საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის შესახებ 2023 წლის წლიური ანგარიში და დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა ფინანსურ ანგარიშგებებზე

საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია 2023 წლის საქმიანობის ანგარიში თბილისი 2024 წელი 1 სარჩევი კომისიის საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები და შედეგები .............................................................. 6 1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან......................................................................................................................................... 12 2. ელექტროენერგეტიკის სექტორი ................................................................................................................. 13 2.1. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ტრანსფორმაცია ........................................................................ 13 2.2. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები .................................................. 19 2.2.1. საცალო ბაზარი ................................................................................................................................ 26 2.2.2. საბითუმო ბაზარი............................................................................................................................ 30 2.3. საქმიანობის განცალკევება.................................................................................................................... 35 2.4. ლიცენზირება და ტექნიკური რეგულირება ..................................................................................... 36 2.5. ქსელური საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები ........................................................ 37 2.5.1. გადაცემის საქმიანობა ..................................................................................................................... 37 2.5.2. განაწილების საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები ........................................... 37 2.5.3. გამანაწილებელ ქსელში ელექტროენერგიის მომსახურების ხარისხი, მიწოდების უწყვეტობა და ელექტროენერგიის ხარისხის რეგულირება ............................................................. 37 2.5.4. ელექტროენერგიის დანაკარგების რეგულირება გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში . 40 2.6. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (ელექტროენერგია)................................................... 43 2.6.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები .................................................................... 43 2.6.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ................................................... 44 2.6.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი .............................................................................................. 46 2.6.4. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ................................................................. 47 2.7. განახლებადი ენერგიისა და ენერგოეფექტიანობის ხელშეწყობა.................................................. 51 2.7.1. ნეტო–აღრიცხვის რეგულაციის დანერგვის შედეგები ............................................................. 52 3. ბუნებრივი გაზის სექტორი .......................................................................................................................... 55 3.1. ბუნებრივი გაზის ბაზარი ..................................................................................................................... 55 3.1.1. ბაზრის სტრუქტურა და სუბიექტები ......................................................................................... 56 3.1.2. საქმიანობის განცალკევება............................................................................................................. 57 3.1.3. ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები ............................................................................................... 59 3.1.3.1. ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარი........................................................................................ 59 3.1.3.2. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზარი ............................................................................................ 62 2 3.2. ლიცენზირება .......................................................................................................................................... 73 3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება ........................................................................................... 73 3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილება ....................................................................................................... 76 3.2.3. სალიცენზიო განაცხადები და ცვლილებები სალიცენზიო რეესტრში ................................. 76 3.2.4. ტექნიკური რეგულირების შედეგები .......................................................................................... 77 3.3. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება........................................................................................ 78 3.3.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები .................................................................... 78 3.3.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ................................................... 79 3.3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი ...................................................................... 79 3.3.2.2. ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და განაწილების ტარიფები ................................................ 79 3.3.3. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ................................................................. 81 3.3.3.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება ........................................................................................ 82 3.3.3.2. ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობა ............................................................................ 83 3.3.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი .............................................................................................. 84 4. წყალმომარაგების სექტორი .......................................................................................................................... 87 4.1. სექტორის ზოგადი მიმოხილვა............................................................................................................ 87 4.1.1. მარეგულირებელი ჩარჩო ............................................................................................................... 87 4.1.2. ლიცენზიატი საწარმოები და მომარაგების დაფარვის არეალი .............................................. 88 4.2. ლიცენზირება და სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი ........................................................... 89 4.2.1. ლიცენზირება ................................................................................................................................... 89 4.2.2. სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი ..................................................................................... 90 4.3. ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმები და შედარებითი ანალიზი .......................................................................................................................................................... 91 4.3.1. შეფასების კრიტერიუმები .............................................................................................................. 91 4.3.2. შედარებითი ანალიზი. ................................................................................................................... 94 4.4. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (წყალმომარაგება) ...................................................... 97 4.4.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები .................................................................... 97 4.4.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ................................................... 98 4.4.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი .............................................................................................. 98 4.4.4. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ............................................................... 100 3 5. მეთოდოლოგიური საქმიანობა .................................................................................................................. 103 5.1. „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესების“ დამტკიცება ................................................................ 103 5.2. 15 მეგავატამდე სიმძლავრის ელექტროსადგურებისთვის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების წესის შემუშავება .................................................................................................................... 105 5.3. გატარების საფასურის დასაანგარიშებლად ქსელის მფლობელის მიერ წარსადგენი დოკუმენტების მოპოვების გამარტივება ................................................................................................ 106 5.4. „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები 107 5.5. „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები107 5.6. იუსტიციის სახლში არსებული კომუნალური მომსახურება...................................................... 108 5.7. ქსელური სამშენებლო-სარეაბილიტაციო სამუშაოების გაუმჯობესების მიზნით I კლასის სამშენებლო სამუშაოების პროექტების შეთანხმების ელექტრონული სივრცე (www.my.gov.ge) 110 5.8. მუნიციპალიტეტის მიერ დაგეგმილი სამუშაოების შესახებ ლიცენზიატების ინფორმირება ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით - https://build.municipal.gov.ge/home ....................................... 110 5.9. “Business Ready”-ს კვლევის კონცეფციის დოკუმენტის შემუშავებასა და კვლევაში მონაწილეობა ................................................................................................................................................ 110 5.10. „OECD“-ს „მცირე და საშუალო მეწარმეობის პოლიტიკის ინდექსის“ კვლევაში მონაწილეობა ......................................................................................................................................................................... 111 5.11. *303# მომსახურება .............................................................................................................................. 111 6. მომსახურების კომერციული ხარისხი ..................................................................................................... 113 6.1. მომსახურების ხარისხი და სტანდარტების აღწერა ....................................................................... 113 6.2. სტატისტიკური ინფორმაცია............................................................................................................. 114 7. სადავო საკითხების განხილვა.................................................................................................................... 124 7.1. სადავო საკითხების განხილვის მარეგულირებელი ჩარჩოების მიმოხილვა ............................ 124 7.2. მომხმარებელთა საჩივრები ელექტროენერგეტიკის სექტორში .................................................. 125 7.3. მომხმარებელთა საჩივრები ბუნებრივი გაზის სექტორში ........................................................... 127 7.4. მომხმარებელთა საჩივრები წყალმომარაგების სექტორში .......................................................... 129 7.5. ხანდაზმული დავალიანებები........................................................................................................... 131 7.6. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხები ...................................................................................................................... 132 8. სასამართლო დავები .................................................................................................................................... 134 9. საერთაშორისო ურთიერთობები ............................................................................................................... 141 9.1. პარტნიორი საერთაშორისო ორგანიზაციები .................................................................................. 141 4 9.2. განხორციელებული და მიმდინარე საერთაშორისო პროექტები: ............................................... 143 10. საზოგადოებასთან ურთიერთობა ........................................................................................................... 145 11. მმართველობითი ფუნქციები ................................................................................................................... 146 11.1. საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015 .................................................................................... 146 11.1.1. საერთაშორისო სტანდარტ ISO 9001:2015-ის განვითარების შედეგები ...................... 146 11.2. ბიუჯეტი და მისი შესრულების ძირითადი პარამეტრები .................................................. 146 11.3. საქონლისა და მომსახურების შესყიდვა ....................................................................................... 148 11.4. ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული მართვა .............................................................................. 150 11.4.1. ადამიანური რესურსების მართვა ............................................................................................ 150 11.4.2. საქმისწარმოება ............................................................................................................................ 153 11.4.3. ინფორმაციის საჯაროობა........................................................................................................... 154 11.4.4. კომისიის საჯარო სხდომები და საოქმო წარმოება ............................................................... 155 11.4.5. კომისიის შიდამარეგულირებელი აქტები .............................................................................. 156 12. დანართები ............................................................................................................................................ 158 დანართი №1. ლიცენზიატთა სია ელექტროენერგეტიკის სექტორში ........................................... 158 დანართი №2. მომხმარებელთა რაოდენობა 2020-2023 წლებში ..................................................... 159 დანართი №3. სისტემის პიკური დატვირთვა 2013- 2023 წლებში (მგვტ) ..................................... 159 დანართი №4. ელექტროენერგიის დანაკარგები გამანაწილებელი კომპანიების ქსელში 2023 წელს ........................................................................................................................................................... 159 დანართი №5. ელექტროენერგიის საბოლოო მოხმარების ტარიფები ........................................... 160 დანართი №6. ბუნებრივი გაზის მოქმედი საბოლოო სამომხმარებლო ტარიფები (თეთრი/მ3) 161 დანართი №7. მიმწოდებლების ჩამონათვალი ბუნებრივი გაზის საცალო და საბითუმო ბაზრებზე (საბაზრო წილი) .................................................................................................................... 162 დანართი №8. ლიცენზიატების ჩამონათვალი და შესაბამისი მომხმარებლების რაოდენობა .. 163 დანართი №9. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით (მ3) ............................................................... 164 დანართი №10. წყალმომარაგების ტარიფები ..................................................................................... 