1. მეთოდიკა განსაზღვრავს მოთხოვნებს სამუშაო ზონის ჰაერში იმ მიკროორგანიზმების, ცოცხალი უჯრედების და სპორების კონცენტრაციების გაზომვისადმი, რომლებიც იმყოფება პრეპარატების სასაქონლო ფორმების შემადგენლობაში ბიოსინთეზის მეთოდით პრეპარატების მწარმოებელ საწარმოებში, ასევე საზოგადოებრივი და სამრეწველო შენობების სათავსებში.
2. ბიოლოგიური ბუნების მავნე ნივთიერებების – მიკრობული სინთეზის პროდუქტების (ფერმენტები, ვიტამინები, ანტიბიოტიკები და სხვ.) შემცველობაზე ჰაერის კონტროლი ტარდება ისე, როგორც ეს მიღებულია ქიმიური ნივთიერებებისათვის.
3. მოთხოვნები სინჯების აღებისადმი
ა) ჰაერის სინჯების აღება მიკროორგანიზმების შემცველობის კონტროლისათვის ტარდება ჰაერიდან მათი ასპირაციის გზით მკვრივი საკვები ნიადაგის ზედაპირზე;
ბ) სინჯების აღებას წინ უნდა უსწრებდეს მიკროორ-განიზმების მოკლე დახასიათება: მიეთითება ოჯახი, სქესი, სახეობა, შტამი, მყარ საკვებ ნიადაგში კოლონიების მორფოლოგიური დახასიათება და კოლონიების ზრდის ოპტიმალური პირობები მყარ საკვებ ნიადაგზე (PH,T0);
გ) ჰაერის სინჯების აღება ტარდება:
გ.ა) ინოკულიატორების დათესვისას სუნთქვის ზონაში და ინოკულიატორებს შორის;
გ.ბ) ინოკულიატორებიდან სინჯების აღებისას;
გგ) სათესი აპარატებიდან დათესვისას (პირდაპირი დათესვის პირობებისას);
გ.დ) სათესი აპარატებიდან სინჯების აღებისას სინჯის ამღებთან და სათეს აპარატებს შორის;
გ.ე) ფერმენტერებიდან სინჯების აღებისას;
გ.ვ) კულტურალური სითხის ჩაშვებისას ფერმენ-ტერებიდან კოაგულიატორებში ან პირდაპირ ფილტრაციაზე. თუ ტექნოლოგიურ პროცესში ადგილი აქვს ბიომასის გაშრობას, მაშინ სინჯების აღება ტარდება:
გ.ზ) შერევისას;
გ.თ) საშრობი აპარატებიდან გადმოტვირთვისას;
გ.ი) ბიომასის დაფასოებისას.
დ) სინჯების აღებისას ჩამოთვლილი წერტილები საორიენტაციოა და თითოეულ საწარმოში დგინდება ინდივიდუალურად ვალიდაციის მონაცემების, პროცესის მახასიათებლების, ტესტირების მეთოდოლოგიის და ა.შ. გათვალისწინებით;
ე) მიმდინარე კონტროლისას ერთ სათავსში საკონტროლო წერტილების რიცხვი უნდა იყოს არანაკლებ სამი;
ვ) სამუშაო ზონის ჰაერში მიკროორგანიზმების კონცენტრაციების შედარებითი ანალიზისათვის სინჯების აღება უნდა ტარდებოდეს ტექნოლოგიური პროცესის ინტენსიურობის ანალოგიურ დროის პერიოდში, მაგრამ არანაკლებ ერთხელ კვირაში;
ზ) ჰაერის სინჯის მოცულობა უნდა იყოს საკმარისი მიკროორგანიზმების აღმოსაჩენად. იგი დგინდება ცდის გზით, გამოყენებული სინჯის ამღები ხელსაწყოს მახასიათებლების და სატესტო ზონაში მიკროორგანიზმების კონცენტრაციის გათვალისწინებით. იმპაქტორების და ცენტრიფუგური სინჯების ამღებებისათვის ერთ-ერთ შემზღუდავ ფაქტორს წარმოადგენს აგარის ზედაპირის გაშრობა სინჯების დიდი მოცულობისას, ასევე აგარული ფენის ზედაპირის დაზიანების შესაძლებლობა (ბზარწარმოქმნა);
თ) მიკროორგანიზმების შემცველობაზე სინჯების აღება ტარდება სამუშაო ზონაში, ხელსაწყოს დაყენების სიმაღლე იატაკის დონიდან – 1,5 მეტრი.
4. მეთოდის დახასიათება
ა) მეთოდი დაფუძნებულია ჰაერიდან მიკროორგანიზმების ასპირაციაზე მკვრივი ელექტიური საკვები ნიადაგის ზედაპირზე (სპეციფიკური მოცემული მიკროორგანიზმისათვის) და ნაზარდი კოლონიების გამოთვლაზე ტიპური მორფოლოგიური ნიშნებით;
ბ) სპეციფიკურ საკვებ ნიადაგს უმატებენ ნივთიერებებს (ეთილის სპირტი, ნავთობპროდუქტები, ანტიბიოტიკები და ა.შ.) გარეშე მიკროფლორის დათრგუნვისათვის შესასწავლი შტამის თავისებურებების გათვალისწინებით;
გ) სინჯების აღება ტარდება ჰაერის კონცენტრირებით საკვებ ნიადაგიან პეტრის ფინჯანზე.
დ) მიკროორგანიზმების იდენტიფიკაციის პროცესში შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ბიოქიმიური ტესტსისტემები, საიდენტიფიკაციო ავტომატიზებული სისტემები, ასევე მიკროორგანიზმის იდენტიფიკაციის ნებისმიერი თანამედროვე მეთოდები;
ე) საკვები ნიადაგის შერჩევა წარმოადგენს მნიშვნელოვან ფაქტორს. ბაქტერიებისათვის საბაზო ნიადაგად ითვლება ნიადაგი №1, საფუარებისა და სოკოებისათვის – ნიადაგი №2 (საბუროს აგარი) (სახელმწიფო ფარმაკოპეა, გამოცემა XI, გამოშვება 2, გვ. 200). №1 ნიადაგში ნათესები ინკუბირდება 300-დან 35
0
C -მდე ტემპერატურაზე 48 საათის განმავლობაში; საბუროს აგარზე ნათესები ინკუბირდება 20-დან 25
0
C
-მდე 72 საათის განმავლობაში;
ვ) გამოკვლევების წინ პეტრის ფინჯანზე ან ფირფი-ტაზე დასხმული საკვები ნიადაგი აუცილებელია და-ყოვნდეს თერმოსტატში 30
0
C-დან 35
0
C–მდე ტემპერატურაზე 24 სთ-ის განმავლობაში მისი სტერილუ-რობის დასადასტურებლად. ფინჯნები ნაზარდებით წარმოადგენს წუნდებულს;
ზ) საკვები ნიადაგის საზარდი თვისებები უნდა შემოწმდეს შესაბამისი ტესტ-შტამებით (№1 ნია-დაგისა და №2 ნიადაგისათვის – სახელმწიფო ფარმაკოპეის XI გამოცემა, გამოშვება 2, გვ. 208 – „მოთხოვნები საკვები ნიადაგის საზარდი თვისებებისადმი“ მიხედვით);
თ) გაზომვის ზღვარი – 0,5-დან 2–106 კწე/მ3-მდე (კწეკოლონიაწარმომქმნელი ერთეული);
ი) ჰაერის სინჯების აღების პროცესში გამოვლენილი მიკროორგანიზმები ექვემდებარება აუცილებელ მაკროსკოპულ (ფორმა, ფერი, კოლონიების კონსტიტენცია) და გრამის მიხედვით შეღებილი ნაცხების მიკროსკოპულ იდენტიფიკაციას. გამოკვლევების შედეგები რეგისტრირებულ უნდა იქნეს დოკუმენტებში, სადაც მითითებულია ძირითადი მორფოლოგიური ნიშნები: დამოკიდებულება გრამის მიხედვით შეღებვასთან, სპორაწარმოქმნის არსებობა ან არარსებობა, მიკროორგანიზმების ფორმა (კოკები, ჩხირები, ოვოიდები და ა.შ.).
