ტექნიკური რეგლამენტი – მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ცივ-გომბორის აღკვეთილის, ყორუღის აღკვეთილის და ივრის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმა

თავი I. შესავალი

მუხლი 1. მენეჯმენტის გეგმის მიზანი

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ცივ-გომბორის აღკვეთილის, ყორუღის აღკვეთილის და ივრის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმა (შემდგომში – დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა) შემუშავდა საქართველოს კანონის „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” შესაბამისად, რომლის თანახმადაც მენეჯმენტის გეგმის არსებობა სავალდებულოა ყველა დაცული ტერიტორიისათვის.

2. მენეჯმენტის გეგმის მთავარ მიზანს წარმოადგენს დაცული ტერიტორიებისათვის გრძელვადიანი მიზნების განსაზღვრა, რომლის მიღწევის გეგმა მენეჯმენტის გეგმის ძალაში ყოფნის პერიოდში უნდა დასახოს მის მართვაზე პასუხისმგებელმა უწყებამ. აღნიშნული შედეგების მისაღწევად მან უნდა განახორციელოს კონკრეტული ქმედებები და განსაზღვროს მონიტორინგის განსახორციელებლად შესაბამისი ინდიკატორები.

3. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის მიზანს წარმოადგენს მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ცივ-გომბორის აღკვეთილის, ყორუღის აღკვეთილის და ივრის აღკვეთილის დაარსების ძირითადი მიზნების შესაბამისად დაცული ტერიტორიის დაცვის, კონსერვაციისა და განვითარებისათვის გრძელვადიანი ხედვისა და შესაბამისი მართვის მიდგომების განსაზღვრა, ასევე პასუხისმგებელი ორგანოს მიერ მათთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების მიღების პროცესის დაგეგმვა დოკუმენტის ძალაში ყოფნის პერიოდისათვის.

მუხლი 2. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების არეალი

წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, შემუშავებულია მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ცივ-გომბორის აღკვეთილის, ყორუღის აღკვეთილის და ივრის აღკვეთილისათვის (შემდგომში – დაცული ტერიტორიები), რომლებიც მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, საგარეჯოს, გურჯაანის და სიღნაღის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე.

მუხლი 3. მენეჯმენტის გეგმის მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ჩარჩო

1. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“, „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ", „გარემოს დაცვის შესახებ“, „საქართველოს „წითელი ნუსხისა” და „წითელი წიგნის” შესახებ“, „ცხოველთა სამყაროს შესახებ“ საქართველოს კანონები, საქართველოს ტყის კოდექსი და მათთან დაკავშირებული სხვა საკანონმდებლო მარეგულირებელი დოკუმენტები.

2. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა საქართველოს კანონის „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” მოთხოვნებისა და „დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სტრუქტურის, შინაარსისა და თემატური ნაწილების შემუშავების მეთოდოლოგიის მომზადების ეტაპებისა და პროცედურის შესახებ“ საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის 2014 წლის 12 მარტის №110 ბრძანების შესაბამისად.

3. მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრული დაცული ტერიტორიების სტატუსი, ფართობი, საზღვრები განსაზღვრულია „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონით.

მუხლი 4. დაცული ტერიტორიების შექმნის ძირითადი მიზნები

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის შექმნის მთავარი მიზანია:

ა) წიწვოვანი და ფოთლოვანი ტყის დაცვის, მოვლისა და აღდგენის უზრუნველყოფა, განსაკუთრებით კი კავკასიის რელიქტის – კავკასიური (სოსნოვსკის) ფიჭვის (Pinus Sylvestris-Pinus sosnowskyi Nakai-Pinus Kochiana), როგორც იშვიათი მასივის უნიკალურ ფორმათა წარმოქმნის კერის კონსერვაცია;

ბ) ნაკრძალში არსებულ მცენარეთა და ცხოველთა, განსაკუთრებით კი საქართველოს „წითელი ნუსხის“, ენდემური და რელიქტური სახეობების დაცვა.

2. ცივ-გომბორის აღკვეთილის შექმნის ძირითადი მიზანია:

ა) ცივ-გომბორის ქედის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფერდობებზე და ცივ-გომგორის ქედის ჩრდილოეთი ექსპოზიციის მდინარე კისისხევის ტყის ტერიტორიაზე გავრცელებული საქართველოს უნიკალური ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეების დაცვა.

ბ) აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებულ მცენარეთა და ცხოველთა, განსაკუთრებით საქართველოს „წითელი ნუსხის“, ენდემური და რელიქტური სახეობების, ქ.საგარეჯოს და სოფ. გიორგიწმინდის სასმელი წყლის სათავეების და მდინარის აუზის დაცვა.

3. ყორუღის აღკვეთილის შექმნის ძირითადი მიზანია უნიკალური ჭალის ტყეების, ფლორისა და ფაუნის დაცვა, მოვლა და აღწარმოება.

4. ივრის აღკვეთილის შექმნის ძირითადი მიზანია მდინარე იორის ხეობაში უნიკალური ტუგაის ტიპის ტყეების (იორი) და იქ არსებული ფლორისა და ფაუნის დაცვა, მოვლა და აღწარმოება.

მუხლი 5. მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი

1. მენეჯმენტის გეგმა შემუშავებულია მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ჩარჩოდოკუმენტებისა და განსაზღვრული პროცედურების სრული დაცვით, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა (შემდგომში – „სააგენტო“) და მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის (შემდგომში – „მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია” ან „ადმინისტრაცია“), რომელიც მართავს მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალს, ცივ-გომბორის, ყორუღის და ივრის აღკვეთილებს, უშუალო მონაწილეობით, ასევე არასამთავრობო ორგანიზაციების, შესაბამისი მუნიციპალიტეტების, მოსახლეობის, ადგილობრივი ტურიზმისა და ბიზნესის ოპერატორებისა და სხვა დაინტერესებული მხარეების აქტიური ჩართულობით.

2. მენეჯმენტის გეგმა შემუშავდა საქართველოსა და შვედეთის სამეფოს მთავრობებს შორის 2021 წლის დეკემბერში გაფორმებული საგრანტო შეთანხმების ფარგლებში, შვედეთის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (SIDA) მიერ განხორციელებული პროექტის „გადავარჩინოთ ბუნება – საქართველო” ფინანსური მხარდაჭერით, არასამთავრობო ორგანიზაცია „ეკოტონის” მიერ წარმოდგენილი ეროვნული კონსულტანტების გუნდის მიერ. პროექტის მთავარ მიზანს წარმოადგენს საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს შესაძლებლობების გაზრდა ეროვნულ დონეზე მიმდინარე ბიომრავალფეროვნების მდგომარეობის გაუარესებისა და სახეობების კარგვის შესაჩერებლად, ჰაბიტატების დეგრადაციის და განადგურების, ბუნებრივი რესურსების და სახეობების არამდგრადი სარგებლობის, კლიმატის ცვლილებისა და გარემოს დაბინძურების წინააღმდეგ პრევენციული ღონისძიებების გატარების საშუალებით.

3. მენეჯმნეტის გეგმის მომზადების ეტაპები

№	თარიღი	ღონისძიება	მონაწილე მხარეები
1	23.05.2024	დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის მომზადების შესახებ გაცნობითი შეხვედრა სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოში. განხილული საკითხები: პასუხისმგებელი და საკონტაქტო პირების განსაზღვრა, საჭირო ინფორმაციის მოძიება და გაანალიზება, გეგმა-გრაფიკის შემუშავება	საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო; სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო, პროექტის – „გადავარჩინოთ ბუნება – საქართველო” განმახორციელებელი ჯგუფი; მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია; არასამთავრობო ორგანიზაცია „ეკოტონი“.
2	01.06.2024	შეხვედრა დაინტერესებულ მხარეებთან. განხილული საკითხები: დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი, ჩართული და დაინტერესებული მხარეები. დაცულ ტერიტორიაზე არსებული სიტუაცია, გრძელვადიანი მიზნები და პროგრამები	საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო; სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო, პროექტის – „გადავარჩინოთ ბუნება – საქართველო” განმახორციელებელი ჯგუფი; მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია; არასამთავრობო ორგანიზაცია „ეკოტონი“; საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის მერია; არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები
3	04.06.2024	შეხვედრა საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. განხილული საკითხები: დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის პროექტი, მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები და საოპერაციო გეგმა	საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო; სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო, პროექტის – „გადავარჩინოთ ბუნება – საქართველო” განმახორციელებელი ჯგუფი; მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია; არასამთავრობო ორგანიზაცია „ეკოტონი“; საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის მერია; არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები
4	01 მაისი, 2025	დოკუმენტის საჯარო განხილვა	დაინტერესებული მხარეები

მუხლი 6. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდი

მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ცივ-გომბორის აღკვეთილის, ყორუღის აღკვეთილის და ივრის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმა ძალაშია დამტკიცებიდან 9 წლის განმავლობაში, გარდა მენეჯმენტის გეგმის 39-ე-42-ე მუხლების, რომლებიც ძალაშია ახალი მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებამდე.

მუხლი 7. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა და განახლება

1. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა ხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

2. მენეჯმენტის გეგმის ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს მეცხრე წლის პირველი კვარტალისა, მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია დაიწყებს ახალი მენეჯმენტის გეგმის მომზადებას, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად იქნება მიღებული.

თავი II. დაცული ტერიტორიების აღწერა

მუხლი 8. დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა და ფართობი

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალი, ცივ-გომბორის, ყორუღის და ივრის აღკვეთილები მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, საგარეჯოს, გურჯაანის და სიღნაღის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე (დანართი 1, რუკა).

2. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალი, ცივ-გომბორის, ყორუღის და ივრის აღკვეთილები ერთად წარმოადგენს საქართველოს დაცული ტერიტორიების ქსელის მნიშვნელოვან ნაწილს. მათ ერთ-ერთი განსაკუთრებული ადგილი უკავიათ საქართველოში ამჟამად არსებულ 100 დაცულ ტერიტორიას, მათ შორის, 14 სახელმწიფო ნაკრძალსა და 25 აღკვეთილის კატეგორიის მქონე დაცულ ტერიტორიას შორის.

3. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალი ცივ-გომბორის ქედის სამხრეთ კალთებზე, ქ. საგარეჯოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს, სოფ. ანთოკის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მისი ფართობი განსაზღვრულია „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტით და შეადგენს 1022,5 ჰა-ს. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის შექმნას საფუძვლად დაედო კავკასიის რელიქტის – სოსნოვსკის ფიჭვის ხელუხლებელი ლანდშაფტების დაცვა-შენარჩუნება. მათი ანალოგი არა მარტო საქართველოში, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც არ მოიპოვება. აქ წარმოდგენილია ფიჭვის ხეების ვარჯების სხვადასხვა ფორმები (პოლიმორფიზმები): პირამიდული, კომპაქტური, ოვალური და ქოლგისებრი.

4. ცივ-გომბორის აღკვეთილი მდებარეობს თელავის, გურჯაანისა და საგარეჯოს მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე, კავკასიონის მთათა სისტემასთან დაკავშირებულ მდინარე იორისა და მდინარე ალაზნის წყალგამყოფ ქედზე, რომელიც მიმართულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, სიგრძოთ 107 კმ. მისი უმაღლესი მწვერვალია ცივი (1991 მ). ცივ-გომბორის აღკვეთილი მოიცავს ცივ-გომბორის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს და ხასიათდება საშუალო და დაბალმთიანი, არცთუ ისე რთული რელიეფით. მისი ფართობი განსაზღვრულია „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-4 პუნქტით და შეადგენს 5009 ჰა-ს.

5. ყორუღის აღკვეთილი მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში საგარეჯოს და გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. აღკვეთილის ტერიტორია განლაგებულია იორის ხეობაში, წარმოადგენს უსწორო ფორმის ვიწრო ზოლს, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთიდან მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით. იგი იწყება თბილისი-გურჯაანის გზატკეცილის ძველი მონაკვეთიდან და მთავრდება ივრის აღკვეთილის ჩრდილოეთ საზღვართან გამავალ სარწყავ არხთან. აღკვეთილის ტერიტორიას ორივე მხრიდან ესაზღვრება საგარეჯოსა და გურჯაანის მუნიციპალიტეტების სახელმწიფო მიწის ფონდის (სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების) ტერიტორიები. მისი ფართობი განსაზღვრულია „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლით და შეადგენს 1716 ჰა-ს.

6. ივრის აღკვეთილი მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სიღნაღის ადმინისტრაციული რაიონის ტერიტორიაზე. აღკვეთილის ტყეები განლაგებულია მდინარე იორის ხეობაში. დაცული ტერიტორია განლაგებულია უსწორო ფორმის ვიწრო ზოლზე, რომელიც ჩრდილოეთიდან მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. იგი იწყება ყორუღის აღკვეთილის სამხრეთ საზღვართან გამავალ სარწყავ არხთან და მთავრდება დალის წყლის წყალსაცავთან ჭაჭუნის აღკვეთილის ჩრდილოეთ საზღვართან. აღკვეთილის ტერიტორიას ორივე მხრიდან ესაზღვრება სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები, ძირითადი საძოვრები – სიღნაღის რაიონის მიწის ფონდის ტერიტორიები. მისი ფართობი განსაზღვრულია „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონი მე-14 მუხლით და შეადგენს 2126,8 ჰა-ს.

მუხლი 9. დაცული ტერიტორიების შექმნის ისტორია

1. 1939 წლის საქართველოს სსრ ცაკის დადგენილებით დამტკიცდა მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის დამოუკიდებელი დაცული ტერიტორია. 2007 წელს „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონით შეიქმნა მარიამჯვრის დაცული ტერიტორიები 6031,5 ჰექტარზე, რომელშიც გაერთიანდა“ მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალი (1022,5 ჰა) და ცივ-გომბორის აღკვეთილი (5009ჰა).

2. მინისტრთა საბჭოს 1965 წლის 22 ოქტომბრის №1660 განკარგულებით შეიქმნა „ყორუღის სახელმწიფო სატყეო სამონადირეო მეურნეობა და იორის სახელმწიფო სატყეო სამონადირეო მეურნეობა“. 1996 წელს მიღებულ იქნა საქართველოს კანონი „ცხოველთა სამყაროს შესახებ“. აღნიშნული კანონის 67-ე მუხლის შესაბამისად, ყველა სახელმწიფო სამონადირეო მეურნეობას მიენიჭა აღკვეთილის სტატუსი, მათ შორის, ყორუღისა და ივრის სახელმწიფო სატყეო-სამონადირეო მეურნეობებსაც შეეცვალათ სტატუსი და მიენიჭათ „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ” კანონით განსაზღვრული აღკვეთილის კატეგორია.

3. 2007 წლის „დაცული ტერიტორიების სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად შეიქმნა ყორუღის აღკვეთილი 1716 ჰექტარ ტერიტორიაზე და ივრის აღკვეთილი 2126,8 ჰექტარ ტერიტორიაზე.

მუხლი 10. გეოლოგია, გეომორფოლოგია და ნიადაგები

1. გეოლოგია და გეომორფოლოგია:

ა) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ტყეები გავრცელებულია ცივ-გომბორის ქედის სამხრეთ ნაწილში, რომელიც ძირითადად წარმოდგენილია მთაგორიანი და გორაკ-ბორცვიანი რელიეფით. გეომორფოლოგიურად წარმოადგენს მრავალრიცხოვან, პატარა და საშუალო სიდიდის მთებითა და გორაკ-ბორცვებით საშუალოდ დასერილ მხარეს, რომელშიც ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით ჩამოედინება საშუალოზე დიდი ზომის ხევები, რომელთა კალაპოტები ზაფხულის პერიოდში უმთავრესად მშრალია. ბევრია დროებითი ნაკადების მიერ განვითარებული პატარა ხევები. ნაკრძალის ტერიტორიაზე ხშირად ვხვდებით მიკრორელიეფის ელემენტებსაც – თხრილებს, შიშველ, გადარეცხილ კიდეებს, ქვაყრილებს, პატარა ტაფობებს და სხვა;

ბ) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორია უმთავრესად იურული ნაფენებით არის წარმოშობილი. იურულის გარდა ხეობებში გვხვდება ეროზიით გაშიშვლებული პალეოზოური ქანები. მთისწინებში ხშირად განვითარებულია ცარცული სისტემის ნალექებიც (ლ.ბერუაშვილი, 1964), ვაკე ნაწილი წარმოდგენილია – ალუვიური, პროლუვიური და ნაწილობრივ დელუვიური ნაფენებით. ვაკის ზედა შემაღლებულ ნაწილში ჭარბობს ქვიშიან-ღორღიანი მაღალი ფილტრაციის მქონე ნაფენები, რომლებიც სამხრეთისაკენ უფრო წვრილი, მიწიანი და ღრმა ხდება. ნაკრძალის ძირითადი ნაწილი შედგება კონგლომერატებისაგან და დედაქანები (კირქვები და ქვიშნარები) მკაფიოდ მოჩანს მხოლოდ ზოგიერთ ადგილებში (ნ.კეცხოველი, 1935), რის გამოც აქ ფართოდ არის გავრცელებული დამეწყრვა, ჩამონაზვავები და ხევების მიერ ამ ჩამონაზვავების დიდი რაოდენობით გამოტანა;

გ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტყის კორომები განლაგებულია ცივ-გომბორის ქედის განშტოებაზე საშუალო მთიან ნაწილში და წარმოდგენილია მთა-გორიანი რელიეფით. ისევე, როგორც საქართველოს სხვა ქედების მთა-ტყის ზონა, ეს ქედებიც ამ ზონის ფარგლებში ძლიერ დანაწევრებული მთიანი მხარეა, რომელიც სამხრეთ–დასავლეთის, ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთის, ფერდობებით ეშვება. აღნიშნული ქედები იძლევიან ბევრ განშტოებებს, რომლებიც სხვადასხვა მიმართულებით მიემართებიან და ქმნიან მკვეთრი დაქანების ფერდობებს ღრმა ხეობებით. ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორია გეომორფოლოგიურად წარმოადგენს ძლიერ დასერილ, მრავალრიცხოვანი მთებისა და უმეტესად ძლიერ დაქანებულ ფერდობებიან ღრმა ხევებისაგან შედგენილ მთიან მხარეს. იგი მოიცავს უამრავ ხეობას, რომლებიც ღრმაა და გამოირჩევიან ქვიანი კალაპოტით. ძირითადი მდინარეებია: მდ. კისისხევი, მდ. მთვალთხევი, მდ. ანთოკისხევი და სხვა. ტერიტორიის ფერდობთა დაქანებები და ექსპოზიციები მეტად სხვადასხვაგვარია. ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე ხშირად ვხვდებით მიკრორელიეფის ელემენტებსაც: თხრილებს, შიშველ ჩამორეცხილ კლდეებს, ბორცვებს, ქვაყრილებს, ქანების გაშიშვლებებს, შევაკებულ მცირე დაქანების ფერდობებს და სხვა;

დ) ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორია მდებარეობს მდინარე იორის დაბლობში და შემოფარგლულია ორივე მხრიდან პატარა გორაკებიანი მცირე ქედებით. უმთავრესად ნეოგენური და მეოთხეული პერიოდის ნალექი ქანებით – ქვიშაქვებით, კონგლომერატებითა და თიხებით. ქედების და შემაღლებული ადგილების სიმაღლეები მერყეობენ 150-500 მ-ის საზღვრებში. ტერიტორიის ზედაპირული დაქანება ცვალებადობს 0-5⁰ -ის ფარგლებში;

ე) ივრის აღკვეთილის ტერიტორია წარმოადგენს ჭალის ვაკეს, რომლის პროფილი გამომუშავებულია წყლის ნაკადის მიერ და აგებულია მდინარის ჩამონატანებით. მარჯვენა ნაპირი წარმოდგენილია მდინარის გასწვრივი დაბალგორიანი სერებით, რომელთა ძირის გამომუშავება ხდება წყლის ნაკადის მიერ და აქ მდინარე ისაზღვრება დაკიდებული ფერდობებითა და ჩამოშლილი ფლატეებით.მარცხენა ნაპირი დაბლობია, მხოლოდ რიგ შემთხვევებში იზრდება სერების დაბლობებით. მდინარის გასწვრივ მეზორელიეფის ელემენტებია დაბლობები, ვაკე რელიეფი, გორაკ-ბორცვიანი შემაღლებები. მდინარის ამ ნაპირის გასწვრივ ხდება ძირითადი წყლის გაშლა ადიდების პერიოდში და აქ მდებარეობენ დატბორვის ზონები. ჭალის ვაკის მიმდებარე ტერიტორია ორივე მხარეს ძლიერ დასერილია ხევებითა და ხრამებით, რომლებიც წარმოდგენილია წყლის ეროზიის შედეგად. ისინი მოქმედებენ, როგორც დროებით წყლის არტერიები მხოლოდ თოვლის დნობისა და წვიმების პერიოდში. გეოლოგიური აგებულების გარე კახეთის ტერიტორია განეკუთვნება პლიოცენის სარმატულ იარუსს. ზღვის დანალექები აქ წარმოდგენილია თიხებით, ქვიშაქვებით და კონგლომერატებით. ამ კონგლომერატებში აღინიშნება სხვადასხვა შეფერილობის (თეთრიდან ყავისფერამდე) მძლავრი თიხნარი შრეები;

ვ) მარიამჯვრის ნაკრძალის ტერიტორია შედის კახეთისა და ცივ-გომბორის ქედების საშუალო მთიანი ზოლის ყავისფერი, ნეშომპალა-კარბონატული და ტყის ყომრალი ნიადაგების ოლქში. კერძოდ, ცივ-გომბორის ქედის სამხრეთ ფერდობების ტყის ყავისფერი და ტყის ყომრალი ნიადაგების ქვერაიონში, რის გამოც აქ გავრცელებული ნიადაგები, ძირითადად, მიეკუთვნება ტყის ყავისფერი და ტყის ყომრალი ნიადაგების ტიპებს. ნაკრძალის ტერიტორიაზე შეგვიძლია გამოვყოთ შემდეგი ნიადაგური ტიპები, ქვეტიპები და მათი სახესხვაობები: პირველი ჯგუფი მოიცავს მთა-ტყის მუქ ყომრალ, მთა-ტყის ყავისფერ, მდელოს ყავისფერ, სხვადასხვა სისქის თიხნარ და ალაგ ხირხატიან ნიადაგებს. ამ ჯგუფში შემავალი ნიადაგური სახესხვაობები ხასიათდება შედარებით კარგი ბუნებრივი ნაყოფიერებით. ყველა სახესხვაობა ხასიათდება შედარებით კარგი წარმადობით და ტყის ზრდისათვის ხელსაყრელი პირობებით; მეორე ჯგუფი მოიცავს მთა-ტყის მუქ ყავისფერ, მთა-ტყის შავმიწისებრ, ალუვიურ, დელუვიურ-პროლუვიურ და სუსტად ჩამორეცხილ ხირხატიან ნიადაგებს. ამ ჯგუფის სახესხვაობები პირველთან შედარებით ნაკლები ბუნებრივი ნაყოფიერების ნიადაგებს მიეკუთვნება; მესამე ჯგუფს მიეკუთვნება სუსტად განვითარებული, ძლიერ ხირხატიანი ნიადაგები, ალაგ ქანების გაშიშვლებით და ძლიერეროზირებული ხევები შიშველი კლდეებითა და ქვაყრილებით. ნაკრძალის ტერიტორიაზე გავრცელებული ნიადაგური სახესხვაობების, მეორე და მესამე ჯგუფის ნიადაგებზე ეროზიული მოვლენები უფრო ხშირია. გარდა ამისა, უნდა აღინიშნოს მათი ხირხატიანობა და პირველი ჯგუფის ნიადაგებთან შედარებით მცირე სიღრმე, რაც მათ ბუნებრივ ნაყოფიერებაზე დიდ გავლენას ახდენს.

2. ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორია შედის აღმოსავლეთ საქართველოს ნიადაგურ ოლქში. ოლქის თავისებური მდებარეობა და მისი ბუნებრივი პირობები განსაზღვრავს მის თავისებურებას ნიადაგური პირობების მხრივაც. ამის შესაბამისად, სამხრეთ საქართველოს ნიადაგურ ოლქში, მისი ცალკე ნაწილების სიმაღლითი მდებარეობის, კლიმატის, მცენარეულობისა და ნიადაგების მიხედვით გამოიყოფა: ტყე-ველის და ტყის ნიადაგების ზონა; მთა-ტყეთა ნიადაგების ზონა და მთა-მდელოთა ნიადაგების ზონა. აღმოსავლეთ საქართველოს ნიადაგური ოლქის გამოყოფილი საზღვრების ფარგლებში, მთა-ტყის ზონა მოიცავს ცივ-გომბორის ქედის ფერდობებს მთის ტყის ზონასა და მაღალმთიან ზონას. გომბორის ქედის სამხრეთი ფერდობები წარმოადგენს მკვეთრად გამოსახულ მთა-ტყიან მხარეს და ძლიერ დანაწევრებულია. ამ მთა-ტყის ზონის ფარგლებში ქედების სიმაღლე 1300–1400 მეტრიდან ქვედა ნაწილში მაღლდება ჩრდილოეთის მიმართულებით 1800–2000 მეტრამდე, უფრო მაღლა მთა-ტყის ზონა გომბორის ქედის მაღალმთიან ზონაში გადადის.

3. ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე წარმოდგენილია ვაკერელიეფური ფორმის ნიადაგები. აღკვეთილის ტერიტორიაზე ნიადაგები არაერთგვაროვანია. მათი წარმოშობის, განვითარების, ფიზიკურ-ქიმიური შემადგებლობის მიხედვით, ისინი მიეკუთვნება ალუვიურ და ნეშომპალა-კარბონატულ ნიადაგებს. ალუვიური ნიადაგები წარმოშობილა მდინარე იორის დანალექებზე, ხასიათდება ძლიერი ღორღიანობით და განვითარების სხვადასხვაობით. ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგები წარმოადგენს ორგანული ნივთიერებებით საკმაოდ მდიდარ ნიადაგებს.

4. ივრის აღკვეთილში დელუვიური ნიადაგები წარმოშობილია მდ. იორის დანალექებზე, ხასიათდება ქვა-ღორღიანობით, განვითარების სხვადასხვაობით, მდინარის წყალდიდობის შედეგად განიცდის ეროზიას, რომლის სიძლიერე თითქმის ყოველწლიურად იწვევს ზედაპირულ გადარეცხვას. ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგები წარმოადგენს ორგანული ნივთიერებით მდიდარ ნიადაგებს. ივრის აღკვეთილის ტერიტორიაზე გვხვდება ნიადაგის ექვსი სახეობა: ალუვიური საშუალო სიღრმის ძლიერ ნეშომპალა-კარბონატული; ალუვიური კარბონატული ველის ტიპის დაჭაობებული თიხნარი; ალუვიური ალაგ-ალაგ დაჭაობებული საშუალო და მძიმე თიხნარი, საშუალო სიღრმის; ყომრალი ღრმა თიხნარი, სუსტად დამლაშებული; ყომრალი საშუალო სიღრმის თიხნარი, სუსტად დამლაშებული; ყომრალი სუსტად განვითარებული, თხელი ხირხატიანი ქვიშნარები.

მუხლი 11. ჰიდროლოგია

1. მარიამჯვრის ნაკრძალის ტყის კორომები ძირითადად განლაგებულია პატარა მდინარეების (ანთოკის ხევი, ტბის რიყე, თოხლიაურის ხევი და სხვა) ხეობებში, რომლებიც ერთვიან მდინარე იორს (დანართი 4). არსებული მდინარეები წარმოადგენს ტიპურ მთის მდინარეებს, რომლებიც ხასიათდება წყლის ძლიერი ვარდნით (ადიდების შემთხვევაში), ჩქარი დინებით და ვიწრო, ქვიანი კალაპოტით. აღნიშნული მდინარეების ძირითადი მასაზრდოებელი წყაროებია ნალექები წვიმისა და თოვლის სახით, ასევე მიწისქვეშა (გრუნტის) წყლები. მდინარეთა ჰიდროლოგიური რეჟიმისათვის მკვეთრად გამოიხატება ორი მაქსიმუმი: პირველი – საგაზაფხულო, რომელიც წარმოიქმნება გაზაფხულზე, თოვლის ინტენსიური დნობით და მეორე – საშემოდგომო, რომელიც უკავშირდება ამ პერიოდში ნალექების უხვ რაოდენობას წვიმების სახით. მდინარეთა წყლის მინიმალური დონე აღინიშნება ზაფხულის პერიოდში. მაღალი ტემპერატურების და გვალვების დროს აღნიშნული მდინარეები შრება. თოვლის ინტენსიური დნობისა და ხშირი წვიმების პერიოდში ნაკრძალის ტერიტორიაზე განსაკუთრებით მისთვის დამახასიათებელი ციცაბო ფერდობებზე წარმოიქმნება მრავალრიცხოვანი ნიაღვრები და ლანქერები, რომლებიც ხელს უწყობს ეროზიული პროცესების განვითარებას, ნიადაგის ზედა, ნაყოფიერი ფენის გადარეცხვას. ზემოაღნიშნული მდინარეების სათავეები დამეწყრილია. წყალსაცავები და დაჭაობებული ადგილები ნაკრძალის ტერიტორიაზე არ არის წარმოდგენილი. გრუნტის წყლები ზედაპირიდან დიდ სიღრმეზეა.

2. იორის და ყორუღის აღკვეთილების ჰიდროგრაფიულ არტერიას მდ. იორი წარმოადგენს, რომელიც სათავეს იღებს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ქართლისა და კახეთის ქედის წყალგამყოფის დასაწყისში მწვერვალ-ბორბალოს მთაზე, ზღვის დონიდან 2600 მ-ზე და ერთვის მინგეჩაურის წყალსაცავს. მისი აუზის ფართობია 4650 მ², საზრდოობს თოვლის, წვიმის და მიწისქვეშა (გრუნტის) წყლით. მდინარე იორის სიგანე ცვალებადობს 15-დან 60 მეტრამდე, მისი სიღრმე 0,5 – 1,0 მეტრია, ზოგ ადგილებში აღწევს 2,5 მეტრს. კალაპოტი დაკლაკნილია, ფსკერი – ქვიანი. რელიეფის სიმარტივის გამო უხვი ნალექების პერიოდში ადვილად იცვლის კალაპოტს, რის გამოც მდინარის ნაპირები ჩამოშლილია. კალაპოტის ფართობებზე წარმოქმნილია მცირე კუნძულები, რომლებიც დაფარულია ტირიფებითა და ვერხვებით. ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე მდინარე იორის მარცხენა შენაკადია მდინარე ფშა, რომლის სიგრძე 2,5 კმ-ია, აგრეთვე მდინარე მღვრიე, რომელიც დინების ხასიათითა და ჰიდროლოგიური მონაცემებით ჰგავს მდინარე იორს, ასევე მდ. „კოვზების ხევი“ და სხვა. მდინარე იორის წყალდიდობა გაზაფხულსა და ზაფხულის დასაწყისშია, რაც ძლიერ წვიმებთან და მთაში თოვლის დნობასთან არის დაკავშირებული. იორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე მდინარე იორის კალაპოტს ერთვის მშრალი ხევები, რომლებიც გაზაფხულისა და ზაფხულის კოკისპირული წვიმების დროს ღვარცოფებად ერთვის იორის კალაპოტს, რის შედეგადაც ხშირად იტბორება აღკვეთილების ტერიტორია. ასეთი ხევებია იორის აღკვეთილში: „ნაომრის ხევი”, „ალანდარა“, „ტინჯულის ხევი“, „საჯოგის ხევი“, „მშრალი ხევი“, მდ. ოლე და სხვა. ივრის აღკვეთილის ტერიტორიაზე წყალდიდობების დროს იორის კალაპოტში წარმოიქმნება მცირე ზომის კუნძულები, რასაც ადგილობრივი მოსახლეობა (ძირითადად მოხუცები) „ალალულის“ უწოდებენ. ხშირად იორი კალაპოტიდან მთელი კვირაობით გადმოწეულია და ჭალებში მიედინება, რის გამოც ნადგურდება იქ მობუდარი ფრინველების ბუდეები და კვერცხები. მდინარე „სამუხის” ბოლოს ტოვებს საქართველოს საზღვრებს და აზერბაიჯანის სოფ. „გურუმ-კახთან” ჩაედინება მინგეჩაურის წყალსაცავში.

