 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, >301 კვტ.სთ/თვე 8.790 10-6-3.3 კვ, საყოფაცხოვრებო 15.931 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო, მცირე საწარმო 11.127 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 0-101 კვტ.სთ/თვე 1.068 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 101-301 კვტ.სთ/თვე 2.438 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, >301 კვტ.სთ/თვე 4.424 193 დანართი №14. საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიწოდების ტარიფები საჯარო მომსახურების სახით ელექტროენერგიის მიწოდების ტარიფები (თეთრი / კვტ.სთ) შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“ 110-35 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 15.052 10-6-3.3 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 15.427 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო, გარდა მცირე საწარმოსი სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“ 14.209 110-35 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 15.765 10-6-3.3 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 15.931 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო, გარდა მცირე საწარმოსი 11.127 დანართი №15. ელექტროენერგიის ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფები ელექტროენერგიის ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფები (თეთრი / კვტ.სთ) შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“ 18.661 სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“ 18.189 194

ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʹ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʫʨ ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʬʲ ʨʻʫʰʺʵʸʯʨ ʫʨʹʱʭʴʨ ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ” ʹʨʸˁʬʭʰ ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʬʲʰ ʨʻʫʰʺʵʸʰʹ ʫʨʹʱʭʴʨ ...................................................................................... 3 ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ..................................................................................... 6 ʳʵʪʬʩʰʹ ʨʴ ʮʨʸʨʲʰʹ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ............................................ 7 ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʰʹ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ................................................................... 8 ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ .................................................................................................. 9 ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ ............................................................ 10 ˀʶʹʹÄʰʻ ʻʬʰˁˁʭʨʰ³ ʱʵʹʺʨʭʨʹʽʻˁʨ17 ʯʩʰʲʰʹʰ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵ ʰʴʺʬʸʴʬʺʰ www.uhy.ge ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʬʲʰ ʨʻʫʰʺʵʸʰʹ ʫʨʹʱʭʴʨ ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʰʹ” ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨʹ ʳʵʹʨʮʸʬʩʨ ˁʭʬʴ ˁʨʭʨʺʨʸʬʯ ʹʹʰʶ „ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʰʹ“ (ˀʬʳʫʪʵʳˀʰ „ʱʵʳʰʹʰʨ“) ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʨʻʫʰʺʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ˀʬʫʪʬʩʨ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʳʵʳʮʨʫʬʩʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹʪʨʴ, ʳʵʪʬʩʨ ʨʴ ʮʨʸʨʲʰʹ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹ, ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʰʹ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʹ ʫʨ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʬʩʰʹʪʨʴ ʨʾʴʰˀʴʻʲʰ ʯʨʸʰʾʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʫʨ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʹ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ʨʸʹʬʩʰʯ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʨʹʨ ʫʨ ʹˆʭʨ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨʹ. ˁʭʬʴʰ ʨʮʸʰʯ, ʯʨʴʫʨʸʯʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ, ʿʭʬʲʨ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʨʹʶʬʽʺʰʹ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʰʯ, ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʨʫ ʨʹʨˆʨʭʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʨʹ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ, ʨʹʬʭʬ ʳʰʹʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ˀʬʫʬʪʬʩʹʨ ʫʨ ʼʻʲʨʫ ʴʨʱʨʫʬʩʹ ʰʳ ˄ʲʰʹʯʭʰʹ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʫʨʹʸʻʲʫʨ ʳʵ˂ʬʳʻʲʰ ʯʨʸʰʾʰʯ, ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʹʨʬʸʯʨˀʵʸʰʹʵ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰʹ (ʼʨʹʹ) ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ. ʳʵʹʨʮʸʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʰ ʨʻʫʰʺʹ ˄ʨʸʭʳʨʸʯʨʭʫʰʯ ʨʻʫʰʺʰʹ ʹʨʬʸʯʨˀʵʸʰʹʵ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰʹ (ʨʹʹ) ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ. ʨʳ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰʯ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʻʲʰ ˁʭʬʴʰ ʶʨʹʻˆʰʹʳʪʬʩʲʵʩʨ ʫʬʺʨʲʻʸʨʫ ʨʾ˄ʬʸʰʲʰʨ ˁʭʬʴʰ ʫʨʹʱʭʴʰʹ „ʨʻʫʰʺʵʸʰʹ ʶʨʹʻˆʰʹʳʪʬʩʲʵʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʨʻʫʰʺʮʬ“ -ʴʨ˄ʰʲˀʰ. ˁʭʬʴ ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʲʬʩʰ ʭʨʸʯ ʱʵʳʰʹʰʰʹʪʨʴ „ʩʻʾʨʲʺʬʸʯʨ ʬʯʰʱʰʹ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰʹ ʹʨʬʸʯʨˀʵʸʰʹʵ ʹʨʩ˅ʵʹ“ (IESBA) „ʶʸʵʼʬʹʰʵʴʨʲʰ ʩʻʾʨʲʺʸʬʩʰʹ ʬʯʰʱʰʹ ʱʵʫʬʽʹʰʹʨ“ (IESBA ʱʵʫʬʽʹʰ) ʫʨ ʰʳ ʬʯʰʱʻʸʰ ʴʵʸʳʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʬˆʬʩʨ ˁʭʬʴ ʳʰʬʸ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵˀʰ ˁʨʺʨʸʬʩʻʲ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʨʻʫʰʺʹ. ʪʨʸʫʨ ʨʳʰʹʨ, ˀʬʭʨʹʸʻʲʬʯ ʨʳ ʴʵʸʳʬʩʰʯ ʫʨ IESBA ʱʵʫʬʽʹʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ ʹˆʭʨ ʬʯʰʱʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ˂. ˁʭʬʴ ʳʰʪʭʨˁʴʰʨ, ʸʵʳ ʨʻʫʰʺʰʹ ʳʹʭʲʬʲʵʩʰʹʨʹ ʳʵʶʵʭʬʩʻʲʰ ʳʺʱʰ˂ʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲʰ ʫʨʹʱʭʴʰʹʨʯʭʰʹ ʹʨʱʳʨʸʰʹ ʫʨ ʳʨʸʯʬʩʻʲ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʹ. ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʰʹ ʶʨʹʻˆʰʹʳʪʬʩʲʵʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨʮʬ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨ ʶʨʹʻˆʰʹʳʪʬʩʬʲʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʳʵʳʮʨʫʬʩʨʹʨ ʫʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʨʫ ˄ʨʸʫʪʬʴʨʮʬ, ʼʨʹʹ-ʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʨʹʬʭʬ ˀʰʫʨ ʱʵʴʺʸʵʲʰʹ ʰʹʬʯʰ ʳʬʽʨʴʰʮʳʬʩʰʹ ˀʬʳʻˀʨʭʬʩʨʮʬ, ʸʵʳʲʬʩʹʨ˂ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨ ʹʨ˅ʰʸʵʫ ʳʰʰˁʴʬʭʹ ʯʨʾʲʰʯʵʩʰʹ ʨʴ ˀʬ˂ʫʵʳʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ʫʨˀʭʬʩʻʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʻʮʻʹʺʵʩʬʩʰʹʪʨʴ ʯʨʭʰʹʻʼʨʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʳʵʹʨʳʮʨʫʬʩʲʨʫ. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʳʵʳʮʨʫʬʩʰʹʨʹ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨʹ ʬʭʨʲʬʩʨ, ˀʬʨʼʨʹʵʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʨʫʵʩʰʹ ʻʴʨʸʰ ʫʨ ʨʻ˂ʰʲʬʩʲʵʩʰʹ ˀʬʳʯˆʭʬʭʨˀʰ, ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩˀʰ ʪʨʴʳʨʸʺʵʹ ʹʨʱʰʯˆʬʩʰ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʨʫʵʩʨʹʨ ʫʨ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʲʨʫ ʳʰʹʰ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʨʫʵʩʰʹ ʶʸʰʴ˂ʰʶʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʨʹʯʨʴ. ʨʻʫʰʺʵʸʰʹ ʶʨʹʻˆʰʹʳʪʬʩʲʵʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʨʻʫʰʺʮʬ ˁʭʬʴʹ ʳʰʮʨʴʹ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ, ʪʵʴʰʭʸʻʲʰ ʸ˄ʳʻʴʬʩʰʹ ʳʰʾʬʩʨ ʰʳʰʹ ʯʨʵʩʨʮʬ ʨʸʰʹ ʯʻ ʨʸʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ʳʯʲʰʨʴʵʩʨˀʰ ʯʨʭʰʹʻʼʨʲʰ ʯʨʾʲʰʯʵʩʰʹ ʨʴ ˀʬ˂ʫʵʳʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ʫʨˀʭʬʩʻʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʻʮʻʹʺʵʩʬʩʰʹʪʨʴ ʫʨ ʨʻʫʰʺʵʸʯʨ ʫʨʹʱʭʴʰʹ ʪʨ˂ʬʳʨ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ˁʭʬʴʹ ʳʵʹʨʮʸʬʩʨʹ. ʪʵʴʰʭʸʻʲʰ ʸ˄ʳʻʴʬʩʨ ʨʸʰʹ ʸ˄ʳʻʴʬʩʰʹ ʳʨʾʨʲʰ ʫʵʴʬ, ʳʨʪʸʨʳ ʰʹ ʨʸ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʪʨʸʨʴʺʰʨʹ ʰʳʰʹʨ, ʸʵʳ ʨʹʹ-ʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ ˁʨʺʨʸʬʩʻʲʰ ʨʻʫʰʺʰ ʿʵʭʬʲʯʭʰʹ ˀʬ˃ʲʬʩʹ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʻʮʻʹʺʵʩʬʩʰʹ ʪʨʳʵʭʲʬʴʨʹ. ˀʶʹÄʰʻʬʰˁʭʨʰ³ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹʱʨʴʵʴʳʫʬʩʲʵʩʰʯʫʨʼʻ˃ʴʬʩʻʲʰʵʸʪʨʴʰʮʨ˂ʰʨʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʬʲʰ ʹʨʩʻʾʨʲʺʸʵʫʨʹʨʱʵʴʹʻʲʺʨ˂ʰʵʼʰʸʳʬʩʰʹʽʹʬʲʰʹ UHY International-ʰʹ˄ʬʭʸʰ ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʬʲʨʻʫʰʺʵʸʯʨʫʨʹʱʭʴʨ ʪʭʬʸʫʰ2 ʻʮʻʹʺʵʩʬʩʰ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ˄ʨʸʳʵʰˀʭʨʹ ʯʨʾʲʰʯʵʩʰʹ ʨʴ ˀʬ˂ʫʵʳʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ʫʨ ʳʰʰˁʴʬʭʨ ʨʸʹʬʩʰʯʨʫ, ʯʻ ʳʨʯ ˀʬʻ˃ʲʰʨʯ, ˂ʨʲʱʬ ʨʴ ʬʸʯʵʩʲʰʭʨʫ, ʪʨʭʲʬʴʨ ʳʵʨˆʫʰʴʵʴ ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʬʲʯʨ ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸ ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʬʩʮʬ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʳʰʰʾʬʩʨ ʨʳ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ. ʨʹʹ-ʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʨʻʫʰʺʰʹ ʳʹʭʲʬʲʵʩʰʹʨʹ, ˁʭʬʴ ʭʰʿʬʴʬʩʯ ʶʸʵʼʬʹʰʻʲ ʳʹˇʬʲʵʩʨʹ ʫʨ ʭʰʴʨʸˁʻʴʬʩʯ ʶʸʵʼʬʹʰʻʲ ʹʱʬʶʺʰ˂ʰʮʳʹ. ʨʹʬʭʬ, ˁʭʬʴ: — ʭʨˆʫʬʴʯ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʯʨʾʲʰʯʵʩʰʹ ʨʴ ˀʬ˂ʫʵʳʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʻʮʻʹʺʵʩʬʩʰʹ ʫʨˀʭʬʩʰʹ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ʰʫʬʴʺʰʼʰ˂ʰʸʬʩʨʹ ʫʨ ʳʨʯ ˀʬʼʨʹʬʩʨʹ, ʨʳ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲʰ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʰʹ ʫʨʪʬʪʳʭʨʹ ʫʨ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʨʹ ʫʨ ʰʹʬʯʰ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲʰ ʳʺʱʰ˂ʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʳʵʶʵʭʬʩʨʹ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʹʨʱʳʨʸʰʹʰ ʫʨ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʰʽʴʬʩʨ ˁʭʬʴʰ ʳʵʹʨʮʸʬʩʰʹ ʪʨʳʵʯʽʳʰʹ ʻʮʸʻʴʭʬʲʹʨʿʵʼʨʫ. ʯʨʾʲʰʯʵʩʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ˄ʨʸʳʵˀʵʩʰʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʻʮʻʹʺʵʩʬʩʰʹ ʨʸ ʪʨʳʵʭʲʬʴʰʹ ʸʰʹʱʰ ʻʼʸʵ ʳʨʾʨʲʰʨ, ʭʰʫʸʬ ˀʬ˂ʫʵʳʰʯ ʪʨʳʵ˄ʭʬʻʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʻʮʻʹʺʵʩʰʹ, ʸʨʫʪʨʴ ʯʨʾʲʰʯʵʩʨ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ʳʵʰ˂ʨʭʫʬʹ ʻʱʨʴʵʴʵ ʼʨʸʻʲ ʪʨʸʰʪʬʩʬʩʹ, ʪʨʿʨʲʩʬʩʬʩʹ, ʪʨʴʮʸʨˆ ʻʳʵʽʳʬʫʵʩʨʹ, ʼʨʽʺʬʩʰʹ ʫʨʳʨˆʰʴˇʬʩʨʹ ʨʴ ˀʰʫʨ ʱʵʴʺʸʵʲʰʹ ʳʬʽʨʴʰʮʳʬʩʰʹ ʻʪʻʲʭʬʩʬʲʿʵʼʨʹ; — ʭʨˆʫʬʴʯ ʨʻʫʰʺʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ˀʰʫʨ ʱʵʴʺʸʵʲʰʹ ʳʬʽʨʴʰʮʳʬʩʰʹ ʪʨʨʮʸʬʩʨʹ ʭʰʯʨʸʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲʰ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʰʹ ʫʨʹʨʪʬʪʳʨʫ ʫʨ ʨʸʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˀʰʫʨ ʱʵʴʺʸʵʲʰʹ ʳʬʽʨʴʰʮʳʬʩʰʹ ʬʼʬʽʺʻʸʵʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʨʮʸʰʹ ʪʨʳʵʹʨˆʨʺʨʭʨʫ; — ʭʨʼʨʹʬʩʯ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʻʲʰ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʵʩʨʹ, ʨʹʬʭʬ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʰʹ ʳˆʸʰʫʨʴ ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰ ʳʰʮʨʴˀʬ˄ʵʴʰʲʵʩʨʹ; ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰʹʨ ʫʨ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰʹ — ʪʨʳʵʪʭʨʽʭʹ ʫʨʹʱʭʴʨ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʰʹ ʳʰʬʸ ʳʵʽʳʬʫʰ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʩʻʾʨʲʺʸʵ ʹʨʼʻ˃ʭʲʬʩʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʹ ʳʰʮʨʴˀʬ˄ʵʴʰʲʵʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ, ʨʹʬʭʬ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲʰ ʳʺʱʰ˂ʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ ʭʨʹʱʭʴʰʯ, ʨʽʭʹ ʯʻ ʨʸʨ ʨʫʪʰʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯ ʪʨʻʸʱʭʬʭʲʵʩʬʩʹ ʰʹʬʯ ʳʵʭʲʬʴʬʩʹʨ ʫʨ ʭʰʯʨʸʬʩʬʩʯʨʴ ʳʰʳʨʸʯʬʩʬʩˀʰ, ʸʵʳʲʬʩʳʨ˂ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ʬ˅ʭʰʹ ʽʭʬˀ ʫʨʨʿʬʴʵʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʻʴʨʸʰ ʪʨʴʨʪʸ˃ʵʹ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʨ ʸʵʪʵʸ˂ ʳʵʽʳʬʫʳʨ ʹʻʩʰʬʽʺʳʨ. ʯʻ ˁʭʬʴ ʫʨʭʨʹʱʭʴʰʯ, ʸʵʳ ʨʫʪʰʲʰ ʨʽʭʹ ʨʸʹʬʩʰʯ ʪʨʻʸʱʭʬʭʲʵʩʨʹ, ˁʭʬʴ ʭʨʲʫʬʩʻʲʰ ʭʨʸʯ ʨʻʫʰʺʵʸʯʨ ʫʨʹʱʭʴʨˀʰ ʿʻʸʨʫʾʬʩʨ ʪʨʭʨʳʨˆʭʰʲʵʯ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʨʸʹʬʩʻʲ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʨʮʬ, ʨʴ ʯʻ ʨʳʪʭʨʸʰ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʨ ʨʸʨʨʫʬʱʭʨʺʻʸʰ ʰʽʴʬʩʨ, ʳʵʫʰʼʰ˂ʰʸʬʩʨ ʪʨʭʻʱʬʯʵʯ ˁʭʬʴʹ ʳʵʹʨʮʸʬʩʨʹ. ˁʭʬʴʰ ʳʹˇʬʲʵʩʬʩʰ ʬʼʻ˃ʴʬʩʨ ˁʭʬʴʰ ʨʻʫʰʺʵʸʯʨ ʫʨʹʱʭʴʰʹ ˀʬʫʪʬʴʰʹ ʯʨʸʰʾʨʳʫʬ ʳʰʾʬʩʻʲ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲ ʳʺʱʰ˂ʬʩʻʲʬʩʬʩʹ. ʨʳʨʹʯʨʴ, ʳʵʳʨʭʨʲˀʰ ˄ʨʸʳʵˀʵʩʰʲʳʨ ʳʵʭʲʬʴʬʩʳʨ ʫʨ ˀʬʽʳʴʰʲʳʨ ʭʰʯʨʸʬʩʬʩʳʨ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ʨʰ˃ʻʲʵʹ ʱʵʳʰʹʰʨ ˀʬ˄ʿʭʰʺʵʹ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʨ; — ʭʨʼʨʹʬʩʯ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʳʯʲʰʨʴ ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʨʹ, ʳʰʹ ʹʺʸʻʽʺʻʸʨʹ ʫʨ ˀʰʴʨʨʸʹ, ʳʨʯ ˀʵʸʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʹ ʫʨ ʰʳʨʹ, ˄ʨʸʳʵʨˁʬʴʹ ʯʻ ʨʸʨ ʼʰʴʨʴʨʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ˃ʰʸʰʯʨʫ ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʹ ʫʨ ʳʵʭʲʬʴʬʩʹ ʰʹʬʯʰ ʼʵʸʳʰʯ, ʸʵʳ ʻʮʸʻʴʭʬʲʿʵʼʰʲ ʰʽʴʨʹ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʨʫ ˄ʨʸʫʪʬʴʨ; ʹˆʭʨ ʳʸʨʭʨʲ ʹʨʱʰʯˆʯʨʴ ʬʸʯʨʫ, ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲ ʶʰʸʬʩʹ ʭʻʮʰʨʸʬʩʯ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨʹ ʨʻʫʰʺʰʹ ʳʨʹˀʺʨʩʰʹʨ ʫʨ ʭʨʫʬʩʰʹ, ʨʹʬʭʬ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲʰ ʳʹˇʬʲʵʩʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ, ʳʨʯ ˀʵʸʰʹ ˁʭʬʴʹ ʳʰʬʸ ʨʻʫʰʺʰʹ ʶʸʵ˂ʬʹˀʰ ʨʾʳʵˁʬʴʰʲʰ ˀʰʫʨ ʱʵʴʺʸʵʲʰʹ ʳʬʽʨʴʰʮʳʬʩʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ˆʨʸʭʬʮʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ. ʳʵ˂ʬʳʻʲʰ ʨʻʫʰʺʰʹ, ʸʵʳʲʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫʨ˂ ˀʬʫʪʬʴʰʲʰʨ ˄ʰʴʨʳʫʬʩʨʸʬ ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʬʲʰ ʨʻʫʰʺʵʸʰʹ ʫʨʹʱʭʴʨ, ʪʨʸʰʪʬʩʰʹ ʶʨʸʺʴʰʵʸʰʨ: ʳʨʸʰʨʳ ʨʸʨʽʬʲʨˀʭʰʲʰ ˀʶʹ „ʰʻ ʬʰˁ ʭʨʰ“ ʯʩʰʲʰʹʰ, ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵ 2025 ˄ʲʰʹ 7 ʳʨʰʹʰ ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ˀʬʴʰˀʭʴʨ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʨʸʨʳʨʺʬʸʰʨʲʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰ ʪʸ˃ʬʲʭʨʫʰʨʴʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2024 2023 28,337 22,890,718 22,919,055 47,936 23,399,231 23,447,167 4,135,495 8,585 7,279,845 11,423,925 34,342,980 4,329,168 8,585 4,446,525 8,784,278 32,231,445 ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʰ ʪʨʻʴʨ˄ʰʲʬʩʬʲʰ ʳʵʪʬʩʨ ʹʻʲ ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʰ 34,048,158 34,048,158 32,156,710 32,156,710 ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʫʨ ʹˆʭʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʳʵʱʲʬʭʨʫʰʨʴʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʹʻʲ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʹʻʲ ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʰ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ 294,822 294,822 294,822 34,342,980 74,735 74,735 74,735 32,231,445 ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʨʽʺʰʭʰ ʼʻʲʰ ʫʨ ʼʻʲʰʹ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ ʳʵʱʲʬʭʨʫʰʨʴʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʹʻʲ ʨʽʺʰʭʬʩʰ 9 10 11 ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ˄ʨʱʰʯˆʻʲʰ ʻʴʫʨ ʰʽʴʬʹ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʯʨʴ ʬʸʯʨʫ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʪʨʴʻʿʵʼʬʲʰ ʴʨ˄ʰʲʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʫʨ ʪʨʴʯʨʭʹʬʩʻʲʰʨ 10 - 31 ʪʭʬʸʫʬʩʮʬ 5 ~› ‰ß¨©zª«¬yß ß(ߜßoß-‡ß®ß’ ¯ß)°,ß