5. კონტროლის ჩატარების მეთოდიკა
ა) ჰაერს ატარებენ 20 –30-დან 150 –200 ლ/წთ-მდე სიჩქარით საკვებნიადაგიანი პეტრის ფინჯნების ზედაპირზე. ასპირაციის დრო – 2-5 წთ;
ბ) ჰაერიდან აღებული სინჯების ინკუბირება წარმოებს გამოყოფილი მიკროორგანიზმების მიხედვით 27–28-დან 41– 420C-მდე ტემპერატურის დიაპაზონში. პიგმენტწარმოქმნის შეფასებისას პეტრის ფინ-ჯნებს დამატებით (ინკუბირების შემდეგ) აყოვნებენ 48 სთ-ს ოთახის ტემპერატურაზე. მეთოდი ითვალისწინებს მორფოლოგიური ნიშნებით ტიპური კოლონიების რაოდენობის აღრიცხვას, რომელიც იზრდება ჰაერის დათესვის შემდეგ 3–4 დღეღამეზე მეტი დროის განმავლობაში, შტამის მიხედვით;
გ) პირდაპირი მეთოდი საშუალებას იძლევა გათვალისწინებულ იქნეს ფინჯნებზე 150–200-მდე კოლონია. კონცენტრაციის გამოთვლის შედეგებს გამოხატავენ კოლონიაწარმომქმნელ ერთეულებში (კწე) 1მ3 ჰაერში;
დ) კონცენტრაციის გამოთვლას (კოლონიაწარმომქმნელ ერთეულებში) 1მ3 ჰაერში ახდენენ ფორმულის მიხედვით:
K = п1000/C tკლ/მ3, სადაც
K – არის საძებნი კულტურის კონცენტრაცია ჰაერში, კწე/მ3;
G – ბაქტერიების იზოტოპების რაოდენობა, რომელიც მორფოლოგიით კოლონიების და უჯრედების მსგავსია;
1000 – 1მ3 ჰაერისათვის გადათვლის კოეფიციენტი;
C – ასპირაციის სიჩქარე;
t – ასპირაციის დრო.
ე) გაზომვის შედეგები შეაქვთ ოქმში.
ცხრილი 1
შრომის პირობების კლასები სამუშაო ზონის ჰაერში ქიმიური ბუნების მავნე ნივთიერებების შემცველობის შესაბამისად (ზდკ-ის გადამეტება, ჯერადობა)
მავნე ნივთიერებები
შრომის პირობების კლასები
დასაშვები
მავნე
საშიში
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
1–2 კლასის საშიშროების მავნე ნივთიერებები, ქვემოთ ჩამოთვლილის გამორიცხვით
≤ ზდკ
1,1-3,0
3,1-6,0
6,1-10,0
10,1-20,0
>20,0
3–4 კლასის საშიშროების მავნე ნივთიერებები, ქვემოთ ჩამოთვლილის გამორიცხვით
≤ ზდკ
1,1-3,0
3,1-10,0
>10,0
ნივთიერებები, რომლებიც საშიშია მწვავე მოშხამვის განვითარებისათვის: მწვავედ და გამაღიზიანებლად მოქმედი ნივთიერებები
≤ ზდკ
1,1-2,0
2,1-4,0
4,1-6,0
6,1-10,0
>10,0X
კანცეროგენები
≤ ზდკ
1,1-3,0
3,1-6,0
6,1-10,0
>10,0
ალერგენები
≤ ზდკ
1,1-3,0
3,1-10,0
>10,0
სიმსივნის საწინააღმდეგო სამკურნალო საშუალებები, ჰორმონები (ესტროგენები)
+
ნარკოტიკული ანალგეტიკები
+
+ სამუშაო ზონის ჰაერში მავნე ნივთიერების კონცენტრაციის მიუხედავად შრომის პირობებს მიაკუთვნებენ მოცემულ კლასს.
X მითითებული დონის გადამეტებამ მწვავედ მოქმედი ნივთიერებებისათვის შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე, მათ შორის, სასიკვდილო მოშხამვაც.
ცხრილი 2
შრომის პირობების კლასები სამუშაო ზონის ჰაერში ბიოლოგიური ბუნების მავნე ნივთიერებების შემცველობის შესაბამისად (ზდკ-ის გადამეტება-ჯერადობა)
მავნე ნივთიერებები
შრომის პირობების კლასები
დასაშვები
მავნე
საშიში
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
მიკროორგანიზმები – პროდუცენტები, ცოცხალი უჯრედების და მიკროორგანიზმების სპორების შემცველი პრეპარატები*
≤ ზდკ
1,1-3,0
3,1-10,0
>10
პათოგენური მიკროორგანიზმები**
განსაკუთრებით საშიში ინფექციები
+
სხვა ინფექციური დაავადებების გამომწვევები
+
* – ჰიგიენური ნორმატივების – „სამუშაო ზონის ჰაერში მიკროორგანიზმების – პროდუცენტების, ბაქტერიული პრეპარატების და მათი კომპონენტების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციების “ შესაბამისად.
** – სპეციალიზებული სამედიცინო, სავეტერინარო დაწესებულებებში და ქვედანაყოფებში, ავადმყოფი ცხოველებისათვის განკუთვნილ სპეციალიზებულ მეურნეობებში მუშაობისას. სამუშაოთა სახეები, რომლის დროსაც შესაძლებელია კონტაქტი პათოგენურ მიკროორგანიზმებთან ტყავის და ხორცის მრეწველობის საწარმოებში, საკანალიზაციო სისტემების რემონტის და მომსახურებისას, მიაკუთვნებენ 3.2 კლასს. სამუშაო ზონის ჰაერში მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციის მიუხედავად შრომის პირობებს მიაკუთვნებენ მოცემულ კლასს.