164 5 კომისიის საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები და შედეგები 2023 წელს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში აღინიშნა შემდეგი ძირითადი მოვლენები და ტენდენციები: ელექტროენერგეტიკა  კომისიამ 15 მეგავატამდე ელექტროენერგიის მცირე გამანაწილებელ სიმძლავრის ქსელთან ელექტროსადგურებისთვის მიერთების ახალი წესი დაამტკიცა. აღნიშნული წესით განისაზღვრა მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურების გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების გამჭვირვალე და სამართლიანი პრინციპები, ქსელთან მიერთების პირობები და შესაბამისი საფასურები. ახალი რეგულაცია უზრუნველყოფს არადისკრიმინაციულ მიდგომას ინვესტორების მიმართ და მათ აძლევს შესაძლებლობას,  წინასწარ განსაზღვრონ გამანაწილებელ ქსელზე მიერთების ხარჯები და ვადები; კომისიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებით როგორც ქ. თბილისში, ასევე საქართველოს რეგიონებში საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის ელექტროენერგიის სამომხმარებლო ტარიფები 3 თეთრით შემცირდა 2024 წლის პირველი იანვრიდან;  ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) წინა წელთან შედარებით უმნიშვნელოდ, 1%-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 13.6% -ით გაიზარდა;  საქართველოში ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა), 2013-2023 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საშუალოდ 3.7%-ით იზრდებოდა;  ელექტროენერგიის შიდა მოხმარება წინა წელთან შედარებით 7.6%-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 4.3%-ით შემცირდა;  საქართველოში ელექტროენერგიის შიდა მოხმარება, 2013-2023 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საშუალოდ 3.3%-ით იზრდებოდა;  პირდაპირი მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 25.4%-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 21.8%-ით შემცირდა;  აფხაზეთზე მიწოდებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 10.8 %-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 8.6%-ით შემცირდა;  2023 წელს თბოელექტროსადგურებისგან გამომუშავებული ელექტროენერგიის რაოდენობა გასული წლის რაოდენობას 2%-ით აღემატება;  საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის იმპორტი წინა წელთან შედარებით 2-ჯერ, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 2.5-ჯერ შემცირდა;  ელექტროენერგიის ექსპორტი წინა წლის მაჩვენებელზე 1.5-ჯერ, ხოლო 2021 წლის მაჩვენებელზე 3.7-ჯერ მეტია;  საანგარიშო წელს განხორციელდა 3,445 მლნ კვტ.სთ ელექტროენერგიის ტრანზიტი, რაც 2022 წლის რაოდენობასთან შედარებით შედარებით 3-ჯერ მეტია; 6 9%-ით, ხოლო 2021 წლის რაოდენობასთან  საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის ფაქტობრივმა დანაკარგებმა გადამცემ ქსელში 2.06%, განაწილების ქსელში კი სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასთვის“ – 10.36% და სს „თელასისთვის“ 5.82% შეადგინა;  2023 წელს ელექტროენერგიის გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებისათვის დადგენილი ნორმატიული დანაკარგების სიდიდეები შეადგენს: სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ქსელში – 1.92 %-ს; სს „თელასის“ ქსელში – 5.74%-ს, ხოლო სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში – 9.8%-ს;  ელექტროსადგურების ჯამურმა დადგმულმა სიმძლავრემ შეადგინა 4,550.09 მგვტ (ჰიდრო – 3,386.19 მგვტ, თბო – 1,143.2, მგვტ, ქარი – 20.7 მგვტ);  ელექტროენერგიის საცალო ბაზარი მაღალკონცენტრირებულია (HHI2023=5,092), სადაც სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ საბაზრო წილი არის 56.8, ხოლო შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ – 43.2;  საბაზრო წილები ელექტროენერგიის სამი უმსხვილესი მწარმოებლისთვის გადანაწილდა შემდეგნაირად: შპს „ენგურჰესი“ – 25%, შპს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაცია“ – 12.9% და შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“ – 9.2%. აგრეთვე ელექტროენერგიის წარმოების სეგმენტის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა შეადგინა HHI2023 =916.1;  საანგარიშო წელს ექსპლოატაციაში შევიდა ერთი 20.0 მგვტ-იანი და 6 მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგური, ჯამური დადგმული სიმძლავრით 8.7. სულ საანგარიშო წელს ექსპლოატაციაში შესული ელექტროსადგურების დადგმულმა ჯამურმა სიმძლავრემ შეადგინა 28.7 მგვტ;  საანგარიშო წელს ნეტო–აღრიცხვის რეგულაციაში მოექცა 395 ახალი მიკროელექტროსადგური, ჯამური სიმძლავრით 30,217 კვტ. აღნიშნულ რეგულაციაში 2023 წლის ბოლოსთვის ჯამურად ჩართულია 1,143 მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგური, ჯამური დადგმული სიმძლავრით 67,552 კვტ;  სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ 2023 წელს გააუმჯობესა SAIDI-ს მაჩვენებელი (ერთ მომხმარებელზე ელექტრომომარაგების გამორთვის საშუალო ხანგრძლივობა) 8.3%-ით და SAIFI-ს (ერთ მომხმარებელზე ელექტრომომარაგების გამორთვის საშუალო სიხშირე) – 17.3%-ით, ხოლო სს „თელასმა“ SAIDI-ს მაჩვენებელი გააუმჯობესა 2.7%-ით და SAIFI-ს გააუარესა 1.4%-ით; ბუნებრივი გაზი  ბუნებრივი გაზი კვლავ რჩება ენერგიაზე საბოლოო მოთხოვნის დაკმაყოფილების უმთავრეს წყაროდ;  ბუნებრივი გაზის წილი ენერგიის ჯამურ ტენდენციით ხასიათდება; 7 მოხმარებაში მცირედით, თუმცა ზრდადი  ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.5% დაკმაყოფილდა იმპორტით. საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა;  2023 წელს ქვეყანაში ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნა შემცირდა 1%-ით და 2.966 მლრდ კუბ.მ შეადგინა;  საყოფაცხოვრებო მიზნებისთვის ბუნებრივი გაზის მოხმარებამ 2023 წელს 1,341 მლნ კუბ.მ შეადგინა, არასაყოფაცხოვრებო მიზნებისთვის კი – 1,625 მლნ კუბ.მ, მათ შორის 766 მლნ კუბ.მ თბოსადგურების მოხმარებაა;  2023 წელს ბუნებრივი გაზის საბითუმო და საცალო ბაზრებზე საქმიანობას ახორციელებდა 28 მიმწოდებელი;  საქართველოს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ბუნებრივი გაზის იმპორტი ქვეყანაში განახორციელა სამმა მიმწოდებელმა;  საქართველოს ბაზარზე ხელმისაწვდომი ბუნებრივი გაზით საბითუმო დონეზე ვაჭრობა განახორციელა 11-მა მიმწოდებელმა, რომელთა შორის სამი უმსხვილესი მიმწოდებლის წილი 95%-ს შეადგენდა;  2023 წელს 2022 წელთან შედარებით საგრძნობლად შემცირდა გათბობის გრადუს დღეების ოდენობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ წინა წელთან შედარებით 2023 წელს შენობების უფრო ნაკლები გრადუსით გათბობა იყო საჭირო;  2023 წელს კვლავ გაგრძელდა ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების პროცესი, რის შედეგადაც საცალო მომხმარებელთა რაოდენობამ (საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო) საანგარიშო წლის ბოლოს 1,554,572 შეადგინა;  2023 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში ოპერირებდა 20 განაწილების ლიცენზიატი. მათ შორის სამი ყველაზე მსხვილი ლიცენზიატია (შპს „თბილისი-ენერჯი“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“, სს „საქორგგაზი“). აღნიშნულმა სამმა მსხვილმა განაწილების ლიცენზიატმა გაანაწილა მთლიანი განაწილებული გაზის 90%;  კომისიის მიერ შესაბამისი გადაწყვეტილებებით, ინდივიდუალურად იმ საწარმოებისთვის, რომლებმაც დადგენილი ინვესტიციების  შესახებ წესის დაცვით ინფორმაცია, კომისიაში შეთანხმებულ წარმოადგინეს იქნა დაგეგმილი 2024-2028 წლებში განსახორციელებელი საინვესტიციო გეგმები, ჯამური ღირებულებით 267 მლნ ლარი; 2023 წელს, „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ხელახალი ავტორიზაცია გაიარა ბუნებრივი გაზის განაწილების ორმა ლიცენზიატმა: სს „ენერგოკავშირმა“ და შპს „ინტერ გაზმა“. აღნიშნული ლიცენზიები ამოქმედდება შესაბამისი კომპანიებისთვის განაწილების სისტემის ოპერატორის ტარიფის დადგენის დღიდან. მოდიფიცირდა ბუნებრივი გაზის განაწილების ორი ლიცენზია, კერძოდ, ცვლილებები შევიდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზისა“ და სს „საქორგგაზის“ ლიცენზიებში და გაფართოვდა აღნიშნული კომპანიების სალიცენზიო არეალები;  2023 წელს განხორციელდა ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატის - შპს „ეს ჯი გაზკომპანის“ ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფის კორექტირება. შპს „ეს ჯი გაზკომპანისთვის“ განისაზღვრა 2024-2027 წლების სატარიფო რეგულირების პერიოდისთვის 8 ბუნებრივი გაზის მიწოდების, განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფები, რომლებიც დამტკიცდა კომისიის 2023 წლის 21 დეკემბრის №57 დადგენილებით;  2023 წლის განმავლობაში კომისიამ მიიღო ერთი შეტყობინება შპს „ვარკეთილაირის“ 100% წილის შპს „თბილისი ენერჯიზე“ გასხვისების შესახებ, რაზედაც 2023 წლის 2 ნოემბრის N52/1 გადაწყვეტილებით გასცა თანხმობა;  საანგარიშო წელს ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატებთან, კერძოდ, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზთან“, შპს „თელავგაზსა“ და სს „საქორგგაზთან“ სამუშაო ფორმატში გამართული მოლაპარაკებების შედეგად მიღწეულ იქნა შეთანხმება განცალკევების მოდელისა და კანონმდებლობის შესაბამისად განახლებული განცალკევების გეგმის კომისიაში წარმოდგენის თაობაზე; წყალმომარაგება და მელიორაცია:  2023 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში წყალმომარაგების სექტორში ოპერირებს წყალმომარაგების 8 ლიცენზიატი;  წყალმომარაგების სექტორში მოქმედი ლიცენზიატებიდან 1 წარმოადგენს სახელმწიფო  საკუთრებაში არსებულ საწარმოს, 5 – მუნიციპალურს და 2 – კერძო საკუთრებაში არსებულს; „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესის“ შესაბამისად, ლიცენზიატმა საწარმოებმა კომისიაში წარმოადგინეს გრძელვადიანი და მოკლევადიანი საინვესტიციო გეგმები, რომელთა განხილვის შემდგომ კომისიამ შეითანხმა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „ბათუმის წყლის“ საინვესტიციო გეგმები;  წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოების მიერ თითოეული მომხმარებლისთვის სათანადო წესით წყალმომარაგების მომსახურებით უზრუნველყოფის მიზნით, არსებულის რეაბილიტაციისა და აგრეთვე ახალი ქსელის მშენებლობისა თუ აბონენტთა ინდივიდუალური გამრიცხველიანების კუთხით, წყალმომარაგების ორი მსხვილი ლიცენზიატი საწარმოს – შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის“ მიერ 2023 წელს ფაქტობრივად განხორციელებულმა ინვესტიციამ ჯამში შეადგინა 468.7 მლნ ლარი;  წყალმომარაგების სისტემის არასათანადო ექსპლუატაციისა და კანონითა და კანონქვემდებარე აქტებით მინიჭებული ვალდებულებების დარღვევის გამო კომისიის 2023 წლის 30 მარტის N16/1 გადაწყვეტილებით შპს ,,ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ დაჯარიმდა 75,000 ლარის ოდენობით;  კომისიამ შეისწავლა შპს „რუსთავის წყლის“ მიერ განხილული „წყალმომარაგების სისტემაზე ორი ან ორზე მეტი ახალი მომხმარებლის მიერთების მოთხოვნის შესახებ“ განაცხადები, რის შედეგადაც დადგინდა, რომ რიგ შემთხვევებში კომპანია მოქმედებდა წესებით გათვალისწინებული მოთხოვნების შეუსაბამოდ, რის გამოც კომისიის 2023 წლის 15 ივნისის N28/1 გადაწყვეტილებით შპს „რუსთავის წყალი“ დაჯარიმდა 40,000 ლარის ოდენობით; 9  კომისიამ 2023 წლის 15 ნოემბრის N54/5 გადაწყვეტილებით გასცა წინასწარი თანხმობა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ წყალმომარაგების ლიცენზიით გათვალისწინებული მომსახურების მოქმედების არეალის გაზრდის თაობაზე;  კომისიამ 2023 წლის 26 დეკემბრის №62/1 გადაწყვეტილებით ახალი ავტორიზაციის გაცემის ფარგლებში შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერზე“ გასცა წყალმომარაგების ლიცენზია. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ განხორციელდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „რუსთავის წყლის“ შერწყმა, ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა შპს „რუსთავის წყალზე“ გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზია;  ახალი ავტორიზაციის გაცემის ფარგლებში კომისიის 2023 წლის 26 იანვრის N3/2 და N3/1 გადაწყვეტილებებით შპს „ქობულეთის წყალსა“ და შპს „მარნეულის სოფწყალზე“ გაიცა წყალმომარაგების ლიცენზია;  განხორციელდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“, შპს "ბათუმის წყლის", შპს "საჩხერის წყალკანალისა" და შპს „საგარეჯოს“ სატარიფო რეგულირება. შესაბამისად, ცვლილება შევიდა „წყალმომარაგების ტარიფების შესახებ“ კომისიის 2010 წლის 17 აგვისტოს №17 დადგენილებაში და დამტკიცდა წყალმომარაგების ზღვრული ტარიფების განაკვეთები 2024 წლის პირველი იანვრიდან 2027 წლის 1 იანვრამდე მოქმედების პერიოდზე;  კომისიამ შეიტანა ცვლილება „სასმელი წყლის წყალმომარაგების სისტემებში ნორმატიული დანაკარგების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 27 დეკემბრის №47 დადგენილებაში და შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“, შპს „ბათუმის წყლის“, შპს „საჩხერის წყალკანალისა“ და შპს „საგარეჯოსთვის“ 2024-2026 წლებისთვის დაადგინა ნორმატიული დანაკარგების ოდენობა;  კომისიამ 2023 წლის 30 მარტის N16/2 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა ლიცენზიატი კომპანიების საკვანძო მაჩვენებლების ქვედა ზღვარი, არსებული დონე, სამიზნე ნიშნული და ამ მაჩვენებელთა ცდომილების საშუალო ოდენობა;  კომისიამ 2023 წლის 30 აგვისტოს №39 დადგენილებით დაამტკიცა „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესები“, რომელიც არეგულირებს საირიგაციო სისტემის მეშვეობით პირველად წყალმოსარგებლესა და მომხმარებელს შორის ურთიერთობებს;  კომისიამ 2023 წლის 14 სექტემბრის N40 დადგენილებით დაამტკიცა „პირველადი წყალმოსარგებლის მიერ გაწეული მომსახურების ტარიფის გაანგარიშების მეთოდოლოგია“, რომლის მიზანია პირველადი წყალმოსარგებლის მიერ გაწეული მომსახურების ტარიფის დადგენის წესისა და პრინციპების განსაზღვრა. სხვა:  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიასა და მოლდოვის რესპუბლიკის ენერგეტიკის რეგულირების ეროვნულ სააგენტოს შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა; 10  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს ლევან მიქელაძის სახელობის დიპლომატიურ სასწავლო და კვლევით ინსტიტუტსა და კომისიასთან არსებულ ელიზბარ ერისთავის სახელობის ენერგეტიკის სასწავლო ცენტრს შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წევრის ვაკანტურ თანამდებობაზე საქართველოს პარლამენტმა, ხმათა უმრავლესობით, 6 წლით, დავით თვალაბეიშვილი აირჩია. იგი პირველი ვადით დაიკავებს კომისიის წევრის პოზიციას;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას, ზურაბ ჟვანიას სახელობის სახელმწიფო ადმინისტრირების სკოლასა და ელიზბარ ერისთავის სახელობის ენერგეტიკის სასწავლო ცენტრს შორის თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის თავმჯდომარემ, დავით ნარმანიამ, კომისიის წევრმა, გიორგი ფანგანმა და კომისიის თავმჯდომარის უფროსმა მრჩეველმა სტრატეგიულ საკითხებში მაია მელიქიძემ მონაწილეობა მიიღეს რიგით მე-8 ენერგეტიკის რეგულირების მსოფლიო ფორუმში, რომელიც პერუში, ქ. ლიმაში, გაიმართა. ამავე ფორუმზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ენერგეტიკის რეგულირების შესახებ IX მსოფლიო ფორუმის (WFER IX) 2026 წელს საქართველოში ჩატარების თაობაზე;  მაია მელიქიძე, ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონული ასოციაციის თავმჯდომარე და საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის თავმჯდომარის უფროსი მრჩეველი სტრატეგიულ საკითხებში, ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საერთაშორისო კონფედერაციის (ICER) ვიცეთავმჯდომარედ აირჩიეს;  საქართველოს პარლამენტმა, ხმათა უმრავლესობით, 6 წლის ვადით საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წევრის ვაკანტურ თანამდებობაზე დავით ნარმანია აირჩია;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში კომისიის თავმჯდომარის არჩევნები გაიმართა. კომისიის წევრებმა ფარული კენჭისყრით ხმა მისცეს კომისიის თავმჯდომარეობის კანდიდატს. კენჭისყრის შედეგების შესაბამისად, კომისიას დავით ნარმანია უხელმძღვანელებს;  საქართველოს პარლამენტმა, ხმათა უმრავლესობით, 6 წლის ვადით საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წევრის ვაკანტურ თანამდებობაზე გივი სანიკიძე აირჩია. იგი პირველი ვადით დაიკავებს კომისიის წევრის პოზიციას;  კომისიასთან არსებულ ელიზბარ ერისთავის სახელობის ენერგეტიკის სასწავლო ცენტრსა და საქართველოს განახლებადი ენერგიების განვითარების ასოციაციას (GREDA) შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. 11 1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან 2014 წელს საქართველომ ხელი მოაწერა ევროკავშირთან ასოცირების შესახებ შეთანხმებას, რომლითაც, სხვა საკითხებთან ერთად, განისაზღვრა ენერგეტიკის სექტორში ევროკავშირის კანონმდებლობასთან საქართველოს კანონმდებლობის ჰარმონიზაციის ვალდებულება. 2016 წელს ხელი მოეწერა „ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელ ხელშეკრულებასთან საქართველოს შეერთების შესახებ“ ოქმს, რომლითაც დადგინდა საქართველოში ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის საქართველომ დანერგვის აიღო კონკრეტული ვალდებულება, პირობები და განეხორციელებინა ვადები. აღნიშნული ენერგეტიკული ოქმით გაერთიანების კანონმდებლობის ტრანსპოზიცია ეროვნულ კანონმდებლობაში. 2019 წლის 20 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის მიერ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღებით საფუძველი ჩაეყარა ენერგეტიკის სექტორში უპრეცედენტო მასშტაბის რეფორმას, რომლის ფარგლებშიც მნიშვნელოვნად გაიზარდა კომისიის როლი, ფუნქციები და რომელმაც განაპირობა კომისიის მიერ არაერთი ახალი კანონქვემდებარე აქტის შემუშავების საჭიროება. ამ მიზნით კანონის მიღების შემდგომ, 2020-2023 წლებში, კომისიამ მიიღო ენერგეტიკის მარეგულირებელი არაერთი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, საუკეთესო ევროპულ პრაქტიკასა და კომისიაში ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილ გამოცდილებაზე დაყრდნობით. 12 2. ელექტროენერგეტიკის სექტორი 2.1. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ტრანსფორმაცია  ბაზრის ზოგადი დიზაინი და ლიბერალიზაციის ეტაპები 2023 წელს მიმდინარეობდა ახალი საკანონმდებლო ბაზის სრულყოფა და ფორმირება. მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული პროცესი სრულად ჰარმონიზებულია ევროპის მე-3 ენერგეტიკული პაკეტის დირექტივებსა და რეგულაციებთან, ასევე ენერგეტიკულ გაერთიანებასთან ხელმოწერილ შეთანხმების ოქმთან. მოქმედი ბაზრის სტრუქტურა გამოსახულია ნახაზზე 2.1. ნახაზი 2.1. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სტრუქტურა საბითუმო ბაზარზე ელექტროენერგიით ვაჭრობა უმეტესად ხდება ორმხრივი კონტრაქტების საშუალებით. ელექტროენერგიის გაყიდვა ხორციელდება ელექტროენერგიის მწარმოებლების, იმპორტიორის, საბითუმო მიმწოდებლის, ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციული ოპერატორის (ესკო), ხოლო შესყიდვა – მიმწოდებლების, პირდაპირი მომხმარებლების (რომლებსაც, ახალი კანონმდებლობის შესაბამისად, 2021 წლიდან მიენიჭათ მსხვილი მომხმარებლების სტატუსი), ექსპორტიორების, ელექტროენერგიის მწარმოებლების (სასადგურე დანახარჯებისათვის), ესკო-ს, ელექტროენერგიის 13 განაწილების სისტემის ოპერატორებისა და გადამცემი სისტემის ოპერატორის (ქსელში დანაკარგების დაფარვის მიზნით ელექტროენერგიის შესყიდვის ნაწილში) მიერ. ელექტროენერგიის მწარმოებლები, რეგულირების მიზნებიდან გამომდინარე, სხვადასხვა კატეგორიისაა, კერძოდ: ა) მარეგულირებელი ელექტროსადგურები, რომლებსაც კომისია უდგენს ფიქსირებულ ტარიფებს; ბ) ნაწილობრივ დერეგულირებული ელექტროსადგურები: 2008 წლის 1 აგვისტომდე აშენებული ელექტროსადგურები, რომელთა დადგმული სიმძლავრე არ არის 65 მგვტ-ზე მეტი. ასეთ ელექტროსადგურებს კომისია უდგენს ზღვრულ (ზედა ზღვარი) ტარიფებს; დ) დერეგულირებული ელექტროსადგურები, რომლებიც აშენებულია 2008 წლის 1 აგვისტოს შემდეგ, ასევე მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურები (15 მგვტ-მდე საპროექტო სიმძლავრით), და ბაზარზე საქმიანობენ კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფის გარეშე; ე) გარანტირებული სიმძლავრის წყაროები (თბოელექტროსადგურები), რომლებსაც კომისია უდგენს გარანტირებული სიმძლავრის საფასურს და ელექტროენერგიის წარმოების ზღვრულ (ზედა ზღვარი) ტარიფს. იმ ელექტროსადგურებზე, რომელთა საპროექტო სიმძლავრე აღემატება 15 მგვტ-ს, კომისია გასცემს ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიას, ხოლო 15 მგვტ-მდე საპროექტო სიმძლავრის ელექტროსადგურები (მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურები) გათავისუფლებულია ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიისგან. რაც შეეხება გარანტირებული სიმძლავრის წყაროებს, გამოიყენება ქვეყნის ერთიანი ელექტროენერგეტიკული სისტემის მდგრადობის, უსაფრთხო და საიმედო ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად, რომელთაც საქართველოს მთავრობა განსაზღვრავს ინდივიდუალურად, გარანტირებული სიმძლავრისა და მათ უზრუნველყოფის პერიოდის მიხედვით. მიერ გარანტირებული სიმძლავრით სისტემის ელექტროენერგიის საბითუმო მიმწოდებლის ფუნქციაა ელექტროენერგიის შესყიდვა წარმოების ლიცენზიატისგან, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურისგან, იმპორტიორისგან და ელექტროენერგიის მიწოდება პირდაპირი მომხმარებლისა და ექსპორტიორისათვის. რაც შეეხება ელექტროენერგიის იმპორტის და ექსპორტის საქმიანობას, დერეგულირებულია და შესაძლებელია განხორციელდეს ლიცენზიის გარეშე. ელექტროენერგიის ექსპორტიორის საქმიანობა ასევე შესაძლებელია თავისუფალი (ტარიფის გარეშე) ფასით. საანგარიშო სავალდებულო საჭიროებისათვის 2023 წესით წელს ელექტროენერგიის განსაზღვრული ელექტროენერგიას იყვნენ ბაზარზე პირდაპირ მომხმარებლები, (სიმძლავრეს) იღებდნენ მომხმარებლებად რომლებიც წარმოების, საკუთარი გადაცემის ან განაწილების ლიცენზიატ(ებ)ის, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის ან სხვა მომხმარებლის კუთვნილი ქსელ(ებ)იდან. ბაზრის ოპერატორი ელექტრონერგიის ყიდვა-გაყიდვის ნაწილში უფლებამოსილია იყიდოს ან/და გაყიდოს ელექტროენერგია ორმხრივი ხელშეკრულებებით ან საბალანსო ელექტროენერგიის 14 ორმხრივი ხელშეკრულების სტანდარტული პირობებით, კვალიფიციური საწარმოების მოთხოვნათა დაკმაყოფილების (დაბალანსების) მიზნით. ესკო ასევე ორგანიზებას უწევს გარანტირებული სიმძლავრით ვაჭრობას, ახდენს საწარმოების ელექტროენერგიით საბითუმო ვაჭრობაში მონაწილედ რეგისტრაციას, სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილებების შეტანასა და რეგისტრაციის გაუქმებას. ბაზრის ოპერატორი ფლობს და ექსპლუატაციას უწევს კომერციული აღრიცხვის ავტომატიზებულ სისტემას (კაას სისტემა), რომელიც ახდენს ელექტროენერგიის ყიდვაგაყიდვის ერთიანი ბაზის ფორმირებას და აღრიცხვის მონაცემებს ავტომატურად იღებს ესკაა სისტემებიდან. მისი დანიშნულებაა მონაცემების მიღება, შემოწმება, შეგროვება, დაჯგუფება და დაჯამება ელექტროენერგიით საბითუმო ვაჭრობის ანგარიშსწორებისათვის. საქსელო და სისტემურ მომსახურებას ახორციელებენ გადამცემი სისტემის ოპერატორი (გსო) და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი. გსო სისტემას ძირითადად მართავს SCADA-ს (საზედამხედველო კონტროლისა და მონაცემთა შეგროვების სისტემა) გამოყენებით და, იმავდროულად, იყენებს ზედა დონის ელექტროენერგიისა და სიმძლავრის კონტროლისა და აღრიცხვის ავტომატიზებულ სისტემას (ზედა დონის ესკაა სისტემა). გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი საქსელო მომსახურებას ახორციელებს როგორც თავის, ასევე მესამე პირების საკუთრებაში არსებული ქსელების გამოყენებით. განაწილების ქსელით გატარების მომსახურების ხარჯები გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებს უნაზღაურდება კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფით. ელექტროენერგიის საცალო ბაზარზე ელექტროენერგიის მიწოდებას ახორციელებენ უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი, ელექტროენერგიის საჯარო სახით მიმწოდებელი და ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებელი კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფებით. ამასთან, საცალო ბაზრის ახალი სტრუქტურის შესაბამისად, ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შეუძლია განახორციელოს ელექტროენერგიის მიწოდების საქმიანობა თავისუფალ, დერეგულირებულ ფასად. 2023 წლის განმავლობაში საცალო ბაზარზე თავისუფალი მიმწოდებელი არ დარეგისტრირებულა. რაც შეეხება საცალო მომხმარებლებს, ბაზარზე წარმოდგენილი არიან საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებით. აგრეთვე 2016 წლიდან აღნიშნულ კატეგორიებს დაემატა საცალო მომხმარებელი, რომელიც ფლობს განახლებადი ენერგიის წყაროზე მომუშავე მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურს. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სამიზნე სტრუქტურა მოცემულია ნახაზზე 2.2. ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის (შემდგომში - კონცეფცია) შესაბამისად, 2020 წელს დაიწყო და შემდეგ წლებში, 2026 წლის ჩათვლით, მოხდება ბაზრის ლიბერალიზაცია, რაც გულისხმობს როგორც მიწოდების, ასევე მოხმარების მხარის გახსნასა და გასვლას როგორც საბითუმო, ასევე საცალო კონკურენტულ ბაზარზე. 15 ნახაზი 2.2. ელექტროენერგიის ბაზრის სამიზნე სტრუქტურა ახალი საბითუმო ელექტროენერგიის ბაზრის სეგმენტებია: დღით ადრე და დღიური ბაზარი, ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარი და საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზარი, ხოლო ძირითადი სუბიექტებია (ნახაზი 2.2): ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერატორები, გადამცემი სისტემის ოპერატორი, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი, ელექტროენერგიის მწარმოებელი, ტრეიდერი, მიმწოდებელი, მსხვილი მომხმარებელი, საბითუმო საჯარო მომსახურების გამწევი ორგანიზაცია. ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორი უზრუნველყოფს: დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერირებას; დღით ადრე და დღიური ბაზრების მონაწილეთა რეესტრის წარმოებას; ფინანსური ანგარიშსწორების გამჭვირვალე, ხელმისაწვდომი და საიმედო სისტემის ჩამოყალიბებას ორგანიზებული ბაზრის შესაბამისი სეგმენტისათვის. საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერატორი უზრუნველყოფს: საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერირებას; საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის პროდუქტების შესყიდვას; უბალანსობის საფასურის გაანგარიშებას; საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის პროდუქტებისა და უბალანსობის საფასურის გადახდის უზრუნველსაყოფად ფინანსური გარანტიის ოდენობის განსაზღვრას, ასევე ამ ბაზარზე შესყიდულ 16 პროდუქტებზე ფინანსურ პასუხისმგებლობას და ანგარიშსწორების გამჭვირვალე, ხელმისაწვდომი და საიმედო სისტემის ჩამოყალიბებას ორგანიზებული ბაზრის შესაბამისი სეგმენტისათვის. დღით ადრე და დღიური, ასევე საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრები წარმოადგენს მონოპოლიურ ლიცენზირებად საქმიანობას, ხოლო ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარი, როგორც ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირება, არ საჭიროებს ლიცენზიას და შეიძლება განხორციელდეს სხვადასხვა პირის მიერ. ამასთან, ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარზე ბაზრის მონაწილეები უფლებამოსილი არიან გააფორმონ ხელშეკრულებები პირდაპირი მოლაპარაკებების გზით. საბითუმო ბაზრის სტრუქტურაში მნიშვნელოვანი სუბიექტია საბითუმო საჯარო მომსახურების ორგანიზაცია. საბითუმო საჯარო მომსახურების მიზნებია: განახლებადი ენერგიისა და გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულების მონაწილე მწარმოებლების მხარდაჭერა და მათ მიერ წარმოებული ელექტროენერგიის ორგანიზებულ ბაზარზე ინტეგრირების ხელშეწყობა; უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლის მხარდაჭერა შესასყიდი ელექტროენერგიის სტაბილური ფასით უზრუნველყოფითა და ორგანიზებულ ბაზარზე ინტეგრირების ხელშეწყობით; საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიაზე (აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა) არსებული მომხმარებლების მიწოდების უსაფრთხოება ორგანიზებულ ბაზარზე ელექტროენერგიის შესყიდვით. გადამცემი სისტემის ოპერატორი უზრუნველყოფს: საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრებზე პროდუქტების საპროგნოზო მოცულობის განსაზღვრას; თვითდისპეტჩირების პრინციპით ელექტროენერგეტიკული სისტემის მართვას, ასევე დაბალანსებისთვის საჭირო სხვა ღონისძიებების გატარებას, მათ შორის, საბალანსო ბაზრის შედეგების საფუძველზე შესაბამისი სიმძლავრის გააქტიურებას; ტრანსსასაზღვრო დაბალანსების მექანიზმის ორგანიზებას, რაც, მათ შორის, მოიცავს ელექტროენერგეტიკულ სისტემებს შორის ავარიული დახმარების მიწოდების მართვას; დაბალანსებაზე პასუხისმგებელი პირების, მათ შორის, დაბალანსების მომსახურების მიმწოდებელთა რეგისტრაციას და შესაბამისი კოდების მინიჭებას; საბითუმო ბაზრების ოპერირებისათვის საჭირო ელექტროენერგიის აღრიცხვის სისტემის მართვას და განვითარებას, საათური აღრიცხვის მონაცემების ხელმისაწვდომობას. გადამცემი სისტემის ოპერატორი გადამცემ ქსელში დანაკარგების შესავსებად ელექტროენერგიას შეისყიდის ორგანიზებულ საბითუმო ბაზარზე. გამანაწილებელი ქსელის ოპერატორი არის ორგანიზებული ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სუბიექტი, რომელიც უზრუნველყოფს გამანაწილებელ ქსელში დანაკარგების შესავსებად ელექტროენერგიის შესყიდვას და იმავდროულად საცალო ბაზრის ოპერირებისათვის საჭირო ელექტროენერგიის აღრიცხვის სისტემის მართვასა და განვითარებას, ასევე საათობრივი აღრიცხვის მონაცემების ან/და შესაბამისი დატვირთვის პროფილების ხელმისაწვდომობას შესაბამისი საცალო მიმწოდებლებისათვის. საბითუმო ბაზრის უმნიშვნელოვანესი მონაწილეები არიან ელექტროენერგიის მწარმოებლები, რომლებიც სტრუქტურირდებიან საჯარო მომსახურების ვალდებულების მქონე 17 სადგურებად განახლებადი ენერგიის მხარდაჭერის სქემით (მათ შორის, გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულებით და „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და გამოყენების მხარდამჭერი სქემებით“ მოსარგებლე სადგურები), დერეგულირებული სადგურები (მათ შორის მცირე ელექტროსადგურები 15 მგვტ-მდე სიმძლავრის და 2008 წლის 1 აგვისტომდე აშენებული 65 მგვტ-მდე სიმძლავრის სადგურები). ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფცია განსაზღვრავს ელექტროენერგიის მწარმოებელი სადგურების საჯარო ვალდებულებისგან გათავისუფლების გრაფიკს (ნახაზი 2.3). საჯარო ვალდებულების მქონე სადგურები სავალდებულო წესით ვაჭრობენ ორგანიზებულ ბაზარზე და საბაზრო ფასსა და კომისიის მიერ დადგენილ ტარიფს შორის დადებით სხვაობას აბრუნებენ საბითუმო საჯარო მომსახურების ორგანიზაციასთან არსებულ ფონდში, რომელიც ასუბსიდირებს აფხაზეთის მოხმარებას და მხარდაჭერის სქემით მოსარგებლე სადგურებს, ასევე ფასთა შორის სხვაობის კონტრაქტის გამოყენებით ავსებს უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლის და საჯარო მომსახურების მიმწოდებლის კალათებს ორგანიზებული ბაზრის ფასთან მიმართებაში. ნახაზი 2.3. მწარმოებელი სადგურების საჯარო ვალდებულებიდან გათავისუფლების გრაფიკი საბითუმო ელექტროენერგიის ბაზარზე ასევე მონაწილეობენ ე.წ. ტრეიდერები, რომლებიც ყიდულობენ და ყიდიან ენერგიას საბითუმო ბაზარზე მოქმედ მონაწილეებზე. ტრეიდერი უფლებამოსილია ივაჭროს ელექტროენერგიით როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე ქვეყნით გარეთ, მათ შორის, განახორციელოს იმპორტი და ექსპორტი. კონცეფციის მიმდინარე რედაქციით, 35-110 კვ ძაბვაზე მიერთებული მომხმარებლები, თვეში 0.4 მლნ კვტ.სთ-ზე მეტი მოხმარებით, 2021 წლის პირველი ივლისიდან სავალდებულო წესით გასული არიან თავისუფალ ბაზარზე. რაც შეეხება ყველა სხვა მომხმარებელს (გარდა საყოფაცხოვრებო მომხმარებლისა და მცირე საწარმოსი), 2026 წლის პირველ ივლისამდე უფლებამოსილი არიან მიიღონ ელექტროენერგია კომისიის მიერ რეგულირებული სამომხმარებლო 18 ტარიფით, საჯარო მომსახურების ვალდებულების სახით. კანონმდებლობის შესაბამისად, განსაზღვრულია მსხვილი მომხმარებლის სტატუსი და კრიტერიუმები. მსხვილი მომხმარებლის სტატუსი უფლებას ანიჭებს მომხმარებელს, ივაჭროს საბითუმო, ორმხრივი ხელშეკრულებების, დღით ადრე და დღიურ ბაზრებზე, რისთვისაც შესაბამისი წესით უნდა დარეგისტრირდეს, როგორც საბალანსო ჯგუფის წევრი, საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზარზე, აგრეთვე დღით ადრე ან/და დღიური ბაზრის ან/და ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზრის მონაწილედ. მას ასევე უფლება აქვს ივაჭროს საცალო ბაზარზე და აირჩიოს რამდენიმე მიმწოდებელი. მოხმარების მხრიდან საბითუმო ბაზარში ასევე ჩართული არიან თავისუფალი მიმწოდებლები, რომლებსაც აქვთ უფლებამოსილება, ელექტროენერგია იყიდონ როგორც ორგანიზებულ, ასევე ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარზე. ორგანიზებულ ბაზარში ჩართული არიან ასევე უნივერსალური მომსახურების, საჯარო მომსახურების და ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებლები, რომლებიც აწვდიან ელექტროენერგიას საცალო ბაზრის შესაბამის სეგმენტებს. რაც შეეხება საცალო ბაზარს, აქ მსხვილ მომხმარებლებთან ერთად ელექტროენერგიას თავისუფალი მიმწოდებლებისგან შეისყიდიან კვალიფიციური მომხმარებლები. საცალო ბაზარზე უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი და საჯარო მომსახურების მიმწოდებელი კომისიის მიერ რეგულირებადი ტარიფით საჯარო მომსახურების ვალდებულების სახით აწვდის ენერგიას მცირე საწარმოებსა და საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებს. იგივე მიმწოდებელი ვალდებულია შეისყიდოს მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების მიერ ქსელში მიწოდებული ენერგია. 2.2. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები 2023 წელს საქართველოს ელექტროენერგეტიკის სექტორის ძირითადი მახასიათებლები (მიწოდებისა და მოხმარების მაჩვენებლები) მოცემულია ნახაზზე 2.4. 19 ნახაზი 2.4. ელექტროენერგეტიკული ბალანსი 20 13,449 14,127 2023 14,550 13,988 2022 14,047 12,431 2021 12,400 2020 10,943 13,003 11,620 2019 12,764 11,922 წარმოება 2018 11,875 11,315 2017 11,027 11,365 2016 10,382 10,593 2015 10,170 10,154 2014 9,690 9,861 2013 მლნ კვტ.სთ 15,000 14,000 13,000 12,000 11,000 10,000 9,000 8,000 7,000 6,000 5,000 4,000 3,000 2,000 1,000 0 მოხმარება ნახაზი 2.5. ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) და მოხმარება 2023 წელს ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) წინა წელთან შედარებით უმნიშვნელოდ, 1%-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 13.6%-ით გაიზარდა. აღსანიშნავია, რომ საანგარიშო წელს ექსპლუატაციაში შევიდა ერთი 20.3 მგვტ-იანი და 6 მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგური, ჯამური დადგმული სიმძლავრით 8.7 მგვტ. სულ საანგარიშო წელს ექსპლუატაციაში შესული ელექტროსადგურების დადგმულმა ჯამურმა სიმძლავრემ შეადგინა 29 მგვტ. 2013-2023 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საქართველოში ელექტროენერგიის წარმოება საშუალოდ 3.7%-ით იზრდება, რაც ჰიდროლოგიის გარდა მიმდინარე წლებში ექსპლუატაციაში შესული და რეაბილიტირებული ელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიით არის განპირობებული. რაც შეეხება ელექტროენერგიის მოხმარებას, 2023 წელს საქართველოში იგი წინა წელთან შედარებით 7.6%-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 4.3%-ით შემცირდა. საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება 2013-2023 წლებში ყოველწლიურად საშუალოდ 3.3%-ით იზრდებოდა (იხ. ნახაზი 2.5). ელექტროენერგიის წარმოების სტრუქტურაში თბოსადგურებიდან გამომუშავებული (სალტეზე გაცემული) ელექტროენერგიის წილი 2022 წელთან შედარებით უმნიშვნელოდ, 2%-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 1.5-ჯერ გაიზარდა და ჯამურად წარმოებულ ელექტროენერგიაში აღნიშნულის წილმა 23.4% შეადგინა. ჰიდროელექტროსადგურებიდან გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა აღნიშნულ სტრუქტურაში 76% შეადგინა, რაც 2021 წლის მონაცემთან შედარებით არ შეცვლილა, ხოლო 2020 წლის შესაბამის მონაცემს 6.2%-ით ჩამოუვარდება, 2016 წლის ბოლოს ექსპლუატაციაში შესული ქარის ელექტროსადგურის ელექტროენერგიის წილმა კი 0.6% შეადგინა (იხ. ნახაზი 2.6.). 21 მიერ გამომუშავებული 16,000 0.7% 0.8% 0.7% 0.7% 0.8% 76,2% 81.0% 74.4% 75.9% 82.3% 80.4% 78.6% 81.0% 82.8% 8,000 81.1% 10,000 76.0% 0.1% 12,000 6,000 0.6% 0.6% 14,000 18.8% 16.9% 23.4% 24.8% 18.4% 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 თბოელექტროსადგურები ჰიდროელექტროსადგურები 23.4% 18.8% 2013 23,2% 21.4% - 19.0% 2,000 17.2% 4,000 2022 2023 ქარის ელექტროსადგური ნახაზი 2.6. ელექტროსადგურების მიერ სალტეზე გაცემული ელექტროენერგიის სტრუქტურა 2023 წელს საჯარო მომსახურების გამწევი მარეგულირებელი ჰიდროელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა ჰიდროელექტროსადგურების ჯამურად გამომუშავებულ ელექტროენერგიაში შეადგინა 39%, დანარჩენი ნაწილობრივ დერეგულირებული მწარმოებლების გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა – 27.3%, დერეგულირებული ჰიდროელექტროსადგურების წილმა – 33.5%, რომელშიც 15 მგვტ-ზე მეტი სიმძლავრის ელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული (სალტეზე გაცემული) ელექტროენერგიის წილია 28.9% 2017 46.5% მარეგ. 