მუხლი 12. კლიმატი

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის კლიმატი. გომბორის ქედის კლიმატური პირობები მნიშვნელოვნად განსხვავდება აღმოსავლეთ საქართველოს სხვა მხარეების კლიმატისაგან. მისი ჩრდილო ფერდობის უმაღლეს ნაწილზე ზამთარი და შემოდგომა თბილია. ჰაერის ტენიანობა წლის ყველა სეზონზე ერთნაირია, ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა მეტია, ხოლო ქარის სიჩქარე საგრძნობლად მცირეა. ქედის სამხრეთ ფერდობსა და მის მომიჯნავე ივრის ზეგანზე ჰავა უფრო კონტინენტურია, ჰაერის სინოტივე და ნალექები შედარებით ნაკლებია, ხოლო ქარის სიჩქარე საგრძნობლად მეტი. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ტყეები შედის საგარეჯოს რაიონის კლიმატურ ოლქში. მისი კლიმატის ჩამოყალიბება დაკავშირებულია ამ ტერიტორიის გეოგრაფიულ მდებარეობასთან. საგარეჯოს ტყის მთიანი ნაწილი ხვდება ზომიერი კლიმატის ზოლში და ხასიათდება მშრალი და კონტინენტური ჰავით, ხოლო რაიონის ვაკე ნაწილი უახლოვდება სამხრეთ ევროპის სუბტროპიკულ მშრალ კლიმატს. ჰავის ნაირსახეობას მთიანი რელიეფური პირობები განაპირობებს, რის გამოც იქმნება ჰავის ვერტიკალური ზონალობა: ქვედა ზონა, ხასიათდება ზომიერი თბილი ჰავით; შუა ზონა – ზომიერი ჰავით, ხოლო ზედა ზონა კი ცივით. ჰავის ვერტიკალურ ზონებში ექსპოზიციის ცვალებადობა ქმნის მიკროკლიმატურ პირობებს, რომელიც გამოწვეულია მზის სხივების მეტ-ნაკლები განაწილებით. ზამთრის განმავლობაში ხანგრძლივ ყინვებს ადგილი არ აქვს. მარტის პირველ რიცხვებში ტემპერატურა ნელი ტემპით მატულობს. აპრილში ტემპერატურა ხშირად მკვეთრად ეცემა და ადგილი აქვს გვიან ყინვებს. ზაფხული ცხელია, განსაკუთრებით სამხრეთ ნაწილში, ყველაზე ცხელ თვედ ითვლება აგვისტო. შემოდგომის დაწყება ხდება ნელი ტემპით, ტემპერატურა ნელ-ნელა კლებულობს. შემოდგომის ადრეული ყინვები იწყება ოქტომბრის ბოლოს და ნოემბრის შუა რიცხვებში. საგარეჯოს რაიონის კლიმატი ხასიათდება ჰაერის დაბალი ფარდობითი ტენიანობით, რომლის მაჩვენებელი ზაფხულში უფრო მცირდება (ივნისი, ივლისი) და იწვევს უარყოფით გავლენას მცენარეთა ზრდა-განვითარებაზე; აღინიშნება ინტენსიური ტრანსპირაცია და წყლის დეფიციტი ფოთლებში, რაც განაპირობებს ფოთლებისა და ახალგაზრდა ყლორტების ჭკნობას და წვერხმელობას. საგარეჯოს რაიონის მთელს ტერიტორიაზე, ყველაზე ცივი თვე იანვარია. მისი საშუალო მაჩვენებელი ქ. საგარეჯოში – 0,40⁰ C უდრის. ზღვის დონიდან სიმაღლის მატებასთან დაკავშირებით ჰაერის ტემპერატურა ეცემა და გომბორში იგი – 2,70 ⁰C -ს აღწევს. ყველაზე ცხელ თვეებად ითვლება ივლისი-აგვისტო. აგვისტოს თვის საშუალო თვიური მაჩვენებელი არის 21,8 ⁰C (საგარეჯო) – 18,5⁰C (გომბორი). ამავე თვეში არის დაფიქსირებული ჰაერის აბსოლუტური მაქსიმალური ტემპერატურა 34,00 ⁰C (საგარეჯო). ყველაზე დაბალი ტემპერატურა აღინიშნება დეკემბერში – 17,70⁰C. ვეგეტაცია იწყება აპრილის თვეში, ხოლო მთავრდება ოქტომბერში. ვეგეტაციის დაწყება-დამთავრების დროს ადგილი აქვს ადრეულ და გვიან ყინვებს. საგარეჯოს რაიონის ტერიტორიაზე გაბატონებულია ჩრდილო-დასავლეთისა და ჩრდილოეთის ქარები, რომელთა საშუალო სიჩქარე 2,2 მ/წმ-ის ტოლია.

2. ცივ-გომბორის აღკვეთილის კლიმატი. მის სხვადასხვა ნაწილში განსხვავებულია. მაღალმთიან ნაწილში ჭარბობს კონტინენტური ჰაერის მასები. ქარების მიმართულებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს კავკასიონის მთათა სისტემა. შესაბამისად, სხვადასხვა ხეობას ხშირად განსხვავებული კლიმატი ახასიათებს. გომბორის ტერიტორიაზე კლიმატი შესასწავლია, თუმცა, საქართველოს მეტეოროლოგიური ქსელის 60 – წლიანი პერიოდის (1956 – 2015 წლები) დაკვირვების მონაცემებზე დაყრდნობით შეგვიძლია ზოგადი წარმოდგენა შევიქმნათ კლიმატის ცვლილების სურათზე აღმოსავლეთ საქართველოში. ორ განხილულ 30 წლიან პერიოდში (1956 – 1985 და 1986 – 2015) ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა მომატებულია თითქმის ყველგან 1 გრადუსამდე ფარგლებში, საშუალოდ, ტერიტორიაზე ნაზრდი 0.5 ⁰C შეადგენს. ერთ-ერთი ყველაზე ნიშვნადი დათბობა დაფიქსირებულია კახეთში, სამეგრელო – ზემო სვანეთსა და სამცხე-ჯავახეთთან ერთად, სადაც ტემპერატურის ნაზრდმა 0.4 – 0.7 ⁰C შეადგინა. ცალკეული თვეების ანალიზმა აჩვენა, რომ დათბობა აღმოსავლეთ საქართველოს მხარეებში უმთავრესად აღინიშნება იანვარ – თებერვალშიც (0.27 – 0.69 ⁰C). აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე, ბოლო 30 წლის განმავლობაში, ადგილი ჰქონდა ნალექების შემცირებას 5 – 15 % ფარგლებში. ქვეყნის სამხრეთსა და აღმოსავლეთში (განსაკუთრებით, კახეთსა და მცხეთა – მთიანეთში) მოხდა ნალექების შემცირება, უნალექო პერიოდების ხანგრძლივობის ზრდის გამო. წლიურ ციკლში აღმოსავლეთ საქართველოს უმეტეს ნაწილში მოხდა თვის მაქსიმუმების წანაცვლება ზაფხულიდან გაზაფხულზე. თუ პირველ პერიოდში ყველაზე ნალექიანი თვე იყო მაისი და ივნისი, ახლა, უმეტეს რაიონებში, ნალექის უდიდესი რაოდენობა მაისში მოდის, უმცირესი კი კვლავ იანვარში და ნაწილობრივ, დეკემბერში. ჰაერის საშუალო ფარდობითი სინოტივის ცვლილება 1956 – 1985 წლებთან მიმართებაში უმნიშვნელოა, მაქსიმალური მატებაა (7%) შეინიშნება თელავში, მაქსიმალური კლება (4%) – კი საგარეჯოში. ნოტიო დღეების (შუადღის ფარდობითი სინოტივე მეტია 80%) რაოდენობა გაზრდილია საქართველოს უმეტეს ტერიტორიაზე, ხოლო ექსტრემალურად მშრალ დღეების (დღეღამის მინიმალური ფარდობითი სინოტივე ნაკლებია 30%) გახშირება შეინიშნება, გაზაფხულზე კახეთში და შემოდგომის დასაწყისში მთელს აღმოსავლეთ საქართველოში. ქარის საშუალო სიჩქარე ორ პერიოდს (1956 – 1985 და 1986 – 2015) შორის საშუალოდ 1 – 2 მ/წმ-ით არის შემცირებული. თუმცა აღმოსავლეთ საქართველოში შეინიშნება ძლიერქარიანი დღეების გახშირება. კლიმატის მიმდინარე ცვლილების შესწავლა ქვეყნის ტერიტორიაზე დათბობას ადასტურებს, რაც კლიმატის ცვლილების ინდიკატორებიდანაც კარგად ჩანს. მაგ: ჰაერის მიწისპირა ტემპერატურის მატება, ყინვიანი დღეების რაოდენობის კლება, ნალექის და გვალვების ინტენსივობის და რაოდენობის ზრდა და ა.შ. კლიმატის მოსალოდნელი ცვლილების პროგნოზირებისთვის გამოყენებული RCP4.5 სცენარის მიხედვით, მომავალში მოსალოდნელია საშუალო წლიური ტემპერატურის მატება მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე 1.6 – დან 3.0 ⁰C-მდე, ხოლო ტემპერატურის ნაზრდის 2.1 – 3.7 ⁰C. ნალექების წლიური ჯამი კი ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე შემცირდება (მაგ: აღმოსავლეთ საქართველოში 9% – ით) (საქართველოს მეოთხე ეროვნული შეტყობინება, 2020). 2021 – 2050 წწ. პერიოდისათვის 1961-1990 წწ. პერიოდთან შედარებით, ზამთრის სეზონზე ნალექების ცვლილებას საკმაოდ ფართო დიაპაზონი აქვს (11% – იანი კლებიდან 19% – იან მატებამდე). ზამთრის ნალექის კლება აღსანიშნავია თიანეთის, ახმეტის და თელავის მუნიციპალიტეტებში (კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციის გზამკვლევი, თბილისი 2016). გომბორის ქედის ჰავა, რომელსაც აშუქებდა გომბორისა და სიღნაღის მეტეოსადგურების დაკვირვებები, აგრეთვე ქედის ძირის გასწვრივ განლაგებული სადგურთა მონაცემები, ხასიათდება შემდეგი მაჩვენებლებით: საშუალო წლიური ტემპერატურები ზღვის დონიდან 600 – 800 მ. სიმაღლეზე ეთანასწორება 11 – 12 0C, ხოლო 1160 მ. სიმაღლეზე (სოფ. გომბორში) 8 0C; ცივის მწვერვალზე შესაბამისი სიდიდე სავარაუდოდ 3 – 4 0C იქნება. ტემპერატურის წლიური ამპლიტუდა სოფ. გომბორში 21 0C, ე.ი. ნაკლებია, ვიდრე უფრო დაბალ პუნქტებში (თელავში, წინანდალში, საგარეჯოში). ნალექიანობა გომბორში წლიურად 722 მილიმეტრია, სიღნაღში კი 673 მმ. ქედის თხემურ ზონაში იგი 1000 მმ. უნდა აღწევდეს (მარუაშვილი, 1970).

3. ყორუღის აღკვეთილის კლიმატი და ჰავა. ივრის ზეგანზე ზომიერად თბილი სტეპურიდან ზომიერად ნოტიოზე გარდამავალი ჰავაა. იცის ცხელი ზაფხული და ნალექების ორი მინიმუმი. წელიწადში ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 11 ⁰-12 ⁰C , იანვარში – 1,1 ⁰C დან 0,1 ⁰C -მდე, ივლისის – 22 ⁰C -23, 5 ⁰C -ს, აბსოლუტური მაქსიმუმი 39 ⁰C -40 ⁰C, აბსოლუტური მინიმუმი – 22 ⁰C -23 ⁰C, ნალექები 600-700 წელიწადში.

4. ივრის აღკვეთილის ტერიტორია მდინარე იორის დაბლობის ჩრდილო ნაწილშია წარმოდგენილი. ამ ზონისათვის დამახასიათებელია ზომიერი თბილი კონტინენტალური ჰავა. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა მერყეობს +12 ⁰C +14 ⁰C . აბსოლიტური მინიმალური ტემპერატურა – 26 ⁰C მერყეობს. აბსოლიტური მაქსიმალური ტემპერატურა კი +31⁰C -დან +39 ⁰C -მდე. ყველაზე მეტი ნალექი წვიმის სახით მოდის გაზაფხულზე და ზაფხულის დასაწყისში. ყველაზე ცოტა ნალექი – ზამთრის პერიოდში. თოვლის საფარი ძალიან უმნიშვნელოა, იგი ჩერდება ერთ ან ორ დღეს. მდინარე იორის ხეობაში გაბატონებულია ჩრდილო-დასვლეთის და სამხრეთ – აღმოსავლეთის ქარები. მათი საშუალო სიჩქარე 4-5 მ/წამია. ჰაერის შეფარდებითი ტენიანობა შეადგენს 63-70%-ს. აქედან გამომდინარე კლიმატური პირობები ოპტიმალურია მცენარის ზრდა-განვითარებისათვის, როგორც მერქნიანი ისე ბალახეული საფარისათვის.

5. კლიმატის ცვლილების მიმდინარე პროცესი მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს ბიომრავალფეროვნებასა და ჰაბიტატების მდგომარეობაზე, სახეობების გავრცელებასა და გამრავლების უნარზე. კლიმატის ცვლილება ხშირ შემთხვევაში განაპირობებს მავნებელი მწერების რიცხოვნობის ზრდას, ინვაზიური სახეობების ფართო გავრცელებას, იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი, ენდემური და რელიქტური სახეობების რიცხოვნობის და მათი ჰაბიტატების შემცირებას და სხვა. დაცული ტერიტორიები უზრუნველყოფენ მნიშვნელოვანი ეკოსისტემური სერვისების შენარჩუნებასა და განვითარებას, მათ შორის განსაკუთრებით დიდი როლი ეკისრებათ ტყის მერქნული და არამერქნული პროდუქტების თუ წყლის რესურსების უზრუნველყოფის თვალსაზრისით. ჯანსაღი ეკოსისტემების არსებობა ხელს უწყობს სათბურის გაზების ემისიების შემცირებას და ნახშირბადის მნიშვნელოვანი მარაგის უზრუნველყოფას. დაცულ ტერიტორიები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ კლიმატის ცვლილებებით გამოწვეული რისკებისა და ასევე, ბუნებრივი კატასტროფებისა და მათი შედეგების შემცირების საკითხში. ამ ეტაპზე შეუსწავლელია დაცულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილი ტყეების მიერ გამოყოფილი ჟანგბადისა და შთანთქმული ნახშირორჟანგის ოდენობა.

მუხლი 13. ლანდშაფტები და ჰაბიტატები

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილების 99 % წარმოდგენილია მთის, დაბლობის და ჭალის ტყეების ლანდშაფტებით. მხოლოდ მცირე ზომის ტყისპირა მდელოები შეინიშნება.

2. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ლანდშაფტი და ჰაბიტატები:

ა) ნაკრძალი შედის აღმოსავლეთ საქართველოს მცენარეულ ოლქში. ამ ოლქის დასავლეთი საზღვარი დაახლოებით თბილისის მერიდიანზე გადის და ემთხვევა აღმოსავლური ნაძვის (Picea orientalis Lipsky) გავრცელების აღმოსავლეთ საზღვარს. სამხრეთით ოლქი ისაზღვრება ბეზობდალი, შაღდაღისა და მოროვდაღის ქედებით, უფრო ზუსტად მდ. ტერტერას ხეობით, სადაც მცირე კავკასიონზე აღმოსავლეთის წიფლის (Fagus orientalis Lipsky) აღმოსავლეთი საზღვარი გადის. ამ ოლქის ჩრდილოეთი საზღვარი გადის ცივ-გომბორის ქედსა და გარეჯის მთებზე. აღმოსავლეთით ოლქი ვრცელდება მდ. ალაზნისა და იორის მტკვართან შეერთების ადგილამდე.

ბ) ნაკრძალის ტერიტორიაზე ტყეების ვერტიკალური სარტყლიანობის მკვეთრ გამოხატულებას ადგილი არა აქვს და ზონალობის მიხედვით პირობითად დაყოფილია სამ სარტყლად: ტყის ქვედა სარტყელი განისაზღვრება ზღვის დონიდან 800-1000 მეტრამდე სიმაღლით. ეს სარტყელი წარმოდგენილია მუხნარ-რცხილნარი (Querqus -Carpineeta), ჯაგრცხილნარი (Carpineeta) და ფიჭვნარი (Pineeta) კორომებით. ტყის შუა სარტყელი განისაზღვრება 1000-1500 მეტრი სიმაღლით ზღვის დონიდან. ამ სარტყელში გავრცელებულია მუხნარ-რცხილნარი და ფიჭვნარი კორომები.

გ) ზედა სარტყელი განისაზღვრება 1500-1800 მეტრით ზღვის დონიდან, სადაც ძირითადად გავრცელებულია წიფლნარები (Fageeta), კლდოვან ჩამონაშალ ადგილებში კი ფიჭვნარები. მერქნიან მცენარეთა ძირითადი სახეობა – ფიჭვი ზღვის დონიდან 800 მეტრიდან 1800 მეტრამდე ვრცელდება როგორც სარტყლის ზედა ზონაში 1100-1800 მეტრამდე (ძირითადად პირველადი წარმოშობის კორომები), ასევე სარტყლის ქვედა, ზომიერ თბილ ზონაში 800-1000 მეტრამდე. ხშირ შემთხვევაში ფიჭვნარები გავრცელებულია ძირითადად იმ ადგილებში, სადაც კონგლომერატები წყლისაგან ჩამორეცხილია, გაჩენილია ფლატეები და უზარმაზარი ჩამონაზვავები. აგრეთვე ზოგიერთ ადგილებში ფიჭვი მდინარის რიყეების გატყევების პიონერია (ამის საუკეთესო ილუსტრაცია ანთოკის ხევია). ამგვარად, ნაკრძალის მიდამოებში ყველაზე ქსეროფიტული ადგილსამყოფელი ამ ფიჭვნარებით არის დაკავებული.

დ) კონგლომერატების ნგრევა ზევიდან ქვევით ხდება. ამ უზარმაზარი ფლატეების ზემო ნაწილი უფრო ახალი წარმოშობისაა, ქვედა მხარე კი თანდათან მაგრდება და ყამირდება, რომელზედაც ახალი ხევები ჩნდება, რომელთა საშუალებით ზემოდან ჩამოტანილი ნგრეული მასალა მდინარეებს ქვევითკენ მიაქვთ. ამ ფლატეს ძირში მოქცეული უკვე დამდგარი კონუსი თანდათან მცენარეებით იფარება. ფიჭვი ჩვეულებრივ გავრცელებულია კონუსის ზედა ნაწილში, ე.ი. უფრო ახალგაზრდა ნაწილზე, საიდანაც აჭრილია თვით მოტიტვლებულ კონგლომერატებზე, სადაც ან შედარებით წმინდა ერთგვაროვან დაჯგუფებას ქნის ან ერთეულ ხეებად არის მოფანტული. როგორც ჩანს, აქ მცენარეთა დაჯგუფების გავრცელებაში და ხასიათში ერთ-ერთი მთავარი მნიშვნელობა აქვს წყლისათვის ბრძოლის უნარს. ფიჭვი ამ ნაწილში გავრცელებული ტყეების სხვა სახეობებზე უფრო ქსეროფიტულია, წყლის მიმართ ნაკლები მოთხოვნილებით გამოირჩევა, რის გამოც მას ამ ადგილსამყოფელზე სხვანი ვერ ედავებიან და თვითონ ბატონდება.

ე) ფიჭვნარები საინტერესოა, რადგანაც აქ ისინი წარმოდგენილია სხვადასხვა ხნოვანების თაობის ეგზემპლარებით, სადაც მოზარდი ღია ადგილებში (ყალთაღები, ხევის პირები და სხვა) დიდი რაოდენობით გვხვდება. წმინდა ფიჭვნარები ვიწრო ზოლს ქმნიან, მის ქვედა იარუსში სხვა სახეობები მატულობს. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში გვხვდება სოსნოვსკის (კაუჭა) ფიჭვის ოთხი ფორმა: პირამიდული (Pinus Sosnowskyi Nakai var.Pyramidalis Kurd.); კომპაქტური (Pinus sosnowskyi Nakai var. compacta Kurd.); ოვალური (Pinus sosnowskyi Nakai var. Ovalus Kurd.), ქოლგისებრი (Pinus sosnowskyi Nakai var. Umbraculifera Kurd.).

ვ) ყურადღებას იპყრობს ის გარემოება, რომ 8-10 წლამდე ფიჭვის ყველა მოზარდი თითქმის ერთნაირად ვითარდება და მხოლოდ შემდეგ მიმდინარეობს მისი ზრდა სხვადასხვანაირად და ხდება განსხვავებული ფორმების ჩამოყალიბება, რაც ადასტურებს იმას, რომ აღნიშნული ფიჭვის მრავალფორმიანობა (პოლიმორფიზმი) მემკვიდრეობით ხასიათს არ ატარებს და იგი გამოწვეულია ჰავის, ნიადაგის, ტემპერატურის, ტენის რაოდენობის, სინათლისა და სხვა გარემო პირობების მიერ.

3. ივრის და ყორუღის აღკვეთილების ლანდშაფტები და ჰაბიტატები:

ა) ტერიტორია მდებარეობს მდინარე იორის დაბლობში და განსაზღვრულია ორივე სანაპიროზე პატარა გორაკებიანი მცირე ქედებით. მისი ტერიტორიული განლაგებანი ქმნიან მცირე ტერასებს, რომლებიც გრძელდებიან მდინარის პარალელურად, ამაღლებული ადგილები ბევრგან დაახლოებულია მდინარის კალაპოტს დასერილი ხევებით და ჩამოშლილი ფერდობებით. ქედებისა და შემაღლებული ადგილების სიმაღლეები მერყეობს ზ.დ. 150-500 მ-ის საზღვრებში. ტერიტორიის ზედაპირული დაქანება ცვალებადობს 0-5 გრადუსის ფარგლებში და წარმოგვიდგება ვაკე-რელიეფურ ფორმად. ივრის აღკვეთილის ტყეები წარმოდგენილია შემდეგი ტყის ტიპებით: მუხნარი ნაირბალახოვანი, მუხნარი მარცვლოვანი საფარით (ხორბლოვან-ბალახოვანი) (Quercetum mixtoherbosa), მუხნარ-თელნარი ნაირბალახოვანი (Querceto-Ulmacetum mixtoherbosa), მუხნარ-თელნარი შინდანწლას ქვეტყით (Querceto-Ulmacetum thelycrania), მუხნარი ბერსელის საფარით (Quercetum brachypodium), ვერხვნარი შინდანწლიანი (Populetum thelycrania), ვერხვნარი ისლიანი (Populetum thelycrania), ვერხვნარი ბერსელიანი საფარით (Populnetum brachypodium silvatici), ტირიფნარი იალღუნის ქვეტყით (Salixacetum tamaricace), საღსაღაჯის (Pistaceata mutica) ტყის ტიპი.

ბ) ტყის პირველი ტიპი მუხნარი ნაირბალახოვანი, მუხნარი მარცვლოვანი საფარით (ხორბლოვან-ბალახოვანი) (Quercetum mixtoherbosa) გავრცელებულია მდინარის პირას ან მის ნაკალაპოტარში;

გ) მუხნარ-თელნარი შიდანწლის ქვეტყით (Querceto-Ulmacetum thelycrania) წარმოდგენილია I და II ტერასაზე, ძირითადად მუხის (8 მუხა-2 თელა) 6 მუხა, 3 თელა, 1 ვერხვი (Populus tremula L.), პანტა (Pyrus caucasica Fed.), თუთა და სხვა. ქვეტყეში გვხვდება შინდანწლა (Swida australis), კუნელი (Crataegus caucasica), მაყვალი (Rubus caucasicum), ასკილი (Rosa canina) და სხვა.

დ) ვერხვნარი შინდანწლას ქვეტყით (Populetum thelycrania) გვხვდება I ტერასაზე, ძირითადად ვერხვნარის მცირე რაოდენობით, ტირიფის (Salix caucasica) შერევით ქვეტყეში წარმოდგენილია: შინდანწლა (Swida australis), კუნელი (Crataegus caucasica K.Koch. ), მაყვალი (Rubus caucasicum), ევროპული ჭანჭყატი (Euonimus latifolius L.), და სხვა.

ე) მუხნარი ბერსელის საფარით (Quercetum brachypodium), გავრცელებულია II – ტერასაზე, სადაც ძირითადად მუხნარია თელის შერევით. ქვეტყეში გვხვდება კუნელი (Crataegus caucasica), ასკილი (Rosa canina L.), მაყვალი (Rubus caucasicum) და სხვა. საფარი წარმოდგენილია ქსეროფიტი მცენარეულობით. მუხნარი მარცვლოვანი საფარით (Querceetum mixtoherbosum) – ეს ტიპი ყველაზე მშრალია მუხნარებში, სადაც მუხის კორომში ერთეულების სახით გვხვდება თელა (Ulmus minor Mill.) და სხვა საახეობები. ქვეტყე წარმოდგენილია კვრინჩხით (Prunus spinosa), ასკილით (Rosa canina L.), კუნელით(Crataegus caucasica K.Koch. ). ნაირბალახოვანი საფარი წარმოდგენილია წივანით ( Festuca ovina L.), თივაქასრათი (Poa nemoralis L), ბერსელიათი (Brachypodium silvaticum (Huds). P. B.), ლელით (Phragmites communis Trin.), ხოლო ტყისპირებში უროთი (Andropogon ischaemum L.). ხორბლოვანი საფარი შედგება ისლისაგან (Carex sp.), ბერსელისაგან (Brachypodium silvaticum) და თივაქასრასაგან (Poa nemoralis L). გამონაკლისია ძეძვი (Paliurus spina-Christi Mill.) და იალღუნი (Myricaria alopecuroides Schrenk. ). იალღუნით დაფარული ადგილები ძირითადად მდინარის ყოფილი კალაპოტია, ან ვერხვნარის მოსპობით განთავისუფლებული ფართობი. ძეძვნარი კი განვითარებულია ძირითადად მეორე ტერასაზე, სადაც ადრევე მოისპო მუხა და თელა, მათი პირწმინდა ჭრებით და საქონლის ძოვებით. ეს ადგილები მოითხოვს რეკონსტრუქციას. გაზაფხულობით მდ. იორი ხშირად იცვლის კალაპოტს და იტბორება მდინარის პირი დაბლობები. მდინარის დატოვებულ კალაპოტში ვითარდება კავკასიური ტირიფის (Salix caucasica) და იალღუნის (Myricaria alopecuroides Schrenk) აღმონაცენი, ქვიშნარებზე კი მთრთოლავი ვერხვის (Populus tremula L.) აღმონაცენი. მდინარიდან მოცილებული შემაღლებული ადგილები დაფარულია ვერხვნარებით. ტყის პირველ ტერასაზე შემორჩენილია ვერხვნარ-თელნარები (Populneta-Ulmaceata) მუხის მონაწილეობით. მდინარის კალაპოტიდან მოცილებით მატულობს მუხის შემადგენლობა. მეჩხერების ჯგუფში შედის ის კორომები, რომელთა სიხშირეც 0,4 და ნაკლებია. მათში გაბატონებულია ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora), შიშველი თელა (Ulmus glabra), მთრთოლავი ვერხვი (Populus tremula L.), კავკასიური ტირიფი (Salix caucasica). მოზარდი სუსტადაა განვითარებული. ქვეტყეში გვხვდება წითელი და შავი კუნელი (Crataegus caucasica K.Koch. ), ფშატი (Elaeagnus angustifolia L.), ასკილი (Rosa canina L.). მხვიარა მცენარეებიდან – ეკალღიჭი (Smilax excelsa L.), ჩვეულებრივი კატაბარდა (Clematis vitalba L.) და სურო (Hedera helix). ბალახეული საფარი ძლიერ განვითარებულია და წარმოდგენილია მარცვლოვანებით, ზოგ შემთხვევაში კი გვხვდება მაღალი ბალახეულობა-ლელიანი. წმინდა მუხნარები ძირითადად გვხვდება მეორე ტერასაზე, სადაც შედარებით მშრალი პირობების და გრუნტის წყლების დაბალი დინებით ხასიათდება, რაც უფრო შემაღლებულ რელიეფზე გადავდივართ მით მუხნარები მეჩხერდება და მის ადგილს იკვებს ფშატი (Elaegnus angustifolia L.) და საღსაღაჯი (Pistacea mutica Fisch & Mey), რომლებსაც ცვლის ურობალახის ველობები.

ვ) ყორუღის აღკვეთილში გვხვდება ვაკე-მდელო-სტეპური და ბუჩქოვანი მცენარეულობით (ტყის ნარჩენებით) ყავისფერი და ალუვიური ნიადაგებით, ვაკე-ტაფობები სტეპის მცენარეულობით, წაბლისფერი ნიადაგებით და ტუგაი ტყის ლანდშაფტებით. ყორუღის აღკვეთილის ტყეები განლაგებულია მდინარე იორის სანაპირო ზოლში პირველ და მეორე ტერასაზე. ადგილსამყოფელის პირობების მიხედვით ტყის შემქმნელ მთავარ სახეობებად ითვლებიან ჭალის = გრძელყუნწა მუხა (Quercus logipes Steven = Quercus robur subsp. pedunculiflora [K. Koch] Menitsky), მთრთოლავი ვერხვი (Populus tremula L.), შავი ვერხვი (Populus nigra L.), პატარა თელა – თელადუმა ( Ulmus minor Mill), წნორი ტირიფი (Salix alba L.) და მდგნალი (Salix caprea L.). მეორადი ტყის შემქმნელ სახეობებად კი მაჟალო (Malus orientalis Uglitzk.), პანტა (Pyrus caucasica Fed.), ტყემალი. აქვე აღსანიშნავია ხელოვნურად შექმნილი აკაციის (Robinia pseudoacacia L.), კაკლის (Juglans regia L.), ვაშლის (Malus sp.), მსხლის (Pyrus sp.), მაჟალოს (Malus orientalis Uglitzk.) და ჭერამის (Prunus armeniaca) კულტურები.

ზ) ყორუღის აღკვეთილში გვხვდება შემდეგი სახის ტყის ტიპები: მუხნარები (Querceeta). ამ ჯგუფში გაბატონებულია ჭალის გრძელყუნწა მუხა (Quercus logipes Steven = Quercus robur subsp. pedunculiflora [K. Koch] Menitsky), რომელიც ხასიათდება 0,4 და მეტი სიხშირით. მოზარდი წარმოდგენილია დამაკმაყოფილებელი და სუსტი განახლებით. უმთავრესად გვხვდება მუხისა და თელის მოზარდი. ქვეტყეში წარმოდგენილია ისეთი ბუჩქები, როგორიცაა: შინდანწლა (Swida australis), კუნელი (Crataegus caucasica K.Koch. ), მაყვალი (Rubus caucasicum), ევროპული ჭანჭყატი (Euonimus latifolius L.) და სხვა, რომლებიც დაბალი და საშუალო სიხშირით ხასიათდებიან. ფართოდაა გავრცელებული აგრეთვე მხვიარა მცენარეები. ეს კორომები ნადირ-ფრინველთა საუკეთესო თავშესაფარს წარმოადგენენ.

4. ჭალის შერეული ტყეები. აქ გაერთიანებულია ის კორომები, რომლებშიც გაბატონებულია ვერხვი(Populus tremula) , მურყანი, ტირიფი და თელა. აღმონაცენ-მოზარდიდან აღსანიშნავია მუხის (გრძელყუნწა მუხა (Quercus logipes Steven = Quercus robur subsp. pedunculiflora [K. Koch] Menitsky),) და ვერხვის (Populus tremula) მოზარდი, რომლებიც თავს კარგად გრძნობენ და შეიძლება ჩაითვალოს საიმედო მოზარდად. ქვეტყეშია: კუნელი (Crataegus caucasica ), შინდი (Cornus mas L.), შინდანწლა (Swida australis), ევროპული ჭანჭყატი (Euonimus latifolius L.), კვიდო, კვრინჩხი (Prunus spinosa), ფშატი (Elaeagnus angustifolia L.) და მაყვალი (Rubus caucasicum). მხვიარა მცენარეებიდან კი გაბატონებულია ეკალღიჭი (Smilax excelsa L.), ჩვეულებრივი კატაბარდა (Clematis vitalba) და ჩვეულებრივი სურო (Hedera helix ). მურყანისა და ტირიფის კორომებში განვითარებულია მაღალბალახეულობა – ისლი (Carex humilis.) და ლელი (Phragmites communis Trin.).

5. ბუჩქნარები. დიდი გავრცელება აქვს ბუჩქნარ სახეობებს, რომლებიც გვხვდებიან როგორც ტყის საბურველის ქვეშ, ასევე ტყით დაუფარავ ფართობებზე. ბუჩქნარებიდან აღსანიშნავია: კუნელი (Crataegus caucasica K.Koch.), ასკილი (Rosa canina L.), კვრინჩხი (Prunus spinosa), ფშატი (Elaeagnus angustifolia L.), ძეძვი, ქაცვი (Hippophae ramnoides), კოწახური (Berberis iberica), კვიდო, ევროპული ჭანჭყატი (Euonimus latifolius L.), შინდანწლა (Swida australis), იალღუნი (Tamarix ramosissima Lebed), მაყვალი (Rubus caucasicus) და სხვა. ამ ტყეებისათვის დამახასიათებელია მხვიარა მცენარეები. ჭარბტენიან ფართობებზე ლელი (Phragmites communis Trin.), ლერწამი (Arundo sp.), ისლი (Carex humilis) და სხვა. შემაღლებულ მშრალ ადგილებში – ჯორის ძუა (Equus mulus), მარცვლოვანები – თივაქასრა (Poa nemoralis), ურო (Bothriochloa ischaemum), მხოხავი ჭანგა (Agropyrum repens (L.) P.B), აბზინდა (Artemisia absinthium), ძირტკბილა (Glycyrrhiza glabra), ბალბა (Malva sylvestris l.) და სხვა. ღიჭი (Sonchus ketzkhovelii), ჩვეულებრივი კატაბარდა (Clematis vitalba) და სხვა, რომლებიც ქვეტყესთან განსაკუთრებით მაყვალთან ქმნიან გაუვალ ადგილებს, რითიც შექმნილია საუკეთესო პირობები გარეულ ფრინველთა თავშესაფარად და გასამრავლებლად. შედარებით დაბალ ადგილებში გავრცელებულია ფართოფოთლოვანი ბალახეული საფარი, ბალახეული საფარიდან გვხვდება მარცვლოვანები და ლელიანები. აღნიშნული ტიპი წარმოადგენს კურდღლის, კაკბის, კოლხური ხოხბის და დურაჯის ჰაბიტატს და საუკეთესო თავშესაფარ ადგილს. მდინარის კალაპოტიდან დაშორებული ფართობები მოკლებულია ტყის მცენარეულობას.

6. ცივ-გომბორის აღკვეთილის მთავარი სიმდიდრე არის ტყე (ტერიტორიის 75%). აქ დაცულია კავკასიის შერეული ტყეების ხელუხლებელი მონაკვეთების დიდი ფართობები; აქ არის თავმოყრილი წმინდა წიფლნარები (Fagus) მასივები, რომლებიც ზღვის დონიდან 1100 – 1800 მ-ის ფარგლებშია გავრცელებული. ტყის შემქმნელი წიწვოვანი კავკასიის ენდემია: კავკასიური ფიჭვი (Pinus sosnowskyi Nakai). ფართოფოთლოვანებიდან ქვედა სარტყლებში ქართული მუხა (Quercus iberica) და ჭარბობს კავკასიური რცხილა (Carpinus caucasica), ზედა სარტყლებში – აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis); ხშირია საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი მაღალმთის მუხა (Quercus macranthera). ეს სახეობების სხვადასხვა სარტყლებსა და ჰაბიტატებში მრავალგვარ კომბინაციებს ქმნიან. ტერიტორიაზე აქა-იქ გვხვდება სუბალპური ტანბრეცილი არყნარებიც (Betula verrucoza). ცივ-გომბორის ქედი, კოდის მიდამოები, თვალთახევის შენაკადი აღმოსავლეთიდან 1530 მ ზ.დ.; ფერდობის დაქანება 32⁰; დარჩენილია კონგლომერატები.