ცხრილი 3
შრომის პირობების კლასები სამუშაო ზონის ჰაერში უპირატესად ფიბროგენული მოქმედების აეროზოლების შემცველობის და სუნთქვის ორგანოების მტვრით დატვირთვის მიხედვით (ზდკ და მდსდ გადამეტების ჯერადობა)
მაჩვენებელი
შრომის პირობების კლასები
დასაშვები
მავნე
საშიში **
(ექსტრემალური)
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
ზ.დ.კ-ის გადამეტება, რამდენჯერ
მტვრის კონცენტრაცია
≤ზდკ
1,1 – 2,0
2,1 – 5,0
5,1 – 10,0
>10,0
მტვრით დატვირთვა (მდ)*
≤მდსდ
1,1 – 2,0
2,1 – 5,0
5,1 – 10,0
>10,0
მტვრით დატვირთვა გამოხატული ფიბროგენული მოქმედების მტვრისათვის (ზ.დ.კ. ≤1მგ/მ3) და ასევე აზბესტშემცველი მტვრისათვის
≤ მდსდ
1,1 – 1,5
1,6 – 3,0
3,1 – 5,0
>5,0
* – გამოხატული ფიბროგენული მოქმედების მქონე და 1 მგ/მ3 და ნაკლები ზდკ-ის მქონე მტვრისა და აზბესტშემცველი მტვრის გარდა
** – ორგანული მტვერი, რომლის კონცენტრაცია აღემატება 200–400 მგ/მ3, წარმოადგენს ხანძრის და აფეთქების წარმოქმნის საშიშროებას.
ცხრილი 4
შრომის პირობების კლასები სამუშაო ადგილზე ხმაურის, ლოკალური და ზოგადი ვიბრაციის, ინფრაბგერისა და ულტრაბგერის დონეების მიხედვით
ფაქტორის დასახელება, მაჩვენებელი, საზომი ერთეული
შრომის პირობების კლასები
დასაშვები
მავნე
საშიში
(ექსტრემალური)
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
ზ.დ.დ-ის გადამეტება, . . . მდე
ხმაური ბგერის ეკვივალენტური დონე, დბ A
≤ზდდ*
5
15
25
35
>35
ლოკალური ვიბრაცია, ვიბროსიჩქარის ექვივალენტური კორექტირებული დონე, დბ
≤ზდდ**
3
6
9
12
>12
ზოგადი ვიბრაცია, ვიბროსიჩქარის ექვივალენტური კორექტირებული დონე, დბ
≤ზდდ**
6
12
18
24
>24
ინფრაბგერა
ბგერითი წნებვის ზოგადი დონე დბ.ხაზ.
≤ზდდ***
5
10
15
20
>20
საჰაერო ულტრაბგერა. ბგერითი წნევის დონეები 1/3 სიხშირის ოქტავურ ზოლებში, დბ
≤ზდდ****
10
20
30
40
>40
კონტაქტური ულტრაბგერა, ვიბროსიჩქარის დონე, დბ
≤ზდდ****
5
10
15
20
>20
* – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს №297/ნ ბრძანებით „გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ“ დამტკიცებული სდანიტარიული ნორმების „ხმაური სამუშაო ადგილებზე, საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი შენობების და საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე“ შესაბამისად;
** – ზემოაღნიშნული ბრძანებით დამტკიცებული სანიტარიული ნორმების „საწარმოო ვიბრაცია, ვიბრაცია, საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში“ შესაბამისად;
*** – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 17 სექტემბრის №257/ნ ბრძანების „სამუშაო ადგილებზე, საცხოვრებელ და საზოგადოებრივ შენობებში, საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიებზე ინფრაბგერის სანიტარიული ნორმების დამტკიცების შესახებ~ შესაბამისად;
**** – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2004 წლის 14 აპრილის №76/ნ ბრძანებით „სხვადასხვა ტიპისა და დანიშნულების გამოსხივების წყაროებთან, სამრეწველო მასალებთან და ინსტრუმენტებთან მუშაობისადმი წაყენებული ჰიგიენური მოთხოვნების დამტკიცების შესახებ“ დამტკიცებული სანიტარიული ნორმების „ჰიგიენური მოთხოვნები სამრეწველო, სამედიცინო და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების საჰაერო და კონტაქტური ულტრაბგერის წყაროებთან მუშაობისადმი“ შესაბამისად.
ცხრილი 5
შრომის პირობების კლასები მიკროკლიმატის მაჩვენებლების მიხედვით საწარმოო შენობებისათვის წლის პერიოდების მიუხედავად და ღია ტერიტორიებისათვის წლის თბილ პერიოდში
მაჩვენებელი
შრომის პირობების კლასები
დასაშვები
ოპტიმალური
მავნე
საშიში
(ექსტრემალური)
1
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
ჰაერის ტემპერატურა, 0
C
სანწდან-ის მიხედვით *
სანწდან-ის მიხედვით *
– გთდ ინდექსის მიხედვით (იხ. ცხ.6)
– ჰაერის ტემპერატურის მიხედვით, გამაცივებელი მიკროკლიმატიანი სათავსებისათვის (იხ. ცხრ.7)
ჰაერის მოძრაობის სიჩქარე, მ/წმ
სანწდან-ის მიხედვით *
სანწდან-ის მიხედვით *
–გათვალისწინებულია გთდ. ინდექსის მაჩვენებელში (იხ. ცხ.6)
–გამაცივებელი მიკროკლიმატის შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს ტემპერატურული შესწორების სახით (იხ. ცხრ.7)
ჰაერის ტენიანობა, %
სანწდან-ის მიხედვით *
სანწდან-ის მიხედვით *
გთდ ინდექსის მაჩვენებლის მიხედვით (იხ. ცხრ.7)
14–10
2800
* – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 17 სექტემბრის №256/ნ ბრძანების `საწარმოო სათავსების მიკროკლიმატისადმი წაყენებული ჰიგიენური მოთხოვნების დამტკიცების შესახებ~ შესაბამისად წლის ცივ პერიოდში სხივური გათბობის სისტემების გამოყენებისას საჭიროა გათვალისწინებულ იქნეს მოთხოვნები დასაშვები შეხამებისათვის სითბური გამოსხივების ინტენსივობის სიდიდეს, ჰაერის ტემპერატურის და მიკროკლიმატის სხვა პარამეტრებს შორის დანართი15-ის შესაბამისად.
** – სითბური გამოსხივების 141–100 ვტ/მ2 ინტენსიურობის დიაპაზონში გამაცხელებელი მიკროკლიმატი უნდა შეფასდეს გთდ–ინდექსის მიხედვით.
ცხრილი 6
შრომის პირობების კლასები გარემოს თერმული დატვირთვის (გთდ-ინდექსის) (0C) მაჩვენებლის მიხედვით წლის პერიოდის მიუხედავად გამაცხელებელი მიკროკლიმატის მქონე საწარმოო სათავსებისათვის და ღია ტერიტორიებისათვის წლის თბილ პერიოდში
სამუშაოს კატეგორია*
საერთო ენერგოხარჯვა ვტ/მ2 *
შრომის პირობების კლასი
ოპტიმალური
დასაშვები
მავნე
საშიში
(ექსტრემალური)
1 ხარისხის
2 ხარისხის
3 ხარისხის
4 ხარისხის
1
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
I ა
68 (58-77)
22,2–26,4
26,5–26,6
26,7–27,4
27,5–28,6
28,7–31,0
>31,0
I ბ
88(78–97)
21,5–25,8
25,9–26,1
26,2–26,9
27,0–27,9
28,0–30,3
>30,3
II ა
113(98–129)
20,5–25,8
25,2–25,5
25,6–26,2
26,3–27,3
27,4–29,9
>29,9
II ბ
145(130–160)
19,5–23,9
24,0–24,2
24,3–25,0
25,1–26,4
26,5–29,1
>29,1
III
177(161–193)
18,0–21,8
21,9–22,2
22,3–23,4
23,5–25,7
25,8–27,9
>27,9
* – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 17 სექტემბრის №256/ნ ბრძანების „საწარმოო სათავსების მიკროკლიმატისადმი წაყენებული ჰიგიენური მოთხოვნების დამტკიცების შესახებ“ დანართი 1-ის შესაბამისად, ან ფორმულით Q =4 X გშს–255,სადაც:
Q –საერთო ენერგოხარჯვა, ვტ/მ2; გშს – გულის შეკუმშვის სიხშირე (საშუალოცვლური), განისაზღვრება როგორც საშუალოდ აწონილი სიდიდე იმ დროის გათვალისწინებით, რომელიც იხარჯება სხვადასხვა სახის სამუშაოს შესრულებასა და დასვენებაზე.
