დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრის ინსტრუმენტული მეთოდის, დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დამდგენი სპეციალური გამზომ-საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალისა და დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის საანგარიშო მეთოდიკის შესახებ ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე

დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრის ინსტრუმენტული მეთოდის, დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დამდგენი სპეციალური გამზომ-საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალისა და დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის საანგარიშო მეთოდიკის შესახებ ტექნიკური რეგლამენტი

მუხლი 1. ტექნიკური რეგლამენტის რეგულირების საგანი

ტექნიკური რეგლამენტი არეგულირებს სამართლებრივ ურთიერთობებს სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებსა და ფიზიკურ და იურიდიულ (საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართებლივი ფორმის მიუხედავად) პირებს შორის დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრის ინსტრუმენტული მეთოდის ან საანგარიშო მეთოდიკის გამოყენების შემთხვევაში.

მუხლი 2. ტექნიკური რეგლამენტის მიზანი და ამოცანები

1. ტექნიკური რეგლამენტის მიზანია დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა ფაქტიური გაფრქვევების თვისობრივ და რაოდენობრივ მახასიათებელთა დადგენა გაფრქვევათა ფაქტობრივი რაოდენობების განსაზღვრის ინსტრუმენტული მეთოდის ან საანგარიშო მეთოდიკის გამოყენებით.

2. ტექნიკური რეგლამენტის ამოცანებია:

ა) დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვეულ მავნე ნივთიერებათა ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრის ინსტრუმენტული მეთოდების შემუშავება;

ბ) დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დამდგენი სპეციალური გამზომ - საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალის დადგენა;

გ) დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის საანგარიშო მეთოდიკის შემუშავება.

მუხლი 3. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დადგენის მეთოდები

1. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობა დგინდება ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების კონტროლის გამოყენებითი მეთოდების საშუალებით. ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების კონტროლის გამოყენებითი მეთოდებია:

ა) დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრის ინსტრუმენტული მეთოდი, რომლის საფუძველია დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დადგენა სპეციალური გამზომ-საკონტროლო აპარატის გამოყენებით;

ბ) დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრის საანგარიშო მეთოდი, რომლის საფუძველია დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დადგენა საანგარიშო მეთოდიკის გამოყენებით.

2. ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების კონტროლის გამოყენებითი მეთოდების საშუალებით განსაზღვრული მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევის რაოდენობრივი მახასიათებლები გამოიყენება დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების თვითმონიტორინგისა და სახელმწიფო აღრიცხვის წარმოებისას, პროექტირებად და რეკონსტრუირებად საწარმოთა პროექტების გარემოსდაცვითი ექსპერტიზის ჩატარებისას, მავნე ნივთიერებათა ზღვრულად დასაშვები გაფრქვევის პროექტის შემუშავებისას და მის საფუძველზე მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევებზე ნორმების დადგენისას, ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელი სტაციონარული წყაროების საქმიანობის კონტროლისათვის, ჰაერდაცვითი ღონისძიებათა დაგეგმვისას და ამ სფეროში ადმინისტრაციულ გადაწყვეტილებათა მიღებისას.

მუხლი 4. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის ინსტრუმენტული მეთოდით განსაზღვრის ძირითადი პირობები

დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის ინსტრუმენტული მეთოდით განსაზღვრისთვის აუცილებელია:

ა) სინჯების აღების მეთოდების შერჩევა;

ბ) სინჯების აღებისთვის გამოყენებული საშუალებების შერჩევა;

გ) სინჯების აღების ადგილის შერჩევა;

დ) სინჯების აღება;

ე) სინჯების ანალიზის ჩატარება.

მუხლი 5. აირჰაერმტვერნარევის სინჯების აღების მეთოდები

1. არსებობს ჰაერსატარში სინჯების აღების ორი მეთოდი - გარე და შიდა ფილტრაციის.

2. გარე ფილტრაციის დროს გამფილტრავი მოწყობილობა იმყოფება ჰაერსატარის გარეთ და გამოსაკვლევი აირჰაერმტვერნარევი მიეწოდება მას სინჯამღები მილის მეშვეობით, რომელიც იმყოფება ჰაერსატარის შიგნით, ხოლო სინჯამღები მილის ნახვრეტი მიმართულია აირჰაერმტვერნარევის ნაკადის მოძრაობის საწინააღმდეგოდ (დანართი 1).

3. შიდა ფილტრაციის მეთოდი გამოიყენება მტვრის და აეროზოლის სინჯების ასაღებად, როცა აირჰაერმტვერნარევის ნამის ტემპერატურა აღემატება გარემოს ტემპერატურას. ამ შემთხვევაში გამფილტრავი მოწყობილობა მოთავსებულია უშუალოდ ჰაერსატარში, რადგანაც გარე ფილტრაციის მეთოდით სინჯების აღებისას ტენი კონდენსირდება სინჯამღები მილის შიგნით, რასაც თან ახლავს მტვრის დალექვა და რაც იწვევს ანალიზის შედეგების უხეშ დამახინჯებას (დანართი 2).

მუხლი 6. აირჰაერმტვერნარევის სინჯების აღებისთვის გამოყენებული საშუალებანი

1. ჰაერსატარიდან სინჯების ასაღებად იყენებენ იგივე აპარატურას, რასაც ატმოსფერული ჰაერის და საწარმოო შენობებში ჰაერის სანიტარული კონტროლისას:

ასპირატორი (ტუ 64-1-862-77), მოდელი 822; როტაციული დანადგარი ПРУ-4; ელექტრო-ასპირატორი ЭА-40л და სხვა.

2. სინჯების ასაღებად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს საყოფაცხოვრებო დანიშნულების მტვერსასრუტი, რომელსაც უერთდება ჰაერის ხარჯის შემდეგი ინდიკატორები:

ა) ლაბორატორიული აირის მრიცხველი თხევადი შემავსებლით ГСБ;

ბ) საწარმოო როტაციული აირის მრიცხველი PC (გოსტ 8700-63);

გ) რეომეტრი ებონიტის, დიურალუმინის ან ფოლადის ტივტივით PC-3, PC-5;

დ) РДС ტიპის მინის რეომეტრი დიაფრაგმით (გოსტ 9932-61) 160 ლ/წთ-მდე ხარჯისას და РКС ტიპის (კაპილარით)-მცირე ხარჯისას;

ე) რეომეტრი მბრუნავი დიაფრაგმით T-2-80.

3. ხანძარ და აფეთქებადსაშიშ პირობებში სინჯების აღებისას იყენებენ ეჟექტორებს (ტუ 03-75).

4. გაფრქვევების კონტროლისას შეიძლება გამოყენებულ იქნეს УГ ტიპის აირანალიზატორები ინდიკატორული მილაკებით, აგრეთვე ГХ ტიპის აირანალიზატორები АМ ტიპის მექანიკური ასპირატორით და ინდიკატორული მილაკებით ნახშირჟანგის, აზოტის ოქსიდთა, გოგირდის დიოქსიდის, გოგირდწყალბადის და ნახშირწყალბადთა სინჯების ასაღებად და საანალიზოდ.

5. აღებულ სინჯთა საანაზალიზოდ რეკომენდირებულია შემდეგი ხელსაწყო-აპარატურის გამოყენება:

ა) ფოტოკოლორიმეტრი-ნეფელომეტრი (ФЕК-60, ФЕК-Н-57);

ბ) სპექტროფოტომეტრი (СФ-8, 10, 14, С-107);

გ) პოლაროგრაფი (ППТ-1; ПО-5122; ПЛ-3);

დ) ქრომატოგრაფი (цвет-100, მოდელი 102-110, გაზოქრომი 1106);

ე) სპექტრომეტრი (ИСП-30; ДСФ-12).

6. გამოსაკვლევ მავნე ნივთიერებათა დაჭერა უშუალოდ ხდება გამფილტრავ მოწყობილობებში.

7. აიროვან ნივთიერებათა და ორთქლთა დასაჭერად გამოიყენება სხვადასხვა თხევადი მშთამთქმელები, აიროვანი პიპეტები, შპრიცები, ბოთლები, მყარი მარცვლოვანი სორბენტები.

8. მტვრის და აეროზოლის სინჯების აღება წარმოებს ბოჭკოვანი გამფილტრავი მასალებიდან, რომლებიც მოთავსებულია ალონჟებში ან სხვადასხვა კონსტრუქციის ვაზნებში. ყველაზე ხშირად გამოიყენება ანალიზური აეროზოლური ფილტრები АФА (АФА-ВП-10, АФА-ВП-20, АФА-ХА-20, АФА-ХП-20, АФА-ХС-20), ქაღალდის ფილტრები, ბოჭკოვანი მინა, ბოჭკოვანი აზბესტი. ანალიზური აეროზოლური ფილტრების (АФА) ნიშანდების პრინციპი შემდეგშია: АФА აღნიშვნის შემდეგ დაწერილი ორი ასო ნიშნავს შესასრულებელი ანალიზის სახეობას. მაგალითად, პირველი ასოები: "В"-წონით ანალიზი, "Х"-ქიმიური ანალიზი, ხოლო მეორე ასოები აღნიშნავენ გამფილტრავი მასალის დასახელებას: “П” - პერქლორვინილი, “А” - აცეტილცელულოზა. ნიშანდების ბოლოში დაწერილი ციფრი აღნიშნავს ფილტრის მუშა ზედაპირის ფართობს სმ2-ში

9. იმ შემთხვევაში, როცა, ჰაერის დამტვრიანების განსაზღვრის პირობიდან გამომდინარე, საჭიროა АФА ტიპის ფილტრის მტვერტევადობაზე მეტი რაოდენობით მტვრის დაჭერა, და აგრეთვე, როცა აირჰაერნარევის ტემპერატურა 600C-ზე მეტია (1050C-მდე), უნდა გამოყენებულ იქნეს ქაღალდის ჰილზები და ალონჟები, შევსებული ბოჭკოვანი მინით ან ბოჭკოვანი აზბესტით.

10. АФА ტიპის ფილტრებისთვის დისპერსიული ფაზის დასაშვები წონაკი Δm იანგარიშება ფორმულით:

[pic],

სადაც

[pic]-არის დასაშვები წონაკი ფილტრის მუშა ზედაპირის ფართობის ერთეულზე, მგ/სმ2; აეროზოლთათვის მყარი დისპერსიული ფაზით (მტვერი, აეროზოლი) [pic]მგ/სმ2, ხოლო თხევადი დისპერსიული ფაზით (ნისლი) [pic] მგ/სმ2.

S-ფილტრის მუშა ზედაპირის ფართობია, სმ2.

11. აეროზოლური სავაზნეები გამოიყენება ფილტრების დასამაგრებლად სინჯების აღებისას. ჰაერსატარში სინჯების ასაღებად გამოიყენება დახურული ალონჟები-ფუძეებით შეთავსებული ორი ღრუ კონუსი, რომელთა შორისაც (ფუძეების შეთავსების სიბრტყეში) მაგრდება ანალიზური ფილტრი. ალონჟები მზადდება დარტყმამედეგი პოლისტიროლისგან ან ალუმინისგან და ნიშანდებულია შემდეგნაირად: ასოების ИРА-ს შემდეგ იწერება ფილტრის მუშა ზედაპირის ფართობის (სმ2-ში) აღმნიშვნელი ციფრი, ხოლო შემდეგ ორი ასო, რომელთაგან პირველი მიუთითებს ალონჟის სახეობას ("O"-ღია, "З"-დახურული), მეორე კი ალონჟის მასალას ("П"-პოლისტიროლი, "А"-ალუმინი). მაგალითად, ИРА -20-PF ნიშნავს: ალუმინისგან დამზადებული, დახურული ალონჟი, ფილტრის მუშა ზედაპირის ფართობით 20 სმ2.

12. აირჰაერმტვერნარევის სიჩქარეთა ფართო დიაპაზონისას მტვრის ანალიზების ასაღებად გამოიყენება მტვერამღები მილაკები მოსახსნელი ბუნიკებით, რომლებსაც გააჩნიათ შემავალი ნახვრეტების სხვადასხვა დიამეტრები. მტვერამღები მილაკების მოსახსნელი ბუნიკების ნახვრეტების დიამეტრები იანგარიშება ფორმულით:

[pic], მმ

სადაც

W -საანალიზოდ აღებისას ჰაერის მოცულობითი სიჩქარეა (ხარჯი), ლ/წთ;

V-ჰაერსატარში სინჯის აღების ადგილზე ჰაერის მოძრაობის წრფივი სიჩქარეა, მ/წმ.

მუხლი 7. სინჯების აღების ადგილის შერჩევა.

1. სინჯების აღების ადგილად უნდა შეირჩეს ჰაერსატარის სწორხაზოვანი უბანი გაფრქვევის წყაროს გამოსასვლელამდე-მისგან 2-3 ჰიდრავლიკური დიამეტრის დაშორებით და არაუმცირეს 6 ჰიდრავლიკური დიამეტრის დაშორებით ჰაერის ნაკადის მკვეთრი ცვლილებების უახლოესი ადგილიდან. როცა გაფრქვევის წყაროს გამოსასვლელამდე ჰაერსატარი მილის სწორხაზოვან მონაკვეთის სიგრძე ნაკლებია 7 ჰიდრავლიკური დიამეტრის სიგრძეზე, უნდა შეირჩეს სინჯის აღების ისეთი განივკვეთი, რომელიც მონაკვეთს ჰაერის მოძრაობის მიმართულებით ყოფს თანაფარდობით 3:1.

2. გაძნელებული პირობების შემთხვევაში (მაღალი მილები) სინჯთა აღება დასაშვებია ჰაერსატარის სხვა უბნიდანაც.

3. სინჯების აღებისთვის, გამოყენებულ უნდა იქნეს ჰაერსატარის იგივე ნახვრეტი, რაც გამოყენებულ იქნა აეროდინამიური გაზომვებისთვის.

4. აუცილებელია სინჯების აღების ადგილები შერჩეულ იქნეს უპირატესად ჰაერსატართა ვერტიკალურ მონაკვეთებზე დროსელებიდან, ფარსაკეტებიდან, სარქველებიდან მოშორებით.

5. სააერაციო ფანრებიდან გაფრქვევათა კონტროლისას სინჯთა აღების ადგილების

დაშორება ფანრის სიგრძის გასწვრივ არ უნდა აღემატებოდეს 10 მეტრს.

6. სააერაციო ფანრებში მტვრის და აეროზოლების სინჯთა აღება დაშვებულია იზოკი-ნეტიკურობის პრინციპის (ე.ი. როცა ჰაერსატარში აირის მოძრაობის სიჩქარე ტოლია სინჯამღებ მილაკში მისი შესვლის სიჩქარისა) დაუცველობის შემთხვევაშიც.

მუხლი 8. სინჯების აღება

1. აირთა და ორთქლთა სინჯები აიღება სხვადასხვა კონსტრუქციის სითხიანი დამჭერების გამოყენებით, რომლებიც შევსებულია შესაბამისი მშთანმთქმელი ხსნარებით ან მყარი მარცვლოვანი სორბენტებით ("მდუღარე" შრის პრინციპზე), შეზღუდული მოცულობის ტევადობაში (შპრიცები, აიროვანი პიპეტები, ბოთლები და სხვა), მყარი სორბენტის მკვრივ შრეზე კონცენტრაციულ მილაკებში, მაგალითად, ინდიკატორულ მილაკებში.

2. სითხის მიერ აირის შთანთქმის ეფექტურობა იზრდება აირის ან სითხის ტემპერატურის შემცირებით, ამიტომ ცხელ აირთა სინჯების აღებისას მშთანთქმელი საჭიროა გაცივდეს, რისთვისაც მას ათავსებენ გამაციებელ ნარევიან ჭურჭელში (ყინულის, თოვლის, მარილისა და სხვათა გამოყენებით).

3. მყარი მარცვლოვანი სორბენტების მშთანმთქმელად გამოყენებით სინჯების აღებისას ყველაზე უფრო ხშირად იყენებენ სილიკაგელს და აქტივირებულ ნახშირს. მყარ მარცვლოვან სორბენტებს სინჯთა აღებისას თხევად მშთანთქმელებთან შედარებით ის უპირატესობა გააჩნია, რომ ისინი შეიძლება გამოყენებულ იქნენ დაბალი ტემპერატურების დროსაც, მაშინ როცა სითხიან მშთანმთქმელთა უმრავლესობა ასეთ შემთხვევებში მყარდება (იყინება) და მათი გამოყენებით შთანთქმის პროცესის განხორციელება შეუძლებელი ხდება.

4. იმასთან დაკავშირებით, რომ სინჯების აღება მშთანმთქმელ ხელსაწყოთა გამოყენებით ხდება მათი შემდგომი ლაბორატორიული ანალიზისთვის, ერთერთ აუცილებელ მოთხოვნას წარმოადგენს აღებულ სინჯთა უცვლელად შენახვა (კონსერვაცია). ამის გამო აუცილებელია ყველა შემთხვევაში ჰერმეტულად იყოს დახურული მშთანმთქმელი ხელსაწყოები-პიპეტები, რათა უცვლელედ იქნეს შენარჩუნებული აღებული სინჯის რაოდენობრივი და თვისობრივი მახასიათებლები.

5. არ შეიძლება სინჯების დატოვება გამთბარ შენობებში. პიპეტების შენახვა რეკომენდირებულია +(2-5) 0C ტემპერატურისას არაუმეტეს 3 დღისა. აირთა სინჯების ანალიზი უნდა ჩატარდეს სინჯის აღების დღეს ან შემდეგ დღეს მაინც. მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევაში დასაშვებია სინჯების შენახვა 2-5 დღის განმავლობაში +(2-5) 0C ტემპერატურისას (მაცივარში).

6. აირისა და ორთქლის სინჯების აღება ხდება იზოკინეტიკურობის პრინციპის დაცვის გარეშეც, რადგანაც მათი ნარევი ჰაერთან წარმოადგენს ერთგვაროვან (ჰომოგენურ) სისტემას.

7. მტვრისა და აეროზოლის კონცენტრაციების გაზომვისას აღებული სინჯები (დისპერსიული და ქიმიური შემადგენლობით, კონცენტრაციით) იდენტური უნდა იყოს საანალიზო ობიექტისა. სინჯთა აღებისას სინჯების იდენტიურობის უზრუნველყოფის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პირობაა იზოკინეტიკურობის პრინციპის დაცვა, ე.ი. ჰაერსატარში აირის მოძრაობის სიჩქარის ტოლობა სინჯამღებ მილაკში მისი შესვლის სიჩქარესთან. ამ პრინციპის დაუცველობა იწვევს მონაცემთა როგორც რაოდენობრივ, ასევე თვისობრივ მახასიათებელთა დამახინჯებას. იზოკინეტიკურობის პრინციპის დაურღვევლობა მოწმდება შემდეგნაირად (მე-6 მუხლის მე-12 პუნქტში წარმოდგენილი ფორმულიდან გამომდინარე):

[pic]

8. ვერტიკალურ ჰაერსატარებში გაფრქვევების კონტროლისას რეკომენდირებულია სინჯის აღება ერთ წერტილში-ჰაერსატარის განივკვეთის ცენტრში. თუ კონსტრუქციული ან სხვა მოსაზრებიდან გამომდინარე (ჰაერსატარის დიდი დიამეტრი, სინჯამღები მილაკის არასაკმარისი სიგრძე) შეუძლებელი ხდება ჰაერსატარის ცენტრიდან სინჯის აღება, მაშინ დაიშვება სინჯის აღება ცენტრთან მაქსიმალურად მიახლოებული წერტილიდან.

9. კონცენტრაციათა ველის მახასიათებლების აღებისას სინჯების აღება აუცილებელია:

ა) ჰაერსატარის ჰორიზონტალურ ან დახრილ უბნებზე საკვლევი განივკვეთის მდებარეობისას, აგრეთვე ჰაერსატარის ვერტიკალური უბნის არასაკმარისი სიგრძისას;

ბ) ახალ მტვერდამჭერ მოწყობილობათა დაპროექტებისას ან არსებულის რეკონსტრუქციისას საწყისი მონაცემების შესაგროვებლად;

გ) მათი ჯამური დისპერსიული ანალიზისთვის. ამ შემთხვევისთვის სინჯთა აღების წერტილების კოორდინატები და თვით ამ წერტილთა რაოდენობა განისაზღვრება ჰაერსატარის კონსტრუქციით და საკვლევი განივკვეთის ზომებით (დანართები 3-6).

10. სინჯამღებ მილაკზე აკეთებენ ნაჭდევებს, რომლებიც შეესაბამება ჰაერსატარის განივკვეთში შემავალი ბუნიკის ნახვრეტის სხვადასხვა მდებარეობას. სინჯთა აღების ხანგრძლიობა თითოეული წერტილიდან უნდა იყოს ერთიდაიგივე და ის არ უნდა აღემატებოდეს თითოეული წერტილისთვის 20 წუთს.

11. სინჯთა აღების პროცესში ჰაერის მოცულობა დამოკიდებულია აირჰაერმტვერნარევში მტვრის სავარაუდო შემცველობაზე. მტვრის უმნიშვნელო შემცველობისას ჰაერის მოცულობა განისაზღვრება ფილტრზე მტვრის საკმარისი რაოდენობის (1-2 მგ) დაგროვების აუცილებლობით, რათა მიღებული შედეგები იყოს საიმედო. მტვრის დიდი კონცენტრაციისას და მასში მსხვილი ფრაქციის დიდი რაოდენობით შემცველობისას ფილტრამდე აყენებენ ხოლმე ციკლონს (მარგი ქმედების კოეფიციენტის გათვალისწინებით) მტვრის უხეში ნაწილის მოსაშორებლად.

12. მავნე ნივთიერებათა შერეულ-აგრეგატულ მდგომარეობაში ყოფნისას (ორთქლი+აეროზოლი) სინჯთა აღება და ანალიზი უნდა მოხდეს ცალ-ცალკე: აეროზოლური ფაზა აიღება ფილტრიდან, ხოლო ორთქლის სინჯების ასაღებად მშთანმთქმელის შემავალ ნახვრეტზე წამოეცმევა ფილტრისგანვე გაკეთებული ტამპონი დისპერსიული ფაზის დასაჭერად.

მუხლი 9. სინჯების აღების ზოგიერთი თავისებურებანი

1. თითოეული სინჯი უნდა აღებულ იქნეს 20 წუთის განმავლობაში. თუ ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევა წარმოებს 20 წუთზე ნაკლები დროის განმავლობაში, მაშინ სინჯის აღება ხდება გაფრქვევის დაწყების მომენტიდან, მაგრამ არანაკლებ 5 წუთის განმავლობაში.

2. გაწმენდის კოეფიციენტის (ხარისხის) განსაზღვრისას აუცილებელია აირმტვერდამჭერ დანადგრამდე და მის შემდეგ ერთდროულად იყოს აღებული სინჯები სინჯთა აღების ერთიდაიგივე ხანგრძლიობით.

3. თანმიმდევრობით აღებული სინჯთა რაოდენობა უნდა იყოს საკმარისი მათი მახასიათებელთა სტატისტიკური დამუშავებისთვის. მიღებულია, რომ აღებულ სინჯთა რაოდენობა აირების და ორთქლისთვის უნდა იყოს 7-ის, ხოლო მტვრისა და აეროზოლისთვის 10-ის ტოლი.

4. სტაციონარული ტექნოლოგიური რეჟიმის შემთხვევაში, როცა მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევები წარმოებს თანაბარზომიერად, სინჯები აიღება საწარმოო პროცესის მიმდინარეობის ნებისმიერ დროს.

5. არასტაციონარული ტექნოლოგიური რეჟიმის შემთხვევაში სინჯები უნდა აღებულ იქნეს ტექნოლოგიური დანადგარის მუშაობის ყველა ციკლისათვის ცვლის განმავლობაში (გაფრქვეულ მავნე ნივთიერებათა მაქსიმალური რაოდენობის განსაზღვრისათვის ცვლაში).

6. ტექნოლოგიური პროცესების ეპიზოდურად განხორციელებისას სინჯების აღება იწყება პროცესის დაწყებისთანავე და გრძელდება მის დამთავრებამდე.

7. ეპიზოდური და არასტაციონარული ტექნოლოგიური პროცესების შემთხვევაში თანმიმდევრობით აღებულ სინჯთა რაოდენობა განისაზღვრება ეპიზოდური პროცესის ხანგრძლიობით და არასტაციონარული პროცესის ციკლთა რაოდენობით.

მუხლი 10. სინჯების ანალიზი

1. სინჯების ანალიზის მეთოდები და მეთოდიკები უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს:

ა) მათი შერჩევითობა უნდა უზრუნველყოფდეს განსანსაზღვრავი ნივთიერების განსაზღვრის საიმედობას მრავალ სხვა თანმხლები, განსაზღვრისათვის ხელისშემშლელი, ნივთიერების არსებობისას;

ბ) აღებულ სინჯთა კონცენტრაციის განსაზღვრის ცდომილება არ უნდა აღემატებოდეს ±10%-ს;

2. მავნე ნივთიერებათა სავენტილაციო გაფრქვევის კონტროლისას რეკომენდირებულია გამოყენებულ იქნეს შენობის სამუშაო ზონების კონტროლისთვის მიღებული მეთოდიკები.

3. სინჯების ანალიზის მეთოდების და მეთოდიკების შერჩევა დამოკიდებულია კონტროლის კონკრეტულ პირობებზე, ლაბორატორიის ტექნიკურ აღჭურვილობასა და, აგრეთვე, ეკონომიკურ მიზანშეწონილობაზე.

4. მავნე ნივთიერებათა შემცველ საწარმოო გაფრქვევათა სინჯების აღებისას დაცული უნდა იქნეს საწარმოში შრომის უსაფრთხოების წესები.

მუხლი 11. აეროდინამიკურ და მეტეოროლოგიურ პარამეტრთა ინსტრუმენტული მეთოდებით გაზომვის წესის შესახებ

1. ინსტრუმენტული მეთოდებით სტაციონარული წყაროდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრისთვის აუცილებელია ინსტრუმენტულივე მეთოდით წინასწარ დადგენილ იქნეს ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევის აეროდინამიური და მეტეოროლოგიური პარამეტრების მნიშვნელობები, რისთვისაც საჭიროა გაიზომოს:

ა) გაფრქვევის წყაროთა გეომეტრიული პარამეტრები (სიმაღლე, დიამეტრი);

ბ) გარემომცველ სივრცეში ატმოსფერული ჰაერის ბარომეტრული წნევა;

გ) გაფრქვევის წყაროს გამოსავალთან გამოფრქვეული აირჰაერმტვერნარევის ტემპერატურა, როგორც მშრალი, ასევე ტენიანი თერმომეტრთა ჩვენებების მიხედვით;

დ) გარემომცველი ატმოსფერული ჰაერის ტემპერატურა;

ე) აირჰაერმტვერნარევის ნაკადის დინამიური წნევა;

ვ) აირჰაერმტვერნარევის ნაკადის სტატიკური წნევა;

ზ) გაფრქვევის წყაროს განივკვეთის გასწვრივ ფართობზე ანემომეტრის გადანაცვლების ხანგრძლიობა;

თ) გაფრქვევის წყაროს განივკვეთის გასწვრივ, კვეთის ფართზე, ანემომეტრის შემოტარების ხანგძლიობისას-მექანიკური ანემომეტრის მთვლელი მექანიზმის დანაყოფთა რიცხვი;

ი) გაფრქვევის წყაროს განივკვეთის დიამეტრი (ზომები).

2. ამ მუხლის პირველი პუნქტით წარმოდგენილ პარამეტრთა გაზომვების საფუძველზე და, აგრეთვე, გაფრქვეულ მავნე ნივთიერებათა გაზომვით განსაზღვრული კონცენტრაციების გამოყენებით, დგინდება გაფრქვეული ნაკადის

ა) ფარდობითი ტენიანობა;

ბ) სიმკვრივე;

გ) მოძრაობის საშუალო წრფივი სიჩქარე;

დ) მოძრაობის საშუალო მოცულობითი სიჩქარე (ხარჯი);

ე) გაფრქვევის სიმძლავრე (ინტენსიობა).

3. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის მახასიათებელთა დადგენისას მავნე ნივთიერებათა კონცენტრაციების გაზომვის დროს აუცილებელია ამ მავნე ნივთიერებათა გამოყოფის წყაროების ტექნოლოგიურ პარამეტრთა აღნიშვნა.

4. გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობრივი მახასიათებლების დადგენისას განსაზღვრულ პარამეტრთა საიმედოობამ უნდა უზრუნველყოს გაფრქვევის მაქსიმალური წამური ინტენსიობის (გ/წმ) და ჯამური წლიური რაოდენობრივი მახასიათებლის - წლიური გაფრქვევის (ტ/წელი) სიდიდეთა მნიშვნელობების განსაზღვრის საიმედოობა.

5. სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის მახასიათებელთა დადგენისას გამოსაყენებელ საკონტროლო-გამზომ ხელსაწყოთა და ინსტრუმენტული კონტროლის ლაბორატორიულ აღჭურვილობათა ჩამონათვალი წარმოდგენილია დანართ 7-ში.

მუხლი 12. აირჰაერმტვერსატარში სტატიკური წნევის გაზომვის შესახებ

1. სტატიკური წნევის გაზომვა აირჰაერმტვერსატარში ხდება მიკრომანომეტრით წნევის 1,96 კილოპასკალ მნიშვნელობამდე, ხოლო წნევის 9,81 კილოპასკალამდე გასაზომად გამოიყენება U-ს მსგავსი მინის მანომეტრი. სტატიკური წნევის მნიშვნელობა გამოითვლება:

ა) მიკრომანომეტრით გაზომვისას ფორმულით:

[pic]

სადაც:

[pic] - მიკრომანომეტრის დახრის მახასიათებელი კოეფიციენტია;

h - გამზომი სითხის სვეტის სიმაღლის ცვლილებაა მიკრომანომეტრში;

[pic] - მიკრომანომეტრში ჩასხმული მუშა სითხის სიმკვრივეა, კგ/მ3;

ბ) U-ს მსგავსი მინის მანომეტრით გაზომვისას ფორმულით:

[pic]

მუხლი 13. აირჰაერმტვერსატარში (მილში) გაფრქვევის წრფივი და მოცულობითი სიჩქარეთა (ხარჯის) გაზომვის შესახებ

1. ჰაერსატარის (მილგაყვანილობის, მილის) განივკვეთის მიერ გატარებული აირჰაერმტვერნარევის ნაკადის მილში წრფივი სიჩქარე V (მ/წმ) და მისი მოცულობითი სიჩქარე (ხარჯი) W (მ3/წმ) განისაზღვრება სხვადასხვა კონსტრუქციის პნევმომეტრული მილაკთა და მიკრომანომეტრის გამოყენებით, რომელთა საშუალებითაც იზომება გაფრქვეული ნაკადის დინამიური დაწნევა (რომელიც პროპორციულია მისი წრფივი სიჩქარის კვადრატისა). პნევმომეტრულ მილაკთა გამოყენებით დგინდება მილის განივკვეთში დინამიურ დაწნევათა (და სიჩქარეთა) განაწილების მდგომარეობა, რის საფუძველზეც ისაზღვრება მილის განივკვეთში ნაკადის მოძრაობის საშუალო წრფივი სიჩქარე, რომლის მნიშვნელობის გამრავლებით განივკვეთის ფართის მნიშვნელობაზე გამოიანგარიშება აირჰაერმტვერნარევის მოცულობითი სიჩქარე (ხარჯი) W, რისი განხორციელებაც აგრეთვე, შესაძლებელია დროსელური მოწყობილობის (მაგალითად, ვენტურის საქშენი, დიაფრაგმა) გამოყენებითაც. ასეთი მოწყობილობათა გამოყენებისას საჭიროა აირჰაერმტვერნარევის ნაკადის მტვრისაგან წინასწარი გასუფთავება, ვინაიდან გაზომვის პროცესში მტვერგამოლექვა ამცირებს განივკვეთის ფართის გაზომილ მნიშვნელობას. აირჰაერმტვერნარევის ნაკადის მცირე მნიშვნელობის სიჩქარეთა გასაზომად გამოიყენება თეფშიანი ანემომეტრი MC-13. ამ შემთხვევაშიც, გაზომვისას თეფშებზე მტვრის გამოლექვის მავნე, ხელისშემშლელი ზეგავლენის ჩასახშობად, საჭიროა აირჰაერმტვერნარევის ნაკადის მტვრისგან წინასწარი გაწმენდა.

2. აირმტვერნარევის ნაკადის სიჩქარის გასაზომად გამოიყენება: НИИОГаз-ის კონსტრუქციის პნევმომეტრული მილაკი, ГИНЦВЕТМЕТ-ის კონტრუქციის პნევმომტრული ცილინდრული მილაკი, ММН ტიპის მიკრომანომეტრი, თეფშებიანი ანემომეტრი МС-13. გაზომვებისას აგრეთვე გამოიყენება: სახაზავი, რულეტი, რეზინის მილები, ხის ლარტყები, 10-12 მილიმეტრის ლითონის ღეროები, მიკრომანომეტრის შესავსებად-ეთილის სპირტი.

3. გაზომვათა ჩასატარებლად წინასწარ აირჰაერმტვერსატარის (მილის) კედლებზე ორგან, მილის წრიული განივკვეთის ურთიერთპერპენდიკულარული დიამეტრების ბოლოებზე (ე.ი. ერთმანეთთან მართი კუთხით) მილი გაიხვრიტება და ამ ნახვრეტებში ჩამაგრდება 36 მილიმეტრის დიამეტრიანი შტუცერები (რომელთაც გაზომვების ჩატარებამდე თავებს დაუცობენ ან რეზინის საცობებით, ან ხრახნიანი თავსახურებით). ამ შტუცერთა მიერთების ადგილებს შეარჩევენ იმგვარად, რომ გაზომვათა ჩატარებისთვის საჭირო მოწყობილობათა მიერთება-მიმაგრება მოხერხებული იქნეს. შტუცერთა ზემოთ, მისგან ოპტიმალურ მანძილზე, სასურველია ლითონური ღეროს მიდუღება მილის გარე კედელზე გამზომ მილთა მოხერხებული მიმაგრების მიზნით. ამავე ღეროზე ამაგრებენ ხის ლარტყს მათზე აირჰაერმტვერსატარის განივკვეთში გაზომვის წერტილთა აღნიშვნით.

4. წრიული განივკვეთის აირჰაერმტვერსატარს წარმოდგენით (წინასწარ მაკეტზე) ყოფენ ფართით ტოლდიდ კონცენტრულ წრეებად გაზომვათა ჩატარების ადგილებს აღნიშნავენ მილის განივკვეთის ურთიერთპერპენდიკულარულად გატარებულ დიამეტრებზე (დანართი 3-ის ნახაზზე შავი მუქი წერტილები).

5. თუ აირჰაერმტვერსატარის განივკვეთი მართკუთხაა, მაშინ მას წარმოსახვით (მაკეტზე) გაყოფენ ურთიერთმსგავს ტოლდიდ ოთხკუთხედებად (.დანართი 6). თითოეული ასეთი ტოლდიდი მართკუთხედის გვერდის სიგრძე უნდა იყოს 150-200 მმ და მათი ცენტრი იქნება გაზომვის ჩატარების ადგილი. გაზომვათა ჩატარების ადგილების (წერტილების) საერთო რაოდენობა განისაზღვრება წრიული კვეთის მილისთვის მისი დიამეტრის მნიშვნელობით, ხოლო მართკუთხა კვეთის მილისთვის კი - დიდი მართკუთხედის გვერდების სიგრძით. წრიული განივკვეთის მილისთვის მისი შიგა დიამეტრის მნიშვნელობის მიხედვით დგინდება კონცენტრულ წრეთა რაოდენობა (დანართი 5).

6. წრიული განივკვეთის მქონე მილისთვის დიამეტრის ზომად მიიღება ამ მილის შიგა დიამეტრი. მართკუთხა კვეთის მილისთვის გამოიანგარიშება ე.წ. ექვივალენტური დიამეტრი-Decv. შემდეგი ფორმულით:

[pic]

სადაც

A და B - მართკუთხა კვეთის მქონე აირჰაერმტვერსატარის გვერდების შიგა სიგრძეა მილიმეტრებში.

7. აირჰაერმტვერსატარში გაზომვისას პნევმომეტრული მილაკის შეყვანის სიღრმე (მმ), ე.ი. მანძილი მილის გარე კედლიდან მილში გაზომვის ჩატარების ადგილამდე (წერტილამდე) იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

D-მილის შიგა დიამეტრია (მმ);

i-გაზომვის ადგილის (წერტილის) რიგითი ნომერია;

K-გადაანგარიშების კოეფიციენტია; (დანართი 4).

8. ამ მუხლის მე-6 და მე-7 პუნქტებში წარმოდგენილი ფორმულებით დადგენილი გაზომვის ადგილების (წერტილების) აღნიშვნას გაზომვამდე აკეთებენ ხის ლარტყზე, რომელზედაც გადაიტანენ (გაატარებენ) ჰაერმტვერსატარის შიგა დიამეტრს, წრიული განივკვეთის წრის ცენტრს და ამ ცენტრის ორთავე მხარეს დიამეტრზე აღნიშნავენ წერტილებად მანძილებს, რომლებიც გაზომვის წერტილთა ცენტრიდან კონცენტრულად განთავსებულ წრეწირთა რადიუსს განსაზღვრავს:

[pic]

9. პნევმომეტრულ მილაკს რეზინის მილებით მიაერთებენ მიკრომანომეტრს იმგვარად, რომ სრული დაწნევის მიმღები რეზინის მილი, მიერთებული იქნეს მიკრომანომეტრის პლიუსნიშნიან შტუცერთან, ხოლო სტატიკური წნევის მიმღები მილი-მისსავე მინუსნიშნიან შტუცერთან. ამგვარ მიერთებათა შემდეგ ეს სისტემა მოწმდება ჰერმეტულობის დაცვაზე, რისთვისაც პნევმომეტრული მილის არხებში მონაცვლეობით ქმნიან დაწნევას, შემდეგ კი გამოსაკვლევი არხის შემავალ ნახვრეტს მჭიდროდ თავს დაუცობენ და აკვირდებიან მიკრომანომეტრის ჩვენების (ანათვალის) მუდმივობას. მიკრომანომეტრიდან გამზომი სითხის შეწოვა პნევმომეტრთან მის მიმაერთებელ რეზინის მილში ამახინჯებს გაზომვის შედეგებს. ასეთ შემთხვევაში საჭიროა ამ რეზინის მილთა მოხსნა, მათი გასუფთავება შეწოვილი ხსნარისგან ჰაერის შებერვით და მათი გაშრობა. რეზინის მილებში შემთხვევით შეწოვილი მუშა სითხის ყოფნა-არყოფნის შესამოწმებლად ამ მილებს რიგრიგობით აწევ-დაწევენ მიკრომანომეტრთან შესაბამისად. ამ დროს მიკრომანომეტრის ჩვენება არ უნდა შეიცვალოს. (დანართი 8).

