1. სინჯის აღების პროგრამაში სინჯის აღების დრო და სიხშირე უნდა განისაზღვროს წინასწარი სამუშაოს ჩატარების შემდეგ, რომლის მსვლელობისას მიღებული მონაცემები უნდა დამუშავდეს სტატისტიკურად.
2. თუ სინჯის აღების წერტილში წყლის ხარისხი არ არის სტაბილური და მიდრეკილია შემთხვევითი ან სისტემატური ცვლილებებისადმი, სტატისტიკური პარამეტრების მიღებული მნიშვნელობები, ისეთი, როგორიცაა საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობა, საშუალო კვადრატული გადახრა და მაქსიმუმები, წარმოადგენს რეალური პარამეტრების შეფასებას, რომლისგანაც ისინი, როგორც წესი, განსხვავდებიან.
3. თუ ცვლილებები შემთხვევით ხასიათს ატარებს, განსხვავება ამ შეფასებასა და რეალურ მნიშვნელობებს შორის, შეიძლება იყოს გამოთვლილი სტატისტიკური მეთოდებით, ამასთან, ეს განსხვავება, როგორც წესი, მცირდება აღებული სინჯების რიცხვის გაზრდით. სინჯების აღების სიხშირის დადგენის შემდეგ, აუცილებელი ცვლილებების შეტანის მიზნით, მიღებული მონაცემები პერიოდულად უნდა გადაისინჯოს.
4. 38-ე მუხლის მე-5 და მე-11 პუნქტებში მოცემულია პარამეტრის (საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობა) სტატისტიკური დამუშავების გამოყენების მაგალითი, გამომდინარე სავარაუდო ნორმალური განაწილებიდან.
5. სარწმუნო ინტერვალი – n შედეგების საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობის L სარწმუნო ინტერვალს პრაქტიკაში საზღვრავენ მოცემული ინტერვალის სარწმუნო დონიდან, რომელშიც განლაგდება რეალური საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობები.
6. სარწმუნო დონე – სარწუნო დონე არის ალბათობა, რომლის დროსაც რეალური საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობები შედის გამოთვლილ L სარწმუნო ინტერვალში. სარწმუნო ინტერვალი სარწმუნო დონეზე სინჯებიდან განსაზღვრული ზოგიერთი X კონცენტრაციის 95 % საშუალო მნიშვნელობა, რომლისთვისაც მიღებულია n შედეგები, ნიშნავს, რომ 100 ინტერვალიდან 95 შემთხვევა შეიცავს X რეალურ მნიშვნელობას.
იმ შემთხვევაში, თუ აღებულია სინჯების მეტი რაოდენობა, შემთხვევათა სიხშირე, რომელთა დროსაც ინტერვალი შეიცავს X , მიუახლოვდება 95%-ს.
7. n შედეგების ზოგიერთი რიცხვისთვის საშუალო არითმეტიკულისა და საშუალო კვადრატულის გადახრის S შეფასება წარმოებს ფორმულით:
სადაც: X i – ცალკეული მნიშვნელობაა.
8. თუ n უსასრულოდ დიდდება, მაშინ S მცირედ განსხვავდება σ-გან და სარწმუნო ინტერვალი განსაზღვრული n შედეგების ზოგიერთი რიცხვით, არის ინტერვალი
სადაც K შესაბამისი სარწმუნო დონით მოცემულია მე-2 ცხრილში.
ცხრილი 2
სარწმუნო დონე, %
99
98
95
90
80
68
50
K
2,58
2,33
1,96
1,64
1,28
1,00
0,67
9. X შედეგების საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობების შეფასებისათვის ნორმალური განაწილებისას შერჩეულ სარწმუნო დონეზე სარწმუნო ინტერვალის L მონაცემებით, სინჯების აუცილებელი რიცხვი შეადგენს
თუ, ცნობილია მნიშვნელობა.
10. თუ ცნობილია მხოლოდ S მნიშვნელობა, მაშინ განსხვავება სინჯების წინა რიცხვთან შედარებით არ არის დიდი, თუ გათვლილია საკმაოდ დიდ n რიცხვზე.