ცხრილი 7
შრომის პირობების კლასები ჰაერის ტემპერატურის (0C, ქვედა საზღვარი) მაჩვენებლის მიხედვით გამაცივებელი მიკროკლიმატის მქონე საწარმოო სათავსებში სამუშაოების ჩატარებისას
სამუშაოს კატეგორია *
საერთო ენერგოხარჯვა ვტ/მ2 *
შრომის პირობების კლასი
ოპტიმალური
დასაშვები
მავნე **
საშიში
(ექსტრემალური)
1 ხარისხის
2 ხარისხის
3 ხარისხის
4 ხარისხის
1
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
I ა
68 (58-77)
სნწდან-ის მიხედვით *
სნწდან-ის მიხედვით *
18
16
14
12
I ბ
88(78–97)
სნწდან-ის მიხედვით *
სნწდან-ის მიხედვით *
17
15
13
11
II ა
113(98–129)
სნწდან-ის მიხედვით *
სნწდან-ის მიხედვით *
14
12
10
8
II ბ
145(130–160)
სნწდან-ის მიხედვით *
სნწდან-ის მიხედვით *
13
11
9
7
III
177(161–193)
სნწდან-ის მიხედვით *
სნწდან-ის მიხედვით *
12
10
8
6
* – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 17 სექტემბრის №256/ნ ბრძანების „საწარმოო სათავსების მიკროკლიმატისადმი წაყენებული ჰიგიენური მოთხოვნების დამტკიცების შესახებ“ დანართი 1-ის შესაბამისად, ან ფორმულით (დანართი 1, ცხრილი 5ა)
** – 3 კლასის (მავნე) შრომის პირობების მიმართ მოყვანილია ჰაერის ტემპერატურა, 0C შენიშვნა: ჰაერის მოძრაობის სიჩქარის ოპტიმალურიდან 0,1 მ/წ-ით (სანწდან-ის „ჰიგიენური მოთხოვნები საწარმოო სათავსების მიკროკლიმატისადმი” მიხედვით) ზრდის შემთხვევაში ჰაერის ტემპერატურა გაზრდილი უნდა იყოს 0,2 0C –ით.
ცხრილი 8
შრომის პირობების კლასები საწარმოო სათავსების გარემოს განათებულობის პარამეტრების შესაბამისად
ფაქტორი, მაჩვენებელი
შრომის პირობების კლასი
დასაშვები
მავნე – 3
1 ხარისხის
2 ხარისხის
3 ხარისხის
4 ხარისხის
2
3.1
3.2
3.3
3.4
ბუნებრივი განათება: ბუნებრივი განათების კოეფიციენტი (ბგკ,%)
0,1–0,6
Pნ
ანარეკლი ბზინვარება
არარსებობა
არსებობა
განათებულობის პულსაციის კოეფიციენტი (პკ%)
პკნ***
> პკნ
სიკაშკაშე (L,კდ/ მ2)
Lნ**
> Lნ
სიკაშკაშის არათანაბარი განაწილება (ჩ,შეფარდ. ერთ)
Cნ**
>
Cნ
* – ულტრაიისფერი არასაკმარისობის კომპენსაციისათვის ზომების არსებობისას –კლასი 3.1.
** – ნორმატიული მნიშვნელობები: განათებულობის – Eნ, დაბრმავების მაჩვენებელის – Pნ, განათებულობის პულსაციის კოეფიციენტის –პკნ, სიკაშკაშის – Lნ, სიკაშკაშის არათანაბარი განაწილების – Cნ
ცხრილი 9
შრომის პირობების კლასები არამაიონებელი ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მოქმედებისას (ელექტრომაგნიტური ველი და გამოსხივება)
ფაქტორი
შრომის პირობების კლასები
ოპტიმალური
დასაშვები
მავნე
საშიში
(ექსტრემალური)
1 ხარისხი
2 ხარისხი
3 ხარისხი
4 ხარისხი
4
1
2
3.1
3.2
3.3
3.4
აღმატება ზდდ-ზე (ჯერ)
გეომაგნიტური ველი
ბუნებრივი ფონი
≤დდდ
≤5
≤10
≤50
>50
ელექტროსტატიკური ველი*2
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ*1
≤3
≤5
≤10
>10
მუდმივი მაგნიტური ველი
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ
≤5
≤10
≤100
>100
სამრეწველო სიხშირის ელექრტული ველი (50ჰც)*3
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ*1
≤3
≤5
≤10
>10
>40
#
სამრეწველო სიხშირის მაგნიტური ველი (50ჰც
)
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ*1
≤5
≤10
≤50
>50
ვიდეოდისპლეური ტერმინალებისა და პერსონალური ელგამომთვლელი მანქანების მიერ წარმოქმნილი ელ.მაგნიტ
. გამოსხივება
≤ზდდ
≤5
≤10
≤50
>50
რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება:*4
0.01 – 0.03 მჰც
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ
≤3
≤5
≤10
>10
0.03– 3.0 მჰც
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ
≤3
≤5
≤10
>10
3.0 – 30.0 მჰც
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ
≤3
≤5
≤10
>10
30.0 – 300.0 მჰც
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ
≤3
≤5
≤10
>10
>50
##
300.0მჰც – 300.0 გჰც
ბუნებრივი ფონი
≤ზდდ
≤3
≤5
≤10
>10
>50
###
*1 – ზდდ-ი
ს სიდიდეები, რომლებთანაც ხდება სამუშაო ადგილზე გაზომილი ემგ სიდიდეების შედარება, განისაზღვრება სამუშაო დღის განმავლობაში ფაქტორის ზემოქმედების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით.
*2 ,*3 – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 17 სექტემბრის №259/ნ ბრძანების „ელექტროსტატიკური, სამრეწველო სიხშირის ელექტრული და სხვადასხვა სიხშირის ელექტრომაგნიტური ველების ზემოქმედების ზონაში მომუშავე-მოსამსახურე პერსონალის შრომის პირობების სანიტარიული წესებისა და ნორმების დამტკიცების შესახებ“ შესაბამისად.
*4 – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს №297/ნ ბრძანებით „გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ“ დამტკიცებული სანიტარიული წესების „რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება“ (რსდმგ) და 2002 წლის 17 სექტემბრის №259/ნ ბრძანებით დამტკიცებული სანიტარიული ნორმების „10-60კჰც სიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური ველის (ემვ) ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები დონეები“ შესაბამისად.