ა) სხვა მერქნიანი მცენარეებიდან აღსანიშნავია: მეჭეჭიანი არყი (Betula pendula), კავკასიური რცხილა (Carpinus caucasica), აღმოსავლური წიფელი (Fagus orientalis L.), წითელი ღვია (Juniperus rufescens), ჩვეულებრივი მურყანი (Alnus barbata), კავკასიური ფიჭვი (Pinus sosnowskyi Nakai), წნორი (Salix alba L.), ცირცელი (Sorbus aucuparia L.), ლეკა, ლეკის ხე (Acer platanoides), ასკილი (Rosa canina L.), წერწა (Lonicera caucasica Pall.), მყრალი ღვია (Juniperus foetidissima).

ბ) ბალახეული საფარი ქსეროფიტულია, რომელთა შორის აღინიშნება: ისლი (Carex humilis), კურდღლის ბალახი (Anthyllis boissieri Sag.), ბუსკანტურა (Campanula alliarriaefolia Willd.), კუტი ბალახი (Teucrium polium L.), ჭარელა (Teucrium chamaedrys L.), შვრია (Avena pubescens Huds), ტიმოთეს ბალახი (Phleum phleoides (L.) Simk.), ტყის ცოცხი (Cytisus caucasicus Grossh.) და სხვ.

მუხლი 14. ზურმუხტის ტერიტორია

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალი და ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორია წარმოადგენს ზურმუხტის ქსელის ორ მნიშვნელოვან საიტს (დანართი 3, რუკა, დანართი 30).

2. „ზურმუხტის ქსელის” მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის სარეგისტრაციო კოდია – GE0000020. მისი ფართობი შეადგენს 1022.55365 ჰა-ს.

3. ჰაბიტატის ტიპები: G1.6 – წიფლნარი და G1.A1 – მუხნარ – იფნარ – რცხილნარი (Quercus – Fraxinus – Carpinus betulus) ტყე ეუტროფულ და მეზოტროფულ ნიადაგებზე.

4. „ევროპის ველური ბუნების და ბუნებრივი ჰაბიტატების დაცვის შესახებ” (ბერნის) კონვენციით დაცული, მე-6 რეზოლუციის სახეობები:

ა) ჯგუფი: A = ამფიბიები, B = ფრინველები, F = თევზები, I = უხერხემლოები, M = ძუძუმწოვრები, P = მცენარეები, R = რეპტილიები

ბ) მსხვილი ძუძუმწოვრები: მგელი (Canis lupus), მურა დათვი (Ursus arctos).

გ) წვრილი ძუძუმწოვრები: დიდი ცხვირნალა (Rhinolophus ferrumequinum), მცირე ცხვირნალა (Rhinolophus hipposideros).

დ) ფრინველები: სვავი (Aegypius monachus). მცირე მყივანი არწივი (Aquila pomarina), ევროპული მაჩქათელა (Barbastella barbastellus), ევროპული მაჩქათელა (Barbastella barbastellus),ზარნაშო (Bubo bubo), ბაღის გრატა (Emberiza hortulana), ჩვეულებრივი შავარდენი (Falco peregrinus), წითელყელა ბუზიჭერია (მცირე მემატლია) (Ficedula parva), ორბი (Gyps fulvus), ჩია არწივი (Hieraaetus pennatus), ჩვეულებრივი ღაჟო (Lanius collurio), შავშუბლა ღაჟო (Lanius minor), ტყის ტოროლა (Lullula arborea), ძერა (Milvus migrans), ყურწვეტა (წვეტყურა) მღამიობი (Myotis blythii), სამფერი მღამიობი (Myotis emarginatus), ფასკუნჯი (Neophron percnopterus), კრაზანაჭამია (ირაო) (Pernis apivorus) და მიმინოსებრი ასპუჭაკა (Sylvia nisoria).

ე) რეპტილიები: ხმელთაშუაზღვეთის კუ (Testudo graeca), აღმოსავლური სავარცხლიანი, ტრიტონი (Triturus karelinii).

ვ) მწერები: პეპლები: არქტიკული ცისფერა, კლდის ცისფერა, ცისფერა გლანდონი (Agriades glandon aquilo), მჟაუნას მრავალთვალა (Lycaena dispar), ხეშეშფრთიანი: ალპური ხარაბუზა (Rosalia alpina) და მუხის დიდი ხარაბუზა (Cerambyx cerdo).

5. ცივ-გომბორის ზურმუხტის ტერიტორიის ფართობი წარმოადგენს ბერნის კონვენციით დაცული სახეობებითა და ჰაბიტატების ადგილსამყოფელს. აღნიშნულ ზურმუხტის ტერიტორიას მართავს მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია და მისთვის მომზადებულია მართვის გეგმა.

6. „ზურმუხტის ქსელის” ცივ-გომბორის აღკვეთილის სარეგისტრაციო კოდია გომბორი – GE0000027 მისი ფართობი შეადგენს 55436.20313 ჰა-ს.

აქ წარმოდგენილი ჰაბიტატების მიხედვით C3.55 კენჭოვანი მდინარისპირების მეჩხერი მცენარეულობა; C3.62 მცენარეულ საფარს მოკლებული მდინარის კენჭოვანი ნაპირები; E3.4 ნოტიო ან სველი ეუტროფული და მეზოტროფული ბალახოვანი ცენოზები; F9.1 მდინარისპირა ბუჩქნარი; G1.21 მდინარისპირა Fraxinus(Exelsior) – Alnus(Glutinosa/Incana)-ის ტყე, რომელიც მხოლოდ წყლის დონის აწევისას იტბორება; G1.6 წიფლნარი. „ევროპის ველური ბუნების და ბუნებრივი ჰაბიტატების დაცვის შესახებ” (ბერნის) კონვენციით დაცული სახეობებია: მწერების კლასის ხეშეშფრთიანების, ხოჭოების რიგიდან: არქტიკული ცისფერა, კლდის ცისფერა, ცისფერა გლანდონი (Agriades glandon aquilo); დაღარული ცრუქერქიჭამია (Stephanopachys linearis); ალპური ხარაბუზა (Rosalia alpina); მუხის დიდი ხარაბუზა (Cerambyx cerdo). პეპლებიდან მჟაუნას მრავალთვალა (Lycaena dispar); მსხვილი ძუძუმწოვრებიდან: მურა დათვი (Ursus arctos); წავი (Lutra lutra); მგელი(Canis lupus). წვრილი ძუძუმწოვრებიდან მეჰელის ცხვირნალა (Rhinolophus mehelyi), მცირე ცხვირნალა (Rhinolophus hipposideros); სამხრეთული ცხვირნალა (Rhinolophus euryale); ყურწვეტა (წვეტყურა) მღამიობი (Myotis blythii). ფრინველებიდან მიმინოსებრი ასპუჭაკა (Sylvia nisoria); კრაზანაჭამია (ირაო) (Pernis apivorus); ჩვეულებრივი ღაჟო (Lanius collurio); ბაღის გრატა (Emberiza hortulana); ზარნაშო (Bubo bubo). ამფიბიებიდან აღმოსავლური სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii); რეპტილიებიდან ხმელთაშუაზღვეთის კუ (Testudo graeca); ჭაობის კუ (Emys orbicularis). მცენარეებიდან კი ყვითელი ყაყაჩურა (Paeonia tenuifolia).

მუხლი 15. ბიომრავალფეროვნება

1. ფლორა:

ა) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის მცენარეულობა დეტალურად დღესდღეობით არ არის შესწავლილი, თუმცა არსებული ცნობებით აქ 50 -მდე ხე-მცენარე იზრდება, მათგან 12 ხე, 8 ბუჩქი, 4 ლიანა, ხოლო დაუდგენელია ბალახოვანი მცენარეების სახეობრივი შემადგენლობა. ივრის აღკვეთილის მცენარეულობა ასევე დეტალურად არ არის შესწავლილი. დღესდღეობით არსებული მონაცემებით აქ წარმოდგენილია სულ – 51 ხე-მცენარე, მათგან 20 ხე, 28 ბუჩქი და 3 სახეობის ლიანა. ყორუღის აღკვეთილის მცენარეულობა შესასწავლია, არსებული მონაცემებით აქ ხე-მცენარეების – 45 სახეობა ფიქსირდება, მათგან 19 ხე, 22 ბუჩქი და 3 სახეობის ლიანაა. ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე განხოციელებული ტყის მოწყობის დოკუმენტიდან კი მხოლოდ 80 სახეობაა აღწერილი, მათგან: 28 ხე, 25 ბუჩქი, 5 სახეობის ლიანაა და ტყის საფარში 22 სახეობის ბალახოვანი მცენარე.

ბ) საქართველოს „წითელ ნუსხის” მცენარეებიდან მარიამჯვარის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილების ტერიტორიაზე მცირე ფრაგმენტების და ერთეულების სახით არის წარმოდგენილი 12 მერქნიანი ხე-მცენარე: უთხოვარი (Taxus baccata L.), მაღალმთის მუხა (Querqus macranthera Fisch et Mey), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora C. Koch.), საღსაღაჯი (Pistacia mutica Fisch & Me) და კაკალი (Juglans regia L.), პატარა თელადუმა (Ulmus minor Mill.), შობერის ნიტრარია (Nitraria schoberi), ბალამწარა (Cerasus silvestris Garsault = Prunus ferganica Lincz). ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე გვხვდება საქართველოს „წითელი ნუსხის” 4 სახეობა: ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora C. Koch.), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa (Michx.) Kunth.), საღსაღაჯი (Pistacia mutica Fisch&Mey) და კაკლის ხე (Juglans regia L.).

გ) მხოლოდ ივრის აღკვეთილში გვხვდება ღვიების 3 სახეობა: შავი ღვია (Juniperus foetidisimma Willd.),მაღალი (თეთრი) ღვია (Juniperus excelsa Willd.) და მრავალნაყოფა ღვია (Juniperus polycarpos K).

დ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე წარმოდგენილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში” შეტანილი 3 მერქნიანი სახეობა: მაღალმთის მუხა (Querqus macranthera Fisch et Mey), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora C. Koch.) და უთხოვარი (Taxus baccata L.). „ბებერი კლდის” მიდამოებში გავრცელებულია არამარტო ქვეყნის, არამედ მსოფლიოს მასშტაბით უნიკალური ხელუხლებელი მუხნარი უთხოვრის ქვეტყით.

ე) ენდემური სახეობებიდან მარიამჯვარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე საქართველოსა და კავკასიის 7 სახეობა გვხვდება, ესენია: კოწახური (Berberis iberica), შავი მურყანი (Alnus glutinosa (L) Gaertn.), ჩვეულებრივი თხილი (Corylus avellana), კუნელი (Crataegus caucasica K. Koch), პანტა (Pyrus caucasica Fed.), ბერყენა (Pyrus salicifolia Pall.) და მაღალმთის მუხა (Quercus macranthera Fisch et Mey).

ვ) განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს შობერის ნიტრარია (Nitraria schoberi). იგი წარმოდგენილია ივრის აღკვეთილის ბუფერულ ზონაში. დაცული ტერიტორიის საზღვრებიდან 50-100 მეტრის სიშორეზე და ექვემდებარება საძოვრებს. ნიტრარიას ორი ბუჩქი არის №3 კვ-ში, მდინარის პირთან მარჯვენა სანაპიროზე 10-15 მეტრის დაცილებით, შემდეგ კი იწყება საძოვარი. დანარჩენი ეგზემპ. წარმოდგენილია მდ. იორის მარჯვენა სანაპიროზე №5 კვ-ში, ე.წ. „შავ მინდორში”.

2. ფაუნა:

ა) მარიამჯვარის სახელმწიფო ნაკრძალის ფაუნის მრავალფეროვნებას განაპირობებს მდიდარი ფლორა, რომელიც ძირითადად მდიდარი კვებითი ღირებულების მქონე ნაირბალახებით არის წარმოდგენილი. ქვეტყეში ვხვდებით ისეთ ნაყოფის მომცემ სახეობებს, როგორიცაა: შინდი, ზღმარტლი, კუნელი (Crataegus caucasica K. Koch), ჩვეულებრივი თხილი (Corylus avellana), მაყვალი და სხვა. აღნიშნული პირობები ხელსაყრელ გარემოს ქმნის ფაუნის ბუნებრივ კომპლექსში არსებობისა და გამრავლებისთვის. სანაკრძალო რეჟიმის გამკაცრებამ მეტად დადებითი შედეგი მოიტანა, მან განაპირობა ნაკრძალის მდიდარი რესურსების შევსება ფაუნის რესურსებითაც, სიმყუდროვემ და ადამიანისაგან დაცვამ მიიზიდა და დააბრუნა: მურა დათვი, ევროპული შველი, მაჩვი, კურდღელი, კავკასიური ციყვი, რუხი მგელი, ტურა, მელია და სხვა. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში წარმოდგენილია ფაუნის 160-მდე სახეობა.

ბ) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ფაუნა მრავალფეროვანია და შემდეგი ძუძუმწოვრებით არის წარმოდგენილი: მურა დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx lynx), კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus), შველი (Capreolus capreolus), მგელი (Canis lupus), ტურა (Canis aureus), მაჩვი (Meles meles), კურდღელი (Lepus europaeus)და სხვა. გარდა ამისა, აქ ბინადრობს: ტყის კვერნა (Martes martes), ტყის კატა (Felis silvestris ), მელა (Vulpes vulpes), გარეული ღორი (Sus scrofa) და სხვ. დათვი ნაკრძალის ტერიტორიაზე მუდმივად ბინადრობს. ძირითადად გვხვდება „ტყემლიანის გორა”-ზე, „უთხოვრიანებში” და „ბაჩიას ტბა”-ზე მისი რიცხოვნობა ცვალებადობს ტყის ნაყოფებისა და თესლების მსხმოიარობის შესაბამისად. საკვების სიმცირის გამო ხშირად ტოვებს ნაკრძალს. შველი მუდმივი ბინადარია, მას ვხვდებით ნაკრძალის მთელს ტერიტორიაზე, როგორც „ტყემლიანის გორა”-ზე, „ალპურ” სარტყელში (წარმოებული ალპური), ასევე ზამთრის პერიოდში სოფლების (გიორგიწმინდა, ანთოკი, მარიამჯვარი) მიმდებარე ტერიტორიაზე. მგელი ნაკრძალის მკვიდრია, მრავლდება და თავს აფარებს ნაკრძალის ტერიტორიას, საკვების მოპოვების მიზნით ეწევა დიდ მანძილზე ადგილმონაცვლეობას. მის მიერ მიყენებული ზარალი ნადირ-ფრინველზე არ არის აღნიშნული.

გ) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალი გამოირჩევა ფრინველთა მრავალფეროვანი სახეობრივი შემადგენლობით. აქ შეინიშნება მტაცებელი ფრინველების სიმრავლე, რომელთაგან აღსანიშნავია მცირე კირკიტა (Falco naumanni), ქორი (Accipiter gentilis), მიმინო (Accipiter nisus), ქორცქვიტა (შავთვალა მიმინო, ლევანმიმინო) (Accipiter brevipes) და სხვ. აქ მობუდარი ფრინველებიდან გვხვდება: შევარდენი (Falco peregrinus), მინდვრის ძელქორი (Circus cyaneus), მიმინო (Accipiter nisus), ქორი (Accipiter gentilis), ძერა (Milvus migrans), ჩვეულებრივი კაკაჩა (Buteo buteo), მცირე ოყარი (Egretta garzetta), მწვანე კოდალა (Picus viridis),. სხვა ფრინველებიდან კი გვხვდება: ჩხიკვი (Garrulous glandarius), შავი შაშვი (Turdus merula), ქედანი (Columba palumbus), სკვინჩა (Fringilla coelebs), მწყერი (Coturnix coturnix). ჭინჭრაქა, ღობემძვრალა (Troglodytes troglodytes), გარეული მტრედი (Columba livia), ჩვეულებრივი გვრიტი (Streptopelia turtur), ოფოფი (Upupa epops), ჩვეულებრივი გუგული (Cuculus canorus), ტყის ბუ (Strix aluco), ბოლოშავი, აღმოსავლური ბულბული (Locustella luscinioides), წითელგულა მექვიშია (Calidris ferruginea), სკვინჩა (Fringilla coelebs), ჩვეულებრივი ღაჟო (Lanius collurio), ჩიტბატონა (Carduelis carduelis ), მინდვრის ბეღურა (Passer montanus), ყორანი (Corvus corax), ჩხიკვი (Garrulus glandarius), ქოჩორა ტოროლა (Galerida cristata) და სხვ. ფრინველების და ზოგადად ფაუნის დეტალური კვლევა მრავალი წელია არ განხორციელებულა.

დ) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ამფიბიებიდან აღსანიშნავია: ჩვეულებრივი გომბეშო (Bufo bufo), ტყის ბაყაყი (Rana vidibunda), გველხოკერა (Ophysaurus apodus), ქართული ხვლიკი (Lacerta rudis (obscura), მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis), მდელოს ხვლიკი (Lacerta praticola), ზოლებიანი ხვლიკი (Lacerta strigata), ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) და სხვ.

ე) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში რეპტილიებიდან მხოლოდ 1 სახეობაა დაფიქსირებული: ამიერკავკასიური ანკარა (მცურავი) (Elaphe hohenacker).

ვ) ყორუღის და ივრის აღკვეთილების ტერიტორიაზე სხვადასხვა მკვლევარების მიერ აღნიშნულია და აღწერილია 200–ზე მეტი სახეობის გარეული ცხოველი, და ფრინველების 120-150 სახეობა, თუმცა რეალურად არსებულ სიებში ფრინველების 92 სახეობაა წარმოდგენილი. ყველაზე დიდი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა ფრინველები, როგორც აბორიგენი სახეობები, ისე მომთაბარე, მოზამთრე, მობუდარი და სეზონური ტრანსმიგრანტები.

ზ) ყორუღისა და ივრის აღკვეთილის ფაუნა მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის მსგავსია სახეობრივი შემადგენლობით. ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე ბინადრობს 23 სახეობის ძუძუმწოვარი ცხოველი, სადაც მტაცებელი ცხოველები საკმაოდ გავრცელებულია, აღსანიშნავია რუხი მგელი (Canis lupus), ტურა (Canis aureus), მელა (Vulpes vulpes), ფოცხვერი (Lynx lynx) მცირე რაოდენობით, ასევე მცირე რაოდენობითაა, ჩლიქოსნებიდან გარეული ღორი (Sus scrofa), საკმაოდ რაოდენობით არის ტყის კატა (Felis silvestris ), გარეული კურდღელი (Lepus europeus), მაჩვი (Meles meles), ნუტრია (Myocastor coypus).

თ) ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე ბინადრობს ფრინველების 92 სახეობა, რეპტილიების 20 სახეობა, ამფიბიების 4 სახეობა და თევზების 20 სახეობა.

ი) ყორუღისა და ივრის აღკვეთილებში ამფიბიების 4 სახეობა ბინადრობს, ესენია: ჩვეულებრივი გომბეშო (Bufo bufo), მწვანე გომბეშო ( Bufo viridis), ტყის ბაყაყი (Rana ridibunda) და სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus cristatus).

კ) ყორუღისა და ივრის აღკვეთილებში 20 სახეობის ქვეწარმავალია (რეპტილია) დაფიქსირებული: ჭაობის კუ (Emys orbcularis), ხმელთაშუაზღვის კუ (Testudo graeca), კასპიური კუ (Mauremys caspica), გრძელფეხა სცინკი (Eumeces shneideri), კავკასიური ჯოჯო (Laudakia caucasia), გველხოკერა (Pseudopodus apodus), ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata), მარდი ფსვენი (Eremias velox), დასავლური მახრჩობელა (Eryx jaculas family), წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti), ოთხზოლიანი მცურავი (Elaphe quatuorlineata). სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione), ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix ), წყლის ანკარა (Natrix tessellata ), წენგოსფერი მცურავი (Coluber najadum) და სპილენძა (Coronella austriaca).

ლ) ივრისა და ყორუღის – ორივე აღკვეთილებში, მდინარე იორში თევზების 23 სახეობა ბინადრობს, ესენია: კავკასიური ქაშაპი (Squallis cephalus Linnaeus 1758-syn. Leucascius cephalus Nordmann, 1840); მტკვრის ტობი (Chondrostoma cyri Kessler,1877); მტკვრის ციმორი (Romanogobio persus Gunter, 1899); მტკვრის წვერა (Barbus lacerta Heckel, 1843); მდინარის კალმახი (Salmo trutta fario Linnaeus, 1758); ხრამული (Capoeta capoeta Guldenstadt, 1773); ჭანარი (Luciobarbus capito Guldestadt, 1773 – syn. Barbus capito); მურწა (Luciobarbus mursa Guldestadt, 1773 – syn.Barbus mursa); შამაია, თრისა (Chalcalburnus chalcoides Guldestadt, 1772); მტკვრის თაღლითა (Alburnus filippi Kessler, 1877); მტკვრის ნაფოტა (Rutilis rutilis kurensis Berg, 1932 – syn.Rutilus rutilus caspicus natio Kurensiis Berg.); შავწარბა (Acanthalburnus microlepis Fillipi, 1863); აღმოსავლური ფრიტა (Alburnoides bipunctatus eichwaldi Bloch, 1782); ამიერკავკასიური ბლიკა (Blicca bjoerkna transcaucasica Berg, 1916); აღმოსავლური კაპარჭა (Abramis brama orientalis Berg, 1949); თეთრთვალა (Abramis sapa Pallas, 1814); კობრი (Ciprinus carpio Linnaeus, 1758); მტკვრის გოჭალა (Barbatula brandti Kessler, 1877); ჩვეულებრივი გველანა (Cobitis taenia Linnaeus, 1758); წინაკავკასიური გველანა (Sabanejewia caucasica Berg, 1906); ლოქო (Silurus glanis Linnaeus, 1758); მდინარის კავკასიური ღორჯო (Neogobius constructor Nordmann, 1840) და წითელტუჩა ჭერეხი (Aspius aspius Linnaeus, 1758).

მ) ივრის აღკვეთილში გავრცელებულია 27 სახეობის ძუძუმწოვარი, ფრინველების, როგორც ყორუღის აღკვეთილში ასევე 92 სახეობა და რეპტილიებიც 20 სახეობაა, ასევეა ამფიბიების 4 სახეობა, ხოლო თევზების აქ 23 სახეობა გვხვდება. რაც შეეხება უხერხემლოების ფაუნას, ღრმა სისტემატიკური კვლევები არ განხორციელებულა, ინფორმაცია მწირია და დასაზუსტებელი.

ნ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე აღრიცხულია 11 სახეობის ძუძუმწოვარი, საიდანაც 6 სახეობა საქართველოს წითელ ნუსხაშია. ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებულია შემდეგი წვრილი ძუძუმწოვარი ენდემური სახეობები: გიგანტური მეღამურა (Crocidura gueldenstaedtii), დიდი ცხვირნალა (Rhinolophus ferrumequinum), მცირე ცხვირნალა (Rhinolophus hipposideros), ტყის ძილგუდა (Driomys nitedula), მცირე ტყის თაგვი (Sylvamus uralensis),პონტური თაგვი (Sylvaemus ponticus), სახლის თაგვი (Mus musculus), შავი ვირთაგვა (Rattus rattus), რუხი ვირთაგვა (Rattus norvegicus), ჯუჯა ღამორი (Pipistrellus pipistrellus) და სხვ.

ო) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე 114 სახეობის გადამფრენი და მობუდარი ფრინველია გავრცელებული, მათგან 15 სახეობა საქართველოს ,,წითელ ნუსხაშია’’ შეტანილი. ესენია: დიდი ჭრელი კოდალა (Dendrocopos major), სახლის ბეღურა (Passer domesticus), ხეცოცია (Sitta europaea), საშუალო ჭრელი კოდალა (Leiopicus medius), შავთავა წივწივა (Poecile palustris), მაქცია (Jynx torquilla), გუგული (Cuculus canorus), ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა (Phoenicurus phoenicurus), ყურებიანი ბუ (Asio otus), რუხი ბოლოქანქარა (Motacilla cinerea), ჩრდილოეთის მთიულა (Fringilla montifringilla), სკვინჩა (Fringilla coelebs), დიდი წივწივა (Parus major), თეთრწარბა ჩხართვი (Turdus iliacus), გულწითელა (Erithacus rubecula), მცირე ჭრელი კოდალა (Dryobates minor), მეფეტვია (Emberiza calandra), მიმინო (Accipiter nisus), ბოლოქანქარა (Motacilla alba), ჩვეულებრივი მეღორღია (Oenanthe Oenanthe), კვირიონი (Merops apiaster), მცირე თეთრყელა ასპუჭაკა (Sylvia curruca), ჩვეულებრივი ბულბული (Luscinia megarhynchos), მწვანე ჭივჭავი (მწვანე ყარანა) (Phylloscopus nitidus), მცირე წივწივა (მცირე წიწკანა) (Periparus ater), შავთავა ასპუჭაკა (Sylvia atricapilla), ყვავი (Corvus corone), სოფლის მერცხალი (Hirundo rustica).

პ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე უხერხემლოებიდან გვხდება ტრანსკავკასიური გიგანტური ხის ჩოქელა (Hierodula transcaucasica), ჩვეულებრივი ჩოქელა (Mantis religiosa). ობობები: ტოლფეხა ყვავილის კირჩხიბა ობობა (Misumena vatia, კრაზანისებრნი: კრაზანა (Delta unguiculatum).

ჟ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე მწერების კლასის ხეშეშფრთიანების, ხოჭოების რიგიდან კი არქტიკული ცისფერა, synonyms = კლდის ცისფერა, ცისფერა გლანდონი (Plebejus (Agriades) glandon aquilo); დაღარული ცრუქერქიჭამია (Stephanopachys linearis); ალპური ხარაბუზა (Rosalia alpina); მუხის დიდი ხარაბუზა (Cerambyx cerdo), სქელფეხა ვიწროფრთიანი ოედემერა (Oedemera podagrariae), წითელი კამათელა (Melitaea didyma), კუზიანი ხარაბუზა (Morimus verecundus), მარტორქა ხოჭოები ( Oryctes nasicornis), მცირე ირემა ხოჭო (Dorcus parallelipipedus), ადამსის ბზუალა ხოჭო (Carabus adamsi), სკის ხოჭო (Trichodes apiarius), ცხვირგრძელა/გრძელცხვირა ხოჭო (Malvaevora timida), ჩუხჩუხელა ბუზი (Spilomyia saltuum). ბზუალები: კავკასიური ბზუალა (Carabus (Procerus) scabrosus caucasicus ), ბზუალა (Carabus semtemcarinatus).

რ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებული პეპლებიდან გვხვდება შემდეგი სახეობები: მჟაუნას მრავალთვალა (Lycaena dispar), კომბოსტოს თეთრულა (Pieris brassicae), მკვდართავა სფინქსი ( Acherontia atropos), ხვართქლას სფინქსი ( Agrius convolvuli), დღის ფარშევანგთავალა (Aglais io), მინდვრის სადაფა (Argynnis paphia), არგიოპა (Argiope bruennichi), ოთხწერტილიანი დათუნელა, დათუნელა ჰერა (Euplagia quadripunctaria), ნარშავას ფრთაკუთხა (Vanessa cardui), წითელი კამათელა (Melitea didyma), გრძელხორთუმა დღის სფინქსი (Magroglossum stellatarum).

ს) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებული ჭიამაიებიდან გვხდება შვიდწერტილიანი ჭიამაია (Coccinela semtempunctata), ცვალებადი ჰარმონია, ჭიამაია არლეკინო, აზიური ჭიამაია, 19 წერტილა ჭიამაია (Harmonia axyridis); ბუზებიდან: ზღარბა ბუზი, ბუზი ჭიამაია (Gymnosoma rotundatum).

ტ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიისათვის დამახასიათებელი ბაღლინჯოებიდან ბაღლინჯო ენოპლოპსი „ნავი ბაღლინჯო” (Enoplops scapha), სირფიდა-ევროპული დრონი ბუზი (Eristalis arbustorum), Richus fasciatus. ბაზებიდან: ჰორნეტის მიმიკრიული ბაზი (Volucella zonaria), ოქროსფერი ბრინჯაოლა (სინ: მწვანე ბრინჯაოლა, ჩვეულებრივი ბრინჯაოლა) (Cetonia aurata) და სხვა მწერები: Eurydema aleracea, Athalia circularis, Sceliphron curvatum, Liocoris tripustulatus, Conocephalus fuscus, Pterophoridae, Poecilimon schmidti, Pieris rapae, Coreus marginatus, Euclidia glyphica, Adelphocoris seticornis, Corizus hyoscysmi, Rhynocoris iracundus, Sympetrum vulgatum, Argiope bruennichi, Pholcus phalangioides და სხვ.

უ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებული მსხვილი ძუძუმწოვრებიდან: მურა დათვი (Ursus arctos); შველი (Capreolus capreolus), ტურა (Canis aureus), მელა (Vulpes vulpes), ტყის კატა (Felis silvestris ), გარეული ღორი (Sus scrofa), კურდღელი (Lepus europeus), ქვის (თეთყელა, თეთრგულა) კვერნა (Martes foina), მაჩვი (Meles meles), კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus) და ენოტი (Procyon lotor).

ფ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე მობინადრე ფრინველებიდან გავრცელებულია მიმინოსებრი ასპუჭაკა (Sylvia nisoria); კრაზანაჭამია (ირაო) (Pernis apivorus); ჩვეულებრივი ღაჟო (Lanius collurio); ბაღის გრატა (Emberiza hortulana); ზარნაშო (Bubo bubo).

ქ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე მობინადრე ამფიბიებიდან გვხდება ჩვეულებრივი ტრიტონი ( Lissotriton lantzi), სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii); მცირეაზიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus), კავკასიური ჯვარულა (Pelodytes caucasicus), სირიული მყვარი (Pelobates syriacus), აღმოსავლური ვასაკა (Hyla arborea), მწვანე გომბეშო (Bufo variabilis), კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus), ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus), მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macronemis).

ღ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე გავრცელებული რეპტილიებიდან გვხდება: ხმელთაშუაზღვის კუ (Testudo graeca); კავკასიური ჯოჯო (Paralaudakia caucasia), გველხოკერა (Pseudopodus apodus), ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata), საშუალო ხვლიკი (Lacerta media), მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis), ბოხმეჭა (Anguis colchica), მტკვრის ხვლიკი(Darevskia porchinskii), მდელოს ხვლიკი (Darevskia derjugini), ართვინის ხვლიკი (Darevskia dahli), დალის ხვლიკი (Darevskia ), ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix ), წყლის ანკარა (Natrix tessellata ), ჩვეულებრივი გველბრუცა (Xerotyphlops vermicularis), სპილენძა (Coronella austriaca), წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti), ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica), წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum), კატისთვალა გველი (Telescopus fallax), ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri).

ყ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის იშვიათი თუ გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი, საქართველოს ,,წითელ ნუსხაში’’ შეტანილი ცხოველებიდან ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე 23 იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი ხერხემლიანი ცხოველია, მათგან ძუძუმწოვრების 9, ფრინველების 11 სახეობა და თევზების 3 სახეობა.

 მუხლი 16. მიწათსარგებლობა და ბუნებრივი რესურსების გამოყენება

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ცივ-გომბორის, ყორუღის და ივრის აღკვეთილების საზღვრებში არსებული ტერიტორია წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრებას. დაცულ ტერიტორიაზე გადის შინაური პირუტყვის გადაადგილების მარშრუტები, მათ შორის აღკვეთილების რამოდენიმე ტყის ძირითად კვარტალზე. ტერიტორიაზე ხორციელდება არამერქნული ტყის რესურსების (კენკრა, სოკო) ტრადიციული სარგებლობა.

აღკვეთილების ტერიტორიაზე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარებისათვის, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით „საერთო სარგებლობა ხორციელდება. არამერქნული რესურსებით სარგებლობა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობა, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობა, „ტყითსარგებლობის წესის შესახებ” დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 18 მაისის №221 დადგენილებით დამტკიცებული „ტყითსარგებლობის წესის” 89-ე მუხლით განსაზღვრული სოციალური დანიშნულების ჭრის შედეგად მიღებული მერქნით სარგებლობა (არსებული რესურსის გათვალისწინებით, გამოყოფილი ტყეკაფიდან ერთ კომლზე გაიცემა არაუმეტეს 5 მ^​3 საშეშე მერქნისა), ძოვება (ტყით დაუფარავ ფართობში), საქონლის სატრანზიტო გადარეკვა იმ შემთხვევაში, თუ საქონლის გადარეკვა სხვა მხრიდან შეუძლებელია; ცხოველთა სამყაროსათვის დამატებითი საკვების შექმნის მიზნით, ხვნა-თესვა და საკვებური მოედნის მოწყობა, თიბვა, საფუტკრეების მოწყობა, სოკოს, ხილ-კენკრის შეგროვება, საქართველოს ტყის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა.გ” ქვეპუნქტით განსაზღვრული განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

2. მარიამჯვრის დაცული ტერიტორიების, ყორუღის და ივრის აღკვეთილების ტერიტორიაზე მიწათსარგებლობის ფორმები რეგულირდება „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის და მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. ივრის და ყორუღის აღკვეთილების ტერიტორიაზე გაცემულია 3 სამონადირეო მეურნეობის წარმოების ლიცენზია: შპს „ივრის ჭალებზე“, შპს „იორის რესურსებზე” და შპს „მონადირეზე“.

მუხლი 17. ტრადიციული საქმიანობა

დაცულ ტერიტორიებს ესაზღვრება საგარეჯოს, სიღნაღის, თელავის და გურჯანიის მუნიციპალიტეტში შემავალი სოფლები. მოსახლეობა ოდითგანვე დაკავებული იყო მესაქონლეობით, მებაღეობით, მევენახეობით, მეღვინეობით, ასევე მეფუტკრეობით. არარეგულირებული მესაქონლეობა ხშირ შემთხვევაში უარყოფით ზემოქმედებას ახდენს დაცულ ტერიტორიებზე. ადგილობრივი ეკონომიკის განვითარების ძირითად მიმართულებებს წარმოადგენს სოფლის მეურნეობა, ტურიზმი, მრეწველობა და ვაჭრობის სფეროები. მოსაზღრე სოფლებში მოსახლეობა ძირითადად მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობას მისდევს.