11. წყლის ხარისხის შემთხვევითი და სისტემატური ცვლილებები. შემთხვევითი ცვლილებები, როგორც წესი, ნაწილდება ნორმალური განაწილების კანონით ან ლოგარითმული ნორმალური განაწილების კანონით. სისტემატურ ცვლილებებს შეიძლება გააჩნდეს ერთი მიმართულება, შეიძლება იყოს ციკლური, ან შეესაბამებოდეს ორივე ტიპის შერწყმას. ცვლილებების ხასიათი სხვადასხვა არითმეტიკულისათვის შეიძლება სხვადასხვა იყოს პარამეტრებისათვის განსაზღვრულ ერთსა და იმავე წყალში. თუ დომინიტებული ცვლილებები შემთხვევით ხასიათს ატარებს, სტატისტიკის თვალსაზრისით, სინჯის აღების დროს არა აქვს დიდი მნიშვნელობა. თუ არ შეიმჩნევა პერიოდული სისტემატური ცვლილებები ან უმნიშვნელო ხასიათი აქვს შემთხვევით ცვალებადობასთან შედარებით, საკმარისია სინჯების ისეთი რიცხვის აღება, რომ პარამეტრების საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობების დასაშვები მერყეობა შეესაბამებოდეს მოცემულ სარწმუნო ინტერვალს. მაგალითად, თუ განაწილება ნორმალურია ზემოთ მოყვანილთან შესაბამისად, მაშინ n შედეგების საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობების სარწმუნო ინტერვალი L მოცემული სარწმუნო დონისას გამოითვლება ფორმულით:
სადაც σ განაწილების საშუალო კვადრატული გადახრაა.
12. შესაბამისად, თუ საჭირო სარწმუნო ინტერვალი საჭირო 95% სარწმუნო დონისას შეადგენს რეალური საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობების 10%-ს, ხოლო საშუალო კვადრატული გადახრა შეადგენს საშუალო არითმეტიკული მნიშვნელობების 20%-ს, ფორმულა იცვლება
,სადაც
ეს ნიშნავს სინჯების აღების სიხშირეს: დღეში 2 სინჯი ერთი თვის განმავლობაში, ან 1-2 სინჯი კვირაში ერთი წლის განმავლობაში.
დანართი 1
ცხრილი 1
სინჯების შენახვისა და კონსერვაციის მეთოდები
განზოგადებული მაჩვენებლების განსაზღვრისათვის
მაჩვენებლბის დასახელება
სინჯების აღებისა და შენახვისათვის გამოყენებული ჭურჭლის მასალა
შენახვისა და კონსერვაციის მეთოდები
შენახვის მაქსიმალურად რეკომენდებული ვადა
მაჩვენებლების განსაზღვრის ადგილი
შენიშვნა
1
2
3
4
5
6
წყალბადიონის მაჩვენებელი pH
პოლიმერული მასალა ან მინა
_____
_____
სინჯის აღების ადგილზე
განსაზღვრა უნდა ჩატარდეს რაც შეიძლება სწრაფად და უმჯობესია აღების ადგილზე
ტრანსპორტირება სინჯის აღების ტემპერატურის უფრო დაბალ ტემპერატურაზე
6 სთ
ლაბორატორია
საერთო მინერალიზაცია, მშრალი ნაშთი
პოლიმერული მასალა ან მინა
გაცივება 2-50C-მდე
24 სთ
ლაბორატორია
_____
საერთო სიხისტე
პოლიმერული მასალა ან მინა
______
24 სთ
ლაბორატორია
დასაშვებია 48 სთ-ის განმავლობაში შენახვა, გარდა სინჯებისა 70-ზე მაღალი ხვედრითი ელექტროგამტარო-
ბით. დაუშვებელია გოგირდმჟავას გამოყენება
პერმანგანატული ჟანგვადობა
მინა
შემჟავება გოგირდმჟავათი pH 11
1 თვე
ლაბორატორია
_____
სილიკატები (გახსნილი)
სილიკატები (ჯამური)
პოლიმერული მასალა
გაფილტვრა სინჯის აღების ადგილზე, შემჟავება გოგირდმჟავათი pH 11- მდე (განსაზღვრის მეთოდის შესაბამისად)
ფორმალდეჰიდი
მინა
1სმ3 სინჯზე 5სმ3 გოგირდმჟა
ვას (1:1) დამატება
10 დღე-
ღამე
ლაბორატორია
სინჯის კონსერვაციის არარსებობის შემთხვევაში მაჩვენებლის განსაზღვრას აწარმოებენ სინჯის აღებიდან არა უგვიანეს 6 საათის განმავლობაში
ფოსფორი
(გახსნილი *)
მინა
გაფილტვრა ადგილზე და გაცივება 2-50C-მდე
24 სთ
ლაბორატორია