48.1% 45.3% 32.1% 33.5% 27.0% 27.3% 25.9% 27.3% 40.5% 42.6% 42.0% 39.1% 2023 29.4% 30.2% 2022 37.9% 32.5% 2021 25.7% 2020 22.5% 2019 15.6% 2018 % 71.2%, ხოლო მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურების – 28.8% (იხ. ნახაზი 2.7). ნაწ. დერეგ დერეგ ნახაზი 2.7. ჰიდროელექტროსადგურებიდან ელექტროენერგიის გამომუშავების სტრუქტურა 22 2023 წელს მომხმარებლებზე მიწოდებული ელექტროენერგიის სტრუქტურაში მნიშვნელოვანი წილით (51%) ელექტროენერგიის რეგულირებული მიმწოდებელი კომპანიებია (უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი და საჯარო მომსახურების მიმწოდებელი) წარმოდგენილი. აღსანიშნავია, რომ წინა წელს შესაბამისი მონაცემი 46%-ს შეადგენდა. პირდაპირი მომხმარებლების წილი 26%-დან 21%-მდე შემცირდა, ხოლო აფხაზეთზე მიწოდებული ელექტროენერგიის წილმა 21% შეადგინა. მიუხედავად იმისა, რომ ბაზრის ლიბერალიზაციის პროცესის პარალელურად სულ უფრო მეტი კომპანია გადის რეგულირებული მიმწოდებლის მომსახურების სფეროდან თავისუფალ ბაზარზე, 2023 წელს ელექტროენერგიის საჯარო მიმწოდებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის წილი გაიზარდა და პირდაპირი (მსხვილი) მოხმხმარებლების წილი შემცირდა, რაც გამოწვეულია რამდენიმე უმსხვილესი მომხმარებლის ელექტროენერგიის მოხმარების მკვეთრი შემცირებით. ელექტროსადგურების საკუთარი მოხმარებისა (შემდგომში – ს/მ) და ქსელური კომპანიების დანაკარგების მაჩვენებელი მკვეთრად არის გაზრდილი 2020 წლის შემდეგ 2%-დან, 2021 წელს – 5%-მდე, 2022 წელს – 8%-მდე, ხოლო 2023 წელს – 9%-მდე. აღნიშნულის მიზეზი საქმიანობის განცალკევების შემდეგ გადამცემი კომპანიის გარდა გამანაწილებელი კომპანიების მაჩვენებლების დამატებაა (იხ. ნახაზი 2.8). 5% 8% 9% 14% 15% 69% 2018 25% 26% 21% 21% 21% 20% 60% 58% 49% 46% 51% 2019 2020 2021 2022 2023 22% 20% 16% რეგულირებული მიმწოდებლები აფხაზეთზე მიწოდება პირდაპირი მომხმარებელი ს/მ + დანაკ. 21% ნახაზი 2.8. ელექტროენერგიის შიდა მოხმარების სტრუქტურა 2023 წელს ელექტროენერგიის იმპორტის რაოდენობა 2022 წლის იმავე მონაცემთან შედარებით დაახლოებით 2-ჯერ შემცირდა, ხოლო ექსპორტი იმავე პერიოდში დაახლოებით 1.5-ჯერ გაიზარდა და 1,468 გვტ.სთ შეადგინა (იხ. ნახაზი 2.9). 23 2,000 1,800 1,400 391 200 154 243 400 790 971 600 1,468 1,533 800 1,610 1,000 2,006 1,200 1,627 მლნ კვტ.სთ. 1,600 იმპორტი 2023 2022 2021 2020 2019 0 ექსპორტი ნახაზი 2.9. ელექტროენერგიის იმპორტი და ექსპორტი რაც შეეხება საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის იმპორტსა და ექსპორტს ქვეყნების მიხედვით, მოცემულია ნახაზებზე 2.10 და 2.11. ელექტროენერგიის იმპორტის >1% აზერბაიჯანიდან, ხოლო რუსეთიდან განხორციელებული სრული იმპორტის 98% მიწოდებულ იქნა აფხაზეთისთვის. ელექტროენერგიის ექსპორტის 89% თურქეთში განხორციელდა, 5% – სომხეთში, 6% კი – აზერბაიჯანში. იმპორტი 2023 ექსპორტი 2023 5% 100% რუსეთი აზერბაიჯანი 89% თურქეთი სომხეთი რუსეთი ნახაზი 2.10. ელექტროენერგიის იმპორტი ქვეყნების მიხედვით ელექტროენერგეტიკის 6% სექტორში აზერბაიჯანი თურქეთი სომხეთი ნახაზი 2.11. ელექტროენერგიის ექსპორტი ქვეყნების მიხედვით ენერგეტიკული უსაფრთხოების ძირითადი მახასიათებელია ელექტროენერგიის მიწოდების უწყვეტობა. მისი უზრუნველყოფა შესაძლებელია 24 ქვეყანაში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებით, საკუთარი რესურსების მაქსიმალურად გამოყენების გზით. აღნიშნული, თავის მხრივ, ხელს შეუწყობს მოკლევადიან პერიოდში იმპორტისა და გრძელვადიან პერიოდში თბოგენერაციის ჩანაცვლებას. ელექტროენერგიის წარმოება-მოხმარების დინამიკა 2023 წლის თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.12. როგორც ნახაზიდან ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილება ჩანს, ვერ შემოდგომა-ზამთრის ხერხდება პერიოდში არსებული ჰიდრო- და თბოგენერაციის სიმძლავრეებით. შესაბამისად, იმისათვის, რომ დაკმაყოფილდეს მოთხოვნა ელექტროენერგიაზე, საჭიროა ელექტროენერგიის იმპორტის განხორციელება. რაც შეეხება გაზაფხულის მეორე ნახევარსა და ზაფხულის პერიოდს, ჭარბი წყლის რესურსები საშუალებას იძლევა, რომ ელექტროენერგიაზე მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს და ნარჩენი ელექტროენერგია გატანილ იქნეს ექსპორტზე. საქართველოში ელექტროენერგიის მიწოდება და მოხმარება ხასიათდება საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება ტრადიციულად ზამთრის პერიოდში უფრო მაღალია, ვიდრე ზაფხულის პერიოდში, ხოლო ელექტროენერგიის მლნ კვტ.სთ სეზონურობით. 1,320 1,251 1,248 1,1601,146 1,0651,0621,0141,138 1,060 966 1,019 მიწოდება სეზონურობის საპირისპირო ტენდენციით ხასიათდება. შესაბამისად, ელექტროენერგიის იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ თბო ჰიდრო ქარი მოხმარება დატვირთვის მხრივ საქართველო 2023 წლამდე ზამთრის პიკის ქვეყანა იყო, ნახაზი 2.12. ელექტროენერგიის წარმოება-მოხმარება თვეების მიხედვით (სალტეზე გაცემა) თუმცა, როგორც 2.13 ნახაზზეა ნაჩვენები1, აღნიშნული საანგარიშო წელს სიტუაცია შეიცვალა და საქართველო ზაფხულის პიკის ქვეყანა გახდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, უახლოეს მომავალში შესაძლებელი იქნება ელექტროენერგიის იმპორტის წილის შემცირებაც, რომ გამომდინარე იქიდან, ელექტროენერგიის მოთხოვნა ზაფხულის პიკური პერიოდში 1 საქართველოში ელექტროენერგიის ზაფხულისა და ზამთრის პერიოდების მოხმარების პროგნოზირებისათვის გამოყენებულია Compound Annual Growth Rate (CAGR), რომელიც ზამთრის პერიოდისათვის არის 3.4%, ხოლო ზაფხულის პერიოდისთვის - 4.4%. 20112021 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ზაფხულის პერიოდად განსაზღვრულია აპრილ-სექტემბერი, ხოლო ზამთრის პერიოდად – ოქტომბერ-მარტი. 25 გადმოინაცვლებს, როდესაც არსებული ადგილობრივი პიკური მაქსიმალური სეზონური დატვირთვა, მგვტ. რესურსების გამოყენებით შესაძლებელი იქნება მისი დაკმაყოფილება. მეორე მხრივ, გენერაციის ახალი ობიექტების ქვეყნის ენერგოსისტემაში გაშვებით შესაძლებელი იქნება პერიოდში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად იმპორტირებული ზამთრის 2600 2400 2200 2000 1800 1600 1400 1200 1000 2338 2383 1810 1853 1422 2056 2018 2098 2035 1869 1540 1532 1612 2112 1817 1902 1935 2228 2117 21262216 1787 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 ელექტროენერგიის ზამთრის პიკი წილის შემცირება. ზაფხულის პიკი ნახაზი 2.13. პიკური დატვირთვა ზაფხულისა და ზამთრის პერიოდებში ელექტროენერგიის მიწოდების 2023 შედეგების ანალიზის მოხმარება- წლის ბალანსის 7% საფუძველზე 25% შეიძლება ითქვას, რომ მნიშვნელოვანი ყურადღება უნდა მიექცეს გენერაციის ახალი სიმძლავრეების მშენებლობას ადგილობრივი ენერგორესურსების გამოყენებით. შესაბამისად, 68% ჰიდრო– რესურსებთან ერთად მაქსიმალურად ათვისებული უნდა იქნეს სხვა ადგილობრივი ნახშირწყალბადოვანი და განახლებადი რესურსები, მათ თბოსადგურები დიდი+საშუალო ჰესები მცირე ჰესები ქარი ნახაზი 2.14 გენერაციის სიმძლავრეების სტრუქტურა შორის, პირველ რიგში – ქარისა და მზის ენერგორესურსები. 2.2.1. საცალო ბაზარი კომისიის მიერ 2020 წლის 13 აგვისტოს N47 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებში“ საანგარიშო წლის განმავლობაში შევიდა რიგი ცვლილებები საცალო ბაზარზე მიმწოდებლებსა და მომხმარებლებს შორის ურთიერთობებთან დაკავშირებული ზოგიერთი საკითხის ამომწურავად მოწესრიგების, მომხმარებლის ინფორმირებისა და მისი უფლებების დაცვის მიზნით, კერძოდ, დაზუსტდა და ამომწურავად მოწესრიგდა მიწოდების ხელშეკრულების დადების პროცედურა, რის შედეგადაც უძრავ ქონებაზე დადებული იჯარის/ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე მომხმარებლად რეგისტრირებულ პირთან მიწოდების ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზნით აუცილებელი გახდა მისი ნების დადგენა, თუ ამავე უძრავ ქონებაზე მომხმარებლად რეგისტრაციას ითხოვს მესამე პირი, მესაკუთრის 26 თანხმობით. ამასთან, უძრავი ქონების თანამესაკუთრეს მიენიჭა უფლება, დადოს მიწოდების ხელშეკრულება სხვა თანამესაკუთრეთა თანხმობის წარდგენის გარეშე. საცალო ბაზრის წესებში შეტანილი ცვლილებით დაზუსტდა უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლის ვალდებულება, უნივერსალური მომსახურების მიწოდების არეალში არსებულ ყველა თვითმმართველ ქალაქში იქონიოს, სულ მცირე, ერთი მომსახურების ცენტრი, ხოლო რეგიონში/მხარეში იქონიოს არანაკლებ ორი მომსახურების ცენტრი მომხმარებელთა განთავსებისა და მიმართვიანობის გათვალისწინებით (ნაცვლად ყველა ადმინისტრაციული ცენტრისა). აღნიშნული ხელს შეუწყობს ელექტროენერგიის მიმწოდებლისათვის მომხმარებლის განცხადების/პრეტენზიის/მიმართვის წარდგენას მისთვის მეტად ხელმისაწვდომ ადგილას, მინიმალური ძალისხმევითა და დანახარჯებით. კომისიამ 2024 წლის 30 აპრილამდე გაახანგრძლივა მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მფლობელ მომხმარებელთან ჭარბ ელექტროენერგიაზე ანგარიშსწორების პერიოდი. ამ პერიოდში მომხმარებელს სრულად ელექტროენერგია, ხოლო აქვს უფლება საანგარიშო გაქვითოს პერიოდის გამომუშავებული ბოლოსთვის და მოხმარებული მომხმარებლის ანგარიშზე დადებითი ბალანსის სახით ასახულ ჭარბ კილოვატსაათებს შეისყიდის უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი. საქართველოში ელექტროენერგიის საცალო ბაზარზე მიწოდების საქმიანობას საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისა და მცირე საწარმოებისათვის ახორციელებს უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი, ხოლო სხვა კატეგორიის მომხმარებლებისათვის – ელექტროენერგიის საჯარო მომსახურების სახით მიმწოდებელი: სს „თელასის“ სალიცენზიო არეალში – შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“ (თელმიკო) და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სალიცენზიო არეალში – სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“. საქართველოში ელექტროენერგიის საცალო ბაზარი მაღალკონცენტრირებულია (HHI = 5,092), სადაც სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ წილი 56.8%-ს, ხოლო თელმიკოს წილი 43.2%-ს შეადგენს. კონკრეტულ ბაზარზე კონკურენციის დონის შესაფასებლად გამოიყენება ჰერფინდალჰირშმანის ინდექსი (HHI). იგი გამოითვლება, როგორც ბაზარზე არსებული მონაწილეების საბაზრო წილების (%) კვადრატების ჯამი. HHI ინდექსს შესაძლებელია გააჩნდეს მნიშვნელობა 0-დან 10,000-მდე შუალედში, სადაც 0 ნიშნავს ბაზრის დაბალ კონცენტრაციას (სრულყოფილი კონკურენცია), ხოლო 10,000 – სრულყოფილ მონოპოლიას. ევროკომისიის განმარტებით, თუ HHI აღემატება 1,000-ს, მაშინ ბაზარი არის კონცენტრირებული, ხოლო თუ ინდექსის მნიშვნელობა მეტია 2,000-ზე, მაშინ ბაზარი მაღალკონცენტრირებულია. 27 403 220 თელმიკო 278 ეპ ჯორჯია მიწოდება ნახაზი 2.15. რეგულირებული მიმწოდებლების მოხმარება ნახაზზე 2.15 მოცემულია ელექტროენერგიის რეგულირებული მიმწოდებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობა 2023 წლის თვეების მიხედვით. ნახაზიდან ჩანს, რომ როგორც შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“, ისე სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ მაქსიმალური მოხმარებები იანვარ-დეკემბერსა და ივლის-აგვისტოს თვეებში ფიქსირდება. აღნიშნული ტენდენცია განპირობებულია საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარების სეზონურობით, სადაც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის ზრდა ზამთრისა და ზაფხულის პერიოდებში, ემატება ტურიზმი. 6,000 მლნ კვტ.სთ 5,000 4,000 3,000 3,932 2,932 2,449 2,317 2,208 2,216 1,483 1,468 1,576 1,571 1,610 1,648 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2,000 1,000 0 საყოფაცხოვრებო არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 2.16. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ არეალში მოხმარება მომხმარებელთა კატეგორიების მიხედვით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ არეალში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მოხმარებამ საანგარიშო წელს მთლიანი მოხმარების 42% შეადგინა, ხოლო არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მოხმარებამ – 58%. საანგარიშო წელს აღნიშნული პროპორცია 2022 წელთან შედარებით არ შეცვლილა (იხ. ნახაზი 2.16). 28 დეკ 222 230 339 ნოე 310 ოქტ 255 304 სექ 215 322 285 აგვ 216 227 281 ივლ 295 ივნ თებ 242 338 295 მაი 262 318 აპრ 322 მარ 337 282 იან მლნ კვტ.სთ 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 რაც შეეხება სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ მიერ საცალო მომხმარებლებზე მიწოდებული ელექტროენერგიის რაოდენობას ძაბვის საფეხურების მიხედვით, ჯამურად განაწილებული ელექტროენერგიის 76.2% მოიხმარეს 0.4 კვ ძაბვის ქსელზე მიერთებულმა მომხმარებლებმა, 1.5% – 110-35 კვ ქსელზე მიერთებულმა მომხმარებლებმა, ხოლო 22.3% – 6-10 კვ ქსელზე მიერთებულმა მომხმარებლებმა (იხ. ნახაზი 2.17). 3,500 3,000 1,500 862 59 500 940 1,000 2,944 2,818 2,000 61 მლნ კვტ.სთ 2,500 0 110-35 კვ 6-10 კვ 2022 0.4 კვ 2023 ნახაზი 2.17. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მოხმარება ძაბვის საფეხურების მიხედვით 2023 წელს თელმიკოს არეალში მოხმარების 62% – არასაყოფაცხოვრებო, ხოლო 38% საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებზე მოდის. არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობა წინა წელთან შედარებით – 4.4%-ით, ხოლო 2021 წელთან შედარებით 10%-ით არის გაზრდილი. (იხ. ნახაზი 2.18). 3,500 მლნ კვტ.სთ 3,000 2,500 2,000 1,754 1,488 1,663 1,755 1,832 1,500 1,000 500 993 989 1070 1072 1103 2019 2020 2021 2022 2023 0 საყოფაცხოვრებო არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 2.18. სს „თელასის“ მოხმარება მომხმარებელთა კატეგორიების მიხედვით 29 სს „თელასის“ ქსელშიც 0.4 კვ ძაბვის ქსელზე მიერთებულ მომხმარებლებზე განაწილებულ ელექტროენერგიას მნიშვნელოვანი წილი (73%) უჭირავს ჯამურად განაწილებულ ელექტროენერგიაში. 6-10 კვ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების წილმა 26.5% შეადგინა, ხოლო 110-35 კვ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების წილმა – 1% (იხ. ნახაზი 2.19.). 2,500 2,038 2,146 1,500 1,000 13 12 777 500 777 მლნ კვტ.სთ 2,000 0 110-35 კვ 6-10 კვ 2022 0.4 კვ 2023 ნახაზი 2.19. სს „თელასის“ მოხმარება ძაბვის საფეხურების მიხედვით 2.2.2. საბითუმო ბაზარი საანგარიშო წელს საბითუმო ბაზარზე რეგისტრირებული იყო ელექტროენერგიის 106 მწარმოებელი, მათ შორის: 5 თბოელექტროსადგური , 2 მარეგულირებელი3, 8 ნაწილობრივ დერეგულირებული4, 16 დერეგულირებული5 და 83 მცირე სიმძლავრის6 (დერეგულირებული) 2 ელექტროსადგური. 2 თბოელექტროსადგურები: გარდაბნის მე-9 ენერგობლოკი (შპს “მტკვარი ენერჯი“), აირტურბინა (შპს „ჯიფაუერი“), თბილსრესის მე-3 და მე-4 ბლოკები, გარდაბნის თბოელექტროსადგური (შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური“), გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2 (შპს „.გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“). 3 მარეგულირებელი ელექტროსადგურები: ენგურჰესი და ვარდნილჰესი. 4 ნაწილობრივ დერეგულირებული ელექტროსადგურები: ხრამი 1, ხრამი 2, ძევრულა, ჟინვალი, ვარციხე, გუმათი, რიონი და ლაჯანური ჰესი. 5 დერეგულირებული (15 მგვტ-ზე მეტი საპროექტო სიმძლავრის) ელექტროსადგურები ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიით: შაორიჰესი, ორთაჭალჰესი, ზაჰესი, ჩითახევჰესი, ხადორჰესი, აწჰესი, ლარსიჰესი, ფარავანჰესი, დარიალიჰესი, ხელვაჩაური 1 ჰესი, შუახევი ჰესი, კირნათი ჰესი, ოლდენერჯი ჰესი, მესტიაჭალა ჰესი 2, მესტიაჭალა ჰესი 1 და ქართლის ქარის ელექტროსადგური. 6 მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურები (15 მგვტ-ზე ნაკლები საპროექტო სიმძლავრის ელექტროსადგურები) ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიის გარეშე: ჯამში 83 ელექტროსადგური . 30 2023 წელს საბაზრო წილები ელექტროენერგიის სამი უმსხვილესი მწარმოებლისათვის გადანაწილდა შემდეგნაირად: შპს „ენგურჰესისთვის“ – 25%; შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“-ისთვის – 9,2% და შპს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციისთვის“ – 12.9%, ხოლო წარმოების სეგმენტის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა შეადგინა HHI2023 =916.17. შესაბამისად, გენერაციის სეგმენტი შეიძლება შევაფასოთ, როგორც კონცენტრირებული ბაზარი. აღნიშნული მაჩვენებლები წლების მიხედვით მოცემულია ცხრილში 1. დასახელება/წელი შპს „ენგურჰესი“ შპს „მტკვარი ენერგეტიკა“ შპს „ვარციხეჰესი“ 2018 33.4% შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური“ 9.76% 2019 28.53% 7.28% 2020 24.8% 2021 28.1% 2022 26.6% 2023 25% 12.75% 7.9% 13.3% 8% 12.2% 9.2% 12.9% 1,516 1,226.7 1,129.3 916.1 6.96% 11.32% 18..52% შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“ შპს „ენერგო-პრო გენერაცია“ HHI 1,512.2 1,596 ცხრილი 1. უმსხვილესი მწარმოებლების საბაზრო წილები და HHI საბითუმო ბაზარზე ელექტროენერგიით ვაჭრობა ხორციელდება პირდაპირი ხელშეკრულებით და საბალანსო ბაზარზე, რომელსაც ოპერირებას უწევს ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორი (ესკო), კომისიის მიერ დამტკიცებული საბალანსო ელექტროენერგიის ყიდვაგაყიდვის პირდაპირი ხელშეკრულების სტანდარტული პირობებით. 2023 წელს პირდაპირი ხელშეკრულებებით გაყიდულმა ელექტროენერგიამ შეადგინა 12,425 გვტ.სთ, ხოლო საბალანსო ბაზარზე გაყიდულმა – 2,492 გვტ.სთ. შესაბამისად, პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიით ვაჭრობის წილმა შეადგინა ქსელში ჯამურად მიწოდებული ელექტროენერგიის 86%, ხოლო საბალანსო ელექტროენერგიის წილმა – 14%. რაც შეეხება აღნიშნულ მახასიათებლებს თვეების მიხედვით, ნაჩვენებია ნახაზზე 2.20. 7 2023 წლის HHI ინდექსის დათვლისას გათვალისწინებულია კომპანიების მიერ სხვადასხვა ელექტროსადგურის ფლობა. 31 1,800 26% 24% 76% 78% 74% 88% 92% 92% 93% 75% 73% 81% 400 90% 800 600 22% 12% 8% 25% 27% 19% 18% 1,000 82% მლნ კვტ.