მუხლი 18. სოციო-ეკონომიკური ასპექტები

საგარეჯოს, სიღნაღის, თელავის და გურჯანიის მუნიციპალიტეტებს მაღალი პოტენციალი გააჩნია ღვინის ტურიზმის განვითარების მიმართულებით. ბოლო წლებში მოსახლეობამ აქტიურად დაიწყო მევენახეობისა და მეღვინეობის ტრადიციული მეთოდების გამოყენება. განვითარებულია საოჯახო სასტუმროს ტიპის მომსახურება, მეპატრონეები ახორციელებენ საკვების მიწოდების უზრუნველყოფასაც, თუმცა ცივ-გომბორის აღკვეთილის მოსაზღვრე სოფლებში ამ სფეროს განვითარება აუცილებელი პირობა იქნება დაცული ტერიტორიების განვითარების პირობებში. სოფლის მეურნეობის დარგებიდან ძირითადად განვითარებულია მევენახეობა, მესაქონლეობა, მეფრინველეობა, მებოსტნეობა, მებაღეობა, მეფუტკრეობა. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის საზღვართან გაშენებულია ვენახები და დასაქმებულია ადგილობრივი მოსახლეობა.

მუხლი 19. სამეცნიერო მნიშვნელობა და პოტენციალი

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალი, ცივ-გომბორის, ყორუღის და ივრის აღკვეთილების ტერიტორიები სამეცნიერო კვლევების წარმოების და მონიტორინგის თვალსაზრისით, ქვეყანაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ბაზას წარმოადგენს.

2. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის მიერ აქტიურად ხორციელდება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი, რომელიც მოიცავს ფლორისა და ფაუნის სახეობების აღრიცხვას და მათი პოპულაციების მდგომარეობის შეფასებას, ამასთანავე სისტემატიურად მიმდინარეობს მეტეოროლოგიური, კერძოდ კი ტემპერატურული მონაცემების და არასისტემური მოვლენების დოკუმენტირება. ყოველწლიურად, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე ტყის ფიტო-პათოლოგიური კვლევები ხორციელდება. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია ხელს უწყობს მეცნიერებს სამეცნიერო კვლევების განხორციელებაში, მათგან ჭარბობს სატყეო, ბოტანიკური, და ზოოლოგიური მიმართულების კვლევები.

მუხლი 20. ეკოსაგანმანათლებლო პოტენციალი

1. დაცული ტერიტორიები მნიშვნელოვანი ბაზაა საქართველოში ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობისთვის, მოსწავლეებისა და ახალგაზრდებისთვის გარემოსდაცვითი განათლების, საველე გაკვეთილების ჩატარების, ბუნებაში ქცევის წესების სწავლებისა და საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავებისთვის.

2. დაცული ტერიტორიები შესაძლებლობას იძლევა (კანონმდებლობით დადგენილი წესის ფარგლებში) მცენარეთა და ცხოველთა კვლევებისთვის, სასკოლო და სტუდენტური საველე პრაქტიკისთვის.

3. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია აქტიურად მუშაობს ეკოსაგანმანათლებლო მიმართულებით, ძირითადად, მიმდებარე სოფლების მოსახლეობასთან.

4. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია ატარებს სხვადასხვა ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებას სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფისთვის;

მუხლი 21. ისტორიულ-კულტურული ღირებულება

დაცული ტერიტორიები მდიდარია ისტორიულ-კულტურული ძეგლებით, ასეთებია: „მთავარმოწამე”, წმინდა გრიგოლის სალოცავი, „ლაშარის” წმინდა გიორგი და წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის სახელობის ეკლესია, თუმცა ტერიტორიას გარშემო უამრავი ასევე ღირშესაშნიშნავი ობიექტი ეკვრის, რომელთა შორის არის: (VI-X სს.) – სოფ. უდაბნოს მიდამოები; ნინოწმინდის ანსამბლი – მდებარეობს სოფ. ნინიოწმინდაში, მოიცავს გუმბათიან ტაძარს (V-VI სს.), სამრეკლოს (XVI-XVIII სს.), საბა ტუსიშვილის სასახლეს (XVIII ს.), ძველ სასახლეს (შუა საუკუნეები), საცხოვრებელი კოშკი (გვიანი შუა საუკუნ.), გალავანს (გვიანი შუა საუკ) და სხვა ნაგებობებს; მანავის ციხის კომპლექსი (IX-X სს), მდებარეობს სოფ. მანავის მიდამოებში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში; ციხე-ქალაქი უჯარმა – მდებარეობს სოფ. უჯარმის მიდამოებში, საგარეკოს მუნიციპალიტეტში, მოიცავს ეკლესია-ჯვარპატიოსანს (V-XVIII სს), გალავანს (შუა საუკუნეები), სასახლეს (შუა საუკუნეები), სხვა ნაგებობანს (შუა საუკუნეები); წმ. გიორგის ეკლესია (გვიანი შუა საუკუნ.) – მდებარეობს სოფ. მანავში; ჩაილურის ციხე (XVII ს.), მდებარეობს სოფ. დიდი ჩაილურში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში; ლაშარის ჯვარი (შუა საუკუნეები) – მდებარეობს ქ. საგარეჯოს მიდამოებში; წმინდა ანა და იოაკიმეს სახელობის ეკლესია (XVIII-XIX სს), მდებარეობს სოფ. წყაროსთავში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში.

მუხლი 22. ეკოტურისტული პოტენციალი

1. ცივ-გომბორის აღკვეთილის მდიდარი ბიომრავალფეროვნება და ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობა ქმნის ეკოტურიზმის განვითარების კარგ შესაძლებლობას, მათ შორის საფეხმავლო, საგანმანათლებლო, სათავგადასავლო და კულტურული ტურების განვითარების პოტენციალი.

2. ცივ-გომბორის აღკვეთილი ადვილად მიღწევადია ქ. თბილისიდან და გააჩნია მაღალი პოტენციალი, ვიზიტორებისა და თბილისის, ასევე ყველა ქალაქის და სოფლის მცხოვრებლებისთვის წარმოადგენდეს შაბათ-კვირის დასვენების და რეკრეაციის ადგილს.

3. ცივ-გომბორის აღკვეთილის შემოგარენი მდიდარია კულტურული მემკვიდრეობის და მისი ღირებული მახასიათებლების მქონე არქიტექტურული და არქეოლოგიური ობიექტებით, მათ შორის: უძველესი ნამოსახლარების, ეკლესია-მონასტრების, ციხე-სიმაგრეების ნანგრევები და არქეოლოგიური არტეფაქტები.

მუხლი 23. ეკოსისტემური სერვისები

1. დაცულ ტერიტორიებს თავისი წვლილი შეაქვს ეკოსისტემური სერვისებით უზრუნველყოფის საკითხში. ადგილობრივ მოსახლეობას დაცული ტერიტორიების დამხმარე ზონაში განთავსებული აქვთ ნუშის ბაღები და სხვადასხვა სახეობის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ბაღები და სკები. ფუტკრები კი სარგებლობენ დაცულ ტერიტორიებზე არსებულ ტყეებში ბალახოვანი და მერქნიანი მცენარეებით, რისი საშუალებითაც, ერთის მხრივ, ხელს უწყობენ ტყეების გენეტიკური მდგრადობის შენარჩუნებას და მეორეს მხრივ, ადგილობრივ მოსახლეობას აწვდიან მნიშვნელოვან რესურსს. მოსახლეობა ასევე სარგებლობს ტყის არამერქნული რესურსებით: ხილი, კენკრა, სოკო, თხილი (Corylus avellana), ჯონჯოლი და სხვა.

2. მარეგულირებელი სერვისების თვალსაზრისით, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი წყლის რესურსებით სარგებლობს დაცული ტერიტორიებიდან ჩამონადენი მდინარეებით, მათ შორის: ქ. საგარეჯო, ასევე სოფ. გიორგიწმინდა და ანთოკი მარაგდებიან დაცულ ტერიტორიაზე (ძირითადად ცივ-გომბორის აღკვეთილი) არსებული მდინარეებიდან სასმელი წყლით, ხოლო ივრის და ყორუღის აღკვეთილის მიმდებარედ არსებული ბაღები კი – სარწყავი წყლით.

3. დაცული ტერიტორიების ტყეები უდიდეს როლს ასრულებენ ქ. საგარეჯოს, ქ. გურჯაანის, ქ. თელავის, გომბორის უღელტეხილის და ივრის ზეგანის საჰაერო აუზის სანიტარულ-ჰიგიენური და კლიმატური პირობების გაუმჯობესებაში.

4. დაცული ტერიტორიების ტყეებში დაგროვილია დიდი რაოდენობით ბიომასა, რომელიც უზრუნველყოფს ნახშირბადის მარაგის შენარჩუნებას, ჩაჭერას და ჟანგბადის გამოყოფას. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის და ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტყის ნიადაგები ძირითადად მდებარეობს 30-35⁰ დაქანების ფერდობებზე, აღნიშნულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილ ტყეებს უდიდესი ნიადაგდაცვითი ფუნქცია გააჩნიათ, სადაც მერქნიანი მცენარეები თავიანთი ფესვთა სისტემით ბადესავით ეკვრიან წარმოდგენილ მოწყვლად ნიადაგებსა და ეფექტურად ებრძვიან ქარისმიერ და წყლის ეროზიულ პროცესებს. აღნიშნული ტყეები ეფექტურად ახდენენ წყლის ზედაპირული ჩამონადენის სიჩქარის შეჩერებას და უზრუნველყოფენ ნალექების დიდი ნაწილის ნიადაგის სიღრმეში ეტაპობრივ ჩაჟონვას, რითაც ხელს უწყობენ წყლის მარაგის დაგროვებას ნიადაგის სიღრმეში და საშიში ბუნებრივი მოვლენების, განსაკუთრებით გვალვების პრევენციასა და შესუსტებას. ჰაბიტატის/დამხმარე სერვისების სახით ფიჭვის, წიფლის, რცხილის და მუხის ტყეები მნიშვნელოვან საბინადრო პირობებს ქმნიან ცოცხალი ორგანიზმებისათვის.

თავი III დაცული ტერიტორიების გრძელვადიანი მიზნები

მუხლი 24. დაცული ტერიტორიის გრძელვადიანი მიზნები

მენეჯმენტის გეგმის გრძელვადიანი მიზნები აღწერს ძირითადი ღირებულებების იმ მდგომარეობას, რომლის მიღწევასაც სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო და მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია მიზნად ისახავს მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან 25 წლის განმავლობაში.

მუხლი 25. ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ცოცხალი ორგანიზმების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მიზნები

დაცული ტერიტორიები წარმოადგენს საქართველოს მდიდარ ბუნებრივ მემკვიდრეობას. დაცულია ზურმუხტის ტერიტორიის შემადგენლობაში შესული ჰაბიტატები, შენარჩუნებულია დაცული ტერიტორიების სტატუსი და ხორციელდება შესაბამისი მართვის რეჟიმი.

მუხლი 26. საზოგადოებასთან ურთიერთობა და გარემოსდაცვით ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული მიზნები

დაცული ტერიტორიები სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფებისთვის წარმოადგენს საუკეთესო გარემოს გარემოსდაცვითი განათლებისა და ცნობიერების ასამაღლებელი საქმიანობების განსახორციელებლად. უზრუნველყოფს საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ინფორმაციის მიწოდებას, ცოდნის გაზრდას, ბუნებაში ქცევის საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავებას, რაც ხელს უწყობს საზოგადოების პოზიტიური დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას დაცული ტერიტორიების მიმართ.

მუხლი 27. სამეცნიერო კვლევა-მონიტორინგთან დაკავშირებული მიზნები

დაცული ტერიტორიები სამეცნიერო სექტორისთვის კვლევების განხორციელებისთვის საუკეთესო გარემოს წარმოადგენს, როგორც ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის, ასევე საკონსერვაციო საქმიანობების განსახორციელებლად. დაცული ტერიტორიების ბიომონიტორინგი და სამეცნიერო კვლევები უზრუნველყოფს დაცული ტერიტორიების შესახებ სრულყოფილი ინფორმაციის შეგროვებას, საჭიროების შემთხვევაში კი აღდგენითი ღონისძიებების დაგეგმა-განხორციელებას.

მუხლი 28. ეკოტურიზმის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები

დაცულ ტერიტორიებზე კატეგორიების გათვალისწინებით, კერძოდ, აღკვეთილებში ეკოტურისტული მომსახურება ჰარმონიაშია ველური ბუნების დაცვასა და მდგრად განვითარებასთან, რაც ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიების განვითარებას და კონსერვაციული მიზნების განხორციელებას, ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროს.

მუხლი 29. ტრადიციული საქმიანობის ხელშეწყობასთან და თვითმყოფადი ისტორიულ-კულტურული გარემოს შენარჩუნებასთან დაკავშირებული მიზნები

1. ადგილობრივი მოსახლეობა აცნობიერებს დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობას. დაცული ტერიტორიები ხელს უწყობს მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის სოციო-ეკონომიკურ კეთილდღეობას და ბუნებრივი რესურსებით მდგრად სარგებლობას. დაცული ტერიტორიების არსებობა ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროს, რაც ამცირებს ტრადიციული რესურსებით სარგებლობის საჭიროებას.

2. დაცულ ტერიტორიებს აქვს დიდი რესურსი ტყის მერქნული და არამერქნული რესურსების თვალსაზრისით. მით უმეტეს აღსანიშნავია მის მიმდებარედ დასახლებული პუნქტების არსებობა. ადგილობრივი მოსახლეობის მერქნული და არამერქნული რესურსებით მდგრადი სარგებლობა დადებითად აისახება მათ სოციალურ ეკონომიკურ მდგომარეობაზე.

მუხლი 30. დაცული ტერიტორიების ფუნქციონირებასთან, მართვის ეფექტურობის გაძლიერებასთან და ადმინისტრაციის საქმიანობის გაუმჯობესებასთან დაკავშირებული მიზნები

დაცულ ტერიტორიებს მართავს შესაბამისი ადმინისტრაცია, რომელიც უზრუნველყოფილია საჭირო ფინანსური და ტექნიკური საშუალებებით და დაკომპლექტებულია შესაბამისი ცოდნისა და გამოცდილების მქონე თანამშრომლების ოპტიმალური რაოდენობით.

თავი IV დაცული ტერიტორიების სიტუაციური ანალიზი

მუხლი 31. დაცულ ტერიტორიებზე არსებული ძირითადი ღირებულებების მდგომარეობა და საფრთხეები

სიტუაციური ანალიზის მოსამზადებლად განხორციელდა არსებული ინფორმაცის შეგროვება და შეფასდა ბიომრავალფეროვნების ძირითადი ღირებულების მდგომარება.

ძირითადი ბიომრავალფეროვნების ღირებულება	საფრთხეები	არსებული მდგომარეობა
ჭალის ტყის ძირითადი მერქნიანი სახეობების მრავალფეროვნება: ჭალის მუხა (Querqus pedunculiflora C. Koch ), საღსაღაჯი (Pistacia mutica), პატარა თელადუმა (Ulmus minor), და სხვა.	ინვაზიური სახეობის ხე – მცენარეების გავრცელება, ჭალის მუხის ხეების ინვაზიური სოკოებითა და ენტომომავნებლებით დაავადება; საქონლის უკანონო ძოვების გამო ჭალის მუხის მოზარდის შემცირება; ჭალის ტყეების ხე – მცენარეების სახეობრივი მრავალფეროვნების ცვლილებები.	ეკოსისტემები კარგად შენარჩუნებულია და დაცულია ეკოლოგიური წონასწორობა ჭალის ტყეში კვლავაც მაღალია ბუნებრივი რეგენერაცია და შენარჩუნებულია ძირითადი სახეობები, ხშირად ადგილი აქვს საქონლის უკანონო ძოვებას.
კოლხური ხოხობი (Phasiaunis colchicus), დურაჯი (Alectorus chuckar)	საქონლის ძოვება, უკანონო ნადირობა და უკანონო ნადირობა მოსაზღვრე ტერიტორიებზე	კოლხური ხოხობი გავრცელებულია ყორუღის და ივრის აღკვეთილებში, ხოლო დურაჯი -ძირითადად ივრის აღკვეთილში, ამ ეტაპზე რეინჯერების მიერ მიმდინარეობს მონიტორინგი, მათ შორის ფოტოხაფანგებით. 2024 წლის მონაცემებით დაფიქსირებულია ჯამში: დურაჯი – 87, ხოხობი – 895.
მურა დათვი (Ursus arctos)	მურა დათვის საბინადრო გარემოს მყუდროებისა და საკვები ბაზის შესაძლო ცვლილებები როგორც დაცულ ტერიტორიებზე,ასევე მიმდებარე ტერიტორიებზე, გარდა ამისა, უკანონო ნადირობა ნადირობა მოსაზღვრე ტერიტორიებზე.	მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის დაკვირვებით, მურა დათვის პოპულაცია სტაბილურია, ბოლო წლებში ფიქსირდება 2 ინდივიდი
მტაცებელი და ლეშიჭამიაფრინველთა თანასაზოგადოება: ორბი (Gyps fulvus), ბექობის არწივი (Aquila heliaca) და სხვა	საკვები ბაზის სიმცირე, უკანონო ნადირობა დაცული ტერიტორიების მიმდებარე ტერიტორიებზე	არსებული მდგომარეობა შესასწავლია, ამ ეტაპზე არ არსებობს სრულყოფილი ინფორმაცია, მოითხოვს დამატებით შესწავლას
კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus)	მიმდებარე ტერიტორიაზე ბრაკონიერობის რისკი, გარე პერიმეტრზე ჰაბიტატის ფრაგმენტაცია და ეკო დერეფნების სიმცირე და ა.შ.	წარსულში ფიქსირდებოდა, თუმცა ამჟამად არ არსებობს სრულყოფილი ინფორმაცია და შესაწავლია
ფოცხვერი (Lynx lynx )	უკანონო ნადირობა მიმდებარე ტერიტორიაზე	მცირერიცხოვანი პოპულაციაა, მიგრირებს სეზონურად და ძირითადად ცხვრის ფარების გამოჩენისას ჩნდება დაცულ ტერიტორიებზე

მუხლი 32. ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია და ბუნებრივი რესურსებით მდგრადი სარგებლობა

1. ცივ-გომბორის, ყორუღის და ივრის აღკვეთილები მნიშვნელოვან სარეკრეაციო სივრცეს წარმოადგენს, როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისათვის, ასევე ტერიტორიის მონახულების სურვილის მქონე სხვა ვიზიტორთათვის. ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ხორციელდება ტყის არამერქნული რესურსებით სარგებლობა (ხილ-კენკრის, სოკოს შეგროვება). ტერიტორია წარმოადგენს მოსწავლე ახალგაზრდობისა და სტუდენტებისათვის მნიშვნელოვან საკვლევ არეალს. ასევე აღკვეთილის სტატუსის მქონე დაცული ტერიტორიიდან შესაძლებელია ადგილობრივი მოსახლეობისათვის საშეშე მერქნის გაცემა, რაც სოციალური საჭიროების გარდა ფიტოსანიტარული მდგომარეობის გაუმჯობესებას უწყობს ხელს.

2. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ინფორმაციით, დღესდღეობით მნიშვნელოვანი ცვლილებები ტყის ეკოსისტემებში არ აღინიშნება. ტყის და ფაუნის დეტალური სამეცნიერო კვლევები არ ჩატარებულა. ტერიტორიაზე ფიქსირდება ხოხობი, დურაჯი, შველი და გარეული ღორი.

3. შპს „მონადირეს” საიჯარო ტერიტორიაზე საღსაღაჯის მნიშვნელოვანი და გამორჩეული ეკოსისტემაა, რომელიც სამონადირეოს ტერიტორიაზე მოხვდა ლიცენზიის გაცემისას და განიცდის ძლიერ უარყოფით ანტროპოგენულ ზემოქმედებას, კერძოდ ძოვებას. მისი კონსერვაცია არც თუ ისე სახარბიელოდ მიმდინარეობს, რადგანაც სამონადირეო ტერიტორიებზე ტყესთან მიმართებაში საქმიანობებს ძირითადად მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია ახორციელებს. ფიტო-პათოლოგიური გამოკვლევები დაცულ ტერიტორიაზე ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება და მეტ-ნაკლებად მონიტორინგის ქვეშაა ტყის ეკოსისტემები, ხოლო სამონადირეო ტერიტორიაზე არ არის ეს საკითხი კარგად დარეგულირებული.

4. 2024 წელს ადმინისტრაციის მიერ ტყეკაფები არ გამოყოფილა. საშეშე მერქნის გაცემა წარმოებდა გასული წლების ტყეკაფების ნაშთებიდან. 2024 წელს მოსახლეობაზე გაიცა 69 მ³ საშეშე მერქანი. თანამშრომლებს დადებითი და მჭიდრო ურთიერთობა აქვს ადგილობრივ მოსახლეობასთან და მოსახლეობის ცნობიერება არის მაღალი, რაც აისახება მათი დამოკიდებულებით დაცული ტერიტორიისადმი და ამის შედეგად სამართალდარღვევების რიცხვი კლებულობს.

ტყით სარგებლობა 2019-2024 წწ.

მერქნის გაცემის წლები	2019 წ.	2020 წ.	2021 წ.	2022 წ.	2023 წ.	2024 წ.
გაცემული საშეშე მერქნის რაოდენობა (კბ/მ)	70	30	65	224	305	69

მუხლი 33. ტერიტორიის დაცვა-პატრულირება

1. დაცვის სამსახურის საქმიანობა მნიშვნელოვანია მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის ფუნქციონირებაში. რეგულარულად მიმდინარეობს ტერიტორიის მონიტორინგი და რეინჯერების მიერ ტერიტორიებზე პატრულირება. მიმდინარეობს ანთროპოგენური ზემოქმედების ცხელი წერტილების დატანა დაცული ტერიტორიის რუკაზე, რაც საფრთხის მოსალოდნელ ადგილებში კონცენტრირების საშუალებას იძლევა. რეგულარულად მიმდინარეობს მონიტორინგი და რეგულარულად ვლინდება უკანონო ქმედებები. უკანონო ძოვების ფაქტები ძირითადად გამოვლენილია 2020, 2021 და 2022 წლებში, დანარჩენ პერიოდში დაფიქსირებულია მხოლოდ ცალკეული შემთხვევები. უკანონო ძოვება საფრთხეს წარმოადგენს, რომლის ფაქტებიც ასევე აღრიცხულია. ძირითადი უკანონო ქმედებებია: რეჟიმის დარღვევა და ტყის ჭრის ფაქტები.

2. ძირითადად გამოვლენილია უკანონო ძოვება, ასევე, უკანონო ჭრების შემთხვევები (იარაღით მხოლოდ ერთი უკანონოდ გადაადგილების ფაქტი). მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე 2024 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა სამართალდარღვევის 13 ფაქტი: ხის უკანონო ჭრა-3, იარაღით უკანონო გადაადგილება – 1, რეჟიმის დარღვევა – 1, უკანონო ძოვება – 8. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის სტატისტიკა 2018-2024 წწ

მარიამჯვრის დაცული ტერიტორიების სამართალდარღვევები 2018 წ-2024 წ
წელი	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024
ჯამში გამოვლენილი სამართალდარღვევები	8	32	52	57	73	29	13
ადმინისტრაციული სამართალდარღვევები	5	32	52	57	68	29	13
სისხლის სამართლის დანაშაული	3	0	0	0	5	0	0

3. თითოეულ რეინჯერს დამტკიცებული აქვს ყოველდღიური სამოქმედო პატრულირების გეგმა. ყოველი თვის დასაწყისში დირექტორის ბრძანებით განისაზღვრება მომავალი თვის, დაცვის უფროსის, უბნის უფროსებისა და რეინჯერების ყოველდღიური პატრულირების გეგმა-გრაფიკი. რეინჯერებს აქვთ ყოველდღიური სპეციალური გრაფიკი უბნების მიხედვით.

4. დაცვის განყოფილება აღჭურვილია 2 GPS აპარატურით და ფლობს მისი გამოყენების წესებს. საჭიროა შეძენილი იქნას 8 ცალი GPS.

5. ბოლო 5 წლის განმავლობაში გაიზარდა პატრულების რაოდენობა და შესაბამისად, გაიზარდა პატრულირებისას დაფარული მანძილიც. დაცვის განყოფილების ფუნქციონირების შემდგომი გაუმჯობესებისა და სამართალდარღვევათა გამოვლენის ეფექტური პროგრამის შემუშავებისათვის წინა წლებში მოხდა პატრულირების გეგმების და მარშრუტების განახლება. რეინჯერებს აქვთ ყოველდღიური სპეციფიკური გრაფიკი უბნების მიხედვით. ტერიტორიის დამატებითი კონტროლი ხორციელდება დაცვის სამსახურის უფროსისა და მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის დირექტორის, ასევე საჭიროების შემთხვევაში სხვა თანამშრომლების მიერ. ტერიტორიაზე ხორციელდება გეგმიური და მოულოდნელი რევიზიები საზაფხულო და საშემოდგომო.

6. ყორუღისა და ივრის აღკვეთილებში საჭიროა საქონლის დასარწყულებელი ადგილების იდენტიფიცირება.

7. საჭიროა შეიქმნას ადმინისტრაციული სამსახური, შესაბამისი კადრებით: ადმინისტრაციის უფროსი -1, ბუღალტერი-1, ვიზიტორთა სპეციალისტი-1.

8. მიზანშეწონილია, შეძენილი იქნას 20 ცალი ფოტოხაფანგი GSM სისტემის, ცეცხლსასროლი იარაღი რეინჯერებისათვის – 8 ცალი, ფარანი (თავზე დასამაგრებელი) – 17 ცალი, საველე აღჭურვილობა – 17 კომპლექტი, დურბინდები – 17 ცალი, კარვები – 20 ცალი, დურბინდები (გასაქირავებლად) – 20 ცალი, საძილე ტომარა – 20 ცალი, პირველადი დახმარების ჩანთები – 20 ცალი.

მუხლი 34. კვლევა-მონიტორინგის საქმიანობა

1. დაცული ტერიტორიების არსებობის ძირითად მიზანს ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია წარმოადგენს. აღნიშნულ საქმიანობას უძღვება ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი, რეინჯერებსა და დაცვის სამსახურის უფროსთან ერთად. რეგულარულ საქმიანობაში შედის ინფორმაციის შეგროვება დაცულ ტერიტორიაზე გავრცელებული ფლორისა და ფაუნის სახეობების შესახებ, მათი პოპულაციების რიცხოვნობის, მნიშვნელოვანი ეკოსისტემების და ჰაბიტატების მდგომარეობის შესახებ. მათ შორის მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ტყის ეკოსისტემის ფიტო-სანიტარულ მდგომარეობას, ფლორისა და ფაუნის სახეობების გავრცელების და გადაადგილების, ასევე, ბუნებრივად მიმდინარე კლიმატურ პირობებს.

2. რეგულარულად ხდება ფლორისა და ფაუნის სახეობებზე დაკვირვება და მათი დოკუმენტირება, რომლის დამუშავების შედეგად მზადდება ყოველწლიური სტატისტიკური მონაცემები და იგზავნება სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტოში. გადამუშავებული ინფორმაცია კი მიეწოდება სსიპ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურს. მონიტორინგი ხორციელდება მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციაში არსებული რესურსებით. მნიშვნელოვანია ახალი თანამშრომლებისათვის საჭირო კვალიფიკაციის ასამაღლებელი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება. მონიტორინგის გასაუმჯობესებლად ასევე მნიშვნელოვანია სახელმძღვანელო დოკუმენტის შემუშავება აღრიცხვის მეთოდების, ვადების და იდენტიფიკაციის გზების მითითებით. დღეის მდგომარეობით მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას გააჩნია 40 ფოტოხაფანგი. ნაკრძალებსა და აღკვეთილის ტერიტორიაზე ფოტოხაფანგების მიერ დაფიქსირებულია შველი, ტურა, მგელი, მაჩვი და ასევე სხვადასხვა სახეობის გარეული ცხოველები. შეიმჩნევა შვლის რიცხოვნობის მატება. მიზანშეწონილია, დამატებითი აღჭურვილობის შეძენა და ახალი მონიტორინგის სისტემის დანერგვა, რაც ასევე ხელს შეუწყობს დაცული ტერიტორიების სისტემის ერთობლივი მონაცემთა ბაზის ჩამოყალიბებას.

3. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის მიერ მთელი წლის განმავლობაში მიმდინარეობს ტემპერატურული მონაცემების შესახებ ინფორმაციის შეგროვება, ასევე აღირიცხება არასისტემური მოვლენები (წყალმოვარდნა, წყალდიდობა და სხვა).

4. ყოველწლიურად, გაზაფხულისა და ზაფხულის პერიოდში მავნებელების და სოკოების და მცენარეების შესაბამის სავეგეტაციო პერიოდში მიმდინარეობს ტყის ფიტო-პათოლოგიური კვლევები ფიტო-სანიტარული მდგომარეობის შესწავლის მიზნით.

მუხლი 35. ეკოტურიზმი

1. ეკოტურიზმი და ვიზიტორთა მომსახურება:

ა) ყორუღისა და ივრის აღკვეთილებში დანერგილია სამოყვარულო თევზჭერის სერვისი.

ბ) 2024 წლიდან ეკოტურისტულ სერვისებს დაემატა და ცივ-გომბორის აღკვეთილში საპიკნიკე და საკარვე ადგილების და ტურისტულ თავშესაფრების გაქირავების სერვისები, ტერიტორიაზე შესაძლებელია სალაშქრო, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ტურების მოწყობა.

2. დაცულ ტერიტორიებზე ეკოტურიზმის განვითარების ხელშეწყობის მიზნით არსებობს შემდეგი სახის ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა:

ა) ცივ-გომბორის აღკვეთილი: ადმინისტრაციული შენობა (ხის სახლი), საკონფერენციო დარბაზი, 2 საპიკნიკე ადგილი, 2 ტურისტული თავშესაფარი, 2 სველი წერტილი და 2 ცხენის დასაბმელი ადგილი. ასევე მოწყობილია 25 კმ სიგრძის საფეხმავლო ბილიკების ქსელი.

3. ტურისტული მოთხოვნის ანალიზი

ა) დაცულ ტერიტორაზე, 2019 წლიდან დაიწყო ვიზიტორების აღრიცხვა, რომელთა აბსოლუტურ უმრავლესობას წარმოადგენდნენ ყორუღისა და ივრის აღკვეთილებში (გარდა სამონადირეო მეურნეობებისათვის გადაცემული ტერიტორიებისა) სამოყვარულო და სპორტული თევზაობის მიზნით საქართველოს მოქალაქე ვიზიტორები.

ბ) 2024 წელს დაფიქსირდა 557 ვიზიტორი, რაც 2023 წლის მონაცემთან შედარებით (223 ვიზიტორი) გაზრდილია 2 – ჯერ.

ვიზიტორთა სტატისტიკა 2019-2024

დაცულ ტერიტორიებზე ვიზიტორთა სტატისტიკა 2019-2024წწ
წელი	2019 წ.	2020 წ.	2021 წ.	2022 წ.	2023 წ.	2024 წ.
ვიზიტორთა რაოდენობა	22	94	157	187	223	557

გ) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციაში გაზრდილია სამოყვარულო თევზჭერიდან მიღებული შემოსავლებიც,

2024 წელს სპორტული/სამოყვარულო თევზჭერიდან მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა 1690 ლარი, რაც 2023 წლის მონაცემებთან შედარებით (1115 ლარი) გაზრდილია 52 %-ით.

4. ეკოტურიზმის განვითარებასთან დაკავშირებული გამოწვევები:

ა) ადმინისტრაციას არ ჰყავს ვიზიტორთა მომსახურების სპეციალისტი და საჭიროა ერთი შტატის დამატება ეკოტურიზმის განვითარების მიმართულებით

ბ) არასაკმარისია საინფორმაციო მასალები ადმინისტრაციაში.

გ) ცივ-გომბორის აღკვეთილში მოეწყო ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა, მიმდინარე ეტაპზე ადმინისტრაციას არ გააჩნია ინფრასტრუქტურის მოვლა პატრონობის გეგმა და მიზანშეწონილია აღნიშნული გეგმის მომზადება.

დ) ტუროპერატორებთან და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან სუსტია თანამშრომლობა;

ე) დაცული ტერიტორიების მიმდებარედ კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების და კულტურული მემკვიდრეობისათვის ღირებული მახასიათებლების მქონე ობიექტების შესახებ მონაცემთა ბაზა საჭიროებს განახლებას;

ვ) ადგილობრივი სერვისების მიმწოდებლების შესახებ მონაცემთა ბაზა საჭიროებს სრულყოფას და მომზადებას;

ზ) ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის შესახებ მონაცემთა ბაზა საჭიროებს სრულყოფას და მუდმივ განახლებას.

მუხლი 36. გარემოსდაცვითი განათლება

1. ადმინისტრაცია აქტიურად თანამშრომლობს დაცული ტერიტორიის მიმდებარედ არსებულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან. სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტებისათვის იმართება ეკოსაგანმანათლებლო ლექცია-სემინარები და პრეზენტაციები დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობისა და სარგებლის, ბიომრავალფეროვნების არსებული საფრთხეების, ბუნებრივი რესურსებით მდგრადი სარგებლობის, დაშვებული და აკრძალული ღონისძიებების შესახებ. ასევე ნარჩენების მართვის, ეკოლოგიური საფრთხეებისა და მათი პრევენციის თაობაზე.

2. ეკო-საგანმანათლებლო ღონისძიებების ფარგლებში იმართება საველე გასვლები, გამწვანებისა და დასუფთავების აქციები, გარემოს დაცვის თარიღების აღნიშვნა ე. წ. ,,მწვანე კალენდრის” მიხედვით, ტარდება საინფორმაციო შეხვედრები სხვადასხვა ასაკობრივ და სამიზნე ჯგუფზე.

3. ადმინისტაციის მიერ, გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების მიზნით, განხორციელდა ეკოსაგანმანათლებლო აქტივობა და გარემოსდაცვითი ღონისძიებები. ლექცია-სემინარები სკოლის მოსწავლეებისთვის ჩატარდა დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობის, გარემოს დაცვის, ბუნებაში ქცევის წესების და ა.შ. თემატიკით. ჩატარდა საინფორმაციო შეხვედერები ადგილობრივ მოსახლეობასთან.

4. 2024 წლის მდგომარეობით ადმინისტაციის მიერ ჩატარდა 17 ეკო-საგანმანათლებლო აქტივობა, მათ შორის 7 ლექცია-სემინარი, 7 ეკო-ტური და 3 დასუფთავების აქცია

აღნიშნულ ეკოღონისძიებებში მონაწილეობა მიიღო სულ 321-მა მონაწილემ, მათ შორის 223 მოსწავლე, 42 პედაგოგი და 55 დაინტერესებული პირი.