# – ზდდ-ის
თვის 0,06 სთ ან ნაკლები ხანგრძლივობით მოქმედებისას.
## – ზდდ-ის
თვის 0,08 სთ ან ნაკლები ხანგრძლივობით მოქმედებისას.
### – ზდდ-ის
თვის 0,2 სთ ან ნაკლები ხანგრძლივობით მოქმედებისას.
ცხრილი 10
შრომის პირობების კლასები არამაიონებელი ოპტიკური დიაპაზონის (ლაზერული, ულტრაიისფერი) ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მოქმედებისას
ფაქტორი
შრომის პირობების კლასები
ოპტიმალური
დასაშვები
მავნე
საშიში
(ექსტრემალური)
1 ხარისხი
2 ხარისხი
3 ხარისხი
4 ხარისხი
4
1
2
3.1
3.2
3.3
3.4
ლაზერული გამოსხივება*
–
≤ზდდ
≤ზდდ
გდი
პროფილაქტიკური დანიშნულების UV- დასხივების წყაროების არსებობისას, მვტ/მ2
9 – 45
<9
ცხრილი 11
შრომის პირობების კლასები შრომითი პროცესის სიმძიმის მაჩვენებლების მიხედვით
შრომითი პროცესის სიმძიმის მაჩვენებლები
შრომის პირობების კლასი
ოპტიმალური
(მსუბუქი ფიზიკური დატვირთვა)
დასაშვები (საშუალო ფიზიკური დატვირთვა)
მავნე (მძიმე შრომა)
1
2
I ხარისხი
II ხარისხი
3,1
3,2
1. ფიზიკური დინამიკური დატვირთვა (ცვლის განმავლობაში გარე მექანიკური მუშაობის სიდიდე, კგ.მ)
1.რეგიონული დატვირთვისას (უპირატესად ხელების და მხრის სარტყლის კუნთების მონაწილეობით) 1 მეტრამდე მანძილზე ტვირთის გადაადგილები-სას:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
2500-მდე
1500-მდე
5000-მდე
3000-მდე
7000-მდე
4000-მდე
7000-ზე მეტი
4000-ზე მეტი
2.საერთო დატვირთვისას (ხელების, კორპუსის, ფეხების კუნთების მონაწილეობით:
ა)ტვირთის გადაადგილებისას 1-დან 5 მეტრამდე მანძილზე:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
12.500-მდე
7500-მდე
25000-მდე
15000-მდე
35000-მდე
25000-მდე
35000-ზე მეტი
25000-ზე მეტი
ბ)ტვირთის გადაადგილებისას 5 მეტრზე მეტ მანძილზე:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
24 000-მდე
14 000-მდე
46000-მდე
28000-მდე
70000-მდე
40000-მდე
70000-ზე მეტი
40000-ზე მეტი
2. ხელით აწეული და გადაადგილებული ტვირთის მასა (კგ)
1. სიმძიმეების აწევა და გა-დაადგილება ერთჯერადად) სხვა სამუშაოებთან მონაცვლეობით
(საათში 2-ჯერამდე):
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
15-მდე
5-მდე
30-მდე
10-მდე
35-მდე
12-მდე
35–ზე მეტი
12–ზე მეტი
2. სიმძიმეების აწევა და გადაადგილება (ერთჯერადად) მუდმივად სამუშაო ცვლის განმავლობაში:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
5-მდე
3-მდე
15-მდე
7-მდე
20-მდე
10-მდე
20–ზე მეტი
10–ზე მეტი
3. ცვლის ყოველ საათში გადაადგილებული ტვირთის ჯამური მასა:
ა) სამუშაო ზედაპირიდან:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
250-მდე
100-მდე
870-მდე
350-მდე
1500-მდე
700-მდე
1500–ზე მეტი
700–ზე მეტი
ბ) იატაკიდან:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
100-მდე
50-მდე
435-მდე
175-მდე
600-მდე
350-მდე
600–ზე მეტი
350–ზე მეტი
3. სტერეოტიპური სამუშაო მოძრაობები (რაოდენობა ცვლაში)
1.ლოკალური დატვირთვისას (ხელის მტევნებისა და თითების კუნთების მონაწილეობით)
20 000-მდე
40 000-მდე
60 000-მდე
60 000-ზე მეტი
2.რეგიონულიდატვირთვისას (უპირატესად ხელისა და მხრის სარტყლის კუნთების მონაწილეობით მუშაობისას):
10 000-მდე
20 000-მდე
30 000-მდე
30 000-ზე მეტი
4. სტატიკური დატვირთვა – ცვლის განმავლობაში სტატიკური დატვირთვის სიდიდე ტვირთის შეკავების დროს, ძალვის გამოყენებისას, კგწმ
1. ერთი ხელით:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
18 000-მდე
11 000-მდე
36 000-მდე
22 000-მდე
70 000-მდე
42 000-მდე
70 000-ზე მეტი
42 000-ზე მეტი
2. ორი ხელით:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
36 000-მდე
22 000-მდე
70 000-მდე
42 000-მდე
140 000-მდე
84 000-მდე
140 000-ზე მეტი
84 000-ზე მეტი
3. სხეულის და ფეხების კუნთების მონაწილეობით:
მამაკაცებისათვის
ქალებისათვის
43 000-მდე
26 000-მდე
100 000-მდე
60 000-მდე
200 000-მდე
120 000-მდე
200 000-ზე მეტი
120 000-ზე მეტი
5. სამუშაო პოზა
1. სამუშაო პოზა
თავისუფალი, მოხერხებუ-ლი პოზა, სხეულის სამუშაო მდგომარეობის შეცვლის შესაძლებლობა (ჯდომისას, დგომისას), ცვლის 40%-მდე დროის განმავლობაში ფეხზე მდგომი ყოფნა
პერიოდულად ცვლის 25%-მდე დროის განმავლობაში მოუხერხებელი (მუშაობა სხეულის მობრუნებით, კიდურების მოუხერხებელი განლაგებით და სხვ.), და/ან ფიქსირებული (ერთმანეთის მიმართ სხეულის სხვადასხვა ნაწილის მდგომარეობის შეცვლის შეუძლებლობა) პოზაში ყოფნა. ფეხზე მდგომ პოზაში ყოფნა ცვლის 60%-მდე დროის განმავლობაში
პერიოდულად, სამუშაო ცვლის 50%-მდე დროის განმავლობაში მოუხერხებელ და/ან ფიქსირებულ პოზაში ყოფნა; იძულებით პოზაში (მუხლებზე, ჩაცუცქული და სხვ.) ყოფნა ცვლის 25%-მდე დროის განმავლობაში. ფეხზე მდგომ პოზაში ყოფნა ცვლის 80%-მდე დროის განმავლობაში