10. გაზომვის მოსამზადებელ სამუშაოთა დასრულების შემდეგ აირჰაერმტვერსატარის ერთ-ერთ წინასწარგამზადებულ შტუცერში ჩაამაგრებენ ორ პნევმომეტრულ მილს მათზე წამოცმული რეზინის საცობთა დახმარებით ნაკადის ტემპერატურისას 1500C-მდე ან 1500C-ზე უფრო მაღალი ტემპერატურის მქონე გაფრქვეული ნაკადისთვის უფრო თერმომდგრადი სპეციალური შემამჭიდროებლით. ამ მილთაგან ერთერთს მოათავსებენ აირჰაერმტვერსატარის ცენტრში, მეორე მილს კი-გაზომვის ადგილზე (წერტილში) აირჰაერმტვერსატარში, რომელიც უფრო ახლოსაა აირჰაერმტვერსატარის მილის კედელთან. მილის აირჰაერმტვერსატარის ცენტრში დასაყენებლად საჭიროა მისი თავიდან ბოლომდე გადაიზომოს აირჰაერმტვერსატარის შიგა რადიუსის, მისი კედლის სისქის, შტუცერის სიმაღლის და მისი საცობის გამოწეული ნაწილთა სიგრძეების ჯამური სიგრძე და ამ ზომით იქნეს აირჰაერმტვერსატარის მილში პნევმომეტრული მილიდან ცენტრში განთავსებული მილი შეყვანილი. ამისთვის საჭიროა ხის ლარტყის A წერტილის ნიშნულს (რომელიც შეესაბამება აირჰაერმტვერსატარის ცენტრს) დაემთხვეს მილაკზე გაზომვის მაჩვენებელი. ანალოგიურად მოათავსებენ აირჰაერმტვერსატარში მეორე პნევმომეტრულ მილსაც, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ მისთვის გაზომვის მაჩვენებელს შეუთავსებენ ხის ლარტყზე იმ წერტილს, რომელიც შეესაბამება გაზომვის უახლოეს წერტილს. უშუალოდ გაზომვის წინ, გაზომვამდე დაახლოებით 15 წუთით ადრე, უკვე აირჰაერმტვერსატარში განთავსებულ ორივე პნევმომეტრულ მილს გაათბობენ გაფრქვევის ნაკადის ტემპერატურამდე გაფრქვეული ნაკადითვე. ამის მერე ამ მილებს შეატრიალებენ 1800-ით იმგვარად, რომ მისი (მილის) თავი განივკვეთით ზუსტად პერპენდიკულარულად, შემხვედრად ხვდებოდეს გაფრქვეულ ნაკადს (დასაშვებია გაფრქვევის ნაკადის მიმართულებისაგან 50-ზე ნაკლები გადახრა). თუ კი არის მილის დახრა მიკრომანომეტრისაკენ, მაშინ ტენშემცველი ნაკადის გაზომვისას მიკრომანომეტრამდე აყენებენ ტენდამჭერს (ან U-ს მსგავს მილს).

11. სიჩქარეთა ველის დასადგენად იყენებენ ერთდროულად ორ პნევმომეტრულ მილს, რომელთაგან ერთერთი მუდმივად მოთავსებულია აირჰაერმტვერსატარის ცენტრში, ხოლო მეორეთი გაზომვებს ახორციელებენ ამ მეორე მილის გადაადგილებით აირჰაერმტვერსატარის დიამეტრის გასწვრივ თავიდან-უახლოესი კედლიდან უშორესისაკენ, შემდეგ კი პირიქით, ე.ი. გაზომვები ხდება აირჰაერმტვერსატარის ერთიდაიგივე დიამეტრის გასწვრივ.

12. აირჰაერმტვერსატარში გაფრქვევის ნაკადის წრფივი სიჩქარე-Vi (მ/წმ) მისი განივკვეთის ნებისმიერ წერტილში იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

Pd - დინამიური წნევაა (პასკალი);

[pic]- გაზომვისას აირჰაერმტვერნარევის სიმკვრივეა (კგ/მ3).

13. დინამიური წნევა-Pd იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

K - პნევმომეტრული მილის შესწორების კოეფიციენტია;

h - მიკრომანომეტრის სკალის ანათვალია;

a - მიკრომანომეტრის დახრის მახასიათებელი კოეფიციენტია;

[pic]- მიკრომანომეტრში მუშა სხეულად ჩასხმული სითხის სიმკვრივეა (კგ/მ3);

[pic]- სუფთა სპირტის სიმკვრივეა ([pic]=809,5 კგ/მ3).

14. ჰაერისა და გაფრქვევათა სხვა აიროვან კომპონენტთა სიმკვრივეთა მნიშვნელობები ნორმალური პირობებისთვის, ე.ი. 0°C ტემპერატურისას და 1 ატმოსფეროს ტოლი (ანუ 101,325 კილოპასკალის ტოლი) ატმოსფერული წნევისას, წარმოდგენილია დანართ 9-ში.

15. მშრალი აირნარევთა სიმკვრივე გამოითვლება ფორმულით:

[pic]

სადაც

[pic] - აირნარევში მის შემადგენელ კომპონენტთა მოცულობითი პროცენტული წილია;

[pic]- თითოეული ამ კომპონენტის სიმკვრივეა (ნორმალური პირობებისას), კგ/მ3-ში.

16. ცალკეული აიროვანი კომპონენტის [pic] სიმკვრივე (ნორმალური პირობებისას) იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

Mi -აირნარევში i-ური კომპონენტის 1 კილომოლის მასაა კილოგრამში;

V0 -1 კილომოლი აირის მოცულობაა (ავოგადროს კანონის მიხედვით), მ3.

17. აირჰაერმტვერსატარში გაფრქვეული ნაკადის P წნევისას და t ტემპერატურისას [pic] სიმკვრივე იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

[pic]- აირის სიმკვრივეა ნორმალური პირობებისას;

[pic] - ატმოსფერული წნევაა (პასკალი);

P - ჭარბი წნევაა (პასკალი).

18. ტენიანი ჰაერის სიმკვრივე (ნორმალური პირობებისას) იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

[pic] - 1 მ3 ჰაერის ტენშეცულობაა (ნორმალური პირობებისას 1მ3 მშრალ ჰაერზე გადაანგარი ებით) გ/მ3, რომლის მნიშვნელობაც ტემპერატურისა და ტენიანობის მიხედვით აიღება დანართი 10-ის მიხედვით..

19. ტენიანი ჰაერის სიმკვრივე - [pic], ნაკადის t ტემპერტურისას და P ჭარბი წნევისას, იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

20. აირჰაერმტვერსატარის S განივკვეთში წამში გატარებული გაფრქვეული ნაკადის მოცულობითი სიჩქარე (ხარჯი)-W მ3/წმ იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც:

V1 - აირჰაერმტვერსატარის განივკვეთში გაფრქვევის ნაკადის წრფივი სიჩქარის გასაშუალოებულ მნიშვნელობაა, მ/წმ;

S - აირჰაერმტვერსატარის (მილის) განივკვეთის ფართია, მ2;

V0 - აირჰაერმტვერსატარის ცენტრში გაფრქვევის წრფივი სიჩქარის საშუალო მნიშვნელობაა მ/წმ,;

α1 - განივკვეთის მიხედვით წრფივ სიჩქარეთა განაწილების კოეფიციენტია, რომელიც იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

αi - i-ურ წერტილში გაზომვით დადგენილი წრფივი სიჩქარის შეფარდებაა აირჰაერმტვერსატარის ცენტრში ანალოგიური V0 სიჩქარის მნიშვნელობასთან;

n - განივკვეთში წრფივ სიჩქარეთა გაზომვების რაოდენობაა.

21. ამ მუხლის მე-20 პუნქტში წარმოდგენილი ფორმულით იანგარიშება გაფრქვევის პრაქტიკული ხარჯი წნევის და ტემპერატურის კონკრეტული მნიშვნელობებისთვის, რომელთა გადაანგარიშება ნორმალური პირობებისთვის ხდება ფორმულით:

[pic]

მუხლი 14. ჰაერის (აირის, აირჰაერმტვერნარევის) ტენშეცულობის განსაზღვრის შესახებ

1. ჰაერის ან აირის (აირჰაერმტვერნარევის) ტენიანობის განსაზღვრისთვის გამოიყენება სორბციული (აბსოლუტური), ფსიქრომეტრული, კონდენსაციური მეთოდები, ნამის წერტილის მეთოდი და ა.შ. გაზომვის მეთოდთა შერჩევისას გაითვალისწინება გასაზომი ნაკადის კონკრეტული თავისებურებანი. მაგალითად, ელექტროტექნიკურ ნაკეთობათა წარმოებების ასპირაციული სისტემების გაფრქვევებში ტენიანობის განსაზღვრისთვის უფრო მოხერხებულია ფსიქრომეტრული მეთოდი, რომელიც ეფუძნება ნაკადში წყლის ორთქლის პარციალური წნევის ირიბ განსაზღვრას მშრალი და ტენიანი თერმომეტრთა ჩვენებების მიხედვით; მშრალი თერმომეტრი აჩვენებს წყლის ორთქლით გაუჯერებელი, თერმომეტრის გარემომცველი ნაკადის ტემპერატურას, ხოლო ტენიანი თერმომეტრი კი-იგივე გარემოში, ტენის აორთქლებაზე დახარჯული სითბოს გამო, უფრო ნაკლებ ტემპერატურას. ასეთი ტემპერატურათა სხვაობა მით მეტია, რაც მეტია წყლის აორთქლება (ე.ი. რაც უფრო მეტად მშრალია ჰაერი). ფსიქომეტრული მეთოდით ტენიანობის განსაზღვრისათვის გამოიყენება: სინჯამღები მილი, მტვერდამჭერი მოწყობილობა, ბარომეტრი-ანეროიდი, სხვადასხვა კონსტრუქციის ფსიქრომეტრები, რეომეტრი ან როტამეტრი, საბერველი (ჰაერშემბერი), ლაბორატორიული (ვერცხლისწყლიანი) თერმომეტრები, 10-12 მილიმეტრის დიამეტრის მქონე რეზინის მილები და მომჭერები.

2. ჰაერშემბერის ჩართვის შემდეგ გაფრქვევის ნაკადიდან 20-25 ლ/წთ ხარჯით სინჯის ასაღებად გამართავენ რეომეტრს და ამ რეჟიმში გაზომვის სისტემას მოიყვანენ თერმულ წონასწორობაში გასაზომ ნაკადთან 10-15 წუთის გან,ავლობაში ასეთი ნაკადის სისტემაში გატარებით. ამის შემდეგ ჩაიწერენ თერმომეტრთა ჩვენებებს ყოველ 15 წუთში ერთხელ. ერთდროულად ბარომეტრ-ანეროიდის საშუალებით იზომება ატმოსფერული წნევა. თუ ამ გაზომვათა მონაცემები ერთმანეთისგან მცირედ განსხვავდება, მაშინ ასეთი რამოდენიმე გაზომვის შედეგთა გასაშუალოებით მიიღება გაზომილ სიდიდეთა საიმედო მნიშვნელობა. გაზომვების მონაცემთა მნიშვნელობებს შორის დიდი სხვაობისას ასეთი გასაშუალოება დაუშვებელია.

3. გაფრქვევის ნაკადში გაზომვისას წყლის ორთქლის პარციალური წნევა PW (პასკალი) განისაზღვრება ფორმულით:

[pic]

სადაც

P1 - ტენიანი თერმომეტრის მიერ ნაჩვენები ტემპერატურისას ნაჯერი წყლის ორთქლის პარციალური წნევაა (პასკალი), აიღება დანართი 10-ის მიხედვით;

C- კოეფიციენტია, რომელიც დამოკიდებულია ტენიანი თერმომეტრის ირგვლივ ჰაერის (აირის) მოძრაობის წრფივ სიჩქარეზე (როცა სიჩქარე მეტია 5 მ/წმ-ზე მაშინ C=0,66*10-3, რაც შეესაბამება ჰაერის (აირის) 20-25 ლ/წთ მოცულობით სიჩქარეს-ხარჯს);

t1 და t2 - სათანადოდ მშრალი და ტენიანი თერმომეტრის ჩვენებებია, oC;

P2 - ატმოსფერული წნევაა, პასკალი;

P3 - წნევაა ფსიქომეტრში, რომელსაც რეომეტრი საზღვრავს, პასკალი;

P4 - მილში ჰაერის (აირის, აირჰაერმტვერნარევის) წნევაა, პასკალი.

5. ტენიანობა ტენიანი ჰაერისთვის იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

ხოლო მშრალი ჰაერისთვის კი ფორმულით:

[pic]

მუხლი 15. აირმტვერნარევთა გაფრქვევებში ძირითად მავნე ნივთიერებათა (მტვრის, ნახშირჟანგის, გოგირდის დიოქსიდის, აზოტის ოქსიდთა (NO2-ის სახით) და ნახშირწყალბადთა) კონცენტრაციების ინსტრუმენტული მეთოდით გაზომვის ზოგადი პრინციპები

1. გაფრქვევებში მავნე კომპონენტთა კონცენტრაციათა განსაზღვრის მეთოდების და სათანადო აპარატურის შერჩევისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს: გაფრქვევებში განსასაზღვრავ კომპონენტთა შემცველობის სიმცირე, კონცენტრაციის განსაზღვრისთვის გამოყენებული ხელსაწყო-აპარატურის მგრძნობიარობა, მისი განსაზღვრის ზედა ზღვარი, განსასაზღვრავი კომპონენტის ატმოსფეროში ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციათა (სამუშაო ზონის, საშუალო დღე-ღამური, მაქსიმალური ერთჯერადი) მნიშვნელობები, რომელთა გათვალისწინებითაც კონცენტრაციის განსაზღვრა უნდა ჩატარდეს იმგვარად, რომ განსაზღვრის ცდომილება იყოს მინიმალური (ანუ განსაზღვრისას მდგრძნობიარობა იყოს მაქსიმალური).

2. გაფრქვევებში მყოფი მავნე კომპონენტთა კონცენტრაციების მაქსიმალური სიზუსტით და საიმედოობით განსაზღვრისათვის კონცენტრაციის ინსტრუმენტული მეთოდით განსაზღვრის ხანგრძლიობა უნდა იქნეს იმგვარად შერჩეული, რომ უზრუნველყოფილ იქნეს. კონცენტრაციის განსაზღვრა მოცემული ინსტრუმენტისთვის განსაზღვრის ოპტიმალურ უბანში და ამავდროულად განსაზღვრული სიდიდე ადეკვატურად უნდა ასახავდეს საწარმოო პროცესის სიმძლავრესთან (წარმადობასთან) კავშირში გაფრქვევათა რაოდენობრივ მხარეს. ასეთ გაზომვათა ხანგრძლიობა დაახლოებით შეადგენს 20 წუთს.

3. გაზომილი სიდიდის საშუალო მნიშვნელობის საბოლოოდ დასადგენად განმეორებით ჩატარებულ გაზომვათა (გასაზომად აღებულ სინჯთა) რაოდენობა ორთქლთა და აირთათვის არის არაუმცირეს შვიდისა, ხოლო აეროზოლებისთვის-არაუმცირეს ათისა.

4. აირჰაერმტვერსატარიდან საანალიზო სინჯის ასაღებად გამოიყენება ისეთივე მოწყობილობა, რასაც იყენებენ სამუშაო სივრცეში ჰაერის სინჯის ასაღებად სანიტარულ-ქიმიური ანალიზის ჩატარებისთვის. ამ მიზნით შეიძლება ანალიზის ექსპრეს-მეთოდთა გამოყენება, ზოგიერთი მავნე ნივთიერების ატმოსფერული კონცენტრაციის განსაზღვრა კი- ინდიკატორული მილაკის საშუალებით (დანართი 11).

5. ზოგიერთი მეთოდით აიროვან აგრეგატულ მდგომარეობაში მყოფი მავნე ნივთიერებათა ატმოსფერული კონცენტრაციების განსაზღვრისათვის საჭირო სინჯები აიღება სხვადასხვა ტიპის სპეციალურ საცავებში (შპრიცები, პიპეტები, ბალონები და ა.შ.) სათანადო წესების დაცვით. ამასთან ერთად, გამოიყენება, აგრეთვე, სპეციალურ მშთანთქმელებზე გატარებით განსასაზღვრავი კომპონენტის ამ შთანთქმელებზე დაგროვება მისი შემდგომი რაოდენობრივი ანალიზისთვის.

6. აიროვან აგრეგატულ მდგომარეობაში მყოფი მავნე ნივთიერებათა რაოდენობრივი ანალიზისთვის ფართოდაა გავრცელებული სხვადასხვა ტიპის და წარმოების იონსელექციური ელექტროდების გამოყენებით იონსელექციური პოტენციომეტრიის პრინციპით მომუშავე ხელსაწყოები (PAC III S, B-102), აგრეთვე, ქრომატოგრაფები, აირანალიზატორები; ამათთან შედარებით ნაკლები სიზუსტით ზომავენ გაფრქვევებში მავნე ნივთიერებათა კონცენტრაციებს ინდიკატორული მილაკები. რიგ შემთხვევებში საანალიზოდ გამოიყენება, აგრეთვე: პოლაროგრაფები, სპექტრომეტრები, სპექტროფოტომეტრები, სპექტროგრაფები და ა.შ.

7. აეროზოლთა ანალიზისას მყარ დისპერსიულ ფაზას აგროვებენ გაფრქვევის ნაკადის გატარებით სპეციალურ ფილტრზე. ამ დროს ნაკადიდან სინჯის კონტროლირებულად აღება ხდება სხვადასხვა ტიპის (მაგ. ელექტრული) ასპირატორთა გამოყენებით. კონკრეტულ პირობათა მიხედვით გამოიყენება სხვადასხვა ტიპის ფილტრები. გაფრქვევათა ნაკადიდან ასპირატორთა საშუალებით აღებულ სინჯთა მოცულობა (მოცულობითი სიჩქარე ანუ ხარჯი) განისაზღვრება სისტემაში ჩართული რომელიმე ტიპის ხარჯმზომით (როტამეტრი, რეომეტრი და ა.შ.) არაუმეტეს ±10%-იანი ფარდობითი ცდომილების პირობებში.

8. სინჯად ასაღები აირჰაერმტვერნარევის მოცულობა იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

Wx - გაფრქვევის ნაკადიდან ასპირატორით სინჯის აღებისას ასპირატორის წარმადობაა (ანუ მოცულობითი სიჩქარეა, ხარჯია), ლიტრი/წუთი;

[pic] -- ასპირატორის მუშაობის ხანგრძლივობაა სინჯის აღებისას, წუთი;

W1 - ერთჯერადი განსაზღვრისთვის აღებული სინჯის საერთო მოცულობაა, მმ3;

W2 - ერთჯერადი განსაზღვრისათვის საანალიზოდ გამოყენებული მოცულობაა სინჯის ნაწილისა, მმ3;

Z - მეთოდის მგრძნობიარობაა, მიკროგრამი;

C - გასაზომი კონცენტრაციის სავარაუდო მნიშვნელობაა, მგ/მ3.

მუხლი 16. გაფრქვევებში მტვრის კონცენტრაციის გაზომვა

1. გაფრქვევებში მტვრის კონცენტრაციის გასაზომად საჭირო სინჯის მოცულობა შეფასდება მე-8 მუხლის მე-7 და მე-11 პუნქტების თანახმად. ამ სიდიდეთა საორიენტაციო მნიშვნელობები წარმოდგენილია მე-12 დანართში.

2. AФА ფილტრის გამოყენებისას ფილტრის მიერ დასაჭერი დისპერსიული ფაზის Δm მასის (მილიგრამი) დასაშვები მნიშვნელობა იანგარიშება მე-6 მუხლის მე-10 პუნქტში წარმოდგენილი ფორმულით.

3. მტვრის ანალიზის შესრულებისთვის, სინჯიანი ფილტრები, რომლებიც ჩადებულია ქაღალდის კასეტაში და საიმედოდაა შეფუთული წონაკის უცვლელობის დასაცავად, აიწონება ლაბორატორიაში ხელმეორედ (ან აეროზოლის დისპერსიული ფაზის ქიმიური ანალიზისთვის). პირველად ხდება ცარიელი (სუფთა) ფილტრების აწონვა აწონვის წესების დაცვის შესაბამისად. ლაბორატორიაში (სასასწორე ოთახში) ფილტრები 40-60 წუთის განმავლობაში ექსიკატორში ყოვნდება ტემპერატურის და ტენიანობის მხრივ მათი წონასწორობაში მოსაყვანად. სინჯიან ფილტრთა აწონვა ხდება ერთიდაიგივე ანალიზურ საწორზე. სინჯიან ფილტრს იღებენ პაკეტიდან, მას ფრთხილად მოაცილებენ დამცველ რგოლს, დადებენ სასწორის თეფშის შუაგულში და აწონიან 0,1 მგ სიზუსტით.

4. მტვრის კონცენტრაცია გამოითვლება ფორმულით:

[pic], მგ/მ3

სადაც

Δm - მტვრის წონაკია ფილტრზე, მგ (განისაზღვრება სინჯის აღებამდე და მის შემდეგ ფილტრის წონათა სხვაობით);

W0 -- სინჯად აღებული აირჰაერმტვერევის მოცულობაა, მ3

5. აირჰაერმტვერნარევის მოცულობა W0 იანგარიშება ფორმულით:

[pic], მ3

სადაც

W - საანალიზოდ ასპირატორით სინჯის აღებისას ასპირატორის მიერ გატარებული ნაკადის მოცულობითი საჩქარეა (ხარჯია), ლ/წთ;

[pic] - სინჯის აღების ცანგრძლივობაა, წთ.

6. აეროზოლის დისპერსული ფაზის შემადგენლობაში ცალკეულ კომპონენტთა განსაზღვრის აუცილებლობისას, ფილტრი მუშავდება ანალიზის მიღებული მეთოდების თანახმად.

7. ქაღალდის ჰილზების გამოყენებისას, მათ წინასწარ აშრობენ საშრობ კარადაში 20-30 წუთის განმავლობაში 800°C ტემპერატურაზე, რის შემდეგაც 3 დღის განმავლობაში ინახავენ ოთახის ტემპერატურაზე ექსიკატორში. აწონვამდე ქაღალდის ჰილზებს ექსიკატორში აყოვნებენ ერთი დღე-ღამის განმავლობაში სასასწორე ოთახში. სამუშაო ფილტრების აწონვის პარალელურად, ყოველი 10 ცალის შემდეგ, წონიან საკონტროლო ფილტრს 1 მგ-მდე სიზუსტით. სინჯთა აღების შემდეგ ფილტრებს (ჰილზებს) კვლავ აყოვნებენ დღე-ღამის გამნავლობაში სასასწორე ოთახში (ექსიკატორში) და წონიან საკონტროლო ფილტრებთან ერთად. სინჯიანი ფილტრის წონის მნიშვნელობაში შეაქვთ შესწორება, რომელიც ითვალისწინებს თვით ფილტრის წონის ცვლილებას.

8. მინის ალონჟები, რომლებიც შევსებულია მინის ან აზბესტის ბოჭკოთი, თერმული დამუშავებით დაიყვანება მუდმივ წონამდე სინჯის აღებამდე და აღების შემდეგ. ამისთვის მათ აშრობენ 105°C ტემპერატურაზე საშრობ კარადაში და შემდგომ ათავსებენ ექსიკატორში ტემპერატურული წონასწორობის დამყარებამდე. ამ ოპერაციას იმეორებენ მანამ, სანამ შემდგომი წონა არ გახდება წინა წონის ტოლი (წონაკის მუდმივ წონამდე დაყვანა).

მუხლი 17. გაფრქვევებში ნახშირჟანგის (CO-ს)კონცენტრაციის გაზომვა

1. გაფრქვევებში ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდების შერჩევის უმთავრესი კრიტერიუმებია: მეთოდის სიმარტივე, განსაზღვრის მოხერხებულობა, მაღალი სელექციურობა და სიზუსტე, მაღალი მგრძნობიარობა, განსაზღვრის აღწარმოებადობა და განსაზღვრის ფართო ინტერვალი. ამ კრიტერიუმთა გათვალისწინებით გაფრქვევებში ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრისთვის რეკომენდირებულია:

ა) გაფრქვევებში ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრის ექსპრეს-ანალიზის მეთოდი;

ბ) გაფრქვეული ნაკადის სინჯში ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრის ლაბორატორიული მეთოდი.

2. ექსპრეს-ანალიზის მეთოდით (ინდიკატორული მილაკების ГХ-4 და ГХ CО-5 ხელსაწყოთა გამოყენებით) გაფრქვევებში ნახშირჟანგის კონცენტრაცია განისაზღვრება ნახშირჟანგის კონცენტრაციის მნიშვნელობის შემდეგ ინტერვალში: 6,25-62 500 მგ/მ3. კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდი ინდიკატორულ მილაკთა და ხელსაწყოთა გამოყენებით ეფუძნება სპეციფიურ “ფერად” (თვისობრივ) რეაქციას, რომელიც ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრის პროცესში ხორციელდება ნახშირჟანგსა და ინდიკატორულ მილაკში არსებულ მყარ სარჩულზე-სილიკაგელზე დატანებულ სათანადო რეაგენტს შორის. ამ დროს ინდიკატორულ მილაკში წარმოქმნილი შეფერილი შრის სიგრძე დამოკიდებულია განსასაზღვრავი აირის-ნახშირჟანგის კონცენტრაციასა და სინჯის მოცულობაზე. განსაზღვრული კონცენტრაციის მნიშვნელობა აითვლება იმ სკალაზე, რომელიც აქვს ინდიკატორულ მილაკს და მის გარსაცმს (ბუდეს). გაზომვის ჩატარება დასაშვებია სინჯში 100%-მდე ფარდობითი ტენიანობისას და 0-35°C ტემპერატურულ ინტერვალში. კონცენტრაციის გამზომი საშუალებებია:

ა) ინდიკატორული მილაკები: ТИСО-0,2 (ტუ 12.43.20-76) და ТИСО-5 (ტუ 12.43.65-80);

ბ) ხელის საბერველიანი მილი;

დ) გამფილტრავი ვაზნა;

ე) შემწოვი და დამჭირხნი (შტუცერებიანი) ტუმბო;

ვ) პოლიეთილენის ტომარა ან რეზინის კამერა.

3. ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრის პროცესი იწყება აირჰაერმტვერსატარიდან (მილიდან) საანალიზო სინჯის აღებით პოლიეთილენის ტომარაში ან რეზინის კამერაში. საანალიზოდ აღებულ სინჯს საცავში აყოვნებენ მანამ, სანამ მისი ტემპერატურა არ მოექცევა ინტერვალში: 0-35°C.

4. აირმზომი ГХ-ის ინდიკატორულ მილაკს - ТИСО - 0,2-ს ორივე ბოლოს წაამტვრევენ АМ-5 ასპირატორის მილაკის დამჭერის ნახვრეტში იმგვარად, რომ არ დაირღვეს მილში მდებარეობა ფილტრისა და ფხვნილისა, რის შემდეგაც მილის ისრიან ბოლოს მოათავსებენ ასპირატორის ბუდეში, ხოლო მილის მეორე ბოლოს მიუერთებენ სინჯით სავსე პოლიეთილენის ტომარას ან რეზინის კამერას და ამ ინდიკატორულ მილში ასპირატორის ერთი სვლით გაატარებენ საანალიზო სინჯს. თუ კი ასპირატორის ერთი სვლის შედეგად ინდიკატორულ მილში შეფერილობა არ შეიმჩნა ან შეფერილი სვეტი ვერ გაცდა პირველ დანაყოფს, მაშინ ასპირატორით კიდევ ცხრა სვლას (შეწოვას) გააკეთებენ სულ 1000 მილილიტრი სინჯის მილაკში გატარების მიზნით. თუ კი ასპირატორის ერთი სვლის შედეგად ინდიკატორულ მილაკში სინჯის გატარებით მთლიანად შეფერადდა ინდიკატორული სვეტი, მაშინ ხელახლა გაზომვა ტარდება ГХ CО - 5-ის ინდიკატორული მილაკი ТИСО - 5-ით.

5. ინდიკატორულ მილში შეფერილი სვეტის სიმაღლის მიხედვით ისაზღვრება CJ-ს კონცენტრაცია, რისთვისაც შეადარებენ ინდიკატორული მილაკის სკალას მის ბუდეზე არსებულ სკალასთან (მილაკში გატარებული სინჯის მოცულობის სათანადოდ). ასეთი გაზომვები ტარდება 3-ჯერ ან მეტჯერ. ანათვლები აიღება მოცულობით პროცენტებში (0,001%=12,5მგ/მ3).

6. გაზომვის შედეგთა დამუშავება მდგომარეობს ცალკეული გაზომვით მიღებულ მონაცემთა მნიშვნელობების საშუალო არითმეტიკულის დადგენაში შემდეგი ფორმულით:

[pic],

სადაც

n - ჩატარებულ გაზომვათა საერთო რიცხვია;

Ci - i-ური რიგით შესრულებული განსაზღვრისას დადგენილ CO-ს კონცენტრაციაა.

7. გაფრქვევებში ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრის ლაბორატორიული მეთოდიკებიდან რეკომენდირებულია აიროვანი ქრომატოგრაფიით მისი განსაზღვრის მეთოდიკა “ГАЗOХРOМ-3101” ხელსაწყოს საშუალებით. ნახშირჟანგის რაოდენობრივი განსაზღვრის არსი ეფუძნება აირნარევთა კომპონენტების ქრომატოგრაფიულ დაცალცალკევებას, რომლის შემდეგაც ქრომატოგრაფის დეტექტორზე CO რაოდენობრივად განისაზღვრება მისი წვის რეაქციის თბური ეფექტის მიხედვით.

8. ნახშირჟანგის კონცენტრაციის განსაზღვრის სიზუსტეზე ზეგავლენას ახდენს გაზომვისთვის გამოყენებული ასპირატორის აირმიმღები (აირგამტარი) ნაწილის ჰერმეტულობის საიმედობის უზრუნველყოფა, აირმატარებლის ხარჯის უცვლელად შენარჩუნება, გარემოს მდგომარეობის განმსაზღვრელ პარამეტრთა უცვლელობა. CO–ს რაოდენობრივ განსაზღვრას ხელს არ უშლის აირჰაერნარევში სხვა აირთა თანაობა. გამზომი სისტემის მომარაგება ჰაერით უნდა მოხდეს ან შეკუმშული (დაჭირხნილი) ჰაერის ბალონიდან ან ჰაერსატარი მაგისტრალური მილგაყვანილობიდან ჰაერის დაწნევით არაუმცირეს 0,5 მეგაპასკალისა. კონცენტრაციის გამზომი მოწყობილობანი და საშუალებანია:

ა) აიროვანი ქრომატოგრაფი „გაზოქრომი-3101” (ტუ 25-05-1560-74);

ბ) პოტენციომეტრი RCG-4-909 დანაყოფის ფასი 1 მილივოლტი (გოსტ 7164-71);

გ) მატარებელი აირი-არგონი (ტუ 6-02-02-377-66);

დ) დამაკალიბრებელი მოწყობილობა Л65.284.004 (ქრომატოგრაფის კომპლექტში);

ე) დამაკალიბრებელი აირი (ტუ 6-2131-78);

ვ) სამედიცინო შპრიცი 5 სმ3 ტევადობის (ტუ 64-1-528-74);

ზ) პიპეტები აირისთვის 250-500 სმ3 ტევადობის;

თ) ასპირატორი (გოსტ 18954-73);

ი) ასპირატორისთვის ჩამკეტი სითხე (გოსტ 5439-76);

კ) აზბესტის ზონარი (გოსტ 1779-72);

ლ) ბოჭკოვანი მინა.

9. გაზომვისთვის მომზადება და მისი ჩატარება იწყება „გაზოქრომ-3101” ქრომატოგრაფის დადგმა-გამართვით სამუშაო ოთახში, მისი შემდგომი ექსპლოატაციისას ამ სივრცეში ჰაერის ტემპერატურის შენარჩუნებით ინტერვალში: 10-350C და 80 %-მდე ჰაერის ფარდობითი ტენიანობისას. სამუშაო ოთახში უნდა გამორიცხული იყოს ფეთქებადსაშიში და ხანძარსაშიში პირობების წარმოქმნა. ქრომატოგრაფის გამზადება ასამუშავებლად უნდა მოხდეს მისი თანმხლები ინსტრუქციის მიხედვით. ქრომატოგრაფიული ანალიზისთვის საჭიროა:

ა) ქრომატოგრაფიული სვეტი (დამზადებული ფტოროპლასტ 4L-სგან, ზომებით: სიგრძე-2,5 მ და შიგა დიამეტრი: 3,5 მმ);

ბ) სვეტის შემავსებელი-აქტივირებული ნახშირი FU-3;

გ) ქრომატოგრაფიული სვეტის და დეტექტორის ტემპერატურა (20[pic]10)0C;

დ) მატარებელი აირები-არგონი და ჰაერი;

ე) მატარებელ აირთა ხარჯი (80[pic]2) სმ3/წთ;

ვ) დიაგრამის ლენტის მოძრაობის სიჩქარე 600 მმ/სთ.

10. სინჯის აღება ხდება:

ა) აირთა სინჯის აღებისთვის განკუთვნილი 1 დმ3 ტევადობის მინის პიპეტით, რომელსაც ამ მიზნით მიაერთებენ სინჯამღებ მოწყობილობასთან (ასპირატორთან) და მასში ელექტროასპირატორის საშუალებით გაატარებენ გამოსაკვლევი აირჰაერნარევის 10-ჯერად მოცულობას 1 დმ3/წთ მოცულობითი სიჩქარით. პიპეტში სინჯის აღების დასრულების შემდეგ, მაშინათვე, პიპეტის ონკანებს გადაკეტავენ და პიპეტის ერთ-ერთ ბალონში ჩაარჭობენ რეზინის მემბრანას. ასე აღებული სინჯი ანალიზის ჩატარებამდე შეიძლება შენახული იქნეს 3-4 საათის განმავლობაში;

ბ) კოროს ასპირატორით ინერტული მასალისგან (მინა, ფაიფური, უჟანგავი ფოლადი) შესრულებული სინჯამღები მოწყობილობით. სინჯის აღება დასაშვებია რეზინის კამერაში მისი შენახვით. ასე აღებული სინჯი ანალიზის ჩატარებამდე შეიძლება შენახული იქნეს 5-საათამდე ვადით.

11. ნახშირჟანგის რაოდენობრივი განსაზღვრისთვის გამოიყენება სუფთა CO-თი ან ატესტირებული აირნარევით აბსოლუტური დაკალიბრების მეთოდი. ხელსაწყოს კომპლექტში მყოფი დამაკალიბრებელი მოწყობილობის საშუალებით ქრომატოგრაფში თანმიმდევრობით შეყავთ დამაკალიბრებელი აირის (ან აირნარევის) სხვადასხვა დოზები. დამაკალიბრებელი მოწყობილობა წარმოადგენს 1-დან 32-მდე მიკროლიტრის ოდენობით მადოზირებელ მბრუნავ-დისკიან მოწყობილობას მადოზირებელი დისკის ფიქსირებული ბრუნვით. შეყვანილ სამუშაო დოზაში CO-ს პროცენტული (მოცულობითი პროცენტი) კონცენტრაცია-Cx იანგარიშება ფორმულით:

[pic], %

სადაც

Vco - დამაკალიბრებელი მიკროდოზატორით შეყვანილი სუფთა CO-ს მოცულობაა სმ3;

V1 - სამუშაო დოზის მოცულობაა სმ3, რის შემდეგ აიგება დამაკალიბრებელი გრაფიკი: აბსცისთა ღერძზე გადაიზომება CO-ს %-ული კონცენტრაციები, ხოლო ორდინატთა ღერძზე-ქრომატოგრამის პიკთა სიმაღლე, მმ.

12. სინჯთა ანალიზის ჩასატარებლად, საანალიზო სინჯი ქრომატოგრაფში შეიყვანება სამუშაო დოზატორით-სამედიცინო შპრიცით. ამისთვის საჭიროა წინასწარ შეიქმნას ჭარბი წნევა სინჯამღებ პიპეტში (რომელშიაც არის საანალიზო სინჯი), რისთვისაც ასპირატორზე უფრო მაღლა ასწევენ ჩამკეტსითხიან ჭურჭელს და გახსნიან პიპეტის ქვედა ონკანს. შემდეგ გახსნიან პიპეტის ზემოთა ონკანს, მერე გახვრეტენ პიპეტის ზემოთა ონკანის ჩამკეტ რეზინის მილს სამუშაო დოზატორის ნემსით და საჭიროზე ოდნავ მეტი რაოდენობით აიღებენ აირს შპრიცში; შპრიცის დგუშის ფრთხილი მოძრაობით აირის ჭარბ რაოდენობას გაუშვებენ ჰაერში, ხოლო შპრიცში დარჩენილ ზუსტ რაოდენობას შეიყვანენ ქრომატოგრაფში, რისთვისაც ქრომატოგრაფის სვეტის შესასვლელში მყოფ რეზინის მემბრანას გახვრეტენ ნემსით. მუშაობისას შპრიცი უჭირავთ მისი ზემოთა ნაწილით (რომელიც უფრო მაღლა უნდა იქნეს, ვიდრე გასაზომი მოცულობა სინჯისა), რათა გამორიცხული იქნეს ტემპერატურის შესაძლო ცვლით გამოწვეული შეცვლა საანალიზო მოცულობისა. ქრომატოგრაფში საანალიზოდ სინჯის შეყვანამდე სამედიცინო შპრიცს არანაკლებ სამჯერ მაინც გამოავლებენ საანალიზო აირს. საწარმოო გაფრქვევაში CO-ს შემცველობის მიხედვით უნდა შეირჩეს სამუშაო დოზის ოპტიმუმი, რაც სათანადოდ უნდა აისახოს დამაკალიბრებელი გრაფიკის აგებით.

13. საანალიზო სინჯში Cx კონცენტრაციით მყოფი CO-ს შემცველობის განსაზღვრისთვის ანალიზთა შესრულების შემდეგ იზომება სკალის მასშტაბის გათვალისწინებით ქრომატოგრამის პიკის სიმაღლე და დამაკალიბრებელი გრაფიკის მოშველიებით ისაზღვრება საანალიზო სინჯში CO-ს Cx კონცენტრაცია.

14. დამაკალიბრებელ აირში, როცა CO-ს შემცველობა ნაკლებია 100%-ზე (ე.ი. როცა გამოიყენება აირნარევი), მაშინ დამაკალიბრებელი გრაფიკის დახმარებით მიღებული ანალიზის შედეგის ამსახველი სიდიდე უნდა გამრავლდეს შესწორების K კოეფიციენტზე:

[pic]

სადაც

C0 - დამაკალიბრებელ აირში CO-ს პროცენტული კონცენტრაციაა.

15. გაზომვათა შედეგი უნდა წარმოდგენილ იქნას შემდეგი სახით:

[pic]

სადაც

[pic]- n-ჯერადი განსაზღვრის საშუალო არითმეტიკული სიდიდეა;

[pic] - გაზომვის აბსოლუტური ცდომილებაა, რომელიც ახასიათებს შედეგის სიზუსტეს:

[pic]

სადაც

t - სტიუდენტის განაწილების კოეფიციენტის მნიშვნელობაა, როცა სარწმუნო ალბათობა p=0,95;

n - შესრულებულ გაზომვათა რაოდენობაა;

S - n განსაზღვრათათვის საშუალო კვადრატული გადახრაა, რომელიც განისაზღვრება ფორმულით:

[pic]

სადაც

Xi - ერთჯერადი განსაზღვრის მნიშვნელობაა; ის შედეგები, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებიან ±|[pic]| სიდიდეზე მეტი სიდიდით, ითვლება უვარგის მნიშვნელობად და გაზომვის შედეგებში არ მიიღება. [pic]-ს მნიშვნელობა გაზომვათა ყოველი პარალელური სერიისათვის ცალკე დგინდება. გაზომვათა ფარდობითი ცდომილებაა ±5%.

16. CO-ს პროცენტული შემცველობა გადაიანგარიშება მგ/მ3-ში (ნორმალურ პირობებში) შემდეგი ფორმულით:

[pic]

სადაც

1,251 კგ/მ3 - ნორმალურ პირობებში CO-ს სიმკვრივეა.

მუხლი 18. გაფრქვევებში გოგირდის დიოქსიდის ( SO2) კონცენტრაციის გაზომვა

1. გაფრქვევებში გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდების შერჩევის კრიტერიუმები იგივეა, რაც მე-17 მუხლის პირველ პუნქტში წარმოდგენილ CO-ს კონცენტრაციის გაზომვისთვის.

2. ექსპრეს-ანალიზის მეთოდით (ინდიკატორული მილაკების) გამოყენებით გაფრქვევებში გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაცია განისაზღვრება გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციის მნიშვნელობის შემდეგ ინტერვალში 0,005-1,4 გ/მ3. კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდი ინდიკატორულ მილაკთა გამოყენებით ეფუძნება სპეციფიურ „ფერად” (თვისობრივ) რეაქციას, რომელიც გოგირდის დიოქსიდის განსაზღვრის პროცესში ხორციელდება გოგირდის დიოქსიდსა და ინდიკატორულ მილაკში არსებულ მყარ სარჩულზე-სილიკაგელზე დატანებულ სათანადო რეაგენტს შორის. ამ დროს ინდიკატორულ მილაკში წარმოქმნილი შეფერილი შრის სიგრძე დამოკიდებულია განსასაზღვრავი აირის-გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციასა და ანალიზისთვის გამოყენებული აირჰაერმტვერნაკადის-სინჯის მოცულობაზე. განსაზღვრული კონცენტრაციის მნიშვნელობა აითვლება იმ სკალაზე, რომელიც აქვს ინდიკატორულ მილაკს და მის გარსაცმს (ბუდეს). გაზომვის ჩატარება დასაშვებია სინჯში 100 %-მდე ფარდობითი ტენიანობისას და 0-35°C ტემპერატურულ ინტერვალში. კონცენტრაციის გამზომი საშუალებებია:

ა) ინდიკატორული მილაკები (გოსტ 12.1.005 –76);

ბ) ხელის საბერველიანი ასპირატორი AM - 5 (ტუ 12.24. 3 -74);

გ) სინჯამღები მილაკი;

დ) გამფილტრავი ვაზნა;

ე) შემწოვი და დამჭირხნი (შტუცერებიანი) ტუმბო;

ვ) პოლიეთილენის ტომარა ან რეზინის კამერა.