მარიამჯვრის დაცული ტერიტორიები – ეკოღონისძიებებში მონაწილეთა სტატისტიკა 2017-2024 წწ.
წელი	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024
ეკოღონისძიებაში მონაწილეთა რაოდენობა	1036	691	466	101	403	413	646	321

5. ეკოსაგანმანათლებლო ქმედებების მართვა: ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობის მართვაზე უფლებამოსილია ბუნებრივი რესურსების უფროსი სპეციალისტი. ადმინისტრაციას ჰყავს ერთი შესაბამისი თანამშრომელი, რომლის ფუნქცია-მოვალეობებშიც შედის გარემოსდაცვითი აქტივობების, ეკოპროგრამებისა და ზოგადად ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობების განხორციელება. ველზე აღნიშნული საქმიანობის განხორციელებაში ჩართულნი არიან რეინჯერებიც;

6. ეკოგანათლებასთან დაკავშირებული გამოწვევები და შესაძლებლობები:

ა) ეკოგანათლებისა და ინტერპრეტაციის სპეციალისტის არარსებობა;

ბ) არსებული გარემოსდაცვითი პროგრამების დახვეწა და სრულ შეთავაზებად ჩამოყალიბება. სისტემური მუშაობა მოსახლეობის სხვადასხვა ჯგუფთან;

გ) უფრო აქტიური მუშაობა დაცული ტერიტორიების ვიზიტორებთან;

დ) მჭიდრო კონტაქტი საგანმანათლებლო ორგანიზაციებთან;

ე) ერთიანი საინფორმაციო ბაზის შექმნა ეკოლოგიურ-საგანმანათლებლო საქმეში გამოცდილების გაზიარების მიზნით, როგორც ქვეყნის, ასევე საერთაშორისო დონეზე; აუცილებელი ორგანიზაციულ-მატერიალური ბაზის ფორმირება;

ვ) ნორჩი რეინჯერის პროგრამის მიხედვით არაფორმალური საგანმანათლებლო აქტივობების დანერგვა და განხორციელება სამიზნე ჯგუფების მიხედვით.

ზ) რეინჯერთა გადამზადება ეკოგანათლებასა და ინტერპრეტაციაში, მათი აქტიური ჩართვა საინტერპრეტაციო-საგანმანათლებლო საქმიანობებში.

თ) შესაბამისი ფინანსების მოზიდვა და სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტების გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების მიზნით ეკოსაგანმანათლებლო ტურების ორგანიზება დაცულ ტერიტორიებზე, ბუნებაში ქცევის შესაბამისი ცოდნის მიღებისა და საჭირო უნარ-ჩვევების გამომუშავების მიზნით;

ი) ეკოსაგანმანათლებლო ქმედებების განხორციელება, რაც ეფექტური საშუალებაა დაცულ ტერიტორიებზე პოზიტიური განწყობის შესაქმნელად. ეს ამავე დროს შესაბამისობაშია ადმინისტრაციის მიერ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლების მიზნებსა და პროგრამებთან;

კ) სპეციალური გარემოსდაცვითი ღონისძიებების ორგანიზება ე.წ. „მწვანე კალენდრის” მიხედვით, რომელიც დაკავშირებულია ბუნებასა და გარემოს დაცვასთან. საჭიროა არსებული ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების დახვეწა და ქმედებების განხორციელებისათვის სპეციალური კადრების გადამზადება;

მუხლი 37. საზოგადოებასთან ურთიერთობა

1. საზოგადეობასთან ურთიერთობას ახორციელებს სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახური, ადმინისტრაციის დირექტორისა და სხვა თანამშრომლების ჩართულობით. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პოლიტიკას განსაზღვრავს სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო. საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება საინფორმაციო მასალების გამოყენებით, სსიპ – დაცული ტერიტორიების ვებ-გვერდის – www.apa.gov.ge, სოციალური ქსელებისა და სხვა საშუალებებით.

2. ბოლო წლებში სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო მიმდინარე ადმინისტრაციული და საჯარო ინფორმაციის გავრცელებას ახორციელებს სხვადასხვა პორტალების მეშვეობით. სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს აქვს ლოგო, რომელიც აერთაინებს ყველა დაცულ ტერიტორიას ეროვნული პარკების სახელწოდების ქვეშ. კომუნიკაცია მიმდინარეობს ეროვნული პარკების ვებ გვერდის მეშვეობით და ასევე სოციალური მედიის საშუელებით (Facebook, Instagram, Twiter), ასევე აქტიურად ხდება youtube-ის გამოყენება. ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება ადგილობრივ მოსახლეობასთან მჭიდრო თანამშრომლობა და მუდმივი კონტაქტი.

მუხლი 38. მენეჯმენტი და ადმინისტრაცია

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალს, ცივ-გომბორის, ყორუღის და ივრის აღკვეთილებს მართავს მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრცია.

2. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციაში სულ დასაქმებულია 17 თანამშრომელი. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას ხელმძღვანელობს დირექტორი. ადმინისტრაცია დაკომპექტებულია შემდეგი საშტატო ერთეულებით: 1 ბუნებრივი რესურსების უფროსი სპეციალისტი, 1 დაცვის განყოფილების უფროსი, 1 უბნის უფროსი რეინჯერი და 13 რეინჯერი;

3. თანამშრომელთა კვალიფიკაცია:

ა) თანამშრომლების საკვალიფიკაციო მოთხოვნები გაწერილია და დამტკიცებულია სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს თავმჯდომარის ბრძანებით;

ბ) თანამშრომელთა დასაქმება ხდება კონკურსის საფუძველზე. საკონკურსო კომისია წარმოდგენილია სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს თანამშრომლების მიერ;

გ) თანამშრომლების კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით არ არსებობს გაწერილი სწავლების პროგრამა, რომელიც სავალდებულო იქნება როგორც ახლად მიღებული თანამშრომლებისათვის, ასევე მოქმედი თანამშრომლებისთვის;

დ) თანამშრომლების ცვლილებასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია მათი პროფესიული განვითარებაც, რაც გულისხმობს იმას, რომ საჭიროა არსებობდეს გარკვეული პროგრამა, რომლის მიზანიც იქნება ახალი თანამშრომლების გადამზადება;

ე) თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლების საკითხი სისტემის დონეზე საჭიროებს დამატებით კვლევას და ძირითადი საჭიროებების გამოვლენას თანამშრომლების გადამზადების კუთხით;

4. ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა:

ა) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის კუთვნილი ინფრასტრუქტურა დღესდღეობით საჭიროებს განვითარებას და განახლებას;

ბ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორია: ახლადაშენებული სარეინჯეროა, რომელიც ასრულებს დროებით ადმინისტრაციული შენობის ფუნციას და 2 ტურისტული თავშესაფარია (თითო – 10 კაცს დაიტევს);

გ) ყორუღის აღკვეთილში მოწყობილია 25 კმ-ის სიგრძის ტურისტული ბილიკი;

დ) ადმინისტრაციის სამუშაო სივრცე ამჟამად განთავსებულია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის შენობაში. ოფისში 3 პორტატული კომპიუტერია, და 2 ლეპტოპი (1 ახალია). საჭიროა აღნიშნული კომპიუტერების ახლებით ჩანაცვლება და კომპიუტერების და ლეპტოპების დამატება ცივ-გომბორის აღკვეთილის ნაწილისათვის დამატებითი საოფისე (მინიმუმ 6 კომპიუტერი: და საველე აღჭურვილობის შეძენა, რათა გაუმჯობესდეს თანამშრომლების სამუშაო გარემო და ამაღლდეს მათი მუშობის ეფექტურობა.

ე) შენობებს არ აქვთ მუდმივი წყალმომარაგება. ადმინისტრაციას სარგებლობაშია 5 ავტომობილი, სატრანსპორტო აღჭურვილობის კუთხით ადმინისტრაციას ყოველდღიური საქმიანობების განსახორციელებად ესაჭიროება ავტოპარკის განახლება.

ვ) ადმინისტრაციას ერიცხება ამ დროისათვის 1 ამორტიზირებული (ფინური ტიპის) ადმინისტრაციის შენობა მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე, 1 სარეინჯერო ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე და 1 ახლადაშენებული სარეინჯერო ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე, სადაც ასევე აშენებულია და 2 ტურისტული თავშესაფარი, ტურისტული ბილიკები, საერთო სიგრძით 25 კმ, მოწყობილი შესატყვისი ტურისტული ინფრასტრუქტურით: საცეცხლურები, საპიკნიკეებით და სხვ.

ზ) დაცვის სამსახურის და ბუნებრივი რესურსების კვლევისა და მონიტორინგის საქმიანობისათვის ადმინისტრაციის სარგებლობაში 2 ლეპტოპი და 2 ძველი და 1 ახალი პორტატული კომპიუტერი, 1 ფოტოაპარატი, 1 დურბინდი, 2 ცალი GPS – გეოსაინფორმაციო აპარატები და 14 ფოტოხაფანგი, რომელთაგან ნახევარი გამოსულია მწყობრიდან პროგრამული გამოუსწორებელი ხარვეზებით. მიზანშეწონილია, ახალ დამატებით ტერიტორიებზე მენეჯმენტის ქმედებების განსახორციელებლად ადმინისტრაციის ტექნიკური აღჭურვილობით გაძლიერება და განახლება.

თ) გასაუმჯობესებელია სატელეფონო და ინტერნეტკავშირი.

5. დაფინანსების წყარო: ადმინისტრაციის დაფინანსება ძირითადად ხორციელდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან და სსიპ – დაცული ტერიტორიის სააგენტოს კანონმდებლობით ნებადართული სხვა (საკუთარი) შემოსავლებიდან. დამატებით, დაფინანსება ასევე ხორციელდებოდა სხვადასხვა წყაროებიდან (მ.შ. დონორი ორგანიზაციებიდან).

დაფინანსება 2021-2024

დაცული ტერიტორიების დაფინანსება 2021-2024 წწ (ლარი)
დაფინანსების წყაროები	2021	2022	2023	2024
სახელმწიფო ბიუჯეტი	125785.38	253968.26	189755.33	313844.99
კანონმდებლობით ნებადართული (საკუთარი) შემოსავლები	53842.57	74424.59	135510.53	330146.17
სხვა წყაროები (მ.შ. დონორები)	22898.05	25635.83	23843.15	18963.64
სულ	202526	354028.68	349109.01	662654.8

თავი V დაცული ტერიტორიებზე დაშვებული საქმიანობები

მუხლი 39. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში დაშვებული საქმიანობა

1. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის საჭიროა შემდეგი აუცილებელი ღონისძიებების გატარება და აკრძლულია ყოველგვარი საქმიანობა გარდა:

ა) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა, ბიომრავალფეროვნების აღრიცხვა და მონიტორინგი;

ბ) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა და ამ მიზნისთვის შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობა (ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკის მოწყობა შეიძლება მოიცავდეს უსაფრთხოების დაცვის მიზნით მცირე ინფრასტრუქტურულ ელემენტებს, ასევე შემეცნებით, ბიომრავალფეროვნების საინტერპრეტაციო, საინფორმაციო, გამაფრთხილებელ და სხვა საშუალებებს);

გ) დაცვის ღონისძიებების გატარება (დაცვის ინფრასტრუქტურა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა, ადმინისტრაციის თანამშრომლების საპატრულო ბილიკებზე ფეხით, ცხენით და/ან ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება, არსებული საპატრულო ბილიკების და გზების შეკეთება);

დ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობების განხორციელების მიზნით, ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება;

ე) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევის ჩატარებისა და ბიომრავალფეროვნების აღრიცხვის და მონიტორინგის მიზნით, ასევე ეკოსაგანმანათლებლო ბილიკზე ვიზიტორთა გადაადგილება ფეხით, ცხენით და ველოსიპედით.

2. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.

მუხლი 40. ცივ-გომბორის აღკვეთილში დაშვებული საქმიანობა

1. ცივ-გომბორის აღკვეთილში საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის საჭიროა შემდეგი აუცილებელი ღონისძიებების გატარება და აკრძლულია ყოველგვარი საქმიანობა გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნება;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

გ) ტყის ეკოსისტემების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

დ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

ე) საგანმანათლებლო საქმიანობა;

ვ) საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით, შეზღუდული რაოდენობის საჰერბარიუმო მასალის შეგროვება;

ზ) დაცვისა და ეკოტურიზმისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნისა და მისით სარგებლობისა, მათ შორის:

ზ.ა) საპიკნიკე ფანჩატურის მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიმაღლე – არანაკლებ 2,3 მ-ისა);

ზ.ბ) კოტეჯის/ტურისტული თავშესაფრების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიგანე -არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა) და მათთან ერთად სამზარეულოს (ასეთის აუცილებლობის შემთხვევაში) მოწყობა (სიმაღლე – არანაკლებ 2,5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა და სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა);

ზ.გ) კაფეტერიის მოწყობა (სიგრძე − არანაკლებ 15 მ-ისა, სიგანე − არანაკლებ 6 მ-ისა, სიმაღლე − არანაკლებ 3,5 მ-ისა);

ზ.დ) სველი წერტილების მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 3 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 2,5 მ-ისა);

ზ.ე) დამხმარე ნაგებობის (სამზარეულო, დამხმარე ტექნიკური ნაგებობა, შენობა სამედიცინო პუნქტის, დაცვისა და თანამშრომლების განთავსებისათვის) მოწყობა (სიგრძე – არანაკლებ 5 მ-ისა, სიგანე – არანაკლებ 4 მ-ისა, სიმაღლე – არანაკლებ 3 მ-ისა);

ზ.ვ) „ზ.ა” – „ზ.ე” ქვეპუნქტებით განსაზღვრული ინფრასტრუქტურის სიმაღლე არ უნდა აღემატებოდეს 10 მ-ს;

თ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელების მიზნით მუდმივი და დროებითი სანერგეების მოწყობა და ცხოველთა სამყაროს აღდგენის მიზნით ვოლიერების მოწყობა;

ი) სტიქიური უბედურებების, კატასტროფის, საგანგებო მდგომარეობისა და აღდგენითი სამუშაოების დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ტერიტორიაზე ავტო, მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება;

კ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოება;

ლ) ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვა;

მ) გზებზე ტრანსპორტით გადაადგილება;

ნ) ვიზიტორთა ყოფნა და გადაადგილება;

ო) გზების მოვლა, ბილიკების მოვლა და მოწყობა;

პ) ბილიკებზე ცხენით, ველოსიპედითა და ფეხით გადაადგილება;

ჟ) ცივ-გომბორის აღკვეთილის მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარებისათვის, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, არამერქნული რესურსებით სარგებლობა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობა, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობა, „ტყითსარგებლობის წესის შესახებ” დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 18 მაისის №221 დადგენილებით დამტკიცებული „დებულება ტყითსარგებლობის წესის” 89-ე მუხლით განსაზღვრული სოციალური დანიშნულების ჭრის შედეგად მიღებული მერქნით სარგებლობა (არსებული რესურსის გათვალისწინებით, გამოყოფილი ტყეკაფიდან ერთ კომლზე გაიცემა არაუმეტეს 7 მ​^3​ საშეშე მერქნისა), ძოვება (ტყით დაუფარავ ფართობში), საქონლის სატრანზიტო გადარეკვა იმ შემთხვევაში, თუ საქონლის გადარეკვა სხვა მხრიდან შეუძლებელია; თიბვა, საფუტკრეების მოწყობა, სოკოს, ხილ-კენკრის შეგროვება, „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის 2^​6 პუნქტით განსაზღვრული სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობა და საქართველოს ტყის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა.გ” ქვეპუნქტით განსაზღვრული განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა;

რ) აქტიური დაცვის ღონისძიებების გატარებისა (დაცვის ინფრასტრუქტურისა და სახანძრო პირსების მოწყობა, მავნებლებთან ბიოლოგიური მეთოდებით ბრძოლა);

ს) კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

2. „სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზიის გაცემის წესისა და პირობების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №136 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების 2​​¹ მუხლით განსაზღვრულ შემთხვევებში დაშვებულია მიწისქვეშა წყლებით სარგებლობა.

3. ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.

მუხლი 41. ყორუღის აღკვეთილში დაშვებული საქმიანობა

1. ყორუღის აღკვეთილში საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის საჭიროა შემდეგი აუცილებელი ღონისძიებების გატარება და აკრძლულია ყოველგვარი საქმიანობა გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნება;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

გ) ტყის ეკოსისტემების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

დ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

ე) საგანმანათლებლო საქმიანობა; 

ვ) საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით შეზღუდული რაოდენობის საჰერბარიუმო მასალის შეგროვება;

ზ) დაცვის, ტურისტული და რეკრეაციული ინფრასტრუქტურის შექმნა და მოწყობა;

თ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელების მიზნით მუდმივი და დროებითი სანერგეების მოწყობა და ცხოველთა სამყაროს აღდგენის მიზნით ვოლიერების მოწყობა;

ი) სტიქიური უბედურების, კატასტროფის, საგანგებო მდგომარეობისა და აღდგენითი სამუშაოების დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ტერიტორიაზე ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება; 

კ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოება;

ლ) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელება;

მ) ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვა;

ნ) გზებზე ტრანსპორტით გადაადგილება;

ო) ვიზიტორთა ყოფნა და გადაადგილება;

პ) გზებისა და ბილიკების მოვლა და მოწყობა;

ჟ) ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, დრონით და ფოტოხაფანგებით გადაღება;

რ) ყორუღის აღკვეთილის მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარებისათვის, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, არამერქნული რესურსებით სარგებლობა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობა, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობა, ძოვება (ტყით დაუფარავ ფართობში), საქონლის სატრანზიტო გადარეკვა იმ შემთხვევაში, თუ საქონლის გადარეკვა სხვა მხრიდან შეუძლებელია; ცხოველთა სამყაროსათვის დამატებითი საკვების შექმნის მიზნით, ხვნა-თესვა და საკვებური მოედნების მოწყობა, თიბვა, სოკოს, ხილ-კენკრის შეგროვება, საფუტკრეების მოწყობა, ასევე „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის 2^​6 პუნქტით განსაზღვრული სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობა და საქართველოს ტყის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა.გ” ქვეპუნქტით განსაზღვრული განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

ს) კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

2. მენეჯმენტის გეგმის მე-4 მუხლით განსაზღვრული მიზნებისა და ყორუღის აღკვეთილის უნიკალური ბიომრავალფეროვნების გრძელვადიანი კონსერვაციის მიზნებიდან გამომდინარე, ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე აკრძალულია ნადირობა, გარდა მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების მომენტისთვის ტერიტორიაზე არსებული სამონადირეო მეურნეობის ფარგლებში ნადირობისა. არსებულ სამონადირეო მეურნეობაში დაშვებულია მდგრადი ნადირობა, სამონადირეო მეურნეობის სპეციალური ლიცენზიის მფლობელთან შეთანხმებით, სამონადირეო მეურნეობის მართვის გეგმისა და კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სალიცენზიო ვადის ამოწურვის შემდეგ ყორუღის აღკვეთილის მთელ ტერიტორიაზე იკრძალება სამონადირეო საქმიანობა. დასაშვებია, კანონმდებლობით დადგენილი წესით, გარეულ ცხოველთა რეგულირება მხოლოდ ყორუღის აღკვეთილის კონსერვაციული მიზნებიდან გამომდინარე.

3. ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე დაშვებულია „სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზიის გაცემის წესისა და პირობების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №136 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების 2^​​​1 მუხლით განსაზღვრულ შემთხვევებში მიწისქვეშა წყლებით სარგებლობა.

4. ყორუღის აღკვეთილის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.

მუხლი 42. ივრის აღკვეთილში დაშვებული საქმიანობა

1. ივრის აღკვეთილში საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის საჭიროა შემდეგი აუცილებელი ღონისძიებების გატარება და აკრძლულია ყოველგვარი საქმიანობა გარდა:

ა) ტერიტორიაზე ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნება;

ბ) ტერიტორიაზე არსებული ეკოსისტემებისა და მის ფარგლებში გავრცელებულ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

გ) ტყის ეკოსისტემების დაცვა, მოვლა და აღდგენა;

დ) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;

ე) საგანმანათლებლო საქმიანობა; 

ვ) საგანმანათლებლო და სამეცნიერო საქმიანობის მიზნით შეზღუდული რაოდენობის საჰერბარიუმო მასალის შეგროვება;

ზ) დაცვის, ტურისტული და რეკრეაციული ინფრასტრუქტურის შექმნა და მოწყობა;

თ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელების მიზნით მუდმივი და დროებითი სანერგეების მოწყობა და ცხოველთა სამყაროს აღდგენის მიზნით ვოლიერების მოწყობა;

ი) სტიქიური უბედურების, კატასტროფის, საგანგებო მდგომარეობისა და აღდგენითი სამუშაოების დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ტერიტორიაზე ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით გადაადგილება; 

კ) მონიტორინგის სამუშაოთა წარმოება;

ლ) საკადასტრო სამუშაოთა განხორციელება;

მ) ბუნებრივი რესურსების აღრიცხვა;

ნ) გზებზე ტრანსპორტით გადაადგილება;

ო) ვიზიტორთა ყოფნა და გადაადგილება;

პ) გზებისა და ბილიკების მოვლა და მოწყობა;

ჟ) ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, დრონით და ფოტოხაფანგებით გადაღება;

რ) ივრის აღკვეთილის მიმდებარე დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის პირადი მოხმარებისათვის, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, არამერქნული რესურსებით სარგებლობა, ტყის მერქნიანი მცენარეების პროდუქტებით სარგებლობა, ხის მეორეხარისხოვანი მასალებით სარგებლობა, ძოვება (ტყით დაუფარავ ფართობში), საქონლის სატრანზიტო გადარეკვა იმ შემთხვევაში, თუ საქონლის გადარეკვა სხვა მხრიდან შეუძლებელია; ცხოველთა სამყაროსათვის დამატებითი საკვების შექმნის მიზნით, ხვნა-თესვა და საკვებური მოედნების მოწყობა, თიბვა, სოკოს, ხილ-კენკრის შეგროვება, საფუტკრეების მოწყობა, ასევე „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის 2^​6 პუნქტით განსაზღვრული სპეციალური დანიშნულებით სარგებლობა და საქართველოს ტყის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა.გ” ქვეპუნქტით განსაზღვრული განსაკუთრებული დანიშნულებით ტყით სპეციალური სარგებლობა, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

ს) კანონმდებლობით დაშვებული სხვა საქმიანობა.

2. მენეჯმენტის გეგმის მე-4 მუხლით განსაზღვრული მიზნებისა და ივრის აღკვეთილის უნიკალური ბიომრავალფეროვნების გრძელვადიანი კონსერვაციის მიზნებიდან გამომდინარე, ივრის აღკვეთილის ტერიტორიაზე აკრძალულია ნადირობა, გარდა მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების მომენტისთვის ტერიტორიაზე არსებული სამონადირეო მეურნეობის ფარგლებში ნადირობისა. არსებულ სამონადირეო მეურნეობაში დაშვებულია მდგრადი ნადირობა, სამონადირეო მეურნეობის სპეციალური ლიცენზიის მფლობელთან შეთანხმებით, სამონადირეო მეურნეობის მართვის გეგმისა და კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სალიცენზიო ვადის ამოწურვის შემდეგ ივრის აღკვეთილის მთელ ტერიტორიაზე იკრძალება სამონადირეო საქმიანობა. დასაშვებია, კანონმდებლობით დადგენილი წესით, გარეულ ცხოველთა რეგულირება მხოლოდ ივრის აღკვეთილის კონსერვაციული მიზნებიდან გამომდინარე.

3. ივრის აღკვეთილის ტერიტორიაზე დაშვებულია „სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზიის გაცემის წესისა და პირობების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №136 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების 2^​​​1 მუხლით განსაზღვრულ შემთხვევებში მიწისქვეშა წყლებით სარგებლობა.

4. ივრის აღკვეთილის ტერიტორიაზე, ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, დაშვებულია დრონითა და ფოტოხაფანგით გადაღება.

თავი VI. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

მუხლი 43. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები

1. მენეჯმენტის გეგმა მოიცავს მართვის შვიდ პროგრამას:

ა) ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია და მონიტორინგი;

ბ) ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენება;

გ) პატრულირება და კანონაღსრულება;

დ) ეკოტურიზმი;

ე) გარემოსდაცვითი განათლება;

ვ) საზოგადოებასთან ურთიერთობა;

ზ) ადმინისტრაციის განვითარება;

2. მენეჯმენტის გეგმის აღნიშნული პროგრამების მიზნები და ქმედებები ესადაგება ძირითად პირდაპირ და არაპირდაპირ საფრთხეებს, გამოწვევებსა და მენეჯმენტის შეზღუდვებს, რომლებიც აღწერილია სიტუაციურ ანალიზში.

მუხლი 44. ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია და მონიტორინგი

მიზანი 1: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის სისტემის გაუმჯობესება, არსებული მონაცემთა ბაზის დახვეწა და შედეგების მენეჯმენტში პროცესებში ინტეგრირება. ინდიკატორი 1: 2027 წლისათვის მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას აქვს და იყენებს ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის დახვეწილ სისტემას და გაუმჯობესებულ მონაცემთა ბაზას, რაც ხელს შეუწყობს მენეჯმენტის ეფექტურობის გაზრდას. საბაზისო ინფორმაცია: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის არსებული პრაქტიკა, რომელსაც აქვს სისტემური ხასიათი და შესაბამისი კვლევების ანგარიშები. 1. ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი, რომელიც მოიცავს ფლორისა და ფაუნის სახეობების აღრიცხვასა და მათი პოპულაციების მდგომარეობის შეფასებას, ამასთანავე, სისტემატიურად მიმდინარეობს მეტეოროლოგიური, კერძოდ კი ტემპერატურული მონაცემებისა და არასისტემური მოვლენების დოკუმენტირება. ყოველწლიურად, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, ხორციელდება ფიტო-პათოლოგიური კვლევები. 2. ადმინისტრაცია ხელს უწყობს მეცნიერებს სამეცნიერო კვლევების განხორციელებაში, რომლებშიც ჭარბობს ბოტანიკური და ზოოლოგიურ-ენტომოლოგიური კვლევები.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	დადასტურების წყარო		საბაზისო ინფორმაცია	პასუხისმგებელი ორგანიზაცია
1.1	მნიშვნელოვანი ჰაბიტატების გამოვლენა, საველე შესწავლა და მონიტორინგი (ზურმუხტის ქსელის ტერიტორიის ჩათვლით)	იდენტიფიცირებულია ჰაბიტატების რაოდენობა და დატანილია რუკაზე	ზურმუხტის ქსელის რუკა;		კვალიფიციური ექსპერტების ანგარიშები და სახეობათა კონსერვაციის ცენტრის Nacres – ის ექსპერტების ანგარიში	დონორი, კვლევითი ორგანიზაცია
1.2	ჭალის ტყეების მონიტორინგი და კლიმატის ცვლილების პირობებში მათი მდგომარეობის შეფასება	მონიტორინგის ანგარიშები	შერჩევით გადამოწმებული მონიტორინგის საველე მონაცემები		არსებული ანგარიშები	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა და ადმინისტრაციის სპეციალისტები, დონორი
1.3	კავკასიური ფიჭვის (Pinus sosnowskiy Nakai.) გავრცელების არეალისა და იშვიათი ფორმის ხეების იდენტიფიცირება	კლიმატის ცვლილებების ზემოქმედება ტყის ეკოსისტემებზე მონიტორინგის შედეგები	არსებული მონაცემების ველზე შერჩევით გადამოწმების მასალები		არსებული ანგარიშები და სამეცნიერო ლიტერატურა	დონორი, კვლევითი ორგანიზაცია
1.4	წითელი ნუსხით დაცულ ძუძუმწოვარ ცხოველთა სახეობის (მათ შორის მურა დათვი (Ursus arctos) და ფოცხვერი (Lynx lynx) მონიტორინგი	კვლევისა და მონიტორინგის ანგარიშები	მონიტორინგის საველე მონაცემებისა და ფოტოხაფანგების მასალების გამოყენებით მომზადებული მონიტ ორინგის მასალები.		გასული წლების კვლევები	დონორი, კვლევითი ორგანიზაცია, ადმინისტრაცია
1.5	ზოგიერთი სახეობის „წითელი ნუსხის” მერქნიანი მცენარეების (უთხოვარი (Taxus baccata L.),ჭალის მუხა (Quercus pedunculifolia L.) და მაღალმთის მუხა(Quercus macranthera C. Koch. )ბუნებრივი განახლების კვლევა და მათი მდგომარეობის მონიტორინგი	მონიტორინგის ანგარიშები, დარუკებული არეალები	ბუნებრივი განახლების კვლევა და მათი მდგომარეობის მონიტორინგის მასალები		ადმინისტრაციის ანგარიშები, ტყის მართვის გეგმა	ადმინისტრაცია
1.6	დურაჯისა (Alectorus chukar)და კოლხური ხოხბის (Phasianus colchicus) საბინადრო გარემოს შეფასება და მათი მონიტორინგი	მონიტორინგის ანგარიშები, და რუკებული არეალი	მონიტორინგის საველე მასალები და დოკუმენტაცია		ადმინისტრაციის ანგარიშები და ,,ბუნების მატიანე’’	დონორი, ადმინისტრაცია
1.7	მეტეოროლოგიური მონაცემების შეგროვება და ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის შედეგების ანალიზში მათი გათვალისწინება	მეტეოროლოგიური მონაცემების ანგარიშები	მონიტორინგის შედეგების დოკუმენტაცია		ადმინისტრაციის ანგარიშები და ,,ბუნების მატიანე’’	ადმინისტრაცია
1.8	სტიქიური მოვლენების (ქარქცევები, ქარიშხალი, ზვავი, წყალდიდობა წყალმოვარდნა, ღვარცოფიდა სხვ.) აღრიცხვა	შესაბამისი ანგარიშები	შესაბამისი ანგარიშის აღრიცხვის მასალები		ადმინისტრაციის ანგარიშები და ,,ბუნების მატიანე’’	ადმინისტრაცია
1.9	ფოტოხაფანგების მასალების მონაცემთა ბაზის შექმნა, ანალიზი	მოქმედი და განახლებული მონაცემთა ბაზა	ფოტო და ვიდეო მასალები და აღრიცხვის უწყისები		არსებული მონაცემები	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა და ადმინისტრაციის სპეციალისტები
1.10	ბიომრავალფეროვნების კვლევისა და მონიტორინგის შედეგად მიღებული მასალების პირველადი დამუშავება და ანალიზი	მონიტორინგის პირველადი, დამუშავებული მასალები	ბიომრავალფეროვნების კვლევისა და მონიტორინგის მასალების შერჩევით გადამოწმება		ადმინისტრაციის თანამშრომლების არსებული გამოცდილება და ანგარიშები	დონორი/ თანამშრომლების გადამზადება
1.11	მტაცებელი და ლეშიჭამია ფრინველების კვლევა	მონიტორინგის პირველადი, დამუშავებული მასალები	მონიტორინგის დამუშავებული მასალების შესწავლა		ანგარიშები	დონორი/ თანამშრომლების გადამზადება
1.12	მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ყორუღისა და ივრის აღკვეთილის ტყეების დეტალური ინვენტარიზაცია და ტყის მართვის გეგმის შემუშავება	მომზადებული ტყეების მართვის გეგმა	ტყის ინვენტარიზაციის მასალების ველზე გადამოწმება		შემუშავებული და საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობისსამინისტროს მიერ დამტკიცებულია ტყის მართვის გეგმის დოკუმენტი	დონორები კვლევითი ორგანიზაციები
1.13	კლიმატის ცვლილებების მიმართ მოწყვლადობის შეფასება და საადაპტაციო გეგმის მომზადება	მომზადებულია ადაპტაციის გეგმის დოკუმენტი	ადაპტაციის გეგმის დოკუმენტის განხილვა.		შემუშავებული და საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობი სამინისტროსთან შეთანხმებულია ადაპტაციის ზოგადი გეგმის დოკუმენტი	დონორები, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.14	მინიმუმ ერთხელ დეტალური პათოლოგიური კვლევების ჩატარება	მომზადებულია პათოლოგირი გამოკვლევების ანგარიშის დოკუმენტი	პათოლოგირი გამოკვლევების ანგარიშის დოკუმენტი განხილვა.		შემუშავებულია სატყეო -პათოლოგიური კვლებების დასკვნები და მომზადებულია კორომების აღდგენა-გაჯანსაღების ღონისძიებები	დონორები, კვლევითი ორგანიზაციები სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
მიზანი 2: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის თანამშრომლების კვალიფიკაციის ამაღლება ინდიკატორი 2: ბიომრავალფეროვნების კვლევა-მონიტორინგის სფეროში 2033 წლისთვის თანამშრომლების მინიმუმ 30 %-ის კვალიფიკაცია და უნარები გაზრდილია. საბაზისო ინფორმაცია: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგში ჩართულ რეინჯერებს არ აქვთ გავლილი სათანადო ტრენინგი
N	აქტივობა	ინდიკატორები		დადასტურების წყარო	საბაზისო ინფორმაცია	პასუხისმგებელი ორგანიზაცია/პარტნიორები
2.1	ცხოველების აღრიცხვის, მონაცემების შეგროვების, ფოტოხაფანგების გამოყენების და პირველადი მასალების დამუშავების საველე ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი		რეინჯერთა ტესტირების დოკუმენტაცია და ფოტოხაფანგებთან მუშაობის გაუმჯობესება	ადმინისტრააციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.2	ზურმუხტის ქსელის ტერიტორიებისა და სახეობების მონიტორინგის შესახებ საველე ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი		ზურმუხტის საიტის და სახეობების მონიტორინგის ანგარიში	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.3	საკვანძო ფრინველების გამოვლენა, აღრიცხვის და მონიტორინგის საველე ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი		გაუმჯობესებული მონიტორინგის მასალები	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.4	ტყის ხანძრებთან ბრძოლის ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი		შემცირებული ხანძრები და მათი გავრცელების არეალი	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
2.5	ტყეების ბუნებრივი განახლების შეფასების ტრენინგი	მინიმუმ 3 ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქამებული რეინჯერი და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი		ტყეში აღებული ინფორმაცის მონაცემები და ბუნებრივი განახლების სანიმუშო ფართობები	ადმინისტრაციის ანგარიშებში ასახული მასალები და სიტუაციური ანალიზი	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია

მუხლი 45. ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენება

მიზანი 1: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილების ანთროპოგენური – საფრთხის შემცველი გავლენის შემცირება და ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენება მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის მიერ. ინდიკატორი 1: 2023 წელთან შედარებით 2024 წელს 236 კბ.მ-ით შემცირდა საშეშე მერქნის სარგებლობა ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. საბაზისო ინფორმაცია: ცივ – გომბმრის აღკვეთილში ჩატარებულია ტყის ინვენტარიზაცია და დამტკიცებულია ტყის მართვის გეგმა
N	აქტივობა	ინდიკატორი	დადასტურების წყარო	საბაზისო ინფორმაცია	წინაპირობა
1.1	დაცულ ტერიტორიებში (გარდა, მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალისა) ანთროპოლოგიური ზეგავლენის შესწავლა, კლასიფიცირება და დარუკება (მაღალი და დაბალი რისკადგილების იდენტიფიცირება)	კვლევის ანგარიში და არსებული რუკა	კვლევის ანგარიში და არსებული რუკა; რისკ ადგილების მონიტორინგის მასალები.	წლიური ანგარიშები	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
1.2	დაცულ ტერიტორიებშია (გარდა, მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალისა) ანთროპოგენური ზეგავლენის შესწავლის შედეგად გამოვლენილი საჭიროებების და რეკომენდაციების გათვალისწინება ბუნებრივი რესურსების მდგრად გამოყენებასთან მიმართებაში	შემუშავებული და გატარებული ღონისძიებების ანგარიშები	დაცვის საქმიანობის ანგარიში; ადმინისტრაციის წლიური ანგარიშები.	წლიური ანგარიშები	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
1.3	,,ტყის კოდექსით’’ გათვალისწინებული ვალდებულების შესაბამისად საქმიანი ეზოს მოწყობა	მინიმუმ ერთი მოწყობილი საქმიანი ეზო	მოწყობილი და ამუშავებული საქმიანი ეზო	ამჟამად საქმიანი ეზო არ არსებობს, ადგილობრივი მოსახლეობა თავად უზრუნველყოფს საშეშე ხე-ტყის დამზადებას	დამატებით ფინანსური და ექსპერტული რესურსი
1.4	დაცულ ტერიტორიებში ეკოსისტემური სერვისების ანალიზის კვლევის ჩატარება	კვლევის შედეგები	ეკოსისტემური სერვისების კვლევის ანგარიში	არ არის შეფასებული ეკოსისტემური სერვისები	დამატებით ფინანსური და ექსპერტული რესურსი
1.5	დაცულ ტერიტორიებში ტყისა და ბალახოვანი ეკოსისტემების ნახშირბადის მარაგების დადგენა	კვლევის შედეგების ანგარიში	კვლევის ანგარიში	არ არის შეფასებული	დამატებით ფინანსური და ექსპერტული რესურსი
1.6	დაცულ ტერიტორიების ტყის მართვის გეგმების მომზადება (გარდა ცივ-გომბორის აღკვეთილისა)	მომზადებული და დამტკიცებულია ტყის მართვის გეგმები	დამტკიცებული ტყის მართვის გეგმები	არ არის ინფორმაცია ტყეების ხარისხობრივი და რაოდენობრივი მაჩვენებლების შესახებ	დონორი და განმახორციელებელი ორგანიზაცია
1.7	დაცულ ტერიტორიებში წყლის რესურსების მდგრადი და ინტეგრირებული მართვის გეგმის დოკუმენტის მომზადება	წყლის რესურსების მართვის გეგმის პროექტი	წყლის რესურსების მართვის გეგმის პროექტი	არ არის შეფასებული წყლის რესურსების მდგომარეობა კლიმატის ცვლილებების ფონზე.	დამატებით ფინანსური და ექსპერტული რესურსი
1.8	დაცულ ტერიტორიებში ტყისა და ბალახოვანი ეკოსისტემების თაფლმსხმოიარობის საშუალო მონაცემების დადგენა.	დადგენილი თაფლის მოპოვების საშუალო წლიური რაოდენობა (ტონებში)	თაფლის მოპოვების საშუალო წლიური რაოდენობის შესახებ ანგარიში	არ არის ზოგადი ინფორმაცია თაფლოვანი მცენარეების შესახებ	დამატებით ფინანსური და ექსპერტული რესურსი
1.9	დაცულ ტერიტორიებში (გარდა, მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალისა) სათანადო მეთოდოლოგიის არსებობის საფუძველზე ველური ხილის ზოგიერთი სახეობის საშუალო მარაგების დადგენა.	მდგრადი სარგებლობის პირობებში დადგენილი ველური ხილის ზოგიერთი სახეობის მოსაპოვებელი რაოდენობა.	დადგენილი ველური ხილის ზოგიერთი სახეობის მოსაპოვებელი რაოდენობის მონაცემები	არ არის შეფასებული	დამატებით ფინანსური და ექსპერტული რესურსი
2.0	დაცულ ტერიტორიების (ტყეები და მდელოები)სამკურნალო – რეკრეაციული პოტენციალის შეფასება.	ტყის სამკურნალო-რეკრეაციული პოტენციალის შეფასების დოკუმენტი.	ტყის სამკურნალო-რეკრეაციული პოტენციალის შეფასების დოკუმენტი.	არ არის შეფასებული	დამატებით ფინანსური და ექსპერტული რესურსი

მუხლი 46. პატრულირება და კანონაღსრულება

მიზანი 1: ადმინისტრაციის მართვას დაქვემდებარებულ დაცულ ტერიტორიაზე თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენების შედეგად უკანონო ქმედებებით გამოწვეული საფრთხეების შემცირება. ინდიკატორი 1: ადმინისტრაცია აქტიურად იყენებს ახალ ტექნოლოგიებს დაცვა-პატრულირების ღონისძიებებში. შეიმჩნევა პროგრესი სამართალდარღვევების პრევენციის, გამოვლენისა და შემცირების მიმართულებით. მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების ბოლო წელს ადმინისტრაციის მართვას დაქვემდებარებულ დაცულ ტერიტორიებზე უკანონო ქმედებები, როგორც გამოვლენილი, ასევე სხვა ფაქტები (გამოუვლენელი) (ხე – ტყის უკანონო ჭრა და უკანონო ძოვება) მინიმუმ შემცირებულია 90%-მდე 2023 წელთან შედარებით. საბაზისო ინფორმაცია: მცირეა სათანადო აღჭურვილობა ახალი ტექნოლოგიების დანერგვის მიმართულებით. ამ დრომდე ადმინისტრაციაში არ არის განსაზღვრული „SMART” მოწყობილობის საჭიროება და საჭიროების შემთხვევაში დანერგილი „SMART” მოწყობილობის დახმარებით პატრულირება.
N	აქტივობა	ინდიკატორები	დადასტურების წყარო	საბაზისო ინფორმაცია	პასუხისმგებელი ორგანიზაცია/პარტნიორები
1.1	SMART პატრულირების სისტემის დანერგვის შესაძლებლობის განხილვა	„SMART“-ის სისტემა, ანგარიშები	„SMART” პატრულირების სისტემის ეფექტურობის დოკუმენტი	„SMART“-ის პილოტირების ანგარიში	დონორი ორგანიზაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.2	საჭიროების მიხედვით ადმინისტრაციის შესაბამისი თანამშრომლებისა და რეინჯერების უნარების გაძლიერება „SMART“-ის პატრულირების სისტემის და ტექნიკის გამოყენებასთან დაკავშირებით.	წელიწადში ერთხელ ჩატარებული ტრენინგი და მინიმუმ 6 დასაქმებული რეინჯერი	საჭიროების მიხედვით შესაბამისი თანამშრომლების უნარების გაძლიერება „SMART“-ის სარგებლობასთან დაკავშირებით	„SMART“-ის პილოტირების ანგარიში	დონორი ორგანიზაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.3	არსებული მდგომარეობის მიხედვით პატრულირების გეგმის საჭიროების მიხედვით დაზუსტება.	პატრულირების სტრატეგიის დოკუმენტი/ საქმიანობების ანგარიშები/პატრულირების გეგმა	პატრულირების გეგმის ადგილზე შერჩევით გადამოწმება	გასული წლის ანგარიშები	დონორი, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადამინისტრაცია
1.4	არსებული პატრულირების მარშუტების გადახედვა, განახლება და ახალი მარშუტების გამოვლენა არსებული რისკების გათვალისწინებით	განახლებული საპატრულო მარშრუტების რუკა	განახლებული საპატრულო მარშრუტების რაოდენობისა და კილომეტრაჟის მონაცემები	არსებული საპატრულო მარშრუტები	ადმინისტრაცია/ სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო

მუხლი 47. ეკოტურიზმი

მიზანი: 2033 წლისათვის მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის მართვას დაქვემდებარებულ ტერიტორიებზე (აღკვეთილები) განვითარებულია ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა, სერვისები და პროდუქტები ეკოლოგიური მთლიანობის ხელყოფის გარეშე. ინდიკატორი: ადმინისტრაციას მართვას დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე გაუმჯომესებული ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა, სერვისების და ვიზიტორების რაოდენობა გაზრდილია 20 %-ით 2024 წელთან შედარებით. საბაზისო ინფორმაცია: ამჟამად დაცულ ტერიტორიებზე, კერძოდ ცივ-გომბორის აღკვეთილში მოწყობილია ადმინისტრაციული შენობა (ხის სახლი), საკონფერენციო დარბაზი, 2 საპიკნიკე ადგილი, 2 ტურისტული თავშესაფარი, 2 სველი წერტილი და 2 ცხენის დასაბმელი ადგილი, 25 კმ სიგრძის საფეხმავლო ბილიკი. 2024 წლიდან ვიზიტორთათვის ცივ-გომბორის აღკვეთილში შეთავაზების სახით დაინერგა საპიკნიკე და საკარვე ადგილების გაქირავების და ტურისტული თავშესაფრების გაქირავების სერვისები. ყორუღის აღკვეთილში (გარდა სამონადირეო მეურნეობისისთვის გადაცემული ტერიტორიისა) მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაცია ვიზიტორს სთავაზობს სამოყვარულო და სპორტული თევზაობის სერვისს შესაბამისი შეზღუდვებით. მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას ამ ეტაპზე არ ჰყავს ვიზიტორთა მომსახურების სპეციალისტი.
№	აქტივობა	ინდიკატორი	დადასტურების წყარო	საბაზისო ინფორმაცია	პასუხისმგებელი ორგანიზაცია/ პარტნიორები
1.1	დაცული ტერიტორიების ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის, მათ შორის ტურისტული თავშესაფარის და საპიკნიკე ადგილის განახლება	განახლებული ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა, მათ შორის 2 საპიკნიკე და 2 ტურისტული თავშესაფარი	ანგარიში ფოტომასალით	ადმინისტრაციის მიერ ყოველწლიირად მომზადებულია საჭიროებების ანალიზი ეკოტურისტულ ინფრასტრუქტურასთან მიმართებაში	დონორი ორგანიზაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.2	ადგილობრივი სერვისის მიმწოდებლების შესახებ მონაცემთა ბაზის სრულყოფა	სრულყოფილი მონაცემთა ბაზა	მონაცემთა ბაზის დოკუმენტი	ინფორმაცია საჭიროებსს მოწესრიგებას	ადმინისტრაცია
1.3	ტუროპერატორებთან და ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრებთან კომუნიკაცია ელექტრონული საშუალებით, სერვისების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების მიზნით	გაგზავნილი ელექტრონული ინფორმაციის რაოდენობა.	ანგარიში	ამჟამად არ არსებობს მოქმედი სისტემა	ადმინისტრაცია
1.4	დაცული ტერიტორიების მიმდებარედ კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების და კულტურული მემკვიდრეობისათვის ღირებული მახასიათებლების მქონე ობიექტების შესახებ მონაცემთა ბაზის განახლება	განახლებული მონაცემთა ბაზა	მონაცემთა ბაზის დოკუმენტი	ამჟამად არსებობს მონაცემთა ბაზა და საჭიროებს განახლებას	ადმინისტრაცია
1.5	საინფორმაციო დაფების განახლება დაცულ ტერიტორიაზე	განახლებული 20 საინფორმაციო დაფა	ანგარიში ფოტომასალით	ამჟამად არსებობს 20 საინფორმაციო დაფა	დონორი ორგანიზაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.6	საინფორმაციო დაფების და ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის ინვენტარიზაცია	ინვენტარიზაციის ანგარიში	ინვენტარიზაციის ანგარიშის დოკუმენტი	ამჟამად არსებობს საინფორმაციო დაფების ინვენტარიზაციის დოკუმენტი, ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის ინვენტარიზაციის დოკუმენტი საჭიროებს სრულყოფას	ადმინისტრაცია

მუხლი 48. გარემოსდაცვითი განათლება

მიზანი 1: ადმინისტრაცია ფლობს საკმარის რესურსს გარემოსდაცვითი განათლების და ცნობიერების ამაღლების საქმიანობების განხორციელებისათვის. ინდიკატორი 1: 2032 წლისთვის არსებობს მინიმუმ 1 თანამშრომელი, რომელიც პასუხისმგებელია გარემოსდაცვით განათლებაზე, თანამშრომლების 20%-ის უნარები გაძლიერებულია გარემოს დაცვასა და ინტერპრეტაციაში. საბაზისო ინფორმაცია: ადმინისტრაციას არ ყავს ეკოგანათლების სპეციალისტი. ვიზიტორთა მომსახურების და ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტებს აქვთ საბაზისო ტრენინგი გავლილი გარემოსდაცვასა და ინტერპრეტაციაში.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	ინდიკატორის შემოამების საშუალება	წინაპირობა
1.1	გარემოსდაცვითი საგანმანათლებლო მასალების განახლება / ახალი საგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება სხვადასხვა ასაკობრივი ჯგუფისთვის	განახლებული საგანმნათლებლო პროგრამები	არსებული საგანმანათლებლო პროგრამები	საჭიროა ექსპერტის ჩართვა პროგრამების ნაწილში
1.2	თემატური მასალების / პრეზენტაციების/ბროშურების მომზადება სამიზნე ჯგუფებისთვის: ბიომრავლფეროვნება, დაცული ტერიტორიები, ბუნებრივი ეკოსისტემები, ნარჩენების მართვა და სხვა გარემოსდაცვითი გამოწვევების თემატიკებით	თემატური მასალები	არსებული მასალები	დამატებით საჭირო რესურსები (ადამიანური, ფინანსური, აღჭურვილობა) დონორი, ექსპერტი, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრცია
1.3	საინფორმაციო და საინტერპრეტაციო მასალების / გზამკვლევების მომზადება. მათ შორის: ცხოველები, ფრინველები, მცენარეები, მწერები და ა.შ	არსებობს მინ. 5 სხვადასხვა სახის საინფორმაციო – საინტერპრეტაციო ბროშურა/ წიგნი/ გზამკვლევი	ადმინისტრაციის ანგარიშები და სტატისტიკური ინფორმაცია	დონორი/ ექსპერტი, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.4	ფილმის მომზადება მარიამჯავრის სახ. ნაკრძალის დაცული ტერიტორიების და მისი ბიომრავალფეროვების შესახებ	არსებობს მინ. 1 დოკუმენტური ფილმი	არსებული მასალები	დონორი, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.5	საინტერპრეტაციო ინფრასტრუქტურის მოწყობა	საგანმანათლებლო საინტერპრეტაციო ბილიკი, ვიზიტორთა ცენტრი და სხვა ბილიკები დატვირთულია საგანმანათლებლო და საინტერპრეტაციო დაფებით და შესაბამისი ინფორმაციით	საგანმანათლებლო ბილიკი, ვიზიტორთა ცენტრები	ფინანსური და ადამიანური რესურსი, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.6	ღონისძიებების კალენდრის შემუშავება და გარემოსდაცვითი ღონისძიებების დაგეგმვა კალენდრის მიხედვით	მოქმედი ღონისძიებების კალენდარი და განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიშები	გასული წლების ადმინისტრაციის მიერ განხორციელებული ღონისძიებების ანგარიშები	დამატებითი ფინანსური და ადამიანური რესურსი
მიზანი 2 ადმინისტრაციის მიერ სხვადასხვა ასაკობრივ და სამიზნე ჯგუფებზე მორგებული მრავალფეროვანი გარემოსდაცვითი საგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება და განხორციელება. ინდიკატორი 2: სხვადასხვა ასაკობრივ და სამიზნე ჯგუფებზე მორგებული მრავალფეროვანი გარემოს დაცვით საგანმანათლებლო პროგრამები და ამ პროგრამებში ჩართული მონაწილეების რაოდენობის მაჩვენებელი გაზრდილია მინიმუმ 3-ჯერ მენეჯმენტის გეგმის მე-4 წელს 2027 წლის მონაცემთან შედარებით. საბაზისო ინფორმაცია: ადმინისტრაციის არსებული პროგრამები და შეთავაზებები.
2.1	გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების მიზნით საგანმათლებლო დაწესებულებისთვის ეკოტურების და ბანაკების მოწყობის ხელშეწყობა	განხორციელებული ეკოტურებისა და ბანაკების რაოდენობა / მონაწილეთა რაოდენობა	ადმინისტრაციის განხორციელებული ეკოტურების და ბანაკების ორგანიზების გამოცდილება	ადმინისტრცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
2.2	დაცული ტერიტორიების რეგიონის სკოლებში არსებული ეკო-კლუბების განვითარების ხელშეწყობა და მათთან თანამშრომლობა	ერთობლივი ღონისძიებების ანგარიშები	ერთობლივი თანამშრომლობის შედეგად განხორციელებული პროექტები	ადმინისტრციაა, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი

მუხლი 49. საზოგადოებასთან ურთიერთობა

მიზანი 1: ადმინისტრაციასა და ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებს, ადგილობრივ მოსახლეობას, რეგიონში არსებულ არასამთავრობო ორგანიზაციებს, ადგილობრივ და რეგიონალურ მედია საშუალებებს და სხვა დაინტერესებულ მხარეებს შორის ეფექტური კომუნიკაციის დანერგვა და დაცული ტერიტორიების მართვის პროცესებში მათი ჩართულობის ხელშეწყობა. ინდიკატორი 1: 2034 წლისთვის ადგილობრივი მუნიციპალიტეტების, ადგილობრივი მოსახლეობის, რეგიონში არსებული არასამთავრობო ორგანიზაციების და ადგილობრივი და რეგიონალური მედია საშუალებების და სხვა დაინტერესებული მხარეების ჩართულობა მარიამჯვრის დაცული ტერიტორიების მართვაში გაზრდილია 20%-ით (2025 წელთან შედარებით) საბაზისო ინფორმაცია: არსებული თანამშრომლობა, დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის დონე დაცული ტერიტორიების მართვაში.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	საბაზისო ინფორმაცია	წინაპირობა
1.1	თანამშრომლობა და კომუნიკაცია ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებთან	შეხვედრების და ერთობლივი აქტივობების ანგარიშები	გასული წლების ადმინისტრაციის ანგარიშები	ადმინისტრაცია და ადგილობრივი მუნიციპალიტეტების სამსახურები
1.2	თანამშრომლობა და კომუნიკაცია ადგილობრივ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან	შეხვედრების და ერთობლივი აქტივობების ანგარიშები	გასული წლების ადმინისტრაციის ანგარიშები	ადმინისტრაცია / ადგილობრივი და ეროვნული ა/ო-ები
1.3	თანამშრომლობა და კომუნიკაცია მედია საშუალებებთან	სატელევიზიო, ონლაინ პლატფორმებზე და ბეჭდვით მედიაში გამოქვეყნებული მასალების რაოდენობა	ადმინისტრაციის მონაცემთა ბაზა	ფინანსური რესურსი, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და ადმინისტრაციის ადამიანური რესურსი
1.4	თანამშრომლობა და კომუნიკაცია ადგილობრივ მოსახლეობასთან	შეხვედრების ანგარიშები	გასული წლების ადმინისტრაციის ანგარიშები და მონაცემთა ბაზა	ფინანსური რესურსი, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და ადმინისტრაციის ადამიანური რესურსი
1.5	საკონსულტაციო საბჭოს შექმნა	საკონსულტაციო საბჭოს წესდება/ შეხვედრების ანგარიშები	არ არსებობს	სააგენტოს და ადმინისტრაციის ადამიანური რესურსი/ პარტნიორი ორგანიზაციები და ინდივიდები

მუხლი 50. ადმინისტრაციის განვითარება

მიზანი 1: ადმინისტრაციის დაკომპლექტება საკმარისი რაოდენობის კვალიფიციური ადამიანური რესურსით და მენეჯმენტის ეფექტური ფუნქციონირებისათვის თანამშრომლების უნარების გაძლიერების საშუალებების შექმნა ინდიკატორი 1: 2032 წლისთვის შევსებულია გამოვლენილი საჭიროებების დანაკლისი და შექმნილია თანამშრომლების უნარების გაძლიერების სპეციალური მოდულები საბაზისო ინფორმაცია: დამტკიცებული საშტატო ნუსხა – 17 თანამშრომელი.
N	აქტივობა	ინდიკატორი	ინდიკატორის შემოწმების საშუალება	წინაპირობა
1.1	ადმინისტრაციისთვის ტრენინგების ჩატარება მენეჯმენტის საკითხებში (ლიდერობა, ბუნებრივი რესურსების მართვა, პატრულირება, ეფექტური მართვა, კონფლიქტების მართვა, ეფექტური კომუნიკაცია, პრეზენტაციისა და ინტერპრეტაციის უნარები, საზოგადოებასთან ურთიერთობები, დონორებთან კომუნიკაცია, პროექტების წერა და ფონდების მოძიება, ბუღალტერია და ფინანსების მართვა, ნარჩენების მართვა)	სულ მცირე ერთი ჩატარებული ტრენინგი 4 მონაწილისთვის ყოველწლიურად	ჩატარებული ტრენინგების მასალები და ანგარიშები (მონაწილეთა სიები, ფოტომასალა)	დონორის მხარდაჭერა, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
1.2	საკადრო-საკვალიფიკაციო საჭიროებების გამოვლენა და გრძელვადიანი წვრთნის პროგრამის მომზადება/გადახედვა/განახლება (საჭიროებისამებრ)	განახლებული/დამტკიცებული პროგრამა	სააგენტოს და ადმინისტრაციის ანგარიშები/ ჩატარებული ტრენინგების ანგარიშები	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და ადმინისტრაციის ადამიანური რესურსი, გარე ექსპერტი
1.3	კადრების კვალიფიკაციის ამაღლების გრძელვადიანი პროგრამის განხორციელება-დანერგვა	ჩატარებული წვრთნების სტატისტიკა, ჩანაწერები, ანგარიშები	არ არსებობს	დამატებითი დაფინანსება, ადამიანური რესურსი, გარე ექსპერტი
1.4	ადმინისტრაციის კადრების ოპტიმიზაცია	მინიმუმ გაზრდილია 20 კადრით	თანამშრომლების გაზრდილი რაოდენობა	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია
1.5	ცივ-გომბორის აღკვეთიის გაფართოვება ჩრდილოეთ მხარეს თელავის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში	გაზრდილი ფართობი; გაზრდილი ცნობადობა; გაზრდილი ვიზიტორების რიცხოვნობა	გაფართოვებული ტერიტორია და სახეობებისათვის უკეთესი საარსებო არეალი	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ადმინისტრაცია, დამატებითი დაფინანსება, ადამიანური რესურსი, გარე ექსპერტი, დონორი
მიზანი 2: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ინფრასტრუქტურა (საველე ინფრასტრუქტურის ჩათვლით) შეესაბამება მოთხოვნებს და ფუნქციონირებს ეფექტურად ინდიკატორი 2: მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდში განხორციელებული ახალი ინფრასტრუქტურული პროექტების რაოდენობა გაზრდილია 10%-ით; მოვლა-შენახვის გეგმის აქტივობებიდან მინიმუმ 80 % შესრულებულია. საბაზისო ინფორმაცია: არსებული ინფრასტრუქტურის ნუსხა. მოვლა-შენახვის გეგმა 2023 წწ.
2.1	დამატებითი ინფრასტრუქტურის საჭიროებების გამოვლენა	საჭიროებების ანალიზის ანგარიში და საჭიროებების ნუსხა	არსებული ინფრასტრუქტურა	ადმინისტრაცია, რეინჯერები
2.2	სამშენებლო-არქიტექტურული საჭიროებების იდენტიფიცირება	სააგენტოს მიერ დამტკიცებული/ შეთანხმებული პროექტები და ინფრსტრუქტურა	არ არსებობს	სააგენტო, გარე ექსპერტი, კონსულტანტი, დონორი
	იდენტიფიცირების შემთხვევაში პროექტირება
2.3	გრძელვადიანი მოვლა-შენახვის გეგმის მომზადება/დამტკიცება და ყოველწლიური განახლება	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ შეთანხმებული გრძელვადიანი გეგმა	არსებული გეგმა	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, გარე ექსპერტი, კონსულტანტი, ფინანსები
2.4	ინფრასტრუქტურული საჭიროებების ინტეგრირება სამწლიან საოპერაციო გეგმაში	საოპერაციო გეგმაში ასახული ინფრასტრუქტურული პროექტების რაოდენობა	საოპერაციო გეგმა	ადმინისტრაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
მიზანი 3: ადმინისტრაციის გრძელვადიანი მართვის ეფექტიანობის უზრუნველყოფა ინდიკატორი 3: 2027 წლისთვის მენეჯმენტის გეგმის მიზნების 30 %, ხოლო 2032 წლისთვის – მინიმუმ 70 % მიღწეულია საბაზისო ინფორმაცია: არსებული შესყიდვის გეგმა. მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა.
3.1	საჭიროებების იდენტიფიცირება	საჭიროებების შეთანხმებული ნუსხა	არსებული აღჭურვილობა და ინვენტარი	სააგენტო, ადმინისტრაცია
3.2	ყოველწლიური შესყიდვის გეგმის მომზადება შესაბამისი საორიენტაციო ბიუჯეტით	შესყიდვის გეგმა	გასული წლების შესყიდვის გეგმები	ადმინისტრაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ფინანსისტი
3.3	მატერიალურ-ტექნიკური საშუალებების ინვენტარიზაცია	ინვენტარიზაციის ანგარიში	გასული წლების ანგარიშები	ადმინისტრაცია და სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
3.4	სამწლიანი საოპერაციო გეგმის განახლება/მომზადება	შეთანხმებული და დამტკიცებული საოპერაციო გეგმა	გასული წლების საოპერაციო გეგმები	ადმინისტრაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი
3.5	ნარჩენების მართვასთან გეგმის შემუშავება	განახლებული უსაფრთხოების/სარეგისტრაციო ფორმა, შემუშავებული დიზაინი, ბილიკებზე განთავსებული გამაფრთხილებელი ბანერები	ანგარიში ფოტომასალით	დონორის მხარდაჭერა (ნარჩენების გეგმის განხორციელების ხელშეწყობა)
3.6	შრომითი უსაფრთოების გეგმის შემუშავება როგორც ვიზიტორებისა და ადმინისტრაციის თანამშრომლებისათვის	ამჟამად არ არსებობს	შრომის უსაფრთოების გეგმა	სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორი

თავი VII მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი, ანგარიშგება და შეფასება

მუხლი 51. ინდიკატორები და მათი შერჩევის საფუძველი

მენეჯმენტის გეგმის პროგრამის მიზნები და აქტივობები და მათთან შესაბამისობაში არსებული ინდიკატორები აღწერილია მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში – მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები. მიზნების და ქმედებების ინდიკატორები შემუშავებულია მათი გაზომვადობის პრინციპით (კონკრეტული, გაზომვადი, რეალისტური, მიღწევადი და დროში გაწერილი).

მუხლი 52. მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, ამოცანებისა და აქტივობების შესრულების პროგრესის მონიტორინგი და შეფასება

მენეჯმენეტის გეგმის მონიტორინგის მიზანია მართვის ადაპტური მიდგომის დანერგვა და განხორციელება. მენეჯმენტის გეგმის მუდმივი მონიტორინგი და მისი ანალიზი იძლევა საჭირო ცვლილებების განხორციელების შესაძლებლობას და მათი ადაპტაციისათვის წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმაში.

მუხლი 53. მენეჯმენტის გეგმის მიზნებისა და ქმედებების მონიტორინგისა და შეფასების პროცედურები და ანგარიშგების ეტაპები

1. ადმინისტრაცია მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგს და ანგარიშგებას ახორციელებს ეტაპობრივად:

ა) ყოველწლიური მონიტორინგი: ყოველი წლის ბოლოსთვის ადმინისტრაცია ამზადებს განხორციელებული ქმედებებისა და ღონისძიებების ანგარიშს მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში განსაზღვრულ და დაგეგმილ ქმედებებსა და ღონისძიებებთან მიმართებაში. აღნიშნული ანგარიში წარმოადგენს 3-წლიანი საოპერაციო გეგმის განხილვა-განახლების საფუძველს, რომელიც, თავის მხრივ, წლიური ბიუჯეტის განსაზღვრისა და წარდგენის საფუძველია.

ბ) მენეჯმენტის ეფექტურობის 4 წლიანი ინტერვალით მონიტორინგი: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-5 წლის ბოლოს ადმინისტრაცია განახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის ეფექტურობის შეფასებას. ადმინისტრაცია შეძლებს, ზუსტად შეაფასოს მართვის ეფექტურობის პროგრესი და მიღებული გამოცდილების გათვალისწინებით მოახდინოს მენეჯმენტის გეგმის ქმედებებისა და ღონისძიებების ადაპტირება.

გ) საბოლოო შეფასება: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-9 წელს ადმინისტრაცია განახორციელებს მენეჯმენტის გეგმის დეტალურ შეფასებას. ადმინისტრაცია შესაბამისი ექსპერტიზის და ორგანიზაციების ჩართულობით განახორციელებს განახლებულ სიტუაციური ანალიზის, მიზნებისა და ქმედებების განხილვას. განახლებული სიტუაციური ანალიზის, მიზნებისა და ქმედებების განხილვის შედეგები წარმოადგენს ახალი, მომდევნო 9-წლიანი მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების საფუძველს.