სთ 1,200 10% 1,400 7% 8% 1,600 200 პირდაპირი ხელშეკრულებებით დეკ ნოე ოქტ სექ აგვ ივლ ივნ მაი აპრ მარ თებ იან 0 საბალანსო ბაზარზე ნახაზი 2.20. ელექტროენერგიით ვაჭრობა საბალანსო ბაზარზე და პირდაპირი ხელშეკრულებებით რაც შეეხება საბითუმო ბაზარზე პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის მიმწოდებლების სტრუქტურას თვეების მიხედვით, მოცემულია ნახაზზე 2.21. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ იმპორტი 22.6% 21.8% 16.9% იან თებ 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 9.6% 11.4% თბოელექტროსადგური 49.6% 49.5% 19.0% 10.2% 0.0% 0.0% 8.4% 11.1% 28.8% 33.1% 26.8% 22.6% ჰიდროელექტროსადგური 27.8% 28.7% 64.2% 89.8% 100.0% 100.0% 91.6% 88.9% 71.2% 66.9% 63.6% 66.0% ნახაზი 2.21. პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის მიმწოდებლების სტრუქტურა 32 პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის შემსყიდველების სტრუქტურა თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.22. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ ექსპორტი 0.0% 0.1% 0.0% 17.7% 20.4% 27.0% 27.3% 14.8% 13.7% 0.0% 0.0% 0.0% პირდაპირი მომხმარებლები 16.7% 19.3% 27.9% 23.7% 20.0% 18.6% 18.0% 18.2% 17.3% 25.7% 23.7% 23.4% საჯარო მიმწწოდებლები (უმმ+სმმ) 53.5% 53.4% 41.8% 32.6% 42.0% 41.4% 42.0% 51.9% 51.6% 47.9% 49.5% 46.2% 29.8% 27.1% 30.3% 26.0% 17.7% 12.9% 12.7% 15.1% 17.4% 26.3% 26.8% 30.4% აფხაზეთი ნახაზი 2.22. პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის შემსყიდველების სტრუქტურა ბაზრის ოპერატორის მიერ შესყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის სტრუქტურა თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.23. 100.0% 90.0% 80.0% 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0% იმპორტი იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ 1.3% 1.1% 1.8% 0.0% 0.0% 0.0% 0.5% 0.0% 0.0% 0.0% 0.3% 0.2% ჰიდროელექტროსადგური 30.4% 30.2% 82.8% 97.1% 93.9% 94.8% 87.1% 87.7% 84.9% 37.5% 43.8% 49.4% ქარი 3.2% 2.5% 2.2% 2.9% 5.5% 5.2% 6.5% 5.3% 5.8% 2.6% 2.7% 2.0% თბოელექტროსადგური 65.1% 66.2% 13.2% 0.0% 0.6% 1.7% 5.9% 7.0% 9.3% 59.9% 53.3% 48.3% ნახაზი 2.23. ბაზრის ოპერატორის მიერ შესყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის სტრუქტურა 2023 წელს ბაზრის ოპერატორის მიერ გაყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის სტრუქტურა თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.24. 33 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ ს/მ + სსე+განაწ 47.6% 44.9% 29.8% 30.8% 94.5% 96.7% 85.4% 87.0% 54.0% 32.4% 41.6% 38.2% ექსპორტი 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 2.0% 0.0% 0.0% 0.0% პირდაპირი მომხმარებლები 34.6% 18.0% 2.6% 3.6% 5.5% 3.3% 7.3% 13.0% 10.9% 4.0% 2.3% 2.4% საჯარო მიმწწოდებლები (უმმ+სმმ) 17.7% 37.1% 67.7% 65.6% 0.0% 0.0% 5.3% 0.0% 35.1% 63.6% 56.1% 59.4% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% აფხაზეთი 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% ნახაზი 2.24. ბაზრის ოპერატორის მიერ გაყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის სტრუქტურა ბაზრის ოპერატორისგან საბალანსო ელექტროენერგიას შეისყიდიან ძირითადად ელექტროენერგიის გამანაწილებელი კომპანიები და პირდაპირი მომხმარებლები. ბაზრის ოპერატორის მიერ 22 გასაყიდი საბალანსო ელექტრო– 20 ენერგიის 18 გასაყიდი საბალანსო ელექტროენერგიის 2021 2022 დეკ წელს ნოე საანგარიშო 6 ოქტ საშუალო შეწონილის პრინციპით. 8 სექ ფასების 10 აგვ ელექტროენერგიის 12 ივლ გენერაციის ობიექტებისა და იმპორტიორებისაგან შესყიდული 14 ივნ კატეგორიის მაი სხვადასხვა 16 აპრ მიერ მარ მის თებ ყოველთვიურად, იან ფორმირდება თეთრი/კვტ.სთ. ფასი 2023 ფასი (13.6 თეთრი.კვტ.სთ) 13.6%ით შემცირდა 2022 წლის იმავე ნახაზი 2.25. ბაზრის ოპერატორის მიერ გასაყიდი საბალანსო ელექტროენერგიის მონაცემთან ნახაზი შედარებით 2.25). რაც საშუალო შეწონილი ფასი (იხ. შეეხება საანგარიშო წელს დერეგულირებული ელექტროსადგურების მიერ ბაზრის ოპერატორზე გაყიდული საბალანსო ფასს, იგი ელექტროენერგიის 2022 წელთან 34 შედარებით საშუალოდ 12.2%-ით 16 გაიზარდა (იხ. ნახაზი 2.26). 14 თეთრი/კვტ.სთ. 12 10 8 6 4 2 2021 2022 დეკ ნოე ოქტ სექ აგვ ივლ ივნ მაი აპრ მარ თებ იან 0 2023 ნახაზი 2.26. დერეგულირებული ელექტროსადგურების მიერ საბალანსო ბაზარზე გაყიდული ელექტროენერგიის ფასი 2.3. საქმიანობის განცალკევება გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატურის შეთანხმება: შესაბამისობის ოფიცერი წარმოადგენს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მნიშვნელოვან სიახლეს, რომლის მიზანია გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების მოთხოვნებთან შესაბამისობა. ამ მიზნით შესაბამისობის ოფიცერს ევალება შესაბამისობის პროგრამით დადგენილი მოთხოვნებისა და პირობების ნებისმიერი დარღვევის შესახებ კომისიის ინფორმირება, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის ხელმძღვანელებსა და დასაქმებულებს შორის ინტერესთა კონფლიქტის აღმოფხვრა და განცალკევების მოთხოვნებთან შესაბამისობის შესახებ ანგარიშის კომისიისთვის წარდგენა. „სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ 2023 წლის პირველ ნოემბერს კომისიაში შესათანხმებლად წარმოადგინა შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატურა. კანონისა და კომისიის 2020 წლის 16 ივლისის N39 დადგენილებით დამტკიცებული „გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების წესებით“ განსაზღვრული შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატის კვალიფიკაციისა და დამოუკიდებლობის მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენის მიზნით, 2023 წლის 12 დეკემბერს, კომისიის წევრების მონაწილეობით, გაიმართა გასაუბრება შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატთან და კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილება „სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ შესაბამისობის 35 ოფიცრის კანდიდატის შეთანხმების საკითხის 2024 წლის 18 იანვრის საჯარო სხდომაზე განხილვის თაობაზე. 2.4. ლიცენზირება და ტექნიკური რეგულირება საქართველოში ელექტროენერგეტიკის სექტორში 2023 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით ფუნქციონირებს 27 ლიცენზიატი (იხ. დანართი №1), მათ შორის:  წარმოების – 22;  განაწილების – 2;  გადაცემის – 1;  ბაზრის ოპერირების – 2. კომისიის 2023 წლის 30 ნოემბრის №56/28 გადაწყვეტილებით შპს „მესტიაჭალა ენერჯიზე“ ელექტროენერგიის წარმოების წინასწარი ლიცენზიის გაცემის თაობაზე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოსაცემად დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება. კომისიის 2023 წლის 21 დეკემბრის № 60/1 გადაწყვეტილებით შპს „მესტიაჭალა ენერჯიზე“ გაიცა ელექტროენერგიის წარმოების წინასწარი ლიცენზია № 094, სერიით 11, იმ პირობით, რომ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს 6 თვის ვადაში საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში წარმოდგენილ იქნება: - მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ მიღებული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი „მესტიის მუნიციპალიტეტში მდებარე 20 მგვტ სიმძლავრის ჰიდროელექტროსადგურ „მესტიაჭალა 1“-ის ექსპლუატაციაში (მშენებლობადამთავრებული ობიექტის ვარგისიანად აღიარების) შესახებ; მიღების - ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიის გაცემისათვის საჭირო და კანონმდებლობით განსაზღვრული სალიცენზიო პირობების დაკმაყოფილების ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი სხვა დოკუმენტაცია. კომისიის 2023 წლის 21 დეკემბრის № 60/13 გადაწყვეტილებით სს „სვანეთი ჰიდროზე“ ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიის გაცემის შესახებ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2019 წლის 27 მარტის № 23/20 გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის გამოსაცემად დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება. ეს ცვლილება განპირობებული იყო იმით, რომ რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2023 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შეიცვალა ლიცენზიატის ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, სააქციო საზოგადოება გახდა შეზღუდული პასუხისმგებლობის სახელწოდება სს „სვანეთი ჰიდრო“ გახდა შპს „სვანეთი ჰიდრო“. 36 საზოგადოება. საფირმო 2.5. ქსელური საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები 2.5.1. გადაცემის საქმიანობა კომისიის 2014 წლის 17 აპრილის №10 დადგენილებით დამტკიცებულ „ქსელის წესებში“ შევიდა ცვლილება, სადაც აისახა გადამცემ ქსელთან არასტანდარტული გზით მიერთება. აღნიშნული ცვლილების მიზანია გადამცემ ქსელზე მიერთების ვადის შემცირება და მომხმარებლის მიერ ქსელზე მიერთების სამუშაოების განხორციელების შესაძლებლობა. ამასთან, კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, გადამცემი სისტემის ოპერატორის მიერ კომისიაში წარმოდგენილ იქნა 2024-2034 წლების გადამცემი ქსელის განვითარების ათწლიანი გეგმა, რომელზეც არსებული პრაქტიკის გათვალისწინებით მომზადდა კომისიის შენიშვნები და რეკომენდაციები. გეგმის განხილვისას კომისია, ზოგადი სტრატეგიული მნიშვნელობის საკითხებთან ერთად, ხელმძღვანელობდა ელექტროენერგეტიკის სექტორში არსებული მწვავე ლოკალური პრობლემური საკითხებით, სხვადასხვა ობიექტური თუ სუბიექტური პროცესით განპირობებული გენერაციის ობიექტებისა და გადაცემის ინფრასტრუქტურის ობიექტების მშენებლობის გაჭიანურებით. ამასთან, გამოითქვა შენიშვნები ისეთი პროექტების განხორციელებაზე, რომლებიც გეგმაში ასახვამდე საჭიროებს დამატებით დასაბუთებას. 2.5.2. განაწილების საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები საანგარიშო პერიოდში კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებში“ შევიდა ცვლილება, რომლითაც განისაზღვრა მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურების გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების წესები და პირობები. აღნიშნული ცვლილებით ასევე განისაზღვრა მიერთების საფასურები, რომლის ფარგლებშიც განაწილების სისტემის ოპერატორები ვალდებული არიან უზრუნველყონ ქსელის მზადყოფნა. ამასთან, კომისიამ, ცვლილებებიდან გამომდინარე, დაამტკიცა მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთების ხელშეკრულების პირობები და მიერთების განაცხადის ფორმები. 2023 წელს შესწავლილ იქნა 2022 წელს განხორციელებული ფაქტობრივი ინვესტიციები, რომელზეც კომპანიები ვალდებული არიან წარმოადგინონ აკრედიტებული პირის/ორგანოს მიერ გაცემული საექსპერტო დასკვნა როგორც ღირებულებით, ისე შესრულებული სამუშაოების სტანდარტებთან შესაბამისობის თაობაზე. 2.5.3. გამანაწილებელ ქსელში ელექტროენერგიის მომსახურების ხარისხი, მიწოდების უწყვეტობა და ელექტროენერგიის ხარისხის რეგულირება ელექტრომომარაგების საიმედოობის (უწყვეტობა) კონტროლი წარმოებს კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესების“ (შემდგომში – მომსახურების ხარისხის წესები) შესაბამისად. მომსახურების ხარისხის წესები ადგენს მოთხოვნებს ისეთ საკითხებთან მიმართებაში, როგორიცაა ელექტროენერგიის განაწილების 37 ლიცენზიატის მიერ ელექტრომომარაგების საიმედოობის შესახებ ინფორმაციის რეგისტრაცია, ამ ინფორმაციის კომისიისათვის წარდგენა და კომისიის მიერ წარდგენილ მონაცემთა გაანალიზება, შემოწმება და მონიტორინგი კომისიის ელექტრონული ჟურნალის მეშვეობით. აგრეთვე აღნიშნული წესები ითვალისწინებს, საერთაშორისო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, ელექტრომომარაგების საიმედოობის (უწყვეტობის) განსაზღვრის შემდეგ ინდექსებს:  ერთ მომხმარებელზე ელექტრომომარაგების გამორთვების საშუალო ხანგრძლივობა SAIDI წუთი/მომხ;  ერთ მომხმარებელზე გამორთვების საშუალო სიხშირე - SAIFI გამორთ/მომხ. კომისიის 2018 წლის 28 დეკემბრის №9 დადგენილება კომპანიებს აძლევს მომხმარებელთა ელექტრომომარაგების საიმედოობის წლიური მაჩვენებლების გაუმჯობესების მოტივაციას ფინანსური წახალისების მექანიზმის სახით. ასევე ელექტრომომარაგების საიმედოობის წლიური მაჩვენებლების გაუარესების შემთხვევაში არსებობს შესაბამისი სანქცირების მექანიზმები, რომლებიც ასახულია ზემოაღნიშნულ დადგენილებასა და კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის №23 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორში საქმიანობის კონტროლისა და ლიცენზირების წესებში“. კომისიის თავმჯდომარის 2019 წლის 6 მარტის №133 ბრძანებით შეიქმნა „ელექტრომომარაგების საიმედოობის მონიტორინგის სამუშაო ჯგუფი“ (შემდგომში – საიმედოობის ჯგუფი), რომელსაც ევალება ელექტროენერგიით მომარაგების წყვეტების დინამიკაზე დაკვირვება, მისი გამომწვევი მიზეზების სისტემატური ანალიზი და, ამ ანალიზზე დაყრდნობით, კონკრეტული რეკომენდაციების შემუშავება გამოვლენილი ხარვეზების გამოსასწორებლად. სამუშაო ჯგუფმა შეისწავლა სს „თელასის“ ჟურნალში აღრიცხული ელექტროენერგიის წყვეტები და კომპანიიდან გამოთხოვილი ინფორმაცია, სადაც 2023 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა სულ 17 335 წყვეტა (შიდა მიზეზით – 10 554 და გარე მიზეზით – 6 781). 2023 წლის მონაცემებზე დაყრდნობით, შიდა მიზეზით გეგმური და არაგეგმური SAIDI-ს მაჩვენებელი შეადგენს 9 საათსა და 27 წუთს, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (9 საათი და 43 წუთი) შედარებით 16 წუთით გაუმჯობესდა, ხოლო შიდა მიზეზით გეგმური და არაგეგმური SAIFI-ს მაჩვენებელი შეადგენს 6.06-ს, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (5.97) შედარებით 0.09-ით გაუარესდა. წინა წლის მაჩვენებლებთან მონაცემების შედარებისას (იხ. ცხრილები 2 და 3), გამოვლინდა, რომ სს „თელასის“ 2022 წლის ელექტრონულ ჟურნალში დაფიქსირებული მონაცემები, კერძოდ, SAIDI-სა და SAIFI-ს მაჩვენებლები, გაუარესებულია 2021 წლის საიმედოობის მაჩვენებელთან მიმართებაში, რაც შემდგომ კვლევას, გამომწვევი მიზეზების დადგენასა და შესაბამისი ღონისძიებების დაგეგმვა-განხორციელებას მოითხოვს. SAIDI 2023 წელი 2022 წელი 2021 წელი 38 2020 წელი 2019 წელი 2018 წელი არაგეგმური გეგმური სულ 4:04:16 5:23:23 9:27:39 3:39:33 6:04:03 9:43:36 3:48:57 4:38:10 8:27:06 4:12:05 3:51:25 8:03:30 3:25:32 6:27:26 9:52:26 3:52:39 7:10:36 11:03:15 ცხრილი 2. სს „თელასის“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIDI-ს მაჩვევენებლები SAIFI არაგეგმური გეგმური სულ 2023 წელი 3.53 2.53 6.06 2022 წელი 3.38 2.59 5.97 2021 წელი 3.85 2.02 5.87 2020 წელი 4.07 1.68 5.75 2019 წელი 3.20 2.70 5.90 2018 წელი 3.30 2.40 5.70 ცხრილი 3. სს „თელასის“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIFI-ს მაჩვენებლები შენიშვნა: კომისიაში მიმდინარეობს სს „თელასის“ ქსელში მიწოდების საიმედოობის მაჩვენებლების (SAIDI და SAIFI) შემოწმების პროცესი. სამუშაო ჯგუფმა შეისწავლა ელექტრონულ ჟურნალში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიერ აღრიცხული ელექტროენერგიის წყვეტები და კომპანიიდან გამოთხოვილი ინფორმაცია, რომლის თანახმად, 2023 წლის განმავლობაში დაფიქსირდა სულ 73 448 ხანგრძლივი წყვეტა (შიდა მიზეზით – 54 528 და გარე მიზეზით – 18 920). მათ მონაცემებზე დაყრდნობით, შიდა მიზეზით გეგმურმა და არაგეგმურმა SAIDI-ს მაჩვენებელმა შეადგინა 55 საათი და 8 წუთი, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (60 საათი და 10 წუთი) შედარებით 5 საათით და 2 წუთით გაუმჯობესდა, ხოლო შიდა მიზეზით გეგმურმა და არაგეგმურმა SAIFI-ს მაჩვენებელმა შეადგინა 29.71, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან (35.92) შედარებით 6.21-ით გაუმჯობესდა. რაც შეეხება მონაცემთა შედარებას წინა წლის მაჩვენებლებთან, აქაც გამოყენებულ იქნა ელექტრონული ჟურნალების მონაცემები (იხ. ცხრილები 4 და 5). გამოვლინდა, რომ სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ 2022 წლის მონაცემები მკვეთრად გაუარესდა 2021 წლის მონაცემებთან შედარებით, რაც შემდგომ კვლევას, გამომწვევი მიზეზების დადგენასა და შესაბამისი ღონისძიებების დაგეგმვაგანხორციელებას მოითხოვს. SAIDI 2023 წელი 2022 წელი 2021 წელი 2020 წელი 2019 წელი 2018 წელი არაგეგმური 28:39:46 31:22:20 18:55:24 20:26:52 25:41:30 32:38:46 გეგმური 26:28:46 28:47:42 20:16:35 19:05:46 29:44:50 35:32:36 სულ 55:08:32 60:10:02 39:11:59 39:32:38 55:26:20 68:11:22 ცხრილი 4. სს „ენერგო–პრო ჯორჯიას“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIDI-ს მაჩვენებლები 2023 წელი 2022 წელი 2021 წელი 2020 წელი 2019 წელი 2018 წელი არაგეგმური 20.20 25.09 13.88 14.44 16.90 20.00 გეგმური 9.51 10.83 7.62 7.11 10.40 11.87 სულ 29.71 35.92 21.50 21.55 27.30 31.88 SAIFI ცხრილი 5. სს „ენერგო–პრო ჯორჯიას“ შიდა მიზეზით გამოწვეული SAIFI-ს მაჩვენებლები 39 შენიშვნა: კომისიაში მიმდინარეობს სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში მიწოდების საიმედოობის მაჩვენებლების (SAIDI და SAIFI) შემოწმების პროცესი. ზემოაღნიშნულის საფუძველზე საიმედოობის ჯგუფი აგრძელებს მუშაობას კომპანიების ელექტროენერგიის მიწოდების უწყვეტობის მაჩვენებლების, შემდგომი დაზუსტებისა და გამომწვევი მიზეზების იდენტიფიცირების მიმართულებით. 