3. კონცენტრაციის განსაზღვრის პროცესი იწყება აირჰაერმტვერსატარიდან (მილიდან) საანალიზო სინჯის აღებით პოლიეთილენის ტომარაში ან რეზინის კამერაში. საანალიზოდ აღებულ სინჯს ზემოაღნიშნულ საცავში აყოვნებენ მანამ, სანამ მისი ტემპერატურა არ მოექცევა ინტერვალში: 0- 35°C.

4. AM-5 ასპირატორის მილაკის დამჭერის ნახვრეტში ინდიკატორულ მილაკს ორივე ბოლოს იმგვარად წაამტვრევენ, რომ არ დაირღვეს მილში ფილტრისა და ფხვნილის მდებარეობა, რის შემდეგაც მილის ისრიან ბოლოს მოათავსებენ ასპირატორის ბუდეში, ხოლო მილის მეორე ბოლოს მიუერთებენ სინჯით სავსე პოლიეთილენის ტომარას ან რეზინის კამერას და ამ ინდიკატორულ მილში ასპირატორის ერთი სვლით გაატარებენ საანალიზო სინჯს. თუ კი ასპირატორის ერთი სვლის შედეგად შეფერილობა ინდიკატორულ მილში არ შეიცვლება ან პირველ სვეტს (დანაყოფს) ვერ გაცდა შეფერილი სვეტი, მაშინ ასპირატორით გააკეთებენ კიდევ ცხრა სვლას (შეწოვას) ინდიკატორულ მილაკში 1000 მილილიტრი სინჯის გასატარებლად. თუ კი ასპირატორის ერთი სვლის შედეგად ინდიკატორულ მილში სინჯის გატარების გამო მთლიანად შეფერადდა ინდიკატორული სვეტი, მაშინ ხელახლა გაზომვა ტარდება ისეთი ინდიკატორული მილაკით, რომლის განსაზღვრის ზედა ზღვარი მეტია, ვიდრე ადრე გამოყენებული ინდიკატორული მილაკისა.

5. ინდიკატორულ მილში შეფერილი სვეტის სიმაღლის მიხედვით ისაზღვრება SO2-ის კონცენტრაცია, რისთვისაც შეადარებენ ინდიკატორული მილაკის სკალას მის ბუდეზე არსებულ სკალასთან (მილაკში გატარებული სინჯის მოცულობის სათანადოდ). ასეთი გაზომვები ტარდება 3-ჯერ ან მეტჯერ.

6. გაზომვათა შედეგების დამუშავება ხორციელდება მე-17 მუხლის მე-6 პუნქტში წარმოდგენილი ფორმულის თანახმად.

7. გაფრქვევებში გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციის განსაზღვრის ლაბორატორიული მეთოდებიდან რეკომენდირებულია მისი განსაზღვრის ტიტრიმეტრული მეთოდი ინდიკატორად თორონ-1-ის გამოყენებით. მეთოდიკის დანიშნულებაა სამრეწველო გაფრქვევებში აზოტის ოქსიდთა არსებობისას მყოფი გოგირდის დიოქსიდის სრული დაჭერა, დაჟანგვა და მისი კონცენტრაციის განსაზღვრა, რომლის განსაზღვრის ფარდობითი ცდომილება არ აღემატება 8%-ს.

8. SO2-ის კონცენტრაციის განსაზღვრის ლაბორატორიული მეთოდი ეფუძნება წყალბადის ზეჟანგის მიერ მისი ბოლომდე დაჟანგვის უნარს (წყალხსნარში საანალიზოდ მისი შთანთქმისას), რომელიც ხორციელდება შემდეგი რეაქციების თანახმად:

SO2+H2O=H2SO3

H2O2+H2SO3=H2O+H2SO4

9. ამ მუხლის მე-8 პუნქტში წარმოდგენილ რეაქციათა შედეგად წარმოქმნილი H2SO4-ის (გოგირდმჟავას) კონცენტრაცია პირდაპირპროპორციულია საანალიზოდ დაჭერილი და დაჟანგული SO2-ის კონცენტრაციისა. წარმოქმნილი H2SO4–ის რაოდენობრივი განსაზღვრა ხდება ბარიუმქლორიდის ცნობილი კონცენტრაციის (ტიტრის) ხსნარით ამ პროცესთა შედეგად წყალხსნარში დაგროვილი H2SO4-ის გატიტვრით ხსნარში ინდიკატორად თორონ-1-ის არსებობისას. ამ დროს ხსნარში გოგირდმჟავას SO4–2-იონთა გატიტვრისას ხდება მათი შებმა Ba+2-იონებით, შემდეგი რეაქციის თანახმად:

Ba+2+SO4-2=BaSO4

10. Ba+2-იონებით გატიტვრისას წყალხსნარში ინდიკატორად არსებულ თორონ-1-თან ოდნავ ჭარბი რაოდენობაც კი Ba+2-იონებისა წარმოქმნის ადვილად შესამჩნევ, მკვეთრი შეფერილობის მქონე კომპლექსნაერთს, რითაც ფიქსირდება გატიტვრის (რეაქციის) დასრულება.

11. SO2-ის განსაზღვრას ხელს უშლის საანალიზო არეში ისეთ ნაერთთა არსებობა, როგორიცაა: SO3 (გოგირდის სამჟანგი), H2S (გოგირდწყალბადი), ამონიუმის იონი, ზოგიერთ ლითონთა იონები, ფოსფატები. SO3-ის მავნე ზეგავლენის აცილება ხდება სპეციალურ ფილტრთა გამოყენებით. სინჯთა აღებისას სათანადო ფილტრების გამოყენება აღკვეთს ლითონთა იონების მოხვედრას სინჯში (ე.ი. გამორიცხული იქნება SO2-ის განსაზღვრაზე ლითონთა მავნე ზეგავლენა). ამისთვის საკმარისია სინჯის აღებისას ასბესტის ბოჭკოს ტამპონი გავუკეთოთ სინჯამღებ მილს იმ შესაძლო (მოსალოდნელი) მტვრის დასაჭერად, რომელსაც მოჰყვება ხოლმე ლითონთა ხელისშემშლელი იონები (საწვავთა წვის მტვერი). თუ მშთანთქმელი (დამჭერი) ხსნარის pH<2, მაშინ მიიღება SO2-ის კონცეტრაცია ფაქტიურზე მეტი, ხოლო თუ pH>4-ზე, მაშინ მიღებული შედეგი შემცირებულ პასუხს იძლევა SO2-ის ჭეშმარიტ შემცველობასთან შედარებით, ე.ი. მშთანთქმელი (დამჭერი) ხსნარის pH უნდა იყოს მოქცეული 2-სა და 4-ს შორის. კონცენტრაციის გაზომვის საშუალებანი და მასალა- რეაქტივებია:

ა) ბარიუმქლორიდის სტანდარტი-ტიტრი (ფიქსანალი, ნორმადოზა)-0,1 გრამ-ექვივალენტი BaCl2-ის შემცველობით (ტუ 6-09-2540-72);

ბ) წყალბადის ზეჟანგის 30%-იანი წყალხსნარი (გოსტ 10929-76);

გ) იზოპროპილის სპირტი (იზოპროპანოლი) (ტუ 6-09-712-76);

დ) ბენზოლ-2-არსონმჟავა (1-აზო-1)-2-ოქსინაფთალინი-3,6-დისულფომჟავა, სამნატრიუმიანი მარილი (თორონ-1) (ტუ 6-09-05-192-74);

ე) დისტილირებული წყალი (გოსტ 6709-72);

ვ) ქლორწყლბადმჟავა (მარილმჟავა) „ქიმიურად სუფთა”(„xч”) (გოსტ 3118-77);

ზ) თერმომეტრი NK–2 2-B –2 (გოსტ 217-73 E);

თ) მანომეტრი (გოსტ 2405-80), (ტუ 03548-66), კლასი: 0,6 და 1,0;

ი) წყალზე მომუშავე ასპირატორი ან ელექტროასპირატორი მასში ჩამონტაჟებული ხარჯმზომით A-1 (გოსტ 13478-75);

კ) მოლიბდენის მილისგან დამზადებული სინჯამღები მილაკი 8-10მმ დიამეტრით (გოსტ 23932-79E);

ლ) მეტეოროლოგიური მემბრანული ბარომეტრი MB3-1-04 (გოსტ 23696-79);

მ) აირთა გარეცხვის მინის ჭურჭელი CBT-25 (გოსტ 10378-73);

ნ) რიხტერის მშთანთქმელი (დამჭერი) (ტუ 25-11-1081-75);

ო) ბიურეტი 1-2-25-0,1 (გოსტ 20292-74);

პ) პიპეტები 2-1-25 (გოსტ 20292-74);

ჟ) მზომი კოლბები 2-1000-2 (გოსტ 1770-74);

რ) მინისაგან დამზადებული შემაერთებელი ონკანი КЗХ –2-32-2,5 (გოსტ 7995-80E);

ს) კონუსური კოლბა;

ტ) SO2-ის განსაზღვრისას SO3–ის მავნე ზეგავლენის ჩასახშობად რეკომენდირებულია უმაღლესი ხარისხის ბაზალტის ბოჭკოს გამოყენება, РСЕ УССР 5013-76.

13. დასაშვებია ამ მუხლის მე-12 პუნქტში წარმოდგენილ ჩამონათვალის ნაცვლად სხვა მსგავსთა გამოყენება, თუ მათი მეტროლოგიური მახასიათებლები არ ჩამოუვარდება ჩამონათვალით რეკომენდირებულ ხელსაწყოთა მეტროლოგიურ მახასიათებლებს.

14. გაზომვათა ჩატარებისთვის სათანადო პირობების შექმნა და გაზომვათა ჩატარება ხდება CТ CЭВ 804-77 სტანდარტის მიხედვით. 0,1 გრამ-ექვივალენტის BaCl2-ის (ბარიუმის ქლორიდის) სტანდარტი ტიტრიდან (ფიქსანალიდან) ამზადებენ 0,05 მოლი/ლ კონცენტრაციის BaCl2-ის წყალხსანარს, რისთვისაც ფიქსანალებიდან ხსნართა დამზადების წესების დაცვით 1 ლიტრიან მზომ კოლბაში ფიქსანალიდან გადაიტანენ 0,1 გრამ-ექვივალენტ BaCl2-ის ხსნარს სრულად (სტანდარტ-ტიტრიდან) და დაამატებენ დისტილირებულ წყალს 1 ლიტრის მოცულობაზე შევსებით. წყალბადის ზეჟანგის 3%-იანი კონცენტრაციის 100 მილილიტრი წყალხსნარის მოსამზადებლად 100 მილილიტრი მოცულობის მზომ კოლბაში გადაიტანენ 10 მილილიტრ 30%-იან H2O2–ის (წყალბადის ზეჟანგის) წყალხსნარს და შეავსებენ მზომ კოლბაში მოცულობას 100 მილილიტრამდე დისტილირებული წყლით. ამ ხსანარის გამოყენება შესაძლებელია ერთ თვემდე ვადით (H2O2-ის წყალხსნართა უმდგრადობის გამო არ არის რეკომენდირებული მეტი ხნით მისი გამოყენება). ანალიზისას ინდიკატორად გამოყენებული თორონ-1-ის წყალხსნარის მოსამზადებლად აიღება (0,2±0,05)გ თორონ-1, გადაიტანება 100 მლ მოცულობის მზომ კოლბაში და გაიხსნება 100 მილილიტრ დისტილირებულ წყალში. ეს ხსნარი უნდა გადატანილიქნეს და შენახულიქნეს პოლიეთილენის ჭურჭელში, ვინაიდან მინის ჭურჭელში ის მალე ფუჭდება. პოლიეთილენის ჭურჭელში შენახვისას სუფთად გამზადებული ეს ხსნარი ანალიზისთვის ვარგისია 2 თვემდე დროის განმავლობაში.

15. საანალიზო ხელსაწყოს სისტემა (დანართი 13) მოიცავს სინჯამღებ მილაკს (1), მინისგან დამზადებულ სამსვლიან ონკანს (2), საანალიზო აირნარევის გამრეცხ მინის ჭურჭელს (3), ელექტროასპირატორს (7) (ან წყალზე მომუშავე ასპირატორს), თერმომეტრს (5) მინის შუალედური ჭურჭლით (4) აიროვანი სინჯის ტემპერატურის გასაზომად, მანომეტრს (6). თუ საანალიზო აირჰაერნარევში მოსალოდნელია SO3-ის არსებობა, მისი მავნე ზეგავლენის ჩასახშობად აიწყობა SO2–ის საანალიზოდ სისტემა დანართი 14-ის მიხედვით, რომელშიაც დანართ 13-ში წარმოდგენილი გაზომვის სისტემისგან განსხვავებით, დამატებით ჩართულია 1-2 წვეთი მარილმჟავათი შემჟავებული დისტილირებული წყლით (20-30 მილილიტრის მოცულობით) სავსე SO3-ის მშთანთქმელი (დამჭერი) მინის ჭურჭელი (8) და ბაზალტის ბოჭკოთი გავსებული გოფრირებული მინის დამჭერი მილი (9); გოფრირებული მინის მილის სიგრძეა 130 მმ, ხოლო დიამეტრია 20 მმ.

16. უშუალოდ ანალიზის ჩატარების წინ მოწმდება (დანართ 13-ში ან დანართ 14-ში) წარმოდგენილი სისტემის ჰერმეტულობა, რისთვისაც დაკეტავენ მინის (2) ონკანს (სისტემაში აირის შესვლის აღსაკვეთად), ელექტროასპირატორს ჩართავენ (0,25-0,50 დმ3/წმ წარმადობით) დაახლოებით სამი წუთით და აკვირდებიან რეომეტრის ტივტივას: თუ ის სულ ბოლომდე ჩამოვიდა, სისტემის ჰერმეტულობა ითვლება მისაღებად.

17. გაფრქვევის წყაროდან გამზომ სისტემაში საანალიზო აირჰაერნარევის შესაყვანად აირსატარის (მილის) კედელს წინასწარ გახვრეტენ 20-30 მმ დიამეტრით და ამ ნახვრეტზე მილს გარედან მიადუღებენ 30-40 მილიმეტრის სიმაღლის მქონე შტუცერს. ამ შტუცერის საშუალებით (ჰერმეტულობის დასაცავად რეზინის ან აზბესტის საცობის გამოყენებით) აირსატარში (მილში) მისი დიამეტრის 1/3-ზე შეიყვანენ სინჯამღებ მილაკს. სინჯამღებ მილაკს რეზინის მილის (შლანგის) საშუალებით მჭიდროდ (ჰერმეტულობის დაცვით) მიუერთებენ გამზომ სისტემას (2) ონკანთან. თუ საანალიზო სინჯი მტვრიანია, მაშინ სინჯამღებ მილში მოათავსებენ აზბესტის ფილტრს.

18. სინჯის აღების სრულფასოვნად ჩატარებისთვის, უშუალოდ საანალიზო სინჯის აღებამდე, სინჯამღებ მილს (1) გამოავლებენ საანალიზო აირნარევით, რისთვისაც (2) ონკანით სისტემიდან გამორთავენ SO2–ის (3) მშთანთქმელებს, ხოლო ელექტროასპირატორს მიუერთებენ უშუალოდ (2) ონკანის საშუალებით სინჯამღებ (1) მილაკს (ასპირატორის წარმადობით 0,25-0,50 დმ3/წთ) 1-2 წუთის განმავლობაში. შემდეგ საანალიზოდ ხელახლა ჩართავენ ასპირატორს (7), SO2–ის მშთანთქმელ (დამჭერ) მინის (3) ჭურჭელში პიპეტით შეიტანენ 3%-იანი H2O2–ის წყალხსნარის 25 მილილიტრს, თუ SO2–ის კონცენტრაცია მოსალოდნელია 5000-30000 მგ/მ3-ის ინტერვალში, SO2–ის ასეთი დამჭერი (მშთანთქმელი) მინის ჭურჭლები გამზომ-საანალიზო სქემაში მიმდევრობით უნდა ჩაირთოს 3-7 ცალი (დანართი 15). შემდეგ ხსნიან (2) ონკანს საანალიზო სინჯის სისტემაში შესაყვანად, ჩართავენ რა ერთდროულად წამმზომს (N10 ცხრილის პირობათა გათვალისწინებით). ხელახლა ჩართავენ (7) ასპირატორს, გამორთავენ (3) მშთანთქმელ (დამჭერ) მინის ჭურჭელს. ეს პროცესები მეორდება ასაღებ სინჯთა საჭირო რაოდენობის მიხედვით.

19. სინჯთა ანალიზი ხორციელდება ლაბორატორიაში SO2–ის მშთანთქმელი (დამჭერი) მინის ჭურჭლების შიგთავსის ანალიზით. SO2–ის მშთანთქმელებში საანალიზოდ გატარებული აიროვან სინჯთა V მოცულობები იანგარიშება ფორმულით:

V= TW,

სადაც

T - აიროვან სინჯთა გატარების დროა (წთ);

W - საანალიზო აირის გატარების მოცულობით სიჩქარეა (დმ3/წთ).

20. SO2–ის მშთანთქმელ მინის ჭურჭლებში არსებული სითხე სრულფასოვნად გადააქვთ შემდგომი ანალიზისთვის სპეციალურ კონუსურ კოლბაში, სადაც ჩაემატება SO2–ის მშთანთქმელი ჭურჭლის დისტილირებული წყლით რამოდენიმეჯერ ჩარეცხვით წარმოქმნილი წყლები. ამგვარად დაგროვილი SO2–ის საანალიზო წყალხსნარი შეიძლება შენახულიქნეს 3 დღე-ღამემდე ვადით.

21. ანალიზის უშუალოდ ჩატარებამდე SO2–ის განსასაზღვრავად შემზადებულ წყალხსნარს დაუმატებენ მისი მოცულობის ოთხმაგი მოცულობით იზოპროპილის სპირტს და ზემოაღწერილი წესით მომზადებული თორონ-1-ის ინდიკატორული ხსნარის 2-3 წვეთს და ამგვარად წარმოქმნილ ხსნართა ნარევს წუთში 2-3 წვეთი BaCl2 გამტიტრავი ხსნარის დამატებით, ენერგიული, მუდმივი მორევის პირობებში ტიტრავენ მანამ, სანამ ხსნარის ფერი არ შეიცვლება ღია-ყვითელი-ჩალისფერიდან მუქ ვარდისფრამდე.

22. საანალიზო აირნარევში SO2 –ის კონცენტრაცია (მგ/მ3) იანგარიშება ფორმულით:

[pic],

სადაც

b - საანალიზო სინჯის გატიტვრაზე დახარჯული BaCl2-ის წყალხსნარის მოცულობაა (მილილიტრი);

V0 - აიროვანი სინჯის მოცულობაა (ნორმალურ პირობებზე გადაანგარიშებული):

[pic]

სადაც

V - ანალიზისას პრაქტიკულად გამოყენებული აიროვანი სინჯის მოცულობაა (დმ3),

P - აირის წნევაა ანალიზისას (კილოპასკალი);

∆P - ასპირატორში შესვლამდე აირის ჭარბი წნევაა (კილოპასკალი);

t - საანალიზო აირის ტემპერატურაა ანალიზისას (°C).

23. 20 წუთიანი ხანგრძლიობით აიროვან სინჯთა რამოდენიმეჯერადად აღებულ ნიმუშებიდან მიღებული შედეგებიდან გაანგარიშდება მათი საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობა, რაც მიიღება SO2-ის კონცენტრაციის საბოლოო მნიშვნელობად აიროვან სინჯში.

მუხლი 19. გაფრქვევებში აზოტის ოქსიდთა NOx (NO2-ის სახით) კონცენტრაციის გაზომვა

1. გაფრქვევებში აზოტის ოქსიდთა (NO2-ის სახით) კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდების შერჩევის კრიტერიუმები იგივეა, რაც მე-17 მუხლის პირველ პუნქტში წარმოდგენილ CO-ს კონცენტრაციის გაზომვისთვის.

2. გაფრქვევებში აზოტის ოქსიდთა (NO2-ის სახით) კონცენტრაციის განსაზღვრა ექსპრეს-ანალიზის მეთოდით სათანადო ინდიკატორული მილაკების გამოყენებით პროცედურულად ხორციელდება მე-18 მუხლის მე-2 პუნქტში წარმოდგენილი მეთოდის ანალოგიურად მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ ამ შემთხვევაში ექსპრეს-ანალიზის ჩასატარებლად გამოიყენება NO2-ის ექსპრეს-ანალიზისთვის განკუთვნილი ინდიკატორული მილაკები გოსტ 12.1.005-76-ის თანახმად, რომელთა განსაზღვრის ინტერვალია 0,001-0,2 გ/მ3, ხოლო განსაზღვრის მაქსიმალური ფარდობითი ცდომილება არ აღემატება 25%-ს.

3. გაფრქვევებში აზოტის ოქსიდთა (NO2-ის სახით) კონცენტრაციის განსაზღვრის ლაბორატორიული მეთოდებიდან რეკომენდირებულია:

ა) ფოტოკოლორიმეტრიული მეთოდი გრის-ილოსვაის რეაქტივის გამოყენებით;

ბ) ფოტოკოლორიმეტრული მეთოდი სულფოსალიცილმჟავას გამოყენებით.

4. გაფრქვევებში აზოტის ოქსიდთა NOx (NO2-ის სახით) კონცენტრაციის განსაზღვრის ფოტოკოლორიმეტრიული მეთოდის (გრის-ილოსვაის რეაქტივის გამოყენებით) დანიშნულებაა სამრეწველო გაფრქვევებში აზოტის (II) ოქსიდის და აზოტის დიოქსიდის ჯამური კონცენტრაციის განსაზღვრა ამ გაფრქვევებში 10-იდან 1000-მდე მგ/მ3 კონცენტრაციებით მათი არსებობისას. კონცენტრაციის განსაზღვრის მაქსიმალური ფარდობითი ცდომილებაა 13%.

5. კონცენტრაციის გაზომვის მეთოდი ეფუძნება ნიტრიტ-იონის ურთიერთქმედების პროცესს პარა-ამინობენზოსულფომჟავასთან (სულფანილის მჟავასთან) სათანადო დიაზონაერთის წარმოქმნით, რომელიც რეაქციის არეში ინდიკატორად სპეციალურად შეტანილ 1-ნაფტილამინთან რეაგირებისას იძლევა აზოსაღებავს, რაც ხსნარს აძლევს ღია-ვარდისფერიდან დაწყებული წითელი-მოიისფრომდე შეფერილობებს კონცენტრაციათა მიხედვით. რეაქციისას წარმოქმნილი შეფერილობის ინტენსიობა პირდაპირპროპორციულია განსასაზღვრავი ნიტრიტ-იონის ხსნარში კონცენტრაციისა. ანალიზით მიღებული ხსნარის ოპტიკური სიმკვრივე იზომება ფოტოელექტროკოლორიმეტრით. ამ მეთოდით ნიტრიტ-იონის განსაზღვრას ხელს უშლის სარეაქციო არეში მასთან ერთდროულად SO2–ის არსებობა, რომლის მავნე ზეგავლენის ჩასახშობად გამოიყენება ქრომის (VI) ოქსიდი, რისთვისაც სინჯის აღებისას სინჯამღებ პიპეტამდე დააყენებენ და ამ პიპეტთან მიმდევრობით მიუერთებენ SO2–ის მშთანთქმელ (დამჭერ) მინის მილს, რომელშიაც SO2–ის დამჭერად (მშთანთქმელად) - დამჟანგველად მოთავსებულია კრისტალები Cr(VI) ოქსიდისა და ერთდროულად NOx-ის მშთანთქმელ ჭურჭელში შეიტანება აცეტონი იქ მისი 10%-იანი კონცენტრაციის შესაქმნელად.

6. კონცენტრაციის გაზომვის საშუალებანი და მასალა-რეაქტივებია:

ა) ფოტოელექტროკოლორიმეტრი (გოსტ 12083-78);

ბ) ანალიზური სასწორი (გოსტ 24104-80 E);

გ) წვრილსაწონი (გოსტ 7328-82 E);

დ) თერმომეტრი 0,10C დანაყოფის ფასით (გოსტ 215-73 E);

ე) ბარომეტრი (გოსტ 23696-79 E);

ვ) ვაკუუმმეტრი BT 21 ტიპისა (ტუ 25.05.1481-73);

ზ) აირამღები მილი;

თ) გამფილტრავი ვაზნა;

ი) ტუმბო შემწოვი და დამჭირხნი შტუცერებით;

კ) ვაკუუმტუმბო 2 HBP- 5ДМ (ტუ 26-04-604-79);

ლ) აირის პიპეტები (200 მილილიტრის ტევადობის),

მ) კოლბების და სინჯარების სანჯღრეველა ABУ-10p მოდელი Ц-2332 (ტუ 64-1-1081-73);

ნ) მზომი კოლბები: 1-50-2, 1-100-2, 1-250-2, 1-500-2, 1770-74 E);

ო) პიპეტები 1-2-1 (გოსტ 20292 –74);

პ) მზომი ცილინდრები 1-250, 1-500 (გოსტ 1770-74 E);

ჟ) ძმარმჟავა, „ქიმიურად სუფთა”, (“ХЧ”) (გოსტ 61-75 E);

რ) 1-ნაფთილამინი, „ანალიზისთვის სუფთა” (“ЧАА”) (გოსტ 7727-74 );

ს) პარა-ამინობენზოლსულფომჟავა, „ანალიზისთვის სუფთა” (“ЧДА”) (გოსტ 5821-78);

ტ) ნატრიუმის ნიტრიტი, „ქიმიურად სუფთა” (“ХЧ”) (გოსტ 4197-74);

უ) ქრომის (VI) ოქსიდი, „ანალიზისთვის სუფთა” (“ЧДА”) (გოსტ 3776-78);

ფ) აცეტონი, „ანალიზისთვის სუფთა" (“ЧДА”) (გოსტ 2603-79);

ქ) დისტილირებული წყალი (გოსტ 6709-72);

ღ) ქაღალდის ფილტრი (ტუ 6-09-1678-77).

7. გაზომვათა ჩატარებისთვის სწარმოებს საანალიზო ხსნართა მომზადება.

8. ძმარმჟავას 12%-იანი ხსნარის მოსამზადებლად 1000 მლ ტევადობის მზომ კოლბაში გადაიტანენ 99,5%-იანი კონცენტრაციის 128 მლ ძმარმჟავას ხსნარს და 1000 მილილიტრის ნიშნულამდე შეავსებენ დისტილირებული წყლით.

9. პარა-ამინობენზოლსულფომჟავას (სულფანილის მჟავას) ხსნარის დასამზადებლად მის 1,5გ წონაკს გახსნიან 450 მილილიტრი მოცულობის 12%-იანი ძმარმჟავას წყალხსნარში. ამ ხსნარს ამზადებენ გამოყენებამდე არაუგვიანეს ერთი დღით ადრე და მას ინახავენ მჭიდროდ მიხეხილსაცობიან მუქი მინის ჭურჭელში.

10. 1-ნაფთილამინის ხსნარი მზადდება 60 მლ დისტილირებულ წყალში მისი 0,3გ წონაკის გახსნით. ხსნარს აცხელებენ წყლის აბაზანაზე კოლბის ფსკერზე იისფერ წვეთთა წარმოქმნამდე, ხსნარს ფილტრავენ ქაღალდის ფილტრში, ნალექს ფრთხილად ჩატოვებენ რა კოლბის ფსკერზე. ფილტრატს დაუმატებენ 450 მილილიტრ 12%-იან ძმარმჟავას წყალხსნარს. ხსნარს ამზადებენ გამოყენებამდე არაუგვიანეს ერთი დღისა.

11. აზოტის ოქსიდთა მშთანთქმელ (დამჭერ) ხსნარს ამზადებენ უშუალოდ მისი გამოყენების წინ, რისთვისაც 1:1 თანაფარდობით ერთმანეთში შეურევენ 1-ნაფთილამინის და პარა-ამინობენზოლსულფომჟავას ხსნარებს საბოლოოდ მიღებულ ხსნარში იმ რაოდენობის აცეტონის შეტანით, რაც უზრუნველყოფს ხსნარის საბოლოო საერთო მოცულობაში აცეტონის 10%-იან კონცენტრაციას.

12. საწყისი სტანდარტული ხსნარის დასამზადებლად 2-3 გრამის ოდენობით ნატრიუმის ნიტრიტს დასრესენ ფაიფურის ან აქატის ჯამში და მას 2 საათის განმავლობაში შედგამენ გასაშრობად საშრობ კარადაში 50-600C-ის ტემპერატურაზე. ამგვარად გამომშრალი ნატრიუმის ნიტრიტის წონაკს (ნორმალურ პირობებში აწონილს) 0,1497 გრამის ოდენობით გადაიტანენ 100 მლ ტევადობის მზომ კოლბაში, სადაც მას გახსნიან 100 მლ მოცულობის დისტილატში. ამ ხსნარის ერთი მილილიტრი შეესაბამება აზოტის დიოქსიდის ერთ მილიგრამს.

13. ანალიზის ჩატარების წინ ამზადებენ სამუშაო სტანდარტულ A ხსნარს, რისთვისაც 250 მლ ტევადობის მზომ კოლბაში 1 მილილიტრი ტევადობის მორის პიპეტით შეაქვთ საწყისი სტანდარტული ხსნარის 1 მილილიტრი და მას განაზავებენ დისტილირებული წყლის დამატებით 250 მლ მოცულობამდე. ამგვარად მიღებული სამუშაო სტანდარტული A ხსნარის 1 მლ შეესაბამება 0,004 მგ აზოტის დიოქსიდის შემცველობას (შეიცავს 0,004 მგ/მლ ნიტრიტ-იონს).

14. სამუშაო სტანდარტულ B ხსნარსაც ამზადებენ უშუალოდ ანალიზის ჩატარების წინ, რისთვისაც 100 მლ ტევადობის მზომ კოლბაში მორის 1 მლ-იანი პიპეტით შეიტანენ საწყისი სტანდარტული ხსნარის 1 მილილიტრს და მას დაამატებენ 100 მლ მოცულობის შევსებამდე დისტილირებულ წყალს. ასეთი სამუშაო სტანდარტული B ხსნარის 1 მლ შეესაბამება 0,01 მილიგრამ აზოტის დიოქსიდს (შეიცავს 0,01 მგ/მლ ნიტრიტ-იონს).

15. აზოტის (IV) ოქსიდად აზოტის (II) ოქსიდის დასაჟანგად გამოყენებულ Cr (VI)-ის ოქსიდს მოათავსებენ 6 მმ დიამეტრის 17 სმ სიგრძის მინის დამჭერ მილში.

16. დამაგრადუირებელული ხსნართა 3-5 სერიის გამოყენებით ააგებენ აზოტის დიოქსიდის კონცენტრაციისაგან ხსნართა ოპტიკური სიმკვრივის დამოკიდებულების ამსახველ ორ გრაფიკს. პირველი გრაფიკი ასახავს 50 მლ ხსნარში ნიტრიტ-იონთა მცირე შემცველობის ხსნარებისთვის (0,004-0,028 მგ/მლ) ზემოაღნიშნულ დამოკიდებულებას, ხოლო მეორე გრაფიკი უფრო დიდი კონცენტრაციებისთვის (0,01-0,06 მგ/მლ) ასახავს იგივე დამოკიდებულებას.

17. 50 მლ ტევადობის მზომ კოლბებში 10 მლ ტევადობის მიკრობიურეტით შეაქვთ სამუშაო სტანდარტული A ან B ხსნარები (დანართი 16), შეავსებენ 50 მლ-მდე 10%-ის კონცენტრაციით აცეტონის შემცველი აზოტის ოქსიდთა მშთანთქმელი (დამჭერი) ხსნარით, მზომ კოლბაში თავმოყრილ ხსნარს კარგად შეანჯღრევენ და 30 წუთის დაყოვნების შემდეგ ზომავენ მის ოპტიკურ სიმკვრივეს ფოტოელექტროკოლორიმეტრით 540 ნანომეტრი ტალღის სიგრძისას; ეტალონური ხსნარი აქ არის იგივე მშთანთქმელი ხსნარი (იგივე 540 ნანომეტრი სიგრძის ტალღის გამოყენებით).

18. სამუშაო სტანდარტულ A ხსნართა ბაზაზე დამზადებული სამუშაო ხსნართა ოპტიკურ სიმკვრივეს ზომავენ 10 მმ სიგრძის მქონე წახნაგიანი კიუვეტით, ხოლო იმ სამუშაო ხსნართა ოპტიკურ სიმკვრივეს, რომლებიც დამზადებულია სამუშაო სტანდარტულ B ხსნართა ბაზაზე-ზომავენ 5 მმ სიგრძის მქონე წახნაგიანი კიუვეტით.

19. დამაგრადუირებელ გრაფიკთა შემოწმება უნდა მოხდეს ანალიზურ სამუშაოთა ჩატარებისას გამოყენებულ რეაქტივთა შეცვლასთან დაკავშირებით, ერთიდაიგივე რეაქტივების ბაზაზე მუშაობისას კი-3 თვეში ერთხელ მაინც.

20. საანალიზო სინჯთა აღება ხდება დანართ 17-ზე წარმოდგენილი სქემის თანახმად (ვაკუუმირებული მიმღები ჭურჭლის მიუერთებლად); ამ სქემაში უშუალოდ აღების წინ უნდა მიუერთდეს ვაკუუმირებული მიმღები ჭურჭელი (6). პირველ რიგში აირსატარში (მილში) (1) მოათავსებენ წესების დაცვით აირამღებ (სინჯამღებ) მილს (2) და სისტემაში გაატარებენ საანალიზო აირჰაერნარევს განქრევის მეთოდით ნებისმიერი აირგამწოვი (აირშემბერი) მოწყობილობის გამოყენებით (ასპირატორი, ტუმბო, ჰაერშემბერი) 3-5 წუთის განმავლობაში. ამის შემდეგ გამორთავენ აირშემბერ მოწყობილობას და სისტემაში ჩართავენ (სამსვლიანი მინის ონკანის საშუალებით) NO2-ის მშთანთქმელი ხსნარის შემცველ ვაკუუმირებულ მიმღებ ჭურჭელს (6) 2 600 პასკალის ტოლი ნარჩენი წნევის დამყარებამდე. ონკანს (4) დააყენებენ მდგომარეობაში: „ვაკუუმმეტრი-მიმღები ჭურჭელი”, გახსნიან ამ მიმღები ჭურჭლის ონკანს და გაზომავენ მასში გაიშვიათებას. ამის შემდეგ (4) ონკანს დააყენებენ მდგომარეობაში: „აირამღები (სინჯამღები) მილი-ვაკუუმმეტრი-მიმღები ჭურჭელი” და აწარმოებენ აიროვანი სინჯის აღებას.

21. მიმღებ ჭურჭელში NO2-ის მშთანთქმელი (დამჭერი) ხსნარის ოდენობას შეარჩევენ სინჯში NO2-ის სავარაუდო შემცველობის მიხედვით (დანართი 18).

22. საანალიზოდ სინჯის აღების ხანგრძლიობა არის 20 წუთი, აღებულ სინჯთა რაოდენობა არის არანაკლები სამისა. თუ კი სინჯის აღების დამთავრებიდან 30 წუთის განმავლობაში არ მოხდება მასში NO2-ის შემცველობის განსაზღვრა, მაშინ აღებულ სინჯს გადაიტანენ მიხეხილსაცობიან კოლბაში, მჭიდროდ მოარგებენ საცობს და ასეთნაირად მჭიდროდ თავდაცობილს ინახავენ სიბნელეში არაუმეტეს ერთი დღე-ღამისა. NO2-ზე ანალიზი უნდა შესრულდეს სინჯის აღებიდან არაუგვიანეს ერთი დღე-ღამისა. ანალიზისას მიმღებ ჭურჭელში ნარჩენ წნევას ზომავენ (5) ვაკუუმეტრით.

23. საანალიზოდ აღებული აირჰაერნარევის მოცულობა - V1. (მლ) იანგარიშება ფორმულით:

V1 =. Vპ. - Vს.,

სადაც

Vპ - აირამღები პიპეტის მოცულობაა, მლ;

Vს - პიპეტში მყოფი დამჭერი (მშთანთქმელი) სითხის მოცულობაა, მლ.

24. საანალიზოდ აღებული აირჰაერნარევის მოცულობა ნორმალური პირობებისთვის გაიანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

V1 - საანალიზოდ აღებული აირჰაერნარევის მოცულობაა, მლ;

P - ატმოსფერული წნევის აღმნიშვნელია, პასკალი;

P’ - ვაკუუმირებულ მიმღებ ჭურჭელში ნარჩენი წნევაა, პასკალი;

P’’- აირსატარიდან (მილიდან) ვაკუუმირებულ მიმღებ ჭურჭელში საანალიზოდ სინჯის აღების შემდეგ ნარჩენი წნევაა, პასკალი;

t - გარემოში ატმოსფერული ჰაერის ტემპერატურაა, °C.

25. აღებულ სინჯში NOx-თა კონცენტრაცია NO2-ის სახით იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

[pic] - მაგრადუირებელი გრაფიკიდან განსაზღვრული ნიტრიტ-იონის კომცემტრაციაა მშთანთქმელ (დამჭერ) ხსნარში, მგ;

V1 - მიმღებში მყოფი მშთანთქმელი (დამჭერი) ხსნარის მოცულობაა, მლ;

V2 - შთანთქმელი (დამჭერი) ხსნარის ის მოცულობაა, რომლისთვისაც აგებულ იქნა მაგრადუირებელი გრაფიკი, (V2=50 მლ);

V0 - ნორმალურ პირობებზე გადაანგარიშებული საანალიზოდ აღებული აირჰაერნარევის მოცულობაა, მლ.

26. ამ მუხლის 25-ე პუნქტში წარმოდგენილი ფორმულის მიხედვით ნაანგარიშევი C-ს მნიშვნელობათა მიხედვით (არანაკლებ სამჯერადი ანალიზისა) გამოიანგარიშებენ მათ საშუალო არითმეტიკულს, რაც მიიღება საანალიზო სინჯში NOx-თა კონცენტრაციად NO2-ის სახით.

27. აზოტის NOx ოქსიდთა კონცენტრაციის განსაზღვრის (NO2–ის სახით) ფოტოკოლორიმეტრული მეთოდის (სულფოსალიცილმჟავას გამოყენებით) დანიშნულებაა წიაღისეულ საწვავთა მოხმარებისას ენერგომწარმოებელ აგრეგატთაგან წარმოებულ და, აგრეთვე, სხვა სამრეწველო გაფრქვევებში აზოტის (II) და (IV) ოქსიდთა ჯამური კონცენტრაციის განსაზღვრა (NO2-ის სახით) მათში გოგირდის ოქსიდთა არსებობისას საანალიზო გაფრქვევებში აზოტის ოქსიდთა შემცველობისთვის (NO2 -ზე გადაანგარიშებით) 40-4500 გ/მ3. დასაშვებია საანალიზო აირჰაერნარევის ტემპერატურის მნიშვნელობები ინტერვალში: 10-250 °C, ფარდობითი ტენიანობა 90%-მდე, გაფრქვევის ნაკადის წნევა: 400-1200 მმ Hg-ის სვეტისა. მთელ დიაპაზონში NOx-თა კონცენტრაციების განსაზღვრის (NO2 –ის სახით) ფარდობითი ცდომილება არ აღემატება 15%-ს.

28. კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდის არსი ეფუძნება სულფოსალიცილმჟავას და ნიტრატ-იონს შორის მიმდინარე რეაქციას ფენოლის ნიტროწარმოებულთა წარმოქმნით, რომლებიც ტუტე არეში საანალიზო ხსნართა ნარევს აძლევენ ყვითელ ფერს. საანალიზო ხსნარის ოპტიკურ სიმკვრივეს ზომავენ ფოტოელექტროკოლორიმეტრით.

29. გაზომვის საშუალებანი და მასალა-რეაქტივებია:

ა) ფოტოელექტროკოლორიმეტრი (ნებისმიერი ტიპის);

ბ) ანალიზური სასწორი DKH 200 (გოსტ 24104-80 E);

გ) წვრილსაწონები (გოსტ 7328-82 E);

დ) თერმომეტრი 0,10C დანაყოფის ფასით (გოსტ 215-73 E);

ე) აირამღები მილი, მინისგან დამზადებული, რომლის გარე დიამეტრია 8-10 მმ, ხოლო შიგა დიამეტრია 2-3 მმ (გოსტ 23392-79 E);

ვ) გამფილტრავი ვაზნა,

ზ) ელექტროასპირატორი მასში ჩამონტაჟებული აირის ხარჯმზომით ЭА-1, (ტუ 25-11.1414 -78);

თ) აირის ამღები პიპეტები 250 მლ მოცულობისა,

ი) მზომი კოლბები 2-1000-2, 1-250-2, 1-100-2, (გოსტ 1770-74);

კ) მზომი ცილინდრები 20-50; 1-25; 2-10, (გოსტ 1770-74);

ლ) პიპეტები 2-2-25; 2-2-10; 6-2-5, 4-2-1, (გოსტ 20292-74);

მ) ბიურეტები 3-3-25-0,1, 6-2-10-0,05, (გოსტ 20292-74);

ნ) ფინჯნები чΒΚ 1-50, (გოსტ 10973-75);

ო) სამედიცინო ნემსები 0,5 და 0,7 მმ დიამეტრისა (გოსტ 64-1-102-73);

პ) სალიცილის მჟავა, ,,ანალიზისთვის სუფთა” (,,чдa”) (გოსტ 624-70);

ჟ) სპირტი-რექტიფიკატი (გოსტ 18300-72);

რ)გოგირდმჟავა ,,ქიმიურად სუფთა” (,,xч”) (გოსტ 4204-77);

ს) ნატრიუმის ჰიდროქსიდი, ,,ანალიზისთვის სუფთა” (,,чдa”) (გოსტ 4328-77);

ტ) გამოხდილი წყალი (გოსტ 67090-72);

უ) წყალბადის ზეჟანგი (30%-იანი წყალხსნარი) (გოსტ 10929 –75);

ფ) აზოტმჟავა ნატრიუმი (ნატრიუმის ნიტრატი), ,,ანალიზისთვის სუფთა” (,,чдa”) (გოსტ 4168-79);

ქ) კალიუმპერმანგანატის 0,1 გ.ექვივალენტის შემცველი ფიქსანალი (სტანდარტი ნორმადოზა) (ტუ 6-09-2540-72).

30. დასაშვებია ამ მუხლის 29-ე პუნქტში წარმოდგენილ ჩამონათვალის შეცვლა ანალოგიურით, რომელთა მეტროლოგიური მახასიათებლები და სისუფთავის ხარისხი არ ჩამორჩება ჩამონათვალში წარმოდგენილი ობიექტებისას.

31. გაზომვათა ჩატარებისთვის სწარმოებს საანალიზო ხსნართა მომზადება.

32. სალიცილის მჟავას 10%-იანი სპირტხსნარის მოსამზადებლად 2გ სალიცილის მჟავა უნდა გაიხსნას 22,8 სმ3 (96%-იანი კონცენტრაციის d=0,798 გ/სმ3) ეთილის სპირტში. ნატრიუმჰიდროქსიდის 30%-იანი წყალხსნარის მოსამზადებლად 30გ მწვავე ნატრიუმს გახსნიან 70 სმ3 დისტილირებულ წყალში. ნატრიუმჰიდროქსიდის 0,1 ნორმალობის წყალხსნარის დასამზადებლად 0,4გ მწვავე ნატრიუმს გახსნიან 100 სმ3 დისტილირებულ წყალში.

33. წყალბადის ზეჟანგის 1%-იანი წყალხსნარის დასამზადებლად საჭიროა წინასწარ შემოწმდეს H2O2-ის საწყისი წყალხსნარის კონცენტრაცია, რისთვისაც H2O2-ის სავარაუდოდ 30%-იანი წყალხსნარიდან აღებულ 2,5 სმ3 სინჯს გადაიტანენ 250 მლ მოცულობის მზომ კოლბაში, შეავსებენ 250 მლ-ის ნიშნულამდე დისტილირებული წყლით, მოურევენ და დააყოვნებენ რამოდენიმე წუთით. ამ ხსნარიდან გასატიტრად ერლენმეიერის კოლბაში გადაიტანენ 25 სმ3 ხსნარს, გატიტვრამდე მას დაამატებენ 1:5 განზავების გოგირდმჟავას წყალხსნარის 10 მილილიტრს და გატიტრავენ 0,1 ნორმალობის კალიუმპერმანგანატის წყალხსნარით ხსნარში ღია ვარდისფერი შეფერილობის წარმოქმნამდე; 0,1 ნორმალობის კალიუმპერმანგანატის წყალხსნარის 1 სმ3 ტიტრავს (შეესაბამება) 1,7 მილიგრამ H2O2-ს. ამგვარად დაზუსტდება საწყისი H2O2-ის წყალხსნარის ფაქტიური კონცენტრაცია, რის საფუძველზეც გაანგარიშდება H2O2-ის 1%-იანი წყალხსნარის 100 სმ3-ის ოდენობით დასამზადებლად საჭირო მისი რაოდენობა. ასეთი ხსნარი უნდა ინახებოდეს მაცივარში, მისი გამოყენების მაქსიმალური ვადაა 1 თვე.

34. აზოტმჟავა ნატრიუმის საწყისი სტანდარტული ხსნარის მოსამზადებლად წინასწარ 3 საათის განმავლობაში 2000C ტემპერატურაზე საშრობ კარადაში გამომშრალ 1,8478გ ნატრიუმის ნიტრატს გახსნიან 1 ლიტრ გამოხდილ წყალში; ამ ხსნარში ნატრიუმნიტრატის კონცენტრაცია შეესაბამება 1 მგ/სმ3 აზოტის დიოქსიდის კონცენტრაციას. ამ ხსნარის 100-ჯერადად განზავებით ამზადებან ნატრიუმნიტრატის სამუშაო სტანდარტულ ხსნარს, რომლის 1სმ3 შეესაბამება 0,01 მილიგრამ NO2-ს.

35. შვიდ სხვადასხვა ფაიფურის ჯამში ცალ-ცალკე შეაქვთ ნატრიუმის ნიტრატის სამუშაო სტანდარტული ხსნარი სათანადოდ 1, 2, 3, 4, 5, 6 სმ3-ის ოდენობით თითოეულ მათგანში, ხოლო ერთ-ერთში არ შეაქვთ ეს ხსნარი. შემდეგ თითოეულ ამ ჯამში ამატებენ 0,1 ნორმალობის კონცენტრაციის ნატრიუმის ჰიდროქსიდის წყალხსნარის ხუთ-ხუთ წვეთს, უმატებენ, აგრეთვე, თითოეულ მათგანში 10 სმ3 დისტილატს და ჯამში არსებულ ხსნარებს აორთქლებენ წყლის აბაზანაზე. გაცივების შემდეგ ჯამზე დარჩენილ მშრალ ნაშთს დაამატებენ თითოეულ ჯამში 3 წვეთ სალიცილის მჟავას, 0,5 სმ3 კონცენტრირებულ გოგირდმჟავას და გულმოდგინედ სრესენ მინის ჩხირით ჯამის კედლებზე ამოშრობის შედეგად დარჩენილ ნალექთან ერთად. 5 წუთის განმავლობაში ასეთი დამუშავების შემდეგ თითოეულ ჯამში დაუმატებენ 5 სმ3 დისტილირებულ წყალს და განუწყვეტელი მორევის პირობებში წვეთ-წვეთად დაამატებენ ნატრიუმჰიდროქსიდის 30%-იანი წყალხსნარის 3 სმ3-ს. ჯამებზე არსებულ მასას კარგად მოურევენ და რაოდენობრივად გადაიტანენ სათანადოდ შვიდ 100 სმ3 ტევადობის მზომ კოლბაში, რომლებშიაც 100 სმ3–ის ნიშნულამდე ჩაამატებენ გამოხდილ წყალს. თითოეულ მათგანში ხსნარის გულდასმით მორევის შემდეგ წარმოქმნილი, სხვადსხვა შეფერილობის მქონე ხსნართა ოპტიკურ სიმკვრივეს ზომავენ 420 ნანომეტრი ტალღის სიგრძისას ფოტოელექტროკოლორიმეტრით, ჩაასხამენ რა ამ ხსნართა სინჯებს 10 მმ სიგანის მქონე კიუვეტებში. შესადარებელ ხსნარად გამოიყენება ის ხსნარი, რომელშიც არ იყო შეტანილი ნატრიუმნიტრატის სამუშაო სტანდარტული ხსნარი. ფოტოელექტროკოლორიმეტრ-

ირებით მიღებული შედეგების მიხედვით აგებენ დამაგრადუირებელ გრაფიკს. დამაგრადუირებელი გრაფიკი მოწმდება ანალიზისას გამოყენებული რეაქტივების შეცვლისას, მაგრამ, ნებისმიერ შემთხვევაში-არაუგვიანეს სამ თვეში ერთხელ მაინც.

36. სინჯთა აღებისთვის აირსატარის (მილის) კედელში გახვრეტენ 20-30 მმ დიამეტრის ნახვრეტს და მასზე მიადუღებენ გარედან 30-40 მმ სიგრძისა და 15-25 მმ შიგა დიამეტრის მქონე შტუცერს.

37. საანალიზოდ აირის სინჯის ასაღებად სქემას ააწყობენ დანართი 19-ის მიხედვით შეერთებების ჰერმეტულობათა დაცვით. გამფილტრავ ვაზნად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შედარებით დიდდიამეტრიანი მინის მილის ნაწილი, მასში ჩარჩილული ფორებიანი მილით, რომელიც ამოღებულია U-ს მაგვარი მშთანთქმელიდან (დამჭერიდან). სინჯამღები მილი და გამფილტრავი ვაზნის ერთმანეთთან შეერთების ადგილის ჰერმეტიზებისთვის გამოიყენება ასბოსილიკატური საგოზავი (თხევად მინაში არეული აზბესტი ფხვნილი).

38. აირსატარში (მილში) სინჯამღებ მილს შეიყვანენ შტუცერიდან, რომელსაც ჰერმეტულობის უზრუნველსაყოფად უკეთდება რეზინის ან აზბესტის საცობი. დაარეგულირებენ სინჯის აღების მოცულობით სიჩქარეს (ხარჯს) 0,5 დმ3/წთ-ის ტოლად. ელექტროასპირატორის საშუალებით დანართ 19-ზე გამოსახულ სისტემაში 3-5 წუთის განმავლობაში გაატარებენ საანალიზო აირჰაერნარევს (ასრულებენ სისტემის გაქრევას საანალიზო აირჰაერნარევით), შემდეგ დაკეტავენ ლითონური მომჭერებით აირამღები პიპეტის შემავალ და გამომავალ ჩამკეტებს.

39. დროის 20-წუთიანი ხანგრძლივობისას აიღება საანალიზო სინჯი. ამგვარად აღებულ სინჯთა რაოდენობა უნდა იყოს არანაკლებ სამისა. ანალიზის საბოლოო შედეგი მიიღება ცალკეულ სინჯთა ანალიზით მიღებულ შედეგთაგან მათი საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობის დადგენით.

40. საანალიზო სინჯის აღებისას იზომება აირსატარში (მილში) საანალიზო აირჰაერნარევის ტემპერატურა და წნევა. აირსატარში საანალიზო აირჰაერნარევის ტემპერატურად მიიღება ასპირატორში საანალიზო აირჰაერნაკადის შესვლამდე გაზომილი ამ ნაკადის ტემპერატურა, ხოლო წნევის გასაზომად სინჯამღები მილის წინ მიაერთებენ U-ს მაგვარ მინის წყლიან მანომეტრს და წნევათა სხვაობას გაიგებენ U-ს მაგვარ მილში წყლის დონეთა სხვაობით. მიღებული შედეგის ვერცხლისწყლის სვეტის მიხედვით გადასაანგარიშებლად საჭიროა წყლის სვეტით გაზომილი წნევათა სხვაობა გაიყოს 13,5-ზე თანახმად ფორმულისა:

[pic]

41. სინჯის აღების დამთავრებიდან 10 წუთის განმავლობაში სინჯის შემცველ აირის პიპეტში შეიტანენ 10 სმ3-ის ოდენობით წყალბადის ზეჟანგის 1%-იან წყალხსნარს, რისთვისაც დანართ 20-ზე ნაჩვენებ ძველი მომჭერებიდან (1) ოდნავ მოშორებით, დამატებით კიდევ თითო მომჭერებს დააყენებენ ამ რეზინის მილებზე. აირამღებ პიპეტს დაამაგრებენ ჰორიზონტალურად, გახსნიან მარცხენა შიგა მომჭერს და ამ მხარეზე არსებული, ორ მომჭერთა შორის სივრცეში, ჩაარჭობენ პატარა შპრიცის ნემსს (2). ამ ოპერაციამდე წინასწარ რეზინის მილით (3) წამოაცვამენ ბიურეტის (რომელიც გამზადებულია) ბოლოს (5) დიდი შპრიცის ნემსს რეზინის საცობის დახმარებით. ბიურეტის ბოლოსთან გაკეთებულ მომჭერს გახსნიან და ბიურეტიდან აირის პიპეტში შეუშვებენ 1%-იანი H2O2-ის წყალხსნარის 10 სმ3 რაოდენობას; ამ დროს მარცხნივ დამაგრებული პატარა შპრიცის ნემსიდან გამოდის აირის პიპეტიდან (სითხით შეყვანით გამოწვეული) გამოძევებული აირის საერთო რაოდენობა. ამ პროცესთა დამთავრებისთანავე (ე.ი აირის პიპეტში 10 სმ3 1%-იანი H2O2 -წყალხსნარის შეყვანის დამთავრებისთანავე) გადაკეტავენ რეზინის მილებზე არსებულ ყველა დამჭერს (ჩამკეტებს), კარგად, ძლიერი შენჯღრევით მოურევენ აირის პიპეტს და მისი დასაჟანგი ნაწილის გარანტირებულად დაჟანგვის და NO2-ის შთანთქმის უზრუნველსაყოფად ამ დაკეტილ მდგომარეობაში აირის პიპეტს დატოვებენ 16 საათის განმავლობაში. ანალიზამდე მათი შენახვის მაქსიმალური ხანგრძლიობაა 3 დღე-ღამე.

42. ანალიზისთვის აიღება 1-დან 10-მდე სმ3 ხსნარი აირის პიპეტიდან (საანალიზოდ აღებული სითხის რაოდენობა დამოკიდებულია აირჰაერმტვერნარევის სინჯში NOx-ის კონცენტრაციის მოსალოდნელ მნიშვნელობაზე). საანალიზოდ აღებულ სითხის სინჯს გადაიტანენ ფაიფურის ჯამში. სინჯთა საანალიზოდ დამუშავების თანმიმდევრობა იგივეა, რაც დამაგრადუირებულ გრაფიკთა აგებისას სინჯთა დამუშავების თანმიმდევრობა. სინჯთა ფოტოკოლორიმეტრირებისას შესადარებლად იღებენ ფუჭ სინჯს, რომელსაც ამუშავებენ იმგვარადვე, რაც ეს კეთდება სამუშაო სინჯებისთვის მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ NOx-იანი სითხის ნაცვლად იქ შეიტანება 1-10 სმ3 1%-იანი H2O2-ის წყალხსნარი (საანალიზო სინჯში შეყვანილი H2O2-ის რაოდენობის ტოლად).

43. ანალიზის შედეგების დამუშავება მოითხოვს საანალიზოდ აღებული აირჰაერნარევის მოცულობის გაანგარიშებას ფორმულით:

V1=V2-10 სმ3 ,

სადაც

V2 - აიროვანი პიპეტის მოცულობაა, სმ3.

44. საანალიზოდ აღებული აირჰაერმტვერნარევის V1 მოცულობა ნორმალური პირობებისათვის გადაანგარიშდება ფორმულით:

[pic]

სადაც

Vo - ნორმალური პირობებისთვის გადაანგარიშებული Vსაან მოცულობაა, სმ3;

P - ატმოსფერული წნევაა, მმ ვერცხლისწყლის სვეტისა;

∆P - აირსატარში (მილში) ჭარბი წნევაა (ან გაიშვიათებაა), მმ ვერცხლისწყლის სვეტისა;

t - ასპირატორში შესვლისას საანალიზო აირჰაერნარევის ნაკადის ტემპერატურაა, oC.

45. საანალიზო სინჯში NO2-ის სახით NOx-თა კონცენტრაციას გაიანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

m - დამაგრადუირებელი გრაფიკის მიხედვით მიღებული NO2-ის რაოდენობაა მგ;

V0 - ნორმალური პირობებისთვის გადაანგარიშებული მოცულობაა საანალიზოდ აღებული აირჰაერნარევისა, სმ3;

Vk - ფოტოკოლორიმეტრირებისთვის აღებული სითხის მოცულობაა, სმ3.

მუხლი 20. გაფრქვევებში ნახშირწყალბადთა კონცენტრაციის გაზომვა

1. გაფრქვევებში ნახშირწყალბადთა კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდების შერჩევის კრიტერიუმები იგივეა, რაც მე-17 მუხლის პირველ პუნქტში წარმოდგენილ CO-ს კონცენტრაციის გაზომვისთვის.

2. გაფრქვევებში ნახშირწყალბადთა კონცენტრაციის განსაზღვრა ექსპრეს-ანალიზის მეთოდით სათანადო ინდიკატორული მილაკების გამოყენებით პროცედურულად ხორციელდება მე-18 მუხლის მე-2 პუნქტში წარმოდგენილი მეთოდის ანალოგიურად, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ ამ შემთხვევაში ექსპრეს-ანალიზის ჩასატარებლად გამოიყენება ნახშირწყალბადთა ექსპრეს-ანალიზისთვის განკუთვნილი ინდიკატორული მილაკები გოსტ 12.1..005-76-ის თანახმად, რომელთა განსაზღვრის ინტერვალია 0.05-2.0 გ/მ3, ხოლო განსაზღვრის მაქსიმალური ფარდობითი ცდომილება არ აღემატება 25 %-ს.

3. გაფრქვევებში ნახშირწყალბადთა კონცენტრაციის განსაზღვრის ლაბორატორიული მეთოდებიდან რეკომენდირებულია ,,ნახშირწყალბადთა ჯამური კონცენტრაციის განსაზღვრის მეთოდიკა აირი-სითხე (მანაწილებელი) ქრომატოგრაფიის მეთოდით", რომლის დანიშნულებაა სამრეწველო გაფრქვევებში მყოფი C1-C8 ალიფატური და C6-C8 ტიპის არომატული ნახშირწყალბადთა ჯამური კონცენტრაციის განსაზღვრა სინჯებში მათი შემცველობისას 50-30000 მგ/მ3 ზღვრებში.

4. ნახშირწყალბადთა ჯამური კონცენტრაციის განსაზღვრისთვის გამოიყენება ანალიზის აირქრომატოგრაფული მეთოდი, რომელიც ეფუძნება ალურ-იონიზაციური დეტექტორით ნახშირწყალბადთა ერთობლივ დეტექტირებას. ქრომატოგრაფის სვეტში (რომელიც წინასწარ ივსება ინერტული მატარებლით) შეუშვებენ საანალიზო ჰაერის სინჯს წინასწარი კონცენტრირების გარეშე. სინჯში ნახშირწყალბადთა რაოდენობრივი ანალიზი ეფუძნება ალურ-იონიზაციური დეტექტორის მგრძნობიარობის პირდაპირპროპორციულობას ნახშირწყალბადის მოლეკულაში არსებული ნახშირბადატომთა რაოდენობასთან. გაზომვის შედეგებს გადიდებულად წარმოაჩენს ალურ-იონურ დეტექტორზე სინჯში არსებულ სხვა ორგანულ ნაერთთა დეტექტირება, ხოლო ნახშირწყალბადთა ადსორბირება სინჯამღების ზედაპირის მიერ და აპარატურის არაჰერმეტულობა გაზომვის შედეგებს შემცირებულად წარმოაჩენს.

5. კონცენტრაციის გაზომვის საშუალებანი და მასალა-რეაქტივებია:

ა) "Цвет-100" სერიის აიროვანი ქრომატოგრაფი ან სხვა ნებისმიერი მსგავსი ალურ-იონური დეტექტორით, რომლის მგრძნობიარობის ზღვარი პროპანის მიხედვით იქნება არაუმეტეს 2,5.10-8 მგ/წმ-ისა;

ბ) უჟანგავი ფოლადისგან დამზადებული ქრომატოგრაფული სვეტები (სამუშაო და შესადარებელი) -დიამეტრი 3 მმ, სიგრძე-1 მ;

გ) ნებისმიერი ტიპის ასპირატორი;

დ) სამედიცინო შპრიცი ШК-01-001 ტიპის 1 ან 2 მმ ტევადობისა, რომლის დანაყოფის ფასი არის 0,05 მლ (ტუ 64-1-378-68);

ე) მიკროშპრიცი МШ-10, 10 მიკროლიტრი ტევადობის;

ვ) საერთო დანიშნულების ლაბორატორიული სასწორი, მეორე კლასის (გოსტ 24104 - Е);

ზ) წვრილსაწონი (გირები) , მეორე ან მესამე კლასის (გოსტ 7328 - 82 Е);

თ) ბარომეტრ-ანეროიდი (გოსტ 2333696-79);

ი) თერმომეტრი სკალით 0-1000 С, დანაყოფის ფასით 10C (გოსტ 315-73E);

კ) მზომი სახაზავი (ლითონის) (გოსტ 427-75);

ლ) მინის ბოთლი 10 ლ ან 20 ლ მოცულობისა (გოსტ 14182-80);

მ) აიროვანი პიპეტი 0,5-1 ლ მოცულობისა;

ნ) ტექნიკური წყალბადი, დაჭირხნული-В მარკის, I ხარისხის (გოსტ 3022-80);

ო) ტექნიკური ჰაერი (გოსტ 11882-73);

პ) კვარცი (0,25-0,5 მმ მარცვალთა ზომებით) ან სხვა მსგავსი ინერტული მატარებელი ქრომატოგრაფირებისთვის;

ჟ) ნებისმიერი მარკის სილოქსანური კაუჩუკი;

რ) ჰექსანი ქრომატოგრაფირებისთვის (ტუ 6-09-1887-77);

ს) ბენზოლი, "ქიმიურად სუფთა" (,,xч”) (გოსტ 5955-75);

ტ) აცეტონი, "ანალიზისთვის სუფთა" (,,чlf”) (გოსტ 2603-79);

უ) ასაორთქლებლად ფაიფურის ჯამი N6, 250 მლ ტევადობისა (გოსტ 9147-80 Е);

ფ) მზომი ცილინდრი 100 მლ ტევადობისა, 1 მლ დანაყოფის ფასით (გოსტ 1770-74).

6. გაზომვათა ჩატარებისთვის სინჯთა აღება ხდება სავენტილაციო სისტემიდან ან საწარმოო მოედნიდან მინისგან დამზადებულ, 1 ლიტრი ტევადობის, აირის პიპეტში ან 1-2 მილილიტრის ტევადობის შპრიცით. ერთდროულად იზომება და აღინუსხება გაფრქვევის ტემპერატურა და წნევა. აირამღები პიპეტის კედლის მასალის მიერ ნახშირწყალბადთა ადსორბციის შესამცირებლად მასში უშუალოდ სინჯის აღებამდე 1 ლ/წთ-მდე მოცულობითი სიჩქარით გაატარებენ საანალიზოდ ასაღები სინჯის მოცულობის დაახლოებით 10-ჯერად მოცულობას იგივე აირჰაერმტვერნარევისა. ანალოგიურად ხდება შპრიცით სინჯის აღებისას ნახშირწყალბადთა შესაძლო ადსორბციის მავნე მოვლენის ჩახშობა. სინჯის აღების შემდეგ აირამღები პიპეტის ბოლოებზე წამოცმულ რეზინის შლანგებს დაასაცობებენ მინის საცობებით. აირამღებ პიპეტში ამგვარად აღებული სინჯი ანალიზამდე შეიძლება შენახულიქნეს არაუმეტეს ერთი დღე-ღამისა.

7. ქრომატოგრაფული სვეტის საანალიზოდ მომზადება ნახშირწყალბადთა ჯამური კონცენტრაციის განსაზღვრისთვის მოითხოვს მის შევსებას ინერტული მატარებელი აირით და მისი დანიშნულებაა მატარებელი-აირის ნაკადის გათანაბრება-ანალიზისას ერთნაირად მისი მიწოდება. ქრომატოგრაფირების პირობები და დამხმარე მასალებია:

ა) კვარცი (მარცვლების ხაზოვანი ზომები: 0,25-0,5 მმ) 10 მლ;

ბ) ნებისმიერი მარკის სილოქსანური კაუჩუკი კვარცის მასის 0,1-0,2 %-ის ოდენობით;

გ) ქრომატოგრაფიული სვეტის თერმოსტატის ტემპერატურა- 100 0C;

დ) ამაორთქლებლის ტემპერატურა - 2000C;

ე) ჰაერის მატარებელი აირის ხარჯი - 30 მლ/წთ;

ვ) დეტექტორზე წყალბადის ხარჯი - 30 მლ/წთ;

ზ) დეტექტორზე ჰაერის ხარჯი - 200 მლ/წთ;

თ) ნახშირწყალბადთა შემცველი აირჰაერნარევის მოცულობა - 1 მლ;

ი) ერთი განსაზღვრის ხანგრძლივობა - 60 წამი.

8. ამ მუხლის მე-7 პუნქტში წარმოდგენილ პირობებისთვის აღებულ სინჯში ნახშირწყალბადთა ჯამურად ქრომატოგრაფირების სანიმუშო ქრომატოგრამა წარმოდგენილია დანართ 21-ზე. აირთა საჭირო ხარჯის ოდენობებს ადგენენ საპნურ-აფსკური ხარჯმზომით.

9. ქრომატოგრაფული სვეტის შემვსების მოსამზადებლად საჭირო რაოდენობის კვარცის ქვიშას აწონიან ±0,01 გ სიზუსტით და გადაიტანენ ამაორთქლებელ ჯამში. უძრავი თხევადი ფაზის საჭირო რაოდენობას აწონიან ±0.001 გ სიზუსტით და მას გახსნიან სათანადო რაოდენობის აცეტონში. ამგვარად მიღებული გამხსნელის ოდენობა უნდა იყოს იმდენი, რომ მან სრულიად დაფაროს შემვსებად განკუთვნილი მარცვლოვანი კვარცი (კვარცის ქვიშა). ასაორთქლებელ ჯამში განთავსებულ ამ მასას ჯამით დადგამენ (50±10) 0C-ზე გაცხელებულ წყლის აბაზანაზე გამხსნელის ასაორთქლებლად და მყარი მასის გასაშრობად (ჯამის ფრთხილად შენჯღრევის პირობებში). ქრომატოგრაფიულ სვეტს ამგვარად დამუშავებული შემავსებლით-სორბენტით უშუალოდ შევსებამდე ჯერ გამორეცხავენ აცეტონით, შემდეგ კი მას გაქრევას უკეთებენ ან აზოტით, ან ჰაერით. ამის მერე სორბენტს ქრომატოგრაფიულ სვეტში ჩაყრიან მინის ძაბრით. სვეტში მისი ჩაყრის გასაიოლებლად მასში ან შექმნიან მცირე ვაკუუმს, ან ჩაყრისას მის კედელზე მსუბუქად ურტყამენ ხის ჩხირით. შევსებულ ქრომატოგრაფიულ სვეტს დაამაგრებენ ქრომატოგრაფის თერმოსტატში და დეტექტორთან მიუერთებლად (რეჟიმში შეყვანის მიზნით) უკეთებენ ჰაერით გაქრევას მისი 30 მლ/წთ მოცულობითი სიჩქარით 100 0C ტემპერატურისას 8-10 საათის განმავლობაში. ამის შემდეგ ქრომატოგრაფიულ სვეტს მიუერთებენ დეტექტორს და დააყენებენ სტაბილური ნულის ხაზს პოტენციომეტრის საშუალებით ხელსაწყოს მაქსიმალური მგრძნობიარობისას.

10. დამაგრადუირებული გრაფიკის ასაგებად გრაფიკის სახით წარმოაჩენენ ქრომატოგრამის პიკთა h სიმაღლის დამოკიდებულებას გამოყენებული ჰექსანის Cx კონცენტრაციისგან (მგ/მ3) ნახშირბადზე გადაანგარიშებით აბსოლუტური დაკალიბრების მეთოდის მიხედვით. ამ მიზნით დაამზადებენ ჰაერთან ჰექსანის (ან ბენზოლის) შერევით 6-10 დამაგრადუირებულ ნარევს (ნარევებში კონცენტრაციის 5%-იანი მაქსიმალური ფარდობითი ცდომილებით) იმგვარად, რომ გასაზომ სინჯში მოსალოდნელი ჯამური კონცენტრაცია ნახშირწყალბადებისა მოქცეულ იქნეს დამაგრადუირებელ ნარევთა მიერ წარმოდგენილ კონცენტრაციათა ინტერვალში. თითოეულ ამ დამაგრადუირებელ ნარევს ქრომატოგრამას აუღებენ 10-ჯერ მაინც (გაზომვით მიღებულ შედეგთა საიმედობის გაზრდით). ამ მიზნით ქრომატოგრაფში შეაქვთ დამაგრადუირებელი აირნარევთა 1 მილილიტრი. ჰაერთან ჰექსანის დამაგრადუირებელი აირნარევი მზადდება ბოთლში, რომლის მოცულობა განისაზღვრება ფარდობითი ცდომილებით არაუმეტეს 5%-ისა. ბოთლს უნდა ქონდეს გახეხილი მინის საცობი, საცობს კი - 7-10 მილიმეტრის დიამეტრის და 30-50 მილიმეტრის სიგრძის სარინი (გამყვანი) მილი, რომელიც რეზინის მილით მიერთებულია სარინის ბოლოდან 5-7 მმ მანძილზე სახშობთან. დამაგრადუირებელი აირნარევის დასამზადებლად გამოსაყენებელი ბოთლის მოცულობას ადგენენ მასში ჩასხმული დისტილირებული წყლის მოცულობის მიხედვით, რომლის სიმკვრივეც მიიღება ერთის ტოლად. ბოთლში ჰექსანი შეაქვთ თხელკედლიანი ამპულით (რომელშიაც მოთავსებულია გარკვეული რაოდენობის ჰექსანი და რომლის ჰერმეტულობაც უზრუნველყოფილია სათანადო საცობით). ეს ამპულა უნდა გადატეხილიქნეს თავდახურულ იმ ბოთლში, რომელიც განკუთვნილია დამაკალიბრებელი აირნარევის მოსამზადებლად, რასაც აღწევენ ამ ამპულიანი თავდახურული ბოთლის შენჯღრევით ამპულის გადატეხვამდე. ამპულაში ჰექსანის რაოდენობას ადგენენ ჰექსანიანი ამპულის და გატეხვის შემდეგ მიღებული უჰექსანო ამპულის მასათა სხვაობით. დამაგრადუირებელ აირნარევთა მოსამზადებლად ჰექსანს იყენებენ მაშინ, როცა განსასაზღვრავ სინჯში მოსალოდნელია C1-C8 ჯგუფის ალიფატური ნახშირწყალბადთა არსებობა, ხოლო ბენზოლს იყენებენ მაშინ, როცა მოსალოდნელია საანალიზო სინჯში C6-C8 ჯგუფის არომატულ ნახშირწყალბადთა არსებობა. თუ საანალიზო სინჯში მოსალოდნელია ერთდროულად ორივე ტიპის ნახშირწყალბადთა არსებობა, მაშინ დამაგრადუირებლად იმ ნივთიერებას ირჩევენ, რომლის ჰომოლოგიც მეტი რაოდენობითაა მოსალოდნელი საანალიზო სინჯში. დამაგრადუირებელ აირნარევთა ქრომატოგრაფირება (დამაკალიბრებელი გრაფიკის ასაგებად) ხორციელდება ამ აირნარევთა დამზადებიდან 2-3 საათის გასვლის შემდეგ ქრომატოგრაფირების პირობებისა და წესების დაცვით. დამაგრადუირებელი გრაფიკის სისწორეს გადაამოწმებენ ხოლმე თვეში ერთხელ მაინც.

11. სინჯის ანალიზი იწყება ქრომატოგრაფში სათანადო შპრიცით 1 მლ საანალიზო სინჯის შეყვანით, რისთვისაც წინასწარ შპრიცს შეამოწმებენ ჰერმეტულობაზე და შემდეგ რამოდენიმეჯერ მას გამოავლებენ (მასში რამოდენიმეჯერ გაატარებენ) საანალიზო აირნარევს. ქრომატოგრამაზე ალურ-იონიზაციური დეტექტორისგან გამოსული სიგნალი წარმოჩნდება მრუდეთა ოჯახში ვიწრო პიკის სახით 13 წამის ხანგძლიობის ექსპოზიციით. ყოველი საანალიზო სინჯის ქრომატოგრამას აიღებენ 5-ჯერ; გაზომავენ ქრომატოგრამის პიკის სიმაღლეს და საბოლოო შედეგად მიიღებენ 5-ჯერადი გაზომვით მიღებულ მონაცემთა საშუალო ართმეტიკულს.

12. გაზომვათა შედეგების დამუშავება მოითხოვს, პირველ რიგში, დამაგრადუირებელ აირნარევში ჰექსანის ან ბენზოლის C0-ზე გადაანგარიშებული კონცენტრაციის წარმოჩენას შემდეგი ფორმულის თანახმად:

[pic]

სადაც

m - დამაგრადუირებული აირნარევის დასამზადებლად გამოყენებული ჰექსანის ან ბენზოლის მასაა, მილიგრამი;

n - ჰექსანის ან ბენზოლის მოლეკულაში ნახშირბადატომის რაოდენობის მაჩვენებელი რიცხვია;

V - იმ ბოთლის მოცულობაა, რომელშიაც მომზადდა დამაგრადუირებელი აირნარევი (ანუ დამაგრადუირებელი აირნარევის მოცულობაა), ლიტრი;

M - გამოყენებული ჰექსანის ან ბენზოლის ფარდობითი მოლეკულური მასაა, მასის ატომურ ერთეულში (ნახშირბადოვანი ერთეულში) გამოსახული.

13. საანალიზო სინჯში ნახშირწყალბადთა ჯამური კონცენტრაცია (ნახშირბადატომზე გადაანგარიშებით)-Cx მგ/მ3 ნორმალური პირობებისთვის განისაზღვრება მაგრადუირებელ აირნარევთა ქრომატოგრაფირებით მიღებული ქრომატოგრამებზე სიგნალთა პიკურ სიმაღლეთა ჰექსანის ან ბენზოლის მაგრადუირებელ აირნარევში კონცენტრაციებისაგან დამოკიდებულების მიხედვით. ნახშირბადატომზე გადაანგარიშებით საწარმოო გაფრქვევებიდან აღებულ სინჯში ნახშირწყალბადთა ჯამური კონცენტრაცია - [pic], მგ/მ3 გაიანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

Cx - დამაგრადუირებელი გრაფიკის მიხედვით დადგენილი ჯამური კონცენტრაციაა ნახშირწყალბადებისა-მგ/მ3;

[pic] - სინჯარისთვის დამახასიათებელი წნევის და ტემპერატურის გათვალისწინებით შესწორების კოეფიციენტია, რომლის მნიშვნელობაც იანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

P - ატმოსფერული წნევაა, მმ ვერცხლისწყლის სვეტისა;

t - ტემპერატურაა სინჯის აღების ადგილზ, °C .

14. გაზომვების შემთხვევით ცდომილებათა სარწმუნო მნიშვნელობები [pic]5%-ითაა შემოსაზღვრული, ხოლო სისტემატიურ ცდომილებათა ჯამების ზღვრული მნიშვნელობები [pic]7 %-ით. ცდომილებათა შეფასება ჩატარებულის იმ ვარიანტისთვის, როცა ერთ სინჯში ნახშირწყალბადთა ჯამური კონცენტრაცია იზომება 5-ჯერ გაზომვისას P=0,95 მიღებული სარწმუნო ალბათობით. ანალიზის შედეგად მიიღება ერთიდაიგივე სინჯისათვის ჩატარებული 5 ქრომატოგრაფიული გაზომვის შედეგთა საშუალო არითმეტიკული. ასეთ პირობებში, როცა განსაზღვრის მიღებული სარწმუნო ალბათობა: P=0,95, განსაზღვრის ფარდობითი ჯამური ცდომილება არის [pic]10 %.

მუხლი 21. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დამდგენი სპეციალური გამზომ-საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალის შესახებ

1. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დამდგენი სპეციალური (ძირითადი და დამხმარე) გამზომ-საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალის შედგენისას უმთავრესი კრიტერიუმებია: გაზომვის მაღალი სიზუსტე, მგრძნობიარობა, საიმედობა, აღწარმოებადობა, მოხერხებულობა და ხელმისაწვდომობა.

2. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დამდგენი სპეციალური (ძირითადი და დამხმარე) გამზომ-საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალი წარმოდგენილია დანართ 22-ში.

3. დანართ 22-ში წარმოდგენილი გამზომ-საკონტროლო აპარატურის ნაცვლად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი ქვეყნის მიერ გამოშვებული მისი ტოლფასი ან უკეთესი მეტროლოგიური მახასიათებლების მქონე გამზომი ხელსაწყო-აპარატურა, რომელსაც გააჩნია შესაბამისი დამოწმება (სერთიფიკატი) და რომელიც ატესტირებულია (შემოწმებულია) სახსტანდარტის სათანადო ორგანოს მიერ და რომელთა გამოყენებაც შეთანხმებულია საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროსთან.

მუხლი 22. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის საანგარიშო მეთოდიკის შესახებ.

1. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის საანგარიშო მეთოდიკის მიზანია სხვადასხვა საწარმოო და ტექნოლოგიური პროცესების განხორციელების შედეგად ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის-ხვედრითი გაფრქვევის მნიშვნელობათა დადგენისთვის საჭირო ერთიანი სისტემის -ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების სტაციონარულ წყაროთა ტექნიკური ნორმირების ინფორმაციული ბაზის შექმნა.

2. ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების სტაციონარულ წყაროთა ტექნიკური ნორმირების ერთიანი ინფორმაციული ბაზა შედგენილ იქნა საქართველოს ტერიტორიაზე ფუნქციონირებადი ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების სტაციონარულ წყაროთაგან წარმოებული ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების რაოდენობრივ მახასიათებელთა საიმედო, ადვილად ხელმისაწვდომ, ადგილობრივი და უცხოური საინფორმაციო წყაროების მიერ წარმოდგენილ ანალოგიურ მახასიათებლებთან შედარებად და შეთავსებად მნიშვნელობათა წარმოსაჩენად. ამ მიზნით სრულადაა გამოყენებული ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების სტაციონარულ წყაროთა და მათგან წარმოებული ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელი გაფრქვევების ინვენტარიზაციის ის უმთავრესი მახასიათებლები, რაც რეკომენდირებულია ევროკავშირის მიერ საერთაშორისო თანამშრომლობის თანამედროვე მოთხოვნათა გათვალისწინებით შემუშავებულ გაფრქვევის წყაროთა საკლასიფიკაციო დოკუმენტსა (SNAP-Source Nomenclature Air Pollution) და გაფრქვევათა ინვენტარიზაციის სახელმძღვანელოში (CORINAIR-Co-oRdination d`INformation Environmental AIR).

3. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის საანგარიშო მეთოდიკა ეფუძნება ხვედრითი გაფრქვევის (გამოყოფის) კოეფიციენტის მნიშვნელობებს, რომელთა გამოყენებით და, აგრეთვე, შესაბამისი სტატისტიკური მონაცემების (გამოშვებული პროდუქციის, გამოყენებული ნედლეულის და მოხმარებული საწვავის რაოდენობის, მანქანა-დანადგარების და ტექნოლოგიური პროცესების წარმადობის) გათვალისწინებით სწარმოებს გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დადგენა ცალკეული წარმოებისა და ტექნოლოგიური პროცესისთვის დროის გარკვეულ პერიოდში.

4. მავნე ნივთიერებათა ხვედრითი გაფრქვევა (ატმოსფერულ ჰაერში უშუალოდ გაფრქვევა) შეადგენს პროდუქციის საწარმოებლად გამოყენებული ტექნოლოგიური პროცესებისა და მანქანა-დანადგარების ფუნქციონირების შედეგად მავნე ნივთიერებათა ხვედრითი გამოყოფის ნაწილს. დაბინძურების იმ სტაციონარულ წყაროთათვის, რომლებიც არ არიან აღჭურვილნი აირმტვერდამჭერი დანადგარებით, ხვედრითი გაფრქვევის მნიშვნელობები ემთხვევა ხვედრითი გამოყოფის მნიშვნელობებს, ხოლო დაბინძურების იმ სტაციონარულ წყაროთათვის, რომლებიც აღჭურვილი არიან აირმტვერდამჭერი დანადგარებით, ხვედრითი გაფრქვევის მნიშვნელობები ნაკლებია ხვედრითი გამოყოფის მნიშვნელობებზე მავნე ნივთიერებათა დაჭერილი ნაწილის რაოდენობით.

5. წარმოების სხვადასხვა დარგების ტექნოლოგიური პროცესების და მოწყობილობა-დანადგარებისთვის ხვედრითი გაფრქვევების (გამოყოფის) კოეფიციენტების მნიშვნელობები წარმოდგენილია დანართებში 23-118.

6. წარმოების იმ დარგების ტექნოლოგიური პროცესებისა და მოწყობილობა-დანადგარებისათვის, რომელთათვისაც საანგარიშო მეთოდიკაში სრულად ვერ იქნა ასახული ხვედრითი გაფრქვევის (გამოყოფის) კოეფიციენტების მნიშვნელობები, გაფრქვევების საანგარიშოდ შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სხვა ქვეყნების მეთოდოლოგიური წყაროების ანალოგიური მახასიათებლები.

მუხლი 23. პასუხისმგებლობა ტექნიკური რეგლამენტის მოთხოვნათა დარღვევისთვის

პასუხისმგებლობა ტექნიკური რეგლამენტის მოთხოვნათა დარღვევისთვის განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით.

დანართი 1

დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან გაფრქვევისას აირჰაერმტვერნარევის საანალიზო სინჯების აღების სქემა გარე ფილტრაციის მეთოდით

[pic]

დანართი 2

დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან გაფრქვევისას აირჰაერმტვერნარევის საანალიზო სინჯების აღების სქემა შიგა ფილტრაციის მეთოდით

[pic]

დანართი 3

დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან გაფრქვევისას წრიული განივკვეთის მილში აირჰაერმტვერნარევის საანალიზო სინჯების აღების სქემა

[pic]

დანართი 4

მანძილი სინჯის აღების წერტილიდან ჰაერსატარის კედლამდე, გამოსახული

პროცენტებში ჰაერსატარის დიამეტრის მიხედვით

|ჰაერსატარის |სინჯის აღების |წრფეზე სინჯის აღების წერტილების რიგითი ნომერი |

|დიამეტრი, მმ |წერტილების | |

| |რაოდენობა ერთი | |

| |დიამეტრის | |

| |გასწვრივ | |

| | |1 |2 |3 |4 |5 |

|კონცენტრულ წრეთა რაოდენობა, ცალი |3 |4 |5 |6 |8 |10 |

დანართი 6

დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან გაფრქვევისას მართკუთხა განივკვეთის მილში აირჰაერმტვერნარევის საანალიზო სინჯების აღების სქემა

| | | |

| | | |

| | | |

|( |( |( |

| | | |

| | | |

| | | |

| | | |

| | | |

|( |( |( |

| | | |

| | | |

| | | |

| | | |

| | | |

|( |( |( |

| | | |

| | | |

შენიშვნა: 1. თითოეული მართკუთხედის კვეთის გვერდი არ უნდა აღემატებოდეს 200 მმ-ს;

2. სინჯების აღება უნდა სწარმოებდეს თითოეული მართკუთხედის ცენტრში.

დანართი 7

საკონტროლო-გამზომ ხელსაწყოთა და ინსტრუმენტული კონტროლის ლაბორატორიულ აღჭურვილობათა ჩამონათვალი

|გამზომი მოწყობილობა |გამზომ მოწყობილობათა გამოყენების პირობები |

| |ნაკადის |ნაკადის ტემპერატურა,|მილაკის |ნაკადის მიმართულებასა და |ჰაერის |

| |წრფივი |°C |შესწორების |გამზომი ელემენტის |დამტვრიანების |

| |სიჩქარე, | |კოეფიციენტი |მიმართულებას შორის კუთხე, |მდგომარეობა |

| |მ/წმ | | |გრადუსი | |

|UBYWDTNVTN-ის პნევმომეტრული |>4 |=450 |0.49 |=20 |მაღალი |

|ცილინდრული მილაკი | | | | | |

| YBBJUfp-ის პნევმომეტრული მილაკი |>4 |=450 |0.5 |=15 |მაღალი |

|თეფშებიანი ანემომეტრი МС-13 |1-20 |-45-იდან +50-მდე |- |- |უმტვერო ან დაბალი |

| | | | | |მტვერშეცულობით |

დანართი 8

აირჰაერმტვერსატარში პნევმომეტრული მილაკის დამაგრების სქემა: 1-მილი, 2-პნევმომეტრული მილი, 3-გაზომვის ადგილის მაჩვენებელი, 4-ხის ლარტყი, 5-(10-12) მილიმეტრის დიამეტრის მქონე ლითონის სამაგრი ღერო, 6- თერმომეტრი, 7- აირჰაერმტვრესატარი მილი

[pic]

დანართი 9

აიროვან ნივთიერებათა ძირითადი მახასიათებლები

|აიროვან ნივთიერებათა ძირითადი მახასიათებლები |

|დასახელება |მოლეკულური ფორმულა |მოლეკულური |ერთი |სიმკვრივე |

| | |მასა |კილო-მოლის |(ნორმალურ |

| | | |მოცულობა, მ3 |პირობებში), კგ/მ3 |

|აზოტი |N2 |28,013 |22,392 |1,251 |

|ამიაკი |NH3 |17,030 |22,088 |0,771 |

|ბენზოლი |C6H6 |78,113 |22,421 |3,484 |

|ნახშირჟანგი |CO |28,000 |22,396 |1,251 |

|გოგირდოვანი ანჰიდრიდი (გოგირდის დიოქსიდი) |SO2 |64,058 |21,893 |2,926 |

|გოგირდწყალბადი |H2S |34,076 |22,142 |1,539 |

|მეთანი |CH4 |16,043 |22,375 |0,717 |

|ოთხფტორიანი სილიციუმი |SiF4 |104,079 |22,192 |4,69 |

|ოთხქლორიანი სილიციუმი |SiCl4 |169,898 |- |- |

|ოთხქლორიანი ტიტანი |TiCl4 |189,712 |- |- |

|ჟანგბადი |O2 |31,999 |22,393 |1,429 |

|ფტორი |F2 |37,997 |22,417 |1,695 |

|ფტორწყალბადი |HF |20,006 |22,403 |0,893 |

|ქლორი |Cl2 |70,906 |22,021 |3,22 |

|ქლორწყალბადი |HCl |36,461 |22,246 |1,639 |

|წყალბადი |H2 |2,016 |22,430 |0,08988 |

|წყლის ორთქლი |H2O |18,015 |22,407 |0,804 |

|ჰაერი |- |28,98 |22,413 |1,293 |

დანართი 10

1მ3 ჰაერის ტენშეცულობის გასაანგარიშებლად საჭირო მონაცემები

|ტემპერა|წყლის ორთქლის|ტენიანობა მგ/მ3 |ტემპერატ|წყლის ორთქლის |ტენიანობა მგ/მ3 |

|ტურა,°C|წნევა, | |ურა,°C |წნევა, | |

| |კილოპასკალი | | |კილოპასკალი | |

| | |ნამდვილი (წყლის ორთქლის სიმკვრივე) |

|1 |მყარი ნაწილაკები (მტვერი) |გრავიმეტრია |

|2 |ნახშირჟანგი |ექსპრეს-ანალიზი ინდიკატორული მილაკებით; |

| | |აიროვანი ქრომატოგრაფია. |

|3 |გოგირდის ორჟანგი |ექსპრეს-ანალიზი ინდიკატორული მილაკებით; |

| | |ტიტრიმეტრია ინდიკატორად თორონ-1-ის გამოყენებით |

|4 |აზოტის ორჟანგი |ექსპრეს-ანალიზი ინდიკატორული მილაკებით; |

| | |ფოტოკოლორიმეტრია გრის-ილოსვაის რეაქტივის გამოყენებით; |

| | |ფოტოკოლორიმეტრია სულფოსალიცილმჟავას გამოყენებით. |

|5 |ნახშირწყალბადები |ექსპრეს-ანალიზი ინდიკატორული მილაკებით; |

| | |აირ-სითხე (მანაწილებელი) ქრომატოგრაფია. |

დანართი 12

მტვრის კონცენტრაციის მნიშვნელობა აირჰაერმტვერნარევის სინჯის მოცულობის მიხედვით

|გაფრქვევის ნაკადში მტვრის სავარაუდო|მტვრის განსასაზღვრავად საჭირო |

|კონცენტრაცია, მგ/მ3 |აირჰაერმტვერნარევის სინჯის მოცულობა, ლიტრი |

|<2 |1000 |

|2-იდან 10-მდე |500 |

|10-დან 50-მდე |250 |

|50-ზე მეტი |100 |

დანართი 13

თორონ-1-ის გამოყენებით აიროვან სინჯში მყოფი გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციის განსაზღვრის ხელსაწყო-მოწყობილობის სქემა

[pic]

დანართი 14

თორონ-1-ის გამოყენებით აიროვან სინჯში მყოფი გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციის განსაზღვრის ხელსაწყო-მოწყობილობის სქემა სინჯში SO3-ის არსებობისას

[pic]

დანართი 15

საანალიზო სინჯში არსებული გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციისგან

დამოკიდებულებით ასაღებ სინჯთა მოცულობები და რაოდენობები

|საანალიზო სინჯში (გამავალ |საანალიზო სინჯის აღებისას|ასაღებ სინჯთა |სინჯის აღების |გამოყენებული მშთანთქმელი |

|აირჰაერმტვერნარევში) გოგირდის |აირის ხარჯი, ლ/წთ |რაოდენობა |ხანგრძლივობა, წუთი | |

|დიოქსიდის კონცენრაცია, მგ/მ3 | | | | |

|500 |3,0 |1 |20 |რიხტერის მშთანთქმელი |

|1000 |1,5 |1 |20 |მშთანთქმელი ჭურჭელი |

|5000 |1,0 |3 |5,0 |«----------” |

|10 000 |1.0 |5 |3,0 |«----------” |

|20 000 |0,5 |5 |3,0 |«----------” |

|30 000 |0,5 |7 |2,0 |«----------” |

დანართი 16

დამაგრადუირებელი გარფიკის ასაგებად საჭირო ხსნართა მომზადების სქემა

|სამუშაო სტანდარტული ხსნარის |1,0 |2,0 |3,0 |4,0 |5,0 |6,0 |7,0 |

|მოცულობა, მლ | | | | | | | |

|აზოტის ოქსიდთა მშთანთქმელი ხსნარის|49 |48 |47 |46 |45 |44 |43 |

|მოცულობა, მლ | | | | | | | |

|აზოტის დიოქსიდის რაოდ-ენობა (მგ) | | | | | | | |

|50 მლ დამაგ-რადუირებელ ხსნარში: | | | | | | | |

|სამუშაო სტანდარტულ ხსნარის | | | | | | | |

|გამოყენებით, |0,004 |0,008 |0,012 |0,016 |0,020 |0,024 |0,028 |

|სამუშაო სტანდარტულ ხსნარის | | | | | | | |

|გამოყენებით |0,01 |0,02 |0,03 |0,04 |0,05 |0,06 |0,07 |

დანართი 17

ვაკუუმირებულ ჭურჭელში აირის სინჯის აღების სქემა

1-აირსატარი, 2-აირამღები მილი გამფილტრავი ვაზნით, 3-მინის მილი მჟანგველით, 4-სამსვლიანი ონკანი, 5-ვაკუუმმეტრი, 6-ვაკუუმირებული ჭურჭელი

[pic]

დანართი 18

საანალიზო სინჯში NO2-ის სავარაუდო შემცველობის მიხედვით NO2-ის

მშთანთქმელი (დამჭერი) ხსნარის მოცულობების შესარჩევი ცხრილი

|საანალიზო სინჯში NO2-ის სავარაუდო კონცენტრაცია, |50 |50-200 |200-500 |500-800 |>800 |

|მგ/მ3 | | | | | |

|NO2-ის დამჭერი (მშთანთქმელი) ხსნარის მოცულობა, მლ|10 |20 |40 |50 |70 |

|ფოტომეტრირებისას გამოყენებული კიუვეტის წახნაგების|10 |10 |5 |5 |5 |

|სიგრძე, მმ | | | | | |

დანართი 19

აიროვანი პიპეტით საანალიზო აირთა სინჯების აღების სქემა

1-გამფილტრავი ვაზნა, 2-სინჯამღები ზონდი, 3-აიროვანი პიპეტი, 4-თერმომეტრი, 5-ტენისა და აგრესიულ აირთაგან ასპირატორის დამცავი სილიკაგელიანი ვაზნა, 6-ელექტროასპირატორი, 7-მომჭერი

[pic]

დანართი 20

აიროვანი პიპეტის წყალბადის ზეჟანგის 1%-იანი წყალხსნარით შევსების სქემა: 1-მომჭერები, 2-შპრიცის ნემსები, 3-რეზინის მილები, 4-აიროვანი პიპეტი, 5- H2O2-იანი ბიურეტი, მიერთებული დიდ შპრიცთან

[pic]

დანართი 21

სინჯში ნახშირწყალბადთა ჯამურად ქრომატოგრაფირების სანიმუშო ქრომატოგრამა

[pic]

დანართი 22

ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის

დამდგენი სპეციალური (ძირითადი და დამხმარე) გამზომ-საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალი

|ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის |

|დამდგენი სპეციალური (ძირითადი და დამხმარე) გამზომ-საკონტროლო აპარატურის |

|NN |ფ უ ნ ქ ც ი უ რ ი დ ა ნ ი შ ნ უ ლ ე ბ|დ ა ს ა ხ ე ლ ე ბ ა |მ ა რ კ ა, ტ ი პ ი |

| |ა | | |

|1 |2 |3 |4 |

|1 |წნევათა სხვაობის გაზომვა |მიკრომანომეტრი, მანომეტრი |ММН-240, ГОСТ |

| | | |2405-80 |

|2 |ბარომეტრული წნევის |მეტეოროლოგიური ბარომეტ |М-22 АC, М-22 АН, |

| |გაზომვა |რები და მემბრანული მანომეტ |МВЗ-1-04 |

| | |რები | |

|3 |აირჰაერმტვერნარევის |ფრთებიანი მანემომეტრი |АСО-3 |

| |ნაკადის წრფივი სიჩქარის | | |

| |გაზომვა, როცა მისი | | |

| |მნიშვნელობები ნაკლებია | | |

| |5 მ/წმ-ზე | | |

|4 |აირჰაერმტვერნარევის |თეფშებიანი (ჯამებიანი) |МС-13 |

| |ნაკადის წრფივი |ანემომეტრი | |

| |სიჩქარის გაზომვა, | | |

| |როცა მისი მნიშვნელობები | | |

| |არის ინტერვალში: | | |

| |1-20 მ/წმ | | |

|5 |ტემპერატურის გაზომვა |სითხიანი თერმომეტრები: | |

| | |-ვერცხლისწყლით შევსებული |ТН-6 |

| | |(3600C-მდე) |ТНI-1 |

| | |-აირსავსე (550-7000C-მდე), |ТНI-2 |

| | |-სპირტიანი (-650C მდე) |ТЛ-2 2-Б-2 |

| | |-ტოლუოლიანი (-900C-მდე), | |

| | |-მეტეოროლოგიური თერმო | |

| | |გრაფი. | |

|6 |ფარდობითი |ასპირაციული ფსიქრომეტრი |М-16-АC, V-16IАН, |

| |ტენიანობის გაზომვა |ჰიგრომეტრები შესათბობი და |М-34 |

| | |სორბციული |ГП-215, ГC-210 |

|7 |სითხეთა სიმკვრივის |არეომეტრი |ГОСТ 1300-74 |

| |გაზომვა | | |

|8 |აირჰაერმტვერნარევის |წნევის კომბინირებული |ГОСТ 12.3.018-79 |

| |ნაკადის დინამიკური და |მზომი (პნევმომეტრული | |

| |სტატიკური წნევათა |მილი) | |

| |გაზომვა | | |

|9 |აირჰაერმტვერნარევის |ელექტროასპირატორი, |ЭА-1 (2,3), |

| |სინჯის აღება |სინჯამღები (ელექტრული |“МФЛЫШ-1“, |

| | |კვებით), ალონჟი საცმით, |ППА (აეროზოლე |

| | |სინჯამღები მილი, მტვერ- |ბისათვის), |

| | |ამღები მილი, მინისგან |ОТВ, АЭРА |

| | |დამზადებული მშთანთქმელი, | |

| | |ქსოვილის ფილტრი, | |

| | |რიხტერის მშთქანთქმელი, | |

|10 |აირჰაერმტვერნარევის |აირის როტაციული მრიცხველი |РГ |

| |ნაკადის მოცულობითი | | |

| |სიჩქარის (ხარჯის) | | |

| |გაზომვა | | |

|11 |ზოგიერთი ორგანული და |ქრომატოგრაფი (კომპლექსში “ |“Цает -100” ან სხვა |

| |არაორგანული ნივთიერე |Газхром-3101” |მსგავსი აიროვანი |

| |ბის თვისობრივი და რაოდე |“Цвет-100” სერიის (ან სხვა |ქრომატოგრაფი |

| |ნობრივი ანალიზი აირჰაერ |მსგავსი) აიროვანი |ალურ-იონიზაციური |

| |მტვერნარევის სინჯებში |ქრომატოგრაფი ალურ-იონიზაციური |დეტექტორით,Цвет-500”და ა.შ. |

| | |დეტექტორით (კომპლექსში) |ЛХМ-80 |

| | | |АGK- 91 |

|12 |აირჰაერმტვერნარევში ზოგიერთი |ფოტოკოლორიმეტრი, |ФКГ-ЗМ “Сирена“ |

| |მავნე ნივთიერების შემცვე |ფოტოკოლორიმეტრული აირანალიზატორი, |ФЭК –56М; ФЭК-60 |

| |ლობის რაოდენობრივი განსაზღვრა |ფოტოელექტროკოლორიმეტრი, |ГХЛ-1, ГХ-4, ГХЛ-201, |

| | |აირანალიზატორი, |ГХ-СО-5; ТИСО-0,2, |

| | |ინდიკატორული მილაკები |ТИСО-5; ГОСТ 12.1.005-76 |

| | | | |

|13 |საანალიზო სინჯთა და |საერთო დანიშნულების (II კლასის სიზუსტის) |ВЛА, |

| |დამხმარე ნივთიე |ლაბორატორიული სასწორი |ВЛР-200, |

| |რებათა აწონვა | |АДB9(და ა.შ.ГОСТ -200 |

| | | |24104-80-ის მიხედ |

| | | |ვით) |

|14 |სინჯთა ასაღებად საჭირო |ქიმიური ლაბორატორიის | |

| |და სხვა დამხმარე აღჭურ |ჭურჭლის და ქიმიურ |“ГОСТ -2“, |

| |ვილობა |რეაქტივთა ნაკრები, |“Амосфера-I”, (II) |

| | |აირის სანთურა, შემაერთებელი | |

| | |რეზინის შლანგები და | |

| | |მინისგან დამზადებილი ორდა | |

| | |სამსვლიანი ონკანები | |

| | |(სათანადო გადამყვანებით, | |

| | |რულეტი, წამმზომი, სინჯამღები | |

| | |მილები და შპრიცები, | |

| | |საბერველი(ჰაერშემბერი), მტვერდაცილების მოწყობი| |

| | |ლობა, | |

| | |რეზინის შლანგები და მომჭერე | |

| | |ბი,კომპლექსური ლაბორატორია | |

დანართი 23

მრეწველობის ქვედარგი-სათბობის მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ნავთობმომპოვებელი მრეწველობა

|ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

| | |SOx |NOx |CO |ააონ |მყარი ნაწილაკები |

| | | | | | |(მტვერი) |

|ნავთობის მოპოვება |050200 |0,04 |0,04 |0,43 |6,60 |0,02 |

შენიშვნა: ააონ-არამეთანური აქროლადი ორგანული ნაერთები

დანართი 24

მრეწველობის ქვედარგი-სათბობის მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ქვანახშირის მრეწველობა

წარმოების ჯგუფი: ქვანახშირის მოპოვება

|ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |SNAP კოდი |განზომილება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები |

| | | |SOx |NOx |CO |CH4 |მყარი ნაწილაკები |

| | | | | | | |(მტვერი) |

|ქვანახშირის მიწისქვეშა (შახტური) |050102 |მ3/ტ |- |- |- |17,5 |- |

|მოპოვება | | | | | | | |

|ქვანახშირის ღია წესით მოპოვება |050101 |ტ/დღე-ღამე |4 |0,45 |34 |8 |- |

|(წვადი ნაყარი ქანები) | | | | | | | |

|ქვანახშირის დასაწყობება, |050103 |კგ/ტ |- |- |- |2,1 |10,6 |

|ტრანსპორტირება, გადატვირთვა და წაყრა| | | | | | | |

დანართი 25

მრეწველობის ქვედარგი-სათბობის მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ბუნებრივი აირის მრეწველობა

|SNAP კოდი |ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |CH4-ის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები (კგ/ათასი მ3 |

| | |მოპოვებული ბუნებრივი აირი) |

|050300 |ბუნებრივი აირის მოპოვება |0,4 |

დანართი 26

მრეწველობის ქვედარგი-სათბობის მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ნავთობგადამმუშავებელი მრეწველობა

|ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

| | |SO2 |NO2 |CO |CH4 |ააონ |სხვა აირები |

|ნავთობის გადამუშავება სათბობის |040100 |0,6 |0,09 |0,3 |21,8 |3,4 |4,5 |

|მწარმოებელ საწარმოებში | | | | | | | |

|ნავთობის გადამუშავება სათბობთან ერთად | |0,9 |0,1 |0,6 |21,8 |4,2 |6,0 |

|საცხი ზეთების მწარმოებელ საწარმოებში | | | | | | | |

დანართი 27

მრეწველობის ქვედარგი-ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ნავთობქიმიური მრეწველობა

წარმოება-რეზინტექნიკურ ნაკეთობათა წარმოება

|ტექნოლოგიური პროცესის |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ათასი პირობითი ერთეული |

|დასახელება | | |

| | |SO2 |

| | |ააონ |ბენზინი |მყარი ნაწილაკები |ეთილის სპირტი |

| | | | |(მტვერი) | |

|რეზინის ფეხსაცმლის წარმოება|040617 |26,0 |12,0 |2,7 |6,0 |

დანართი 29

მრეწველობის ქვედარგი-ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ქიმიური მრეწველობა

წარმოება-სოდის წარმოება

|SNAP კოდი |ტექნოლოგიური პროცესი |CO2-ის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, ტ/ტ |

| | |პროდუქტი |

|040416 |სოდის გამოყენება (ბუნებრივი პროცესი)* |0,097 |

| |სოდის გამოყენება** |0,415 |

შენიშვნა:

*სოდის წარმოების ბუნებრივ პროცესად იწოდება მონოჰიდრატული, 1,5-(sescuic) კარბონატიანი (sescuicarbonate) და უშუალო კარბონიზაციის პროცესი;

**სოლვეს (Solvey) პროცესი კვალიფიცირდება, როგორც სოდის წარმოების სინთეზური მეთოდი.

დანართი 30

მრეწველობის ქვედარგი-ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ქიმიური მრეწველობა

წარმოება-ამიაკის წარმოება

|SNAP კოდი |ტექნოლოგიური პროცესი | CO2-ის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, ტ/ტ |

| | |პროდუქტი |

|040403 |ამიაკის წარმოება |1,5 |

| | | |

დანართი 31

მრეწველობის ქვედარგი-ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ქიმიური მრეწველობა

წარმოება-აზოტმჟავას წარმოება

|SNAP კოდი |ტექნოლოგიური პროცესი |N2O- ის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

| | |პროდუქტი |

|040402 |აზოტმჟავას წარმოება |5,0 |

დანართი 32

მრეწველობის ქვედარგი-ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა

წარმოების სახეობა-ქიმიური მრეწველობა

წარმოება-კარბიდთა წარმოება

|SNAP კოდი |ტექნოლოგიური პროცესი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები |

| | |CO2 |CH4 |

|040416 |სილიციუმის კარბიდის წარმოება |2,3 ტ/ტ კოქსი |11,6 კგ/ტ კარბიდი |

|040412 |კალციუმის კარბიდის წარმოება: |ტ/ტ კარბიდი: | |

| |1. კირქვა |0,76 |- |

| |2. აღდგენა |1,09 |- |

| |3. პროდუქტის გამოყენება |1,00 |- |

დანართი 33

მრეწველობის ქვედარგი - შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-მადნეული ნედლეულის მოპოვება და გამდიდრება

|წარმოების ჯგუფი |ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგარის დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ /ტ პროდუქტი |

| | | |მყარი ნაწილაკები |CO |SO2 |NOx |

| | | |(მტვერი) | | | |

|მადნეული |აგლომერაციული წარმოება (მთლიანად) |030301 |2,65 |26,65 |4,1 |0,35 |

|ნედლეულის | | | | | | |

|მოპოვება და | | | | | | |

|გამდიდრება | | | | | | |

| |ტექნოლოგიური გაფრქვევები |030301 |1,1 | | | |

| |სავენტილაციო გაფრქვევები |040209 |0,84 | | | |

| |არაორგანიზებული გაფრქვევები |040209 |0,4 | | | |

| |აგლომერატის გუნდების წარმოება: |040209 | | | | |

| |გამაცივებელი ბუნკერი | |3,4 | | | |

| |კონტეინერთა განტვირთვის ადგილები: |040209 | | | | |

| |აგლომერატის გუნდებისთვის | |2,02 | | | |

| |დანაბრუნთა და ანაცერთათვის | |0,46 | | | |

| |კაზმისთვის | |1,35 | | | |

| |კონტეინერთა ჩატვირთვის ადგილები: |040209 | | | | |

| |აგლომერატის გუნდებისთვის | |0,11 | | | |

| |დანაბრუნთა და წანაყართათვის | |0,36 | | | |

| |ცხავი |040209 |3,7 | | | |

| |ვიბრომკვებავი: |040209 | | | | |

| |აგლომერატის გუნდების | |0,35 | | | |

| |ბენტონიტის | |0,015 | | | |

| |ფირფიტოვანი მკვებავი |040209 |0,1 | | | |

| |საგებთა ხვიმირები |040209 |0,2 | | | |

| |სატვირთავი ხვიმირები |040209 |0,38 | | | |

| |ბენტონიტის დაფქვა |040209 |0,039 | | | |

| |ბენტონიტის მშრობი დოლები |040209 |0,06 | | | |

დანართი 34

მრეწველობის ქვედარგი - შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - აგლომერაციული წარმოება

|SNAP |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (გ/ტ აგლომერატზე) |

|კოდი | | |

| | |ტიპიური |რეგულირება გამომავალი (ბრძმედული) |რეგულირება სუფთა (პირველადი) |რეგულირება SO2-ის, |რეგულირება მშრალი|

| | |ტექნოლოგია |აირების სველი დესულფურიზაციით |გააქტივებული ნახშირის |NOx-ის და Hg-ის |ელექტროფილტრით |

| | | |(თანამედროვე, მაღალი ხარისის) |შეფრქვევის (ინჟექციის) |ერთდროული მართვის | |

| | | | |მეთოდითა და ქსოვილის ფილტრით |პროცესით | |

|40209 |ტყვია, Pb |3,5 |0,99 |5,9 |12 |0,0099 |

| |კადმიუმი, Cd |0,004 |0,0011 |0,0066 |0,013 |0,00001 |

| |ვერცხლისწყალი, Hg |0,049 |0,018 |0,006 |0 |0,009 |

| |დარიშხანი, As |0,018 |0,005 |0,03 |0,06 |0,00005 |

| |ქრომი, Cr |0,016 |0,13 |0,78 |1,6 |0,0013 |

| |სპილენძი, Cu |0,033 |0,03 |0,03 |0,03 |0,03 |

| |ნიკელი, Ni |0,09 |0,025 |0,15 |0,3 |0,00025 |

| |სელენი, Se |0,02 |0,02 |0,02 |0,02 |0,02 |

| |თუთია, Zn |0,06 |0,06 |0,06 |0,06 |0,06 |

დანართი 35

მრეწველობის ქვედარგი - შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - კოქსქიმიური წარმოება

|წარმოების ჯგუფი |ტექნოლოგიური პროცესი (დანადგარი) |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, |

| | | |გ /ტ პროდუქტი |

| | | |მყარი ნაწილაკები |SO2 |CO |NOx |NH3 |

| | | |(მტვერი) | | | | |

|კოქსქიმიური |კოქსის წარმოება: |040201 |360 |84 |10,25 |3,55 |- |

|წარმოება |ქვანახშირის შემზადების საამქრო | | | | | | |

| |კოქსის საამქრო (საკვამლე მილებიანად) |010406 |100 |680 |2188 |333 |- |

| |ღუმელთა ჩატვირთვა ჰიდრო(ორთქლ)ინჟექციით |040201 |27,5 |7,3 |4,6 |8,8 |3,9 |

| |(98 %-იანი ეფექტურობით) | | | | | | |

| |კოქსის ღუმელთა კარები |040201 |4 |18 |100 |0,01 |40 |

| |კოქსის გაცემა |040201 |525 |30 |55 |20,5 |15,5 |

| |კოქსის სველი ჩაქრობა |040201 |200 |0,6 |38 |- |100 |

| |კოქსის მშრალი ჩაქრობა: |040201 | | | | | |

| |სანთლები | |31 |0,05 |4600 |- |50 |

| |ვენტილაციის სისტემა | |730 |2,5 |1250 |- |7 |

| |კოქსის დახარისხება: |040201 | | | | | |

| |სველი ჩაქრობა | |80 |- |- |- |1,4 |

| |მშრალი ჩაქრობა (90 %-იანი მტვერდაჭერით) | |825 |- |- |- |2,0 |

დანართი 36

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-კოქსქიმიური წარმოება

|წარმოების ჯგუფი |ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ /ტ კოქსი |

| | | |ციანწყალბადმჟავა |

| | | |Pb |Zn |Cu |Ni |Cd |

|კოქსქიმიური წარმოება |კოქსის წარმოება |040201 |0,188 |0,221 |0,017 |0,037 |0,066 |

დანართი 38

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-კოქსქიმიური წარმოება

|SNAP კოდი |პროცესის (გაფრქვევის წყაროს) დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/ტ ქვანახშირი |

| |კოქსის წარმოება |პოლიარომატული ნახშირწყალბადები (პან)|ბენზ(ა)პირენი |

|მ ტ ვ ე რ დ ა ჭ ე რ ი ს გ ა რ ე შ ე |

|040201 |ქვანახშირის ჩატვირთვა | |0,99 |

| |გაჟონვა კარებიდან |2,27 |0,75 |

| |ჩაქრობა |311 |0,03 |

| |საკვამლე მილები | |0,011 |

| |სხვა თანაური პროცესები |10,0 |3,1 |

|მ ტ ვ ე რ დ ა ჭ ე რ ი თ |

|040201 |კოქსის გაცემა |0,008 |0,0016 |

| |გაჟონვა კარებიდან |2,19 |0,022 |

| |ჩაქრობა |0,93 |0,01 |

დანართი 39

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-კოქსქიმიური წარმოება

|SNAP კოდი |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ /ტ პროდუქტი |

|040201 |ბენზ(ა)პირენი |1,8 |

| |ბენზ(b)ფლუორანთენი |0,25 |

| |ბენზ(k)ფლუორანთენი |0,25 |

| |ბენზ(g,h,i)პერილენი |0,3 |

| |ფლუორანთენი |1,4 |

| |ინდენო(1,2,3-c,d)პირენი |0,3 |

| |პან-ი ჯამურად |10,0 |

დანართი 40

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-შავ ლითონთა წარმოება

|წარმოების ჯგუფი |ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგართა დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ /ტ |

| | | |პროდუქტი |

| | | |მყარი ნაწილაკები |CO |SO2 |

| | | |(მტვერი) | | |

|შავ ლითონთა წარმოება |ბრძმედული წარმოება: |040202 |0,65 |- |- |

| |არაორგანიზებული გაფრქვევები: ბუნკერქვედა სათავსი | | | | |

| |სამსხმელო ეზო |030203 |0,6 |0,93 |0,14 |

| |ჰაერსახურებლები |030203 |- |20,5 |- |

დანართი 41

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-შავ ლითონთა წარმოება

|ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, |

| | |კგ/დღე-ღამე |

| | |მყარი ნაწილაკები |ნახშირბადის ოქსიდი, CO|

| | |(მტვერი) | |

|ბრძმედული წარმოება - თუჯის ჩამოსხმა: |40203 |  |  |

|ღუმლის პირობითი წარმადობა, ტ/დღე-ღამე: |  |  |  |

|1550 |  |62 |96 |

|1720 |  |69 |100 |

|2300 |  |92 |140 |

|2520 |  |100 |156 |

|2886 |  |115 |178 |

|4350 |  |175 |270 |

|5550 |  |220 |344 |

|11500 |  |450 |700 |

დანართი 42

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-შავ ლითონთა წარმოება

|წარმოების ჯგუფი |ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგართა დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ /ტ პროდუქტი |

| | | |მყარი ნაწილაკები |SO2 |NOx |CO |

| | | |(მტვერი) | | | |

|შავ ლითონთა |მარტენის წარმოება |040205 | | | | |

|წარმოება | | | | | | |

| |ტექნოლოგიური გაფრქვევები: | | | | | |

| |მარტენის ღუმლები (საშუალოდ) | |1,15 |0,2 |15,35 |- |

| |მარტენის ღუმელი შემდეგი ჩატვირთვით: | | | | | |

| |100 ტ | |1,5 |1,06 |15,94 | |

| |200 ტ | |0,93 |0,24 |14,88 | |

| |300 ტ | |0,89 |0,23 |13,65 | |

| |400 ტ | |0,8 |0,21 |12,95 | |

| |500 ტ | |0,73 |- |10,5 | |

| |600 ტ | |0,73 |0,17 |14,8 | |

| |900 ტ | |0,68 |0,15 |9,7 | |

| |ორაბაზანიანი ფოლადსადნობი ღუმელი ჩატვირთვით: 2*300 | |0,28 |0,03 |8,27 | |

| |ტ | | | | | |

| |არაორგანიზებული გაფრქვევები: დნობა (მარტენის | |1,85 | |0,36 |3,95 |

| |ღუმელი, ჯამურად დნობისას) | | | | | |

| |ღუმლის გაწყობა, ფოლადის გამოშვება | |0,26 |0,009 |0,01 |0,86 |

| |ღუმელში ჩაყრა (ჯართის, მადნის, კირის) | |0,29 | | |0,79 |

| |კაზმის გახურება | |0,33 | | |0,98 |

| |თუჯის ჩასხმა | |0,317 | | |1,47 |

| |დნობა | |0,29 | | |0,68 |

| |დაყვანა | |0,29 | | |0,76 |

| |დნობა (ორაბაზანიანი ფოლადსადნობი ღუმელი, ჯამურად | |4,6 | | |2,5 |

| |დნობისას) | | | | | |

| |ფოლადის ჩამოსხმა | |0,078 | | |0,039 |

| |გამდნარი თუჯის მიღება და ჩამოსხმა (მიქსერული | |0,06 | | |0,37 |

| |განყოფილება) | | | | | |

| |თუჯის განგოგირდება | |0,25 |0,0004 | |0,28 |

| |ბოყვის გაწმენდა | |0,28 | | |0,23 |

დანართი 43

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა-შავ ლითონთა წარმოება

|წარმოების ჯგუფი |ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგართა დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, |

| | | |კგ /ტ პროდუქტი |

| | | |მყარი ნაწილაკები |CO |NOx |SO2 |

| | | |(მტვერი) | | | |

|შავ ლითონთა |ელექტროფოლადსადნობი წარმოება |040207 | | | | |

|წარმოება | | | | | | |

| |თუჯის დნობა | |8,05 |1,4 |0,28 |0,0008 |

| |ფოლადის დნობა | |8,25 |1,4 |0,28 |0,0008 |

| |არაორგანიზებული გაფრქვევები: | |0,195 | | | |

| |მადანსაშრობი ღუმელი | | | | | |

| |კაზმის განყოფილება | |0,06 | | | |

| |კირისგან განტვირთვა (კგ/ტ მადანი) | |1,5 | | | |

| |ციცხვთა გაწმენდის განყოფილება | |0,015 | | | |

| |ამონაგის შეკეთება და შრობა | |0,033 | | | |

| |ელექტროდთაშორისი ღრეჭოები დნობისას და გაქრევისას | |0,42 |0,00075 |0,00525 |0,00114 |

| |ციცხვი ლითონის ჩამოსხმისას | |0,2 | |0,00065 |0,00175 |

| |ბოყვები ჩამოსხმისას | |0,005 | | | |

| |ბოყვთა გაწმენდა | |0,004 | | | |

| |ლითონთა ჩამოსხმის მალი (უბანი) | |0,083 | | | |

| |საჩორტნი განყოფილება | |0,23 | | | |

| |ფოლადის ჩამოსხმა | |0,355 | | | |

| |ელექტროდთაირგვლივი ღრეჭოები | |0,2 | | | |

დანართი 44

მრეწველობის ქვედარგი - შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - შავ ლითონთა წარმოება

|წარმოების ჯგუფი|ტექნოლოგიური პროცესის და |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ /ტ პროდუქტი |

| |დანადგარის დასახელება | | |

| | | |

| | |ტიპიური ტექნოლოგია |სითბოს რეკუპერაცია|მშრალი ელექტროფილტრი |საშუალო ეფექტურობის |wSV (არე) |

| | |(საბრძმედე ღუმელის | | |(საშუალო | |

| | |ჩატვირთვა) | | |გამტარუნარიანობის) | |

| | | | | |ქსოვილის ფილტრი | |

|040202 |ტყვია, Pb |0,0006 |0,0114 |0,000006 |0,00049 |0,00072 |

| |კადმიუმი, Cd |__ |0,000018 |0,00000001 |0,00000081 |0,0000012 |

| |ვერცხლისწყალი, Hg |0,0001 |0,00019 |0,000056 |0,00019 |0,00018 |

| |დარიშხანი, As |__ |0,00057 |0,0000003 |0,000024 |0,000036 |

| |ქრომი, Cr |0,0003 |0,0057 |0,000003 |0,00024 |0,00036 |

| |სპილენძი, Cu |0,015 |0,015 |0,015 |0,015 |0,015 |

| |ნიკელი, Ni |__ |__ |__ |__ |__ |

| |სელენი, Se |__ |__ |__ |__ |__ |

| |თუთია, Zn |0,073 |0,073 |0,073 |0,073 |0,073 |

დანართი 46

მრეწველობის ქვედარგი-შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - შავ ლითონთა (ფოლადის) წარმოება

|მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (გ/ტ ფოლადზე) |

| |ტიპიური ტექნოლოგია |სპეციფიური ტექნოლოგია |

| |მარტენის |ფოლადსადნობი ღუმელი ჟანგბადის მიწოდებით |

| |ღუმელი |(SNAP კოდი 040206) |

| |(SNAP კოდი | |

| |040205) | |

| | |პოლიციკლური არომატული ნახშირწყალბადების|ბენზ(ა)პირენი |

| | |(პან) ჯამი | |

|შავ ლითონთა წარმოება | |7,7 | |

|ფეროშენადნთა წარმოება |040302 |10,0 | |

|თუჯის წარმოება |040202 |6,0 | |

|თუჯის ჩამოსხმა |040202 |3,45 | |

|აგლომერაციული |040209 |- |0,017* |

|წარმოება | | | |

შენიშვნა: * - 0,017 გ/ტ ჩატვირთულ მასალაზე; ვინაიდან 1 ტ აგლომერატის ფორმირებისთვის საჭიროა 2,3 ტ ნედლეული (სათბობისა და წყლის ჩათვლით), ამიტომ აგლომერატის მასაზე გადაანგარიშებით ბენზ(ა)პირენის ხვედრითი გაფრქვევის კოეფიციენტის მნიშვნელობა იქნება 0,039 გ/ტ აგლომერატი.