პერიოდულად, სამუშაო ცვლის 50%-ზე მეტი დროის განმავლობაში მოუხერხებელ და/ან ფიქსირებულ პოზაში ყოფნა; იძულებით პოზაში (მუხლებზე, ჩაცუცქული და სხვ.) ყოფნა ცვლის 25%-ზე მეტი დროის განმავლობაში. ფეხზე მდგომ პოზაში ყოფნა ცვლის 80%-ზე მეტი დროის განმავლობაში
6. სხეულის დახრა (რაოდენობა ცვლის განმავლობაში)
1. სხეულის დახრა (იძულებითი 300-ზე მეტი), რაოდენობა ცვლის განმავლობაში
50-მდე
51-100
101-300
300-ზე მეტი
7. ტექნოლოგიური პროცესით განპირობებული გადაადგილება სივრცეში, კმ
1. ჰორიზონტალურად
4-მდე
8-მდე
12-მდე
12-ზე მეტი
2. ვერტიკალურად
2-მდე
4-მდე
8-მდე
8-ზე მეტი
ცხრილი 12
შრომის პირობების კლასები შრომითი პროცესის დაძაბულობის მაჩვენებლების მიხედვით
შრომითი პროცესის დაძაბულობის მაჩვენებლები
შრომის პირობების კლასი
ოპტიმალური
დასაშვები
მავნე
შრომის დაძაბულობა მსუბუქი ხარისხისა
შრომის დაძაბულობა საშუალო ხარისხისა
დაძაბული შრომა
1 ხარისხი
2 ხარისხი
1
2
3,1
3,2
1. ინტელექტუალური დატვირთვა
1. სამუშაოს შინაარსი
არ არსებობს გადაწყვეტილების მიღების აუცილებლობა
მარტივი ამოცანების გადაწყვეტა ინსტრუქციის შესაბამისად
რთული ამოცანების გადაწყვეტა ცნობილი ალგორითმების შერჩევით (მუშაობა ინსტრუქციების სერიებით)
ევრისტიკული (შემოქმედე-ბითი) საქმიანობა, რომელიც ითხოვს ალგორითმის გადაწყვეტას, ერთპიროვნული ხელმძღვანელობა რთულ სიტუაციაში
2. სიგნალების (ინფორმა-ციის) აღქმა და მათი შეფასება
სიგნალების აღქმა, მაგრამ არ მოეთხოვება მოქმედების კორექცია
სიგნალების აღქმა მოქმედების და ოპერაციების შემდგომი კორექციით
სიგნალების აღქმა პარამეტრების ფაქტიური მნიშვნელობების შემდგომი შეპირისპირებით მათ ნომინალურ მნიშვნელობებთან. პარამეტრების ფაქტიური მნიშვნ. დასკვნითი შეფასება
სიგნალების აღქმა ურთი-ერთდაკავშირებული პარამეტრების შემდგომი კომპლექს. შეფასებით მთელი საწარმოო მოქმედებების კომპლექ. შეფასება
3. ფუნქციების განაწილება დავალების სირთულის ხარისხის მიხედვით
დავალების დამუშავება და შესრულება
დავალების დამუშავება, შესრულება და მისი შემოწმება
დავალების დამუშავება, შემოწმება და კონტროლი მის შესრულებაზე
კონტროლი და წინასწარი მუშაობა დავალების სხვა პირებისათვის განაწილ-ებაზე
4. შესასრულებელი სამუშაოს ხასიათი
მუშაობა ინდივიდუალური გეგმით
მუშაობა დადგენილი გრაფიკით, მისი კორექციის შესაძლებლობით მოქმედების მიმდინარეობისას
მუშაობა დროის დეფიციტის პირობებში
მუშაობა დროის და ინფორმაციის დეფიციტის პირობებში, საბოლოო შედეგები-სათვის მომატებული პასუხისმგებლობით
2. სენსორული დატვირთვა
1.გულისყურით დაკვირვების ხანგრძლივობა (ცვლის დროის %)
25-მდე
26–50
51–75
75–ზე მეტი
2.სიგნალის (სინათლის, ბგერითი) და შეტყობინების სიმჭიდროვე საშ. 1 სთ მუშაობისას
75-მდე
76 – 175
176 – 300
300–ზე მეტი
3.ერთდრული დაკვირვების საწარმოო ობიექტების რიცხვი
5
-მდე
6 – 10
11 – 25
25–ზე მეტი
4. გასარჩევი ობიექტის ზომა (დასაქმებულის თვალიდან გასარჩევ ობიექტამდე არა უმეტეს 0,5 მ მანძილისას) მმ ყურადღებით დაკვირვების ხანგრძლივობისას (ცვლის დროის %)
5 მმ-ზე მეტი – 100%
5-1,1 მმ – 50%-ზე მეტი;
1 – 0,3 მმ –50%-მდე; 0,3 მმ-ზე ნაკლები – 25%-მდე
1-0,3 მმ – 50%-ზე მეტი
0,3 მმ-ზე ნაკლები –
25 – 50%-მდე
0,3 მმ-ზე ნაკლები–50%-ზე მეტი
5. მუშაობა ოპტიკურ ხელსაწყოებთან (მიკრო-სკროსკოპი, ლუპა და სხვ) ყურადღებით დაკვირვების ხანგრძლივობისას (ცვლის დროის%)
25-მდე
26 – 50
51 – 75
75–ზე მეტი
6. ვიდეოტერმინალების ეკრანებზე დაკვირვება (საათები ცვლაში):
– ინფორმაციის ასახვის ანბანურ-ციფრული ტიპის დროს;
– ინფორმაციის ასახვის გრაფიკული ტიპის დროს
2
-მდე
3-მდე
2 – 3
3 – 5
3 – 4
5 – 6
4 –ზე მეტი
6-ზე მეტი
7. სმენის ანალიზატორის დატვირთვა (სიტყვის ან დიფერენცირებული
სიგნალების აღქმის საწარმოო აუცილებლობისას)
სიტყვების და სიგნალების 100%-დან 90%-მდე გარკვეულობა; დაბრკოლება
არ არსებობს
სიტყვების და სიგნალების 90%-დან 70%-მდე გარკვეულობა. არსებობს
დაბრკოლება, რომლის ფონზეც საუბრის გარჩევა შესაძლებელია 3,5 მ-მდე მანძილზე
სიტყვების და სიგნალების 70%-დან 50%-მდე გარკვეულობა. არსებობს
დაბრკოლება, რომლის ფონზეც საუბრის გარჩევა შესაძლებელია 2 მ-მდე მანძილზე
50%-ზე ნაკლები სიტყვების და სიგნალების გარკვეულობა. არსებობს
დაბრკოლება, რომლის ფონზეც საუბარი ისმის 1,5 მ-მდე მანძილზე
8. დატვირთვა სახმო აპარატზე. კვირის განმავლობაში ნალაპარაკევი საათების ჯამური რაოდენობა
16-მდე
16–20
20 – 25
25 –ზე მეტი
3. ემოციური დატვირთვა
1. საკუთარი საქმიანობის შედეგებზე პასუხისმგებლობის ხარისხი.
შეცდომის მნიშვნელობა
პასუხისმგებელია დავალების ცალკეული ელემენტების შესრულებაზე. დასაქმებულის მხრიდან იწვევს დამატებით ძალისხმევას.
პასუხისმგებელია დამხმარე სამუშაოს (დავალების) ფუნქციურ ხარისხზე. იწვევს დამატებით ძალისხმევას ზემდგომი ხელმძღვანელების მხრიდან (ბრიგადირი, ოსტატი და სხვ.)