 Ž.ß
 ?/?Bß
 ?/?Eß
  ± ²³Lß´µß¶·¸ß¹ ß ºkŠ½»†l¼h”ß ‹lߐ_ß
  
2߽߾–—ß
 ¿ßqi †*xÀß ‘lß%!Á^ß j†+Âß “lß%Ã]"¦ßÄ}ß 
‘lßÏßsi†ÆÂß 

 Kß Pß uvß Rß @FKXF5Pß 5U5C@J6Uß @ICCFNß ¡SCC
VCCß ?78Y8ß KR0KJ@ß O5K@ß £ß53ISKPß 89SW8Hß @C5R5C50ß 5PRC03Jß C0@FIR5ß ¢K@5PK5¥ß 89Q4:WAß KRKFP0ß NFPJß ¤KC5U@Rß 8Å?BWGß tß
SW8Hß 8
?B;WGß ŸŒg%`ß p™ lL‚|}ß ÇÈß n#ÉhÊß ËÌß 1ß ½ß ß  
 @0@Iß͞ß<ßß \a”ßDߚeZß „{Δžß mMß $Âžß Œ&ß žˆ'ß ÏßdÐÑß   €wÒß Óß ˜ß b[ß fŒß|{Tc•ßrԃÕߏÖß×ØßÙÚß½ßÛÜÝß =0ߧßC>ßÞß Kß ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʰʹ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʪʨʻʴʨ˄ʰʲʬʩʬʲʰ ʹʻʲ ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʳʵʪʬʩʨ ʱʨʶʰʺʨʲʰ ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 1 ʰʨʴʭʨʸʹ ʳʵʪʬʩʨ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ˄ʲʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ ˄ʲʰʹ ʳʵʪʬʩʨ 30,332,770 1,823,940 1,823,940 ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʹ 32,156,710 32,156,710 ʴʨˀʯʰ 2024 ˄ʲʰʹ 1 ʰʨʴʭʨʸʹ ʳʵʪʬʩʨ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ˄ʲʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ ˄ʲʰʹ ʳʵʪʬʩʨ ʴʨˀʯʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʹ 32,156,710 32,156,710 1,891,448 34,048,158 1,891,448 34,048,158 30,332,770 ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʰʹ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ˄ʨʱʰʯˆʻʲʰ ʻʴʫʨ ʰʽʴʬʹ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʯʨʴ ʬʸʯʨʫ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʪʨʴʻʿʵʼʬʲʰ ʴʨ˄ʰʲʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʫʨ ʪʨʴʯʨʭʹʬʩʻʲʰʨ 10 - 31 ʪʭʬʸʫʬʩʮʬ. 7 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ 2024 ˀʬʴʰˀʭʴʨ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʫʨʴ ˄ʲʰʹ ʳʵʪʬʩʨ ʱʵʸʬʽʺʰʸʬʩʬʩʰ: ˂ʭʬʯʨ ʫʨ ʨʳʵʸʺʰʮʨ˂ʰʨ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʮʨʸʨʲʰ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʪʨʹʭʲʰʫʨʴ 11 ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰ: ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʨʽʺʰʭʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʫʨ ʹˆʭʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ˄ʳʰʴʫʨ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʫʨʴ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ ʹʨʰʴʭʬʹʺʰ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʫʨʴ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ˀʬ˃ʬʴʨ ʨʸʨʳʨʺʬʸʰʨʲʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ˀʬ˃ʬʴʨ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʶʸʵ˂ʬʴʺʰ ʹʨʰʴʭʬʹʺʰ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨˀʰ ʳʰʾʬʩʻʲʰ/(ʪ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʻʲʰ) ˄ʳʰʴʫʨ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰʹ ʫʨ ʳʨʯʰ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰʹ ˄ʳʰʴʫʨ ʮʸʫʨ/(ˀ ˀʬʳ˂ʰʸʬʩʨ) ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰ ʫʨ ʳʨʯʰ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ 1 ʰʨʴʭʨʸʹ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰ ʫʨ ʳʨʯʰ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʹ 9 11 2023 (ʸʬʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰ -ʸ ʸʬʩʻʲʰ) 1,891,448 1,823,940 833,933 (680,652) 8,773 621,761 (686,470) 417 193,673 220,087 247,550 211 (43,108) 2,467,262 1,964,301 (314,594) 680,652 (2,752,513) (8,514) 686,470 366,058 (2,074,557) 2,833,320 4,446,525 7,279,845 (110,256) 4,556,781 4,446,525 ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ˄ʨʱʰʯˆʻʲʰ ʻʴʫʨ ʰʽʴʬʹ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʯʨʴ ʬʸʯʨʫ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʪʨʴʻʿʵʼʬʲʰ ʴʨ˄ʰʲʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʫʨ ʪʨʴʯʨʭʹʬʩʻʲʰʨ 10 - 31 ʪʭʬʸʫʬʩʮʬ. 8 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʹʨʸˁʬʭʰ 1. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʹʻʩʰʬʽʺʰ ................................................................................................ 10 2. ʨʾʸʰ˂ˆʭʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʰ........................................................................................................................ 13 3. ʹʨʳʻˀʨʵ ʫʨ ˄ʨʸʹʨʫʪʬʴʰ ʭʨʲʻʺʨ ...................................................................................................... 14 4. ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰʹʨ ʫʨ ʳʹˇʬʲʵʩʬʩʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʨ .................................................................................... 14 5. ʲʰ˂ʬʴʮʰʨʴʺʬʩʰʹʪʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ ........................................................ 15 6. ˆʬʲʼʨʹʰ ʫʨ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʯʨ ʹˆʭʨ ʪʨʹʨʳʸˇʬʲʵʬʩʰ....................................................................... 16 7. ʹˆʭʨ ʹʨʬʸʯʵ ʫʨ ʨʫʳʰʴʰʹʺʸʨ˂ʰʻʲʰ ˆʨʸˇʰ................................................................................... 16 8. ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˆʨʸˇʰ ................................................................................................................ 17 9. ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰ ..................................................................................................................... 18 10. ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ....................................................................................................................... 19 11. ʼʻʲʰ ʫʨ ʼʻʲʰʹ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ ................................................................................................ 19 12. ʱʨʶʰʺʨʲʰʹ ʳʨʸʯʭʨ ........................................................................................................................... 20 13. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʫʨ ʸʰʹʱʰʹ ʳʨʸʯʭʨ..................................................................... 20 14. ʶʰʸʵʩʰʯʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ .......................................................................................................... 22 15. ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ʳˆʨʸʬʬʩʯʨʴ .................................................................................... 23 16. ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʰ ..................................................................................................................... 23 17. ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʬʩʰ............................................................................................ 23 18. ʨˆʨʲʰ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰ ʫʨ ʰʴʺʬʸʶʸʬʺʨ˂ʰʬʩʰ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˇʬʸ ʨʸ ʨʸʰʹ ˃ʨʲʨˀʰ ˀʬʹʻʲʰ ... 30 19. ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʰʹ ˀʬʳʫʪʵʳʰ ʳʵʭʲʬʴʬʩʰ ........................................................................ 31 9 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ 1. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʹʻʩʰʬʽʺʰ ʨ) ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ (ʹ/ʱ: 204400200 ˀʬʳʫʪʵʳˀʰ „ʱʵʳʰʹʰʨ“ ʫʨ „ʹʬʳʬʱʰ“) ʨʸʰʹ ʹʨˆʬʲʳ˄ʰʼʵʹ ʳʰʬʸ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʻʲʰ ʹʼʬʸʵʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʳʰʮʴʰʯ ˀʬʽʳʴʰʲʰ, ʹʶʬ˂ʰʨʲʻʸʰ ʻʼʲʬʩʨʻʴʨʸʰʨʴʵʩʰʹ ʳʽʵʴʬ ʹʨˇʨʸʵ ʹʨʳʨʸʯʲʰʹ ʰʻʸʰʫʰʻʲʰ ʶʰʸʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʫʨʨʸʹʫʨ 1997 ˄ʬʲʹ ʫʨ ʯʨʭʰʹ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨʹ ʨˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʹ ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʲʨʫ, ʱʨʴʵʴʰʯ ʫʨʫʪʬʴʰʲʰ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʬʩʰʹ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ ʫʨ ʨʸ ʬʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʨ ʨʸ˂ ʬʸʯ ʹʨˆʬʲʳ˄ʰʼʵ ʻ˄ʿʬʩʨʹ. ʰʪʰ ʨʸʰʹ ʱʵʲʬʪʰʻʸʰ ʵʸʪʨʴʵ ʫʨ ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʬʩʰ ʳʰʰʾʬʩʨ ˆʳʨʯʨ ʻʳʸʨʭʲʬʹʵʩʰʯ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʨʽʺʵʩʸʰʭʰ ʳʰʹʨʳʨʸʯʰʨ ʽ.ʯʩʰʲʰʹʰ 0194, ʨ. ʳʰ˂ʱʬʭʰˁʰʹ 19/ˇ. ʩʨʪʸʨʺʰʵʴʰʹ ʽ.4. ʱʵʳʰʹʰʨ ˀʬʽʳʴʰʲʰʨ „ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʵʸʪʨʴʵʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ“ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʱʨʴʵʴʰʹ ʳʰˆʬʫʭʰʯ. ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʶʨʸʲʨʳʬʴʺʰ ʰʸˁʬʭʹ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʵʸʪʨʴʵʹ ˄ʬʭʸʬʩʹ, ʸʵʳʬʲʯʨ ʱʨʴʫʰʫʨʺʻʸʬʩʹʨ˂ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʳʯʨʭʸʵʩʰʹ ˄ʨʸʫʪʬʴʰʯ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʶʸʬʮʰʫʬʴʺʰ ʨʹʨʸˁʬʭʨʫ ˄ʨʸʻʫʪʬʴʹ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʶʨʸʲʨʳʬʴʺʹ. ʱʵʳʰʹʰʨʹ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʯʨʭʳˇʫʵʳʨʸʬ. 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʯʨʭʳˇʫʵʳʨʸʬ ʪʨˆʲʨʭʯ ʫʨʭʰʯ ʴʨʸʳʨʴʰʨ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʨʾʳʨʹʸʻʲʬʩʬʲʰ ʫʰʸʬʽʺʵʸʰʨ ʬʲʬʵʴʵʸʨ ʲʨʪʭʰʲʨʭʨ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˄ʬʭʸʬʩʰ ʨʸʰʨʴ:     ʪʰʵʸʪʰ ʼʨʴʪʨʴʰ ʫʨʭʰʯ ʯʭʨʲʨʩʬʰˀʭʰʲʰ ʪʰʵʸʪʰ ʼʸʻʰ˃ʬ ʪʰʭʰ ʹʨʴʰʱʰ˃ʬ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʹʰʨʨ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʬʽʺʵʸʬʩˀʰ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʨʹ ʫʨʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʻʲ ʹʨ˄ʨʸʳʵʬʩʹʨ ʫʨ ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʬʲʯʨ ʰʴʺʬʸʬʹʬʩʹ ˀʵʸʰʹ ʩʨʲʨʴʹʰʹ ʫʨ˂ʭʨ, ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ˁʨʸˁʵʹ ʳʻʫʳʰʭʰ ʹʸʻʲʿʵʼʨ, ʱʵʴʱʻʸʬʴʺʻʴʨʸʰʨʴʰ ʪʨʸʬʳʵʹ ˁʨʳʵʿʨʲʰʩʬʩʰʹ ˆʬʲˀʬ˄ʿʵʩʨ ʫʨ ʱʨʴʵʴʳʫʬʩʲʵʩʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʨ ʪʨʳ˅ʭʰʸʭʨʲʵʩʰʹ, ʵʩʰʬʽʺʻʸʵʩʰʹʨ ʫʨ ʳʰʻʱʬʸ˃ʵʬʩʲʵʩʰʹ ʶʸʰʴ˂ʰʶʬʩʮʬ ʫʨʿʸʫʴʵʩʰʯ. „ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ“ ʱʨʴʵʴʰʯ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʨˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʹ ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ, ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʪʨʮʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʬʽʺʵʸʬʩʰʹ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʨʹ ʫʨ ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʨʹ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʸʰʹ ʨʳ ʹʬʽʺʵʸʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʯʨʫʬʸʯʰ ʵʸʪʨʴʵ. ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʩʰʻˇʬʺʰʹ ʼʵʸʳʰʸʬʩʰʹ ˃ʰʸʰʯʨʫ ˄ʿʨʸʵʹ, ʹʨʰʫʨʴʨ˂ ʰʼʨʸʬʩʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˆʨʸˇʬʩʰ ʫʨ ʸʵʳʬʲʰ˂ ʻʮʸʻʴʭʬʲʿʵʼʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʫʨʳʵʻʱʰʫʬʩʲʵʩʨʹʨ ʫʨ ʳʰʹ ʳʰʬʸ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʱʨʴʵʴʳʫʬʩʲʵʩʰʯ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʻʲʰ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʬʩʬʩʰʹ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʨʹ. ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨʨ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵʹ ʳʰʬʸ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʻʲʰ, ʱʨʴʵʴʫʳʬʩʲʵʩʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʬʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲ ʱʵʳʶʬʺʬʴ˂ʰʨʹ, ʨʪʸʬʯʭʬ, ʬʽʹʶʲʻʨʺʨ˂ʰʨˀʰ ʳʰʹʨʾʬʩʨʫ ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʰʰʹ ˄ʨʸʳʵʬʩʰʹ ʵʩʰʬʽʺʰʹ ʹʨ˂ʫʬʲʰ ʪʨˀʭʬʩʨ ʨʴ/ʫʨ ʱʵʳʶʲʬʽʹʻʸʰ ʪʨʹʰʴˇʭʨ. 