დანართი 48

მრეწველობის ქვედარგი - შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - შავ ლითონთა წარმოება

|SNAP კოდი |ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |CO2-ის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, ტ/ტ |

| | |პროდუქტი |

|030303 |თუჯის წარმოება |1,6 |

| |ფეროშენადნობების წარმოება: | |

| |ფეროსილიციუმი 50 % ში-ით |2,35 |

| |ფეროსილიციუმი 75 % ში-ით |3,9 |

| |ფეროსილიციუმი 90 % ში-ით |5,65 |

| |სილიციუმი |4,3 |

| |ფერომანგანუმი |1,6 |

| |სილიკომანგანუმი |1,7 |

| |ფეროქრომი |1,3 |

დანართი 49

მრეწველობის ქვედარგი - შავი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - ფეროშენადნობთა წარმოება

|გამოშვებული პროდუქცია |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (კგ/ტ პროდუქტზე) |

| |მყარი ნაწილაკები, TSP |

| |კონტროლის გარეშე - ღია |კონტროლის გარეშე - |კამერა სახელოიანი |მძლავრი სკრუბერი |დაბალი სიმძლავრის |

| |ღუმელი |დახურული ღუმელი |ფილტრით | |სკრუბერი |

|ფეროსილიციუმი 50 % ში-ით |35 |46 |0,9 |0,24 |4,5 |

|ფეროსილიციუმი 75 % ში-ით |158 |103 |__ |__ |4 |

|ფეროსილიციუმი 90 % ში-ით |282 |__ |__ |__ |__ |

|მეტალური სილიციუმი (98 %) |436 |__ |16 |__ |__ |

|ფერომანგანუმი (80 %) |14 |__ |0,24 |0,8 |__ |

|სილიკომანგანუმი |96 |__ |__ |2,1 |0,15 |

|ფეროქრომი |78 |__ |__ |__ |__ |

დანართი 50

ლითონთა წარმოება

|ლითონთა წარმოებაში მოხმარებული აღმდგენი ნივთიერება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, ტ CO2/ტ აღმდგენი |

|ქვანახშირი |2,5 |

|ქვანახშირიდან წარმოებული კოქსი |3,1 |

|ნავთობიდან წარმოებული კოქსი |3,6 |

|შემცხვარი ანოდები და გრაფიტის ელექტროდები |3,6 |

დანართი 51

ალუმინის სხმულის წარმოება

სამრეწველო სიხშირის ინდუქციური ტიგელის ღუმელში

|მავნე ნივთიერებათა დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/კგ სხმულზე |

|ალუმინის ოქსიდი, Al2O3 |0.43 |

|სილიციუმის ოქსიდი, SiO2 |0.04 |

|ნახშირორჟანგი, CO |1.25 |

|აზოტის ოქსიდები, NOx |0.03 |

|გოგირდოვანი ანჰიდრიდი, SO2 |0.14 |

|ნახშირწყალბადები, CxHy |1.25 |

|გოგირდწყალბადი, H2S |0.3 |

დანართი 52

ბრინჯაოს სხმულის წარმოება

|მავნე ნივთიერებათა დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

| |ელექტრორკალური ღუმელი |წინაღობის ღუმელი |

|მტვერი |5.8 |1.2 |

|ნახშირჟანგი, CO |76.0 |0.65 |

|აზოტის ოქსიდები, NOx |1.9 |0.45 |

დანართი 53

თუჯის სხმულის წარმოება

თუჯის დნობა ბოვში

|მავნე ნივთიერებათა დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

|მტვერი |20 |

|ნახშირჟანგი, CO |200 |

|გოგირდოვანი ანჰიდრიდი, SO2 |1.5 |

|ნახშირწყალბადები, CxHy |2.6 |

|აზოტის ოქსიდები, NOx |0.014 |

|ნახშირორჟანგი, CO2 |1600 |

შენიშვნა: ინდუქციური და ტიგელური ტიპის ღუმლებში თუჯის დნობისას გამოყოფილი მტვრის ხვედრითი მაჩვენებელი შეადგენს 1.5 კგ/ტ-ზე. აიროვანი მავნე ნივთიერებების გამოყოფის რაოდენობა უმნიშვნელოა.

დანართი 54

ფოლადის წარმოება

ფოლადის დნობა ელექტრორკალურ ღუმელში

|მავნე ნივთიერებათა დასახელება |მავნე ნივთიერებათა გამოყოფის ხვედრითი კოეფიციენტები, კგ/ტ |

|მტვერი |9,9 |

|ნახშირჟანგი, CO |1.4 |

|აზოტის ოქსიდები, NOx |0.27 |

შენიშვნა: ინდუქციურ და ტიგელური ტიპის ღუმლებში ფოლადის დნობისას გამოყოფილი მტვრის ხვედრითი მაჩვენებელი შეადგენს 1.5 კგ/ტ-ზე. აიროვანი მავნე ნივთიერებების გამოყოფის რაოდენობა უმნიშვნელოა.

დანართი 55

მრეწველობის ქვედარგი - ფერადი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - ალუმინის წარმოება

|ტექნოლოგიური პროცესის |გამოყოფის ხვედრითი კოეფიციენტები, კგ/ტ პროდუქტი |

|და დანადგარის დასახელება | |

| |მყარი ნაწილაკები |CO |SO2 |NOx |

| |(მტვერი) | | | |

|ალუმინის დნობა: | | | | |

|ინდუქციური ღუმელი |1,2 |0,9 |0,4 |0,7 |

|ელექტრორკალური ღუმელი |1,8 |1,1 |0,8 |1,2 |

|წინაღობური ღუმელი |1,5 |0,5 |0,7 |0,5 |

|აირ-მაზუთზე მომუშავე ღუმელი | | | | |

| |2,8 |1,4 |0,6 |0,6 |

დანართი 56

მრეწველობის ქვედარგი - ფერადი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - ფერად ლითონთა წარმოება

|მავნე ნივთიერების |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (გ/ტ პროდუქტზე) |

|დასახელება | |

| |ტყვია |თუთია |სპილენძი |

| |პირველადი |მეორადი |პირველადი |მეორადი |პირველადი |მეორადი |

|SNAP კოდი |030304 |030307 |030305 |030308 |030306 |030309 |

|აზოტის ოქსიდები, NOx |__ |186 |__ |1500 |7060 |400 |

|ნახშირბადის ოქსიდი, CO |__ |__ |__ |__ |__ |4690 |

|გოგირდის ოქსიდები, SOx |6190 |2200 |5290 |12200 |10300 |1230 |

|გამოყენებული საწვავი |კოქსი/აირი/ნავთობ-პ|ნავთობპროდუქტები/აი|კოქსი/აირი/ნავთობ-პრო|კოქსი/აირი/ნავთობ-პროდუქ|ნახშირი/აირი/ნავთობ|ნავთობპროდუქტები |

| |როდუქტები |რი |დუქტები |ტები |-პროდუქტები |/ნახშირი/კოქსი |

დანართი 57

მრეწველობის ქვედარგი - ფერადი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - ტყვიის წარმოება

|მავნე ნივთიერების |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (გ/ტ ტყვიაზე) |

|დასახელება | |

| |პირველადი ტყვიის წარმოება |მეორადი ტყვიის წარმოება |

| |(SNAP კოდი 030304) |(SNAP კოდი 030304) |

| |დაბინძურების შემცირების ტექნოლოგიის გარეშე |

| |პირველადი თუთიის წარმოება |მეორადი თუთიის წარმოება |

| |(SNAP კოდი 040309) |(SNAP კოდი 040309) |

| |დაბინძურების |BAT (საუკეთესო|ქსოვილის ფილტრები |დაბინძურების |BAT (საუკეთესო |მშრალი ეფ |ქსოვილის ფილტრები |

| |შემცირების |ხელმისაწვდომი |(თანამედროვე, |შემცირების |ხელმისაწვდომი |(საშუალო |(თანამედროვე, |

| |ტექნოლოგიის გარეშე|ტექნოლოგია) |მაღალი ხარისხის) |ტექნოლოგიის გარეშე|ტექნოლოგია) |ეფექტურობის) |მაღალი ხარისხის) |

|კადმიუმი, Cd |5 |4,5 |0,0005 |35 |32 |5,3 |0,0035 |

|ვერცხლისწყალი, Hg |5 |5 |4,5 |0,006 |0,006 |0,0057 |0,0054 |

|დარიშხანი, As |__ |__ |__ |5,9 |5,3 |0,9 |0,00059 |

|ქრომი, Cr |__ |__ |__ |__ |__ |__ |__ |

|სპილენძი, Cu |__ |__ |__ |__ |__ |__ |__ |

|ნიკელი, Ni |__ |__ |__ |__ |__ |__ |__ |

|სელენი, Se |__ |__ |__ |__ |__ |__ |__ |

|თუთია, Zn |80 |75 |0,0082 |150 |135 |23 |0,015 |

|მყარი ნაწილაკები, TSP |210 |195 |0,02 |425 |390 |63 |0,05 |

დანართი 59

მრეწველობის ქვედარგი - ფერადი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - სპილენძის წარმოება

|მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (გ/ტ სპილენძზე) |

| |პირველადი სპილენძი |მეორადი სპილენძი |

| |(SNAP კოდი 040309a) |(SNAP კოდი 040309a) |

|ტყვია, Pb |170 |110 |

|კადმიუმი, Cd |15 |2,3 |

|ვერცხლისწყალი, Hg |0,031 |__ |

|დარიშხანი, As |51 |1,4 |

|ქრომი, Cr |21 |__ |

|სპილენძი, Cu |90 |28 |

|ნიკელი, Ni |19 |0,13 |

|სელენი, Se |__ |__ |

|თუთია, Zn |__ |__ |

|მყარი ნაწილაკები, TSP |400 |320 |

დანართი 60

მრეწველობის ქვედარგი - ფერადი მეტალურგია

წარმოების სახეობა - ნიკელის წარმოება

|SNAP კოდი |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (გ/ტ ნიკელზე) |

|040305 |ტყვია, Pb |__ |

| |კადმიუმი, Cd |__ |

| |ვერცხლისწყალი, Hg |__ |

| |დარიშხანი, As |__ |

| |ქრომი, Cr |__ |

| |სპილენძი, Cu |__ |

| |ნიკელი, Ni |0,042 |

| |სელენი, Se |__ |

| |თუთია, Zn |__ |

| |მყარი ნაწილაკები, TSP |660 |

დანართი 61

შავ ლითონთა სხმულის პირველადი გასუფთავებისას მტვრის

ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები

|ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგარის დასახელება |გაწოვილი ჰაერის მინიმალური |თუჯის სხმულის პირველადი |ფოლადის სხმულის პირველადი |

| |მოცულობა, ათასი მ3/სთ |გასუფთავება |გასუფთავება |

| | |კგ/სთ |კგ/ტ სხმული |კგ/სთ |კგ/ტ სხმული |

| | | | | | |

|1 |2 |3 |4 |5 |6 |

|საფანტსატყორცნი წმენდა |

|საფანტსატყორცნი საწმენდი დოლი სხმულთათვის შემდეგი |  |  |  |  |  |

|მასებით: | | | | | |

| 25 კგ-მდე |4,00 |28,00 |9,30 |21,10 |14,00 |

| 80 კგ-მდე |8,00 |64,00 |12,80 |48,20 |19,30 |

| 400 კგ-მდე |15,00 |141,00 |20,10 |106,00 |31,40 |

|საფანტსატყორცნი საწმენდი კამერები, რომელთა |  |  |  |  |  |

|მოცულობებია: | | | | | |

| 2 მ3-მდე |6,00 |33,00 |11,00 |24,80 |16,50 |

| 10 მ3-მდე |11,00 |66,10 |13,20 |49,60 |19,80 |

| 80 მ3-მდე |30,00 |167,90 |24,00 |126,20 |36,10 |

|საფანტსატყორცნი საწმენდი მაგიდები სხმულთათვის |  |  |  |  |  |

|შემდეგი მასებით: | | | | | |

| 150 კგ-მდე |7,00 |35,00 |23,30 |26,40 |34,70 |

| 300 კგ-მდე |8,00 |40,00 |25,00 |30,10 |37,50 |

| 600 კგ-მდე |8,00 |48,00 |29,10 |36,10 |43,60 |

|პერიოდული და უწყვეტი ქმედების საფანტსატყორცნი |  |  |  |  |  |

|საწმენდი ნახევრადავტომატური მანქანები სხმულთათვის | | | | | |

|შემდეგი მასებით: | | | | | |

| 25 კგ-მდე |6,00 |33,00 |6,90 |24,80 |10,30 |

| 400 კგ-მდე |15,00 |90,00 |12,80 |67,60 |19,30 |

|უწყვეტი ქმედების საფანტსატყორცნი საწმენდი კამერები |  |  |  |  |  |

|ჩამოსხმისთვის მბრუნავი საკიდარებით: | | | | | |

|წვრილი და საშუალო სხმულთათვის |6,00 |120,00 |6,00 |90,20 |9,10 |

|დიდი სხმულებისთვის |30,00 |180,00 |2,80 |135,10 |4,20 |

|საფანტჭავლური გასუფთავება |

|საფანტჭავლური საწმენდი კამერები, 6-8 მმ დიამეტრის |  |  |  |  |  |

|საქშენით, მომუშავე პერსონალისგან კამერის გარეშე | | | | | |

|მომსახურებით: | | | | | |

|ჩიხური |4,00 |24,00 |8,00 |18,10 |12,10 |

|გამჭოლი |15,00 |77,40 |12,40 |58,20 |19,30 |

|საფანტჭავლური საწმენდი კამერები, 10-12 მმ დიამეტრის |  |  |  |  |  |

|საქშენით, მომუშავე პერსონალისგან შიგაკამერული | | | | | |

|მომსახურებით: | | | | | |

|ჩიხური |8,00 |46,40 |18,50 |34,90 |27,90 |

|გამჭოლი |35,00 |178,50 |25,50 |134,20 |38,40 |

|საფანტჭავლური ორსვლიანი საწმენდი კამერები |  |  |  |  |  |

|ჩამოსხმისთვის მბრუნავი საკიდარებით: | | | | | |

|წვრილი და საშუალო სხმულთათვის |6,00 |34,80 |8,70 |26,10 |13,00 |

|დიდი სხმულებისთვის |30,00 |182,30 |26,10 |137,20 |39,40 |

|სხმულთა მექანიკური გაწმენდა |

|საჩორტნ-სახეხი ჩარხები სტაციონარული ქარგოლით |2,00 |1,00 |- |0,80 |- |

|საკიდურებიანი საჩორტნ-სახეხი ჩარხები |0,90 |0,30 |- |0,20 |- |

|ნაკეთობათა შემოჭრის და გაწმენდის მაგიდები |4,00 |2,30 |- |1,80 |- |

დანართი 62

საჩამომსხმელო წარმოება

|სამუშაოს სახეობა |მტვრის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი, კგ/ტ |

| |ქვიშა |ცემენტი |კირქვა |კოქსი (საჩამომსხმელო) |ქვანახშირი |თიხა (საყალიბე, |ნაქლიბი, |

| | | | | | |მშრალი) |ნაფხვენი, ტორფი |

|ჩატვირთვა მიმღებ ბუნკერსა და |- |0,31 |0,75 |0,7 |0,4 |0,22 |0,85 |

|ხაროში | | | | | | | |

|მასალის გადაადგილება: |  |  |  |  |  |  |  |

|90-მდე მ3/სთ წარმადობის |0,05 |0,09 |0,15 |0,05 |0,03 |0,04 |0,05 |

|ერთციცხვიანი ექსკავატორით | | | | | | | |

|17-მდე მ3/სთ წარმადობის |0,15 |0,28 |0,45 |0,15 |0,07 |0,12 |0,13 |

|გრეიფერიანი ამწეთი და საბაგიროს | | | | | | | |

|კრეპერული დანადგარებით | | | | | | | |

დანართი 63

ფხვიერი მასალის დასაწყობება და ტრანსპორტირება

|სამუშაოს სახეობა |მტვრის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი მტვერგამომყოფი მასალის მიხედვით, კგ/ტ |

| |ნატეხები (8 მმ-ზე მეტი |ფხვნილისებრი (8 მმ-ზე ნაკლები |მწვარი მიწა |

| |დიამეტრის) |დიამეტრის) | |

|გადატვირთვისას და ტრანსპორტირებისას ფხვიერი მასალის ჩატვირთვა ღარში|1,41 |4,20 |- |

|გადატვირთვისას და ტრანსპორტირებისას ფხვიერი მასალის გადმოტვირთვა |1,13 |2,73 |- |

|ღარიდან | | | |

|ტრანსპორტირებისას წაყრა |0,70 |1,53 |0,50 |

|წაყრა ლენტური კონვეიერის კომბინირებული შესაფარიდან, |0,40 |1,03 |0,30 |

|ტრანსპორტიორიდან, ელევატორიდან ტრანსპორტირებისას | | | |

|წაყრა კომბინირებული შესაფარიდან ლენტური კონვეიერის გალერეაში |0,53 |1,17 |0,43 |

|ტრანსპორტირებისას | | | |

|ადგილობრივი გაწოვა მკვებავებიდან და დოზატორებიდან |0,50 |1,06 |0,30 |

დანართი 64

საყალიბე ნარევთა დამზადება

| სამუშაოს სახეობა |მტვრის ხვედრითი გამოყოფის |

| |კოეფიციენტები, კგ/ტ |

|შრობა (ჰორიზონტალურ) დოლურ საშრობში: |  |

|ქვიშა |0,5 |

|თიხა |2,5 |

|ქვიშის შრობა ქვიშის საშრობ დანადგარებში: |  |

|ცხელ აირთა ნაკადში |2,1 |

|“მდუღარე” შრეში |1,3 |

|ვერტიკალურ დანადგარში |1,0 |

|საკაზმე მასალის მსხვრევა და დაქუცმაცება: |  |

|20-მდე ტ/სთ წარმადობის შნეკურ სამსხვრეველაში |6,0 |

|50-მდე ტ/სთ წარმადობის კონუსურ სამსხვრეველაში |5,0 |

|5-მდე ტ/სთ წარმადობის ჩაქუჩიან სამსხვრეველაში |4,5 |

|1-მდე ტ/სთ წარმადობის ბურთულებიან წისქვილში |7,0 |

|2-მდე ტ/სთ წარმადობის ჩაქუჩებიან წისქვილში |7,0 |

|საყალიბე მასალათა შერევა საცრებიდან: |  |

|ვიბრაციული |4,0 |

|ბრტყელი, მექანიკური |7,0 |

|დოლური (პოლიგონური, ცილინდრული) |3,0 |

|შერევა პერიოდული ქმედების შემრევებში: |  |

|50-მდე ტ/სთ წარმადობის ვერტიკალურად მბრუნავი სატკეპნით |1,0 |

|60-მდე ტ/სთ წარმადობის ჰორიზონტალურად მბრუნავი სატკეპნით |1,2  |

|შერევა უწყვეტი ქმედების შემრევებში: | |

|60-მდე ტ/სთ წარმადობის ვერტიკალურად მბრუნავი სატკეპნით |1,3 |

დანართი 65

საყალიბე ფორმათა შრობა

|აღჭურვილობის სახეობა |მავნე ნივთერებათა ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

| |CO |

| |მტვერი |CO |SO2 |NOx |NH3 |

|კიდული ვიბრატორი ცხაურაზე საყალიბეს არაუმეტეს 1 მეტრი სიმაღლით |9,7 |1,2 |0 |0,2 |0,4 |

|გამოსაცლელი ექსცენტრიკული ცხაური 2,5-მდე ტ/სთ ტვირთამწეობით |4,8 |1,0 |0 |0,2 |0,3 |

|გამოსაცლელი ინერციულ ცხაური ტვირთამწეობით: |  |  |  |  |  |

|10-მდე ტ/სთ |7,9 |1,1 |0 |0,2 |0,4 |

|20-მდე ტ/სთ |10,2 |1,2 |0 |0,3 |0,6 |

|გამოსაცლელი ინერციულდარტყმითი ცხაური 30-მდე ტ/სთ ტვირთამწეობით |22,3 |1,2 |0 |0,3 |0,6 |

დანართი 67

ლითონთა ჭედვა და შტამპვითი დამუშავება

|ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |საწვავის სახეობა |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი, გ/კგ გასაცხელებელ |

| | |ლითონზე |

| | |აზოტის დიოქსიდი, NO2 |გოგირდის დიოქსიდი, SO2 |

|სერიულ წარმოებაში დაშტამპვისთვის გაცხელება |ბუნებრივი აირი |0,344 |- |

| |მაზუთი |0,374 |1,440 |

|წვრილსერიულ ან ინდივიდუალურ წარმოებაში თავისუფალი|ბუნებრივი აირი |0,381 |- |

|ჭედვისთვის ან დაშტამპვისთვის გაცხელება | | | |

| |მაზუთი |0,413 |1,590 |

დანართი 68

ფოლადის აირული შედუღება

|შედუღების სახე |აზოტის ოქსიდების (NOx) ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი |

|აცეტილენურ-ჟანგბადური ალით |22 გ/კგ აცეტილენზე |

|პროპან-ბუტანის ნარევით |15 გ/კგ ნარევზე |

დანართი 69

ლითონების შედუღება ელექტროდების გამოყენებით

ელექტროდების გამოყენებით ლითონების შედუღებისას გამოყოფილი შედუღების აეროზოლის ხვედრითი რაოდენობა საშუალოდ შეადგენს 20 გ/კგ-ზე, მათ შორის მანგანუმის და მისი ჟანგეულების - 2 გ/კგ-ზე შედუღებისას გამოყენებული (დახარჯული) ელექტროდების მასაზე გაანგარიშებით.

დანართი 70

ლითონების აირული ჭრა

|ფოლადის სახეობა |დასაჭრელი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/ჭრის გრძივ მეტრზე |

| |მასალის | |

| |სისქე, მმ | |

| | |შედუღების აეროზოლი |აირები |

| | |სულ |მათ შორის |ნახშირბადის ოქსიდი, |აზოტის ოქსიდები, |

| | | | |CO |NOx |

| | | |მანგანუმის |ქრომის ოქსიდი,| | |

| | | |ოქსიდები, MnOx |Cr2O3 | | |

|მცირენახშირბადიანი ფოლადი |5 |2,25 |0,07 |_ |1,5 |1,18 |

| |10 |4,5 |0,13 |_ |2,18 |2,2 |

| |20 |9 |0,27 |_ |2,93 |2,4 |

|ლეგირებული ფოლადი |5 |2,5 |_ |0,12 |1,3 |1,02 |

| |10 |5 |_ |0,23 |1,9 |1,49 |

| |20 |10 |_ |0,47 |2,6 |2,02 |

დანართი 71

ლითონების და სხვა მასალების ჭრა ტექნოლოგიურ დანადგარებზე

|დასაჭრელი მასალის და ტექნოლოგიური მოწყობილობის დასახელება |მტვრის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/სთ ერთეულ მოწყობილობაზე |

|თუჯი: |  |

|სახარატე ჩარხები |0.03 |

|საფრეზავი ჩარხები |0.02 |

|საბურღი ჩარხები |0.004 |

|ბრინჯაო და სხვა ფერადი ლითონები: |  |

|სახარატე ჩარხები |0.009 |

|საფრეზავი ჩარხები |0.007 |

|საბურღი ჩარხები |0.0014 |

|ტექსტოლიტი: |  |

|სახარატე ჩარხები |0.0065 |

|საფრეზავი ჩარხები |0.11 |

|მინაქსოვილის ფილა სისქით <50მმ |  |

|ლენტური ჩარხები |0.015 |

|კარბოლიტი: |  |

|სახარატე ჩარხები |0.06 |

|საფრეზავი ჩარხები |0.23 |

|საბურღი ჩარხები |0.043 |

|ორგანული მინა |  |

|მრგვალხერხა ჩარხები |0.88 |

დანართი 72

ლითონდამუშავება (შედუღება, დადუღება)

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

|ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგარის დასახელება |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ /კგ დახარჯული|

| | |მასალაზე |

| | |Cr+6 |Cu |Ni |NO2 |

|1 |2 |3 |4 |5 |6 |

|ფოლადის რკალური შედუღება (ხელის შესადუღებელი აპარატით) ცალობითი |04617 |  |  |  |  |

|ელექტროდებით: | | | | | |

|УОНИ (13/45,13/55,13/65,13/80,13/85) | |  |  |  |2,1 |

|ЭА (606/п,395/9,981/15,400У,48А/2,400/10У,48/22,686/11, 981/15,395/8) | |0,69 |  |  |1,01 |

|АНО-7 | |  |  |  |0,35 |

|ЦЛ-17,ИК-13,НИИМ-1,ОЗС-12 | |0,28 |  |0,6 |  |

|ВИ-10-6,ВИ-ИМ-1 | |0,28 |  |0,6 |  |

|ОЗЛ,ДС-12 | |0,58 |  |0,69 |  |

|ЦТ (15,28,36) | |0,28 |  |0,68 |  |

|ЦН-6Л,НИНТ-1,НЖ-13,ЧМКТ-10 | |0,25 |  |  |  |

|ВСН-6,ВП-4ЯФ-1,Э48-М/18 | |1,28 |  |  |  |

|НБ (38,40) | |0,32 |  |  |  |

|თუჯის შედუღება: |  |  |  |  |  |

|ОЗЧ (2,3) | |0,18 |3,98 |  |  |

|МНЧ-2 | |  |3,61 |2,37 |  |

|ПАНЧ (11,12) | |  |  |3,85 |  |

|სპილენძის და მის შენადნობთა შედუღება: | |  |  |  |  |

|ჰელიუმის ატმოსფეროში ვოლფრამის ელექტროდი (სპილენძის შედუღებისათვის) | |  |19,1 |  |  |

|ელექტროდული მავთული СрМ-0, 75 (МРКМцТ) | |  |15,4 |  |  |

|ტიტანის და მის შენადნობთა შედუღება: | |  |  |  |  |

|არგონის ან ჰელიუმის ატმოსფეროში (ტიტანი) | |0,02 |  |  |  |

|ვოლფრამის ელექტროდი | |0,01 |  |  |  |

|ალუმინის და მის შენადნობთა შედუღება: | |  |  |  |  |

|ОЗА | |0,52 |  |  |  |

|არგონის ან ჰელიუმის ატმოსფეროში | |0,05 |  |  |  |

|ВСН-6 | |1,46 |  |  |  |

|სპილენძის ნახევრადავტომატური შედუღება: | |  |  |  |  |

|ელექტროდული მავთულით აზოტის გარემოში სპილენძის შედუღება | |  |9 |0,7 |  |

|აზოტის გარემოში სპილენძ-ნიკელის შენადნთა შედუღება (МНЖ-КТ 5-1-02,02; М1, | |  |9,7 |0,7 |  |

|КМЦ) | | | | | |

|არგონის ანდა ჰელიუმის გარემოში ალუმინის შენადნთა ნახევრადავტომატური | |  |  |  |  |

|შედუღება: | | | | | |

|ალუმინის მავთულით (АМЦ, АМГ, АМГ-6Т) | |0,5 |  |  |0,49 |

|ფოლადის ავტომატური, ნახევრადავტომატური შედუღება და დადუღება ფლუსის | |  |  |  |  |

|გამოყენებით: | | | | | |

|მდნობი ფლუსი (ОСЦ-45, АН-348-А, ФЦ-2, ФЦ-7, ФЦ-9, ФЦ-2Л) | |  |  |  |0,005 |

|კერამიკული ფლუსი (К-11) | |  |  |  |0,6 |

|ლითონზე დადუღება გამდნარი მყარი ხსნარით | |  |  |  |  |

|ელექტრორკალური შედუღება (ხელის შესადუღებელი აპარატით) (С-1, С-2, С-27, | |1,15 |  |0,1 |  |

|В-2К) | | | | | |

|აირული შედუღება (С-1, С-2, С-27, В-2К) | |0,12 |  |0,03 |  |

|მალეგირებელდანამატიანი ღეროსებრი ელექტროდებით (КБХ-45, БХ-2, ХР-19) | |2,17 |  |  |  |

|დადუღების ნარევებით (КБХ, БХ, სტალინიტი М) | |0,017 |  |  |  |

|დაფრქვევის ფხვნილებით (ВСНГН) | |0,1 |  |0,1 |  |

|უვოლფრამო სწრაფმჭრელი ინსტრუმენტით ფოლადზე (Р6М5) | |0,46 |  |  |  |

|ფხვნილოვანი მავთულით (ПП-АН-125, ПП-АН-170) | |2,95 |  |  |  |

|ფხვნილოვანი ლენტით (ПЛ-АН-101, ПЛ-АН-111) | |3,05 |  |7,3 |  |

|მჭიდა (ვოლფრამის) ელექტროდებით არგონულ-რკალური დადუღება (ხელის | |  |  |  |  |

|შესადუღებელი აპარატით): | | | | | |

|-სპილენძ-ნიკელის შენადნი (მონელი), | |  |  |0,16 |  |

|-კალოვანი ბრინჯაო. | |  |  |0,65 |  |

|არგონის გარემოში დნობადი ელექტროდით ნახევრადავტომატური დადუღება (კალოვანი| |  |  |0,97 |  |

|ბრინჯაო) | | | | | |

|ფოლადთა ელექტრორკალური დადუღება (ხელის შესადუღებელი აპარატით): | |  |  |  |  |

|ЭН-60М, УОНИ-13НЖ, ОМГ-Н | |0,69 |  |0,02 |  |

|ფოლადებზე ზედაპირული დადუღება ფთორიდულკალციუმიანი ტიპის ელექტროდებით | |  |  |  |  |

|СН, С1, ОЗЩ-1 |  |0,48 |  |  |  |

დანართი 73

მრეწველობის ქვედარგი - მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა - სხვადასხვა ზედაპირთა ელექტროქიმიური დამუშავება

|ტექნოლოგიური პროცესის ოპერაციების |გამოყენებული ძირითადი ნივთიერებები |გამოყოფილი მავნე ნივთიერებები |

|და სტადიების დასახელება | | |

| |დასახელება |კონცენტრაცია, გ/ლ |დასახელება |ხვედრითი ოდენობა, |

| | | | |გ/წმ*მ2 |

|ცხიმგაცლა: |

|ნახშირწყალბადებით |ბენზინი |სუფთა |ბენზინი |1,2 |

| |ნავთი |სუფთა |ნავთი |0,45 |

| |უაით-სპირიტი |სუფთა |უაით-სპირიტი |1,5 |

| |ბენზოლი |სუფთა |ბენზოლი |0,85 |

|ქლორირებული ნახშირწყალბადებით |ტრიქლორეთილენი |სუფთა |ტრიქლორეთილენი |0,93 |

| |ტეტრაქლორეთილენი |სუფთა |ტეტრაქლორეთილენი |0,71 |

|ქიმიური |მწვავე ნატრიუმი |30 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,0008 |

| |მწვავე ნატრიუმი |105 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,0143 |

|ელექტროქიმიური |მწვავე ნატრიუმი |15 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,0008 |

| |მწვავე ნატრიუმი |85 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,011 |

|ამოჭმა: |

|მარილმჟავას კონცენტრირებულ |მარილმჟავა |≥380 |მარილმჟავა, ქლორწყალბადმჟავა |0,09 |

|ხსნარებში | | | | |

|მარილმჟავას ხსნარებში |მარილმჟავა |≤200 |მარილმჟავა, ქლორწყალბადმჟავა |0,0015 |

|გოგირდმჟავას ხსნარებში |გოგირდმჟავა |150-350 |გოგირდმჟავა, გოგირდის დიოქსიდი |0,0075 |

|აზოტმჟავას ხსნარებში |აზოტმჟავა |≤100 |აზოტმჟავა, აზოტის ოქსიდები |0,0001 |

| | |≥100 |აზოტმჟავა, აზოტის ოქსიდები |0,003 |

|ქრომის მჟავას და ქრომატების |ქრომის მჟავა და მისი მარილები |საშუალო |ქრომის მჟავას ანჰიდრიდი (CrO3) |0,0015 |

|ხსნარებში | | | | |

|ტუტეთა ხსნარებში |მწვავე ნატრიუმი |საშუალო |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,06 |

|ფთორწყალბადმჟავას და ფთორიდების |ფთორწყალბადმჟავა და მისი მარილები |≤10 |ფთორწყალბადმჟავა |0,00028 |

|შემცველ ხსნარებში | | | | |

| | |10-20 |ფთორწყალბადმჟავა |0,0014 |

| | |20-50 |ფთორწყალბადმჟავა |0,0028 |

| | |50-100 |ფთორწყალბადმჟავა |0,005 |

| | |100-150 |ფთორწყალბადმჟავა |0,01 |

| | |150-200 |ფთორწყალბადმჟავა |0,012 |

| | |>200 |ფთორწყალბადმჟავა |0,02 |

|სხვა პროცესები: |

|მჟავათა ხსნარებში ელექტროგაპრიალება|ქრომის მჟავა |30-60 |ქრომის მჟავას ანჰიდრიდი (CrO3) |0,0015 |

| |გოგირდმჟავა |150-250 |გოგირდმჟავა |0,0075 |

| |ფოსფორმჟავა |150-250 |ფოსფორმჟავა |0,0055 |

|ძველ დანაფართა აცლა: |  |  |  |  |

|კალას, ქრომის და სპილენძის |მწვავე ნატრიუმი |150-200 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,009 |

|ქრომის |მწვავე ნატრიუმი |85 |ქრომის მჟავას ანჰიდრიდი (CrO3) |0,0075 |

| | | |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,0011 |

დანართი 74

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-სხვადასხვა ზედაპირთა ელექტროქიმიური დამუშავება

|ტექნოლოგიური პროცესის ოპერაციათა და სტადიათა|გამოყენებული ძირითადი ნივთიერებები |გამოყოფილი მავნე ნივთიერებები |

|დასახელება | | |

| |დასახელება |კონცენტრაცია, გ/ლ |დასახელება |ხვედრითი ოდენობა, |

| | | | |გ/წმ*მ2 |

|ქრომის მჟავას ხსნარებში ელექტროქიმიური |ქრომის მჟავას ანჰიდრიდი (CrO3) |150-300 |ქრომის მჟავას ანჰიდრიდი (CrO3) |0,01 |

|დამუშავება (ქრომირება, დეკაპირება) | | | | |

|ელექტროქიმიური დამუშავება (მორკინვა, |ქლოროვანი რკინა |200-300 |ქლორწყალბადმჟავა |0,017 |

|დეკაპირება) | | | | |

| |მარილმჟავა |2-3 | | |

|ცხელი მოთუთიება |გამდნარი თუთია |სუფთა |თუთიის ოქსიდი |0,0135 |

|ამიაკატური მოთუთიება |ამონიუმის ქლორიდი |20-250 |ამიაკი |0,022 |

|ტუტე ხსნარებში მოთუთიება |მწვავე ნატრიუმი |100-220 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,011 |

|ტუტე ხსნარებში მოკადმიუმება |კადმიუმის ქლორიდი |45 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,011 |

| |ამონიუმის ქლორიდი |230 | | |

| |ნატრიუმის ქლორიდი |35 | | |

|ტუტე ხსნარებში ფოლადის ოქსიდირება |მწვავე ნატრიუმი |650 |ნატრიუმის ჰიდროქსიდი (ტუტე) |0,055 |

|სულფატურ ხსნარებში მონიკელება |ნიკელის სულფატი |250-300 |ნიკელის ხსნადი მარილები |0,00015 |

| |ნიკელის ქლორიდი |50-60 | | |

|ქლორიდულ ხსნარებში მონიკელება |ნიკელის ქლორიდი |50-60 |ნიკელის ხსნადი მარილები |0,00015 |

|სულფატურ ხსნარებში მონიკელება |ნიკელის სულფატი |50-60 |ნიკელის ხსნადი მარილები |0,00003 |

|ეთილენდიამინური მოსპილენძება |ეთილენდიამინი |60 |ეთილენდიამინი |0,0017 |

|სულფატურ ხსნარებში t≤50 °C ტემპერატურისას: |გოგირდმჟავა ხსნარები |60 |გოგირდმჟავა |0,0001 |

|მოსპილენძება, მოკალვა, მოთუთიება, | | | | |

|მოკადმიუმება | | | | |

|ქრომპიკის ხსნარში ფოლადის ქიმიური დამუშავება|ქრომპიკის სტანდარტული ხსნარი |  |ქრომის მჟავას ანჰიდრიდი (CrO3) |0,0000056 |

|განზავებულ ცხელ (t≥50 °C) და კონცენტრირებულ |ორთოფოსფორმჟავა |  |ორთოფოსფორმჟავა |0,0006 |

|ცივ (t≤50 °C) ხსნარებში, რომლებიც შეიცავენ | | | | |

|ორთოფოსფორმჟავას, ლითონთა და შენადნობთა | | | | |

|ქიმიური დამუშავება (გაპასიურება, | | | | |

|ფოსფატირება) | | | | |

|ფოლადის გაპასიურება |ნატრიუმის ბიქრომატი |85 |ქრომის მჟავას ანჰიდრიდი (CrO3) |0,0001 |

| |აზოტმჟავა |280 |აზოტის დიოქსიდი |0,003 |

შენიშვნა: თუ გამოყენებული ხსნარი ერთდროულად შეიცავს სხადასხვა კონცენტრაციით რამოდენიმე ნივთიერებას, მაშინ მავნე ნივთიერებათა საერთო გამოყოფა იქნება ჯამი თითოეული გამოყოფილი ნივთიერებისა, რომლის რაოდენობაც განისაზღვრება ამ ცხრილის მონაცემებით.