მუხლი 54. მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, ამოცანებისა და აქტივობების მონიტორინგის გეგმა

N	აქტივობა	დროის პერიოდი	პასუხისმგებელი
1	მონიტორინგის გეგმის შემუშავება და შეთანხმება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან პირველი წლის ბოლოს	ადმინისტრაცია/ სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო
2	ყოველწლიური მონიტორინგის და ანგარიშგების განხორციელება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მომდევნო წლის I კვარტალში (ყოველწლიურად)	ადმინისტრაცია
3	შუალედური შეფასება, ანგარიშგება და სტრატეგიული მიზნების გადახედვა საჭიროებისამებრ	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მეოთხე წლის ბოლოს	ადმინისტრაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორები, პარტნიორები
4	საბოლოო ანგარიშგება და შეფასება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მე-9 წლის დასაწყისი	ადმინისტრაცია
5	მენეჯმენტის გეგმის განახლება	წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცებიდან მე-9 წლის III და IV კვარტალში	ადმინისტრაცია, სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო, დონორები, პარტნიორები

მენეჯმენტის გეგმის დანართები:

დანართი 1: საქართველოს ტერიტორიაზე მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილების საზღვრების რუკა;

დანართი 2: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილების საზღვრების რუკა;

დანართი 3: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას დაქვემდებარებული დაცული ტერიტორიები და ზურმუხტის ქსელის ტერიტორია;

დანართი 4: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას დაქვემდებარებული დაცული ტერიტორიები ჰიდროგრაფიული ქსელი;

დანართი 5: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ხანძარსაშიში კლასების რუკა;

დანართი 6: ჰაბიტატების რუკა გომბორის ზურმუხტის ქსელის ტერიტორიაზე;

დანართი 7: ტყის სიხშირეები;

დანართი 8: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ხე-მცენარეები და ბუჩქები;

დანართი 9: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ყორუღის, ივრის და ცივ-გომბორის აღკვეთილებში გავრცელებული „წითელი ნუსხის” მცენარეების ნუსხა;

დანართი 10: ცივ-გომბორის აღკვეთილის მერქნიანი მცენარეები და ბუჩქები;

დანართი 11: მარიამჯვარის სახელმწიფო ნაკრძალის, ყორუღის, ივრის და ცივ-გომბორის აღკვეთილებში გავრცელებული ენდემური მერქნიანი მცენარეები და ბუჩქები;

დანართი 12: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში გავრცელებული კულტურული მცენარეები;

დანართი 13: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ძუძუმწოვრები;

დანართი 14: მარიამჯვარის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილებში გავრცელებული იშვიათი თუ გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი, საქართველოს ,,წითელ ნუსხაში’’ შეტანილი მსხვილი ძუძუმწოვრები და ფრინველები;

დანართი 15: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ფრინველები;

დანართი 16: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ამფიბიები და ქვეწარმავლები;

დანართი 17: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში გავრცელებული გლობალურად გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველების სია;

დანართი 18: ყორუღის და ივრის აღკვეთილის ძუძუმწოვრები;

დანართი 19: ყორუღის და ივრის აღკვეთილების იქთიოფაუნა, თევზები;

დანართი 20: ყორუღისა და ივრის აღკვეთილის ამფიბიები;

დანართი 21: ყორუღის და ივრის აღკვეთილის რეპტილიები;

დანართი 22: ყორუღისა და ივრის აღკვეთილების ფრინველები;

დანართი 23: ყორუღის და ივრის აღკვეთილების იქთიოფაუნა, თევზები;

დანართი 24: ყორუღისა და ივრის აღკვეთილებში გავრცელებული საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები;

დანართი 25: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის და ყოღუღის აღკვეთილის ტყეებში გამოვლენილი მავნებელი მწერების და სოკოების სია და მერქნიანი მცენარეების დაავადებების სია;

დანართი 26: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ხე-მცენარეების, ბუჩქების, ლიანების და ბალახოვანი მცენარეების ძირითადი სახეობების ნუსხა;

დანართი 27: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ფაუნის ძირითადი წარმომადგენლების ნუსხა;

დანართი 28: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე დღეისათვის ცნობილი უხერხემლო ცხოველების სახეობები;

დანართი 29: ზურმუხტის საიტის (GE0000020) მარიამჯვრის სტანდარტული ინფორმაციის ფორმა;

დანართი 30: დამტკიცებული ტერიტორია: გომბორი – GE0000027;

დანართი 1: საქართველოს ტერიტორიაზე მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილების საზღვრების რუკა

დანართი 2: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილების საზღვრების რუკა

დანართი 3: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას დაქვემდებარებული დაცული ტერიტორიები და ზურმუხტის ქსელის ტერიტორია

დანართი 4: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციას დაქვემდებარებული დაცული ტერიტორიები ჰიდროგრაფიული ქსელი

დანართი 5: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ხანძარსაშიში კლასების რუკა

დანართი 6: ჰაბიტატების რუკა გომბორის ზურმუხტის ქსელის ტერიტორიაზე

დანართი 7: ტყის სიხშირეები

დანართი 8: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ხე-მცენარეები და ბუჩქები

N	მცენარის ქართული სახელწოდება	მცენარის ლათინური სახელწოდება
1.	ჭალის მუხა	Quercus pedunciflora C. Koch.
2.	ქართული მუხა	Quercus iberica Stev.
3.	თეთრი ვერხვი	Populus alba L.
4.	შავი ვერხვი	Populus nigra L.
5.	ხვალო	Populus hybrida E.H.L. Krause
6.	პატარა თელადუმა	Ulmus minor Mill.
7.	თელადუმა	Ulmus scabra Mill.
8.	შავი თუთა	Morus nigra L.
9.	ჩვეულებრივი ტირიფი	Salix viminalis
10.	წნორი	Salix alba L.
11.	მდგნალი	Salix carpea L.
12.	წვრილფოთოლა ფშატი	Elaegnus angustifolia L.
13.	პანტა	Pyrus caucasica
14.	ჯაგრცხილა	Carpinus orientalis
15.	საღსაღაჯი (მხოლოდ ივრის აღკვეთილი)	Pistacea mutica
16.	შავი ღვია (მხოლოდ ივრის აღკვეთილი)	Juniperus foetidisimma
17.	თეთრი ღვია (მხოლოდ ივრის აღკვეთილი)	Juniperus excelza Willd.
18.	მრავალნაყოფა ღვია (მხოლოდ ივრის აღკვეთილი)	Juniperus polycarpos K.
19.	კავკასიური აკაკი	Celtis caucasica Willd.
20.	მაჟალო	Malus irientalis Uglitzk.
21.	მყრალი ხე (აილანთუსი)	Ailantus altissima
22.	ბერყენა (მხოლოდ ივრის აღკვეთილი)	Pyrus salicifolia Pall.
23.	მინდვრის ბალღოჯი	Prunus fruticoza
24.	კომში (ბია)	Cydonia oblonga
25.	ქაცვი	Hipophae ramnoides
26.	კვრინჩხი	Prunus spinoza
27.	კოწახური	Berberis vulgaris
28.	ჭანჭყატი	Evonimus verrucosa
29.	შავი კუნელი	Crataegus pentagyna Waldst.&Kit.Ex Willd.
30.	წითელი კუნელი	Crataegus microphylla K.Koch.
31.	ჩვეულებრივი ლეღვი	Ficus carica
32.	ბროწეული	Punica granatun L.
33.	ველური ვაზი, კრიკინა	Vitis vinifera subsp. sylvestris
34.	ცხრატყავა	Lonicera iberica
35.	ჩვეულებრივი ან კრაზანაფოთოლა გრაკლა	Spiraea hypericifolia
36.	კავკასიური მაყვალი	Rubus caucasicus
37.	შობერის ნიტრარია	Nitraria schoberi
38.	კურდღლისცოცხა	Genista sachokia
39.	გლერძა	Astragalus caucasicus
40.	ძეძვი	Paliurus spina – christi
41.	ღვედკეცი	Periploca gracea
42.	ეკალღიჭი	Smilax excelsa
43.	ტყემალი	Prunus cerasifera Ehrh.
44.	ზღმარტლი	Mespilus germanica
45.	ასკილი	Rosa canina
46.	შინდანწლა	Swida australis [C. A. Mey.] Pojark. Ex Grossh = Cornus sanguinea subsp. Australis [C. A. Mey.] Jav
47.	შავჯაგა	Rhamnus pallasii Fisch. & C. A. Mey.
48.	იალღუნი	Tamarix ramosissima Ledeb.
49.	კვიდო	Ligustrum vulgare
50.	შინდი	Cornus mas

დანართი 9: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ყორუღის, ივრის და ცივ-გომბორის აღკვეთილებში გავრცელებული „წითელი ნუსხის” მცენარეების ნუსხა

N	ქართული სახელი	ლათინური სახელი	სტატუსი საქართველოს წითელი ნუსხის მიხედვით	სტატუსი IUCN-ის წითელი ნუსხის მიხედვით
1	უთხოვარი	Taxus baccata L.	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
2	მაღალმთის მუხა	Quercus macranthera Fisch et Mey	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
3	ჭალის მუხა	Quercus pedunculiflora C. Koch.	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
4	ლაფანი	Pterocarya pterocarpa (Michx.) Kunth.	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
5	საღსაღაჯი	Pistacia mutica Fisch.&Mey	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
6	კაკლის ხე	Juglans regia L.	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
7	პატარა თელადუმა	Ulmus minor Mill.	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
8	შობერის ნიტრარია	Nitraria schoberi L.	უაღრესად მცირე არეალი	EN
9	მცირენაყოფიანი ბალამწარა	Cerasus microcarpa C.A.Meyer	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
10	შავი ღვია	Juniperus foetidisimma Willd.	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU
11.	მრავალნაყოფა ღვია	Juniperus polycarpos K.	მცირე ფრაგმენტული არეალი	VU

დანართი 10: ცივ-გომბორის აღკვეთილის მერქნიანი მცენარეები და ბუჩქები

N	სახეობების დასახელება		მახასიათებლები
	ქართული	ლათინური	წითელი ნუსხის	რელიქტი	საქართველოს ენდემი	წიწვოვანი	მარადმწვანე
1	2	3	4	5	6	7	8
ხეები
1	კავკასიური სოჭი	Abies nordmanniana		+		+	+
2	ფიჭვი კავკასიური	Pinus sosnowskyi				+	+
3	მუხა ქართული	Quercus iberica		+
4	მაღალმთის მუხა	Quercus macranthera	+		+
5	წიფელი	Fagus orientalis		+
6	რცხილა კავკასიური	Carpinus caucasica
7	ჯაგრცხილა	Carpinus orientalis
8	ნეკერჩხალი ჩვეულებრივი	Acer campestre		+
9	ლეკის ხე	Acer platanoides		+
10	მაღალმთის ნეკერჩხალი	Acer trautvetteri		+
11	ნეკერჩხალი ქორაფი	Acer laetum		+
12	მთის ბოყვი	Acer pseudoplatanus		+
13	უთხოვარი	Taxus baccata	+	+		+	+
14	ბალამწარა	Cerasus microcarpa	+
15	არყი მეჭეჭიანი	Betula pendula
16	ვერხვი მთრთოლავი	Populus tremula
17	მაჟალო	Malus orientalis
18	პანტა	Pyrus caucasica
19	თხმელა ჩვეულებრივი	Alnus barbata		+
20	ცაცხვი კავკასიური	Tilia caucasica		+
21	თელა ჩვეულებრივი	Ulmus carpinifolia		+
22	კაკალი ჩვეულებრივი	Juglans regia	+
23	კავკასიური ტირიფი	Salix caucasica
24	ჭნავი (ცირცელი)	Sorbus caucasica
25	თამელი	Sorbus torminalis

დანართი 11: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ყორუღის, ივრის და ცივ-გომბორის აღკვეთილებში გავრცელებული ენდემური მერქნიანი მცენარეები და ბუჩქები

	სახეობა		მარიამჯვრის ნაკრძალი	ყორუღის აღკვეთი ლი		ივრის აღკვეთილი		ცივ-გომბორის აღკვეთილი
N	ქართულად	ლათინურად
1	კოწახური	Berberis iberica	+		+		+		-
2	მურყანი	Alnus barbata	+		+		+		-
3	მედვედევის არყი	Betula medwediewii	+		-		-		-
4	ჩვეულებრივი თხილი	Corylus avellana	+		+		-		+
5	პანტა	Pyrus caucasica	+		-		-		+
6	ბერყენა	Pyrus salicifolia	-		+		+		-
7	მაღალმთის მუხა	Quercus macranthera	+		-		-		+
8	გრძელყუნწა მუხა	Quercus pedunculifolia C. Koch –	+		+		+		-

დანართი 12: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში გავრცელებული კულტურული მცენარეები

Annex CWRs Georgia-Mariamjvari

Acer velutinum Acer trautvetteri Acer pseudoplatanus Acer campestre Acer platanoides Acer laetum Alnus barbata Alnus incana Amygdalus georgica Betula litwinowii Betula raddeana Carpinus caucasica Carpinus orientalis Corylus iberica Corylus kachethica Corylus avellana Cotinus coggygria Crataegus pentagyna Fraxinus excelsior Hedera pastuchovii Juglans regia Juniperus foetidissima Morus nigra Morus alba Malus orientalis Ostrya carpinifolia Oxalis acetosella Paliurus spina-christi Pinus sylvestris subsp. hamata Pyrus caucasica Pyrus salicifolia Prunus spinosa

Quercus iberica Quercus macranthera Quercus pedunculiflora Rhamnus cathartica Robinia pseudacacia Rosa canina Rubus caucasigenus Rubus kacheticus Rubus caucasicus Rubus woronowii Rubus ibericus Salix caprea Salix excelsa Salix alba subsp. micans Salix caucasica Salix alba Salvia garedji Sorbus caucasigena Sorbus torminalis Sorbus caucasica Sorbus fedorovii Spiraea hypericifolia Spiraea crenata Tamarix tetrandra Taxus baccata Tilia begoniifolia Tilia cordata Ulmus glabra Ulmus minor Ulmus elliptica Viola odorata Viola tricolor subsp. tricolor Viola alba Vitis vinifera

დანართი 13: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ძუძუმწოვრები

N	ცხოველის ქართული სახელწოდება	ცხოველის ლათინური სახელწოდება
1	მურა დათვი	Ursus arctos Linnaeus, 1758
2	ფოცხვერი	Lynx lynx Linnaeus, 1758
3	მგელი	Canis lupus Linnaeus, 1758
4	ტურა	Canis aureus Linnaeus, 1758
5	მელა	Vulpes vulpes Linnaeus, 1758
6	მაჩვი	Meles meles Linnaeus, 1758
7	კავკასიური ციყვი	Sciurus anomalus Linnaeus, 1758
8	შველი	Capreolus capreolus Linnaeus, 1758
9	კურდღელი	Lepus europaeus Linnaeus, 1758
10	ტყის კვერნა	Martes martes Linnaeus, 1758
11	ტყის კატა	Felis silvestris Linnaeus, 1758
12	გარეული ღორი	Sus scrofa Linnaeus, 1758

დანართი 14: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის, ყორუღის და ცივ-გომბორის აღკვეთილებში გავრცელებული იშვიათი თუ გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი, საქართველოს ,,წითელ ნუსხაში’’ შეტანილი მსხვილი ძუძუმწოვრები და ფრინველები

N	ცხოველის ქართული სახელწოდება	ცხოველის ლათინური სახელწოდება
1	მურა დათვი	Ursus arctos Linnaeus, 1758
2	ფოცხვერი	Lynx lynx Linnaeus, 1758
3	კავკასიური ციყვი	Sciurus anomalus Guldenstaedt, 1774
4	ევროპული მაჩქათელა	Barbastella barbastellus Schreber, 1774
5	თეთრკუდა არწივი	Haliaeetus albicilla Linnaeus, 1758
6	მთის არწივი	Aquila chrysaetus Linnaeus, 1758
7	ქორცქვიტა	Accipiter brevipes Severtzov, 1850
8	ველის კაკაჩა	Buteo rufinus Cretzschmar, 1829
9	სვავი	Aegypius monachus Linnaeus, 1766

დანართი 15: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ფრინველები

N	კლასი ფრინველები – Aves
	რიგი ყარყატისნაირნი	Ciconiiformes
1	დიდი ოყარი (თეთრი ყანჩა)	Egretta alba
2	მცირე ოყარი (თეთრი ყანჩა)	Egretta garzetta
	რიგი ლიანასნაირნი	Raliidiformes
3	ღალღა	Crex crex
	რიგი შევარდნისნაირები	Falconiformes
4	ორბი	Gyps fulvus Hablizl, 1783 *
5	გველიჭამია (ძერაბოტი)	Circaetus gallicus gallicus
6	მთის არწივი	Aquila chrysaetus Linnaeus, 1758 *
15	ველის არწივი	Aquila nipalensis
16	წითელი ძერა (ბორა)	Milvus milvus
17	ძერა	Milvus migrans migrans
18	მდელოს ძელქორი	Circus pygagrus
19	მინდვრის ძელქორი (მინდვრის ბოლობეჭედა)	Circus cyaneus
20	ველის ძელქორი	Circus macrourus
21	ჩვეულებრივი კაკაჩა	Buteo buteo
22	ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა	Buteo lagopus
23	ქორი	Accipiter gentilis
24	მიმინო	Accipiter nisus
25	ქორცქვიტა (შავთვალა მიმინო, ლევანმიმინო)	Accipiter brevipes
26	მცირე კირკიტა	Falco naumanni
27	შევარდენი	Falco peregrinus
28	წითელფეხა შავარდენი (თვალშავი)	Falco vespertinus
	რიგი ქათმისნაირები	Galiformes
29	მწყერი	Coturnix coturnix
30	რუხი წერო	Grus grus
	რიგი მტრედისნაირნი	Columbiformes
31	ქედანი	Columba palumbus
32	გარეული მტრედი	Columba livia
33	ჩვეულებრივი გვრიტი	Streptopelia turtur
	რიგი გუგულისებრნი	Cuculiformes
34	ჩვეულებრივი გუგული	Cuculus canorus
35	ჭოტი	Athene noctua indigena
36	ტყის ბუ	Strix aluco willkonskii
37	ოლოლი (ყურებიანი ბუ)	Asio otus otus
	რიგი ნამგალასნაირნი	Apodiformes
38	ნამგალა	Apus apus
39	rigi yapyapisnairebi	Caraciformes
	კვირიონი	Merops apiaster
40	ოფოფი	Upupa epops
	რიგი კოდალასნაირები	Piciformes
41	მწვანე კოდალა	Picus viridis
	rigi beRurasnairni	Passeriformes
42	შავშუბლა ღაჟო	Lanius minor
43	ჩვეულებრივი ღაჟო	Lanius collurio
44	ჩვეულებრივი ჭინჭრაქა, ღობემძვრალა	Troglodytes troglodytes
45	სამხრეთული ბულბული	Luscinia megarhynchos africana
46	ჩხართვი	Turdus viscovorius
47	მგალობელი შაშვი (წრიპა, ჯიჯღი, შავყელა შავი)	Turdus philomelos
48	შავი შაშვი	Turdus merula
49	სკვინჩა	Fringilla coelebs
50	შოშია(შროშანი)	Sturnus vulgaris
51	ჩხიკვი	Garrulous glandarius
52	კაჭკაჭი	Pica pica
53	რუხი ყვავი	Corvus cornix
54	ყორანი	Corvus corax
55	მინდვრის ბეღურა	Passer montanus
56	ტყის ტოროლა	Lullula arborea
57	ველის ტოროლა	Melanocorypha calandra
58	მინდვრის ტოროლა	Alauda arvensis
59	რქოსანი ტოროლა	Eremophila alpestris
60	ქოჩორა ტოროლა	Galerida cristata
61	ჩვეულებრივი ბულბული (იადონი)	Luscinia megarinchos
62	კავკასიური ჩხიკვი	Garrulus glandarius
63	წითელგულა მექვიშია	Calidris ferruginea
64	ჩიტბატონა	Carduelis carduelis

დანართი 16: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ამფიბიები და ქვეწარმავლები

1. ჩვეულებრივი გომბეშო (Bufo bufo);

2. ტყის ბაყაყი (Rana vidibunda);

3. გველხოკერა (Ophysaurus apodus);

4. ქართული ხვლიკი (Lacerta rudis (obscura);

5. მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis );

6. მდელოს ხვლიკი (Lacerta praticola);

7. ზოლებიანი ხვლიკი (Lacerta strigata);

8. ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri)

დანართი 17: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალში გავრცელებული გლობალურად გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველების სია

№	საქართველოს მასშტაბით საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები
				SG	IUCN	RDBG	EBG
	Falconiformes		შევარდნისნაირნი
1	Aquila chrysaetos		მთის არწივი	YR-R		+	Golden Eagle	Aquila chrysaetos
2	Gyps fulvus Hablizl, 1783		ორბი	YR-R		+	Eurasian Griffon Vulture	Gyps fulvus
3	Falco vespertinus Linnaeus, 1766		წითელფეხა შევარდენი	BB				Red-footed Falcon
ევროპის მასშტაბით საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები
	Falconiformes		შევარდნისნაირნი
4	Milvus milvus Linnaeus, 1758		წითელი ძერა (ბორა)	Cas				Red Kite
5	Milvus migrans (Boddaert, 1783)		ძერა	YR-R			VU, A2b	Black Kite
6	Aquila nipalensis Hodgson, 1833		ველის არწივი	M, BB?		+	EN, A2b	Steppe Eagle
7	Aquila chrysaetos Linnaeus, 1758		მთის არწივი	YR-R		+		Golden Eagle
8	Circus macrourus (S. G. Gmelin, 1770)		ველის ძელქორი (ველის ბოლობეჭედა)	M,WV, BB?	NT,A2c, d, e, A3c,d,e		EN, C1	Pallid Harrier
9	Falco vespertinus Linnaeus, 1766		წითელფეხა შევარდენი	BB				Red-footed Falcon
	Piciformes		კოდალასნაირნი
10	Picus viridis		მწვანე კოდალა	YR-R				Eurasian Green Woodpecker
	Passeriformes		ბეღურასნაირნი
11	Melanocorypha calandra		ველის ტოროლა	BB				Calandra Lark
12	Lullula arborea		ტყის ტოროლა	BB				Wood Lark
13	Alauda arvensis		მინდვრის ტოროლა	YR-R				Eurasian Skylark
მსოფლიო მასშტაბით საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები
		Falconiformes	შევარდნისნაირნი
14		Milvus milvus	წითელი ძერა (ბორა)	Cas				Red Kite
15		Circus macrourus	ველის ძელქორი (ველის ბოლობეჭედა)	M,WV, BB?				Pallid Harrier
16		Falco vespertinus	წითელფეხა შევარდენი	BB				Red-footed Falcon

დანართი 18: ყორუღის და ივრის აღკვეთილის ძუძუმწოვრები

1	ყურებიანი ზღარბი	Erinaceus auritus
2	ევროპული ზღარბი	Erinaceus europaeus
3	კავკასიური თხუნელა	Talpa caucasica
4	მცირე ცხვირნალა	Rhinolophus hipposideros
5	დიდი ცხვირნალა	Rhinolophus ferrumequinum
6	მღამიობი	Myotis blythi
7	ჩია ღამურა	Pipistrellus pipistrellus
8	მგელი	Canis lupus
9	ტურა	Canis aureus
10	მელა	Vulpes vulpes
11	ენოტი	Procyon lotor
12	დედოფალა	Mustela nivalis
13	თეთრყელა კვერნა	Martes foina
14	წავი	Lutra lutra
15	მაჩვი	Meles meles
16	ლელიანის კატა (წითელი ნუსხა)	Felis chaus
17	გარეული ღორი	Sus scrota
18	კურდღელი	Lepus europaeus
18	კავკასიური ციყვი (წითელი ნუსხა)	Sciurus anomalus
20	ნუტრია	Myocastor coypus
21	ტყის თაგვი	Apodemus sylavaticus
22	მინდვრის თაგვი	Apodemus agrarius
23	წყლის მემინდვრეა	Arvicola terrestris
24.	ფოცხვერი	Lynx lynx L.1758
25.	ლელიანის კატა	Felis chaus L.1758
26.	წავი	Lutra lutra L.1758

დანართი 19: ყორუღის და ივრის აღკვეთილების იქთიოფაუნა, თევზები

1. კავკასიური ქაშაპი (Squallis cephalus Linnaeus 1758-syn. Leucascius cephalus Nordmann, 1840);

2. მტკვრის ტობი (Chondrostoma cyri Kessler,1877);

3. მტკვრის ციმორი (Romanogobio persus Gunter, 1899);

4. მტკვრის წვერა (Barbus lacerta Heckel, 1843);

5. მდინარის კალმახი (Salmo trutta fario Linnaeus, 1758);

6. ხრამული (Capoeta capoeta Guldenstadt, 1773);

7. ჭანარი (Luciobarbus capito Guldestadt, 1773 – syn. Barbus capito);

8. მურწა (Luciobarbus mursa Guldestadt, 1773 – syn.Barbus mursa);

9. შამაია, თრისა (Chalcalburnus chalcoides Guldestadt, 1772);

10. მტკვრის თაღლითა (Alburnus filippi Kessler, 1877);

11. მტკვრის ნაფოტა (Rutilis rutilis kurensis Berg, 1932 – syn.Rutilus rutilus caspicus natio Kurensiis Berg.);

12. შავწარბა (Acanthalburnus microlepis Fillipi, 1863);

13. აღმოსავლური ფრიტა (Alburnoides bipunctatus eichwaldi Bloch, 1782);

14. ამიერკავკასიური ბლიკა (Blicca bjoerkna transcaucasica Berg, 1916);

15. აღმოსავლური კაპარჭა (Abramis brama orientalis Berg, 1949);

16. თეთრთვალა (Abramis sapa Pallas, 1814);

17. კობრი (Ciprinus carpio Linnaeus, 1758);

18. მტკვრის გოჭალა (Barbatula brandti Kessler, 1877);

19. ჩვეულებრივი გველანა (Cobitis taenia Linnaeus, 1758);

20. წინაკავკასიური გველანა (Sabanejewia caucasica Berg, 1906);

21. ლოქო (Silurus glanis Linnaeus, 1758);

22. მდინარის კავკასიური ღორჯო (Neogobius constructor Nordmann, 1840);

23. წითელტუჩა ჭერეხი (Aspius aspius Linnaeus, 1758).

დანართი 20: ყორუღისა და ივრის აღკვეთილის ამფიბიები

1. ჩვეულებრივი გომბეშო (Bufo bufo Linnaeus, 1758);

2. მწვანე გომბეშო (Bufo viridis Laurenti, 1768);

3. ტყის ბაყაყი (Rana ridibunda Pallas, 1771);

4. სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus cristatus Laurenti, 1768).

დანართი 21: ყორუღის და ივრის აღკვეთილის რეპტილიები

1	ჭაობის კუ	Emus orbcularis
2	ხმელთაშუაზღვის კუ(წითელი ნუსხა)	Testudo graeca
3	კასპიური კუ	Mauremys caspica
4	გრძელფეხა სცინკი	Eumeces shneideri
5	კავკასიური ჯოჯო	Agama caucasica
6	გველხოკერა	Pseudopodus apodus
7	ზოლიანი ხვლიკი	Yacerta strigata
8	კოხტა გველთავა	Ophisops elegans
9	მარდი ფსვენი	Eremias velox
10	ველის მახრჩობელა	Eryx jaculas famil
11	ჩვეულებრივი ანკარა	Nartix natrix
12	წყლის ანკარა	Nartix feselola
13	წენგოსფერი მცურავი	Coluber najadum
14	წითელმუცელა მცურავი	Coluber jugularis
15	სახეებიანი მცურავი	Elaphe dione
16	ოთხზოლიანი მცურავი	Elaphe quatuorlineata
17	სპილენძა	Caronella austriaca
18	კატისთვალიანი გველი	Telescopus fallax
19	საყელოიანი ეირენსი(წითელი ნუსხა)	Eirenis collaris
20	გიურზა (წითელი ნუსხა)	Vipera libetina

დანართი 22: ყორუღისა და ივრის აღკვეთილების ფრინველები

1	დიდი მურტალა	Podiseps cristatus
2	პატარა მურტალა	Tachybaptus ruficollis
3	დიდი ჩვამა	Phalacrocorax carbo
4	პატარა ჩვამა	Phalacrocolax pugmeus
5	წყლის ბუღა	Botaurus stellaris
6	პატარა ყარაულა	Jxobrychus minutus
7	დიდი თეთრი ყანჩა	Egertta alba
8	პატარა თეთრი ყანჩა	Egertta garzetta
9	რუხი ყანჩა	Ardea cinerea
10	მყავანა გედი	Cygnus cygnus
11	სისინა გედი	Cygnus olor
12	რუხი ბატი	Anser anser
13	თეთრშუბლა ბატი	Anser albifrons
14	წითელჩიჩახვა ღერღეტი	Branta ruficollis
15	წითელი იხვი	Tadorna ferruginea
16	ამლაყი იხვი	Tadorna tadorna
17	თეთრშუბლა იხვი	Anas penelope
18	სტვენია იხვინჯა	Anas crecca
19	გარეული იხვი	Anas platyrhynchos
20	კუდსადგისა იხვი	Anas acuta
21	ჭანჭახა იხვინჯა	Anas querquedula
22	რუხი იხვი	Anas stepera
23	წითელთავა ყვინთია	Aythya ferina
24	თეთრთვალა ყვინთია	Aythya nyroca
25	დიდი ბატისინი	Mergus merganser
26	პატარა ბატისინი	Mergus albellus
27	ძერა	Milvus migrans
28	შაკი	Pandion haliaetus
29	თეთრკუდა ფსოკი (წითელი ნუსხა)	Haliaeetus albicilla
30	ქორი	Accipiter gentilis
31	მიმინო	Accipiter nisus
32	ველის კაკაჩა	Buteo rufinus
33	ჩვეულებრივი კაკაჩა	Buteo buteo
34	ჩია არწივი	Hieraaetus pennatus
35	ბეგობის არწივი(წითელი ნუსხა)	Aquila heliaca
36	პატარა მყივანა არწივი	Aquila pomarina
37	ფასკუნჯი	Neophron percnopterus
38	ბატკანძერი	Gypaetus borbatus
39	სვავი	Aegypius monachus
40	ორბი	Gyps fulvus
41	მინდვრის ბელქოსი	Circus cyaneus
42	ველის ბელქოსი	Circus macrourus
43	გველიჭამია არწივი	Circaetus gallicus
44	ველის კირკიტა	Falco naumanni
45	ჩვეულებრივ კირკიტა	Falco tinnunculus
46	მარჯანი	Falco suhbuteo
47	ბარი	Falco cherrug
48	შევარდენი	Falco peregrinus
49	კაკაბი	Alectorix chukar
50	დურაჯი	Francolinus francolinus
51	მწყერი	Coturnix coturnix
52	ხოხობი	Phasianus colchicus
53	ღაღლა	Crex crex
54	ხონთქრის ქათამი	Porphyrio porphyrio
55	მელოტა	Fulica atra
56	რუხი წერო	Grus grus
57	სარსარაკი	Tetrax tetrax
58	სავათი	Otis tarda
59	პრანწია	Vanellus vanellus
60	ჩიბუხა	Gallinago gallinago
61	ტყის ქათამი	Scolopax rusticola
62	გარეული მტრედი	Columba livia
63	გვიძინი	Columba oeans
64	ქედანი	Columba palumbus
65	გვრიტი	Streptopelia turtur
66	გუგული	Cuculus canorus
67	წყრომი	Otis scops
68	ზარნაშო	Bubo bubo
69	ტყის ბუ	Strix aluco
70	ჭოტი (წითელი ნუსხა)	Athene nocuta
71	ბაიყუში	Asio flammeus
72	ოლოლი	Asio otis
73	ჩვეულებრივი უფეხურა	Coprimulgus earopaeus
74	ნამგალა	Apus apus
75	ჩვეულებრივი ალკუნი	Alcedo atthis
76	კვირიონი	Merops apiaster
77	ყაპყაპი	Coracias gorrulu
78	ოფოფი	Upupa epops
79	მაქცია	Junx torquilla
80	მწვანე კოდალა	Picus viridis
81	დიდი ჭრელი კოდალა	Dendrocopos major
82	ქოჩორა ტოროლა	Galerida cristata
83	მინდვრის მწყერჩიტა	Alauda anversis
84	შავი შაშვი	Turdus merula
85	ბოლოშავი	Turdus pilaris
86	ჩხართვი	Turdus viscivorus
87	კლდეცოცია	Tychodroma muraria
88	ჩვეულებრივი ღაჟო	Janius collurio
89	ჩხიკვი	Garrulus glandarius
90	კაჭკაჭი	Pica pica
91	ყორანი	Corvus corax
92	ჭილყვავი	Corvus flugilegus

დანართი 23: ყორუღის და ივრის აღკვეთილების

იქთიოფაუნა, თევზები

1. კავკასიური ქაშაპი (Squallis cephalus Linnaeus 1758-syn. Leucascius cephalus Nordmann, 1840);

2. მტკვრის ტობი (Chondrostoma cyri Kessler,1877);

3. მტკვრის ციმორი (Romanogobio persus Gunter, 1899);

4. მტკვრის წვერა (Barbus lacerta Heckel, 1843);

5. მდინარის კალმახი (Salmo trutta fario Linnaeus, 1758);

6. ხრამული (Capoeta capoeta Guldenstadt, 1773);

7. ჭანარი (Luciobarbus capito Guldestadt, 1773 – syn. Barbus capito);

8. მურწა (Luciobarbus mursa Guldestadt, 1773 – syn.Barbus mursa);

9. შამაია, თრისა (Chalcalburnus chalcoides Guldestadt, 1772);

10. მტკვრის თაღლითა – ამიერკავკასიის ენდემი – (Alburnus filippi Kessler, 1877);

11. მტკვრის ნაფოტა – კავკასიის ენდემი – (Rutilis rutilis kurensis Berg, 1932 – syn.Rutilus rutilus caspicus natio Kurensiis Berg.);

12. შავწარბა (Acanthalburnus microlepis Fillipi, 1863);

13. აღმოსავლური ფრიტა (Alburnoides bipunctatus eichwaldi Bloch, 1782);

14. ამიერკავკასიური ბლიკა (Blicca bjoerkna transcaucasica Berg, 1916);

15. აღმოსავლური კაპარჭა (Abramis brama orientalis Berg, 1949);

16. თეთრთვალა (Abramis sapa Pallas, 1814);

17. კობრი (Ciprinus carpio Linnaeus, 1758);

18. მტკვრის გოჭალა (Barbatula brandti Kessler, 1877);

19. ჩვეულებრივი გველანა (Cobitis taenia Linnaeus, 1758);

20. წინაკავკასიური გველანა (Sabanejewia caucasica Berg, 1906);

21. ლოქო (Silurus glanis Linnaeus, 1758);

22. მდინარის კავკასიური ღორჯო (Neogobius constructor Nordmann, 1840);

23. წითელტუჩა ჭერეხი (Aspius aspius Linnaeus, 1758).

დანართი 24. ყორუღისა და ივრის აღკვეთილებში გავრცელებული საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები

№	საქართველოს მასშტაბით საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები
				SC	IUCN	RDBG	EBC
	Falconiformes		შევარდნისნაირნი
1	Aquila heliaca Savigny, 1809		ბექობის (თეთრმხრება) არწივი	YR-R	VU	+	Imperial Eagle	Aquila heliaca
2	Aquila clanga Pallas, 1811		დიდი მყივანი არწივი (დიდი თეთრლაქებიანი)	M,WV	VU		Greater Spotted Eagle	Aquila clanga
3	Falco vespertinus Linnaeus, 1766		წითელფეხა შევარდენი	BB				Red-footed Falcon
4	Falco naumanni Fleisher, 1818		მოკლე (ველი) კირკიტა	BB	VU		Lesser Kestrel
	Strigiformes		ბუსნაირნი
5	Athene noctula=Aegolius funereus Linnaes, 1758		ჭოტი	YR-R				Little Owl
ევროპის მასშტაბით საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები
	Falconiformes		შევარდნისნაირნი
6	Milvus migrans		ძერა	YR-R			VU, A2b	Black Kite
7	Accipiter brevipes		ქორცქვიტა (შავთვალა მიმინო)	BB			VU, C1	Levent Sparrowhawk
8	Hieraaetus pennantus		ჩია არწივი	BB				Booted Eagle
9	Aquila heliacal Savigny, 1809		ბექობის (თეთრმხრება) არწივი	YR-R	VU, C1	+		Imperial Eagle
10	Aquila clanga Pallas, 1911		დიდი მყივანი არწივი (დიდი თეთრლაქებიანი)	M,WV	VU, C1		EN, C1	Greater Spotted Eagle
11	Aquila pomarina (Brehm, CL, 1831)		მცირე მყივანი არწივი	BB				Lesser Spotted Eagle
12	Aquila nipalensis Hodgson, 1833		ველის არწივი	M, BB?		+	EN, A2b	Steppe Eagle
13	Aegypius monachus Linnaeus, 1758		სვავი	YR-R	LR(nt); NT, C1	+		Cinereous Vulture (Eurasian Black Vulture)
14	Falco vespertinus Linnaeus, 1766		წითელფეხა შევარდენი	BB				Red-footed Falcon
15	Falco tinnunculus Linnaeus, 1758		ჩვეულებრივი კირკიტა	YR-R				Common Kestrel
	Piciformes		კოდალასნაირნი
16	Picus viridis Linnaeus, 1758		მწვანე კოდალა	YR-R				Eurasian Green Woodpecker
	Passeriformes		ბეღურასნაირნი
17	Lullula arborea (Linnaeus, 1758)		ტყის ტოროლა	BB				Wood Lark
18	Alauda arvensis Linnaeus, 1758		მინდვრის ტოროლა	YR-R				Eurasian Skylark
19	Galerida cristata (Linnaeus, 1758)		ქოჩორა ტოროლა	YR-R				Crested Lark
20	Hirundo rustica Linnaeus, 1758		სოფლის მერცხალი	BB				Barn Swallow
21	Lanius excubitor Linnaeus, 1758		რუხი ღაჟო	WV				Greater Grey (or Northern) Shrike
22	Passer montanus (Linnaeus, 1758)		მინდვრის ბეღურა	YR-R				Tree Sparrow
23	Passer domesticus (Linnaeus, 1758)		სახლის ბეღურა	YR-R				Hause Sparrow
	Ciconiiformes		ყარყატისნაირნი
24	Botaurus stellaris (Linnaeus, 1758)		დიდი ყარაულა (წყლის ბუღა)	M,WV				Great Bittern
	Anseriformes		ბატისნაირნი
25	Anas strepera (Linnaeus, 1758)		რუხი ბატი	YR-R				Gadwall
26	Anas querquedula (Linnaeus, 1758)		ვახვახა იხვი (იხვინჯა)	YR-R				Garganey
	Galliformes		ქათმისნაირნი
27	Alectoris chukar (J. E. Gray, 1830)		კაკაბი	YR-R				Chuckar
28	Francolinus francolinus (Linnaeus, 1766)		დურაჯი	YR-R		+		Black Francolin
	Columbiformes		მტრედისნაირნი
29	Streptopelia turtur (Linnaeus, 1758)		ჩვეულებრივი გვრიტი	BB				Eurasian Turtle-Dove
	Strigiformes		ბუსნაირი
30	Athene noctula (Linnaeus, 1758)		ჭოტი	YR-R				Little Owl
	Coraciiformes		ყარყატისნაირნი
31	Coracias garrulus Linnaeus, 1758		ყარყატი	BB				European Roller
32	Upupa epops Linnaeus, 1758		ოფოფი	BB				Eurasian Hoopoe
მსოფლიო მასშტაბით საფრთხის წინაშე მყოფი ფრინველები
		Falconiformes	შევარდნისნაირნი
33		Milvus milvus (Linnaeus, 1758)	წითელი ძერა (ბორა)	Cas				Red Kite
34		Circus macrourus (S. G. Gmelin, 1770)	ვეკლის ძელქორი (ველის ბოლობეჭედა)	M,WV, BB?				Pallid Harrier
35		Falco vespertinus Linnaeus, 1766	წითელფეხა შევარდენი	BB				Red-footed Falcon
		Coraciiformes	ყარყატისნაირნი
36		Coracias garrulus Linnaeus, 1758	ყარყატი	BB				European Roller

დანართი 25: მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის, ივრის და ყოღუღის აღკვეთილის ტყეებში გამოვლენილი მავნებელი მწერების და სოკოების სია და მერქნიანი მცენარეების დაავადებების სია.