პასუხისმგებელია ძირითადი სამუშაოს (დავალების) ფუნქციურ ხარისხზე. იწვევს შესწორებებს მთელი კოლექტივის (ჯგუფების, ბრიგადების და სხვა) დამატებითი ძალისხმევის ხარჯზე.
პასუხისმგებელია საბოლოო პროდუქციის, სამუშაოს, დავალების, ფუნქციურ ხარისხზე. იწვევს პასუხისმგებლობას მოწყობილობის დაზიანების, ტექნოლოგიური პროცესის გაჩერებას და სიცოცხლისათვის საშიშროების წარმოიქმნას
2. საკუთარი სიცოცხლის რისკის ხარისხი
გამორიცხულია
მოსალოდნელია
3. პასუხისმგებლობის ხარისხი სხვა პირების უსაფრთხოებაზე
გამორიცხულია
შესაძლებელია
4. დატვირთვის მონოტონურობა
1.ელემენტების (მოქმედებათა) რიცხვი, რომელიც
აუცილებელია მარტივი დავალების ან მრავალგზის განმეორებადი ოპერაციების რეალიზაციისათვის
10-ზე მეტი
9–6
5–3
3–ზე ნაკლები
2. მარტივი საწარმოო დავალებების ან განმეორებადი ოპერაციების შესრულების ხანგრძლივობა (წმ-ში)
100-ზე მეტი
100–25
24–10
10-ზე ნაკლები
3. აქტიური მოქმედების დრო (ცვლის ხანგრძლივობის %-ში). დანარჩენ დროს– საწარმოო პროცესის მიმდინარეობაზე მეთვალყურეობა
20 და მეტი
19–10
9–5
4 და ნაკლები
4. საწარმოო გარემოს მონოტონურობა (ტექნოლოგიური პროცესის მიმდინარეობაზე პასიური მეთვალყურეობის დრო ცვლის დროის %-ში)
75-ზე ნაკლები
76–80
81–90
90-ზე მეტი
5. მუშაობის რეჟიმი
1. სამუშაო დღის ფაქტობრივი ხანგრძლივობა
6–7 სთ
8–9 სთ
10–12 სთ
12 სთ-ზე მეტი
2. სამუშაოს ცვლიანობა
ერთცვლიანი სამუშაო (ღამის ცვლის გარეშე)
ორცვლიანი სამუშაო (ღამის ცვლის გარეშე)
სამცვლიანი სამუშაო (ღამის ცვლაში მუშაობა)
არარეგულარული ცვლიანობა ღამის ცვლაში მუშაობით
3. რეგლამენტირებული შესვენებების არსებობა და მათი ხანგრძლივობა
შესვენებები რეგლამენ-ტირებულია, საკმარისი ხანგრძლივობისაა: სამუშაო დროის 7% და მეტი
შესვენებები რეგლამენ-ტირებულია, არასაკმარისი ხანგრძლივობისაა: სამუშაო დროის 3-დან 7%-მდე
შესვენებები არაა რეგლამენტირებული და არასაკმარისი ხანგრძლივობისაა: სამუშაო დროის 3%-მდე
შესვენებები არ არსებობს
ცხრილი 13
მუშაკის შრომის პირობების შეფასების შემაჯამებელი ცხრილი შრომის პირობების მავნეობის და საშიშროების ხარისხის მიხედვით
ფაქტორი
ოპტიმალური
დასაშვები
მავნე
საშიში (ექსტრემალური)
1
2
3.1
3.2
3.3
3.4
4
ქიმიური
ბიოლოგიური
უფმ აეროზოლი
ხმაური
ინფრაბგერა
ულტრაბგერა
ზოგადი ვიბრაცია
ლოკალური ვიბრაცია
არამაიონებელი გამოსხივება
მაიონებელი გამოსხივება
მიკროკლიმატი
განათებულობა
შრომის სიმძიმე
შრომის დაძაბულობა
შრომის პირობების ზოგადი შეფასება
ცხრილი14
გამაცხელებელი მიკროკლიმატის პირობებში მუშაობის დასაშვები ჯამური ხანგრძლივობა და რეკომენდებული სამუშაო სტაჟი
შრომის პირობების კლასი
სამუშაო ცვლაში თერმული დატვირთვის დასაშვები ჯამური ხანგრძლივობა, სთ
რეკომენდებული სამუშაო სტაჟი, წლები
2
8
20
3.1
7
17
3.2
5
13
3.3
3
10
3.4
1
7
ცხრილი14ა
ადამიანის უწყვეტი ინფრაწითელი დასხივების პერიოდებისა და მათ შორის პაუზების ხანგრძლივობა
ინფრაწითელი დასხივების ინტენსივობა, ვტ/მ2
უწყვეტი დასხივების პერიოდების ხანგრძლივობა, წთ
პაუზის ხანგრძლივობა, წთ
დასხივების და პაუზის ხანგრძლივობის თანაფარდობა
350
20
8
2,5
700
15
10
1,5
1050
12
12
1,0
1400
9
13
0,7
1750
7
14
0,5
2100
5
15
0,33
2450
3,5
12
0,3
გადაჭარბებული (საშიში) საერთო გადამეტხურებისა და ლოკალური დაზიანების (დამწვრობა) თავიდან ასაცილებლად რეგლამენტებული უნდა იყოს ადამიანის უწყვეტი ინფრაწითელი დასხივების პერიოდებისა და მათ შორის პაუზების ხანგრძლივობა.
გამაცხელებელ გარემოში სამუშაოდ რეკომენდებულია მიიღონ პირები ასაკით არანაკლებ 25-სა და არა უმეტეს 40 წლისა, რომელთაც აქვთ საშუალოზე არანაკლები სითბური მდგრადობა;
კლინიკურად დამტკიცებულია, რომ 3.3 კლასის გამაცხელებელი მიკროკლიმატის პირობებში მუშაობისას პათოლოგიური მდგომარეობა ვითარდება საშუალოდ 15,5 წლის შემდეგ, 3.4 კლასის პირობების შემთხვევაში კი – მუშაობის 8 წლის სტაჟის შემდეგ.
რეადაპტაციის სირთულის გათვალისწინებით, სასურველია დამატებითი შვებულება, მაგრამ არა ძირითადს მიმატებული, არამედ წელიწადში მეორე, სამედიცინო პროფილაქტიკისათვის გამოსაყენებელი შვებულება.
ცხრილი 14ბ
დამატებითი რეგლამენტირებული შესვენებების სარეკომენდაციო ხანგრძლივობა ხმაურის
ზემოქმედებისას, წთ
ბგერის დონე და ბგერის ეკვივალენტური დონე დბA,დბ Aეკვ
ხმაურის სიხშირული დახასიათება
მუშაობა ხმაურწინაღის გარეშე
მუშაობა ხმაურწინაღით
სასადილო შესვენებამდე
სასადილო შესვენების შემდეგ
სასადილო შესვენებამდე
სასადილო შესვენების შემდეგ
95-მდე
დაბალსიხშირული
საშ. სიხშირული
მაღალსიხშირული
10
10
15
10
10
15
5
10
10
5
10
10
105-მდე
დაბალსიხშირული
საშ. სიხშირული
მაღალსიხშირული
15
15
20
15
15
20
10
10
10
10
10
10
115-მდე
დაბალსიხშირული
საშ. სიხშირული
მაღალსიხშირული
20
20
25
20
20
25
10
10
15
10
10
15
125-მდე
დაბალსიხშირული
საშ. სიხშირული
მაღალსიხშირული
25
25
30
25
25
30
15
15
20
15
15
20
შენიშვნა: იმპულსური ხმაურის ზემოქმედებისას შესვენების ხანგრძლივობა ისეთივე უნდა იყოს, როგორც მუდმივი ხმაურისათვის, რომლის დონე იმპულსურზე 10 დბA–ით მაღალია, მაგალითად, 105 დბA იმპულსური ხმაურისათვის შესვენებების ხანგრძლივობა ისეთივე უნდა იყოს, როგორც 115 დბA მუდმივი ხმაურის დროს.