2.5.4. ელექტროენერგიის დანაკარგების რეგულირება გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების ნორმირების დადგენა კომისიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფუნქციაა და ემსახურება მათ შესაძენად ხარჯების ოპტიმიზაციას, ის ასევე ენერგოეფექტურობის მნიშვნელოვანი ღონისძიებაა გარემოზე ნეგატიური ზემოქმედებისა და ემისიების შემცირების თვალსაზრისით. საქსელო კომპანიების საანგარიშო წლის ფაქტობრივი დანაკარგების ანალიზი და შედარება წინა წლის მაჩვენებელთან ობიექტურ წარმოდგენას გვიქმნის კომპანიების საქმიანობის ეფექტიანობასა და ქსელის დაგეგმვა-განვითარების ტენდენციებზე. საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის გადამცემ ქსელში ფაქტობრივმა ჯამურმა დანაკარგმა შეადგინა 2.06% (იხ. ნახაზი 2.27). აღნიშნული მაჩვენებელი 4.5 %-ით არის გაუარესებული წინა 2022 წლის მაჩვენებელთან შედარებით. აღსანიშნავია ისიც, რომ ფაქტობრივმა დანაკარგმა გადამცემ ქსელში ნორმატიულ დანაკარგს 7.2%-ით გადააჭარბა, რის გამოც სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემამ“ კომისიას მომართა წერილით და ითხოვა ელექტროენერგიის გადამცემ ქსელში დადგენილი ნორმატიული დანაკარგების გადაანგარიშება. რეგულირების პერიოდის მესამე წლის (2023 წ.) ოთხთვიან ინტერვალში (იანვარი, თებერვალი, აპრილი, მაისი) გადაცემის ლიცენზიატის ქსელში ფაქტობრივი დანაკარგების სიდიდემ კომისიის მიერ დამტკიცებულ ნორმატიული დანაკარგის (1.92%) სიდიდეს 10,81%-ით, ექვსთვიან ინტერვალში კი (იანვარი, თებერვალი, აპრილი, მაისი, ივნისი, ივლისი) 15,32%-ით გადააჭარბა. ვინაიდან ნორმატიული დანაკარგების გადაანგარიშება მოთხოვნილი იყო რეგულირების პერიოდის მესამე წელს, კონკრეტული რეგულირების პერიოდში გადაცემის ლიცენზიატის ელექტრულ ქსელში დადგენილი ნორმატიული დანაკარგი დაკორექტირდა კომისიის 2021 წლის 10 ივნისის N14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესის“ მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის, „ბ.ა“ და ,,ბ.ბ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად. დარჩენილი რეგულირების პერიოდის ნორმატიული დანაკარგის სიდიდედ განისაზღვრა 1,97% და იგი დამტკიცდა „საქართველოს ენერგოსისტემის ელექტრულ ქსელებში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2017 წლის 12 დეკემბრის № 34 დადგენილებაში კომისიის 2023 წლის 15 ნოემბრის № 45 დადგენილებით შესული ცვლილებით. 40 4.00% 3.50% 3.55% 3.00% 2.50% 1.88% 2.00% 1.50% 1.76% 1.97% 2.06% 1.92% 1.92% 2022 2023 1.00% 0.50% 0.00% 2017 2018 2019 2020 დანაკარგები გადამცემ ქსელში 2021 ნორმატივით დადგენილი (%) ნახაზი 2.27. დანაკარგები გადამცემ ქსელში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში ფაქტობრივმა დანაკარგმა 576 გვტ.სთ შეადგინა, რაც ქსელში მიღებული ელექტროენერგიის 10.36%-ს შეადგენს და 5.71%-ით აღემატება დადგენილ ნორმატიულ ნორმას (9.80%). კომპანიას ნორმატიული დანაკარგების გადაანგარიშებასთან დაკავშირებით კომისიისთვის არ მოუმართავს. 700 600 12.0% 9.8% 9.0% 7.9% 9.2% 500 400 10.0% 9.7% 10.4% 9.8% 10.0% 10.4% 10.0% 9.8% 9.8% 9.8% 8.0% 8.3% 6.0% 300 4.0% 200 2.0% 100 430 477 527 486 511 570 576 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 0 0.0% დანაკარგი (გვტ.სთ) დანაკარგი (%) ნორმატიული (%) ნახაზი 2.28. დანაკარგები სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში 41 რაც შეეხება სს „თელასს“, კომპანიის ფაქტობრივმა დანაკარგმა 201.61 გვტ.სთ შეადგინა, რაც ქსელში მიღებული ელექტროენერგიის 5.82%-ია და ნორმატიულ დანაკარგს უმნიშვნელოდ, 1%-ით აღემატება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სს „თელასის“ ქსელში 2022 წლის ფაქტობრივი დანაკარგების პროცენტულმა მაჩვენებელმა გადააჭარბა კომისიის მიერ დამტკიცებული ნორმატიული დანაკარგის 5.74 %-ის შესატყვის სიდიდეებს 5.75 %-ით, რის გამოც სს „თელასმა“ წერილით მომართა კომისიას და მოითხოვა მის განაწილების ქსელში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგის გადაანგარიშება. სს „თელასის“ ქსელში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგები გადაანგარიშდა კომისიის 2021 წლის 10 ივნისის N14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესის“ მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის „ბ.ა.“ და „ბ.ბ.“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, რომელიც დამტკიცდა „საქართველოს ენერგოსისტემის ელექტრულ ქსელებში ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2017 წლის 12 დეკემბრის № 34 დადგენილებაში კომისიის 2023 წლის 15 ნოემბრის № 46 დადგენილებით შესული ცვლილებით, კერძოდ: ელექტროენერგიის ჯამური ნორმატიული დანაკარგი სს „თელასის“ ქსელში, გამანაწილებელ ქსელში მიღებიდან – 5.96 %, მათ შორის: 110(35) კვ ძაბვის საფეხურისათვის – 1.26%; 10(6) კვ ძაბვის საფეხურისათვის – 2.98 %; 0.4 კვ ძაბვის საფეხურისათვის – 1.72 %. 250 200 7.0% 5.34% 5.65% 5.85% 5.85% 5.6% 150 5.1% 4.8% 5.57% 4.81% 6.1% 5.74% 5.8% 6.0% 5.0% 5.0% 4.0% 100 3.0% 2.8% 2.0% 50 1.0% 161 151 156 158 87 198 202 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 0 0.0% დანაკარგი (გვტ.სთ) დანაკარგი (%) ნორმატიული (%) ნახაზი 2.29. დანაკარგები სს „თელასის“ ქსელში 42 2.6. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (ელექტროენერგია) 2.6.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები კომისიის მიერ ელექტროენერგეტიკის სექტორში მოქმედი სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვის (შედგომში – საწარმო) ელექტროენერგიის ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონი და ამავე კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის მიერ შემუშავებული და ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგიები. სატარიფო მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით, ელექტროენერგიის ტარიფების გაანგარიშებისას გამოიყენება საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებული „წამახალისებელი“ (ზღვრული შემოსავლების რეგულირება) და „დანახარჯები პლუს“ რეგულირების პრინციპები, რომლებიც უზრუნველყოფს საწარმოს ფუნქციონირების სტაბილურობასა და ეფექტიანობის ზრდის სტიმულირებას, გაწეული მიზანშეწონილი დანახარჯების ანაზღაურებასა და გონივრული მოგების მიღებას. კანონით გათვალისწინებული საჯარო მომსახურების ფარგლებში, რომელსაც სათანადო ენერგეტიკული საქმიანობისთვის საწარმოს აკისრებს საქართველოს მთავრობა, კომისია უფლებამოსილია მის მიერ დამტკიცებულ მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით დაადგინოს ელექტროენერგიის ტარიფები იმ საბოლოო მომხმარებლებისთვის, რომლებსაც ემსახურება საჯარო მომსახურების გამწევი მიმწოდებელი. გარდა გარკვეული მცირედი დაზუსტებებისა და სამართლებრივი ფორმირებებისა, საანგარიშო წლის განმავლობაში განხორციელებული სატარიფო მეთოდოლოგიური ცვლილებები ძირითადად შეეხება ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფებისა და ასევე გარანტირებული სიმძლავრის საფასურის გაანგარიშების მეთოდოლოგიებში კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) ახალი განაკვეთის განსაზღვრას სატარიფო რეგულირების მომდევნო სამწლიან პერიოდზე. იგი გაანგარიშდა კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების ძირითადი შემადგენელი კომპონენტების განახლებული მონაცემების გაანალიზების საფუძველზე. კომისია ადგენს კაპიტალის საშუალო შეწონილ ღირებულებას გადასახადებამდე (მოგების გადასახადი) და, შესაბამისად, რეგულირებადი აქტივების ბაზაზე ამონაგების განახლებულმა ნორმამ შეადგინა 15,73% (გადასახადებამდე), სადაც, მათ შორის, სესხის ღირებულება (rd) არის 15,41%, ხოლო მოკლევადიანი სესხის საპროცენტო სიდიდე (rsd) – 13,47%. აგრეთვე მიწოდების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიებში, საბითუმო საჯარო მომსახურების საფასურის გაანგარიშების და ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის მომსახურების საფასურის გაანგარიშების მეთოდოლოგიებში განისაზღვრა გრძელვადიანი სესხისა და დეპოზიტის ღირებულების ახალი საპროცენტო განაკვეთები (გრძელვადიანი სესხის ღირებულება – 15.67%, დეპოზიტის ღირებულება – 10.12%), რომლებიც ასევე დგინდება რეგულირების ყოველი მომდევნო ერთწლიანი პერიოდისთვის. 43 კომისიის მიერ დამტკიცებული გარანტირებული სიმძლავრის საფასურისა და გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის შესაბამისი გადაწყვეტილებებით, 2023 წლის პირველი ნახევრის და შემდგომ, 2023 წლის მეორე ნახევრის მოქმედების ვადით, განხორციელდა გარანტირებული სიმძლავრის წყაროების (თბოსადგურების) ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ხელშეკრულებათა შეთანხმებები და შედეგად, მთელს საანგარიშო პერიოდზე საწარმოო მიზნებისთვის მისაწოდებელი ყოველი ათასი კუბური მეტრი ბუნებრივი გაზის ფასი კვლავ განისაზღვრა 143 აშშ დოლარით დღგ-ის გარეშე და ანგარიშსწორებაც – ეროვნულ ვალუტაში (ლარში), საანგარიშო თვის ბოლო დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ აშშ დოლარის ლართან მიმართებაში დადგენილი გაცვლითი კურსით. 2.6.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები კომისიის მიერ დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგიებისა და რეგულაციების მიხედვით ტარიფები დგინდება რეგულირების პერიოდზე და კონკრეტული ენერგეტიკული საწარმოსთვის ინდივიდუალურად: ელექტროენერგეტიკის სექტორში განაწილება-გადაცემისთვის ხუთწლიან პერიოდზე, საჯარო მომსახურების ვალდებულებას დაქვემდებარებული ჰიდროელექტროსადგურებისთვის – სამი წლის ვადით, ხოლო თბოლექტროსადგურებისთვის – გარანტირებული სიმძლავრის საფასური ყოველწლიურად ანუ ერთი წლის ვადით და გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფი - ყოველთვიურად, ფაქტობრივ მონაცემებზე დაყრდნობით, აგრეთვე საჯარო მომსახურების ვალდებულებას დაქვემდებარებული მიმწოდებლებისათვის – ერთი წლის ვადით. 2023 წელი ტარიფების გაანგარიშების მორიგ წელს წარმოადგენდა ელექტროენერგეტიკის სექტორის რიგი რეგულირებადი საწარმოებისთვის, რისთვისაც კომისიამ დადგენილი წესით წარდგენილ სატარიფო განაცხადებსა და თანდართულ საჭირო დოკუმენტურ მასალაზე განხორციელებული საჯარო ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში მათ დაუდგინა შესაბამისი ტარიფები და საფასურები. აღნიშნული პროცესი შეეხო საჯარო მომსახურებას დაქვემდებარებული ელექტროენერგიის წარმოების 8 (ჰიდროელექტროსადგური – 4 და თბოელექტროსადგური – 4) ლიცენზიატს, ელექტროენერგეტიკის სექტორში საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების საქმიანობას დაქვემდებარებულ 2 საწარმოს და აგრეთვე, კორექტირების მიზნით, ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ორ ოპერატორს. შედეგად, კომისიის 2023 წლის 7 დეკემბრის №№51-54 დადგენილებებით დამტკიცდა შპს „გარდაბნის თბოსადგურის“ (კომბინირებული ციკლის აირტურბინა), შპს „ჯიფაუერის“ (აირტურბინა), შპს „მტკვარი ენერჯის“ (მე-9 ენერგობლოკი) და შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაციის“ (მე-3 და მე-4 ენერგობლოკები) თბოელექტროსადგურების გარანტირებული სიმძლავრის საფასურები, ხოლო გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების ზღვრული ტარიფები დადგენილი წესით ყოველთვიურ რეჟიმში ქვეყნდება კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე. 2023 წლის 14 დეკემბრის №№55-56 და 25 დეკემბრის 44 №64 დადგენილებებით კი დამტკიცდა შპს „ენგურჰესის“ და შპს „ვარდნილჰესების კასკადის“ ჰიდროელექტროსადგურების ელექტროენერგიის წარმოების ფიქსირებული და „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ (ლაჯანურჰესი, გუმათჰესების კასკადი, ძევრულჰესი) ელექტროენერგიის წარმოების ზღვრული ტარიფები. ასევე დადგინდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ (ჟინვალჰესი) ელექტროენერგიის წარმოების ზღვრული ტარიფი კომისიის 2023 წლის 28 დეკემბრის №77 დადგენილებით. აღნიშნული ტარიფები წარმოდგენილია ცხრილებში 6 და 7. გარანტირებული სიმძლავრის საფასურების დადგენა (ლარი/დღე) 2024 საქმიანობა / სადგური საწარმო შპს "მტკვარი ენერჯი" თბილსრესის მე-9 ბლოკი 66,204 შპს "საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია" თბილსრესის მე-3 ბლოკი 26,481 შპს "საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია" თბილსრესის მე-4 ბლოკი 28,884 შპს "ჯი-ფაუერი" აირტურბინული თბოსადგური 45,537 შპს "გარდაბნის თბოსადგური" კომბინირებული ციკლის თბოსადგური 370,814 ცხრილი 6. 2023 წელს დადგენილი ელექტროენერგიის ტარიფები (თბოელექტროსადგურები. გარანტირებული სიმძლავრე) ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფების დადგენა (თეთრი / კვტ.სთ) საწარმო 2024-2026 წარმოების ობიექტი შპს "ენგურჰესი" ენგურჰესი 2.412 შპს "ვარდნილჰესების კასკადი" ვარდნილჰესი 3.067 შპს "ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი" ჟინვალჰესი 3.625 სს "ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაცია" ლაჯანურჰესი 2.133 სს "ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაცია" ძევრულჰესი 1.374 8.296 სს "ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაცია" გუმათჰესი ცხრილი 7. 2023 წელს დადგენილი ელექტროენერგიის ტარიფები (ჰიდროელექტროსადგურები. წარმოება) ამასთან, კორექტირება განიცადა სს „თელასისა“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასთვის“ 2024-2025 სატარიფო წლებისთვის დადგენილმა განაწილების ტარიფებმა და, შესაბამისად, კომისიის 2023 წლის 30 ნოებრის №49 და 25 დეკემბრის №63 დადგენილებებით დამტკიცდა ახალი (კორექტირებული) სატარიფო განაკვეთები. საანგარიშო წლის განმავლობაში ელექტროენერგიის ბაზრის გახსნის თარიღის გადავადების გათვალისწინებით, 2023 წლის 31 მარტიდან პირველ ივლისამდე და პირველი ივლისიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით, შესაბამისად, კომისიის 2023 წლის 29 მარტის №№10-15 და 29 ივნისის №№30-35 დადგენილებებით დადგენილებებით გაგრძელდა დამტკიცებული ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ სს 2021 „ეპ წლის ჯორჯია 29 მიწოდების“ მომხმარებლებისთვის 45 ივნისის კომისიის და №№29-34 შპს „თბილისის ელექტროენერგიის მიწოდების (უნივერსალური მომსახურების მიწოდების, საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების, ბოლო ალტერნატივის მიწოდების) დროებითი ტარიფების მოქმედება, ხოლო 2023 წლის 28 დეკემბრის №№71-76 დადგენილებებით 2024 წლის პირველი იანვრიდან პირველ ივლისამდე მოქმედების ვადით (ელექტროენერგიის ბაზრის გახსნამდე) განისაზღვრა ელექტროენერგიის მიწოდების ახალი სატარიფო განაკვეთები. აღნიშნული მიმწოდებლებისთვის საბოლოო მოხმარების ტარიფები შედგება კომისიის მიერ ამავე საწარმოებისთვის დადგენილი მიწოდების და განაწილების ტარიფების, აგრეთვე გადაცემის ტარიფების ჯამისგან. საბოლოო მოხმარების ტარიფებისა და მათი შემადგენელი კომპონენტების შესახებ ინფორმაცია წარმოდგენილია დანართში №5. 2.6.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 8 და ნახაზზე 2.30 წარმოდგენილია სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედი ელექტროენერგიის საყოფაცხოვრებო ტარიფები. ქვეყანა საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კვტსთ) აზერბაიჯანი საქართველო თურქეთი ბოსნია და ჰერცოგოვინა ალბანეთი სერბეთი მონტენეგრო ჩრდილოეთ მაკედონია სომხეთი ბულგარეთი უნგრეთი ისლანდია ნორვეგია მალტა ხორვატია მოლდოვა სლოვენია ლუქსემბურგი სლოვაკეთი ფინეთი პოლონეთი ესტონეთი შვედეთი პორტუგალია საფრანგეთი საბერძნეთი 15.552 22.360 23.566 26.181 28.721 29.183 29.265 31.266 31.391 32.289 33.624 35.867 37.979 41.719 44.273 52.860 53.240 53.664 54.240 55.277 56.280 59.164 61.829 62.437 63.557 70.859 46 ირლანდია 71.880 ესპანეთი 72.130 ავსტრია 77.353 ლიეტუვა 82.960 ჩეხეთი 87.140 ლატვია 89.894 დანია 107.468 კვიპროსი 107.570 იტალია 115.666 გერმანია 120.293 რუმინეთი 120.564 ლიხტენშტეინი 122.518 ბელგია 122.781 ჰოლანდია 128.618 ცხრილი 8. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კვტსთ) (გადასახადების ჩათვლით) 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 0.000 აზერბაიჯანი საქართველო თურქეთი ბოსნია და… ალბანეთი სერბეთი მონტენეგრო ჩრდილოეთ… სომხეთი ბულგარეთი უნგრეთი ისლანდია ნორვეგია მალტა ხორვატია მოლდოვა სლოვენია ლუქსემბურგი სლოვაკეთი ფინეთი პოლონეთი ესტონეთი შვედეთი პორტუგალია საფრანგეთი საბერძნეთი ირლანდია ესპანეთი ავსტრია ლიეტუვა ჩეხეთი ლატვია დანია კვიპროსი იტალია გერმანია რუმინეთი ლიხტენშტეინი ბელგია ჰოლანდია საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კვტსთ) ნახაზი 2.30. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კვტსთ) (გადასახადების ჩათვლით) 2.6.4. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი კომისიის მიერ 2020 წლის 15 დეკემბრის №68 დადგენილებით დამტკიცებული შესაბამისი სატარიფო მეთოდოლოგიებით განსაზღვრული პრინციპების შესაბამისად, საწარმოებისთვის დადგენილ ტარიფში გათვალისწინებული უნდა იქნეს როგორც განხორციელებული, ისე ელექტროენერგიის გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემების ოპერატორების მიერ განსახორციელებელი ინვესტიციები, კომისიის მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეთანხმებული საინვესტიციო გეგმის შესაბამისად. აღნიშნულ კონტექსტში სატარიფო განაცხადების განხილვისას კომისიის მხრიდან განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა როგორც 47 შესრულებული, ასევე მიმდინარე საინვესტიციო პროექტების ანალიზსა და მონიტორინგს. სატარიფო მეთოდოლოგიების საფუძველზე ტარიფების გაანგარიშებისას კომისია საწარმოს რეგულირებადი აქტივების ბაზაში ასახავს ტარიფის გაანგარიშების წელს და სატარიფო წელს დაგეგმილ ინვესტიციებს ელექტროენერგიის გადაცემის და განაწილების ლიცენზიატის მიერ წარმოდგენილი საინვესტიციო გეგმის შესაბამისად, რომელიც ტარიფის დადგენამდე წინასწარ უნდა შეთანხმდეს კომისიასთან. საწარმო ვალდებულია დაასაბუთოს განსახორციელებელი ინვესტიციების აუცილებლობა და მისი განხორციელების შედეგად მისაღები ეფექტი და სარგებელი. იმ შემთხვევაში, თუ საწარმო განხორციელებული ინვესტიციების შედეგად ვერ მიაღწევს დაგეგმილ სამიზნე დაკავშირებით), კომისია მაჩვენებელს (მათ უფლებამოსილია გათვალისწინებული სანქციების შორის, მომსახურების სტანდარტებთან გამოიყენოს მოქმედი კანონმდებლობით მექანიზმები, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ საწარმო მიაღწევს დაგეგმილ სამიზნე მაჩვენებელზე უკეთეს მაჩვენებლებს, შესაძლებელია კომისიის მხრიდან გამოყენებულ იქნეს საწარმოთა წახალისების მექანიზმები. ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიატები ვალდებული არიან, კომისიის მიერ ინდივიდუალური საინვესტიციო ნორმატიულ-ადმინისტრაციული პროექტებზე განახორციელონ სამართლებრივი დეტალური აქტით შეთანხმებულ ანგარიშგება ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების შესახებ, თითოეულ პროექტზე ცალ-ცალკე, ხოლო მოწოდებული პროექტებიდან კომისიის მიერ მითითებულ სამშენებლო (სამონტაჟო)-სარეაბილიტაციო სახის საინვესტიციო პროექტებზე გონივრულ ვადაში დამატებით უზრუნველყონ საექსპერტო დასკვნების წარმოდგენა ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების შესახებ. აღნიშნულის შესწავლისა და ანალიზის შედეგად დადგინდება წინასწარ შეთანხმებულ საინვესტიციო გეგმებთან ტექნიკურეკონომიკური მაჩვენებლების შესაბამისობა და შემდგომში დაკორექტირდება ლიცენზიატი საწარმოსთვის დადგენილი ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფები (ასეთის საჭიროების შემთხვევაში). ელექტროენერგეტიკული სექტორის შესაბამისი ლიცენზიატის მიერ განხორციელებული მიზანმიმართული ინვესტიციის შედეგად საბოლოო ჯამში მიღწეულ უნდა იქნეს საჯარო მომსახურების გამწევი გენერაციის ობიექტებისა და ელექტრული ქსელის საიმედოობის, უსაფრთხოებისა და ელექტროენერგიის სათანადო ხარისხის მაჩვენებლების გაუმჯობესება. 48 400,000 347,296 350,000 300,000 263,420 250,000 200,000 150,000 100,000 50,000 დაგეგმილი ფაქტიური ნახაზი 2.31. 2023 წლისთვის ელექტროენერგეტიკის განხორციელებული ინვესტიციები (ათასი ლარი) სექტორში დაგეგმილი და ფაქტობრივად 2023 წელს ელექტროენერგეტიკის სექტორში სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემისა და განაწილების ლიცენზიატების მიერ ფაქტობრივად განხორციელებულმა ინვესტიციამ ჯამში შეადგინა 347,296 ათასი ლარი, რომლის მაჩვენებლებიც თითოეული საქმიანობისა და დაფინანსების წყაროს მიხედვით წარმოდგენილია ნახაზებზე 2.32 და 2.33. 88,869 26% 46,141 13% გადაცემა განაწილება წარმოება 212,286 61% ნახაზი 2.32. 2023 წელს განხორციელებული ინვესტიციები საქმიანობების მიხედვით (ათასი ლარი) 49 79,739 23% საკუთარი სახსრებით სესხით 35,988 10% 231,569 67% მესამე მხარის დაფინანსებით ნახაზი 2.33. 2023 წელს განხორციელებული ინვესტიციების დაფინანსების წყარო (ათასი ლარი) ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების მიზანია მათ სალიცენზიო არეალში ელექტრომომარაგების ეფექტიანობის და საიმედოობის ამაღლება, ასევე სიმძლავრეების გაზრდა ელექტროქსელის შემდგომი განვითარებისთვის, რისთვისაც ყოველწლიურად ახორციელებენ ინვესტიციებს. 2023 წელს სს „თელასის“ მიერ ქსელში განხორციელებული ინვესტიციების მოცულობამ 53,055 ათასი ლარი შეადგინა. აქედან 19,743 ათასი ლარი ტექნიკური გადაიარაღების, რეკონსტრუქციისა (35-110 კვ. და 6-10 კვ ქვესადგურები, 110-35 კვ-იანი საჰაერო გადამცემი ხაზები, 0.4-10 კვ საკაბელო მეურნეობა და სხვ.) და კაპიტალური რემონტების (35-110 კვ. და 6-10 კვ ქვესადგურების ელექტრული და სამშენებლო ნაწილი, სააბონენტო აღრიცხვის კვანძების რემონტი და ჩანაცვლება) პროექტების განხორციელებას მოხმარდა. 31,358 ათასი ლარი დაიხარჯა ახალი აბონენტების მიერთების და ქსელის გაფართოების პროექტებზე, რომლის ფარგლებშიც 2023 წლისთვის დასრულდა 6,572 ახალი მიერთება, ხოლო ქსელზე მიერთების საფასურის შემოსავალმა შეადგინა 30,847 ათასი ლარი დღგ-ის გარეშე. გარდა ამისა, განხორციელდა სხვადასხვა საჭირო ინსტრუმენტისა და მოწყობილობის, ორგტექნიკისა და პროგრამული უზრუნველყოფის შეძენა, რამაც ჯამში 1,954 ათასი ლარი შეადგინა. ანალოგიური მიმართულებებით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამაც“ განახორციელა ინვესტიციები, რამაც ჯამში 2023 წლისთვის 159,231 ათასი ლარი შეადგინა. შესრულებული ინვესტიციების ფარგლებში SCADA სისტემა მოეწყო 4 ქვესადგურში; 35/110 კვ ქვესადგურებში გარემონტდა სხვადასხვა სიმძლავრის 32 ძალოვანი და ქსელში 545 ცალი 10-6/0,4 კვ-ის ტრანსფორმატორი, შეკეთდა საქვესადგურო შენობები, ქვესადგურებში შეყვანილ იქნა წყალი და დამონტაჟდა ახალი სამორიგეო ჯიხურები, სხვადასხვა სახის სარეაბილიტაციო-სამონტაჟო სამუშაო განხორციელდა ელექტროგადამცემ ხაზებზე; სარეაბილიტაციო სამუშაოები შეეხო ასევე 10/6 კვ-ს, კერძოდ, ქსელში დაიდგა 690 ახალი ძალოვანი ტრანსფორმატორი, დამონტაჟდა 9560 ცალი საყრდენი და 560 კმ სადენი, გამოიცვალა და დამონტაჟდა კაბელები, შემოიღობა, გადაიხურა და სარემონტო სამუშაოები 50 ჩაუტარდა სატრანსფორმატორი პუნქტებს და შეიცვალა და რეაბილიტირდა 86 ქალაქური ტიპის კომპლექტური სატრანსფორმატორო ქვესადგური და 151 კომპლექტური სატრანსფორმატორო ქვესადგური. მოეწყო 187 ერთეული ძაბვის უჯრედი, ცენტრალურ გამანაწილებელ პუნქტებში მოეწყო 29 ვაკუუმური ტიპის ამომრთველი და ქსელში დამონტაჟდა 10 ცალი ვაკუუმური ჩამრთველამომრთველი (რექლოუზერი), 48 გარე დადგმულობის სახაზო უჯრედი და 675 სახაზო გამთიშველი. 0,4 კვ ქსელის რეაბილიტაციის ფარგლებში დამონტაჟდა 14,212 დგარი და 429.4 კმ თვითმზიდი იზოლირებული კაბელი, მათ შორის კახეთის 0,4 კვ ქსელის რეაბილიტაცია-გამრიცხველიანების ფარგლებში – 2,959 დგარი, 208 კმ სიპ კაბელი და 10,208 მრიცხველი. ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების – სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასა“ და სს „თელასის“ მიერ 2023 წელს განხორციელებული ინვესტიციები წარმოდგენილია ნახაზზე 2.34. სს "თელასი" 53,055 25% სს "ენერგო პრო ჯორჯია" 159,231 75% ნახაზი 2.34. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასა“ და სს „თელასის“ მიერ 2023 წელს განხორციელებული ინვესტიციები 2.7. განახლებადი ენერგიისა და ენერგოეფექტიანობის ხელშეწყობა საქართველო მდიდარია განახლებადი ენერგიის სხვადასხვა წყაროთი. მაშინ, როდესაც წყლის რესურსებს საქართველოში ისტორიულად წამყვანი როლი გააჩნია, ალტერნატიული განახლებადი წყაროები სულ უფრო მეტ აქტუალობას იძენს (როგორიცაა ქარი, მზე და ა.შ.). განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და გამოყენების წახალისების შესახებ საქართველოს კანონით კომისიას ევალება განახორციელოს ყველა ღონისძიება, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს განახლებადი წყაროებიდან ელექტროენერგიის მწარმოებლების ქსელში და ბაზარზე ინტეგრაცია, მათ შორის, ქსელთან პრიორიტეტული და გარანტირებული დაშვება. აღსანიშნავია, რომ ამ მიზნით კომისიამ ცვლილება შეიტანა გამანაწილებელი ქსელის წესებში და მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურების ქსელზე მიერთების არადისკრიმინაციული პირობებისა 51 და საპროგნოზო დანახარჯების განსაზღვრის მიზნით დაადგინა ქსელზე მიერთების პირობები და საფასური (დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ ქვეთავი 2.5.2). ამავე კანონით ელექტროენერგიის კომისიას წარმოშობის დაევალა სერტიფიკატის „განახლებადი გაცემის წესის“ წყაროებიდან მიღებული დამტკიცება. წამოშობის სერტიფიკატი ნებაყოფლობითი მექანიზმია. იგი საშუალებას აძლევს საბოლოო მომხმარებელს ხელი შეუწყოს განახლებადი წყაროებიდან წარმოებული ელექტროენერგიის განვითარებას და შეამციროს გარემოზე უარყოფითი კვალი. მიმწოდებელი, რომელიც საბოლოო მომხმარებელს საჯაროდ სთავაზობს განახლებადი წყაროებიდან წარმოებულ ელექტროენერგიას, ვალდებულია ამ შეთავაზების ფარგლებში მოხმარებული ელექტროენერგიის წარმომავლობა დაადასტუროს წარმოშობის სერტიფიკატებით8. წარმოშობის სერტიფიკატების გაცემას უზრუნველყოფს გადამცემი სისტემის ოპერატორი. შესაბამისად, სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემამ“ 2023 წელს დანერგა GREXEL-ის პლატფორმა, რომლის ფარგლებშიც ხდება წარმოშობის სერტიფიკატების გაცემა, გადაცემა და გაუქმება. 2023 წლის მონაცემებით, პლატფორმაზე დარეგისტრირდა 49 ელექტროსადგური, 2 მსხვილი მომხმარებელი, 2 ტრეიდერი და 1 მიმწოდებელი და მოხდა 50 წარმოშობის სერტიფიკატის გადაცემა. 2023 წლისთვის არ გაუქმებულა არცერთი წარმოშობის სერტიფიკატი. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კომისიას წამყვანი როლი ენიჭება მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების რეგულირებისა და წახალისების კუთხით, რისთვისაც 2016 წლიდან მოქმედებს ე.წ. „ნეტო აღრიცხვის“ წესი (დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ ქვეთავი 2.7.1). ენერგოეფექტურობის შესახებ საქართველოს კანონით, კომისიას უფლება აქვს გაითვალისწინოს გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების მიერ ქსელური ინფრასტრუქტურის დაგეგმვისა და ექსპლუატაციისას ენერგოეფექტურობის გასაუმჯობესებელი ღონისძიებები. ამ მიზნით კომისიამ გამანაწილებელი ქსელის განვითარების ხუთწლიან გეგმაში შეითანხმა სს „თელასისა“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიერ არსებული ძალოვანი ტრანსფორმატორების ენერგოეფექტური ტრანსფორმატორებით ჩანაცვლების გეგმა, ასევე სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიერ დაგეგმილი ღონისძიებები, კერძოდ: ქვესადგურებზე პირველადი და მეორადი კომუტაციის თანამედროვე ენერგოეფექტური მოწყობილობებით ჩანაცვლება; გამანაწილებელ ქსელში კონდენსატორული ბატარეების მონტაჟი; ქსელში სადენებისა და საკაბელო ხაზების კვეთების გაზრდა. 2.7.1. ნეტო–აღრიცხვის რეგულაციის დანერგვის შედეგები 8 ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2018 წლის 11 დეკემბრის დირექტივა (EU) 2018/2001 განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის გამოყენების წახალისების შესახებ, განმარტება 59 https://eurlex.europa.eu/eli/dir/2018/2001/oj 52 მომხმარებლის აქტიური ჩართვა საცალო ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ფუნქციონირებაში ენერგეტიკული ელექტრო- ბაზრის განვითარების თანამედროვე ტენდენციაა. აღნიშნული პროცესის კარგად აპრობირებული ხერხია მომხმარებლის მოხმარების ნახაზი 2.35. „ნეტო აღრიცხვის“ საილუსტრაციო სქემა მიერ საკუთარი დაკმაყოფილება მიკროსიმძლავრის განახლებადი ენერგიის წყაროების საშუალებით, რაც საერთაშორისო წამახალისებელი დონეზე სხვადასხვა პოლიტიკით არის მხარდაჭერილი. მომხმარებლის საკუთრებაში არსებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების ერთ-ერთ ტრადიციულ და ფართოდ გავრცელებულ პოლიტიკას წარმოადგენს ე.წ. ნეტო-აღრიცხვა, რომელიც პოპულარობით სარგებლობს საქართველოშიც. საქართველოში აღნიშნული წამახალისებელი მექანიზმი ამოქმედდა 2016 წელს, კომისიის მიერ მიღებული შესაბამისი დადგენილებით9. თავდაპირველად დაშვებულ იქნა ინდივიდუალური მიერთებები, რამაც ბიძგი მისცა სამომხმარებლო დონეზე მიკროელექტროსადგურების მიმართ ინტერესს. მეორე ეტაპზე, 2019 წელს, კომისიამ განახორციელა ცვლილებები ზემოაღნიშნულ რეგულაციაში, რომელმაც გაითვალისწინა მომხმარებელთა ჯგუფის ერთობლივი ჩართვის შესაძლებლობა ნეტო-აღრიცხვის პროგრამაში, ხოლო 2020 წელს ასევე კომისიის გადაწყვეტილებით მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მაქსიმალური დასაშვები დადგმული სიმძლავრე 100 კილოვატიდან გაიზარდა 500 კილოვატამდე. კომისიის ხელთ არსებული ინფორმაციით, 2023 წლის ბოლოს სს „თელასის” არეალში „ნეტო-აღრიცხვით“ სარგებლობდა 314 აბონენტი, ჯამური სიმძლავრით – 24,656 კვტ, ხოლო სს „ენერგო პრო ჯორჯიას “არეალში – 829 აბონენტი, ჯამური სიმძლავრით – 42,897 კვტ. 2023 წელს ნეტო-აღრიცხვის სისტემაში სულ დაფიქსირდა 1,143 აბონენტი, ჯამური სიმძლავრით – 67,552 კვტ. ჯამში 2023 წელს ნეტო-აღრიცხვაში ჩართული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების დადგმული სიმძლავრე წინა წელთან შედარებით გაიზარდა 70%-ით. ნახაზზე 2.36 ნაჩვენებია 2016-2023 წლების პერიოდში საქართველოში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა. 9 საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის №20 დადგენილებით დამტკიცებული ,,ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესები“. 53 80,000 70,000 60,000 50,000 40,000 30,000 20,000 10,000 - 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 17,805 1143 2017 2018 155 2019 2020 დადგმული სიმძლავრე (კვტ.) 67,552 66 372 37,335 28 246 748 2021 2022 2023 რაოდენობა ნახაზი 2.36. 2016-2023 წლებში საქართველოში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების კუთხით მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო საქართველოს პარლამენტის მიერ 2019 წლის 20 დეკემბერს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ და „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და გამოყენების წახალისების შესახებ“ საქართველოს კანონების მიღება. აღნიშნული კანონების დამტკიცებამ, სხვა საკითხებთან ერთად, ახალი შესაძლებლობები გააჩინა ნეტო-აღრიცხვის პროგრამის გაუმჯობესებისა და მიკროელექტროსადგურების განვითარების უფრო აქტიური წახალისებისთვის. კერძოდ, ახალი კანონმდებლობით განსაზღვრულია მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის სიმძლავრის ზღვრის ზრდა 100 კილოვატიდან 500 კილოვატამდე, რაც კომისიას აძლევს უფლებამოსილებას, მიკროელექტროსადგურის სიმძლავრის ზღვრის გაზრდით უფრო მეტი და მძლავრი ელექტროსადგურები ჩართოს ე.წ. „ნეტო აღრიცხვის“ პროგრამაში. ამასთანავე, მოხსნილია მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის ფიზიკური განთავსების ვალდებულება ელექტროენერგიის მოხმარების ადგილას, რაც ცალსახად გააფართოებს ენერგიის წყაროს განთავსების გეოგრაფიულ არეალს და მეტ შესაძლებლობას გაუჩენს დაინტერესებულ პირებს. კომისია აგრძელებს „ნეტო აღრიცხვის“ რეგულაციის დახვეწას/გაფართოებას ახალი კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად. ასევე აღსანიშნავია, რომ კომისიის მიერ 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესების“ მიხედვით, რომელიც ძალაში შევიდა 2021 წლის პირველ ივლისს, მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერ წარმოებულ და გამანაწილებელ ქსელში მიწოდებულ ჭარბ ელექტროენერგიას შეისყიდის ის უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს შესაბამის არეალში. 54 3. ბუნებრივი გაზის სექტორი საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზი კვლავ რჩება ენერგიაზე საბოლოო მოთხოვნის დაკმაყოფილების უმთავრეს წყაროდ. ბუნებრივი გაზის წილი ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში მცირედით, თუმცა ზრდადი ტენდენციით ხასიათდება. 2023 წელს ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.5% დაკმაყოფილდა იმპორტით, ხოლო დარჩენილი 0.5% – ადგილობრივი მოპოვებით. გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. 3.1. ბუნებრივი გაზის ბაზარი საქართველოს ენერგეტიკული ბალანსის თანახმად, ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში ბუნებრივი გაზის წილმა 41.8% შეადგინა. შესამჩნევია ქვანახშირის და ბიოსაწვავისა და ნარჩენების წილის შემცირება, რისი ერთ-ერთი მიზეზიც აქტიური გაზიფიცირება და მყარი საწვავის ბუნებრივი გაზით ჩანაცვლება შეიძლება იყოს (იხ. ნახაზი 3.1). ნახაზი 3.1. საქართველოს ენერგეტიკული ბალანსი 2023 წელს საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიღება განხორციელდა 4 ძირითადი წყაროდან. ნახაზი 3.2-ით შესაძლებელია საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზრის ზომისა და გაზის ძირითადი ნაკადების მოძრაობის შეფასება 2023 წელს. 55 ნახაზი 3.2. ბუნებრივი გაზის ბალანსი10 3.1.1. ბაზრის სტრუქტურა და სუბიექტები ბუნებრივი გაზის ბაზარი მოიცავს ბუნებრივი გაზის საცალო და საბითუმო ბაზრებს. საქართველოში არ არსებობს ბუნებრივი გაზის ორგანიზებული ბაზარი, რის გამოც ბუნებრივი გაზის ყიდვა-გაყიდვა საბითუმო ბაზარზე ხდება მხოლოდ ორმხრივი ხელშეკრულებების მეშვეობით. მიმწოდებლები ახორციელებენ ბუნებრივი გაზის იმპორტსა (ან მცირე ოდენობით მოპოვებული ბუნებრივი გაზის შესყიდვას) და მის გადაყიდვას სხვა მიმწოდებლებზე, ხოლო საცალო დონეზე მიმწოდებლები უშუალოდ აწვდიან საბოლოო მომხმარებლებს. აღნიშნული არ გამორიცხავს ერთი მიმწოდებლის აქტივობას ბაზრის ორივე დონეზე. როგორც საბითუმო, ასევე საცალო ბაზარზე დომინირებული მდგომარეობა კვლავ სოკართან დაკავშირებულ კომპანიებს აქვთ. შესაბამისად, ბაზარი ორივე დონეზე კონცენტრირებულია, რის გამოც უმთავრეს გამოწვევას წარმოადგენს დერეგულირებული მომხმარებლებისთვის ბუნებრივ გაზზე წვდომა კონკურენტულ ფასად. ამ თავში გამოყენებული მონაცემები წარმოადგენს წინასწარ მონაცემებს და შესაძლოა შეიცვალოს რეგულირებადი საწარმოების მიერ წარმოდგენილი აუდირებული მონაცემების მოწოდების შედეგად. 10 56 2023 წელს ბუნებრივი გაზის ბაზარზე საქმიანობას ახორციელებდა 28 მიმწოდებელი. მათგან 17 აქტიური იყო მხოლოდ საცალო ბაზარზე, ხოლო 11 – ბაზრის ორივე დონეზე (იხ. დანართი N7). საბოლოო მომხმარებლებთან ბუნებრივი გაზის ფიზიკურად მიტანას უზრუნველყოფენ ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა (რომლის უმთავრეს ფუნქციას ბუნებრივი გაზის მისი მოპოვების ან იმპორტის წყაროდან მიწოდების პუნქტებამდე გადატანა წარმოადგენს) და განაწილების ლიცენზიატები. საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზრის სტრუქტურა ასახულია ნახაზზე 3.3. ნახაზი 3.3. ბუნებრივი გაზის ბაზრის სტრუქტურა 3.1.2. საქმიანობის განცალკევება გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების განცალკევება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი, რომელიც ვერტიკალურად ინტეგრირებული საწარმოს 57 ნაწილია, სულ მცირე, სამართლებრივი ფორმის, ორგანიზაციული მოწყობისა და გადაწყვეტილების მიღების თვალსაზრისით, დამოუკიდებელი უნდა იყოს სხვა ისეთი საქმიანობისგან, რომელიც განაწილების საქმიანობას არ უკავშირდება. კომისიის 2020 წლის 16 ივლისის N39 დადგენილებით დამტკიცებული „გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების წესები“ დეტალურად აღწერს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის სამართლებრივი, ფუნქციური (მენეჯმენტის), ანგარიშების განცალკევებისა და დამოუკიდებლობის მოთხოვნებსა და შესაბამის პროცედურებს. დადგენილება ვრცელდება ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორებში არსებულ გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებზე (გარდა მცირე სისტემის ოპერატორებისა, რომლებიც ემსახურებიან 100 000-მდე მომხმარებელს). აღსანიშნავია, რომ საანგარიშო წელს ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატებთან, კერძოდ, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზთან“, შპს „თელავგაზსა“ და სს „საქორგგაზთან“ სამუშაო ფორმატში გამართული მოლაპარაკებების შედეგად მიღწეულ იქნა შეთანხმება განცალკევების მოდელსა და, კანონმდებლობის შესაბამისად, განახლებული განცალკევების გეგმის კომისიაში წარმოდგენის თაობაზე. ქსელის სისტემის ოპერატორის მიერ წილების/საოპერაციო აქტივების გასხვისებასა და კომპანიების შერწყმაზე თანხმობის გაცემა: „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს სისტემის ოპერატორის მიერ წილების/საოპერაციო აქტივების გასხვისებასა და კომპანიების შერწყმის განხორციელების პროცედურებთან დაკავშირებულ საკითხებს, კერძოდ, კანონის 161 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს შესაბამისი სისტემის ოპერატორის მიერ კომისიისთვის წინასწარ შეტყობინების გაკეთების ვალდებულებას, თუ არსებობს განზრახვა, რომ მოხდეს სისტემის ოპერატორის შერწყმა ან/და 5 პროცენტი ან 5 პროცენტზე მეტი წილის/აქციის, ან საოპერაციო აქტივების მთლიანი ღირებულების 5 პროცენტის ან 5 პროცენტზე მეტის გასხვისება ან/და მაკონტროლებელი პირის (საბოლოო ბენეფიციარის) ცვლილება, რაც ქმნის მესამე ქვეყნის რეზიდენტი ფიზიკური ან იურიდიული პირის მიერ სისტემის ოპერატორზე ან/და საოპერაციო აქტივებზე კონტროლის განხორციელების შესაძლებლობას. 