ტყის მავნებელი მწერები:

1. არშიიანი ბაღლინჯო (Corythucha ciliata);

2. მუხის დიდი ხარაბუზით (Cerambyx cerdo acuminatus).

3. ექვსკბიალ ქერქიჭამია (Ips sexdentatus);

4. ორკბილა ქერქიჭამია (Pityogenes bidentatus);

5. ოთხკბილა ქერქიჭამია (Pityogenes quadridens);

6. ექვსკბილა ქერქიჭამია (Pityogenes chalcographus );

7. მწვანე ვიწროტანიანი პეწიანა ტკაცუნა (Agrilus viridis)

8. მუხის ფოთოლხვევია (Tortrix viridana);

9. ცქვლეფია, ანუ უფრთო მზომელა (Erannis defoliaria)

მავნებელი სოკოები

წიწვის შუტე (Lophodermium seditiosum);

დაავადებები

1. თელის ჰოლანდიური დაავადება (Ophiostoma novo-ulmi and O.ulmi);

2. მუხის ნაცარი ( Microsphaera alphitoides Griff. et Maubl.)

დანართი 26: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ხე-მცენარეების, ბუჩქების, ლიანების და ბალახოვანი მცენარეების ძირითადი სახეობების ნუსხა

N		სახეობების დასახელება		მახასიათებლები
		ქართული	ლათინური	წითელი ნუსხის	რელიქტი		საქართველოს ენდემი		წიწვოვანი	მარადმწვანე
1		2	3	4	5		6		7	8
ხეები
1		კავკასიური სოჭი	Abies nordmanniana		+				+	+
2		ფიჭვი კავკასიური	Pinus sosnowskyi						+	+
3		მუხა ქართული	Quercus iberica		+
4		მაღალმთის მუხა	Quercus macranthera	+			+
5		წიფელი	Fagus orientalis		+
6		რცხილა კავკასიური	Carpinus caucasica
7		ჯაგრცხილა	Carpinus orientalis
8		ნეკერჩხალი ჩვეულებრივი	Acer campestre		+
9		ლეკის ხე	Acer platanoides		+
10		მაღალმთის ნეკერჩხალი	Acer trautvetteri		+
11		ნეკერჩხალი ქორაფი	Acer laetum		+
12		მთის ბოყვი	Acer pseudoplatanus		+
13		უთხოვარი	Taxus baccata	+	+				+	+
14		ბალამწარა	Cerasus microcarpa	+
15		არყი მეჭეჭიანი	Betula pendula
16		ვერხვი მთრთოლავი	Populus tremula
17		მაჟალო	Malus orientalis
18		პანტა	Pyrus caucasica
19		თხმელა ჩვეულებრივი	Alnus barbata		+
20		ცაცხვი კავკასიური	Tilia caucasica		+
21		თელა ჩვეულებრივი	Ulmus carpinifolia		+
22		კაკალი ჩვეულებრივი	Juglans regia	+
23		კავკასიური ტირიფი	Salix caucasica
24		ჭნავი (ცირცელი)	Sorbus caucasica
25		თამელი	Sorbus torminalis
26		იფანი ჩვეულებრივი	Fraxinus excelsior
27		ტირიფი თხის (მდგნალი)	Salix caprea
28		ტირიფი წნორი	Salix alba		+
29		თელადუმა შიშველი	Ulmus glabra
ბუჩქები
30		ჩვეულებრივი თხილი	Corylus avellana				+
31		კუნელი	Crataegus curvisepala
32		წითელი კუნელი	Crataegus microphylla
33		შავი კუნელი	Crataegus pentagyna
34		მყრალი ღვია	Junoperus foetidissima						+	+
35		კვიდო	Ligustrum vulgare							+
36		ზღმარტლი	Mespilus germanica		+
37		კლდის ხეჭრელი	Rhamnus microcarpa
38		ჩიტავაშლა	Pyracantha coccinea
39		იელი	Rhododendron luteum							+
40		ასკილი	Rosa canina		+
41		ჟოლო	Rubus buschi
42		დიდგულა	Sambucus nigra
43		შინდაწლა	Swida australis
44		ლურჯი მოცვი	Vaccinium uliginosum
45		უზანი	Viburnum lantana
46		ძახველი	Viburnum opulus
47		მოლოზანა	Viburnum orientale
48		ფითრი	Viscum album
ლიანები
1	კატაბარდა		Clematis vitalba
2	ჩვეულებრივი სურო		Hedera helix							+
3	სვია		Humulus lupulus
4	ეკალღიჭი		Smilax excelsa
5	ჩვეულებრივი ვაზი		Vitis vinifera
ძირითადი დამახასიათებელი ბალახები
1	მთის ჩადუნა		Dryopteris filix-mas
2	ირმის ენა		Phyllitis scolopendrium
3	ერთწლოვანი თივაქასრა		Poa annua
4	წერის გვიმრა		Pteridium tauricum
5	ბრძამი		Calamagrostis arundinaceae
6	წივანა		Festuca gigantea
7	ხევსურის დიყი		Heracleum sosnowskyi
8	ქრისტესბეჭედა		Sanicula europaea
9	მინდვრის გვირილა		Leucanthemum vulgare
10	ანწლი		Sambucus ebulus
11	ხარისთვალა		Paris incompleta
12	ბუერა		Petasites albus
13	სამტატა		Pyrethrum macrophyllum
14	მჟაველა		Oxalis acetosella
15	ხარისშუბლა		Sencio platyphylloides
16	ღამის ია		Hesperis matronalis

დანართი 27: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ფაუნის ძირითადი წარმომადგენლების ნუსხა

N	სახეობების დასახელება		წითელი ნუსხა
	ქართული	ლათინური
1	2	3	4
ძუძუმწოვრები (Mammalia) ძუძუმწოვრები
1	კავკასიური ციყვი	Sciurus anomalus Gmelin, 1778	+
2	ჩვეულებრივი ციყვი	Sciurus vulgaris Linnaeus, 1758
3	ტურა	Canis aureus Linnaeus, 1758
4	მელა	Vulpes vulpes (Linnaeus, 1758)
5	დედოფალა	Mustela nivalis Linnaeus, 1766
6	ტყის ძილგუდა	(Driomys nitedula);
7	მაჩვი	Meles meles (Linnaeus, 1758)
8	მგელი	Canis lupus
9	მურა დათვი	Ursus arctos	+
10	ტყის კვერნა	Martes martes
11	ქვის (თეთყელა, თეთრგულა) კვერნა	Martes foina
12	ევროპული შველი	Capreolus capreolus
13	გარეული ღორი	Sus scrofa
14	ევროპული კურდღელი	Lepus europaeus Pallas, 1778
15	ტყის კატა	Felis silvestris
16	მცირე ტყის თაგვი	Sylvaemus uralensis Pallas, 1811
17	პონტური თაგვი	Sylvaemus ponticus
18	სახლის თაგვი	Mus musculus
19	რუხი ვირთაგვა	Rattus norvegicus
20	შავი ვირთაგვა	Rattus rattus
21	ჯუჯა ღამორი	Pipistrellus pipistrellus
22	ევროპული მაჩქათელა	Barbastella barbastellus
23	გიგანტური მეღამურა	Crocidura gueldenstaedtii
24	დიდი ცხვირნალა (Rhinolophus ferrumequinum);	Rhinolophus ferrumequinum
25	მცირე ცხვირნალა	Rhinolophus hipposideros
ფრინველები (Aves)
1	ქორი	Accipiter gentilis (Linnaeus, 1758)
2	მიმინო	Accipiter nisus (Linnaeus, 1758)
3	ველის არწივი	Aquila nipalensis Hodgson, 1833
4	მცირე არწივი	Aquila pomarina Brehm, 1831
5	შავი შაშვი	Turdus merula Linnaeus, 1758
6	წრიპა	Turdus philomelos C.L. Brehm, 1831
7	ბოლოშავა	Turdus pilaris Linnaeus, 1758
8	ჩხართვი	Turdus viscivorus Linnaeus, 1758
9	ძერა	Milvus migrans (Boddaert, 1783)
10	მწყერი	Coturnix coturnix (Linnaeus, 1758)
11	ტყის ქათამი	Scolopax rusticola (Linnaeus, 1758)
12	ქედანი	Columba palumbus (Linnaeus, 1758)
13	ჩვეულებრივი გვრიტი	Streptopelia turtur (Linnaeus,1758)
14	ჩვეულებრივი გუგული	Cuculus canorus Linnaeus, 1757
15	ჩვეულებრივი ტყის ბუ	Strix aluco Linnaeus, 1758
16	ოფოფი	Upupa epops Linnaeus, 1758
17	თეთრზურგა კოდალა	Dendrocopos leucotos (Bechstein,1802)
18	დიდი ჭრელი კოდალა	Dendrocopos major (Linnaeus, 1758)
19	საშუალო კოდალა	Dendrocopos medius (Linnaeus, 1758)
20	მცირე ჭრელი კოდალა	Dendrocopos minor (Linnaeus, 1758)
21	შავი კოდალა	Dryocopus martius (Linnaeus, 1758)
22	მინდვრის ტოროლა	Alauda arvensis Linnaeus, 1758
23	ტყის ტოროლა	Lullula arborea (Linnaeus, 1758)
24	ყორანი	Corvus corax Linnaeus, 1758
25	რუხი ყვავი	Corvus cornix Linnaeus, 1758
26	ჭილყვავი	Corvus frugilegus Linnaeus, 1758
27	ჩხიკვი	Garrulus glandarius (Linnaeus,1758)
28	კლდის მერცხალი	Ptyonoprogne rupestris (Scopoli,1769)
29	ტყის მწყერჩიტა	Anthus trivialis (Linnaeus, 1758)
30	ბუკიოტი	Aegolius funereus
ამფიბიები (Amphibia)
1	კავკასიური ჯვარულა	Pelodytes caucasicus
2	აღმოსავლური ვასაკა	Hyla arborea
3	კავკასიური გომბეშო	Bufo verrucosissimus
4	მწვანე გომბეშო	Bufo viridis
5	ტბორის ბაყაყი	Pelophylax ridibundus
ქვეწარმავლები (Reptilia)
1	ხმელთაშუაზღვის კუ	Testudo graeca
2	კავკასიური ჯოჯო	Laudakia caucasia
3	გველხოკერა	Pseudopodus apodus
4	ბოხმეჭა	Anguis colchica
5	საშუალო ხვლიკი	Lacerta media
6	მარდი ხვლიკი	Lacerta agilis
7	ზოლიანი ხვლიკი	Lacerta strigata
8	ართვინის ხვლიკი	Darevskia derjugini
9	ქართული ხვლიკი	Darevskia rudis
10	მტკვრის ხვლიკი	Darevskia porchinskii
11	დალის ხვლიკი	Darevskia dahli
12	ჩვეულებრივი ტრიტონი	Lissotriton lantzi
13	სავარცხლიანი ტრიტონი	Triturus karelinii
14	მცირეაზიური ტრიტონი	Ommatotriton ophryticus
15	ჩვეულებრივი ანკარა	Natrix natrix
16	წყლის ანკარა	Natrix tessellata
17	ჩვეულებრივი გველბრუცა	Xerotyphlops vermicularis
18	სპილენძა	Coronella austriaca
19	წითელმუცელა მცურავი	Dolichophis schmidti
20	ურარტუს მცურავი	Elaphe urartica
21	წენგოსფერი მცურავი	Platyceps najadum
22	კატისთვალა გველი	Telescopus fallax
23	ამიერკავკასიური მცურავი	Zamenis hohenackeri

დანართი 28: ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე დღეისათვის ცნობილი უხერხემლო ცხოველების სახეობები

1. ტრანსკავკასიური გიგანტური ხის ჩოქელა (Hierodula transcaucasica);

2. ჩვეულებრივი ჩოქელა (Mantis religiosa);

3. ტოლფეხა ყვავილის კირჩხიბა ობობა (Misumena vatia);

4. კრაზანისებრნი: კრაზანა (Delta unguiculatum)

მწერები (Insecta),

ხეშეშფრთიანები (Coleoptera)

5. არქტიკული ცისფერა, synonyms = კლდის ცისფერა ცისფერა გლანდონი (Plebejus (Agriades) glandon aquilo);

6. დაღარული ცრუქერქიჭამია (Stephanopachys linearis);

7. ალპური ხარაბუზა (Rosalia alpina);

8. მუხის დიდი ხარაბუზა (Cerambyx cerdo);

9. სქელფეხა ვიწროფრთიანი ოედემერა (Oedemera podagrariae);

10. წითელი კამათელა (Melitaea didyma);

11. კუზიანი ხარაბუზა (Morimus verecundus);

12. მარტორქა ხოჭოები ( Oryctes nasicornis);

13. მცირე ირემა ხოჭო (Dorcus parallelipipedus);

14. ადამსის ბზუალა ხოჭო (Carabus adamsi);

15. სკის ხოჭო (Trichodes apiarius);

16. ცხვირგრძელა/გრძელცხვირა ხოჭო (Malvaevora timida);

17. ჩუხჩუხელა ბუზი (Spilomyia saltuum);

ბზუალა ხოჭოები (Carabidae)

18. კავკასიური ბზუალა (Carabus (Procerus) scabrosus caucasicus );

19. ბზუალა (Carabus semtemcarinatus).

ჭიამაიასებრნი, ჭიამაიები (Coccinelidae)

20. შვიდწერტილიანი ჭიამაია (Coccinela semtempunctata);

21. ჭიამაია არლეკინო, აზიური ჭიამაია, 19 წერტილა ჭიამაია (Harmonia axyridis);

ნახერვრადხეშეშფრთიანები, ბაღლინჯოები (Hemiptera)

22. ბაღინჯო ენოპლოპსი „ნავი ბაღლინჯო” (Enoplops scapha);

სირფიდა ბუზები (Syrphidae)

23. სირფიდა-ევროპული დრონი ბუზი (Eristalis arbustorum);

ფირფიტულვაშიანები (Scarabaeidae)

24. Trichus fasciatus.

ბაზები

25. ჰორნეტის მიმიკრიული ბაზი (Volucella zonaria);

26. ოქროსფერი ბრინჯაოლა (სინ: მწვანე ბრინჯაოლა, ჩვეულებრივი ბრინჯაოლა) (Cetonia aurata);

27. Eurydema aleracea;

28. Athalia circularis;

29. Sceliphron curvatum;

30. Liocoris tripustulatus;

31. Conocephalus fuscus;

32. Pterophoridae,

33. Poecilimon schmidti;

34. Pieris rapae;

35. Coreus marginatus;

36. Euclidia glyphica;

37. Adelphocoris seticornis;

38. Corizus hyoscysmi;

39. Rhynocoris iracundus;

40. Sympetrum vulgatum;

41. Argiope bruennichi;

42. Pholcus phalangioides და სხვ.

ბუზები (Diptera)

43. ზღარბა ბუზი, ბუზი ჭიამაია (Gymnosoma rotundatum)

პეპლები (Lepidoptera)

44. მჟაუნას მრავალთვალა (Lycaena dispar);

45. კომბოსტოს თეთრულა (Pieris brassicae);

46. მკვდართავა სფინქსი ( Acherontia atropos);

47. ხვართქლას სფინქსი ( Agrius convolvuli);

48. დღის ფარშევანგთავალა (Aglais io);

49. მინდვრის სადაფა (Argynnis paphia);

50. არგიოპა (Argiope bruennichi);

51. ოთხწერტილიანი დათუნელა, დათუნელა ჰერა (Euplagia quadripunctaria);

52. ნარშავას ფრთაკუთხა (Vanessa cardui);

53. წითელი კამათელა (Melitea didyma);

54. გრძელხორთუმა დღის სფინქსი (Magroglossum stellatarum).

დანართი 29: ზურმუხტის საიტის (GE0000020) მარიამჯვრის სტანდარტული ინფორმაციის ფორმა

დამტკიცებული ტერიტორია: მარიამჯვარი – GE0000020

ფართობი 1022.55365 ჰა

C ტიპი	ტერიტორიის კოდი : GE0000020
კლასიფიკაცია		მონაცემი
ტერიტორიის წარდგენის თარიღი განსაკუთრებული კონსერვაციის საჭიროების მქონე ტერიტორიად (ზურმუხტი):		2011-10
ტერიტორიის კანდიდატად აღიარების თარიღი:		2012-11
ზურმუხტის ტერიტორიის გამოცხადება:		არ არის მონაცემები
ზურმუხტის ტერიტორიის დამტკიცება		2018-11
განსაკუთრებული კონსერვაციის საჭიროების მქონე ტერიტორიად გამოცხადების ეროვნული სამართლებრივი მითითება		წერილი N 9539/01 – საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო

გრძედი	განედი
45.3719	41.7661
ფართობი ჰექტარში	საზღვაო ფართობი [%]
1022.55365	0.0

ტერიტორიის სიგრძე [კმ]:
0.0

2.6. ბიოგეოგრაფიული რეგიონ(ებ)ი

ალპური (100%)

3. ეკოლოგიური ინფორმაცია

3.1 ჰაბიტატის ტიპები და მათი შეჯამება:

	ბერნის კონვენციის რეზოლუცია 4-ს ჰაბიტატის ტიპი							ჰაბიტატის მდგომარეობა ტერიტორიაზე
კოდი		FP	NP	დაფარულობა [ჰა]	გამოქვაბული [რიცხვობრივად]	მონაცემების ხარისხი	A|B|C|D		A|B|C
							წარმოდგენა		მსგავსი ფართობი	კონსერვაცია	გლობალური მაჩვენებელი
G1.6 – წიფლნარი					0	G	B		A	B	B
G1.A1 – Quercus – Fraxinus – Carpinus betulus-ის ტყე ეუტროფულ და მეზოტროფულ ნიადაგებზე					0	G	A		B	A	C

• PF: ჰაბიტატის ტიპებისთვის, რომლებსაც შეიძლება ჰქონდეთ როგორც არაპრიორიტეტული, ასევე პრიორიტეტული ფორმა, შეიყვანეთ „X” სვეტში PF

• NP: იმ შემთხვევაში თუ ჰაბიტატის ტიპი აღარ არსებობს საიტზე, ცხრილში შეიყვანეთ: „X” (არჩევითი)

• დაფარულობა: ათწილადი ღირებულების შეყვანა

• ქვაბული: მოიცავს ჰაბიტატების A1.44, A3, A4 და H1 ტიპებს. : შეიყვანეთ ქვაბულების რაოდენობა თუ დაახლოებითი ფართობი ცნობილი არ არის.

• მონაცემთა ხარისხი: G = „კარგი” (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = „საშუალო” (ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით)

3.2 ბერნის კონვენციით დაცული, მე-6 რეზოლუციის სახეობები

ჯგუფი: A =ამფიბიები, B = ფრინველები, F = თევზები, I = უხერხემლოები, M = ძუძუმწოვრები, P =მცენარეები, R = რეპტილიები

• S: იმ შემთხვევაში, თუ სახეობებზე მონაცემები არის სენსიტიური და ის არ უნდა იყოს ხელმისაწვდომი საჯაროდ, შეიყვანეთ – დიახ

• NP: თუ სახეობა აღარ ბინადრობს მოცემულ საიტზე: x (არჩევითი)

• ტიპი: p=მუდმივი, r=რეპროდუქციული, c=კონცენტრაცია, w=გამოზამთრების (მცენარეთა და არა იმიგრაციულ სახეობათათვის გამოიყენეთ მუდმივი (P)

• ერთეული: i=ინდივიდი, p=წყვილად ან სხვა ერთეულებად, დამოკიდებულად რიცხოვნობის სტანდარტიზებულ ერთეულებზე და კოდებზე, მე-12 და მე-17 მუხლების გათვალისწინებით (ფრინველთა და დაა ჰაბიტატების დირექტივები)

• სიხშირის კატეგორიები (Cat.): C=საერთო, R= იშვიათი, V=ძალიან იშვიათი, P=არსებული – შევავსოთ თუ მონაცემის ხარისხი არის არასრულფასოვანი (DD) რიცხოვნობის მონაცემთან ერთად.

• მონაცემთა ხარისხი: G = „კარგი” (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = „საშუალო” (ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით) DD = არასრულფასოვანი მონაცემი (გამოიყენეთ მხოლოდ ეს კატეგორია, თუ უხეში გამოთვლითაც კი არ გვაქვს სავარაუდო რიცხოვნობის მონაცემი, დატოვეთ გრაფა ცარიელი. გრაფა „სიმრავლის კატეგორიები” მაინც უნდა იყოს შევსებული.

სახეობები

რიცხოვნობა სატზე

ტერიტორიის შეფასება

ჯგუფი

კოდი

სამეცნიერო სახელწოდება

სენსიტიურობა

აღარ ბინადრობს

ერთეული

ზომა

ერთეული

Cat.

მონაცემის ხარისხი

A|B|C|D

A|B|C

მინიმალური

მაქსიმალური

C/R/V/P

რაოდენობა

კონსერვაცია

Iso.

გლობ. მაჩვენებლები

B

A079

სვავი Aegypius monachus

c

0

0

P

C

C

C

C

I

1930

Agriades glandon aquilo

p

0

0

P

C

C

C

C

B

A089

მცირე მყივანი არწივი Aquila pomarina

r

0

0

P

C

C

C

C

M

1308

ევროპული მაჩქათელა Barbastella barbastellus

c

0

0

P

DD

C

C

C

C

M

1308

ევროპული მაჩქათელა Barbastella barbastellus

r

P

C

C

C

C

B

A215

ზარნაშო Bubo bubo

p

0

0

P

DD

C

C

C

C

M

1352

მგელი Canis lupus

p

0

0

P

DD

C

C

C

C

I

1088

მუხის დიდი ხარაბუზა Cerambyx cerdo

p

0

0

P

C

C

C

C

B

A379

ბაღის გრატა Emberiza hortulana

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

B

A103

ჩვეულებრივი შავარდენი Falco peregrinus

p

0

0

P

DD

C

C

C

C

B

A320

წითელყელა ბუზიჭერია (მცირე მემატლია) Ficedula parva

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

B

A078

ორბი Gyps fulvus

p

0

0

P

C

C

C

C

B

A092

ჩია არწივი Hieraaetus pennatus

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

B

A338

ჩვეულებრივი ღაჟო Lanius collurio

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

B

A339

შავშუბლა ღაჟო Lanius minor

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

B

A246

ტყის ტოროლა Lullula arborea

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

I

1060

მჟაუნას მრავალთვალა Lycaena dispar

p

0

0

P

C

C

C

C

B

A073

ძერა Milvus migrans

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

M

1307

ყურწვეტა (წვეტყურა) მღამიობი Myotis blythii

p

0

0

P

DD

C

C

C

C

M

1321

სამფერი მღამიობი Myotis emarginatus

p

0

0

P

DD

C

C

C

C

B

A077

ფასკუნჯი Neophron percnopterus

r

0

0

P

C

C

C

C

B

A072

კრაზანაჭამია (ირაო) Pernis apivorus

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

M

1304

დიდი ცხვირნალა Rhinolophus ferrumequinum

c

0

0

P

DD

C

C

C

C

M

1303

მცირე ცხვირნალა Rhinolophus hipposideros

p

0

0

P

DD

C

C

C

C

I

1087

ალპური ხარაბუზა Rosalia alpina

p

0

0

P

C

C

C

C

B

A307

მიმინოსებრი ასპუჭაკა Sylvia nisoria

r

0

0

P

DD

C

C

C

C

R

1219

ხმელთაშუაზღვეთის კუ Testudo graeca

p

0

0

P

DD

C

C

C

C

A

1171

აღმოსავლური სავარცხლიანი ტრიტონი Triturus karelinii

p

0

0

P

DD

C

B

C

C

M

1354

მურა დათვი Ursus arctos

c

0

0

P

DD

C

C

C

C

4. ტერიტორიის აღწერა

4.1 ზოგადი ტერიტორიის მახასიათებლები

ჰაბიტატის კლასი	% დაფარულობა
N16	100.00
ჰაბიტატის მთლიანი დაფარულობა	100

4.2 ხარისხი და მნიშვნელობა

C

5. ტერიტორიის დაცვის სტატუსი

5.1 დანიშნულების ტიპები ეროვნულ და რეგიონულ დონეზე:

კოდი	დაფარულობა [%]
GE04	100.0

6. ტერიტორიის მართვა

6.1 ტერიტორიის მართვაზე პასუხისმგებელი ორგანო

ორგანიზაცია:	საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, დაცული ტერიტორიების სააგენტო
მისამართი:
ელ-ფოსტა:

6.2 მართვის გეგმა:
არსებობს რეალური მენეჯმენტის გეგმა:

	დიახ
X	მომზადების პროცესში
	არა

დანართი 30: დამტკიცებული ტერიტორია: გომბორი – GE0000027

დამტკიცებული ტერიტორია: გომბორი – GE0000027

ფართობი: 55436.20313 ჰა

C ტიპი

ტერიტორიის კოდი : GE0000027

კლასიფიკაცია	მონაცემი
ტერიტორიის წარდგენის თარიღი განსაკუთრებული კონსერვაციის საჭიროების მქონე ტერიტორიად (ზურმუხტი):	0002-12
ტერიტორიის კანდიდატად აღიარების თარიღი:	არ არის მონაცემები
ზურმუხტის ტერიტორიის დამტკიცება	2022-12
განსაკუთრებული კონსერვაციის საჭიროების მქონე ტერიტორიად გამოცხადების ეროვნული სამართლებრივი მითითება	არ არის მონაცემები

გრძედი	განედი
45.5012	41.8246
ფართობი ჰექტარში	საზღვაო ფართობი [%]
55436.20313	0.0

ტერიტორიის სიგრძე [კმ]:
54.0

6. ბიოგეოგრაფიული რეგიონ(ებ)ი

ალპური (100.0 %)

3. ეკოლოგიური ინფორმაცია

3.1 ჰაბიტატის ტიპები და მათი შეჯამება:

	ბერნის კონვენციის რეზოლუცია 4-ს ჰაბიტატის ტიპი						ჰაბიტატის მდგომარეობა ტერიტორიაზე
კოდი		FP	NP	დაფარულობა [ჰა]	გამოქვაბული [რიცხვობრივად]	მონაცემების ხარისხი	A|B|C|D	A|B|C
							წარმოდგენა	მსგავსი ფართობი	კონსერვაცია	გლობალური მაჩვენებელი
C3.55 კენჭოვანი მდინარისპირების მეჩხერი მცენარეულობა				1.67		G	B	B	C	C
C3.62 მცენარეულ საფარს მოკლებული მდინარის კენჭოვანი ნაპირები				19.32		G	B	B	C	C
E3.4 ნოტიო ან სველი ეუტროფული და მეზოტროფული ბალახოვანი ცენოზები					0	M	B	B	B	C
F9.1 მდინარისპირა ბუჩქნარი					0	M	B	B	B	C
G1.21 მდინარისპირა Fraxinus – Alnus-ის ტყე, რომელიც მხოლოდ წყლის დონის აწევისას სველდება					0
G1.6 წიფლნარი					0	G	A	A	A	B

• FP: ჰაბიტატის ტიპებისთვის, რომლებსაც შეიძლება ჰქონდეთ როგორც არაპრიორიტეტული, ასევე პრიორიტეტული ფორმა, შეიყვანეთ „X” სვეტში PF

• NP: იმ შემთხვევაში თუ ჰაბიტატის ტიპი აღარ არსებობს საიტზე, ცხრილში შეიყვანეთ: „X” (არჩევითი)

• დაფარულობა: ათწილადი ღირებულების შეყვანა

• ქვაბული: მოიცავს ჰაბიტატების A1.44, A3, A4 და H1 ტიპებს. : შეიყვანეთ ქვაბულების რაოდენობა თუ დაახლოებითი ფართობი ცნობილი არ არის.

• მონაცემთა ხარისხი: G = „კარგი” (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = „საშუალო” (ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით)

3.2 ბერნის კონვენციით დაცული, მე-6 რეზოლუციის სახეობები

ჯგუფი: A =ამფიბიები, B = ფრინველები, F = თევზები, I = უხერხემლოები, M = ძუძუმწოვრები, P = მცენარეები, R = რეპტილიები

• S: იმ შემთხვევაში, თუ სახეობებზე მონაცემები არის სენსიტიური და ის არ უნდა იყოს ხელმისაწვდომი საჯაროდ, შეიყვანეთ – დიახ

• NP: თუ სახეობა აღარ ბინადრობს მოცემულ საიტზე: x (არჩევითი)

• ტიპი: p=მუდმივი, r=რეპროდუქციული, c=კონცენტრაცია, w=გამოზამთრების (მცენარეთა და არა იმიგრაციულ სახეობათათვის გამოიყენეთ მუდმივი (P)

• ერთეული: i=ინდივიდი, p=წყვილად ან სხვა ერთეულებად, დამოკიდებულად რიცხოვნობის სტანდარტიზებულ ერთეულებზე და კოდებზე, მე-12 და მე-17 მუხლების გათვალისწინებით (ფრინველთა და დაა ჰაბიტატების დირექტივები)

• სიხშირის კატეგორიები (Cat.): C=საერთო, R= იშვიათი, V=ძალიან იშვიათი, P=არსებული – შევავსოთ თუ მონაცემის ხარისხი არის არასრულფასოვანი (DD) რიცხოვნობის მონაცემთან ერთად.

• მონაცემთა ხარისხი: G = „კარგი“ (მაგალითად: კვლევებზე დაყრდნობით); M = „საშუალო“ (ნაწილობრივ მონაცემებზე და კვლევებზე დაყრდნობით); P = ცუდი (უხეში გამოთვლით) DD = არასრულფასოვანი მონაცემი (გამოიყენეთ მხოლოდ ეს კატეგორია, თუ უხეში გამოთვლითაც კი არ გვაქვს სავარაუდო რიცხოვნობის მონაცემი, დატოვეთ გრაფა ცარიელი. გრაფა „სიმრავლის კატეგორიები” მაინც უნდა იყოს შევსებული.

სახეობები

რიცხოვნობა სატზე

ტერიტორიის შეფასება

ჯგუფი

კოდი

სამეცნიერო სახელწოდება

სენსიტიურობა

აღარ ბინადრობს

ერთეული

ზომა

ერთეული

Cat.

მონაცემის ხარისხი

A|B|C|D

A|B|C

მინიმალური

მაქსიმალური

C/R/V/P

რაოდენობა

კონსერვაცია

Iso.

გლობ. მაჩვენებლები

I

1930

Agriades glandon aquilo

p

0

0

P

B

B

B

C

B

A215

ზარნაშო Bubo bubo

c

P

P

C

C

C

C

M

1352

მგელი Canis lupus

p

0

0

P

B

B

B

C

I

1088

მუხის დიდი ხარაბუზა Cerambyx cerdo

p

0

0

P

B

B

C

C

B

A379

ბაღის გრატა Emberiza hortulana

c

P

P

C

B

C

C

R

1220

ჭაობის კუ Emys orbicularis

p

0

0

P

C

C

B

C

B

A338

ჩვეულებრივი ღაჟო Lanius collurio

c

P

P

C

B

C

C

M

1355

წავი Lutra lutra

r

P

B

B

B

B

M

1355

წავი Lutra lutra

p

0

0

P

B

B

B

B

I

1060

მჟაუნას მრავალთვალა Lycaena dispar

p

0

0

P

B

B

B

B

M

1307

ყურწვეტა (წვეტყურა) მღამიობი Myotis blythii

p

P

DD

C

B

C

C

P

2098

ყვითელი ყაყაჩურა Paeonia tenuifolia

p

0

0

P

B

B

B

C

B

A072

კრაზანაჭამია (ირაო) Pernis apivorus

p

0

0

P

C

C

C

C

M

1305

სამხრეთული ცხვირნალა Rhinolophus euryale

p

P

DD

B

B

B

C

M

1303

მცირე ცხვირნალა Rhinolophus hipposideros

p

P

DD

B

B

C

C

M

1302

მეჰელის ცხვირნალა Rhinolophus mehelyi

p

P

DD

C

C

C

C

I

1087

ალპური ხარაბუზა Rosalia alpina

p

0

0

P

B

B

C

C

I

1926

Stephanopachys linearis

p

0

0

P

B

B

B

C

B

A307

მიმინოსებრი ასპუჭაკა Sylvia nisoria

c

P

P

C

B

C

C

R

1219

ხმელთაშუაზღვეთის კუ Testudo graeca

p

0

0

P

C

C

C

C

A

1171

აღმოსავლური სავარცხლიანი ტრიტონი Triturus karelinii

p

0

0

P

B

B

B

C

M

1354

მურა დათვი Ursus arctos

p

0

0

P

B

B

B

C

6. ტერიტორიის მართვა

6.2 მართვის გეგმა:
არსებობს რეალური მენეჯმენტის გეგმა:

	დიახ
X	მომზადების პროცესში
	არა