ცხრილი 15
ცვლაში ლოკალური ვიბრაციის მოქმედების დასაშვები ჯამური დრო
ლოკალური ვიბრაციის ზდდ-ის გადამეტება
ცვლაში ლოკალური ვიბრაციის ზემოქმედების დასაშვები ჯამური დრო, წთ
დბ
– ჯერ
1
1,1
381
2
1,25
302
3
1,4
240
4
1,6
191
5
1,8
151
6
2,0
120
7
2,25
95
8
2,5
76
9
2,8
60
10
3,2
48
11
3,6
38
12
4
30
ცხრილი 16
ერთმიმართულებით მოქმედი ნივთიერებების ჩამონათვალი ნივთიერებების კომბინაცია
ჯამური ეფექტით
1
აზოტის დიოქსიდი და გოგირდის დიოქსიდი
2
აზოტის დიოქსიდი, გოგირდის დიოქსიდი, ნახშირბადის ოქსიდი, ფენოლი
3
აზოტის დიოქსიდი, ჰექსანი, ნახშირბადის ოქსიდი, ფორმალდეჰიდი
4
აზოტის დიოქსიდი, ჰექსანი, გოგირდის დიოქსიდი, ნახშირბადის ოქსიდი
5
აკრილის და მეტაკრილის მჟავები
6
აკრილის, მეტაკრილის მჟავები, ბუტილაკრილატი, ბუტილმეტაკრილატი, მეთილაკრილატი, მეთილმეტაკრილატი
7
ამიაკი და ფორმალდეჰიდი
8
ამიაკი და ჰიდროსულფიდი (გოგირდწყალბადი)
9
ამიაკი, ჰიდროსულფიდი (გოგირდწყალბადი), ფორმალდეჰიდი
10
აცეტალდეჰიდი და ეთენილაცეტატი (ვინილაცეტატი)
11
ბენზოლი და აცეტოფენონი
12
ბრომმეთანი და გოგირდნახშირბადი
13
გოგირდის დიოქსიდი და გოგირდმჟავა
14
გოგირდის დიოქსიდი და გოგირდის ტრიოქსიდი
15
გოგირდის დიოქსიდი, გოგირდის ტრიოქსიდი, ამიაკი და აზოტის ჟანგეულები
16
გოგირდის დიოქსიდი და ლითონური ნიკელი
17
გოგირდის დიოქსიდი, ნახშირბადის ოქსიდი, ფენოლი და კვარცშემცველი მტვერი
18
გოგირდის დიოქსიდი და ფენოლი
19
გოგირდის დიოქსიდი და ჰიდროსულფიდი (გოგირდწყალბადი)
20
გოგირდის დიოქსიდი და ჰიდროფტორიდი (ფტორწყალბადი)
21
გოგირდმჟავა სპილენძი, კობალტი, ნიკელი და გოგირდის დიოქსიდი
22
დარიშხანის ტრიოქსიდი და გერმანიუმი
23
დარიშხანის ტრიოქსიდი და ტყვიის აცეტატი
24
დივანადიუმის პენტოქსიდი და გოგირდის დიოქსიდი
25
დივანადიუმის პენტოქსიდი და მანგანუმის ოქსიდი
26
დივანადიუმის პენტოქსიდი, ქრომის ტრიოქსიდი
27
1,2–დიქლორპროპანი, 1,2,3–ტრიქლორპროპანი და ტეტრაქლორეთილენი
28
2,3 – დიქლორ – 1,4 ნაფტოქინონი და 1,4 – ნაფტოქინონი
29
0–(4–ნიტროფენილი–0,0–დიეთილთიოფოსფატი(თიოფოსი) და დიეთილ [(დიმეთოქსიფოსფინო-თიოილი) – თიო] ბუტანდიოატი (კარბაფოსი)
30
იზოპროპილბენზოლი (კუმოლი) და იზოპროპილბენზოლის ჰიდროზეჟანგი
31
ნახშირბადის ოქსიდი, აზოტის ოქსიდი, ფორმალდეჰიდი და ჰექსანი
32
ნახშირბადის ოქსიდი და ცემენტის წარმოების მტვერი
33
ოზონი, აზოტის დიოქსიდი და ფორმალდეჰიდი
34
პენტანონის (ვალერიანის), ჰექსანის (კაპრონის) და ბუტანის (ერბოს) მჟავები
35
პროპან –2 –ონი (აცეტონი) და კრეზოლი (იზომერები)
36
პროპან –2–ონი (აცეტონი) და მეთილფენილკეტონი (აცეტოფენონი)
37
პროპან –2–ონი (აცეტონი) და ფენოლი
38
პროპან –2–ონი (აცეტონი), 2– ფურფურალდეჰიდი (ფურფუროლი), ფორმალდეჰიდი და ფენოლი
39
პროპან –2–ონი (აცეტონი), პროპ –2–ენი–1–ალი (აკროლეინი), ფტალის ანჰიდრიდი
40
ტყვიის ოქსიდი და გოგირდის დიოქსიდი
41
ფენოლი და მეტილფენილკეტონი (აცეტოფენონი)
42
ფორმალდეჰიდი და ჰიდროქლორიდი (მარილმჟავა)
43
ფურფუროლი, მეთილის და ეთილის სპირტები
44
ციკლოჰექსანი და ბენზოლი
45
ძლიერი მინერალური მჟავები (გოგირდმჟავა, მარილმჟავა და აზოტმჟავა)
46
ძმარმჟავა და აცეტანჰიდრიდი (ძმრის ანჰიდრიდი)
47
ძმარმჟავა, ფენოლი, ძმარმჟავას ეთილის ეთერი (ეთილაცეტატი)
48
(1ა, 2ა, 3ა, 4β, 5,6β)–ჰექსა (1, 2, 3, 4, 5, 6)ქლორციკლოჰექსანი(γ–ჰექსაქლორანი) და შ–(2,3–დიჰიდრო –3–ოქსო-6-ქლორბენზო-ქსაზოლი-3-ილმეთილი)–0-0-დიეთილფოსფატი (ფოზალონი)
49
ჰიდროსულფიდი (გოგირდწყალბადი) და დინილი
50
ჰიდროსულფიდი (გოგირდწყალბადი) და ნახშირბადის დისულფიდი (გოგირდნახშირბადი)
51
ჰიდროსულფიდი (გოგირდწყალბადი) და ფორმალდეჰიდი
52
ჰიდროფტორიდი (ფტორწყალბადი) და ფტორწყალბადმჟავას მარილებ