დაბალი კონცენტრაციების განსაზღვრისას რეკომენდებულია იოდიზებული მინის ჭურჭლის გამოყენება (შეიძლება ბოთლის იოდიზება, ამისათვის თავდახურულ ბოთლში ათავსებენ იოდის რამდენიმე კრისტალს, მას აცხელებენ 600C -მდე 8 სთ-ის განმავლობაში). გათვალისწინებული უნდა იყოს, რომ იოდმა შეიძლება გაატუტიანოს სინჯი და ხელი შეუშალოს განსაზღვრას
ფოსფორი (ჯამური)
მინა
გაცივება 2-50C-მდე
24 ыთ
ლაბორატორია
დაბალი კონცენტრაციების განსაზღვრისას რეკომენდებულია იოდიზებული მინის ჭურჭლის გამოყენება (შეიძლება ბოთლის იოდიზება, ამისათვის თავდახურულ ბოთლში ათავსებენ იოდის რამდენიმე კრისტალს, მას აცხელებენ 600C -მდე 8 სთ-ის განმავლობაში). გათვალისწინებული უნდა იყოს, რომ იოდმა შეიძლება გაატუტიანოს სინჯი და ხელი შეუშალოს განსაზღვრას
შემჟავება გოგირდმჟავათი pH 10,5
სიბნელეში უჰაეროდ
რაც შეიზლება სწრაფად
ფოსფორი
პოლიმერული მასალა ან მინა
გაცივება 2-50C-მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
1 თვე
11263
ორთოფოსფატი
მინა
გაცივება 2-50C-მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
2 დღე-ღამე
11263
ციანიდები
პოლიმერული მასალა
გაყინვა - 200C -მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
1 თვე
11047
მეტალები
პოლიმერული მასალა
გაცივება 2-50C-მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
1 თვე
14869
პოლიმერული მასალა
გაყინვა -200C- მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
6 თვე
პოლიმერული მასალა ან მინა
გამოშრობა (600C)
ოთახის ტემ-პე-რა-ტუ-რა, სიბ-ნე-ლეში უჰაეროდ
6 თვე
ვერცხლის-
წყალი
მინა ან ტეფლონი
გაცივება 2-50C-მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
8 დღე
გაყინვა-200C -მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
1 თვე
ქრომი (VI)
პოლიმერული მასალა
გაცივება 2-50C-მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
2 დღე
11047
პოლიმერული მასალა ან მი-ნა/ლითონი
გაცივება 2-50C-მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
1 თვე
11277
ორგანული ნახშირბადი საერთო
მინა (ლამინირებული ტეფლონის სახურავებით
გაცივება 2-50C
სიბნელეში უჰაეროდ
1 თვე
10694
გაყინვა - 200C
6 თვე
1
2
3
4
5
6
ნახევრად-
ორგანული და არააქროლადი ორგანული ნაერთები (PCBs, PAHs, პესტიციდები, მაღალმოლეკულური ნახშირ-წყალბადები)
მინა (ლამინირებული ტეფლონის სახურავებით)
ალუმინის ფოლგა/ მინა ალუმინის ფოლგით
გაცივება 2-50C -მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
1 თვე
10382
13877
6 თვე
გაყინვა - 200C
გამოშრობა
ოთახის ტემპერატურა, სიბნელეში უჰაეროდ
6 თვე
მინერალური ზეთები
მინა (ლამინირებული ტეფლონის სახურავებით)
გაცივება 2-50C -მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
24 სთ
11046
გაყინვა 200C
1 თვე
აქროლადი ორგანული ნივთიერებები (მიღების დროს)
მინა/ლითონის სახურავებით, ლამინირებული ტეფლონი
გაცივება 2-50C -მდე /ამატებენ მეთანოლს/
სიბნელეში უჰაეროდ
რაც შეიძლება სწრაფად
15099
გაყინვა - 200C
1 თვე
ეკოტოქსიკური განსაზღვრებები
პოლიმერული მასალა ან მინა
გაცივება 2-50C -მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
14 დღე-ღამე
566716
ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევები
სტერილური მინა
გაცივება 2-50C -მდე
სიბნელეში უჰაეროდ
6 სთ
ეკოლოგიური გამოკვლევები
პოლიმერული მასალა ან მინა
გაცივება 2-50C -მდე, ამატებენ 70%-იან ეთანოლს
სიბნელეში უჰაეროდ
1 წელი
56673
11266
11267
11268
11269
4%-იანი ფორმალინი
1 წელი
მიკრობიოლოგიური აქტიურობა
სტერილური მინა
-
-
-
142