დანართი 75

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-ლაქ-საღებავებით სხვადასხვა ზედაპირთა დაფარვა

|ტექნოლოგიური პროცესის |SNAP კოდი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/კგ ლაქ-საღებავების დანაფარზე |

|დასახელება და | | |

|ლაქ-საღებავების დანაფარის | | |

|მარკა | | |

| | |ლაქ-საღებავების აეროზოლი |

|АС-182 |  |0,3 |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

| |  | |

|АС-182 | |0,025 |

|АС-182 | |0,01 |

|АС-182 | |0,035 |

|АС-182 | |0,003 |

|АС-182 | |0,2 |

|АС-182 | |  |

|АС-182 | |  |

|АС-182 | |  |0,433 |  |  |

| |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |

|მაზუთი |0,59 |0,046 |

|ბუნებრივი აირის წვით სახურებელი დანადგარები |ნახშირბადის ოქსიდი, CO |12,9 გ/მ3 აირზე |

| |აზოტის ოქსიდები (NO2-ის სახით) |2,15 გ/მ3 აირზე |

|სხვადასხვა ღუმელთა ატმოსფერო: |  |

|ენდოგაზი |ნახშირბადის ოქსიდი, CO |11,8 გ/მ3 აირზე |

| |აზოტის ოქსიდები (NO2-ის სახით) |1,97 გ/მ3 აირზე |

|ამიაკი |ამიაკი, NH3 |70-120 გ/მ3 აირზე |

|ბუნებრივი აირი |ნახშირბადის ოქსიდი, CO |12,9 გ/მ3 აირზე |

| |აზოტის ოქსიდები (NO2-ის სახით) |2,15 გ/მ3 აირზე |

|მარილიან აბაზანებში დამუშავება: გაცხელება ბარიუმის, |აეროზოლები |0,35 |

|ნატრიუმის და კალიუმის ქლორიდთა გამდნარ მასაში ლითონთა | | |

|წრთობისთვის | | |

| |მარილმჟავა |0,25 |

|ლითონთა დაბალტემპერატურული ციანირება |აეროზოლები |0,25 |

| |ციანწყალბადმჟავა |0,3 |

|ლითონთა მაღალტემპერატურული ციანირება |აეროზოლები |0,36 |

| |ციანწყალბადმჟავა |0,3 |

|ლითონთა წრთობის ზეთიანი ავზები და აბაზანები |ზეთის აეროზოლები და ორთქლი |0,115 |

|ლითონთა წრთობისშემდგომი მოშვება |ზეთის აეროზოლები და ორთქლი |0,085 |

|პერიოდული და უწყვეტი ქმედების საფანტსატყორცნი საწმენდი |ლითონის და ხენჯის მტვერი |3,5 |

|დანადგარები | | |

|ლითონთა ზედაპირზე ანტიცემენტაციურ დანაფართა დატანა |ბენზოლის და ტოლუოლის ორთქლი |2 |

დანართი 78

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-ლითონთა და შენადნთა მოკალვა და მირჩილვა

|ტექნოლოგიური პროცესის ოპერაცია|გამოყენებული ნივთიერებები|მავნე ნივთიერების |ხვედრითი გამოყოფის |

| |და მასალები |დასახელება |კოეფიციენტი, გ/კგ |

|მირჩილვა სარჩილავით, ირიბი |კალა-ტყვიის სარჩილი (უსტიბიუმო) |

|გაცხელებით | |

| |ПОС 70 |  |  |

| |ПОС 60 |ტყვია |0,51 |

| |ПОС 40 |კალას ჟანგი |0,28 |

| |ПОС 30 |  |  |

| |კალა-ტყვიის სარჩილი (სტიბიუმიანი) |

| |ПОССу 40-0,5 |ტყვია |0,51 |

| | |კალას ჟანგი |0,28 |

| | |სტიბიუმის ჟანგი |0,016 |

| |კალა |კალას ჟანგი |0,56 |

|სპილენძ-თუთიის მყარი |სპილენძ-თუთიის სარჩილი |

|მისარჩილით მირჩილვა | |

| |Л 60 |სპილენძის ჟანგი |0,072 |

| |Л 62 |თუთიის ჟანგი |6,4 |

დანართი 79

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-პლასტმასებისგან (თერმოპლასტებისაგან)

ნაკეთობათა დამზადება

|ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგარის |ასპირაციული ჰაერის |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი |

|დასახელება |ნომინალური ხარჯი, | | |

| |მ3/სთ | | |

| | | |მოწყობილობის მუშაობის |გადამუშავებული მასალის |

| | | |დროის ერთეულზე, კგ/სთ |მასის ერთეულზე, გ/კგ |

|1 |2 |3 |4 |5 |

|ტარის დამშლელი მოწყობილობა РА55-87 ტიპის |600-700 |მტვერი |- |0,9 |

|ნარჩენთა გადამუშავება |

|ლენტური და დისკიანი ხერხებით (ორგანული მინა) |800-1500 |მტვერი |0,875 |- |

|წისქვილებში (პოლისტიროლი) |800-1500 |მტვერი |0,535 |- |

|ИПР ტიპის როტორულ დამქუცმაცებელში მარკით: |  |

|100-1-A |800-1500 |მტვერი |0,06 |1,35 |

|150 M | | |0,155 |1,35 |

|300 M | | |1,09 |1,35 |

|სხვა სამსხვრეველებით |800-1500 |მტვერი |2,39 |- |

|ЛГТВ-90-200 ტიპის დამარცვლის (გრანულირების) |1000-1500 |ნახშირჟანგი |0,099 |0,495 |

|ხაზით | | | | |

| | |ვინილქლორიდი |0,036 |0,205 |

| | |მტვერი |0,122 |- |

| | |სტიროლის ორთქლი |0,03 |- |

|ნედლეულის საშრობი კამერები და თერმოსტატები |

|პოლისტიროლის და მისი თანაპოლიმერებიდან |800-1000 |სტიროლი |- |0,19 |

|პოლიეთილენის და პოლიპროპილენიდან | |ძმარმჟავა |- |0,8 |

|პოლიმეთილმეტაკრილატიდან | |მეთილმეტაკრილატი |- |1,55 |

|თერმოპლასტების ჩამოსხმა მანქანებში 200 სმ3-მდე სხმულის მოცულობით |

|პოლისტიროლის და მისი თანაპოლიმერებიდან |300-400 |სტიროლი |0,004 |0,25 |

| | |ნახშირჟანგი |0,003 |0,2 |

|პოლიეთილენის და პოლიპროპილენიდან | |ძმარმჟავა |0,008 |1,6 |

| | |ნახშირჟანგი |0,004 |0,85 |

| | |უჯერი ნახშირწყალბადები |0,007 |0,9 |

|პოლიმეთილმეტაკრილატიდან | |მეთილმეტაკრილატი |0,032 |5 |

|210-იდან 450-მდე სმ3 სხმულის მოცულობით |

|პოლისტიროლის და მისი თანაპოლიმერებიდან |450-600 |სტიროლი |0,006 |0,25 |

| | |ნახშირჟანგი |0,006 |0,2 |

|პოლიეთილენის და პოლიპროპილენიდან | |ძმარმჟავა |0,017 |1,6 |

| | |ნახშირჟანგი |0,017 |0,85 |

| | |უჯერი ნახშირწყალბადები |0,01 |0,9 |

|პოლიმეთილმეტაკრილატიდან | |მეთილმეტაკრილატი |0,049 |5 |

|460-იდან 800-მდე სმ3 სხმულის მოცულობით |

|პოლისტიროლის და მისი თანაპოლიმერებიდან |600-900 |სტიროლი |0,01 |0,25 |

| | |ნახშირჟანგი |0,008 |0,2 |

|პოლიეთილენის და პოლიპროპილენიდან | |ძმარმჟავა |0,027 |1,6 |

| | |ნახშირჟანგი |0,014 |0,85 |

| | |უჯერი ნახშირწყალბადები |0,016 |0,9 |

|პოლიმეთილმეტაკრილატიდან | |მეთილმეტაკრილატი |0,076 |5 |

|810-იდან 1200-მდე სმ3 სხმულის მოცულობით |

|პოლისტიროლის და მისი თანაპოლიმერებიდან | 1000-1800 |სტიროლი |0,018 |0,25 |

| | |ნახშირჟანგი |0,014 |0,2 |

|პოლიეთილენის და პოლიპროპილენიდან | |ძმარმჟავა |0,048 |1,6 |

| | |ნახშირჟანგი |0,024 |0,85 |

| | |უჯერი ნახშირწყალბადები |0,029 |0,9 |

|პოლიმეთილმეტაკრილატიდან | |მეთილმეტაკრილატი |0,135 |5 |

|1210 სმ3-ზე მეტი სხმულის მოცულობით |

|პოლისტიროლის და მისი თანაპოლიმერებიდან | 1800-2200 |სტიროლი |0,026 |0,25 |

| | |ნახშირჟანგი |0,02 |0,2 |

|პოლიეთილენის და პოლიპროპილენიდან | |ძმარმჟავა |0,064 |1,6 |

| | |ნახშირჟანგი |0,031 |0,85 |

| | |უჯერი ნახშირწყალბადები |0,038 |0,9 |

|პოლიმეთილმეტაკრილატიდან | |მეთილმეტაკრილატი |0,182 |5 |

| შემრევი დოლები |2600-3500 |მტვერი |0,06 |- |

|შემრევი მანქანები |3600-4000 |მტვერი |0,915 |- |

|სახარატე, საბურღი და საღარავი ჩარხები |

|0,1 კგ-მდე მასის პლასტმასის ნაკეთობათა |400-900 |მტვერი |0,065 |7,5 |

|დამუშავებისას | | | | |

|0,1-იდან 2,0 კგ-მდე მასის პლასტმასის |1000-1500 |მტვერი |0,14 |11 |

|ნაკეთობათა დამუშავებისას | | | | |

|სახეხი და აბრაზიული გაწმენდის დაზგები: |

|0,1 კგ-მდე მასის პლასტმასის ნაკეთობათა |800-1500 | მტვერი |0,19 |10,5 |

|დამუშავებისას | | | | |

| | |სტიროლის ორთქლი |0,008 |0,44 |

|0,1-იდან 2,0 კგ-მდე მასის პლასტმასის |1500-2400 |მტვერი |0,37 |12,5 |

|ნაკეთობათა დამუშავებისას | | | | |

| | |სტიროლის ორთქლი |0,015 |0,51 |

|პლასტმასის ღრუ ნაკეთობათა დამზადება ექსტრუზიით |

|პოლიეთილენიდან | 1000-3000 |ძმარმჟავა |- |0,258 |

| | |ნახშირჟანგი |- |0,497 |

| | |ფორმალდეჰიდი |- |0,014 |

| | |უჯერი ნახშირწყალბადები |- |0,53 |

|პოლივინილქლორიდიდან | |ვინილქლორიდი |- |0,362 |

| | |ტყვია |- |0,0035 |

| | |მტვერი (ვალცებიდან) |- |0,914 |

| | |მტვერი (ბუნკერიდან) |- |1,53 |

დანართი 80

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-პლასტმასებისგან (რეაქტოპლასტებისაგან)

ნაკეთობათა დამზადება

|ტექნოლოგიური პროცესის და |ასპირაციული ჰაერის |მავნე ნივთიერების |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი |

|დანადგარის დასახელება |ნომინალური ხარჯი, მ3/სთ|დასახელება | |

| | | |მოწყობილობის მუშაობის |გადამუშავებული მასალის |

| | | |დროის ერთეულზე, კგ/სთ |მასის ერთეულზე, გ/კგ |

|1 |2 |3 |4 |5 |

|კონტეინერიდან პარკში |700 |საწნეხი ფხვნილის მტვერი |  |  |

|ნედლეულის გადატვირთვის | | | | |

|კვანძები | | | | |

|ფხვნილთა დატაბლეტება |

|როტაციული მანქანებით |  |

|МТ-3А (ВН-1301А) |1200-1600 |საწნეხი ფხვნილის მტვერი |0,022 |0,3 |

|МТР-6,5 |1000-1200 |საწნეხი ფხვნილის მტვერი |0,014 |0,31 |

|МТР-10 |1700-2200 |საწნეხი ფხვნილის მტვერი |0,06 |0,31 |

|МТР-16 |500-700 |საწნეხი ფხვნილის მტვერი |0,3 |0,83 |

|ჰიდრავლიკური ავტომატებით |1000-1100 |საწნეხი ფხვნილის მტვერი |0,018 |0,16 |

|ბოჭკოვანი მასალის |1200-1400 |საწნეხი ფხვნილის მტვერი |0,029 |0,26 |

|ტაბლეტირების აგრეგატებით | | | | |

|მაღალი სიხშირის დენის დანადგარებში რეაქტოპლასტთა გაცხელება |

|ფენოპლასტები СФ090, | 2000-2400 | ფენოლი |2,05 |0,24 |

|СФ010, СФ342 ფისების | | | | |

|ბაზაზე | | | | |

| | |აქროლადი ორგანული |3,95 |0,46 |

| | |ნაერთები | | |

|ფენოპლასტები СФ337, |2000-2400 |ფენოლი |5,55 |0,33 |

|СФ301, СФ330 ფისების | | | | |

|ბაზაზე | | | | |

| |  |აქროლადი ორგანული |11,6 |0,69 |

| | |ნაერთები | | |

|სპეციალური დანიშნულების |2000-2400 |ფენოლი |12,4 |0,53 |

|ფენოპლასტი СФ342 ფისის | | | | |

|ბაზაზე | | | | |

| | |აქროლადი ორგანული |25,2 |1,08 |

| | |ნაერთები | | |

|ამონოპლასტები |2000-2400 |ფორმალდეჰიდი |2 |0,2 |

| | |აქროლადი ორგანული |3,8 |0,38 |

| | |ნაერთები | | |

|დასაწნეხი მასალათა გაცხელება თერმოკარადებში |

|ტაბლეტები |- |ფენოლი |- |0,2 |

|რეზოლური ფხვნილები |- |ფენოლი |- |0,36 |

|ტაბლეტთა კონტაქტური |- |ფენოლი |- |0,21 |

|შეთბობა | | | | |

|ჰიდრავლიკური წნეხ-ნახევრადავტომატებით ნაკეთობათა და რეაქტოპლასტთა დაწნეხვა ძალვით: |

|250-630 კნ |500-600 |ფენოლი |0,77 |1 |

|850-1000 კნ |700-800 |ფენოლი |1,28 |1 |

|1200-2500 კნ |1000-1500 |ფენოლი |4,8 |1,2 |

|4000-6300 კნ |2000-3000 |ფენოლი |15,5 |1,2 |

|წნეხ-ფორმის დაშლის სამუშო|500 |ფენოლი |0,2 |- |

|მაგიდა | | | | |

დანართი 81

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-პლასტმასებისგან (მინაპლასტიკისაგან)

ნაკეთობათა დამზადება

|ტექნოლოგიური პროცესის და დანადგარის დასახელება |ორთქლის სახით გამოყოფილი |ხვედრითი გამოყოფის განზომილება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები |

| |მავნე ნივთიერება | | |

|პოლიეთერული ფისების ბაზაზე შემკვრელის დამზადება |სტიროლი |გრამი ფისში მყოფი 1 კგ სტიროლზე |2,0 (შემკვრელის ღიად |

| | | |ჩამოსხმისას-15,0) |

|ფენოლ-ფორმალდეჰიდური ფისების ბაზაზე შემკვრელის |ფენოლი |გრამი ფისში მყოფი 1კგ თავისუფალ |0,7 |

|დამზადება | |ფენოლზე | |

| |ფორმალდეჰიდი |გრამი ფისში მყოფი 1 კგ თავისუფალ |1,8 |

| | |ფორმალდეჰიდზე | |

|მინის ჩალიჩთა, ხალიჩების და მსგავს ნაკეთობათა |სტიროლი |გრამი ფისში მყოფი 1 კგ სტიროლზე |40 |

|გაჟღენთვა ფისით | | | |

|კონტაქტური დაყალიბება |სტიროლი |გრამი ფისში მყოფი 1 კგ სტიროლზე |95 |

დანართი 82

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-პლასტმასთა გადამუშავება

|ტექნოლოგიური ოპერაციის დასახელება |გადასამუშავებელი პლასტმასის მასალის |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის |

| |დასახელება | |კოეფიციენტები, გ/კგ |

|1 |2 |3 |4 |

|ჰიდრავლიკურ წნეხებში რეაქტოპლასტთა |ფენოპლასტი СФ 090 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |0,5 |

|დაწნეხვა* | | | |

| |ფენოპლასტი СФ 010 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |0,7 |

| |ფენოპლასტი СФ 337 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |1 |

| |ფენოპლასტი СФ 330 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |2 |

| |ფენოპლასტი СФ 342 ფისის ბაზაზე (გარდა |ფენოლი |0,8 |

| |СП ტიპისა) | | |

| |ფენოპლასტი СФ 342 ფისის ბაზა-ზე, СП |ფენოლი |2,5 |

| |ტიპის | | |

| |СФ 301 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |1,2 |

| |ვოლოკნიტი-ბოჭკოვანა: მინაბოჭკოვანა |ფენოლი |1,5 |

| |ამინოპლასტები |ფორმალდეჰიდი |0,5 |

|ТВ4 დანადგარში რეაქტოპლასტთა |ფენოპლასტი СФ 090 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |0,15 |

|წინასწარი გაცხელება | | | |

| |ფენოპლასტი СФ 010 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |0,2 |

| |ფენოპლასტი СФ 337 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |0,25 |

| |ფენოპლასტი СФ 330 ფისის ბაზაზე |ფენოლი |0,4 |

| |ფენოპლასტი СФ 342 ფისის ბაზაზე (გარდა |ფენოლი |0,2 |

| |СП ტიპისა) | | |

| |ფენოპლასტი СФ 342 ფისის ბაზა-ზე, СП |ფენოლი |0,5 |

| |ტიპის | | |

| |ვოლოკნიტი-ბოჭკოვანა |ფენოლი |0,3 |

| |ამინოპლასტები |ფორმალდეჰიდი |0,2 |

|როტაციული მანქანებით დასაწნეხი |ფენოპლასტთა და ამინოპლასტთა ფხვნილები |ფენოპლასტთა და ამინოპლასტთა |9 |

|მასალების დატაბლეტება | |მტვერი | |

| |პოლიეთილენი |ორგანული მჟავები ძმარმჟავაზე |0,4 |

| | |გადაანგარიშებით | |

| | |ნახშირჟანგი |0,8 |

| |პოლიპროპილენი |ორგანული მჟავები ძმარმჟავაზე |1,5 |

| | |გადაანგარიშებით | |

| | |ნახშირჟანგი |1 |

| |პოლისტიროლი |სტიროლი |0,3 |

| |სტიროლის თანაპოლიმერი |სტიროლი |0,1 |

| |პოლიამიდები |ამიაკი |2 |

| | |ნახშირჟანგი |1 |

| |პეტროლი |დიბუთილფთალატი |0,4 |

| |პოლივინილქლორიდი-ПВХС-70-59М |ვინილქლორიდი |0,01 |

| |დიფლონი |ფენოლი |0,1 |

| |პოლიმეთილმეტაკრილატი |მეთილმეტაკრილატი |0,5 |

|სახელოიანი აფსკის ექსტრუზია |პოლიეთილენი |ორგანული მჟავები ძმარმჟავაზე |0,35 |

| | |გადაანგარიშებით | |

| | |ნახშირჟანგი |0,15 |

|მილების ექსტრუზია |პოლიეთილენი |ორგანული მჟავები ძმარმჟავაზე |0,5 |

| | |გადაანგარიშებით | |

| | |ნახშირჟანგი |0,25 |

| |ბლოკის პოლივინილქლორიდი-ПВХ (9 წონითი |ვინილქლორიდი |0,02 |

| |ნაწილი ტყვიის დანამატით) | | |

| | |ტყვია |0,01 |

| | |ნახშირჟანგი |0,5 |

|ფურცლების ექსტრუზია |პოლისტიროლი |სტიროლი |0,42 |

| | |ნახშირჟანგი |0,3 |

|გამობერვითი ნაკეთობათა წარმოება |პოლიეთილენი |ორგანული მჟავები ძმარმჟავაზე |0,4 |

| | |გადაანგარიშებით | |

| | |ნახშირჟანგი |0,8 |

|დამარცვლა (გრანულირება) |პოლიეთილენი და პოლიპროპილენი |ორგანული მჟავები ძმარმჟავაზე |0,3 |

|ექსტრუდიორების ბაზაზე | |გადაანგარიშებით | |

| | |ნახშირჟანგი |0,2 |

| |პოლისტიროლი და სტიროლის თანაპოლიმერი |სტიროლი |0,05 |

| |პოლივინილქლორიდი-ПВХ |ვინილქლორიდი |0,02 |

| |პოლიამიდები, ეტროლები, დიფლონი |ნახშირჟანგი |0,5 |

|ნედლეულის განფუთვა |თერმოპლასტები |თერმოპლასტების მტვერი |1 |

|როტორულ დამქუცმაცებელზე ნარჩენთა |თერმოპლასტები |თერმოპლასტების მტვერი |0,7 |

|დაწვრილმანება | | | |

შენიშვნა: ეს მონაცემები ახასიათებს წნეხვას წინასწარდაწნეხვებით, წინასწარდაწნეხვების გარეშე წნეხვისას გამოყენებულ უნდა იქნეს მოცემულ ცხრილში ჰიდრავლიკურ წნეხებში რეაქტოპლასტთა დაწნეხვისთვის წარმოდგენილ მონაცემთა 2/3.

დანართი 83

მრეწველობის ქვედარგი-მანქანათმშენებლობა და ლითონდამუშავება

წარმოების სახეობა-პოლიმერული მასალების გამოყენებით მანქანათა

ნაწილების დამზადება და აღდგენა

|ტექნოლოგიური პროცესის |გამოყენებული ნივთერებები და მასალები |ტემპერატურა, °C |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის |

|ოპერაცია | | | |კოეფიციენტები, გ/კგ |

|ეპოქსიდური კომპოზიციის |ეპოქსიდური ფისი ЭД-6 (ЭД-16) |20 |ეპიქლორჰიდრინი |0,375 |

|(წებოს) დამზადება | | | | |

| | | |ტოლუოლი |0,521 |

| |დიბუტილფტალატი | |დიბუტილფტალატი |1,875 |

| |პოლიეთილენპოლიამინი | |ეთილენდიამინი |3,75 |

|დეტალებზე ეპოქსუდური |ეპოქსიდური კომპოზიცია (წებო) ЭД-6 |20 |ეპიქლორჰიდრინი |0,375 |

|კომპოზიციის დატანა |(ЭД-16) ფისების ბაზაზე | | | |

| | | |ტოლუოლი |0,521 |

| | | |დიბუტილფტალატი |1,875 |

| | | |ეთილენდიამინი |3,75 |

|შეწებებულ დეტალთა შრობა |ეპოქსიდური კომპოზიცია (წებო) ЭД-6 |100-150 |ეპიქლორჰიდრინი |2,25 |

| |(ЭД-16) ფისების ბაზაზე | | | |

| | | |ტოლუოლი |3,126 |

| | | |დიბუტილფტალატი |11,25 |

| | | |ეთილენდიამინი |4,5 |

|დეტალებზე БФ88Н წებოს |БФ-88Н წებო |20 |ეთილაცეტატი |120 |

|დატანა | | | | |

| | | |ბენზინი |60 |

|შეწებებულ დეტალთა შრობა |БФ-88Н წებო |20 |ეთილაცეტეტი |360 |

| | | |ბენზინი |180 |

|აირპლაზმური დაფრქვევა |ფხვნილი ПФН-12 აცეტილენი |200-250 |მტვერი |94,8 |

| | | |ნახშირჟანგი |0,6 |

| | | |ფორმალდეჰიდი |0,01 |

| | | |ფენოლი |0,005 |

| | | |აზოტის ორჟანგი |22,0* |

შენიშვნა: *შეესაბამება 1კგ მოხმარებულ/გახარჯულ აცეტილენის რაოდენობას

დანართი 84

სამშენებლო მასალების წარმოება ცემენტის წარმოება

|ცემენტის წარმოების საამქროები |მავნე ნივთიერების (მტვრის) გაფრქვევის წყარო |მტვრის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, |

| | |კგ/ტ |

|ნედლეულის საამქრო |ყბებიანი სამსხვრეველა |0,91 |

| |ჩაქუჩიანი სამსხვრეველა |2,00 |

| |გადატვირთვის კვანძები |8,00 |

| |კონუსური სამსხვრეველა |3,15 |

| |ღია ციკლის ნედლეულის წისქვილები: |  |

| |კირქვა |145,00 |

| |მერგელი |70,00 |

| |სეპარატორული ნედლეულის წისქვილები |320,00 |

|გამოწვის განყოფილება |მბრუნავი ღუმლები (სველი ტიპის) |≤250 |

| |მბრუნავი ღუმლები (მშრალი ტიპის) |≤120 |

| |კლინკერული მაცივარი |30,00 |

| |ღუმლებიდან საწყობში კლინკერის გადატვირთვის კვანძები |6,00 |

|დანამატების საშრობი განყოფილება |საშრობი დოლი: |  |

| |წიდის |34,00 |

| |ყალიბის |28,00 |

| |მერგელის |6,00 |

| |კირქვის |32,00 |

| |თიხის |14,00 |

|დაფქვის საამქრო |ღია ციკლის ცემენტის წისქვილები: |  |

| |ცენტრალური დაცლით, |276,00 |

| |პერიფერიული დაცლით, |210,00 |

| |სეპარატორული ცემენტის წისქვილები |644,00 |

|ტრანსპორტირების საამქრო |საცავები: |  |

| |კლინკერის შენახვისათვის, |4,50 |

| |ცემენტის შენახვისათვის. |40,00 |

|ცემენტის შეფუთვის საამქრო |შეფუთვის მანქანები |62,70 |

შენიშვნა: გამოწვის საამქროში 1ტ კლინკერის წარმოებისას გამოიყოფა 0,5071ტ ნახშირორჟანგი (CO2).

დანართი 85

სამშენებლო მასალების წარმოება

ცემენტის წარმოება

|SNAP კოდი |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები (გ/ტ |

| | |კლინკერზე)* |

|030311 |ტყვია, Pb |0,098 |

| |კადმიუმი, Cd |0,008 |

| |ვერცხლისწყალი, Hg |0,049 |

| |დარიშხანი, As |0,0265 |

| |ქრომი, Cr |0,041 |

| |სპილენძი, Cu |0,0647 |

| |ნიკელი, Ni |0,049 |

| |სელენი, Se |0,0253 |

| |თუთია, Zn |0,424 |

|*გამოყენებული საწვავი: ნახშირი/კოქსი/აირი/ნავთობპროდუქტები/უტილიზირებადი ნარჩენები |

დანართი 86

სამშენებლო მასალების წარმოება

კირის წარმოება

|გაფრქვევის წყარო |მტვრის ნაირსახეობა |მტვრის ხვედრითი გამოყოფის |

| | |კოეფიციენტები, კგ/ტ |

|შნეკური სამსხვრეველა | კირქვის |10,5 |

|ჩაქუჩა სამსხვრეველა | კირქვის |16,0 |

|ცხავი | კირქვის |0,98 |

|გადატვირთვის (განტვირთვის) კვანძები | კირქვის |3,45 |

|მბრუნავი ღუმლები (სველი მეთოდი) | კირის |192,0 |

|მბრუნავი ღუმლები (მშრალი მეთოდი) | კირის |262,5 |

|შახტური ღუმელი | კირის |70,0 |

|კირის დაფქვის წისქვილი | კირის |22,75 |

|კირის გადატვირთვის (განტვირთვის) კვანძები | კირის |13,5 |

|შემფუთავი მანქანები | კირის |6,5 |

შენიშვნა: მტვრის გამოყოფის საერთო გასაშუალოებული ხვედრითი რაოდენობა 1ტ კირის წარმოებისთვის შეადგენს 190.9 კგ-ს.

დანართი 87

სამშენებლო მასალების წარმოება

რკინა-ბეტონის წარმოება

|მტვრის გამოყოფის წყარო |ნივთიერება |მტვრის ხვედრითი გამოყოფის |

| | |კოეფიციენტები, კგ/ტ |

|ვაგონების განტვირთვის პოსტი |ცემენტის მტვერი |0.08 |

| |ღორღი |0.11 |

| |ქვიშა |0.03 |

|პნევმოტრანსპორტი, საწყობები, საცავები |ცემენტის მტვერი |0.8 |

| |ღორღი |0.11 |

| |ქვიშა |0.03 |

|დოზატორები, ბეტონის შემრევები |ცემენტის მტვერი, ინერტული მასალების მტვერი |0.05 |

დანართი 88

სამშენებლო მასალების წარმოება

მინის წარმოება

|წარმოებული ნაკეთობის დასახელება |მავნე ნივთიერებათა ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

| |მტვერი |გოგირდოვანი ანჰიდრიდი, |აზოტის ოქსიდები, NOx |ნახშირჟანგი, CO |ნახშირწყალბადები, CxHy |

| | |SO2 | | | |

|მინის ბოთლი |0.7 |1.7 |3.1 |0.1 |0.1 |

|მინის ნაკეთობა, მიღებული გაბერვის |8.7 |2.8 |4.3 |0.1 |0.2 |

|მეთოდით | | | | | |

შენიშვნა: სათბობად ბუნებრივი აირის გამოყენებისას გამოიყოფა მხოლოდ ნახშირჟანგი და აზოტის ჟანგეულები, ცხრილში წარმოდგენილ სხვა კომპონენტთა გამოყოფას ამ დროს ადგილი არ აქვს.

დანართი 89

სამშენებლო მასალების წარმოება

მინის წარმოება

|მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები (გ/ტ გამოშვებულ პროდუქტზე) |

| |ფურცლოვანი მინა |მინის ტარა |

| |(SNAP კოდი 030314) |(SNAP კოდი 030315) |

|ტყვია, Pb |0,4 |2,9 |

|კადმიუმი, Cd |0,068 |0,12 |

|ვერცხლისწყალი, Hg |0,003 |__ |

|დარიშხანი, As |0,08 |0,29 |

|ქრომი, Cr |0,08 |0,37 |

|სპილენძი, Cu |0,007 |__ |

|ნიკელი, Ni |0,74 |0,24 |

|სელენი, Se |0,15 |1,5 |

|თუთია, Zn |0,37 |__ |

დანართი 90

სამშენებლო მასალების წარმოება

კერამიკულ ნაკეთობათა წარმოება

|პროდუქციის სახეობა |მავნე ნივთიერებათა ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, კგ/ტ |

| |გოგირდის ანჰიდრიდი, SO2 |აზოტის დიოქსიდი, NO2 |ნახშირჟანგი, CO |

|მოსაპირკეთებელი ფილები |0.72 (9,3) |2.00 (26,0) |1.98 (26,0) |

|იატაკის ფილები |0.28 (8,6) |1.05 (32,5) |1.20 (37,9) |

|საფასადო ფილები |0.18 (5,0) |1.85 (40,0) |1.40 (38,0) |

|სანიტარული სამშენებლო ნაკეთობები |2.95 |3.92 |4.23 |

|კანალიზაციის მილები |1.90 |0.45 |0.86 |

|მჟავამედეგი კერამიკული ნაკეთობანი |2.00 |0.42 |1.05 |

შენიშვნა: ფრჩხილებში წარმოდგენილია ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები პროდუქციის 1 მ2 ფართზე გაანგარიშებით (გ/მ2).

დანართი 91

სამშენებლო მასალების წარმოება

აგურის წარმოება

|გამოყენებული საწვავის |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები |

|სახეობა | |

| |SO2, გ/გჯ |NOx, გ/გჯ |NMVOC (ააონ), |CH4, გ/გჯ |CO, გ/გჯ |CO2, კგ/გჯ |N2O, გ/გჯ |

| | | |გ/გჯ | | | | |

|ქვანახშირი |597 |242 |18 |7,65 |65 |87 |9 |

|მურა ნახშირი |1700 |220 |10,75 |50,75 |62 |99,5 |8,5 |

|მაზუთი |763,5 |193,5 |30 |4,05 |122 |77 |8,5 |

|ბუნებრივი აირი |4,2 |190 |15 |4,2 |176,5 |50 |2,5 |

შენიშვნა: აგურის გამოწვის ღუმლებიდან გამოიყოფა საშუალოდ 0,05 კგ მტვერი 1 ტ აგურზე.

დანართი 92

სამშენებლო მასალების წარმოება

საბათქაშე თაბაშირის და გაჯის წარმოება

|გამოყენებული საწვავის |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები |

|სახეობა | |

| |SO2, გ/გჯ |NOx, გ/გჯ |ააონები, გ/გჯ |CH4, გ/გჯ |CO, გ/გჯ |CO2, კგ/გჯ |N2O, გ/გჯ |

|შეშა |5,2 |249 |48 |32 |1429 |92 |4 |

|მურა ნახშირი |680 |249 |15 |15 |79 |98 |14 |

|მაზუთი |305 |249 |1,5 |1,5 |79 |73 |14 |

|ბუნებრივი აირი |* |249 |4 |4 |83 |55 |3 |

*მტვრის გამოყოფის ხვედრითი რაოდენობა 1ტ თაბაშირის ან 1ტ გაჯის წარმოებისას შეადგენს 106,12 კგ-ს.

დანართი 93

სამშენებლო მასალების წარმოება

ქვიშა-ხრეშის წარმოება და ქვის დამუშვება

ქვიშა-ხრეშის წარმოებისას მტვრის ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები შეადგენს სათანადოდ:

• პირველადი და მეორადი მსხვრევისას: ა) მშრალი მასალის - 0,14 კგ/ტ, ბ) სველი მასალის - 0,009 კგ/ტ;

• მესამეული მსხვრევისას: ა) მშრალი მასალის - 0,93 კგ/ტ, ბ) სველი მასალის - 0,06 კგ/ტ.

ქვის მშრალი მეთოდით დამუშავებისას წარმოქმნილი მტვრის წამური და წლიური რაოდენობა იანგარიშება ფორმულებით:

[pic]

სადაც b - განახერხის სიგანე, მმ;

v - მიწოდების სიჩქარე, მმ/წთ;

H - დასამუშავებელი მასალის სისქე, მმ;

L - წელიწადში განახერხების ჯამური სიგრძე, მ/წელი;

( - დასამუშავებელი მასალის სიმკვრივე, გ/სმ3.

ქვის სველი მეთოდით დამუშავებისას ზემოაღნიშნულ ფორმულებში გათვალისწინებულ უნდა იქნას გაფრქვევის შემასწორებელი კოეფიციენტი, რომელიც ტოლია 0,01-ის.

დანართი 94

სამშენებლო მასალების წარმოება

ასფალტბეტონის წარმოება (აირმტვერდაჭერის გათვალისწინებით)

|მავნე ნივთიერებათა გამოყოფის წყარო |წარმავალ აირებში მტვრის კონცენტრაცია გაწმენდამდე (Cსაწ.) გ/მ3 |

|არყის ხე |0,69 |

|წიფელი |0,69 |

|მუხა |0,78 |

|ნაძვი |0,52 |

|კედარი |0,51 |

|ლარიქსი |0,77 |

|ცაცხვი |0,58 |

|თხმელა |0,61 |

|ვერხვი |0,58 |

|სოჭი |0,52 |

|ფიჭვი |0,59 |

|კოპიტი |0,76 |

დანართი 96

ხის გადამუშავება (მეორადი გადამუშავება) ნამზადებად

|ჩარხ-დანადგარების დასახელება |გაწოვილი ჰაერის მინიმალური |მტვერგამოყოფის ინტენსივობა, კგ/სთ |

| |რაოდენობა, ათასი მ3/სთ | |

| | |ნაწილაკთა ზომებით <200 მკმ |

|მრგვალხერხა ჩარხი გრძივი ხერხვისთვის |1.58 |6.45 |

|ЦД-2, ЦА-2А | | |

|მრგვალხერხა უნივერსალური ჩარხი |1.79 |7.75 |

|Ц-2Д5А, Ц-6, Ц-3, Ц-5М, Ц-2М | | |

|ლენტურხერხიანი სადურგლო |1.24 |19.25 |

|ЛС-80-1, ЛС-40-1 | | |

|გამშალაშინებელი ჩარხი |1.14 |20 |

|СФ-4,СФ-3-3, СФА-4, СФ-6 | | |

|ორმხრივ გამშალაშინებელი ჩარხი |1.15 |20 |

|О2Ф-4-1 | | |

|რეისმუსიანი ცალმხრივი |1.75 |37.5 |

|СР3-6, СР-6-7, СР-12-2, СР-18 | | |

|რეისმუსიანი ორმხრივი |4.32 |74 |

|С2Р8-2, С2P12, С2P-16 | | |

|ოთხმხრივ სარანდი |5.94 |83.5 |

|С16-1, СК-15, С165, СП-30, С26 | | |

|საფრეზავი ერთშპინდელიანი |0.94 |8 |

|ФЛ, ФЛА, Ф-4, ФШ-4, ФА-2 | | |

|კოტასაჭრელი ШО-8 |4.18 |5 |

|ШПА-40, Ш2ПА |2.34 |8.5 |

|ხის დამმუშავებელი ჩარხები |0.78 |10.5 |

|ЦА-12, ЦА-2, УН, К | | |

|ჩამოსაგანი ორხერხა ЦД-4 |1.8 |7.5 |

|საბურღი 2П, 125ПG |0.99 |6.75 |

|სახარატე 1Е61М, 1А616G |2.45 |7.9 |

|სახეხი ლენტური |1.66 |3.1 |

|ШЛПС-Л, ШЛПС, ШлНС, ШлДБ, ШЛХ-2 | | |

|სახეხი დისკოიანი ШЛДБ-4 |2.07 |9.75 |

შენიშვნა: მტვრის გაფრქვევების გაანგარიშებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნას მერქნის სინოტივის მახასიათებელი კოეფიციენტი, რომელიც საშუალოდ შეიძლება მიღებულ იქნას 0,1-ის ტოლად.

დანართი 97

კვების პროდუქტების წარმოება

|წარმოების დასახელება |მავნე ნივთიერებების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, |

| | |კგ/ტ პროდუქტზე |

| შაქრის წარმოება |შაქრის მტვერი |4 |

| |კირის მტვერი |2 |

| |ააონ (არამეთანური აქროლადი ორგანული ნაერთები) |10 |

| საპნის წარმოება |მტვერი |0,0026 |

| |ნაჯერი მჟავები |0,5 |

| ოლიფას წარმოება |უაით-სპირიტი |0,5 |

| |ფორმალდეჰიდი |14,3 |

| მშრალი სახამებლის წარმოება |სახამებლის მტვერი |5 |

| პურის წარმოება |ფქვილის მტვერი |0,18 |

| |ეთილის სპირტი |1,9 |

| |აქროლადი ორგანული მჟავები (ძმარმჟავაზე გადაანგარიშებით)|0,2 |

| |ალდეჰიდები (ძმარმჟავა ალდეჰიდზე გადაანგარიშებით) |0,04 |

| ფქვილის წარმოება |ფქვილის მტვერი |4 |

| |ხორბლის მტვერი |1,5 |

| მაკარონის წარმოება |ფქვილის მტვერი |0,18 |

| ლუდის წარმოება |მარცვლეულის მტვერი |1კგ/ტ ალაო |

| |ააონ |0,35 კგ/მ3 ღვინოზე |

|ეთილის სპირტის წარმოება ხორბლიდან |ეთილის სპირტის ორთქლი |6,5 |

| |ხორბლის მტვერი |5 კგ/ტ ხორბალზე |

|ღვინის წარმოება |ააონ |0,8 კგ/მ3 ღვინოზე |

| კომბინირებული საკვების წარმოება |კომბინირებული საკვების მტვერი |4 |

| |ააონ |1 |

| მზესუმზირის ზეთის წარმოება |მზესუმზირის თესლის და ჩენჩოს მტვერი |8 |

| |აკროლეინი |0,00065 |

| |ნახშირწყალბადების ორთქლი |9 |

| თამბაქოს წარმოება |თამბაქოს მტვერი |45 |

| პირველადი ჩაის წარმოება |ჩაის მტვერი |10 |

| დაფასოებული ჩაის წარმოება |ჩაის მტვერი |0,25 |

დანართი 98

ავტოგასამართი სადგურები

1. ავტოგასამართი სადგურებიდან მავნე ნივთიერებათა რაოდენობა შეადგენს:

ა) 1,4 გრამ ნახშირწყალბადებს (ჯამურად) 1 ლიტრ რეალიზებულ ბენზინზე (1000 ლ ბენზინის მასა ტოლია 0,73ტ-ის);

ბ) 0,0025 გრამ ნახშირწყალბადებს (ჯამურად) 1 ლიტრ რეალიზებულ დიზელის საწვავზე (1000 ლ დიზელის საწვავის მასა ტოლია 0,8ტ-ის);

გ) ბუნებრივი აირით ავტომანქანების გამართვისას Vმილი=0,785 X d2მილი X Lმილი X P კუბურ მეტრს ბუნებრივი აირის შემცველ ნახშირწყალბადებს (მეთანს), სადაც Vმილი, dმილი და Lმილი - შესაბამისად არის შლანგსა და სამსვლიან ონკანს შორის შემაერთებელი მილის მოცულობა (მ3), დიამეტრი (მ) და სიგრძე (მ), ხოლო P_ბუნებრივი აირის მუშა წნევაა (ატმოსფერო). 1000 ნმ3 ბუნებრივ აირს უმატებენ 16 გ ეთილმერკაპტანს; 1000 ნმ3 ბუნებრივი აირის მასა ტოლია 0,73 ტ-ის.