10 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ „ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ“ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʱʨʴʵʴʰʹ 29-ʬ ʳʻˆʲʰʹ ʳʰˆʬʫʭʰʯ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʻʴʽ˂ʰʬʩʰʨ:  ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹʨ ʫʨ ʨʳ ʱʨʴʵʴʰʯ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹˆʭʨ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʨʭʺʵʸʰʮʨ˂ʰʨ, ʨʳʪʭʨʸʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʶʰʸʵʩʬʩʰʹ ʫʨʫʪʬʴʨ ʫʨ ʳʨʯʮʬ ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʨ;  ʺʨʸʰʼʰʹ ʨʴ/ʫʨ ʹʨʼʨʹʻʸʰʹ ʫʨʫʪʬʴʨ ʫʨ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʳʬʯʵʫʵʲʵʪʰʬʩʰʹ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʨ;  ʪʨʫʨʳ˂ʬʳʰ ʫʨ ʪʨʳʨʴʨ˄ʰʲʬʩʬʲʰ ʹʰʹʺʬʳʬʩʰʹ ʵʶʬʸʨʺʵʸʬʩʰʹʯʭʰʹ, ʨʪʸʬʯʭʬ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʲʰ˂ʬʴʮʰʨʺʬʩʰʹʯʭʰʹ ʴʵʸʳʨʺʰʻʲʰ ʫʨʴʨʱʨʸʪʬʩʰʹ ʵʫʬʴʵʩʰʹʨ ʫʨ ʳʨʯʰ ʪʨʨʴʪʨʸʰˀʬʩʰʹ ˄ʬʹʰʹ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʨ;  ʰʴʭʬʹʺʰ˂ʰʬʩʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ˄ʬʹʰʹ, ʳʨʯ ˀʵʸʰʹ, ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹʨʫʳʰ ʫʨʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʻʲʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵʬʩʰʹ ʳʰʬʸ ʪʨʴʹʨˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʬʲʰ ʹʨʰʴʭʬʹʺʰ˂ʰʵ ʪʬʪʳʬʩʰʹʨ ʫʨ ʳʨʯʰ ˀʬʳʨʫʪʬʴʬʲʰ ʶʸʵʬʽʺʬʩʰʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹʯʭʰʹ ˄ʨʸʫʪʬʴʰʹ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʳʨʯʰ ˀʬʯʨʴˆʳʬʩʰʹ, ʨʪʸʬʯʭʬ ˀʬʯʨʴˆʳʬʩʻʲ ʹʨʰʴʭʬʹʺʰ˂ʰʵ ʪʬʪʳʬʩˀʰ ʨʴ/ʫʨ ʶʸʵʬʽʺʬʩˀʰ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʹ ˀʬʺʨʴʰʹ ʫʨ ʳʨʯʰ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ˄ʬʹʰʹʨ ʫʨ ʶʰʸʵʩʬʩʰʹ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʨ. ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹʨʫʳʰ ʫʨʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʻʲʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵ ʭʨʲʫʬʩʻʲʰʨ, ˀʬʹʨ˃ʲʬʩʲʵʩʰʹ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ, ʰʳʵʽʳʬʫʵʹ ʳʰʴʰʳʨʲʻʸʰ ʫʨʴʨˆʨʸˇʬʩʰʹ ʶʸʰʴ˂ʰʶʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸʰ ʬʼʬʽʺʰʨʴʵʩʰʹ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʰʯ;  ʻʮʸʻʴʭʬʲʿʵʹ ʳʰʹ ʳʰʬʸ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʻʲʰ ʪʵʴʰʭʸʻʲʰ ʭʨʫʰʯ ʨʫʸʬ ʪʨʳʵʽʭʬʿʴʬʩʨ; ʳʬʯʵʫʵʲʵʪʰʬʩʰʹ ˃ʨʲʨˀʰ ˀʬʹʭʲʨʳʫʬ  ʺʨʸʰʼʬʩʰʹ, ʹʨʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʨʴ/ʫʨ ʼʨʹʰʹ ʮʬʫʨ ʮʾʭʸʬʩʰʹ ʫʨʫʪʬʴʨ; ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʳʰʮʴʬʩʰʹʯʭʰʹ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰʨ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʵʹ ˃ʨʩʭʰʹ ʹʨʼʬˆʻʸʬʩʰ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʻʲʰ ʳʬʯʵʫʵʲʵʪʰʬʩʰʹ, ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʰʹʨ ʫʨ ʱʸʰʺʬʸʰʻʳʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂, ʹˆʭʨ ʹʨʱʰʯˆʬʩʯʨʴ ʬʸʯʨʫ, ʰʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵʬʩʰʹ ʭʨʲʫʬʩʻʲʨʩʨʹ, ʳʵʨʳʮʨʫʵʴ ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʰ ʹʰʹʺʬʳʰʯ ʳʵʹʨʸʪʬʩʲʬʬʩʰʹ ʨʴ/ʫʨ ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʲʬʩʰʹ ʯʰʯʵʬʻʲʰ ʱʨʺʬʪʵʸʰʰʹʯʭʰʹ ʫʨ, ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ ʫʨʹʨʩʻʯʬʩʨʹʯʨʴ ʬʸʯʨʫ, ˄ʨʸʻʫʪʰʴʵʹ ʱʵʳʰʹʰʨʹ. ʺʨʸʰʼʬʩʰʹ, ʹʨʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʨʴ/ʫʨ ʼʨʹʰʹ ʮʬʫʨ ʮʾʭʸʰʹ ʫʨʫʪʬʴʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʳʨʸʯʲʬʩʸʰʭʰ ʨʽʺʰ ʽʭʬʿʴʫʬʩʨ ˃ʨʲʨˀʰ ˀʬʹʭʲʨʳʫʬ ʪʵʴʰʭʸʻʲʰ ʭʨʫʰʯ ʨʫʸʬ;  ʺʨʸʰʼʬʩʰʹ ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʨ, ʹʨʼʨʹʻʸʰʹʨ ʫʨ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʳʬʯʵʫʵʲʵʪʰʬʩʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʨ ʫʨ ʳʨʯʰ ʹʨʯʨʴʨʫʵʫ ˀʬʹʸʻʲʬʩʰʹ ʻʮʸʻʴʭʬʲʿʵʼʨ;  ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʬʺʰʱʻʲʰ ʫʨ ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʪʨʮʰʹ ʹʰʹʺʬʳʬʩʰʹ ʵʶʬʸʰʸʬʩʨʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʨ ʫʨ ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʨ;  ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʻʲʰ ʩʨʮʸʰʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʨ ʫʨ ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʨ;  ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʰʰʯʨ ʫʨ ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʨ/ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʨ/ʱʵʴʺʸʵʲʰ; ʪʨʮʰʯ ʺʸʨʴʹʹʨʹʨʮʾʭʸʵ ʭʨ˅ʸʵʩʰʹ  ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʬʲʯʨ ʻʼʲʬʩʬʩʰʹ ʫʨ˂ʭʨ ʫʨ ʫʨʭʬʩʰʹ ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʨ;  ʨʫʳʰʴʰʹʺʸʨ˂ʰʻʲʰ ˄ʨʸʳʵʬʩʰʹ ʫʬʩʻʲʬʩʰʹ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʨ;  ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʻʲ ʹʬʽʺʵʸˀʰ ʱʵʴʱʻʸʬʴ˂ʰʰʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʨ;  ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʪʨʮʰʹʨ ʫʨ ʴʨˆˀʰʸʩʨʫʰʹ ʳʵʴʵʽʹʰʫʰʹ ʫʬʺʬʽʺʵʸʬʩʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʹ ʯʨʵʩʨʮʬ ʸʬʱʵʳʬʴʫʨ˂ʰʬʩʰʹ ˀʬʳʻˀʨʭʬʩʨ; 11 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ  ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʻʲʰ ʶʵʲʰʺʰʱʰʹ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʰʯ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰʨ ʫʨʨʫʪʰʴʵʹ ʪʸ˃ʬʲʭʨʫʰʨʴʰ ʺʨʸʰʼʬʩʰ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰʨ ʪʸ˃ʬʲʭʨʫʰʨʴʰ ʺʨʸʰʼʬʩʰ ʨʹʬʭʬ ʫʨʨʫʪʰʴʵʹ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʬʽʺʵʸʰʹʯʭʰʹ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰʨ ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ, ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʲʰ˂ʬʴʮʰʨʺʰʹ ʳʼʲʵʩʬʲʵʩʨˀʰ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʹʨʹʳʬʲʰ ˄ʿʲʰʹ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʰʹʺʬʳʰʹʯʭʰʹ ʫʨʨʫʪʰʴʵʹ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʺʨʸʰʼʬʩʰ ʳʻʴʰ˂ʰʶʨʲʰʺʬʺʬʩʰʹ ʳʰˆʬʫʭʰʯ;  ʱʵʳʰʹʰʨ ʺʨʸʰʼʰʹ ʫʨʫʪʬʴʰʹ ʹʨʱʰʯˆʬʩʰʹ ʪʨʴˆʰʲʭʰʹʨʹ ʨʺʨʸʬʩʹ ʾʰʨ ʹˆʫʵʳʬʩʹ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʰʹ ʪʨʴˆʰʲʭʰʹʨʹ ʫʨ ʺʨʸʰʼʰʹ ʫʨʫʪʬʴʰʹʨʹ ʬʿʸʫʴʵʩʨ: ʨ) ʫʨʹʨʩʻʯʬʩʻʲ ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʹ, ʸʵʳʬʲʹʨ˂ ʬʸʯʭʰʹ ʨʻʫʰʺʵʸʻʲʰ ʫʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ; ʩ) ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʰʹ ʪʨʴˆʰʲʭʰʹʨ ʫʨ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʫʨʫʪʬʴʰʲʬʩʰʹ ʳʰʾʬʩʰʹ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʹ; ʪ) ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʲʬʩʰʹʨ ʫʨ ʹˆʭʨ ʫʨʰʴʺʬʸʬʹʬʩʻʲʰ ʳˆʨʸʬʬʩʰʹ ʳʰʬʸ ʺʨʸʰʼʰʹ ʫʨʫʪʬʴʰʹ ʱʵʳʬʴʺʰʸʬʩʰʹ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʹ; ʫ) ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹʯʭʰʹ ʹʨ˅ʰʸʵ ʫʨʳʨʺʬʩʰʯʰ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʰʹ ʳʵ˃ʰʬʩʰʹʨ ʫʨ ʳʰʾʬʩʰʹ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʹ; ʬ) ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʰʹ ʫʨʫʪʬʴʰʹ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʹ;  ʺʨʸʰʼʹ ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʳʺʱʰ˂ʬʩʹ ʱʵʳʰʹʰʨˀʰ ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʰʹ ˀʬʺʨʴʰʫʨʴ 180 ʫʾʰʹ ʭʨʫʨˀʰ, ʯʻ ʰʪʰ ʨʱʳʨʿʵʼʰʲʬʩʹ ʹʨʺʨʸʰʼʵ ʪʨʴʨ˂ˆʨʫʰʹ ʳʰʳʨʸʯ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʫʨʫʪʬʴʰʲ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʹ;  ʱʵʳʰʹʰʨ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰʨ ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ, ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʪʨʮʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʬʽʺʵʸʬʩˀʰ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʶʸʵʩʲʬʳʬʩʰʹ ʰʫʬʴʺʰʼʰ˂ʰʸʬʩʰʹʨ ʫʨ ʪʨʫʨ˅ʸʰʹʯʭʰʹ ʱʭʲʬʭʬʩʰʹ ˁʨʺʨʸʬʩʰʹ, ʳʨʯʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ʨʽʺʻʨʲʻʸ ʹʨʱʰʯˆʬʩʮʬ ʹʨʮʵʪʨʫʵʬʩʰʹ ˂ʴʵʩʰʬʸʬʩʰʹ ʨʳʨʾʲʬʩʰʹ, ʨʾʴʰˀʴʻʲ ʹʬʽʺʵʸʬʩˀʰ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲ ʶʰʸʯʨ ʫʨ ʹˆʭʨ ʫʨʰʴʺʬʸʬʹʬʩʻʲ ʶʰʸʯʨ ʶʸʵʼʬʹʰʻʲʰ ʪʨʴʭʰʯʨʸʬʩʰʹʨ ʫʨ ʱʭʨʲʰʼʰʱʨ˂ʰʰʹ ʨʳʨʾʲʬʩʰʹʯʭʰʹ ʹʶʬ˂ʰʨʲʻʸʰ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ ʱʻʸʹʬʩʰʹ ˁʨʺʨʸʬʩʰʹ/ʶʸʵʪʸʨʳʬʩʰʹ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʰʹ ʳʰʮʴʰʯ ʫʨʨʳʺʱʰ˂ʵʹ ʹʨʳʵʽʳʬʫʵ ʪʬʪʳʨ ʫʨ ʫʨʨʼʻ˃ʴʵʹ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ-ʱʭʲʬʭʰʯʰ ˂ʬʴʺʸʰ ʨʸʨʹʨʳʬ˄ʨʸʳʬʵ (ʨʸʨʱʵʳʬʸ˂ʰʻʲʰ) ʰʻʸʰʫʰʻʲʰ ʶʰʸʰʹ ʵʸʪʨʴʰʮʨ˂ʰʻʲ-ʹʨʳʨʸʯʲʬʩʸʰʭʰ ʼʵʸʳʰʯ;  ʱʵʳʰʹʰʨ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰʨ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ-ʱʭʲʬʭʰʯʰ ˂ʬʴʺʸʰʹ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʰʹ ʳʰʮʴʰʯ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʩʰʻˇʬʺʰʫʨʴ ʪʨʳʵʿʵʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʯʨʴˆʬʩʰ, ʳʵʰʶʵʭʵʹ ʪʸʨʴʺʬʩʰ ʫʨ ʫʨʼʰʴʨʴʹʬʩʰʹ ʹˆʭʨ ˄ʿʨʸʵʬʩʰ, ʨʪʸʬʯʭʬ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʩʰʻˇʬʺʰʫʨʴ ʫʨʨʼʰʴʨʴʹʵʹ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ-ʱʭʲʬʭʰʯʰ ˂ʬʴʺʸʰʹ ˆʬʲˀʬʳ˄ʿʵʩʰ ʶʸʵʪʸʨʳʬʩʰ/ʶʸʵʬʽʺʬʩʰ;  ʱʵʳʰʹʰʨ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰʨ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʱʨʴʵʴʳʫʬʩʲʵʩʰʯ ʫʨʫʪʬʴʰʲʰ ˄ʬʹʰʯ ʳʰʰʾʵʹ ʹˆʭʨ ʰʹʬʯʰ ʹʨʳʨʸʯʲʬʩʸʰʭʰ ʨʽʺʬʩʰ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʨʳ ʱʨʴʵʴʰʯ ʶʰʸʫʨʶʰʸ ʨʸ ʨʸʰʹ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ ʯʻʳ˂ʨ ʪʨʳʵʳʫʰʴʨʸʬʵʩʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʱʵʳʶʬʺʬʴ˂ʰʰʫʨʴ;  ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʹʸʻʲʬʩʹ ʨʳ ʱʨʴʵʴʰʯʨ ʫʨ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʹˆʭʨ ʹʨʱʨʴʵʴʫʳʬʩʲʵ ʨʽʺʬʩʰʯ ʳʰʹʯʭʰʹ ʫʨʱʰʹʸʬʩʻʲ ʹˆʭʨ ʼʻʴʽ˂ʰʬʩʹʨ˂;  ʨʳ ʱʨʴʵʴʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʳʰʹʨʾʬʩʰ ˄ʬʹʬʩʰ, ʶʰʸʵʩʬʩʰ, ʱʸʰʺʬʸʰʻʳʬʩʰ, ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰ, ʳʬʽʨʴʰʮʳʬʩʰ, ʳʬʯʵʫʬʩʰ ʫʨ ʹˆʭʨ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ʳʺʱʰ˂ʫʬʩʨ ʴʵʸʳʨʺʰʻʲʰ ʨʫʳʰʴʰʹʺʸʨ˂ʰʻʲ-ʹʨʳʨʸʯʲʬʩʸʰʭʰ ʨʽʺʬʩʰʯ - ʫʨʫʪʬʴʰʲʬʩʬʩʰʯ ʫʨ ʨʸ ʨʸʰʹ ʹʨʭʨʲʫʬʩʻʲʵ, ʰʹʰʴʰ ʯʨʭʳʵʿʸʰʲʰ ʰʿʵʹ ʳˆʵʲʵʫ ʬʸʯ, ʱʵʴʱʸʬʺʻʲ ʨʽʺˀʰ. ʱʵʳʰʹʰʨʳ 2022 ˄ʲʰʹ 3 ʯʬʩʬʸʭʨʲʹ ʫʨʨʼʻ˃ʴʨ ʨʸʨʹʨʳʬ˄ʨʸʳʬʵ (ʨʸʨʱʵʳʬʸ˂ʰʻʲʰ) ʰʻʸʰʫʰʻʲʰ ʶʰʸʰ „ʬʲʰʮʩʨʸ ʬʸʰʹʯʨʭʰʹ ʹʨˆʬʲʵʩʰʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ ˂ʬʴʺʸʰ“ (ˀʬʳʫʪʵʳˀʰ - ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ ˂ʬʴʺʸʰ, ʹ/ʱ: 405505760). 12 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ, ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʪʨʮʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʬʽʺʵʸʬʩˀʰ ˂ʴʵʩʰʬʸʬʩʰʹ ʨʳʨʾʲʬʩʰʹ, ʪʨʴʨʯʲʬʩʰʹ ˆʬʲˀʬ˄ʿʵʩʰʹ, ʹʨʱʰʯˆʯʨ ʶʵʶʻʲʨʸʰʮʨ˂ʰʰʹ, ʯʨʴʨʳʬʫʸʵʭʬ ʪʨʳʵ˄ʭʬʭʬʩʯʨʴ ʫʨ ʳʮʨʸʫ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʯʨʴ ʳʰʳʨʸʯʬʩʰʯ ʨʫʬʱʭʨʺʻʸʰ ʨʽʺʰʭʵʩʬʩʰʹʨ ʫʨ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʬʩʰʹ ʶʸʰʵʸʰʺʬʺʻʲʰ ʳʰʳʨʸʯʻʲʬʩʬʩʰʹ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʰʹ, ʫʨʰʴʺʬʸʬʹʬʩʻʲ ʶʰʸʬʩʹ ˀʵʸʰʹ ʪʨʳʵ˂ʫʰʲʬʩʰʹʨ ʫʨ ˂ʵʫʴʰʹ ʪʨ˂ʭʲʰʹ, ʱʭʲʬʭʬʩʰʹ ˁʨʺʨʸʬʩʰʹ, ʹʨʳʬ˂ʴʰʬʸʵʹʨʪʨʴʳʨʴʨʯʲʬʩʲʵ ˆʨʹʰʨʯʰʹ ʶʸʵʬʽʺʬʩʰʹ ʳʵʳʮʨʫʬʩʰʹ, ʹʨʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʵ ʩʨʮʰʹ ˀʬʽʳʴʰʹ, ʨʪʸʬʯʭʬ ʱʵʴʼʬʸʬʴ˂ʰʬʩʰʹʨ ʫʨ ʹʨʳʬ˂ʴʰʬʸʵ ʼʵʸʻʳʬʩʰʹ ʳʵ˄ʿʵʩʰʹ ʳʰʮʴʰʯ ʫʨʼʻ˃ʴʫʨ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ ˂ʬʴʺʸʰ. 2024 ʫʨ 2023 ˄ʲʬʩʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ, ʨʸʨʹʨʳʬ˄ʨʸʳʬʵ (ʨʸʨʱʵʳʬʸ˂ʰʻʲʰ) ʰʻʸʰʫʰʻʲʰ ʶʰʸʰʹ „ʬʲʰʮʩʨʸ ʬʸʰʹʯʨʭʰʹ ʹʨˆʬʲʵʩʰʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ ˂ʬʴʺʸʰʹ“ ʹʨʵʸʪʨʴʰʮʨ˂ʰʵ ˇʪʻʼʰʹ ˄ʬʭʸʬʩʰ ʨʸʰʨʴ: x x x x x ʴʻʪʮʨʸ ʩʬʸʰ˃ʬ, 01025014102 ʽʬʯʬʭʨʴ ʩʬʸʰʱʨˀʭʰʲʰ, 01001014230 ʬʲʬʵʴʵʸʨ ʲʨʪʭʰʲʨʭʨ, 62006024993 ʹʨʲʵʳʬ ˇʨʴʬʲʰ˃ʬ, 01006015864 ʳʨʸʰʨʳ ʰʵʹʬʲʰʨʴʰ, 01024031115 ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ʳˆʨʸʬʬʩʯʨʴ ʪʨʴˆʰʲʻʲʰʨ 15-ʬ ˀʬʴʰˀʭʴʨˀʰ. 2. ʨʾʸʰ˂ˆʭʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʰ ʨ) ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʵʩʨ ˄ʰʴʨʳʫʬʩʨʸʬ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ʳʵʳʮʨʫʬʩʻʲʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʹʨʬʸʯʨˀʵʸʰʹʵ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʯʨʴ („ʼʨʹʹ“) ʹʸʻʲ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʵʩʨˀʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʪʨʳʵ˂ʬʳʻʲʰʨ ʩʻʾʨʲʺʸʻʲʰ ʨʾʸʰ˂ˆʭʰʹ ʹʨʬʸʯʨˀʵʸʰʹʵ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰʹ ʹʨʩ˅ʵʹ (ʩʨʹʹʹ) ʳʰʬʸ. ʩ) ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʨʫʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵ ʱʵʳʰʹʰʨʳ ʬʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ʳʵʨʳʮʨʫʨ ʰʳ ʫʨˀʭʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ, ʸʵʳ ʰʹ ʪʨʨʪʸ˃ʬʲʬʩʹ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʨʹ. ʨʳ ʪʨʴʹˇʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʹʨʹ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨ ʬʿʸʫʵʴʵʩʨ „ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ“ ʱʨʴʵʴʹ. ʪ) ʸʬʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ (ʨ) ʱʵʳʰʹʰʨʳ 2023 ˄ʲʰʹ ʹˆʭʨ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰ ʫʨ ʹˆʭʨ ˆʨʸˇʰ ʪʨʫʨʨʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʨ ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˀʬʳʵʹʨʭʲʨʫ ʫʨ ˆʨʸˇʨʫ. (ʩ) ʨʹʬʭʬ ʱʵʳʰʹʰʨʳ ˀʬ˂ʭʨʲʨ 129,000 ʲʨʸʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʫʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ, ʸʵʪʵʸ˂ ʹʨʰʴʭʬʹʺʰ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨˀʰ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ. ʱʵʳʰʹʰʨˀʰ ʳʰʰˁʴʬʭʬʴ, ʸʵʳ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʹʨʴʫʵ ʫʨ ʻʼʸʵ ʸʬʲʬʭʨʴʺʻʸ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨʹ. ˀʬʳʫʬʪʰ ʸʬʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʫʨ ʳʵʪʬʩʰʹ ʨʴ ʮʨʸʨʲʰʹ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʫʨ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ 2023 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ: 13 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʳʵʪʬʩʰʹ ʨʴ ʮʨʸʨʲʰʹ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ʹˆʭʨ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʹˆʭʨ ˆʨʸˇʰ ʳʵʪʬʩʨ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʫʨʴ ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˆʨʸˇʰ ˄ʲʰʹ ʳʵʪʬʩʨ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʫʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ˄ʳʰʴʫʨ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ ʹʨʰʴʭʬʹʺʰ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨˀʰ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʻʲʰ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ 3. ʸʬʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨʳʫʬ ʸʬʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ ʸʬʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʬʩʻʲʰ ʯʨʴˆʨ (ʨ) 28,813 (28,813) - (ʨ) (615,277) 1,118,459 35,662 (16,651) 615,277 586,464 28,813 (615,277) 1,704,923 64,475 (631,928) 1,823,940 - 1,823,940 ʸʬʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨʳʫʬ ʸʬʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ ʸʬʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʬʩʻʲʰ ʯʨʴˆʨ (ʩ) 2,093,301 (129,000) 1,964,301 (ʩ) (2,203,557) 129,000 (2,074,557) ˀʬʴʰˀʭʴʨ (ʨ) (ʨ) ˀʬʴʰˀʭʴʨ ʹʨʳʻˀʨʵ ʫʨ ˄ʨʸʹʨʫʪʬʴʰ ʭʨʲʻʺʨ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʭʨʲʻʺʨʨ ʽʨʸʯʻʲʰ ʲʨʸʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʨʳʨʭʫʸʵʻʲʨʫ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʳʻˀʨʵ ʭʨʲʻʺʨʹ ʫʨ ʭʨʲʻʺʨʹ, ʸʵʳʬʲˀʰ˂ ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰʨ ˄ʰʴʨʳʫʬʩʨʸʬ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ. 4. ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰʹʨ ʫʨ ʳʹˇʬʲʵʩʬʩʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʨ ʼʨʹʹ-ʯʨʴ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʳʵʳʮʨʫʬʩʨ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʰʹʨʪʨʴ ʳʵʰʯˆʵʭʹ ʳʵʹʨʮʸʬʩʬʩʰʹ, ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰʹʨ ʫʨ ʫʨˀʭʬʩʰʹ ʪʨʱʬʯʬʩʨʹ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʪʨʭʲʬʴʨʹ ʨˆʫʬʴʹ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʨʮʬ ʫʨ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ, ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ, ˀʬʳʵʹʨʭʲʬʩʰʹʨ ʫʨ ˆʨʸˇʬʩʰʹ ʪʨ˂ˆʨʫʬʩʻʲ ʯʨʴˆʬʩʮʬ. ʼʨʽʺʵʩʸʰʭʰ ˀʬʫʬʪʬʩʰ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ʪʨʴʹˆʭʨʭʫʬʩʵʫʬʹ ʨʳʪʭʨʸʰ ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰʹʪʨʴ. ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰ ʫʨ ʯʨʴʳʫʬʭʰ ʫʨˀʭʬʩʬʩʰ ʳʻʫʳʰʭʨʫ ʪʨʫʨʰˆʬʫʬʩʨ. ʪʨʫʨˆʬʫʰʲʰ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ˆʫʬʩʨ ʰʳ ʶʬʸʰʵʫˀʰ, ʸʵʳʬʲˀʰ˂ ʳʵˆʫʨ ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʰʹ ʪʨʫʨˆʬʫʭʨ ʫʨ ʿʭʬʲʨ ʰʳ ʳʵʳʨʭʨʲ ʶʬʸʰʵʫˀʰ, ʸʵʳʲʬʩʮʬ˂ ʨʳʨʴ ʪʨʭʲʬʴʨ ʳʵʨˆʫʰʴʨ. ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʰʹ ʨʮʸʰʯ, ʨʸ ʨʸʹʬʩʵʩʹ ʱʸʰʺʰʱʻʲʰ ʳʹˇʬʲʵʩʬʩʰ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʹʨʹ, ʸʵʳʲʬʩʹʨ˂ ʨʽʭʯ ʿʭʬʲʨʮʬ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ʪʨʭʲʬʴʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʨʾʰʨʸʬʩʻʲ ʯʨʴˆʬʩʮʬ ʫʨ ʨʸ ʨʸʹʬʩʵʩʹ ʫʨˀʭʬʩʬʩʰ ʫʨ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʪʨʻʸʱʭʬʭʲʵʩʨ, ʸʵʳʲʬʩʹʨ˂ ʯʨʴ ʨˆʲʨʭʯ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ʸʰʹʱʰ, ʪʨʳʵʰ˄ʭʰʵʴ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ʱʵʸʬʽʺʰʸʬʩʨ ʳʵʳʫʬʭʴʵ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ˄ʬʲʹ. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʨ ʫʨ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʨ ʳʵʰʯˆʵʭʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʫʨ ʨʸʨʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʨʹ. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʪʨʴʰʹʨʮʾʭʸʨ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹʨ ʫʨ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʹ ʳʰʮʴʬʩʰʹʨʯʭʰʹ. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ, ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʺʬʽʴʰʱʨˀʰ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʻʲ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʮʬ ʫʨʿʸʫʴʵʩʰʯ, ʰʿʵʼʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʰʬʸʨʸʽʰʰʹ ˀʬʳʫʬʪ ʫʵʴʬʬʩʨʫ: 14 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ — ʫʵʴʬ 1: ʨʽʺʰʻʸ ʩʨʮʸʬʩʮʬ ʱʵʺʰʸʬʩʻʲʰ ʼʨʹʬʩʰ (ʫʨʻʱʵʸʬʽʺʰʸʬʩʬʲʰ) ʰʫʬʴʺʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʨ ʨʴ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹʯʭʰʹ. — ʫʵʴʬ 2: ʨʳʵʹʨʭʨʲʰ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʰ ʨʽʺʰʭʰʹʨ ʨʴ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʰʹʯʭʰʹ, ʪʨʸʫʨ ʱʵʺʰʸʬʩʻʲʰ ʼʨʹʬʩʰʹʨ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˀʬʺʨʴʰʲʰʨ 1-ʬʲ ʫʵʴʬˀʰ, ʫʨ ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʬʳʶʰʸʰʻʲʰʨ ʶʰʸʫʨʶʰʸ (ʳʨʪ. ʼʨʹʬʩʰ) ʨʴ ʨʸʨʶʰʸʫʨʶʰʸ (ʳʨʪ. ʼʨʹʬʩʰʹʪʨʴ ˄ʨʸʳʵʬʩʻʲʰ). — ʫʵʴʬ 3: ʨʳʵʹʨʭʨʲʰ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʰ ʨʽʺʰʭʰʹʨ ʨʴ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʰʹʯʭʰʹ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʨʸ ʬʼʻ˃ʴʬʩʨ ʫʨʱʭʰʸʭʬʩʨʫ ʹʨʩʨʮʸʵ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʹ (ʨʸʨʬʳʶʰʸʰʻʲʰ ʨʳʵʹʨʭʨʲʰ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʰ). ʯʻ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʴ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʰʹ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ˀʬʹʨʼʨʹʬʩʲʨʫ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʻʲʰ ʨʳʵʹʨʭʨʲʰ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʰʹ ʱʨʺʬʪʵʸʰʬʩʨʫ ʫʨʿʵʼʨ ˀʬʹʨ˃ʲʬʩʬʲʰʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʰʬʸʨʸʽʰʰʹ ʹˆʭʨʫʨʹˆʭʨ ʫʵʴʰʹ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ, ʳʯʲʰʨʴʨʫ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʰʬʸʨʸʽʰʰʹ ʰʳʨʭʬ ʫʵʴʬʹ ʳʰʬʱʻʯʭʴʬʩʨ, ʸʵʳʬʲʹʨ˂ ʳʰʬʱʻʯʭʴʬʩʨ ʿʭʬʲʨʮʬ ʫʨʩʨʲʰ ʫʵʴʰʹ ʨʳʵʹʨʭʨʲʰ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʰ, ʸʨ˂ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰʨ ʳʯʲʰʨʴʰ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹʯʭʰʹ. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹʨʹ ʪʨʱʬʯʬʩʻʲʰ ʫʨˀʭʬʩʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʫʨʳʨʺʬʩʰʯʰ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰʨ ˀʬʴʰˀʭʴʨ 13 (ʨ) -ˀʰ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʫʨ ʸʰʹʱʰʹ ʳʨʸʯʭʨ. 5. ʲʰ˂ʬʴʮʰʨʴʺʬʩʰʹʪʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ ʲʨʸʰ 2024 2023 ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʬʽʺʵʸʰʫʨʴ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʪʨʮʰʹ ʹʬʽʺʵʸʰʫʨʴ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʰʰʹ ʹʬʽʺʵʸʰʫʨʴ ʹʻʲ ʲʰ˂ʬʴʮʰʨʴʺʬʩʰʹʪʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ 1,331,410 1,091,523 12,624,861 10,734,146 24,690,417 11,929,482 10,160,305 23,181,310 ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰʹ ʪʨʫʨʳˆʫʬʲʬʩʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʹ ʰˆʫʰʨʴ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʬʩʰʫʨʴ. ʳʰʹʰ ʪʨʨʴʪʨʸʰˀʬʩʨ ˆʫʬʩʨ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʫʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹʨ (ʫʾʪ-ʰʹ ʪʨʸʬˀʬ) ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʻʲʰ ʱʵʬʼʰ˂ʰʬʴʺʰʹ ʴʨʳʸʨʭʲʰʯ. ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ 2023 ˄ʲʰʹ ʰʨʴʭʸʰʫʨʴ ˀʬʨʫʪʬʴʹ 0.003 ʱʵʬʼʰ˂ʰʬʴʺʹ ʫʨʸʰ˂ˆʻʲ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʮʬ. ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ ʪʨʫʨʰˆʫʬʩʨ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵʬʩʰʹ ʳʰʬʸ ʿʵʭʬʲʯʭʰʻʸʨʫ, ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʭʰʹ ʫʨʳʯʨʭʸʬʩʰʫʨʴ ʨʸʨʻʪʭʰʨʴʬʹ 45 ʱʨʲʬʴʫʨʸʻʲʰ ʫʾʰʹ ʭʨʫʨˀʰ. ʨ) ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʴʨˀʯʬʩʰ ʽʭʬʳʵʯ ʳʵ˂ʬʳʻʲ ˂ˆʸʰʲˀʰ ʳʵ˂ʬʳʻʲʰʨ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʬʩʰʫʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ. ʲʨʸʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʲʬʩʯʨʴ ˀʬʬʴʰˀʭʴʨ 10 ʫʨʫʬʩʻʲʰ 31 ʫʬʱʳʩʬʸʰ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2024 2023 4,135,495 4,329,168 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ, ʨʸ ʨʸʰʹ ʳʵ˄ʵʫʬʩʻʲʰ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ ʫʨʸˁʬʴʰʲʰ ˀʬʹʨʹʸʻʲʬʩʬʲʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ, ʸʵʳʬʲʯʨ ʯʨʭʫʨʶʰʸʭʬʲʰ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʭʨʫʨ ʨʸ ʨʾʬʳʨʺʬʩʨ ʬʸʯ ˄ʬʲʹ, ʸʵʪʵʸ˂ ʴʬʩʨʫʨʸʯʻʲʰʨ ʼʨʹʹ 15-ʹ ʳʰˆʬʫʭʰʯ. 15 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ 6. ˆʬʲʼʨʹʰ ʫʨ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʯʨ ʹˆʭʨ ʪʨʹʨʳʸˇʬʲʵʬʩʰ ʲʨʸʰ 2024 2023 ˆʬʲʼʨʹʰ ʹʨʫʾʬʹʨʹ˄ʨʻʲʵ ʶʸʬʳʰʨ ʱʭʨʸʺʨʲʻʸʰ ʶʸʬʳʰʨ ˄ʨʳʨˆʨʲʰʹʬʩʬʲʰ ʶʸʬʳʰʨ ʳʨʺʬʸʰʨʲʻʸʰ ʫʨˆʳʨʸʬʩʨ ʹʻʲ ˆʬʲʼʨʹʰ ʫʨ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʯʨ ʹˆʭʨ ʪʨʹʨʳʸˇʬʲʵʬʩʰ 11,391,653 9,552,737 2,881,586 4,171,837 270,585 416,858 19,132,519 4,577,543 3,242,661 119,258 337,846 17,830,045 ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʯʨ ʪʨʹʨʳʸˇʬʲʵʬʩʰʹ ˆʨʸˇʬʩʰʹ ˄ʨʸʳʵˀʵʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʰʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʻʲ ʹʨˀʺʨʺʵ ʬʸʯʬʻʲʮʬ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʰʹ ʫʨʴʰˀʭʴʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʯʨʭʳˇʫʵʳʨʸʰʹ ʩʸ˃ʨʴʬʩʨ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʨʹʨ ʫʨ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʹ ˀʵʸʰʹ ʪʨʼʵʸʳʬʩʻʲʰ ˆʬʲˀʬʱʻʸʲʬʩʨ. ˆʬʲʼʨʹʯʨʴ ʪʨʯʨʴʨʩʸʬʩʻʲʰ ʪʨʴʨ˂ʬʳʰʹ ʪʨ˂ʬʳʨ ˄ʨʸʳʵʬʩʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʩʸ˃ʨʴʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ. 7. ʹˆʭʨ ʹʨʬʸʯʵ ʫʨ ʨʫʳʰʴʰʹʺʸʨ˂ʰʻʲʰ ˆʨʸˇʰ ʲʨʸʰ 2024 2023 ʹʨʽʵʴʬʲʰ ʹʵ˂ʰʨʲʻʸʰ ʫʨʴʨʸʰ˂ˆʬʩʰ - ʫʨʳʹʨʽʳʬʩʲʰʹ ʹʨʶʬʴʹʰʵ ˀʬʴʨʺʨʴʰ ʹʨʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʵ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʨ ʹʨʱʵʳʻʴʰʱʨ˂ʰʵ ˆʨʸˇʬʩʰ ʹʨʰˇʨʸʵ ʽʰʸʨ ʹˆʭʨ ʫʨʴʨˁʬʴʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ˆʨʸˇʰ ˀʬʴʵʩʨ-ʴʨʪʬʩʵʩʬʩʰʹ ʫʨ˂ʭʰʹ ˆʨʸˇʰ ʳʰʭʲʰʴʬʩʨ ʽʭʬʿʴʰʹ ʪʨʸʬʯ ˄ʨʸʳʵʳʨʫʪʬʴʲʵʩʰʯʰ ˆʨʸˇʰ ʱʵʳʻʴʨʲʻʸʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʨ ʹʨʼʵʹʺʵ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʨ ʺʸʬʴʰʴʪʬʩʰ ʹʨʱʵʴʹʻʲʺʨ˂ʰʵ ˆʨʸˇʬʩʰ ʨʭʺʵʳʨʴʽʨʴʬʩʰʹ ˆʨʸˇʰ ʹʨ˄ʬʭʸʵ ˆʨʸˇʰ ʹʨʬ˅ʭʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ˆʨʸˇʬʩʰ ʫʨʮʾʭʬʭʨ ʺʸʨʴʹʶʵʸʺʰʸʬʩʰʹ ˆʨʸˇʰ ʳʰʭʲʰʴʬʩʨ ʽʭʬʿʴʰʹ ˀʰʪʴʰʯ ʳʵ˃ʸʨʭʰ ʽʵʴʬʩʰʹ ʰˇʨʸʨ ʹʨʵʼʰʹʬ ʰʴʭʬʴʺʨʸʰ ʱʵʳʶʰʻʺʬʸʰʹ ˆʨʸˇʬʩʰ ʹˆʭʨ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ˆʨʸˇʰ ʹʻʲ ʹˆʭʨ ʹʨʬʸʯʵ ʫʨ ʨʫʳʰʴʰʹʺʸʨ˂ʰʻʲʰ ˆʨʸˇʰ 286,749 269,596 264,575 197,011 189,942 180,880 168,768 143,532 147,757 137,109 103,578 92,794 89,925 72,692 51,020 41,765 27,414 24,625 21,825 9,948 5,500 5,890 569 2,533,464 284,221 248,718 242,131 147,307 177,519 342,523 149,580 41,031 218,485 132,907 75,072 103,499 29,976 136,187 49,211 221,320 15,059 55,628 300,815 13,436 25,840 13,547 569 3,024,581 16 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ 8. ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˆʨʸˇʰ ʲʨʸʰ 2024 ʫʨʼʰʴʨʴʹʬʩʨ * ʹˆʭʨ ʹʻʲ ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˆʨʸˇʰ 1,030,160 15,707 1,045,867 2023 614,860 17,068 631,928 * ʯʨʭʫʨʶʰʸʭʬʲʨʫ, ʨ(ʨ)ʰʶ "ʬʲʰʮʩʨʸ ʬʸʰʹʯʨʭʰʹ ʹʨˆʬʲʵʩʰʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ ˂ʬʴʺʸʰʹ" (ˀʭʰʲʵʩʰʲʰ ʱʵʳʶʨʴʰʨ) 2024 ˄ʲʰʹ ʩʰʻˇʬʺʰ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ N59/7 ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʰʯ, ʫʨʳʺʱʰ˂ʫʨ 770,160 ʲʨʸʰʹ ʵʫʬʴʵʩʰʯ, ˀʬʳʫʬʪ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ N18/8 ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʰʯ, ʱʵʸʬʽʺʰʸʫʨ ʫʨʳʨʺʬʩʰʯ 90,000 ʲʨʸʰʯ ʫʨ ʩʵʲʵʹ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ N21/1 ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʰʯ, ʱʰʫʬʭ 170,000 ʲʨʸʰʯ ʳʵˆʫʨ ʳʰʹʰ ʱʵʸʬʽʺʰʸʬʩʨ. ˀʬʹʨʨʳʰʹʨʫ 2024 ˄ʲʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ ʱʵʳʰʹʰʨʳ 1,030,160 ʲʨʸʰʹ ʵʫʬʴʵʩʰʯ ʫʨʨʼʰʴʨʴʹʨ ˀʭʰʲʵʩʰʲ ʱʵʳʶʨʴʰʨ (2023 ˄ʬʲʰ: 614,860 ʲʨʸʰ). 17 ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰ 4,154,224 4,154,224 4,154,224 16,616,897 16,823,479 16,480,143 (343,336) (343,336) (343,336) (686,672) 17,166,815 16,616,897 549,918 17,166,815 - ˀʬʴʵʩʬʩʰ 143,964 129,071 (4,964) (4,964) (14,893) (19,857) 148,928 148,928 148,928 - ʳʨʴʽʨʴʨʫʨʴʨʫʪʨʸʬʩʰ 302,731 1,520,016 1,462,110 (858,064) (171,161) 21,500 (1,007,725) (329,216) 44,034 (1,292,907) 2,755,017 1,160,795 1,388,863 (21,917) 2,527,741 279,489 (52,213) ʵʼʰʹʰʹ ʨʾ˅ʻʸʭʰʲʵʩʨ 5,991 321,417 312,272 (36,681) (22,377) 8,564 (50,494) (43,656) 166 (93,984) 406,256 42,672 337,804 (8,565) 371,911 35,105 (760) ʨʭʬˇʰ ʫʨ ʹˆʭʨ ʰʴʭʬʴʺʨʸʰ 169,006 436,131 352,898 (558,755) (59,876) 136,151 (482,480) (83,233) (565,713) 918,611 727,761 327,000 (136,150) 918,611 - ʹʨʺʸʨʴʹʶʵʸʺʵ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰ 21,248,849 23,399,231 22,890,718 (1,453,500) (601,714) 166,215 (1,888,999) (814,334) 44,200 (2,659,133) 25,549,851 22,702,349 2,752,513 (166,632) 25,288,230 314,594 (52,973) ʹʻʲ 18 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2024 ˄ʲʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʹʸʻʲʰʨʫ ʪʨ˂ʭʬʯʰʲʰ ʨʴ/ʫʨ ʫʨʮʰʨʴʬʩʻʲʰ ʫʨ ʪʨʳʵʹʨʿʬʴʬʩʲʨʫ ʪʨʳʵʻʹʨʫʬʪʨʸʰ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʯʭʰʯʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ˀʬʨʫʪʬʴʫʨ 1,321,154 ʲʨʸʹ (31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2023: 965,356 ʲʨʸʰ). ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʰʹ ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʰʯ, ʨʾʴʰˀʴʻʲʰ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʸʬʨʲʰʮʨ˂ʰʨ ˆʫʬʩʨ ʶʬʸʰʵʫʻʲʨʫ ʬʲʬʽʺʸʵʴʻʲʰ ʨʻʽ˂ʰʵʴʰʹ ʹʨˀʻʨʲʬʩʰʯ. 2024 ˄ʬʲʹ 814,334 ʲʨʸʰʹ ˂ʭʬʯʰʹ ˆʨʸˇʰ ˀʬʭʰʫʨ ʹˆʭʨ ʹʨʬʸʯʵ ʫʨ ʨʫʳʰʴʰʹʺʸʨ˂ʰʻʲ ˆʨʸˇʬʩˀʰ (2023 ˄ʬʲʰ: 601,714 ʲʨʸʰ). ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 1 ʰʨʴʭʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʴʨˀʯʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 1 ʰʨʴʭʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ˂ʭʬʯʨ ˄ʲʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ ʪʨʹʭʲʬʩʰ/ˁʨʳʵ˄ʬʸʬʩʰ ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ˂ʭʬʯʨ ˄ʲʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ ʪʨʹʭʲʬʩʰ/ˁʨʳʵ˄ʬʸʬʩʰ ʴʨˀʯʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ - 4,154,224 ʴʨˀʯʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʫʨʪʸʵʭʰʲʰ ˂ʭʬʯʨ 4,154,224 4,154,224 - ʳʰ˄ʰʹ ʴʨʱʭʬʯʬʩʰ ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 1 ʰʨʴʭʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ˀʬʹʿʰʫʭʬʩʰ ʪʨʹʭʲʬʩʰ/ˁʨʳʵ˄ʬʸʬʩʰ ʴʨˀʯʰ 2023 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ˀʬʹʿʰʫʭʬʩʰ ʪʨʹʭʲʬʩʰ/ˁʨʳʵ˄ʬʸʬʩʰ ʯʭʰʯʾ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʲʨʸʰ 9. ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ 10. ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ʲʨʸʰ ˀʬʴʰˀʭʴʨ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ˀʬʳ˂ʰʸʬʩʨ: ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʮʨʸʨʲʰʹ ʨʴʨʸʰ˂ˆʰ ʹʻʲ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ, ˄ʳʰʴʫʨ 13 (ʨ) 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2024 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2023 4,137,572 (2,077) 4,135,495 4,335,367 (6,199) 4,329,168 ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʨʴʨʸʰ˂ˆʬʩʰʹ ʳʵ˃ʸʨʵʩʨ ʳʵ˂ʬʳʻʲʰʨ ʽʭʬʳʵʯ: 2024 ʲʨʸʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʨʴʨʸʰ˂ˆʬʩʰ 1 ʰʨʴʭʸʰʹʯʭʰʹ ˄ʲʰʹ ʫʨʸʰ˂ˆʭʨ ˄ʲʰʹ ʨʾʫʪʬʴʨ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʨʴʨʸʰ˂ˆʬʩʰ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹʯʭʰʹ 6,199 (4,122) 2,077 2023 4,066 2,133 6,199 ʽʭʬʳʵʯ ʳʵʿʭʨʴʰʲʰ ˂ˆʸʰʲʰ ˀʬʰ˂ʨʭʹ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨʹ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʭʨʫʰʨʴʵʩʰʹ ʨʴʨʲʰʮʹ, 2024 ʫʨ 2023 ˄ʲʬʩʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ. ʲʨʸʰ ʨʸ˂ ʭʨʫʨʪʨʹʻʲʰ ʫʨ ʨʸ˂ ʪʨʻʨʸʬʹʬʩʻʲʰ ʭʨʫʨʪʨʫʨ˂ʰʲʬʩʨ 0-31 ʫʾʬ ʭʨʫʨʪʨʫʨ˂ʰʲʬʩʨ 32-92 ʫʾʬ ʭʨʫʨʪʨʫʨ˂ʰʲʬʩʨ 93-181 ʫʾʬ 1 ˄ʬʲʮʬ ʳʬʺʰ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2024 ʳʯʲʰʨʴʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʨ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʨʴʨʸʰ˂ˆʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ 3,993,905 15,688 114,774 13,205 4,137,572 157 1,722 198 2,077 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2023 ʳʯʲʰʨʴʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʨ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʨʴʨʸʰ˂ˆʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ 4,311,409 20,848 1,988 1,122 4,335,367 6,152 30 17 6,199 ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ, ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʹ ʫʨ ʹʨʭʨʲʻʺʵ ʸʰʹʱʬʩʮʬ ʫʨʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʫʨ ʳʪʸ˃ʴʵʩʬʲʵʩʰʹ ʨʴʨʲʰʮʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹʯʭʰʹ, ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰʨ ʳʬ-13 ˀʬʴʰˀʭʴʨˀʰ. 11. ʼʻʲʰ ʫʨ ʼʻʲʰʹ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ ʲʨʸʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʭʨʲʻʺʨ ʸʬʮʰʫʬʴʺ ʩʨʴʱˀʰ ʻ˂ˆʵʻʸʰ ʭʨʲʻʺʨ ʸʬʮʰʫʬʴʺ ʩʨʴʱˀʰ ʹʻʲ ʼʻʲʰ ʫʨ ʼʻʲʰʹ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2024 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ 2023 7,277,370 2,475 7,279,845 4,438,570 7,955 4,446,525 ʴʨˀʯʬʩʰ ʹʨʩʨʴʱʵ ʨʴʪʨʸʰˀʬʩʮʬ ʪʨʴʯʨʭʹʬʩʻʲʰʨ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʱʵʳʬʸ˂ʰʻʲ ʩʨʴʱʬʩˀʰ. ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʳʨ ʹʨʩʨʴʱʵ ʨʴʪʨʸʰˀʬʩʮʬ 2024 ˄ʬʲʹ ˀʬʨʫʪʰʴʨ 680,652 ʲʨʸʰ (2023: 686,470 ʲʨʸʰ). 19 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ, ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʹ ʫʨ ʹʨʭʨʲʻʺʵ ʸʰʹʱʬʩʮʬ ʫʨʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ ʫʨ ʳʪʸ˃ʴʵʩʬʲʵʩʰʹ ʨʴʨʲʰʮʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹʯʭʰʹ, ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰʨ ʳʬ-13 ˀʬʴʰˀʭʴʨˀʰ. 12. ʱʨʶʰʺʨʲʰʹ ʳʨʸʯʭʨ ʱʵʳʰʹʰʨʹ ʨʸ ʨʽʭʹ ʱʨʶʰʺʨʲʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʼʵʸʳʨʲʻʸʰ ʶʵʲʰʺʰʱʨ, ʯʻʳ˂ʨ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʳʰʮʴʨʫ ʰʹʨˆʨʭʹ ˀʬʰʴʨʸˁʻʴʵʹ ˃ʲʰʬʸʰ ʱʨʶʰʺʨʲʻʸʰ ʩʨʮʨ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʫʨ ʹʺʸʨʺʬʪʰʻʲʰ ʹʨ˅ʰʸʵʬʩʬʩʰʹ ʫʨʹʨʱʳʨʿʵʼʰʲʬʩʲʨʫ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʸ ʬʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʨ ʪʨʸʬʫʨʴ ʫʨ˄ʬʹʬʩʻʲ ʱʨʶʰʺʨʲʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʹ. 13. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʫʨ ʸʰʹʱʰʹ ʳʨʸʯʭʨ ʨ) ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ 2024 ʫʨ 2023 ˄ʲʬʩʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ ʼʲʵʩʰʲʰ ʿʭʬʲʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʰʹ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ˆʵʸ˂ʰʬʲʫʬʩʨ ʱʵʺʰʸʬʩʻʲʰ ʼʨʹʬʩʰʯ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʳʬʯʵʫʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ ʨʽʺʰʻʸ ʩʨʮʸʬʩʮʬ ʫʨ ʨʹʬʭʬ ʩʨʮʸʰʹ ʬʳʶʰʸʰʻʲʰ ʨʳʵʹʨʭʨʲʰ ʳʵʴʨ˂ʬʳʬʩʰʯ. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʰʬʸʨʸʽʰʰʹ ʳʬ-3 ʫʵʴʬˀʰ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ˀʬʼʨʹʫʨ ʫʰʹʱʵʴʺʰʸʬʩʻʲʰ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʳʬʯʵʫʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʰʬʸʨʸʽʰʰʹ ʫʵʴʰʯ ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʫʨ ʰʳ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʨʸ ʼʨʹʫʬʩʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ, ʨʸʰʹ ˀʬʳʫʬʪʰ: 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ ʲʨʸʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʼʻʲʰ ʫʨ ʼʻʲʰʹ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ˀʬʴʰˀʭʴʨ ʫʵʴʬ 11 10 1-ʲʰ ʫʵʴʬ ʳʬ-3 ʫʵʴʬ 7,279,845 4,135,495 7,279,845 4,135,495 ʳʬ-3 ʫʵʴʬ 294,822 294,822 ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʫʨ ʹˆʭʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ 2023 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ ʲʨʸʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʼʻʲʰ ʫʨ ʼʻʲʰʹ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʫʨ ʹˆʭʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ˀʬʴʰˀʭʴʨ ʫʵʴʬ 11 10 1-ʲʰ ʫʵʴʬ ʳʬ-3 ʫʵʴʬ 4,446,525 4,329,168 4,446,525 4,329,168 ʳʬ-3 ʫʵʴʬ 74,735 74,735 20 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ˀʬʹʨʼʨʹʬʩʲʨʫ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʻʲʰʨ ˀʬʳʫʬʪʰ ʳʬʯʵʫʬʩʰ ʫʨ ʫʨˀʭʬʩʬʩʰ: Ź ʩ) ʼʻʲʰ ʫʨ ʼʻʲʰʹ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰʹ, ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹ, ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʫʨ ʹˆʭ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʳʨʯ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ ʨʸʰʹ ʳʰʨˆʲʵʬʩʻʲʰ, ʨʳ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʬʩʰʹ ʳʵʱʲʬʭʨʫʰʨʴʰ ʫʨʼʨʸʭʰʹ ʭʨʫʬʩʰʹ ʪʨʳʵ; ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʸʰʹʱʰʹ ʳʨʸʯʭʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʬʩʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ʱʵʳʰʹʰʨ ˀʬʳʫʬʪʰ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ˄ʰʴʨˀʬ ʫʪʨʹ: í ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰ; í ʲʰʱʭʰʫʻʸʵʩʰʹ ʸʰʹʱʰ; í ʹʨʩʨʮʸʵ ʸʰʹʱʰ; ʸʰʹʱʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʹʺʸʻʽʺʻʸʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨʹ ʨʱʰʹʸʰʨ ʹʸʻʲʰ ʶʨʹʻˆʰʹʳʪʬʩʲʵʩʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʹʺʸʻʽʺʻʸʰʹ ʫʨʫʪʬʴʨʹʨ ʫʨ ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʨʮʬ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʶʵʲʰʺʰʱʬʩʰ ʪʨʴʰʹʨʮʾʭʸʬʩʨ ʳʰʹ ˄ʰʴʨˀʬ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ʰʫʬʴʺʰʼʰ˂ʰʸʬʩʰʹʨ ʫʨ ʨʴʨʲʰʮʰʹʯʭʰʹ, ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ʹʨʮʾʭʸʬʩʰʹʨ ʫʨ ʹʨʱʵʴʺʸʵʲʵ ʳʬʽʨʴʰʮʳʬʩʰʹ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʰʹʯʭʰʹ ʫʨ ʸʰʹʱʬʩʰʹʨ ʫʨ ʹʨʮʾʭʸʬʩʰʹ ʫʨ˂ʭʰʹ ʪʨʱʵʴʺʸʵʲʬʩʰʹʯʭʰʹ. ʸʰʹʱʬʩʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʶʵʲʰʺʰʱʬʩʰ ʫʨ ʹʰʹʺʬʳʬʩʰ ʸʬʪʻʲʨʸʻʲʨʫ ʪʨʫʨʰˆʬʫʬʩʨ ʩʨʮʸʰʹ ʶʰʸʵʩʬʩʰʹʨ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨˀʰ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʹ ʨʹʨˆʭʰʹ ʳʰʮʴʰʯ. ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ ʫʨ ʳʨʸʯʭʰʹ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰʹ ʫʨ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʬʩʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʮʨʴʹ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʫʰʹ˂ʰʶʲʰʴʰʸʬʩʻʲʰ ʫʨ ʱʵʴʹʺʸʻʽ˂ʰʻʲʰ ʱʵʴʺʸʵʲʰʹ ʪʨʸʬʳʵʹ ˀʬʽʳʴʨ, ʸʵʳʬʲˀʰ˂ ʿʭʬʲʨ ʯʨʴʨʳˀʸʵʳʬʲʹ ʪʨʨʮʸʬʩʻʲʰ ʬʽʴʬʩʨ ʯʨʭʰʹʰ ʼʻʴʽ˂ʰʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨ. ʨ) ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰ ʨʸʰʹ ʸʰʹʱʰ ʰʳʰʹʨ, ʸʵʳ ʳʬʵʸʬ ʳˆʨʸʬ ʭʬʸ ˀʬʨʹʸʻʲʬʩʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʰʯ ʨʴ ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʬʲʯʨʴ ʪʨʼʵʸʳʬʩʻʲʰ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʹ ʫʨ ʨʳʰʯ ʵʸʪʨʴʰʮʨ˂ʰʨʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʮʨʸʨʲʰ ʳʰʨʫʪʬʩʨ. ʱʵʳʰʹʰʨʹ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰ ʨʽʭʹ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ (˃ʰʸʰʯʨʫʨʫ, ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹ ʪʨʳʵ) ʫʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʴʨ˄ʰʲˀʰ, ʨʹʬʭʬ ʩʨʴʱʬʩʹʨ ʫʨ ʹʨʼʰʴʨʴʹʵ ʫʨ˄ʬʹʬʩʻʲʬʩʬʩˀʰ ʪʨʴʯʨʭʹʬʩʻʲʰ ʳʰʳʫʰʴʨʸʬ ʨʴʪʨʸʰˀʬʩʰʫʨʴ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰʹ ʳʵ˂ʻʲʵʩʨʹ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹ ʫʨ ʼʻʲʰʹʨ ʫʨ ʳʨʯʰ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰʹ ʹʨʬʸʯʵ ʴʨˀʯʰ 2024 ʫʨ 2023 ˄ʲʬʩʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʯ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʹ ʳʨʸʯʨʭʹ ˆʬʲʳʰʹʨ˄ʭʫʵʳʰ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰʹ ʻʫʰʫʬʹʰ ʴʨ˄ʰʲʰʹ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ˄ʨʳʿʭʨʴ ʩʨʴʱʬʩˀʰ ʪʨʴʯʨʭʹʬʩʰʯ, ʸʵʳʬʲʹʨ˂ ʳʰʴʰ˅ʬʩʻʲʰ ʨʽʭʹ ʳʵʱʲʬʭʨʫʰʨʴʰ ʫʬʼʵʲʺ ʸʬʰʺʰʴʪʰ B, ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ Fitch-ʰʹ ʹʨʸʬʰʺʰʴʪʵ ʹʨʨʪʬʴʺʵʹ ʳʰʬʸ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨ ʳʻʫʳʰʭ ʸʬʷʰʳˀʰ ʨʱʵʴʺʸʵʲʬʩʹ ʰʳ ʩʨʴʱʬʩʰʹ ʹʺʨʺʻʹʹ, ʸʵʳʲʬʩˀʰ˂ ʪʨʴʯʨʭʹʬʩʻʲʰʨ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʳʬʯʵʫʵʲʵʪʰʰʹʯʭʰʹ ʰʿʬʴʬʩʹ ʪʨʳʨʸʺʰʭʬʩʻʲ ʳʬʯʵʫʹ, ʸʨʯʨ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʵʹ ʨʸʹʬʩʵʩʰʹ ʳʨʴ˃ʰʲʮʬ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʫʨʴʨʱʨʸʪʰ. ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰ ˇʪʻʼʫʬʩʨ ʳʹʪʨʭʹʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰʹʨ ʫʨ ˆʨʴʫʨʮʳʻʲʵʩʰʹ ʳʰˆʬʫʭʰʯ. ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʹ ʨʽʭʹ ʳʹʪʨʭʹʰ ʸʰʹʱʰʨʴʵʩʰʹ ʳʨˆʨʹʰʨʯʬʩʬʲʰ. ʩ) ʲʰʱʭʰʫʵʩʰʹ ʸʰʹʱʰ ʲʰʱʭʰʫʻʸʵʩʰʹ ʸʰʹʱʰ ʨʸʰʹ ʸʰʹʱʰ ʰʳʰʹʨ, ʸʵʳ ʱʵʳʰʹʰʨ ʹʰʸʯʻʲʬʬʩʹ ˀʬˆʭʫʬʩʨ ʰʳ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ˀʬʹʸʻʲʬʩʨˀʰ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʫʨʱʳʨʿʵʼʰʲʬʩʻʲʰʨ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰʹ ʨʴ ʹˆʭʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʳʰ˄ʵʫʬʩʰʹ ʪʮʰʯ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʫʪʵʳʨ ʲʰʱʭʰʫʻʸʵʩʰʹ ʸʰʹʱʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹʨʫʳʰ ʨʸʰʹ, ˀʬʹʨ˃ʲʬʩʲʵʩʰʹ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ, ʰʳʰʹ ʻʮʸʻʴʭʬʲʿʵʼʨ, ʸʵʳ ʳʨʹ ʿʵʭʬʲʯʭʰʹ 21 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ˈʽʵʴʫʬʹ ʹʨʱʳʨʸʰʹʰ ʲʰʱʭʰʫʻʸʵʩʨ ʳʰʹʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʫʨʹʨʱʳʨʿʵʼʰʲʬʩʲʨʫ, ʳʨʯʰ ʫʨʼʨʸʭʰʹ ʭʨʫʰʹ ʫʨʫʪʵʳʰʹʨʹ, ʸʵʪʵʸ˂ ˁʭʬʻʲʬʩʸʰʭ, ʨʹʬʭʬ ʱʸʰʮʰʹʻʲ ʶʬʸʰʵʫʬʩˀʰ, ʳʰʻʾʬʩʬʲʰ ʮʨʸʨʲʰʹ ʪʨ˄ʬʭʰʹ ʨʴ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʸʬʶʻʺʨ˂ʰʰʹʯʭʰʹ ʮʰʨʴʰʹ ʳʰʿʬʴʬʩʰʹ ʪʨʸʬˀʬ. ʲʰʱʭʰʫʻʸʵʩʰʹ ʸʰʹʱʮʬ ʫʨʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʨ ʽʭʬʳʵʯ ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʴʨʸˁʬʴʰ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʭʨʫʬʩʰ ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʬʩʰʹʯʭʰʹ. ʯʨʴˆʬʩʰ ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰʨ ʩʸʻʺʵ ʫʨ ʨʸʨʫʰʹʱʵʴʺʰʸʬʩʻʲʰ ʼʵʸʳʰʯ ʫʨ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ʹʨʭʨʸʨʻʫʵ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ʪʨʫʨˆʫʬʩʹ: ʲʨʸʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʫʨ ʹˆʭʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ 2023 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʰ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʫʨ ʹˆʭʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʪ) ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ íʯʭʬ 294,822 294,822 294,822 74,735 74,735 74,735 ʹʨʩʨʮʸʵ ʸʰʹʱʰ ʸʰʹʱʰ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʹʨʩʨʮʸʵ ʼʨʹʬʩʰʹ ˂ʭʨʲʬʩʨʫʵʩʰʹ ʸʰʹʱʹ, ʸʨ˂ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ʹʨʭʨʲʻʺʵ ʪʨ˂ʭʲʰʯʰ ʱʻʸʹʬʩʰʹ ʫʨ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ʪʨʴʨʱʭʬʯʬʩʰʹ ˂ʭʨʲʬʩʨʫʵʩʰʹ ʸʰʹʱʹ, ʸʨʳʨ˂ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ʪʨʭʲʬʴʨ ʰʽʵʴʰʵʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˀʬʳʵʹʨʭʲʬʩʮʬ ʨʴ ʳʰʹ ˆʬʲʯ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʬʩʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʮʬ. ʹʨʩʨʮʸʵ ʸʰʹʱʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʳʰʮʨʴʹ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʹʨʩʨʮʸʵ ʸʰʹʱʬʩʮʬ ʫʨʳʵʱʰʫʬʩʻʲʬʩʰʹ ʳʨʸʯʭʨ ʫʨ ʱʵʴʺʸʵʲʰ ʳʰʹʨʾʬʩʰ ʶʨʸʨʳʬʺʸʬʩʰʹ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ, ʨʳʵʴʨʪʬʩʰʹ ʵʶʺʰʳʰʮʨ˂ʰʰʹ ʶʸʵ˂ʬʹˀʰ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʸ ʰʿʬʴʬʩʹ ˈʬˇʰʸʬʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨʹ ʳʵʪʬʩʨʹʨ ʯʻ ʮʨʸʨʲˀʰ ʳʬʸʿʬʵʩʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʳʰʮʴʰʯ. ʹʨʭʨʲʻʺʵ ʸʰʹʱʰ ʱʵʳʰʹʰʨ ʬʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʨ ʹʨʭʨʲʻʺʵ ʸʰʹʱʹ ʰʳʫʬʴʨʫ ʸʨʳʫʬʴʨʫʨ˂ ʨʸʹʬʩʵʩʹ ˀʬʻʹʨʩʨʳʵʩʨ ʰʳ ʭʨʲʻʺʬʩʹ ˀʵʸʰʹ ʸʵʳʲʬʩˀʰ˂ ʫʬʴʵʳʰʴʰʸʬʩʻʲʰʨ ˀʬʹʿʰʫʭʬʩʰ ʫʨ ʱʸʬʫʰʺʬʩʰ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʳʻˀʨʵ ʭʨʲʻʺʨʹ ˀʵʸʰʹ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʳʻˀʨʵ ʭʨʲʻʺʨ ʨʸʰʹ ʽʨʸʯʻʲʰ ʲʨʸʰ. ʭʨʲʻʺʬʩʰ, ʸʵʳʲʬʩˀʰ˂ ˃ʰʸʰʯʨʫʨʫ ʫʬʴʵʳʰʴʰʸʬʩʻʲʰʨ ʬʹ ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰ ʨʸʰʹ ʬʭʸʵ. 14. ʶʰʸʵʩʰʯʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʨ) ʶʰʸʵʩʰʯʰ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵˀʰ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʹʰʹʺʬʳʨ ˀʬʫʨʸʬʩʰʯ ʨˆʨʲʰʨ ʫʨ ˆʨʹʰʨʯʫʬʩʨ ˆˀʰʸʰ ʹʨʱʨʴʵʴʳʫʬʩʲʵ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʯ, ʵʼʰ˂ʰʨʲʻʸʰ ʪʨʴ˂ˆʨʫʬʩʬʩʰʯ ʫʨ ʹʨʹʨʳʨʸʯʲʵ ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʬʩʰʯ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʮʵʪˇʬʸ ʩʻʴʫʵʭʨʴʰ ʫʨ ʻʸʯʰʬʸʯʪʨʳʵʳʸʰ˂ˆʨʭʰʨ ʫʨ ʬʸʯʳʨʴʬʯʰʹʨʪʨʴ ʪʨʴʹˆʭʨʭʬʩʻʲʰ ʰʴʺʬʸʶʸʬʺʨ˂ʰʰʹ ʹʨˀʻʨʲʬʩʨʹ ʰ˃ʲʬʭʨ. ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ˄ʬʲʰ ʾʰʨ ʸˁʬʩʨ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʻ˄ʿʬʩʬʩʰʹ ʳʰʬʸ ʪʨʴʹʨˆʰʲʭʬʲʨʫ, ʹʨʳʰ ʯʨʴʳʰʳʫʬʭʸʻʲʰ ʱʨʲʬʴʫʨʸʻʲʰ ˄ʲʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ, ʯʻʳ˂ʨ, ʱʵʴʱʸʬʺʻʲ ʭʰʯʨʸʬʩʬʩˀʰ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ˄ʬʲʰ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ʻʼʸʵ ʫʰʫʰ ˆʴʰʯ ʫʨʸˁʬʹ ʾʰʨ. ʬʹ ʭʰʯʨʸʬʩʨ ʽʳʴʰʹ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʸʰʹʱʬʩʹ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂, ʹˆʭʨ ʽʭʬʿʴʬʩʯʨʴ ˀʬʫʨʸʬʩʰʯ, ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵˀʰ ʪʨ˂ʰʲʬʩʰʯ ʻʼʸʵ ʹʨʪʸ˃ʴʵʩʰʨ. ˆʬʲ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨ ʯʭʲʰʹ, ʸʵʳ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʳʵʽʳʬʫʰ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʱʵʫʬʽʹʰʹ, ʵʼʰ˂ʰʨʲʻʸʰ ʪʨʴ˂ˆʨʫʬʩʬʩʰʹʨ ʫʨ ʹʨʹʨʳʨʸʯʲʵ ʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʬʩʬʩʰʹ ʰʴʺʬʸʶʸʬʺʨ˂ʰʰʹ ʨʫʬʱʭʨʺʻʸʰʨ. ʯʻʳ˂ʨ, ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʵʸʪʨʴʵʬʩʰʹ ʳʰʬʸ ʨʾʴʰˀʴʻʲʰ ʱʨʴʵʴʬʩʰʹ ʰʴʺʬʸʶʸʬʺʰʸʬʩʨ ˀʬʰ˃ʲʬʩʨ ʪʨʴʹˆʭʨʭʫʬʩʵʫʬʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹʬʻʲʰ ʰʴʺʬʸʶʸʬʺʨ˂ʰʰʹʨʪʨʴ ʫʨ ʯʻ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʵʸʪʨʴʵʳ ˀʬ˃ʲʵ ʹʨʱʻʯʨʸʰ ʰʴʺʬʸʶʸʬʺʰʸʬʩʰʹ ʨʸʪʻʳʬʴʺʰʸʬʩʨ, ʳʨˀʰʴ ʨʾʴʰˀʴʻʲʳʨ ʪʨʸʬʳʵʬʩʨʳ ˀʬʰ˃ʲʬʩʨ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʪʨʭʲʬʴʨ ʳʵʨˆʫʰʴʵʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨʮʬ. 22 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʩ) ʹʨʹʨʳʨʸʯʲʵ ʫʨʭʨ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ˁʭʬʻʲʬʩʸʰʭʰ ʳʰʳʫʰʴʨʸʬʵʩʰʹʨʹ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʫʨʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʻʲʰʨ ʹʨʸˁʬʲʬʩʹʨ ʫʨ ʹʨˁʰʭʸʬʩʹ. ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨʹ ʳʰʨˁʴʰʨ, ʸʵʳ ʳʵ˂ʬʳʻʲʰ ʹʨʸˁʬʲʬʩʰʫʨʴ ʫʨ ʹʨˁʰʭʸʬʩʰʫʨʴ ˄ʨʸʳʵˀʵʩʰʲ ʹʨʩʵʲʵʵ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨʹ, ʨʹʬʯʰʹ ʨʸʹʬʩʵʩʰʹ ˀʬʳʯˆʭʬʭʨˀʰ, ʨʸ ʬʽʴʬʩʨ ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʻʨʸʿʵʼʰʯʰ ʪʨʭʲʬʴʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʵʳʨʭʨʲʰ ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰʹ ˀʬʫʬʪʬʩʮʬ ʨʴ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʨʮʬ. 15. ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ʳˆʨʸʬʬʩʯʨʴ ʨ) ˄ʨʳʿʭʨʴ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰ i. ˄ʨʳʿʭʨʴʰ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨ ˄ʨʳʿʭʨʴʳʨ ˆʬʲʳ˃ʾʭʨʴʬʲʵʩʨʳ ʶʬʸʰʵʫʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ ˀʬʳʫʬʪʰ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨ ʳʰʰʾʵ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʹˆʭʨ ʮʵʪʨʫ ʫʨ ʨʫʳʰʴʰʹʺʸʨ˂ʰʻʲ ˆʨʸˇʬʩˀʰ ˀʬʫʰʹ: ʲʨʸʰ ˆʬʲʼʨʹʬʩʰ ʫʨ ʹˆʭʨ ʹʨʸʪʬʩʬʲʰ ʩ) 2024 2023 1,658,033 1,658,033 1,211,637 1,211,637 ʹˆʭʨ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ʳˆʨʸʬʹʯʨʴ ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰ ʲʨʸʰ ʵʶʬʸʨ˂ʰʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ 31 ʫʬʱʬʳʩʬʸʹ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ 2024 2023 ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ˀʬ˃ʬʴʨ ʹˆʭʨ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʳˆʨʸʬʬʩʰ 41,130 41,130 39,255 39,255 2024 ˄ʲʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ ˀʭʰʲʵʩʰʲʰ ʱʵʳʶʨʴʰʰʹʯʭʰʹ ʹʨʹ˄ʨʭʲʵ-ʱʭʲʬʭʰʯʰ ˂ʬʴʺʸʰʹ ʼʻʴʽ˂ʰʵʴʰʸʬʩʰʹ ʳʰʮʴʰʯ, ˆʨʸˇʰʹ ʹʨˆʰʯ ʪʨʫʨʸʰ˂ˆʻʲʰʨ 1,030,160 ʲʨʸʰ (2023 ˄ʬʲʰ: 614,860 ʲʨʸʰ). 16. ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨ ʳʵʳʮʨʫʬʩʻʲʰʨ ʶʰʸʭʨʴʫʬʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ. 17. ʨʸʹʬʩʰʯʰ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʬʩʰ ʽʭʬʳʵʯ ʳʵ˂ʬʳʻʲʰ ʹʨʨʾʸʰ˂ˆʭʵ ʶʵʲʰʺʰʱʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʯʨʴʳʰʳʫʬʭʸʻʲʨʫʨʨ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ˄ʨʸʳʵʫʪʬʴʰʲʰ ʿʭʬʲʨ ʶʬʸʰʵʫʰʹ ʳʰʳʨʸʯ. ʨ) ʨʳʵʴʨʪʬʩʰ ʲʰ˂ʬʴʮʰʨʴʺʬʩʰʹʪʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʨʳʵʴʨʪʬʩʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ˆʫʬʩʨ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ʱʵʴʺʸʵʲʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʨʮʬ ʪʨʫʨʬ˂ʬʳʨ ʲʰ˂ʬʴʮʰʨʴʺʬʩʹ ʰʳ ʯʨʴˆʰʯ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʨʹʨˆʨʭʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʹ, ʸʵʳʬʲʮʬ˂ ʻʼʲʬʩʰʹ ʳʰʾʬʩʨʹ ʱʵʳʰʹʰʨ ʳʵʬʲʰʹ ʨʳ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʹʨʴʨ˂ʭʲʵʫ. "ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ" ʱʨʴʵʴʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ ʬʲʬʽʺʸʵʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹ, ʩʻʴʬʩʸʰʭʰ ʪʨʮʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʹʬʽʺʵʸʰʹ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʯʨ ʫʨ ʮʬʫʨʳˆʬʫʭʬʲʵʩʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʨʳʵʴʨʪʬʩʰ (ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ) ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʫʸʵʰʹ ʪʨʸʱʭʬʻʲ ʳʵʳʬʴʺˀʰ. ʹʬʳʬʱʰʹ 2020 23 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ˄ʲʰʹ 9 ʫʬʱʬʳʩʸʰʹ N 63 ʫʨʫʪʬʴʰʲʬʩʰʹ „ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰʹ ʵʫʬʴʵʩʰʹ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʰʹ, ʪʨʨʴʪʨʸʰˀʬʩʰʹ ʫʨ ʪʨʫʨˆʫʰʹ ˄ʬʹʰʹ“ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰʹ ʫʨʸʰ˂ˆʭʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʹ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵʬʩʰʹ ʳʰʬʸ, ʨʳʨʭʬ ʫʨʫʪʬʴʰʲʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʬʲʬʽʺʸʵʴʻʲʨʫ ˀʬʭʹʬʩʻʲʰ, ˆʬʲʳʵ˄ʬʸʰʲʰ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʨˀʰ ˄ʨʸʫʪʬʴʰʲʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʼʵʸʳʨ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʻʼʲʬʩʨʳʵʹʰʲʰ ʶʰʸʰʹ ʳʰʬʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʼʵʸʳʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ ʪʨʳʵ˄ʬʸʰʲʰ ʰʴʭʵʰʹʰ. ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰʹ ʪʨʫʨʳˆʫʬʲʬʩʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʹ ʰˆʫʰʨʴ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʫʨʴ. ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʰʹ ʹʨʼʨʹʻʸʰ ʪʨʫʨʰˆʫʬʩʨ ʸʬʪʻʲʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵʬʩʰʹ ʳʰʬʸ ʿʵʭʬʲʯʭʰʻʸʨʫ, ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʭʰʹ ʫʨʳʯʨʭʸʬʩʰʫʨʴ ʨʸʨʻʪʭʰʨʴʬʹ 45 ʱʨʲʬʴʫʨʸʻʲʰ ʫʾʰʹ ʭʨʫʨˀʰ. ʩ) ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʫʨ ˆʨʸˇʬʩʰ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʰ ʫʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ˆʨʸˇʬʩʰ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ʼʨʹʹ 9-ʰʹ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ ʫʨʸʰ˂ˆʻʲʰ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲʹ ʹʨʩʨʴʱʵ ʨʴʪʨʸʰˀʬʩʮʬ. ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹ ʨʴ ˆʨʸˇʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ˆʫʬʩʨ ʳʰʹʰ ʫʨʸʰ˂ˆʭʰʹʯʨʴʨʭʬ, ʬʼʬʽʺʻʸʰ ʶʸʵ˂ʬʴʺʰʹ ʳʬʯʵʫʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ. ʪ) ʳʵʪʬʩʨʮʬ ʨʴ ʮʨʸʨʲʮʬ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʯʨ ʪʨʹʨʳʸˇʬʲʵʬʩʰ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʯʨ ʳʵʱʲʬʭʨʫʰʨʴʰ ʪʨʹʨʳʸˇʬʲʵʬʩʰ ʼʨʹʫʬʩʨ ʨʸʨʫʰʹʱʵʴʺʰʸʬʩʻʲ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ ʫʨ ˆʨʸˇʨʫ ʨʾʰʸʰ˂ˆʬʩʨ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʪʨ˄ʬʭʰʹʨʹ. ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨ ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʰʳ ʵʫʬʴʵʩʰʯ, ʸʵʳʲʰʹ ʪʨʫʨˆʫʨ˂ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰʨ ʳʵʱʲʬʭʨʫʰʨʴʰ ʼʻʲʨʫʰ ʩʵʴʻʹʰʹ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ, ʯʻ ʱʵʳʰʹʰʨʹ ʬʽʴʬʩʨ ʳʰʳʫʰʴʨʸʬ ʹʨʳʨʸʯʲʬʩʸʰʭʰ ʨʴ ʱʵʴʹʺʸʻʽ˂ʰʻʲʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨ ʪʨʫʨʰˆʨʫʵʹ ʬʹ ʯʨʴˆʨ ʫʨʽʰʸʨʭʬʩʻʲʰ ʶʰʸʰʹ ʳʰʬʸ ˄ʨʸʹʻʲˀʰ ʪʨ˄ʬʻʲʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ʫʨ ʸʵʫʬʹʨ˂ ʨʳʪʭʨʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨ ʹʨʰʳʬʫʵʫ ˀʬʰ˃ʲʬʩʨ ʰʿʵʹ ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ. ʫ) ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʫʨ ʹˆʭʨ ˀʬʴʨʺʨʴʬʩʰ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʬʩʰ ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʰʳ ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʶʬʸʰʵʫˀʰ, ʸʨ ʶʬʸʰʵʫˀʰ˂ ˄ʨʸʳʵʰʽʳʴʬʩʨ ʳʨʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʲʰ ʳʵʭʲʬʴʨ. ʳʨʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʲ ʳʵʭʲʬʴʨʹ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʽʳʬʫʬʩʨ ʨʴ ʼʨʽʺʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂, ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʱʵʫʬʽʹʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʪʨʴʨʶʰʸʵʩʬʩʹ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰʹ ʪʨʫʨˆʫʨʹ. ˄ʰʴʨʹ˄ʨʸ ʪʨʫʨˆʫʰʲʰ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʬʩʰ, ʸʵʳʲʰʫʨʴʨ˂ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰʨ ʳʵʳʨʭʨʲˀʰ ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸʰ ʹʨʸʪʬʩʲʰʹ ʳʰʾʬʩʨ, ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʨʽʺʰʭʨʫ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʸʬʮʰʫʬʴʺʰ ʶʰʸʬʩʰʹ ʪʨʫʨˆʫʰʹ ˄ʿʨʸʵʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭʬʩʻʲ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫˀʰ ʳʵʰʨʮʸʬʩʹ ʯʨʴʨʳˀʸʵʳʲʬʩʮʬ ʫʨʸʰ˂ˆʻʲ ˆʬʲʼʨʹʬʩʹ ʨʴ ˆʬʲʼʨʹʰʹ ʹʨˆʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸ ʹʨʸʪʬʩʬʲʹ, ʳʨʯ ˀʵʸʰʹ, ʪʨʫʨˆʫʰʹ ˄ʿʨʸʵʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭʬʩʻʲ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʹ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʰʯ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʻʲʰ ʼʰʮʰʱʻʸʰ ʶʰʸʬʩʰʹ ʳʰʬʸ ʪʨ˄ʬʻʲʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʫʨʴ, ʮʬʴʵʸʳʨʺʰʻʲʰ ʳʰʭʲʰʴʬʩʰʫʨʴ, ʺʸʬʴʰʴʪʬʩʰʫʨʴ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʨʸʨʨ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʫʨʽʰʸʨʭʬʩʻʲʰʹ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨʹʯʨʴ ʫʨ ʹˆʭʨ. ʹʨˀʬʳʵʹʨʭʲʵ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰʹ ʫʨʱʨʭʬʩʨ ʪʨʫʨˆʫʰʹ ˄ʿʨʸʵʹʯʨʴ ʫʨ ʩʰʻˇʬʺˀʰ ʳʰʹʰ ʪʨʫʨˆʫʨ ˆʫʬʩʨ ʪʨʴʨ˂ʬʳʬʩʰʹ ʪʨʫʨˆʫʰʹʯʨʴʨʭʬ, ˆʵʲʵ ʪʨʴʨ˂ʬʳʰʹ ʨʸʨʼʻʲʨʫʰ ʼʵʸʳʰʯ ʪʨʴˆʵʸ˂ʰʬʲʬʩʰʹ ˀʬʳʯˆʭʬʭʨˀʰ – ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʰ ʯʭʰʹ ʩʵʲʵ ʸʰ˂ˆʭˀʰ. ʹʨˀʬʳʵʹʨʭʲʵ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰʹ ʳʰʮʴʬʩʰʹʯʭʰʹ, ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʶʬʸʰʵʫʰ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ʬʸʯ ʯʭʬʹ. ʸʬʮʰʫʬʴʺʰ ʶʰʸʬʩʰʹ ʹʨˀʬʳʵʹʨʭʲʵ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰ ʼʨʹʫʬʩʨ ʫʨʹʨʽʳʬʩʻʲʮʬ ʫʨʸʰ˂ˆʻʲʰ ˆʬʲʼʨʹʰʫʨʴ ʨʴ ˆʬʲʼʨʹʰʹ ʹʨˆʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ʹʨʮʾʨʻʸʰʫʨʴ ʨʴ ʹʨʸʪʬʩʲʰʫʨʴ ʫʨ ʼʰʮʰʱʻʸ ʶʰʸʬʩʮʬ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʰʯ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʻʲʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʫʨʴ, ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʱʵʫʬʽʹʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʯ. 24 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʨʸʨʸʬʮʰʫʬʴʺʰ ʶʰʸʬʩʰʹ ʹʨˀʬʳʵʹʨʭʲʵ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰ ʼʨʹʫʬʩʨ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵˀʰ ʳʻʫʳʰʭʰ ʫʨ˄ʬʹʬʩʻʲʬʩʰʹ ʨʸʳʽʵʴʬ ʨʸʨʸʬʮʰʫʬʴʺʰ ʶʰʸʰʹ ʳʰʬʸ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʺʬʸʰʺʵʸʰʨʮʬ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʪʨ˄ʬʭʨʮʬ, ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʱʵʫʬʽʹʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲʰ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʯ. ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʹʨʪʨʫʨʹʨˆʨʫʵ ʱʵʫʬʽʹʰʹ ʳʰˆʬʫʭʰʯ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʹʨʽʳʰʨʴʵʩʨ ʨʸ ʳʰʬʱʻʯʭʴʬʩʨ ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸ ʹʨʽʳʰʴʵʩʨʹ ʫʨ ʫʨʳʨʺʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰʹ ʳʰʮʴʬʩʰʹʯʭʰʹʨ˂ ʨʸ ʨʸʰʹ ʫʨʹʨʩʬʪʸʰ. ʨʳʨʹʯʨʴ, ʨʸʨʸʬʮʰʫʬʴʺ ʶʰʸʬʩʯʨʴ ʻʸʯʰʬʸʯʵʩʨˀʰ ˀʬʰ˃ʲʬʩʨ ˄ʨʸʳʵʰˀʭʨʹ ʻʱʻʫʨʩʬʪʭʸʰʹ ʫʨʳʨʺʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰʯ ʫʨʹʨʩʬʪʸʰ ʵʶʬʸʨ˂ʰʨ. ʱʵʳʰʹʰʨ, ʱʨʴʵʴʳʫʬʩʲʵʩʰʹ ʪʨʫʨʹʨˆʨʫʰʹʨʪʨʴ. ʯʨʴʨˆʳʨʫ, ʪʨʯʨʭʰʹʻʼʲʬʩʻʲʰʨ ʽʵʴʬʩʰʹ (ʪʨʸʫʨ ʳʰ˄ʰʹʨ) ʱʵʳʰʹʰʨ, ,,ʫʨʪʸʵʭʬʩʰʯʰ ʶʬʴʹʰʰʹ ˀʬʹʨˆʬʩ“ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʱʨʴʵʴʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ˆʬʲʼʨʹʰʹ ʹʨˆʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲ ʪʨʴʨ˂ʬʳʬʩʯʨʴ ʳʰʳʨʸʯʬʩʨˀʰ ʰˆʫʰʹ ʫʨ ʨʫʬʱʲʨʸʰʸʬʩʹ ʹʨʶʬʴʹʰʵ ˀʬʴʨʺʨʴʹ. ʬ) ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰ I. ʨʾʰʨʸʬʩʨ ʫʨ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʬʸʯʬʻʲʬʩʰ, ʪʨʸʫʨ ʳʰ˄ʰʹʨ, ʼʨʹʫʬʩʨ ʯʭʰʯʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʫʨʪʸʵʭʰʲʰ ˂ʭʬʯʰʹ ʫʨ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ʫʨʪʸʵʭʰʲʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʮʨʸʨʲʰʹ ʪʨʳʵʱʲʬʩʰʯ. ʳʰ˄ʨ ʼʨʹʫʬʩʨ ʯʭʰʯʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ, ʸʵʳʬʲʹʨ˂ ʨʱʲʫʬʩʨ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ʫʨʪʸʵʭʰʲʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʮʨʸʨʲʰ. ʯʭʰʯʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ʨʽʺʰʭʰʹ ˀʬ˃ʬʴʨʹʯʨʴ ʶʰʸʫʨʶʰʸ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ˆʨʸˇʬʩʹ. ʹʨʱʻʯʨʸʰ ˃ʨʲʬʩʰʯ ˀʬʽʳʴʰʲʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʯʭʰʯʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ˀʬʫʪʬʩʨ ʳʨʹʨʲʬʩʰʹ, ˀʸʵʳʰʯʰ ʫʨ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ʶʰʸʫʨʶʰʸʰ ʫʨʴʨˆʨʸˇʬʩʰʹʨʪʨʴ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʹʨ˅ʰʸʵʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ʫʨʴʰˀʴʻʲʬʩʰʹʨʳʬʩʸ ʳʻˀʨ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʨˀʰ ʳʵʹʨʿʭʨʴʨʫ, ʨʪʸʬʯʭʬ ʹʬʹˆʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʱʨʶʰʺʨʲʰʮʨ˂ʰʰʹ, ʨʽʺʰʭʰʹ ʫʬʳʵʴʺʨʷʰʹ, ʳʵ˂ʰʲʬʩʰʹ ʫʨ ʪʨʳ˄ʳʬʴʫʰ ʹʨʳʻˀʨʵʬʩʰʹ ˁʨʺʨʸʬʩʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ. ʯʻ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴ ʴʨ˄ʰʲʬʩʹ ʹˆʭʨʫʨʹˆʭʨ ʹʨʹʨʸʪʬʩʲʵ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʭʨʫʬʩʰ ʨʽʭʯ, ʰʹʰʴʰ ʨʾʰʸʰ˂ˆʬʩʨ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʰʹ ˂ʨʲʱʬ ʬʸʯʬʻʲʬʩʰʹ ʹʨˆʰʯ (˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʱʵʳʶʵʴʬʴʺʬʩʰ). ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʪʨʹʭʲʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ʹʨʸʪʬʩʬʲʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲʰ ʪʨʴʰʹʨʮʾʭʸʬʩʨ, ʸʵʪʵʸ˂ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʰʹ ʪʨʿʰʫʭʰʫʨʴ ʳʰʾʬʩʻʲ ʨʳʵʴʨʪʬʩʹʨ ʫʨ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ ˀʵʸʰʹ ʹˆʭʨʵʩʨ ʫʨ ʨʰʹʨˆʬʩʨ ˄ʳʰʴʫʨʫ ʳʵʪʬʩʰʹ ʨʴ ʮʨʸʨʲʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʸʵʪʵʸ˂ ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˀʬʳʵʹʨʭʲʬʩʰ ʨʴ ʹˆʭʨ ʨʸʨʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ˆʨʸˇʬʩʰ. II. ˀʬʳʫʪʵʳʰ ʫʨʴʨˆʨʸˇʬʩʰ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʴʨ˄ʰʲʰʹ ˀʬ˂ʭʲʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʬʸʯʬʻʲʰʹ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨˀʰ, ʯʻ ʹʨʭʨʸʨʻʫʵʨ, ʸʵʳ ʱʵʳʶʵʴʬʴʺˀʰ ʪʨʴʰʭʯʬʩʻʲʰ ʳʵʳʨʭʨʲʰ ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸʰ ʹʨʸʪʬʩʬʲʰ ʱʵʳʵʹʰʨˀʰ ˀʬʳʵʬʫʰʴʬʩʨ ʫʨ ˀʬʹʨ˃ʲʬʩʬʲʰʨ ʳʰʹʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʹʨʰʳʬʫʵʫ ˀʬʼʨʹʬʩʨ. ʪʨʳʵ˂ʭʲʰʲʰ ʱʵʳʶʵʴʬʴʺʰʹ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ˄ʿʫʬʩʨ. ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʿʵʭʬʲʫʾʰʻʸʰ ʳʵʭʲʨ-ˀʬʴʨˆʭʰʹ ˆʨʸˇʬʩʰ ʪʨ˄ʬʭʰʹʯʨʴʨʭʬ ʨʰʹʨˆʬʩʨ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ. III. ˂ʭʬʯʨ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʬʸʯʬʻʲʬʩʰ ʬʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʰʨʴ ˂ʭʬʯʰʹ ʫʨʸʰ˂ˆʭʨʹ ʳʨʯʰ ʫʨʳʵʴʺʨʷʬʩʰʹʨ ʫʨ ʹʨʳʻˀʨʵ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʨˀʰ ʳʵʿʭʨʴʰʹ ʳʵʳʬʴʺʰʫʨʴ, ʨʴ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ˀʰʫʨ ˃ʨʲʬʩʰʯ ʫʨʳʮʨʫʬʩʻʲ ʨʽʺʰʭʯʨʴ ʳʰʳʨʸʯʬʩʨˀʰ, ʳʨʯʰ ʫʨʹʸʻʲʬʩʰʹ ʫʨ ʹʨʳʻˀʨʵ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʨˀʰ ʳʵʿʭʨʴʰʹ 25 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʯʨʸʰʾʰʫʨʴ. ˂ʭʬʯʨ ʫʨʼʻ˃ʴʬʩʻʲʰʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ʯʭʰʯʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʮʬ, ʳʰʹʰ ʹʨʭʨʸʨʻʫʵ ʴʨʸˁʬʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʪʨʳʵʱʲʬʩʰʯ. ˂ʭʬʯʨ, ʸʵʪʵʸ˂ ˄ʬʹʰ ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ ˄ʸʼʰʭʰ ʳʬʯʵʫʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ, ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʯʰʯʵʬʻʲʰ ʴʨ˄ʰʲʰʹ ʹʨʭʨʸʨʻʫʵ ʹʨʹʨʸʪʬʩʲʵ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʭʨʫʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ, ʭʰʴʨʰʫʨʴ ʬʹ ʹʨʻʱʬʯʬʹʵʫ ˄ʨʸʳʵʨˁʬʴʹ ʨʽʺʰʭˀʰ ʪʨʴʰʭʯʬʩʻʲʰ, ʳʵʳʨʭʨʲʰ ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸʰ ʹʨʸʪʬʩʲʰʹ ʳʵˆʳʨʸʬʩʰʹ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲ ʼʵʸʳʨʹ. ʰˇʨʸʰʯ ʳʰʾʬʩʻʲ ʨʽʺʰʭʬʩʹ ˂ʭʬʯʨ ʬʸʰ˂ˆʬʩʨ ʰˇʨʸʰʹ ʭʨʫʨʹʨ ʫʨ ʳʨʯ ʹʨʹʨʸʪʬʩʲʵ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʭʨʫʨʹ ˀʵʸʰʹ ʻʳ˂ʰʸʬʹʰʯ, ʯʻ ʪʵʴʰʭʸʻʲ ʼʨʸʪʲʬʩˀʰ ʨˀʱʨʸʨ ʨʸ ʪʨˆʫʬʩʨ, ʸʵʳ ʰˇʨʸʰʹ ʭʨʫʰʹ ʪʨʹʭʲʰʹ ˀʬʳʫʬʪ ʱʵʳʰʹʰʨ ʳʰʰʾʬʩʹ ʳʨʯʮʬ ʹʨʱʻʯʸʬʩʰʹ ʻʼʲʬʩʨʹ. ʳʰ˄ʨʹ ˂ʭʬʯʨ ʨʸ ʬʸʰ˂ˆʬʩʨ. ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʹʨʭʨʸʨʻʫʵ ʹʨʹʨʸʪʬʩʲʵ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʭʨʫʬʩʰ ʳʰʳʫʰʴʨʸʬ ʶʬʸʰʵʫˀʰ, ˀʬʳʫʬʪʰʨ: ˀʬʴʵʩʬʩʰ ʳʨʴʽʨʴʨ-ʫʨʴʨʫʪʨʸʬʩʰ ʵʼʰʹʰʹ ʨʾ˅ʻʸʭʰʲʵʩʨ ʨʭʬˇʰ ʫʨ ʹˆʭʨ ʰʴʭʬʴʺʨʸʰ ʹʨʺʸʨʴʹʶʵʸʺʵ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰ 50 ˄ʬʲʰ 10 ˄ʬʲʰ 6 ˄ʬʲʰ 8 ˄ʬʲʰ 7 ˄ʬʲʰ ˂ʭʬʯʰʹ ʳʬʯʵʫʬʩʰ, ʹʨʹʨʸʪʬʩʲʵ ʳʵʳʹʨˆʻʸʬʩʰʹ ʭʨʫʬʩʰ ʫʨ ʴʨʸˁʬʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʪʨʫʨʰˆʬʫʬʩʨ ʯʰʯʵʬʻʲʰ ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʰʹʯʭʰʹ ʫʨ ʹʨ˅ʰʸʵʬʩʰʹʨʳʬʩʸ ʱʵʸʬʽʺʰʸʫʬʩʨ. ʭ) ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʬʩʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʰ ʨʸʰʹ ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʨ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʬʸʯʰ ʹʨ˄ʨʸʳʵʹʯʭʰʹ ˄ʨʸʳʵˀʵʩʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʽʺʰʭʹ, ˆʵʲʵ ʳʬʵʸʬʹʯʭʰʹ í ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨʹ ʨʴ ˄ʰʲʵʩʸʰʭ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʹ. I. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʹʨ˄ʿʰʹʰ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ʹʨ˄ʿʰʹʰ ʨʾʰʨʸʬʩʰʹʨʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʬʩʨ ˆʫʬʩʨ ʸʵʪʵʸ˂ ˀʬʳʫʪʵʳˀʰ ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ, ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲˀʰ ʫʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʯʨʭʰʹʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨʹ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʨʭʹ ʳʨʯʰ ʹʨ˄ʿʰʹʰ ʨʾʰʨʸʬʩʰʹʨʹ. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ ʹʨ˄ʿʰʹʰ ʨʾʰʨʸʬʩʰʹʨʹ ʫʨʳʵʱʰʫʬʩʻʲʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʳʨˆʨʹʰʨʯʬʩʲʬʩʮʬ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʩʰʮʴʬʹʳʵʫʬʲʮʬ, ʸʵʳʲʰʯʨ˂ ʳʨʯ ʳʨʸʯʨʭʹ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʽʺʰʭʬʩʹ ʯʨʭʫʨʶʰʸʭʬʲʨʫ ʨʾʰʨʸʬʩʹ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ, ʸʨʹʨ˂, ʰʳ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ˀʬʳʯˆʭʬʭʨˀʰ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʨʸ ʨʸʰʹ ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ, ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ, ʬʳʨʺʬʩʨ ʹʨʵʶʬʸʨ˂ʰʵ ʫʨʴʨˆʨʸˇʬʩʰ. ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʨ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʨʸ ʳʵʰ˂ʨʭʬʴ ʫʨʼʰʴʨʴʹʬʩʰʹ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴ ʱʵʳʶʵʴʬʴʺʹ, ʨʴ ʸʵʳʲʰʹʯʭʰʹʨ˂ ʱʵʳʰʹʰʨʳ ʶʸʨʽʺʰʱʻʲ ʪʨʳʵ˂ʫʰʲʬʩʨʹ ʳʰʳʨʸʯʨ, ʼʨʹʫʬʩʨ ʼʨʹʹ ,)56  íʰʯ „ʨʳʵʴʨʪʬʩʰ ʳʵʳˆʳʨʸʬʩʲʬʩʯʨʴ ʪʨʼʵʸʳʬʩʻʲʰ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʬʩʰʫʨʴ“ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʻʲʰ ʪʨʸʰʪʬʩʰʹ ʼʨʹʰʯ. ʰʳʰʹʨʯʭʰʹ, ʸʵʳ ʳʵˆʫʬʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʬʩʨ ʫʨ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʴ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ, ʰʪʰ ʻʴʫʨ ˄ʨʸʳʵʽʳʴʰʫʬʹ ʼʻʲʨʫ ʴʨʱʨʫʬʩʹ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ „ʳˆʵʲʵʫ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʯʨʴˆʰʹʨ ʫʨ ʶʸʵ˂ʬʴʺʰʹ ʪʨʫʨˆʫʬʩʹ“ (SPPI) ʫʨʻʼʨʸʨʭ ˃ʰʸʰʯʨʫ ʯʨʴˆʨʮʬ. ʨʳ ˀʬʼʨʹʬʩʨʹ ʬ˄ʵʫʬʩʨ 633,íʺʬʹʺʰʸʬʩʨ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʰʹ ʫʵʴʬʮʬ ʹʸʻʲʫʬʩʨ. 26 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʳʨʸʯʭʰʹ ʩʰʮʴʬʹʳʵʫʬʲʰ ʬˆʬʩʨ ʰʳʨʹ, ʯʻ ʸʵʪʵʸ ʳʨʸʯʨʭʹ ʰʹ ʯʨʭʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʽʺʰʭʬʩʹ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʪʨʳʵʹʨʳʻˀʨʭʬʩʲʨʫ. ʬʹ ʩʰʮʴʬʹʳʵʫʬʲʰ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʨʭʹ, ʳʰʰʾʬʩʨ ʯʻ ʨʸʨ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʳʵʾʬʩʰʹ, ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʪʨʿʰʫʭʰʹ ʨʴ ʵʸʰʭʬʹ ˀʬʫʬʪʨʫ. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʰʹʬʯʰ ʿʰʫʭʨíʪʨʿʰʫʭʨ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ʹʨ˅ʰʸʵʨ ʳʨʯʰ ˁʨʩʨʸʬʩʨ ʴʵʸʳʨʺʰʻʲʰ ʨʽʺʬʩʰʯ ʨʴ ʩʨʮʨʸʮʬ ʫʨʳʱʭʰʫʸʬʩʻʲʰ ʶʸʨʽʺʰʱʰʯ (ʪʨʸʰʪʬʩʰʹ ʹʺʨʴʫʨʸʺʻʲʰ ʶʸʵ˂ʬʫʻʸʨ) ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲ ʭʨʫʨˀʰ, ʨʾʰʸʰ˂ˆʬʩʨ ʪʨʸʰʪʬʩʰʹ ʯʨʸʰʾʰʯ, ʨʴʻ ʰʳ ʯʨʸʰʾʰʯ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ʱʵʳʰʹʰʨ ʰʾʬʩʹ ʨʽʺʰʭʰʹ ˀʬʹʿʰʫʭʰʹ ʨʴ ʪʨʿʰʫʭʰʹ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨʹ. ˀʬʳʫʪʵʳʰ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ˀʬʳʫʪʵʳʰ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʳʰʮʴʬʩʰʹʯʭʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʵʯˆ ʱʨʺʬʪʵʸʰʨʫ ʰʿʵʼʨ:  ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʾʸʰ˂ˆʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ (ʹʨʭʨʲʵ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʰ);  ʹˆʭʨ ʹʸʻʲ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʾʸʰ˂ˆʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʫʨʪʸʵʭʰʲʰ ˀʬʳʵʹʻʲʵʩʰʹʨ ʫʨ ʮʨʸʨʲʰʹ ˆʬʲʨˆʨʲʰ ʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʰʯ (ʹʨʭʨʲʵ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʬʩʰ);  ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʹˆʭʨ ʹʸʻʲ ˀʬʳʵʹʨʭʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ, ʨʾʰʨʸʬʩʰʹ ˀʬ˄ʿʭʬʺʰʹʨʹ, ʫʨʪʸʵʭʰʲʰ ˀʬʳʵʹʻʲʵʩʰʹʨ ʫʨ ʮʨʸʨʲʰʹ ˆʬʲʨˆʨʲʰ ʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʰʹ ʪʨʸʬˀʬ (˄ʰʲʵʩʸʰʭʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʰ);  ʳʵʪʬʩʨíʮʨʸʨʲˀʰ ʨʹʨˆʻʲʰ ʫʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ. ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʾʸʰ˂ˆʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ (ʹʨʭʨʲʵ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʰ) ʬʹ ʱʨʺʬʪʵʸʰʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹʯʭʰʹ ʿʭʬʲʨʮʬ ʨʽʺʻʨʲʻʸʰʨ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʽʺʰʭʬʩʹ ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʼʨʹʬʩʹ ʯʻ ʫʨʱʳʨʿʵʼʰʲʬʩʻʲʰ ʰʽʴʬʩʨ ʽʭʬʳʵʯ ʳʵ˂ʬʳʻʲʰ ʵʸʰʭʬ ʶʰʸʵʩʨ:  ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰ ʨʳ ʩʰʮʴʬʹʳʵʫʬʲʰʹ ʳʰˆʬʫʭʰʯ ʳʼʲʵʩʬʲʵʩʨˀʰʨ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʳʵʾʬʩʰʹ ʳʰʮʴʰʯ; ʫʨ  ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʶʰʸʵʩʬʩʰ ʱʵʴʱʸʬʺʻʲʰ ʯʨʸʰʾʬʩʰʯ ˄ʨʸʳʵʽʳʴʰʹ ʼʻʲʨʫ ʴʨʱʨʫʬʩʹ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˄ʨʸʳʵʨʫʪʬʴʹ ʳˆʵʲʵʫ ˃ʰʸʰʯʨʫʰ ʯʨʴˆʰʹʨ ʫʨ ʶʸʵ˂ʬʴʺʰʹ ʪʨʫʨˆʫʬʩʹ ʫʨʻʼʨʸʨʭ ˃ʰʸʰʯʨʫ ʯʨʴˆʨʮʬ. ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʾʸʰ˂ˆʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ˀʬʳʫʪʵʳ ʼʨʹʫʬʩʨ ʬʼʬʽʺʻʸʰ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʹ ʳʬʯʵʫʰʯ ʫʨ ʬʽʭʬʳʫʬʩʨʸʬʩʨ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʨʹ. ˀʬʳʵʹʻʲʵʩʨ ʫʨ ʮʨʸʨʲʰ ʳʵʪʬʩʨíʮʨʸʨʲˀʰ ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʳʨˀʰʴ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ˄ʿʫʬʩʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨ, ʨʴ ˆʫʬʩʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ʳʵʫʰʼʰ˂ʰʸʬʩʨ ʨʴ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʨ. ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʾʰʨʸʬʩʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʳʵʰ˂ʨʭʹ ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʹ ʫʨ ʹʨˆʹʸʬʩʹ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʫʨ˄ʬʹʬʩʻʲʬʩʬʩˀʰ (ʼʻʲʰ ʫʨ ʳʨʯʰ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ). ʨʾʰʨʸʬʩʰʹ ˀʬ˄ʿʭʬʺʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ (ʨʴ, ʹʨʫʨ˂ ʳʰʹʨʾʬʩʰʨ, ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʴʨ˄ʰʲʰʹ ʨʴ ʨʴʨʲʵʪʰʻʸʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ˇʪʻʼʰʹ ʴʨ˄ʰʲʰʹ) ʨʾʰʨʸʬʩʰʹ ˀʬ˄ʿʭʬʺʨ (ʨʴʻ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʫʨʴ ʨʳʵʾʬʩʨ) ʻʶʰʸʨʺʬʹʨʫ ˆʫʬʩʨ ˀʬʳʫʬʪ ˀʬʳʯˆʭʬʭʬʩˀʰ:  ʨʳʵʰ˄ʻʸʨ ʨʽʺʰʭʰʫʨʴ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʳʰʾʬʩʰʹ ʭʨʫʨ; ʨʴ 27 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ  ʱʵʳʰʹʰʨʳ ʫʨʯʳʵ ʨʽʺʰʭʰʫʨʴ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʳʰʾʬʩʰʹ ʻʼʲʬʩʨ, ʨʴ ʫʨʰʺʵʭʨ ʨʳʪʭʨʸʰ ʻʼʲʬʩʨ, ʳʨʪʸʨʳ ʨʰʾʵ ʳʬʹʨʳʬ ʶʰʸʬʩʰʹʨʯʭʰʹ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ʯʨʴˆʬʩʰʹ ʹʸʻʲʨʫ ʫʨ ʫʨʪʭʰʨʴʬʩʰʹ ʪʨʸʬˀʬ ʪʨʫʨˆʫʰʹ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨ; ʨʴ (ʨ) ʱʵʳʰʹʰʨʳ ʪʨʫʨʹ˂ʨ ʨʽʺʰʭʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʨʫ ʿʭʬʲʨ ʸʰʹʱʰ ʫʨ ʹʨʸʪʬʩʬʲʰ; (ʩ) ʱʵʳʰʹʰʨʳ ʨʸ˂ ʪʨʫʨʹ˂ʨ ʫʨ ʨʸ˂ ʫʨʰʺʵʭʨ ʨʽʺʰʭʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʨʫ ʿʭʬʲʨ ʸʰʹʱʰ ʫʨ ʹʨʸʪʬʩʬʲʰ, ʳʨʪʸʨʳ ʪʨʫʨʹ˂ʨ ʨʽʺʰʭʮʬ ʱʵʴʺʸʵʲʰ. ʯʻ ʱʵʳʰʹʰʨʳ ʪʨʫʨʹ˂ʨ ʨʽʺʰʭʰʫʨʴ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʳʰʾʬʩʰʹ ʻʼʲʬʩʨ ʨʴ ʪʨʨʼʵʸʳʨ ʨʳʨʮʬ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʨ, ʰʪʰ ʨʼʨʹʬʩʹ, ˀʬʰʴʨʸˁʻʴʨ ʯʻ ʨʸʨ ʨʴ ʸʨʳʫʬʴʨʫ ˀʬʰʴʨʸˁʻʴʨ ʨʳ ʨʽʺʰʭʰʹ ʹʨʱʻʯʸʬʩʨʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʸʰʹʱʬʩʰ ʫʨ ʹʨʸʪʬʩʬʲʰ. ʯʻ ʱʵʳʰʹʰʨʳ ʨʸ˂ ʪʨʫʨʹ˂ʨ ʫʨ ʨʸ˂ ʫʨʰʺʵʭʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ʹʨʱʻʯʸʬʩʨʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʨʸʹʬʩʰʯʨʫ ʿʭʬʲʨ ʸʰʹʱʰ ʫʨ ʹʨʸʪʬʩʬʲʰ, ʫʨ ʨʹʬʭʬ ʨʸ ʪʨʫʨʹ˂ʨ ʨʽʺʰʭʮʬ ʱʵʴʺʸʵʲʰ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʪʸ˃ʬʲʬʩʹ ʪʨʫʳʵ˂ʬʳʻʲʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨʹ ʨʳ ʨʽʺʰʭˀʰ ʳʰʹʰ ʳʵʴʨ˄ʰʲʬʵʩʰʹ ˀʬʴʨʸˁʻʴʬʩʰʹ ʪʮʰʯ. ʨʹʬʯ ˀʬʳʯˆʭʬʭʨˀʰ ʱʵʳʰʹʰʨ ʳʨʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨʹʨ˂ ʨʾʰʨʸʬʩʹ. ʪʨʫʨ˂ʬʳʻʲʰ ʨʽʺʰʭʰ ʫʨ ʳʨʹʯʨʴ ʫʨʱʨʭˀʰʸʬʩʻʲʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨ ʼʨʹʫʬʩʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ˀʬʴʨʸˁʻʴʬʩʻʲʰ ʻʼʲʬʩʨíʳʵʭʨʲʬʵʩʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ. ʳʵʴʨ˄ʰʲʬʵʩʰʹ ˀʬʴʨʸˁʻʴʬʩʨ, ʸʵʳʬʲʹʨ˂ ʨʽʭʹ ʪʨʫʨ˂ʬʳʻʲ ʨʽʺʰʭʮʬ ʬʸʯʪʭʨʸʰ ʪʨʸʨʴʺʰʰʹ ʼʵʸʳʨ, ʨʰʹʨˆʬʩʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ʯʨʭʫʨʶʰʸʭʬʲ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹʨ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʰʬʸ ʪʨʫʨʹʨˆʫʬʲ ʳʨʽʹʰʳʨʲʻʸ ʯʨʴˆʨʹ ˀʵʸʰʹ ʻʳ˂ʰʸʬʹʰʯ. II. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ - ʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ, ˀʬʳʫʪʵʳʰ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ʫʨ ˀʬʳʵʹʻʲʵʩʨ ʫʨ ʮʨʸʨʲʰ ʹʨ˄ʿʰʹʰ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ʫʨ ˀʬʳʫʪʵʳʰ ˀʬʼʨʹʬʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʫʬʩʨ ʰʹʬʭʬ ʸʵʪʵʸ˂ ʼʨʹʫʬʩʨ - ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʴ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʨ ʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʫʬʩʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ ʯʻ ʰʹ ʱʲʨʹʰʼʰ˂ʰʸʫʬʩʨ ʸʵʪʵʸ˂ ʹʨʭʨ˅ʸʵʫ ʼʲʵʩʰʲʰ, ˄ʨʸʳʵʬʩʻʲʰʨ ʨʴ ʪʨʳʰʮʴʻʲʰʨ ʬʹʬʯʨʫ ʯʨʭʫʨʶʰʸʭʬʲʰ ʨʾʰʨʸʬʩʰʹʨʹ. ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ ʨʹʨˆʭʰʯ ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʼʨʹʫʬʩʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʫʨ ˄ʳʰʴʫʨ ˀʬʳʵʹʻʲʵʩʰʯ ʫʨ ʮʨʸʨʲʰʯ, ʴʬʩʰʹʳʰʬʸʰ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ˆʨʸˇʰʹ ˁʨʯʭʲʰʯ, ʫʨ ʨʾʰʨʸʬʩʻʲʰʨ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ. ʹˆʭʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ˀʬʳʫʪʵʳ ʼʨʹʫʬʩʨ ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʬʼʬʽʺʻʸʰ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʹ ʳʬʯʵʫʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ. ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ˆʨʸˇʰ ʫʨ ʹʨʱʻʸʹʵ ʹˆʭʨʵʩʰʯ ʪʨʴʶʰʸʵʩʬʩʻʲʰ ˀʬʳʵʹʻʲʵʩʬʩʰ ʫʨ ʮʨʸʨʲʬʩʰ ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ. ʨʾʰʨʸʬʩʰʹ ˀʬ˄ʿʭʬʺʰʹ ˀʬʫʬʪʨʫ ʳʰʾʬʩʻʲʰ ˀʬʳʵʹʻʲʵʩʨ ʨʴ ʮʨʸʨʲʰ ʨʹʬʭʬ ʨʾʰʨʸʬʩʫʨ ʳʵʪʬʩʨˀʰ ʨʴ ʮʨʸʨʲˀʰ. III. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʬʩʰʹ ʻʸʯʰʬʸʯʪʨʫʨʼʨʸʭʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʻʸʯʰʬʸʯʪʨʫʨʼʨʸʭʨ ʳʵˆʫʬʩʨ ʫʨ ˄ʳʰʴʫʨ ʯʨʴˆʨ ʨʰʹʨˆʬʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʳˆʵʲʵʫ ʳʨˀʰʴ, ʯʻ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʱʨʴʵʴʰ ʰ˃ʲʬʭʨ ʨʾʰʨʸʬʩʻʲʰ ʯʨʴˆʬʩʰʹ ʻʸʯʰʬʸʯʪʨʫʨʼʨʸʭʰʹ ʻʼʲʬʩʨʹ ʫʨ ʨʸʹʬʩʵʩʹ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʻʸʯʰʬʸʯʪʨʽʭʰʯʭʰʹ ʨʴ ʬʸʯʫʸʵʻʲʨʫ ʨʽʺʰʭʰʹ ʪʨʿʰʫʭʰʹʨ ʫʨ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʫʨʼʨʸʭʰʹ ʹʻʸʭʰʲʰ. ʮ) ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʨ I. ʨʸʨʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʱʵʳʰʹʰʨ ʯʰʯʵʬʻʲʰ ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʰʹʯʭʰʹ ʨʼʨʹʬʩʹ, ʨʸʹʬʩʵʩʹ ʯʻ ʨʸʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ˀʬʹʨ˃ʲʵ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʴʰˀʴʬʩʰ. ʸʵʳʬʲʰʳʬ ʨʳʪʭʨʸʰ ʴʰˀʴʰʹ ʨʸʹʬʩʵʩʰʹ ˀʬʳʯˆʭʬʭʨˀʰ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʼʨʹʬʩʹ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʫ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ. ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʫʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʨʸʰʹ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʴ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰʹ ˄ʨʸʳʵʳʽʳʴʬʲʰ ʬʸʯʬʻʲʰʹ ʪʨʿʰʫʭʰʹ ˆʨʸˇʬʩʰʯ ˀʬʳ˂ʰʸʬʩʻʲ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹʨ ʫʨ ʨʽʺʰʭʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ ˀʵʸʰʹ ʻʫʰʫʬʹʰ ʫʨ ʪʨʴʰʹʨʮʾʭʸʬʩʨ 28 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ˂ʨʲʱʬʻʲʰ ʨʽʺʰʭʰʹʯʭʰʹ. ʸʵʫʬʹʨ˂ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʴ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰʹ ˄ʨʸʳʵʳʽʳʴʬʲʰ ʬʸʯʬʻʲʰʹ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨ ʪʨʫʨʨ˅ʨʸʩʬʩʹ ʳʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʫ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ, ʨʽʺʰʭʰ ʰʯʭʲʬʩʨ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʻʲʨʫ ʫʨ ˁʨʳʵʰ˄ʬʸʬʩʨ ʳʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʫ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʳʫʬ. ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʹ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʪʨʴʹʨʮʾʭʸʰʹʨʹ, ˀʬʼʨʹʬʩʻʲʰ ʳʵʳʨʭʨʲʰ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʫʾʬʭʨʴʫʬʲ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʳʫʬ ʫʰʹʱʵʴʺʰʸʬʩʨ ˆʫʬʩʨ ʫʨʩʬʪʭʸʨʳʫʬ ʫʰʹʱʵʴʺʰʸʬʩʰʹ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʨʹʨˆʨʭʹ ʼʻʲʰʹ ʫʸʵʰʯʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʨʸʹʬʩʻʲ ʹʨʩʨʮʸʵ ˀʬʼʨʹʬʩʬʩʹ ʫʨ ʨʽʺʰʭʰʹʯʭʰʹ ʫʨʳʨˆʨʹʰʨʯʬʩʬʲ ʸʰʹʱʬʩʹ. ʪʨʿʰʫʭʰʹ ʫʨʴʨˆʨʸˇʬʩʰʯ ˀʬʳ˂ʰʸʬʩʻʲʰ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʪʨʳʵʯʭʲʨ ˆʫʬʩʨ ʩʵʲʵʫʸʵʰʴʫʬʲʰ ʹʨʩʨʮʸʵ ʪʨʸʰʪʬʩʬʩʰʹ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʰʯ. ʨʳ ʪʨʳʵʯʭʲʬʩʰʹ ʫʨʹʨʩʻʯʬʩʨ ˆʫʬʩʨ ˀʬʼʨʹʬʩʰʹ ʱʵʬʼʰ˂ʰʬʴʺʬʩʰʯ ʫʨ ʹʨʳʨʸʯʲʰʨʴʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʹˆʭʨ ˆʬʲʳʰʹʨ˄ʭʫʵʳʰ ʳʨˁʭʬʴʬʩʲʬʩʰʯ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʨʹ ʫʬʺʨʲʻʸʰ ʩʰʻˇʬʺʬʩʰʹʨ ʫʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʶʸʵʪʴʵʮʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʮʬ ʪʨʳʵʰʯʭʲʰʹ. ʨʹʬʯʰ ʩʰʻˇʬʺʬʩʰ ʫʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʶʸʵʪʴʵʮʬʩʰ ˁʭʬʻʲʬʩʸʰʭ ˆʻʯ˄ʲʰʨʴ ʶʬʸʰʵʫʹ ʳʵʰ˂ʨʭʹ. ʻʼʸʵ ˆʨʴʪʸ˃ʲʰʭʰ ʶʬʸʰʵʫʰʹʯʭʰʹ ʪʨʳʵʰʯʭʲʬʩʨ ʪʸ˃ʬʲʭʨʫʰʨʴʰ ʮʸʫʰʹ ʺʬʳʶʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʪʨʳʵʰʿʬʴʬʩʨ ˆʻʯʰ ˄ʲʰʹ ˀʬʳʫʪʵʳʰ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʶʸʵʪʴʵʮʰʸʬʩʰʹʯʭʰʹ. ʪʨʴʪʸ˃ʵʩʰʯʰ ʵʶʬʸʨ˂ʰʬʩʰʹ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʯ ʪʨʳʵ˄ʭʬʻʲʰ ʮʨʸʨʲʰ, ʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ˁʨʯʭʲʰʯ, ʨʾʰʨʸʬʩʻʲʰʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ˆʨʸˇʬʩʰʹ ʱʨʺʬʪʵʸʰʬʩˀʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʻʲʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʼʻʴʽ˂ʰʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ. ʨʽʺʰʭʬʩʰʹʯʭʰʹ ʿʵʭʬʲʰ ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʰʹʯʭʰʹ ʼʨʹʫʬʩʨ ʨʸʹʬʩʵʩʹ ʯʻ ʨʸʨ ʰʳʰʹ ʴʰˀʴʬʩʰ, ʸʵʳ ʨʫʸʬ ʨʾʰʨʸʬʩʻʲʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʮʨʸʨʲʰ ˀʬʰ˃ʲʬʩʨ ʨʾʨʸ ʨʸʹʬʩʵʩʫʬʹ ʨʴ ˀʬʳ˂ʰʸʬʩʻʲʰ ʰʿʵʹ. ʨʹʬʯʰ ʴʰˀʴʰʹ ʨʸʹʬʩʵʩʰʹ ˀʬʳʯˆʭʬʭʨˀʰ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʨʼʨʹʬʩʹ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʴ ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰʹ ˄ʨʸʳʵʳʽʳʴʬʲʰ ʬʸʯʬʻʲʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʫ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ. ʨʫʸʬ ʨʾʰʨʸʬʩʻʲʰ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʮʨʸʨʲʰʹ ʪʨʻʽʳʬʩʨ ʳˆʵʲʵʫ ʳʨˀʰʴ ʨʸʰʹ ˀʬʹʨ˃ʲʬʩʬʲʰ, ʯʻ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰ ʮʨʸʨʲʰʹ ʩʵʲʵ ʨʾʰʨʸʬʩʰʹ ˀʬʳʫʬʪ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʫʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʹ ʪʨʴʳʹʨʮʾʭʸʬʲ ʫʨˀʭʬʩʬʩˀʰ ʪʨʸʱʭʬʻʲʰ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʨ ʳʵʳˆʫʨʸʰ. ʨʽʺʰʭʰʹ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʳ ʨʸ ʻʴʫʨ ʪʨʫʨʨ˅ʨʸʩʵʹ ʳʰʹ ʨʴʨʮʾʨʻʸʬʩʨʫ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ ʫʨ ʨʹʬʭʬ ʨʸ ʻʴʫʨ ʪʨʫʨʨ˅ʨʸʩʵʹ ʰʳ ʹʨʩʨʲʨʴʹʵ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʨʹ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʳʨʹ ʬʽʴʬʩʵʫʨ ˂ʭʬʯʰʹ ʪʨʳʵʱʲʬʩʰʯ ˄ʰʴʨ ˄ʲʬʩˀʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ʮʨʸʨʲʰ ʸʵʳ ʨʸ ʿʵʼʰʲʰʿʵ ʨʾʰʨʸʬʩʻʲʰ. II. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʱʵʳʰʹʰʨ ʿʭʬʲʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰʹ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹ ʸʬʮʬʸʭʹ ʨʳʵʸʺʰʮʬʩʻʲʰ ʾʰʸʬʩʻʲʬʩʰʯ ʨʾʸʰ˂ˆʨʭʹ. ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰ ʬʿʸʫʴʵʩʨ ʹˆʭʨʵʩʨʹ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʬʩʰʯ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʻʲ ʼʻʲʨʫ ʴʨʱʨʫʬʩʹʨ ʫʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲ ʿʭʬʲʨ ʼʻʲʨʫ ʴʨʱʨʫʹ ˀʵʸʰʹ, ʫʨ ʫʰʹʱʵʴʺʰʸʬʩʻʲʰʨ ʯʨʭʫʨʶʰʸʭʬʲ ʬʼʬʽʺʻʸ ʹʨʶʸʵ˂ʬʴʺʵ ʪʨʴʨʱʭʬʯʯʨʴ ʳʰʨˆʲʵʬʩʻʲʰ ʪʨʴʨʱʭʬʯʰʯ. ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲ ʼʻʲʨʫ ʴʨʱʨʫʬʩˀʰ ˀʬʫʰʹ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰ ʫʨʹʨʱʻʯʸʬʩʻʲʰ ʻʮʸʻʴʭʬʲʿʵʼʰʹ ʹʨʪʴʰʫʨʴ ʨʴ ʹˆʭʨ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰʹ ˀʬʳ˂ʰʸʬʩʰʹ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʫʨʴ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʰʹ ʶʰʸʵʩʬʩʰʹ ʪʨʴʻʿʵʼʬʲʰ ʴʨ˄ʰʲʰʨ. ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰ ʵʸ ʬʺʨʶʨʫ ʨʾʰʨʸʫʬʩʨ. ʱʸʬʫʰʺʰʹ ʵʫʬʴʵʩʰʹʯʭʰʹ, ʸʵʳʬʲʯʨʴ ʳʰʳʨʸʯʬʩʨˀʰ˂ ʹʨ˄ʿʰʹʰ ʨʾʰʨʸʬʩʰʹ ˀʬʳʫʬʪ ʨʫʪʰʲʰ ʨʸ ˈʽʵʴʰʨ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰʹ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴ ʮʸʫʨʹ, ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰ ʪʨʴʰʹʨʮʾʭʸʬʩʨ ʫʬʼʵʲʺʰʹ ʳʵʭʲʬʴʬʩʰʯ ʪʨʳʵ˄ʭʬʻʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹʯʭʰʹ, ʸʨ˂ ˀʬʹʨ˃ʲʬʩʬʲʰʨ ʳʵʳʫʬʭʴʵ 12 ʯʭʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ íʯʭʰʨʴʰ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰ) ʱʸʬʫʰʺʰʹ ʵʫʬʴʵʩʰʹʯʭʰʹ. ʸʵʳʬʲʯʨʴ ʳʰʳʨʸʯʬʩʨˀʰ˂ ʹʨ˄ʿʰʹʰ ʨʾʰʨʸʬʩʰʹ ˀʬʳʫʬʪ ʨʫʪʰʲʰ ˈʽʵʴʫʨ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰʹ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴ ʮʸʫʨʹ, ʳʵʯˆʵʭʴʰʲʰʨ ʮʨʸʨʲʰʹ ʸʬʮʬʸʭʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹʯʭʰʹ, ʸʵʳʬʲʰ˂ 29 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰʨ ʫʨʸˁʬʴʰʲ ʭʨʫʨʮʬ, ʪʨʫʨʻˆʫʬʲʵʩʰʹ ʭʨʫʰʹ ʳʰʻˆʬʫʨʭʨʫ (ʨʸʹʬʩʵʩʰʹ ʳʨʴ˃ʰʲʮʬ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰ). ʹʨʭʨ˅ʸʵ ʳʵʯˆʵʭʴʬʩʰʹʯʭʰʹ ʱʵʳʰʹʰʨ ʰʿʬʴʬʩʹ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹ ʪʨʳʵʯʭʲʰʹ ʪʨʳʨʸʺʰʭʬʩʻʲ ʳʬʯʵʫʹ. ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ, ʱʵʳʰʹʰʨ ʴʨ˂ʭʲʨʫ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʬʩʰʹ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰʹ ʨʾʸʰ˂ˆʭʰʹʨ, ʨʾʰʨʸʬʩʹ ʮʨʸʨʲʰʹ ʸʬʮʬʸʭʹ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹ ʭʨʫʨʮʬ ʯʰʯʵʬʻʲʰ ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʰʹʯʭʰʹ. ʱʵʳʰʹʰʨʳ ˀʬʨʫʪʰʴʨ ʨʴʨʸʰ˂ˆʬʩʰʹ ʳʨʺʸʰ˂ʨ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʬʿʸʫʴʵʩʨ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹ ˄ʨʸʹʻʲ ʪʨʳʵ˂ʫʰʲʬʩʨʹ ʫʨ ʫʨʱʵʸʬʽʺʰʸʬʩʻʲʰʨ ʫʬʩʰʺʵʸʬʩʰʹʨ ʫʨ ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸʰ ʪʨʸʬʳʵʹʯʭʰʹ ʫʨʳʨˆʨʹʰʨʯʬʩʬʲʰ ʶʬʸʹʶʬʽʺʰʻʲʰ ʼʨʽʺʵʸʬʩʰʹ ˀʬʹʨʩʨʳʰʹʨʫ. ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʰʴʹʺʰʺʻʺʬʩˀʰ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʯʨʴˆʬʩʰʹʯʭʰʹ (ʼʻʲʨʫʰ ʹʨˆʹʸʬʩʰ ʫʨ ʳʨʯʰ ʬʱʭʰʭʨʲʬʴʺʬʩʰ), ʱʵʳʰʹʰʨ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʮʬ ʨʴʪʨʸʰˀʵʩʹ íʯʭʰʨʴʰ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹ ʳʬʯʵʫʰʹ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʰʯ íʯʭʰʨʴʰ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰ ʨʸʰʹ ʨʽʺʰʭʰʹ ʨʸʹʬʩʵʩʰʹ ʳʨʴ˃ʰʲʮʬ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹ ʴʨ˄ʰʲʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʰ˄ʭʬʭʹ ʫʬʼʵʲʺʰʹ ˀʬʳʯˆʭʬʭʬʩʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʮʬ ʫʨ ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˀʬʹʨ˃ʲʵʨ ʫʨʫʪʬʹ ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʰʫʨʴ 12 ʯʭʰʹ ʪʨʴʳʨʭʲʵʩʨˀʰ. ʯʻʳ˂ʨ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ˄ʨʸʳʵˀʵʩʰʹ ʯʨʸʰʾʰʹ ˀʬʳʫʪʵʳ ʨʫʪʰʲʰ ʨʽʭʹ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰʹ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴ ʮʸʫʨʹ, ʸʬʮʬʸʭʰ ʫʨʬʼʻ˃ʴʬʩʨ ʨʸʹʬʩʵʩʰʹ ʳʨʴ˃ʰʲʮʬ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʮʨʸʨʲʰʹ ʳʬʯʵʫʹ. ʱʵʳʰʹʰʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʽʺʰʭʹ ʭʨʫʨʪʨʫʨ˂ʰʲʬʩʻʲʨʫ ʳʰʰˁʴʬʭʹ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʪʨʫʨˆʫʬʩʰ ʭʨʫʨʪʨʫʨ˂ʰʲʬʩʻʲʰʨ 45 ʫʾʰʯ. ʯʻʳ˂ʨ, ʪʨʸʱʭʬʻʲ ˀʬʳʯˆʭʬʭʬʩˀʰ, ʱʵʳʰʹʰʨʳ ˀʬʰ˃ʲʬʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰ ʭʨʫʨʪʨʫʨ˂ʰʲʬʩʻʲʨʫ ʳʨˀʰʴʨ˂ ʳʰʰˁʴʰʵʹ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ˀʰʫʨ ʨʴ ʪʨʸʬ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨ ʳʰʨʴʰˀʴʬʩʹ ʰʳʨʮʬ, ʸʵʳ ʹʨʭʨʸʨʻʫʵʫ ʱʵʳʰʹʰʨ ʹʸʻʲʨʫ ʭʬʸ ʳʰʰʾʬʩʹ ʫʨʻʼʨʸʨʭ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʯʨʴˆʬʩʹ, ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʳʼʲʵʩʬʲʵʩʨˀʰ ʨʸʹʬʩʻʲʰ ʹʨʱʸʬʫʰʺʵ ʸʰʹʱʰʹ ˀʬʳ˂ʰʸʬʩʰʹ ʹʨˀʻʨʲʬʩʬʩʰʹ ʪʨʯʭʨʲʰʹ˄ʰʴʬʩʰʹ ʪʨʸʬˀʬ. ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʰ ˁʨʳʵʰ˄ʬʸʬʩʨ ʳʨˀʰʴ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ʨʸ ʨʸʹʬʩʵʩʹ ʪʵʴʰʭʸʻʲʰ ʳʵʲʵʫʰʴʰ ʰʳʰʹʨ, ʸʵʳ ʹʨˆʬʲˀʬʱʸʻʲʬʩʵ ʼʻʲʨʫʰ ʴʨʱʨʫʬʩʰʹ ʨʳʵʾʬʩʨ ʳʵˆʫʬʩʨ. ʨʫʸʬ ˁʨʳʵ˄ʬʸʰʲʰ ʯʨʴˆʬʩʰʹ ˀʬʳʫʪʵʳʰ ʨʳʵʾʬʩʨ ʹʸʻʲʰ ˀʬʳʵʹʨʭʲʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʨʳ˂ʰʸʬʩʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʪʨʻʼʨʹʻʸʬʩʰʹ ˆʨʸˇʹ. ʯ) ʶʰʸʵʩʰʯʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰ ʫʨ ʨʽʺʰʭʬʩʰ ʶʰʸʵʩʰʯʰ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ ʨʸ ˆʫʬʩʨ, ʯʻ ʨʸ ʨʸʹʬʩʵʩʹ ʭʨʲʫʬʩʻʲʬʩʬʩʰʹ ʫʨʹʨʼʨʸʰ ʸʬʹʻʸʹʬʩʰʹ ʪʨʫʰʴʬʩʰʹ ʹʨʼʻ˃ʭʬʲʰ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ˀʬʰ˃ʲʬʩʨ ʹʨʸ˄ʳʻʴʵʫ ˀʬʼʨʹʫʬʹ. ʶʰʸʵʩʰʯʰ ʨʽʺʰʭʬʩʰʹ ʨʾʰʨʸʬʩʨ ʨʸ ˆʫʬʩʨ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʳʫʪʵʳʨʸʬʵʩʰʹ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ, ʯʻʳ˂ʨ ˆʫʬʩʨ ʳʨʯʰ ʪʨ˂ˆʨʫʬʩʨ, ʸʵʫʬʹʨ˂ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰʨ ʬʱʵʴʵʳʰʱʻʸʰ ʹʨʸʪʬʩʲʰʹ ʳʰʾʬʩʨ. 18. ʨˆʨʲʰ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰ ʫʨ ʰʴʺʬʸʶʸʬʺʨ˂ʰʬʩʰ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˇʬʸ ʨʸ ʨʸʰʹ ˃ʨʲʨˀʰ ˀʬʹʻʲʰ ʨʸʬʩʵʩʹ ʸʰʪʰ ʨˆʨʲʰ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰʹ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ˃ʨʲʨˀʰ ˀʬʫʰʹ ʰʳ ˄ʲʰʻʸʰ ʶʬʸʰʵʫʬʩʰʹʯʭʰʹ, ʸʵʳʲʬʩʰ˂ ʰ˄ʿʬʩʨ 2024 ˄ʲʰʹ 1 ʰʨʴʭʸʰʹ ˀʬʳʫʬʪ, ʫʨ ʻʼʸʵ ʨʫʸʬʻʲʰ ʪʨʳʵʿʬʴʬʩʨ ʴʬʩʨʫʨʸʯʻʲʰʨ; ʯʻʳ˂ʨ, ʱʵʳʰʹʰʨʹ ʨʸ ʪʨʳʵʻʿʬʴʬʩʰʨ ʨˆʨʲʰ ʨʴ ˀʬʹ˄ʵʸʬʩʻʲʰ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʰ ʨʳ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʳʵʳʮʨʫʬʩʰʹʨʹ. ʽʭʬʳʵʯ ˁʨʳʵʯʭʲʰʲ ʨˆʨʲ ʫʨ ˀʬʹ˄ʵʸʬʩʻʲ ʹʺʨʴʫʨʸʺʬʩʹ ʨʸ ʨʸʰʹ ʳʵʹʨʲʵʫʴʬʲʰ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ʪʨʭʲʬʴʨ ʱʵʳʰʹʰʰʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨʮʬ;  ʼʨʹʹ (IFRS) 18 „ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ˄ʨʸʫʪʬʴʨ ʫʨ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ“  ʩʨʹʹ (IAS) 21-ʰʹ ˂ʭʲʰʲʬʩʨ: „ʻʸʯʰʬʸʯʪʨ˂ʭʲʰʹ ˀʬʹʨ˃ʲʬʩʲʵʩʰʹ ʨʸʨʸʹʬʩʵʩʨ“ 30 ʹʹʰʶ "ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹ ʬʴʬʸʪʬʺʰʱʰʹʨ ʫʨ ˄ʿʨʲʳʵʳʨʸʨʪʬʩʰʹ ʳʨʸʬʪʻʲʰʸʬʩʬʲʰ ʬʸʵʭʴʻʲʰ ʱʵʳʰʹʰʨ" ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʪʨʴʳʨʸʺʬʩʰʯʰ ˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰ 2024 ˄ʲʰʹ 31 ʫʬʱʬʳʩʸʰʯ ʫʨʹʸʻʲʬʩʻʲʰ ˄ʲʰʹʨʯʭʰʹ  ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʰʴʹʺʸʻʳʬʴʺʬʩʰʹ ʱʲʨʹʰʼʰʱʨ˂ʰʨ ʫʨ ˀʬʼʨʹʬʩʨ (ʼʨʹʹ 9-ʹʨ ʫʨ ʼʨʹʹ 7-ˀʰ ˂ʭʲʰʲʬʩʬʩʰ). 19. ʹʨʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʵ ʯʨʸʰʾʰʹ ˀʬʳʫʪʵʳʰ ʳʵʭʲʬʴʬʩʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʯʨʸʰʾʰʹ ˀʬʳʫʪʵʳ ʨʳ ʼʰʴʨʴʹʻʸʰ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʰʹ ʫʨʳʺʱʰ˂ʬʩʰʹ ʯʨʸʰʾʨʳʫʬ ʨʸ ʳʵʳˆʫʨʸʨ ʸʨʰʳʬ ʳʴʰˀʭʴʬʲʵʭʨʴʰ ʳʵʭʲʬʴʨ ʨʴ ʺʸʨʴʮʨʽ˂ʰʨ, ʸʵʳʬʲʰ˂ ʹʨ˅ʰʸʵʬʩʫʨ ʱʵʸʬʽʺʰʸʬʩʨʹ ʨʴ ʨʹʨˆʭʨʹ ʼʰʴʨʴʹʻʸ ʨʴʪʨʸʰˀʪʬʩʨˀʰ. 31