2. თხევადი გაზით შემავსებელ სადგურებიდან და პუნქტებიდან ტექნოლოგიური დანაკარგების (ნახშირწყალბადების-პროპან ბუთანის) ნორმები ერთეულ რეალიზებულ თხევად გაზზე შეადგენს:

ა) თხევადი გაზით შემავსებელ სადგურებიდან (თხევადი გაზის რკინიგზის ცისტერნებით მიღებისას) 1,82%-ს - თხევადი გაზის ბალონებში რეალიზაციისას; 1,8%-ს - თხევადი გაზის ავტოცისტერნებში რეალიზაციისას; 2,32%-ს - თხევადი გაზით ავტომანქანების გამართვის რეალიზაციისას;

ბ) თხევადი გაზით შემავსებელ სადგურებიდან (თხევადი გაზის მილგაყვანილობით მიღებისას) 0,84%-ს - თხევადი გაზის ბალონებში რეალიზაციისას; 0,82%-ს - თხევადი გაზის ავტოცისტერნებში რეალიზაციისას; 1,34%-ს - თხევადი გაზით ავტომანქანების გამართვის რეალიზაციისას;

გ) თხევადი გაზით შემავსებელ პუნქტებიდან 0,64%-ს - თხევადი გაზის ბალონებში რეალიზაციისას; 1,15%-ს - თხევადი გაზის ავტოცისტერნებში რეალიზაციისას;

1ტ თხევად გაზს უმატებენ 80 გ ეთილმერკაპტანს.

დანართი 99

ავტოსატრანსპორტო საშუალებები

ავტოსატრანსპორტო საშუალებებიდან მავნე ნივთიერებათა ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები 1ტ თხევადი საწვავის ან 1000 მ3 შეკუმშული აირის წვისას, ტ

|მავნე ნივთიერებათა დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები შემდეგი სახის საწვავის წვისას |

| |ბენზინი |დიზელის საწვავი |გათხევადებული აირი |შეკუმშული აირი |

|ნახშირჟანგი, CO |0.44 |0.125 |0.44 |0.22 |

|აზოტის დიოქსიდი, NO2 |0.025 |0.035 |0.025 |0.025 |

|გოგრიდოვანი ანჰიდრიდი, SO2 |0.002 |0.02 |- |- |

|ნახშირწზყალბადები, CxHy |0.08 |0.055 |0.08 |0.05 |

|ჭვარტლი, C |0.0006 |0.015 |- |- |

|ბენზინ(ა) აპირენი, C20H12 |0.23გ |0.31გ |- |- |

|ნახშირორჟანგი, CO2 |3,180 |3,140 |3,017 |2,750 |

დანართი 100

რეზინტექნიკური ნაწარმის რემონტი

|ტექნიკური პროცესის დასახელება |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/კგ |

| | |დახარჯულ მასალაზე |

|წებოს დამზადება, მისი წასმა შესაწებ |ბენზინი |900 |

|ზედაპირზე და შრობა | | |

|საბურავების ვულკანიზაცია |გოგირდოვანი ანჰიდრიდი, SO2 |0.0054 |

| |დივინილი, C4H6 |0.0213 |

| |იზოპრენი, C5H8 |0.0162 |

|კამერების ვულკანიზაცია |გოგირდოვანი ანჰიდრიდი, SO2 |0.0054 |

დანართი 101

აკუმულატორების ბატარეების რემონტი

|ტექნოლოგიური პროცესის დასახელება |გამოყენებული მასალა, |დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის |

| |პროცესი და პროცესის | |კოეფიციენტები ტიგელის |

| |ტემპერატურა, °C | |სარკის ერთეულ ფართობზე, |

| | | |გ/წმ*მ2 |

|ელემენტთაშორისი შემაერთებლების და დენმიმყვანთა |ტყვია (ტყვიის ლღობა), |ტყვია |0,0013 |

|აღდგენა (ჩამოსხმა) |300-500 | | |

|აკუმულატორთა კორპუსის გასარემონტებლად ბითუმის |მასტიკა (მასტიკის ლღობა), |მინერალური ზეთი (ზეთოვანი |0,003 |

|მასტიკის დამზადება |100-150 |აეროზოლი) | |

დანართი 102

აკუმულატორების დამუხტვა

|ტექნოლოგიური პროცესის სტადია, |გამოყენებული ელექტროლიტის |ტემპერატურა, °C |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი |

|ოპერაცია |დასახელება | | | |

| | | | |გ/კგ |გ/სთ (ამპერი*სთ) |

|ტუტე ელექტროლიტიანი (მაგ. |ნატრიუმის და კალიუმის ტუტე|20 |ნატრიუმის და კალიუმის ტუტე |1,9 |0,0008 |

|რკინა-ნიკელის ელექტროდებიანი) | | | | | |

|აკუმულატორების დამუხტვა | | | | | |

|ტყვიის ელექტროდებიანი (მჟავა |გოგირდმჟავა |80 |გოგირდმჟავა |2,5 |0,001 |

|ელექტროლიტიანი) აკუმულატორების | | | | | |

|დამუხტვა | | | | | |

დანართი 103

მესაქონლეობის და მეფრინველეობის ფერმები

|პირუტყვის სახეობა |SNAP კოდი |ნაკელის ტიპი |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები მავნე ნივთიერებების მიხედვით (კგ/წ ერთ სულზე) |

| | | |ამიაკი, NH3 |აზოტის ოქსიდი,|NMVOC (ააონ) |მყარი ნაწილაკები, |

| | | | |NO | |TSP |

| | | | | |სილოსებით კვება |სილოსებით კვების | |

| | | | | | |გარეშე | |

|მერძეული ძროხა |100901 |თხევადი |39,3 |0,007 |17,937 |8,047 |1,38 |

|სხვა რქოსანი პირუტყვი (ახალგაზრდა |100902 |თხევადი |13,4 |0,002 |8,902 |3,602 |0,59 |

|მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის, სახორცე| | | | | | | |

|პირუტყვისა და ხბოების ჩათვლით) | | | | | | | |

|სასუქი ღორი |100903 |თხევადი |6,7 |0,001 |__ |0,551 |0,75 |

|დედა ღორი |100904 |თხევადი |15,8 |0,004 |__ |1,704 |1,53 |

| | |შენობის გარეთ |7,3 |0 | | | |

|ცხვარი |100905 |მყარი |1,4 |0,005 |0,279 |0,169 |0,139 |

|ბროილერი (ბროილერი და კრუხი) |100908 |სკორე |

|ააონ, NMVOC |კგ/ჰა |0,86 |

|ამიაკი, NH3 |კგ/კგ გამოყენებული |0,081 |

| |სასუქი-N | |

|მყარი ნაწილაკები, PM10 |კგ/ჰა |1,56 |

|მყარი ნაწილაკები, PM2,5 |კგ/ჰა |0,06 |

|აზოტის ოქსიდი, NO |კგ/კგ გამოყენებული |0,026 |

| |სასუქი-N | |

დანართი 105

ელექტროენერგეტიკა და სითბოს წარმოება (საქვაბე დანადგარები

30ტ/სთ-ზე მეტი ორთქლ წარმადობით)

1. ატმოსფეროში გაფრქვეული მყარი ნაწილაკების გაანგარიშებისას გასათვალისწინებელია, რომ ნაცართან ერთად ატმოსფეროში გადის დაუწვავი საწავავი. ნამწვ აირებში ნაცრის საერთო რაოდენობა 1 კგ. საწვავზე შეადგენს

[pic],

სადაც

AP - საწვავის ნაცრიანობაა მუშა მასაზე, %;

(yn - ნამწვ აირებში მყარი ნაწილაკების წილია;

(yn - ნაცარში საწვავის შემცველობაა, %.

2. მექანიკური არასრული წვა q1 განისაზღვრება შემდეგნაირად:

[pic],

სადაც

[pic]- მუშა საწვავის წვის უმდაბლესი სითბოა, მჯ/კგ;

32.7 - საწვავის წვის უმდაბლესი სითბოა, მჯ/კგ.

3. ნაცრის რაოდენობა გასავალში 1 კგ. საწვავის არასრული წვის დროს:

[pic]

4. იმასთან დაკავშირებით რომ საწვავის ყველა სახეობას აქვს წვის სხვადასხვა სითბო, გაანგარიშებაში ხშირად გამოიყენება დაყვანილი ნაცრიანობა ((( და გოგირდოვნება S((, რომელიც განისაზღვრება ფორმულით:

[pic];

[pic]

5. ნაცრის გამოფრქვევა ატმოსფეროში დროის ერთეულში (გ/წმ, ტ/წელ) იმის გათვალისწინებით, თუ რამდენს იჭერს მტვერდამჭერი, განისაზღვრება ფორმულით:

[pic]

სადაც

B - ნატურალური საწვავის ხარჯია მოცემულ პერიოდში (გ/წმ, ტ/წელ);

(3 - მტვერდამჭერში მყარი ნაწილაკების დაჭერის ხარისხია.

(yn - მყარი ნაწილაკების წილი საცეცხლურიდან, დამოკიდებულია საცეცხლურის ტიპზე და მიიღება შემდეგი მონაცემებით:

კამერა (წიდის მყარი მოცილებით) 0.95

ღია (წიდის სველი მოცილებით) 0.7 – 0.85

ნახევრად ღია (წიდის სველი მოცილებით) 0.6 - 0.8

ორკამერიანი საცეცხლური 0.5 - 0.6

საცეცხლური ვერტიკალური წინასაცეცხლურით 0.2 - 0.4

ჰორიზონტალური ციკლონური საცეცხლურები 0.1 - 0.15

6. საწვავის საექსპლოატაციო მონაცემების არარსებობისას გატყორცნილი მტვრის რაოდენობა გაიანგარიშება ფორმულით:

[pic],

სადაც

q4yn _ საწვავის თბოდანაკარგია, %.

7. გოგირდის ოქსიდების გაფრქვევები განისაზღვრება გოგირდის ანჰიდრიდის სახით (გ/წმ, ტ/წელ) შემდეგი ფორმულით:

[pic]

სადაც

(ISO2 - არსებულ მტვერში გოგირდის ოქსიდების წილია;

(IISO2 - მტვერდამჭერში გოგირდის ოქსიდების წილია;

2 - განსაზღვრავს SO2 (64) და S(32) მოლეკულური მასების შესაბამისობას.

8. საქვაბიდან ატმოსფეროში გაფრქვეული აზოტის ოქსიდების რაოდენობა NO2-ზე გადაანგარიშებით (ტ/წელ, გ/წმ) განისაზღვრება ფორმულით:

[pic]

სადაც

K - პირობით საწვავში აზოტის ოქსიდების დამახასიათებელი კოეფიციენტია;

B - მყარი, თხევადი და აირადი საწვავის სრული ხარჯია, ტ/წელ (გ/წმ);

q4 - არასრული წვის დროს სითბოს დანაკარგია;

β1 - შემასწორებელი კოეფიციენტია, რომელიც ითვალისწინებს საწვავის ხარისხის ზემოქმედებას აზოტის ოქსიდების გამოყოფაზე (აზოტის შემცველობა საწვავში - Nr);

β2 - კოეფიციენტია, რომელიც ითვალისწინებს სანთურის კონსტრუქციას (გრიგალური სანთურასათვის β2 =1, პირდაპირმდენისთვის β2=0,85);

β3 - მტვერდამჭერის კოეფიციენტია. მტვრის სველი დაჭერის შემთხვევაში β3=1.4, ყველა სხვა შემთხვევაში β3=1;

ε1 - საცეცხლურში რეცირკულირებადი აირების ზემოქმედების კოეფიციენტია;

ε2 - გატყორცნილი აზოტის ოქსიდების რაოდენობის შემცირების კოეფიციენტია. (ორსაფეხურიანი წვის დროს);

r - ნამწვი აირების რეცირკულაციის ხარისხია, %.

K - აირების წვის კოეფიციენტია 70ტ/სთ წარმადობის შემთხვევაში და მყარი საწვავის მაღალტემპერატურული წვისას 75%-იანი დატვირთვისას იგი განისაზღვრება ფორმულით:

K=12D(/(200+D),

სადაც

D და D( - საქვაბის ან მისი კორპუსის ნომინალური და ფაქტიური ორთქლწარმადობაა, ტ/სთ.

9. ენერგეტიკულ საქვაბეებში თხევადი და აირადი საწვავის წვისას (1 კოეფიციენტი მიიღება ტოლად:

|ჰაერის ჭარბი |აირი |მაზუთი |

|კოეფიციენტი საცეცხლურში | | |

|αT>1.05 |0.9 |1 |

|αT =1.03÷1.05 |0.8 |0.9 |

|αT <1.03 |0.7 |0.75 |

10. ენერგეტიკულ საქვაბეებში ერთდროულად ორი სახის საწვავის წვისას β1 კოეფიციენტი გამოიყენება იმის მიხედვით თუ რომელი საწვავის ხარჯი აღემატება 90%-ს. სხვა შემთხვევებში β1 გამოიყენება გასაშუალოებული საწვავის მიხედვით. ორი სახის საწვავისათვის:

[pic]

სადაც

((1, (((1, B(, B(( - შეესაბამება β1 კოეფიციენტის მნიშვნელობებს და თითოეული საწვავის ხარჯს; წყალგამაცხელებელ საქვაბეზე β1=1

ε1 - კოეფიციენტის მნიშვენლობაა ნორმალური დატვირთვის შემთხვევაში და როცა r≤30%, აიღება საწვავის და მისი წვის მეთოდის შესაბამისად.

აირის და მაზუთის წვა აირის რეცირკულაციის მიყვანისას

საცეცხლურამდე _________________ 0.002

სანთურებამდე ___________________ 0.015

საცეცხლურამდე _________________ 0.02

საჰაერო _________________________ 0.025

ორი საჰაერო ნაკადისათვის ________ 0.03

11. ვანადიუმის ოქსიდების რაოდენობა ვანადიუმის ხუთჟანგზე გადაანგარიშებით (ტ/წელ, გ/წმ), რომელიც აირებთან ერთად გაიტყორცნება ატმოსფეროში დროის ერთეულში, გაიანგარიშება ფორმულით:

[pic]

სადაც

GV2O5 - არის თხევად საწვავში ვანადიუმის შემცველობაა V2O5 –ზე გადაანგარიშებით, გ/ტ;

ηoc - საქვაბის გამაცხელებლის ზედაპირზე ვანადიუმის ხუთჟანგის დალექვის კოეფიციენტი. ამ ზედაპირის გასუფთავების შემთხვევაში ηoc =0.07, საქვაბეებისთვის შუალედური ორთქლგადამახურებლის გარეშე გასუფთავების იგივე პირობების შემთხვევაში ηoc=0.05, სხვა შემთხვევებში ηoc=0;

(y - თხევადი საწვავის წვის შედეგად მაზუთის საქვაბეებში გამწმენდ მოწყობილობების მიერ დაჭერილი მყარი ნაწილაკების წილი, მუშაობის (y-ს მნიშვნელობა ფასდება გამწმენდი მოწყობილობების მუშაობის პირობებისთვის წელიწადში.

12. საწვავის ანალიზის შედეგების არქონის შემთხვევაში GV2O5 –საწვავში განისაზღვრება ფორმულით:

V2O5 = 95.4 SP-31.6 გ/ტ,

სადაც

SP- გოგირდის შემცელობაა მაზუთში სამუშაო მასაზე, % (როცა SP>0.4%).

13. ნახშირბადის ოქსიდების (CO) კონცენტრაცია განისაზღვრება ხალსაწყოების საშუალებით. CO-ს გაფრქვევები (გ/წმ) გაიანგარიშება ფორმულით:

MCO=(Vr,

სადაც

Vr - ნამწვი აირების რაოდენობაა, მ3/წმ;

( - CO-ს კონცენტრაციაა ნამწვ აირებში, გ/მ3.

14. ნახშირბადის ოქსიდის რაოდენობაა (ტ/წელ, გ/წმ) გაიანგარიშება შემდეგი ფორმულით:

[pic]

სადაც

CC - მყარი, თხევადი და აირადი საწვავის წვის შედეგად გამოყოფილი ნახშირბადის ოქსიდის გამოსავალია (კგ/გ, კგ/ათ. მ3), რომელიც განისაზღვრება ფორმულით:

[pic],

სადაც

q3 და q4 - შესაბამისი დანაკარგია მექანიკური და ქიმიური არასრული წვის დროს, %, რომელიც გამოიყენება საექსპლოატაციო ნორმებით და მონაცემებით. აირის და მაზუთის წვისას ჰაერის მინიმალური ხარჯის დროს (α=1.01+1.03) q3=0.15; როცა α=1.05, q4=0.

R - არის კოეფიციენტი, რომელიც ითვალისწინებს საწვავის არასრული ქიმიური წვის დროს თბოდანაკარგების წილს, გამოწვეულს CO-ს არასრული წვის დროს. მყარი საწვავისათვის R=1; აირისთვის R=0.5; მაზუთისთვის R=0.65.

დანართი 106

ელექტროენერგეტიკა და სითბოს წარმოება

|მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები (მგ/გჯ) საწვავის სახეობის მიხედვით |

| |ქვანახში|მურა |აირადი საწვავი (ბუნებრივი აირი, |ნავთობის მძიმე |ნავთობის მსუბუქი|ბიომასა (შეშა, ხის |

| |რი |ნახშირი |გათხევადებული ბუნებრივი/ან |ფრაქცია (მაზუთი,|ფრაქცია (დიზელი,|ნახშირი, სოფლის |

| | | |ნავთობის აირი, კოქსის აირები, |ბითუმი და სხვა) |ნავთი, ნაფტა და |მეურნეობის მცენარეული |

| | | |ბრძმედული აირები, ნამუშევარი | |სხვა) |ნარჩენები) |

| | | |აირები | | | |

|ტყვია, Pb |7,3 |15 |0,0015 |4,56 |4,07 |20,6 |

|კადმიუმი, Cd |0,9 |1,8 |0,00025 |1,2 |1,36 |1,76 |

|ვერცხლისწყალი, Hg |1,4 |2,9 |0,1 |0,341 |1,36 |1,51 |

|დარიშხანი, As |7,1 |14,3 |0,12 |3,98 |1,81 |9,46 |

|ქრომი, Cr |4,5 |9,1 |0,00076 |2,55 |1,36 |9,03 |

|სპილენძი, Cu |7,8 |1 |0,000076 |5,31 |2,72 |21,1 |

|ნიკელი, Ni |4,9 |9,7 |0,00051 |255 |1,36 |14,2 |

|სელენი, Se |23 |45 |0,0112 |2,06 |6,79 |1,2 |

|თუთია, Zn |19 |8,8 |0,0015 |87,8 |1,81 |181 |

დანართი 107

საწვავის წვა

მავნე ნივთიერებათა ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები 1ტ მყარი და თხევადი საწვავის ან 1000 მ3 ბუნებრივი აირის (d=0,7-0,8 ტ/1000 მ3) წვისას, ტ. (საქვაბე დანადგარები 30ტ/სთ-მდე ორთქლ წარმადობით)

|მავნე ნივთიერების დასახელება |მყარი სათბობი |თხევადი სათბობი |აირადი სათბობი |

| |ტყიბულის |შეშა |დიზელის |ნავთი |მაზუთი |ბუნებრივი აირი |

| |ქვანახშირი | |საწვავი | | | |

| | |

| |CO |NOx |CH |C |SO2 |CH2O |ბენზ(ა)პირენი |

|ა |7,2 |10,3 |3,6 |0,7 |1,1 |0,15 |1,3*10-5 |

|ბ |6,2 |9,6 |2,9 |0,5 |1,2 |0,12 |1,2*10-5 |

|გ |5,3 |8,4 |2,4 |0,35 |1,4 |0,1 |1,1*10-5 |

|დ |7,2 |10,8 |3,6 |0,6 |1,2 |0,15 |1,3*10-5 |

ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები (გ/კვტ.სთ) სტაციონარული დიზელის დანადგარებისთვის (კაპიტალური რემონტის შემდეგ)

|დანადგარის ჯგუფი |ხვედრით გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/კვტ.სთ |

| |CO |NOx |CH |C |SO2 |CH2O |ბენზ(ა)პირენი |

|ა |8,6 |9,8 |4,5 |0,8 |1,2 |0,2 |1,6*10-5 |

|ბ |7,4 |9,1 |3,6 |0,65 |1,3 |0,15 |1,5*10-5 |

|გ |6,4 |8,0 |3,0 |0,45 |1,5 |0,12 |1,4*10-5 |

|დ |8,6 |10,3 |4,5 |0,75 |1,3 |0,2 |1,6*10-5 |

ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები (გ/კგ მოხმარებული საწვავი) სტაციონარული დიზელის დანადგარებისთვის (კაპიტალურ რემონტამდე)

|დანადგარის ჯგუფი |ხვედრით გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/კგ საწვავი |

| |CO |NOx |CH |C |SO2 |CH2O |ბენზ(ა)პირენი |

|ა |30 |43 |15 |3,0 |4,5 |0,6 |5,5*10-5 |

|ბ |26 |40 |12 |2,0 |5,0 |0,5 |5,5*10-5 |

|გ |22 |35 |10 |1,5 |6,0 |0,4 |4,5*10-5 |

|დ |30 |45 |15 |2,5 |5,0 |0,6 |5,5*10-5 |

ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები (გ/კგ მოხმარებული საწვავი) სტაციონარული დიზელის დანადგარებისთვის (კაპიტალური რემონტის შემდეგ)

|დანადგარის ჯგუფი |ხვედრით გამოყოფის კოეფიციენტები, გ/კგ |

| |CO |NOx |CH |C |SO2 |CH2O |ბენზ(ა)პირენი |

|ა |36 |41 |18,8 |3,75 |4,6 |0,7 |6,9*10-5 |

|ბ |31 |38 |15,0 |2,5 |5,1 |0,6 |6,3*10-5 |

|გ |26 |33 |12,5 |1,8 |6,1 |0,5 |5,6*10-5 |

შენიშვნა: ელ. ენერგიის ავარიული გათიშვის შემთხვევაში გამოყენებული სარეზერვო დიზელ-გენერატორებისთვის მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევების ანგარიში არ წარმოებს.

დანართი 109

ნამუშევარი ზეთების წვა

|მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი (კგ/მ3 გამოყენებულ ზეთზე) |

| |მცირე სიმძლავრის საქვაბეები |გამათბობლები ამაორთქლებლიანი |გამათბობლები მფრქვევანიანი |

| | |სანთურებით |სანთურებით |

|მყარი ნაწილაკები, PM |7,68*A |0,336*A |7,92*A |

|აზოტის ოქსიდები, NOx |2,28 |1,32 |1,92 |

|ნახშირბადის ოქსიდი, CO |0,6 |0,204 |0,252 |

|გოგირდის ოქსიდები, SOx |17,64*S |12*S |12,84*S |

|ქლორწყალბადი, HCl |7,92 |__ |__ |

|ტყვია, Pb |6,6*Pb |0,0492* Pb |6* Pb |

|კადმიუმი, Cd |0,001116 |0,000018 |0,00144 |

|ვერცხლისწყალი, Hg |__ |__ |__ |

|დარიშხანი, As |0,0132 |0,0003 |0,0072 |

|ქრომი, Cr |0,0024 |0,0228 |0,0216 |

|სპილენძი, Cu |__ |__ |__ |

|ნიკელი, Ni |0,00132 |0,006 |0,0192 |

|სელენი, Se |__ |__ |__ |

|თუთია, Zn |__ |__ |__ |

|ფენოლი |__ |2,888*10-4 |3,36*10-6 |

|დიქლორბენზოლი |__ |9,6*10-8 |__ |

|ბენზო(ა)პირენი |__ |4,8*10-4 |__ |

|A - საწვავში ნაცრის მასური წილი (%);Pb - საწვავში ტყვიის მასური წილი (%); S - საწვავში გოგირდის მასური წილი (%) |

დანართი 110

ნავთობპროდუქტების თავისუფალი წვა

ნავთობპროდუქტების თავისუფალი წვისას გაფრქვეული მავნე ნივთიერებათა მასა იანგარიშება ფორმულით:

[pic],

სადაც: [pic]- არის გაფრქვეული i-ური მავნე ნივთიერების მასა, კგ;

[pic] - არის გაფრქვეული i-ური მავნე ნივთიერების გაფრქვევის ხვედრითი კოეფიციენტი, კგ/კგ;

[pic]- არის [pic]-ური ნავთობპროდუქტის წვის სისრულის კოეფიციენტი (წყლის ზედაპირზე წვისას [pic], ხმელეთზე წვისას [pic]);

[pic] აღნიშნავს დამწვარი ნავთობპროდუქტის მასას, კგ.

|მავნე |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტები, [pic] კგ/კგ |

|ნივთიერების დასახელება | |

| |ნედლი ნავთობი |დიზელის საწვავი |ბენზინი |

|ნახშირჟანგი, CO |[pic] |[pic] |[pic] |

|გოგირდწყალბადი, H2S |[pic] |[pic] |[pic] |

|აზოტის ჟანგულები, NO2 |[pic] |[pic] |[pic] |

|გოგირდის ჟანგულები , SO2 |[pic] |[pic] |[pic] |

|ჭვარტლი, C |[pic] |[pic] |[pic] |

|ციანწყალბადმჟავა, HCN |[pic] |[pic] |[pic] |

|ვანადიუმის ხუთჟანგი, V2O5 |[pic] |[pic] |[pic] |

|ბენზ(ა)პირენი_C20H12 |[pic] |[pic] |[pic] |

დანართი 111

ტყის ხანძრები

|SNAP კოდი |მავნე ნივთიერების დასახელება |განზომილება |ხვედრითი გამოყოფის კოეფიციენტი |

|1103 |აზოტის ოქსიდები, NOx |კგ/ჰა დამწვარ ფართობზე |190 |

| |ნახშირბადის ოქსიდი, CO |კგ/ჰა დამწვარ ფართობზე |5400 |

| |ააონ (არამეთანური აქროლადი ორგანული ნაერთები, |კგ/ჰა დამწვარ ფართობზე |500 |

| |NMVOC) | | |

| |გოგირდის ოქსიდები, SOx |კგ/ჰა დამწვარ ფართობზე |38 |

| |ამიაკი, NH3 |კგ/ჰა დამწვარ ფართობზე |43 |

| |მყარი ნაწილაკები, TSP |გ/კგ დამწვარ ტყეზე |17 |

დანართი 112

ნამუშევარი მანქანა-დანადგარების და მექანიზმების

ტექნიკური დეტალების რემონტისწინა რეცხვა და გასუფთავება

|ტექნოლოგიური პროცესის |გამრეცხი ნივთიერების გამოყენების დახასიათება |მავნე ნივთიერებათა |

|სტადია, ოპერაცია | | |

| |დასახელება |კონცენტრაცია, გ/ლ |ტემპერატურა, °C |დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის |

| | | | | |კოეფიციენტი, გ/მ2 |

|ძველი ლაქ-საღებავის |ნატრიუმის ტუტე | 60-80 |80-90 |ტუტე |0,0056 |

|მოცილება გამოსახარშ | | | | | |

|აბაზანაში | | | | | |

| |ნატრიუმის ფოსფატი |2 | | | |

| |ნატრიუმის ბკარბონატი |5 | | | |

|დეტალების რეცხვა და |ნავთი |ნავთი |18-20 |ნავთი |0,046 |

|განკონსერვება | | | | | |

|კვანძების და დეტალების |МС-6, МС-8 |20 |85-90 |ნახშირწყალბადები |0,138 |

|გამოორთქვლა | | | |ჯამურად | |

| |დიზელის საწვავი |- | | | |

|ზეთის ტუმბოების და |დიზელის საწვავი |დიზელის საწვავი |18-20 |ზეთოვანი ნისლი |0,012 |

|მსგავსთა რეცხვა | | | | | |

| | | | |ნახშირწყალბადები |0,0001 |

| | | | |ჯამურად | |

|კარბიურატორის დეტალების|ბენზინი |- |18-20 |ბენზინი |0,382 |

|და მსგავსთა რეცხვა | | | | | |

|მარილთა და ტუტეების |ნატრიუმის ტუტე |650 |390-410 |მარილთა და ტუტეების |0,00073 |

|ნალღობში დეტალებიდან | | | |ნალღობთა აეროზოლი | |

|ნამწვის მოცილება | | | | | |

| |ნატრიუმის ნიტრატი |300 | | | |

| |ნატრიუმის ქლორიდი |50 | | | |

დანართი 113

მანქანა-დანადგარების და მექანიზმების ტექნიკური

დეტალების დამზადება და აღდგენითი რემონტი

|ტექნოლოგიური პროცესის |გამოყენებულინივთიერებები და მასალები |ტემპერატურა, °C |მავნე ნივთიერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის |

|სტადია, ოპერაცია | | | |კოეფიციენტი, გ/კგ |

|ეპოქსიდური კომპოზიციის |ეპოქსიდის ფისი |20 |ეპიქლორჰიდრინი |0,375 |

|დამზადება | | | | |

| |დიბუთილფტალატი | |დიბუთილფტალატი |1,875 |

| |პოლიეთილენპოლიამინი | |ეთილენდიამინი |3,75 |

|აირ-ალიანი დაფრქვევა |ფხვნილი ПФН-12, აცეტილენი |200- 220 |მტვერი |94,8 |

| | | |ნახშირჟანგი |0,6 |

| | | |აზოტის დიოქსიდი |22 |

| | | |ფენოლი |0,005 |

| | | |ფორმალდეჰიდი |0,01 |

|პლასტმასის დეტალების |პოლიეთილენი (როგორც მაღალი, ასევე დაბალი |180 |ძმარმჟავა |0,4 |

|ჩამოსხმა |წნევის) | | | |

| | | |ნახშირჟანგი |0,8 |

| |პოლიპროპილენი |180 |ძმარმჟავა |1,5 |

| | | |ნახშირჟანგი |1,0 |

| |პოლისტიროლი |230 |სტიროლი |0,3 |

დანართი 114

საწვავზე მომუშავე გამათბობელ-გამახურებელი აპარატურის,

ტუმბოების და ჰიდროაგრეგატთა გამოცდა და რემონტი

|ტექნოლოგიური პროცესის სტადია, ოპერაცია |გამოყენებული ნივთიერებები და |მავნე ნივთერებათა დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის |

| |მასალები | |კოეფიციენტები, გ/კგ |

|ჰერმეტიულობაზე გამათბობელ-გამახურებელი აპარატურის, |დიზელის საწვავი, საცხი ზეთი |ნახშირწყალბადები ჯამურად |317 |

|ტუმბოების და ჰიდროაგრეგატთა გამოცდა | | | |

| | |ზეთის ნისლი |205 |

|ფრქვევანას გამტარუნარიანობის შემოწმება, შეშხაპუნების|დიზელის საწვავი, საცხი ზეთი |ნახშირწყალბადები ჯამურად |788 |

|წნევის გაზომვა და მოწესრიგება და გაფრქვევის ხარისხის| | | |

|და კუთხის განსაზღვრა, ფრქვევანას გაწყობა-გამართვა | | | |

| | |ზეთის ნისლი |420 |

დანართი 115

შიგა წვის ძრავათა გამოცდა და ცხლად გასახმარისება

|ტექნოლოგიური პროცესის |გამოყენებული სათბობის |მავნე ნივთერების დასახელება |ხვედრითი გამოყოფის |

|სტადია, ოპერაცია |დასახელება | |კოეფიციენტი, გ/კგ |

|კარბიურატორიანი ძრავების |ბენზინი |ნახშირჟანგი |600 |

|გამოცდა და ცხლად | | | |

|გასახმარისება | | | |

| | |ნახშირწყალბადები |100 |

| | |აზოტის ორჟანგი |40 |

| | |ჭვარტლი |0,58 |

| | |გოგირდის ორჟანგი |2 |

| | |ბენზ(ა)პირენი |0,00023 |

| |ბენზინი |ტყვია (А-72-იდან) |0,113 |

| | |ტყვია (А-76-იდან) |0,139 |

|დიზელის ძრავების გამოცდა და |დიზელის საწვავი |ნახშირჟანგი |100 |

|ცხლად გასახმარისება | | | |

| | |ნახშირწყალბადები |30 |

| | |აზოტის ორჟანგი |40 |

| | |ჭვარტლი |15,5 |

| | |გოგირდის ორჟანგი |20 |

| | |ბენზ(ა)პირენი |0,00031 |

დანართი 116

მტვერდამჭერი აპარატების გაწმენდის საშუალო მაჩვენებლები

|მტვერდამჭერი აპარატები |მტვრის გაწმენდის ხარისხი, % |

|მშრალი გაწმენდის აპარატები: |  |

|მტვერდამლექი აპარატები |50 |

|ციკლონები |85 |

|სახელოიანი ფილტრები |98 |

|ელექტროფილტრები |99 |

|სველი გაწმენდის აპარატები: ციკლონები და СИОТ-ის ტიპის და ჰიდროფილტრები |90 |

|(ნამზადების შეღებვისას) | |

დანართი 117

მავნე ნივთიერებათა გაფრქვევა აირმტვერდამჭერი მოწყობილობების და სავენტილაციო სისტემების გარეშე

იმ შემთხვევებში, როდესაც ტექნოლოგიური პროცესები ხორციელდება ისეთ შენობებში, რომლებიც არ არის აღჭურვილნი საერთოგაცვლითი ვენტილაციით (გაფრქვევები ხდება ფანჯრების და კარებების ღიობებიდან) და რომლებშიც მავნე ნივთიერებათა გამოყოფის წყაროებს არ გააჩნიათ ადგილობრივი გაწოვის სისტემები, აგრეთვე იმ შემთხვევებში, როდესაც მოწყობილობების მუშაობა მიმდინარეობს ღია ცის ქვეშ, მყარი ნაწილაკების გაფრქვევების გაანგარიშებისას რეკომენდირებულია გამოყენებულ იქნას ამ გაფრქვევების მნიშვნელობების შემასწორებელი მტვრის დალექვის მახასიათებელი კოეფიციენტები, კერძოდ:

- ხის და ლითონის მტვრისთვის - 0,2;

- სხვა მყარი ნაწილაკებისთვის - 0,4.

დანართი 118

ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვეულ დამაბინძურებელ ნივთიერებათა

რაოდენობის გაანგარიშების მაგალითი

რკინა-ბეტონის ქარხანა

საწარმოში ფუნქციონირებს თუჯის სადნობი აგრეგატი ბოვი (Вагранка), რომელმაც აწარმოვა 1000ტ თუჯის სხმული. კონსტრუქციების ასაწყობად (შესადუღებლად) დაიხარჯა 500კგ ელექტროდი, დაიჭრა 20 მმ სისქის მცირენახშირბადიანი ფოლადი ნამზადების სახით_ წელიწადში 3000 გრძივი მეტრი. წლის განმავლობაში საწარმომ მოიხმარა 2000 ტ ცემენტი, 3000ტ ღორღი და 5000 ტ ქვიშა. საწარმოს ბალანსზეა აგრეთვე ასფალტ-ბეტონის წარმოების ერთი აგრეგატი, მაზუთზე მომუშავე, რომელმაც წელიწადში გამოუშვა 4500ტ ასფალტი. საწარმოს საქვაბემ წლის განმავლობაში მოიხმარა 900 ტ მაზუთი. საწარმოდან გაფრქვევების წლიური რაოდენობა გაიანგარიშება შემდეგნაირად:

ა) თუჯის დნობისას ბოვში გამოიყოფა (დანართი 54):

მტვერი 20კგ/ტ ( 1000 ტ/წელი =20 ტ/წელი

CO 200კგ/ტ ( 1000 ტ/წელი =200 ტ/წელი

SO2 1,5კგ/ტ ( 1000 ტ/წელი =1,5ტ/წელი

CxHy 2,6კგ/ტ ( 1000 ტ/წელი =2,6ტ/წელი

NOx 0,014კგ/ტ ( 1000 ტ/წელი =0,014ტ/წელი

CO2 1600კგ/ტ ( 1000 ტ/წელი =1600ტ/წელი

ბ) შედუღებისას (დანართი 65) გამოიყოფა:

მტვერი (აეროზოლის სახით) სულ: 20გრ/კგ ( 0,5 ტ/წელი =0,01 ტ/წელი,

მათ შორის მანგანუმის და მისი ნაერთების შემცველი:

2გრ/კგ*0,5 ტ/წელი =0,001 ტ/წელი

მანგანუმის და მისი ნაერთების გარეშე აქ მტვერგამოყოფა:

(20-2)გრ/კგ*0,5 ტ/წელი=0,01-0,001=0,009 ტ/წელი

გ) მცირენახშირბადოვანი ფოლადის ჭრისას (3000 გრძივი მეტრი) (დანართი 66) გამოიყოფა:

მტვერი 9გრ (გრძივი მეტრი)*3000 (გრძივი მეტრი)=0,027 ტ/წელი

CO 2,93გ (გრძივი მეტრი)*3000 (გრძივი მეტრი)=0,009 ტ/წელი

NOX 2,4გ (გრძივი მეტრი)*3000 (გრძივი მეტრი)=0,007 ტ/წელი

მანგანუმის ჟანგეულები 0,27გ (გრძივი მეტრი)*3000 (გრძივი მეტრი)=0,00081 ტ/წელი

დ) მტვრის გამოყოფის რაოდენობა ცემენტის მიღება-მოხმარებისას და ინერტული მასალების მოხმარებისას (დანართი 82):

ვაგონების განტვირთვის პოსტიდან:

ცემენტის მტვერი - 0,08კგ/ტ*2000 ტ/წელი =0,16 ტ/წელი

პნევმოტრანსპორტიდან, საწყობებიდან და საცავებიდან:

ცემენტის მტვერი - 0,8კგ/ტ*2000 ტ/წელი =1,6 ტ/წელი

დოზატორებიდან და ბეტონის შემრევიდან:

მტვერი - 1,33კგ/ტ*(2000+3000+5000) ტ/წელი =13,3 ტ/წელი;

ე) ინერტული მასალების მოხმარებისას:

ა) ღორღის მოხმარებისას:

• ვაგონების განტვირთვის პოსტიდან:

0,11კგ/ტ*3000ტ/წელი=0,33 ტ/წელი

• პნევმოტრანსპორტიდან, საწყობებიდან და საცავებიდან:

0,11კგ/ტ*3000ტ/წელი=0,33 ტ/წელი

ბ) ქვიშის მოხმარებისას:

• ვაგონების განტვირთვის პოსტიდან:

0,03კგ/ტ*5000ტ/წელი=0,15 ტ/წელი

• პნევმოტრანსპორტიდან, საწყობებიდან და საცავებიდან:

0,03კგ/ტ*5000ტ/წელი=0,15 ტ/წელი

ვ) ასფალტის წარმოებიდან (მაზუთზე) გამოიყოფა (დანართი 88):

მტვერი 30კგ/ტ*4500 ტ/წელი =135 ტ/წელი *

CO 0,908კგ/ტ*4500 ტ/წელი =4,086 ტ/წელი

SO2 0,082კგ/ტ*4500 ტ/წელი =0,369 ტ/წელი

NOX 0,053კგ/ტ*4500 ტ/წელი =0,238 ტ/წელი

CxHy 0,001კგ/ტ*4500 ტ/წელი =0,0045 ტ/წელი

* ასფალტის წარმოების აგრეგატი აღჭურვილია მშრალი მტვერდამჭერებით, რომლის ეფექტურობაა 85%, ამიტომ ფაქტიური გაფრქვევა იქნება 135*(1-0,85)=20,25 ტ/წელი

ზ) საქვაბედან გამოიყოფა (დანართი 101):

მტვერი 0,001*900 ტ/წელი = 0,9 ტ/წელი

CO 0,013*900 ტ/წელი = 11,7 ტ/წელი

SO2 0,0372*900 ტ/წელი = 33,48 ტ/წელი

NOX 0,004*900 ტ/წელი = 3,6 ტ/წელი

V2O5 0,00015*900 ტ/წელი = 0,135 ტ/წელი

CO2 3,218*900 ტ/წელი = 2896,2 ტ/წელი

საწარმოდან წლის განმავლობაში მთლიანად გაიფრქვევა:

მტვერი 20+0,009+0,027+0,16+1,6+13,3+0,33+0,33+0,15+0,15+20,25*+0,9=57,206 ტ/წელი

მანგანუმის ნაერთები 0,001 ტ/წელი

CO 200+0,009+4,086+11,7=215,795 ტ/წელი

SO2 1,5+0,369+33,48=35,349 ტ/წელი

NOX 0,014+0,007+0,238+3,6=3,859 ტ/წელი

V2O5 0,135 ტ/წელი

CxHy 2,6+0,0045=2,6045 ტ/წელი

CO2 1600+2896,2=4496,2 ტ/წელი

* ასფალტის წარმოების აგრეგატი აღჭურვილია მშრალი მტვერდამჭერებით, რომლის ეფექტურობაა 85%, ამიტომ ფაქტიური გაფრქვევა იქნება 135*(1-0,85)=20,25 ტ/წელი (მაშინ როცა მტვერგამოყოფა არის 135 ტ/წელი).