2023 წლის განმავლობაში კომისიამ მიიღო ერთი შეტყობინება, რომელიც ეხებოდა შპს „ვარკეთილაირის“ 100% წილის შპს „თბილისი ენერჯიზე“ გასხვისებას. კომისიამ შეისწავლა კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტები და მონაცემები და მიიჩნია, რომ დასახელებული ტრანზაქციები არ იწვევდა სისტემის ოპერატორის მიერ სისტემით მოსარგებლეებისთვის გაწეული მომსახურების გაუარესებას, სისტემის ოპერატორის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების, მათ შორის, სალიცენზიო პირობების შეუსრულებლობას და ვერ იქონიებდა უარყოფით გავლენას სისტემის ოპერატორის ტარიფზე. შესაბამისად, კომისიის 2023 წლის 2 ნოემბრის N52/1 გადაწყვეტილებით გაიცა თანხმობა შპს „ვარკეთილაირის“ 100% წილის შპს „თბილისი ენერჯიზე“ გასხვისებაზე. 58 3.1.3. ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები როგორც აღინიშნა, ბუნებრივი გაზის ბაზარი, მისი არსითა და მახასიათებლების მიხედვით, შეიძლება დაიყოს საცალო და საბითუმო ბაზრებად. საბითუმო ბაზარზე ბუნებრივი გაზით ვაჭრობა ხდება ტრეიდერებს, ტრეიდერსა და ლიცენზიატს (დანაკარგის მიზნებისთვის), ტრეიდერსა და მიმწოდებელს შორის, ხოლო საცალო ბაზარზე ბუნებრივი გაზი მიეწოდება საბოლოო მომხმარებლებს. 3.1.3.1. ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარი საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. სხვადასხვა კონტრაქტის მეშვეობით საქართველო აზერბაიჯანიდან იღებს მისი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საჭირო ბუნებრივი გაზის 80%-ს. ამავდროულად, საქართველო ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანზიტს რუსეთის ფედერაციიდან სომხეთის რესპუბლიკის მიმართულებით, რომელიც 2023 წელს 9 პროცენტული პუნქტით ჩამორჩება გასული წლის მაჩვენებელს. 2023 წელს 2022 წლის მსგავსად შეინიშნება რუსეთიდან ბუნებრივი გაზის მიღების შედარებით მაღალი მაჩვენებელი, რაც, თავის მხრივ, განპირობებულია ქვეყნის შიგნით ბუნებრივი გაზის გაზრდილი მოხმარებით, კერძოდ, პიკური დღიური მოხმარებების მაღალ ნიშნულზე ყოფნით (15-20 მლნ.კუბ.მ-ის ფარგლებში). ამასთან, აზერბაიჯანის მხრიდან ბუნებრივი გაზის მიღების წერტილების დაკონტრაქტებული სიმძლავრეები ვერ უზრუნველყოფდა შიდა მოხმარების სრულად დაკმაყოფილებას და საჭირო გახდა დამატებითი ბუნებრივი გაზის შემოტანა. 2023 წელს საქართველოს ბაზარზე ბუნებრივი გაზის მოთხოვნამ 2,966 მლნ კუბ.მ შეადგინა, რაც გასული წლის მაჩვენებელზე უმნიშვნელოდ მცირეა. მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ბუნებრივი გაზის ქვეყანაში შემოტანა განახორციელა ორმა მიმწოდებელმა. სულ იმპორტით დაკმაყოფილდა ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.5%, დანარჩენი კი – ადგილობრივი მოპოვებით. ადგილობრივი მოპოვების შესყიდვა და საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში შემოტანა განახორციელა ორმა მიმწოდებელმა, რომელთაგან ერთერთი ასევე არის იმპორტიორი. შესაბამისად, საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზარზე ბუნებრივი გაზის განთავსება (იმპორტი და ადგილობრივი წარმოება) მოახდინა სულ ოთხმა მიმწოდებელმა (სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია“, შპს „ბაგო“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“, შპს „ბუქაფ სოლუშენზ“). ვაჭრობის ამ დონეზე (ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარზე შემოტანა) მიმწოდებლებს შორის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა (HHI) შეადგინა 5,222, რაც მაღალკონცენტრირებულ ბაზარზე მიუთითებს. ინდექსი მცირედით გაუარესებულია წინა წლებთან შედარებით, რაც მეტწილად ასახავს ბუნებრივი გაზის მიღების წყაროების წილობრივ ცვლილებებს, ვიდრე კონკურენციის მხრივ ბაზარზე რაიმე სახის ცვლილებებს. მსგავსი მდგომარეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია იმ ქვეყნებისათვის, რომლებიც არ არიან 59 საკმარისად დაკავშირებული მეზობელ ქვეყნებთან ან/და ბაზარზე არ არიან სხვადასხვა წყაროს ათვისებით დაინტერესებული იმპორტიორები. 2023 წელს საქართველოში მიღებული ბუნებრივი გაზის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ცხრილში 1. ბუნებრივი გაზის მიღების პუნქტი 2019 იმპორტი 2020 2021 2022 2023 1,229 1,183 1,132 1,411 1,081 - - - - 963 იმპორტი 339 259 25 - - დამატებითი და ოფციური 853 900 1,026 1,146 413 რუსეთი 162 204 397 520 596 სომხეთი - 19 - - - ადგილობრივი მოპოვება 9 8 15 14 16 2,592 2,573 2,595 3,091 3,069 აზერბაიჯანი დამატებითი და ოფციური აზერბაიჯანი - სამხრეთ კავკასიური გაზსადენი სულ ცხრილი 1. საქართველოში გაზის მიღება მიღების პუნქტების მიხედვით (მლნ. კუბ.მ) საქართველოს ბაზარზე ხელმისაწვდომი ბუნებრივი გაზით საბითუმო დონეზე ვაჭრობა განახორციელა 11-მა მიმწოდებელმა, რომელთა შორის სამი უმსხვილესი მიმწოდებლის წილი იყო 95%, ხოლო ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა (HHI) 3,385 შეადგინა, რაც ასევე მაღალკონცენტრირებულ ბაზარზე მიუთითებს. იმ პირობებში, როდესაც ბუნებრივი გაზის იმპორტის დონეზე ბაზარი მაღალი კონცენტრაციით ხასიათდება, საბითუმო დონეზე ვაჭრობაში კონკურენციის განვითარება შეუძლებელია სპეციალური ზომების დაწესების გარეშე. გრძელვადიან პერსპექტივაში მნიშვნელოვანია ბუნებრივი გაზის ალტერნატიული წყაროების მოძიება (მათ შორის, გათხევადებული ბუნებრივი გაზისა და თურქეთის ბაზარზე წვდომა, ე.წ. სვოპების მეშვეობით საქართველოს ბაზარზე შემოტანა), რაც სათანადო საკანონმდებლო ცვლილებებისა და მიმწოდებელთა დაინტერესების შემთხვევაში განხორციელდება. ასევე მნიშვნელოვანია ადგილობრივი წარმოების, მათ შორის, ბიოგაზების წარმოების წახალისება და ქსელში ინტეგრაციის ხელშეწყობა. კონკურენციის დონე ბაზარზე, მათ შორის, საბითუმო დონეზე, მნიშვნელოვნად განაპირობებს ბუნებრივი გაზის ფასს. საბითუმო დონეზე საშუალო ფასის განსაზღვრისას გათვალისწინებულია ბაზრის ამ სეგმენტში ყველა მიმწოდებლის მიერ გაყიდული ბუნებრივი გაზის საშუალო შეწონილი ფასი. სოციალური და კომერციული სეგმენტების გამოყოფა ასევე მნიშვნელოვანია ფასის განსაზღვრის შემთხვევაშიც. 60 როგორც აღინიშნა, სამხრეთკავკასიური მილსადენიდან საქართველო შეღავათიან ფასად იძენს ე.წ. სოციალურ გაზს, რომელსაც გამოიყენებს მოსახლეობისა და თბოსადგურების ბუნებრივი გაზით უზრუნველყოფისთვის. შესაბამისად, ამ სეგმენტში ბუნებრივი გაზის როგორც საბითუმო, ისე საცალო ფასები მნიშვნელოვნად დაბალია კომერციულ სეგმენტთან შედარებით. საბითუმო დონეზე სოციალური გაზის ფასის შეფასება შესაძლებელია კომისიის მიერ სამომხმარებლო ტარიფის დადგენისას გათვალისწინებული ბუნებრივი გაზის ფასის მეშვეობით, რომელიც მთავრობის სხვადასხვა დონის სუბსიდირების გათვალისწინებით საშუალოდ 0.26 თეთრ/კუბ.მ-ს შეადგენს. შედარებისათვის საინტერესოა ბუნებრივი გაზის ფასები ევროპის საბითუმო ბაზრებზე. განსხვავებით საქართველოსაგან, ევროპის ბუნებრივი გაზის ორგანიზებულ ბაზრებზე (ე.წ. ჰაბებზე) ფასები მნიშვნელოვნად განსხვავდება სეზონების მიხედვით, მოთხოვნისა და მიწოდების თანაფარდობიდან გამომდინარე. გასულ წლებთან შედარებით, 2023 წელი ბუნებრივი გაზის ფასების შედარებით სტაბილურობით გამოირჩეოდა. ბოლო პერიოდში ევროპის ქვეყნების დამაკავშირებელი სიმძლავრეების გაზრდის და ახალი დამაკავშირებლების მშენებლობის პარალელურად, სხვადასხვა ბაზრის ფასი მიისწრაფვის ერთმანეთისაკენ. ნახაზზე 3.4 ნაჩვენებია Dutch TTF Gas ჰაბზე11 ფასების დინამიკა 2022-2023 წლებისათვის. ნახაზი 3.4. Dutch TTF Gas ჰაბზე ბუნებრივი გაზის ფასები, (ევრო/მგვტ.სთ -ევრო/1,000კუბ.მ ) 11 წყარო: https://www.ice.com 61 3.1.3.2. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზარი 2015 წლიდან ბუნებრივი გაზის მოხმარების სტრუქტურაში ცვლილება გამოწვეულია, ერთი მხრივ, მოსახლეობის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების ზრდით, ხოლო მეორე მხრივ, ავტოგაზსამართი სადგურების მოხმარების შემცირებით. 2023 წელს ფაქტობრივად არ შეცვლილა და შენარჩუნდა 2022 წლის ბუნებრივი გაზის მოხმარების მაჩვენებელი. ბუნებრივი გაზის მოხმარების სტრუქტურა და თითოეული სექტორის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ნახაზებზე 3.5.ა და 3.5.ბ. ნახაზი 3.5.ა. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით 62 ნახაზი 3.5.ბ. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით (მლნ.კუბ.მ) მიუხედავად ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირებისა, საყოფაცხოვრებო სექტორში ბუნებრივი გაზის მოთხოვნის ზრდა არ დაფიქსირებულა, რაც 2023 წლის შედარებით თბილი კლიმატით აიხსნება. რაც შეეხება ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ გაზზე მოთხოვნის მაჩვენებელს, 2015 წლის შემდეგ, როდესაც ბუნებრივი გაზის გამოყენებამ ავტოტრანსპორტში მიაღწია პიკურ მაჩვენებელს, 2020 წლამდე მუდმივად ხდება ამ სექტორში მოხმარების შემცირება. აღნიშნულის გამომწვევ მიზეზთა შორის იყო ფასების ზრდა ბუნებრივ გაზზე, გადასახადების ზრდა აღნიშნული ტიპის საწვავზე, კონკურენტი საწვავის ფასები (გასათვალისწინებელია ბოლო პერიოდში თხევადი გაზის (LPG) მხრიდან გაზრდილი კონკურენცია), ჰიბრიდული და ელექტროავტომობილების იმპორტის ზრდა, რაც უმეტესად ბუნებრივ გაზზე მომუშავე ავტოტრანსპორტს ანაცვლებს. აღსანიშნავია, რომ ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ გაზზე მოთხოვნის მაჩვენებელი ზრდადი ტენდენციით ხასიათდებოდა 2021-2022 წლებში, ხოლო 2023 წელს იგი შემცირდა 10 პროცენტით, რაც, თავის მხრივ, ნავთობპროდუქტებზე ფასების შემცირების შედეგია. 63 ნახაზი 3.6. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით ეკონომიკის სხვა დარგებში ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნა ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში მეტნაკლებად თანაბარია. როგორც მოცემულია ნახაზზე 3.6, ვაჭრობის, ავტომობილების, საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტის12, დამამუშავებელი მრეწველობისა და ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოებისა და განაწილების13 სექტორები წარმოადგენს უდიდეს მომხმარებლებს. ისინი ჯამურად მოიხმარენ კომერციული სექტორის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის 80%-ს. აღნიშნული სამი სექტორიდან ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოება-განაწილების სექტორი, თბოელექტროსადგურების მიერ ელექტროენერგიის გამომუშავების საჭიროებიდან გამომდინარე, ყველაზე მეტად ხასიათდება სეზონურობით, ხოლო დანარჩენი ორი სექტორის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება მეტნაკლებად სტაბილურია. სექტორების მიერ ბუნებრივი გაზის თვეებად ჩაშლილი მოთხოვნა მოცემულია ნახაზზე 3.7. 12 13 აღნიშნულ კატეგორიაში შედის ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ ბუნებრივი გაზის შესყიდვა. მათ შორის თბოსადგურები. 64 ნახაზი 3.7. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით (მლნ. კუბ.მ) გარდა თბოელექტროსადგურების მკვეთრად გამოხატული სეზონურობისა, სხვადასხვა კომერციული ობიექტის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება ასევე ხასიათდება სეზონურობით. გასათვალისწინებელია, რომ ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური დახმარების, სახელმწიფო მმართველობის, განათლების, სასტუმროებისა და რესტორნების სექტორები და სხვა კომუნალური, სოციალური და პერსონალური მომსახურების გამწევი ორგანიზაციები ბუნებრივ გაზს მოიხმარენ შენობის გათბობის მიზნით. აღნიშნული სექტორების ჯამური წილი მთლიან მოხმარებაში 11%-ს შეადგენს. ცხრილში 2 მოცემულია ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის წილი ჯამურ მოხმარებაში და აღნიშნული სექტორების სეზონურობის კოეფიციენტი14. როგორც ცხრილიდან ჩანს, სექტორების უმეტესობას მკვეთრად გამოხატული სეზონურობა ახასიათებს. 14 სეზონურობის კოეფიციენტი წარმოადგენს ზამთრის პერიოდში (წლის საწყისი და ბოლო სამი თვე) სექტორის მოთხოვნის შეფარდებას ამ სექტორის წლიურ მოთხოვნასთან. რაც უფრო მეტადაა დაშორებული კოეფიციენტი 50%-ისგან, მით უფრო სეზონურია მოხმარება. თუ კოეფიციენტი მიისწრაფვის 100%-ისკენ, მოხმარება მაღალია ზამთრის პერიოდში, თუ მიისწრაფვის 0%-ისკენ, მოხმარება მაღალია ზაფხულის პერიოდში, ხოლო 50%-ის შემთხვევაში მოხმარება არის თანაბარი ზამთრისა და ზაფხულის პერიოდებში. 65 სექტორი სეზონურობის კოეფიციენტი (%) წილი ჯამურ მოხმარებაში (%) 72% 0.6% 52% 21.1% 82% 47.2% 51% 11.5% 65% 51% 80% 89% 80% 3.2% 1.0% 2.2% 2.6% 1.4% 65% 1.7% 65% 7.6% სოფლის მეურნეობა, ნადირობა და სატყეო; თევზჭერა, მეთევზეობა დამამუშავებელი მრეწველობა ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოება და განაწილება ვაჭრობა; ავტომობილების საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტი სასტუმროები და რესტორნები ტრანსპორტი და კავშირგაბმულობა სახელმწიფო მმართველობა განათლება ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური დახმარება სხვა, კომუნალური, სოციალური და პერსონალური მომსახურების გაწევა სხვა ცხრილი 2. ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების მახასიათებლები მკვეთრად გამოხატული სეზონურობით ხასიათდება ასევე საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება. ნახაზზე 3.8 მოცემულია საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების (მოსახლეობის) მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება თვეების მიხედვით. ნახაზი 3.8. ბუნებრივი გაზის მოხმარება საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ (მლნ კუბ.მ) როგორც აღინიშნა, საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო (სადაც ბუნებრივი გაზი ძირითადად გამოიყენება მხოლოდ შენობის გათბობის მიზნით) მომხმარებლების სეგმენტში ბუნებრივი გაზის მოხმარება მკვეთრად გამოხატული სეზონურობით ხასიათდება. ზამთარსა და ზაფხულში ბუნებრივი გაზის მოხმარებაში განსხვავება მჭიდრო კავშირშია კლიმატურ პირობებთან. 66 საქართველოში ზამთრის პერიოდში (რომელიც გრძელდება თითქმის 6 თვე, ოქტომბრიდან მარტის ჩათვლით) ენერგიის მოხმარების მაქსიმალური მნიშვნელობები დაკავშირებულია ტემპერატურის ვარდნასთან, ხოლო გარდამავალ პერიოდში ენერგიის მოხმარების დონე საკმაოდ სტაბილური ხდება მანამ, სანამ ჰაერის ტემპერატურა ზრდას დაიწყებს. გაზაფხული-ზაფხულის განმავლობაში ჰაერის ტემპერატურის ნებისმიერი ზრდა ენერგიის მოხმარების შემცირებაში ვლინდება. ბუნებრივი გაზის მოხმარებასა ურთიერთდამოკიდებულების და ატმოსფერული შესწავლისათვის ჰაერის გამოყენებულ ტემპერატურას იქნა კლიმატის შორის შესახებ სტატისტიკური მონაცემი - გათბობის გრადუს დღე (Heating Degree Day)15, რომელიც ზომავს დღის საშუალო გარე ტემპერატურასა და საბაზისო ტემპერატურას შორის სხვაობას. ნახაზზე 3.9 მოცემულია თბილისში გათბობის გრადუს დღეების შესახებ ინფორმაცია 2013-2023 წლებისათვის. როგორც ნახაზიდან ჩანს, გათბობის გრადუს დღეების ოდენობა 2023 წელს წინა პერიოდთან შედარებით საგრძნობლად შემცირებულია, რაც ნიშნავს, რომ 2023 წელს შენობების უფრო ნაკლები გრადუსით გათბობა იყო საჭირო. ნახაზი 3.9. გათბობის გრადუს დღეები თბილისში 16 15 გათბობის გრადუს დღე (Degree Day) არის ცივი ამინდების სიმკაცრისა და ხანგრძლივობის საზომი. იგი გვიჩვენებს გარე ტემპერატურასა და საბაზისო ტემპერატურას შორის სხვაობას. საბაზისო ტემპერატურა წარმოადგენს ბალანსის წერტილს, ანუ გარემოს მინიმალურ ტემპერატურას, რომლის პირობებშიც შენობის გათბობის საჭიროება არ არსებობს. თუ დღის საშუალო ტემპერატურა საბაზისოზე დაბალია, ასეთ დღეს საჭიროა გათბობა და ტემპერატურებს შორის სხვაობა არის სწორედ ამ დღის გრადუს დღე. 16 ამინდის შესახებ ინფორმაციის წყაროა სსიპ „გარემოს ეროვნული სააგენტო“. 67 ნახაზი 3.10. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივი და გათბობის გრადუს დღეებით კორექტირებული ოდენობები (მლნ კუბ.მ) მიუხედავად იმისა, რომ ნახაზზე 3.9 მოცემულია ინფორმაცია მხოლოდ დედაქალაქისათვის, სავარაუდოა, რომ ტენდენცია არის მეტნაკლებად ანალოგიური სრულიად საქართველოში. აღნიშნული დაშვების გათვალისწინებით, ნახაზზე 3.10 მოცემულია საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ 2013-2023 წლებში მოხმარებული ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივი და გათბობის გრადუს დღეებით კორექტირებული17 ოდენობები. როგორც ნახაზიდან ჩანს, 2023 წელს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება არ შეცვლილა, თუმცა საშუალო ზამთრის პირობებში დაფიქსირდებოდა მოხმარების ზრდა. ბუნებრივი გაზის მოხმარების მაჩვენებლით ქ. თბილისი ლიდერობს, სადაც საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ჯამურად მოხმარებული ბუნებრივი გაზის მაჩვენებელი მთელი ქვეყნის მთლიანი მოხმარების 50%-ს აღწევს. ქ. თბილისის შემდეგ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის მოცულობით ასევე გამოირჩევა იმერეთის, ქვემო ქართლისა და აჭარის რეგიონები (იხ. ნახაზი 3.11). 17 2013-2023 წლების საშუალო გათბობის გრადუს დღეებიდან გადახრის შესაბამისად. 68 ნახაზი 3.11. ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით 2023 წელს კვლავ გრძელდებოდა ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების პროცესი, რის შედეგადაც საცალო მომხმარებელთა რაოდენობამ (საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო) საანგარიშო წლის ბოლოს 1,554,572 შეადგინა (იხ. ნახაზი 3.12). 2023 წელს სექტორს დაემატა 66,558 ახალი მომხმარებელი. ნახაზი 3.12. ბუნებრივი გაზის მომხმარებელთა რაოდენობა 69 2023 წლის ბოლოს არსებული მონაცემებით, მთლიანი მომხმარებლების მესამედზე მეტი შპს „თბილისი ენერჯის“ მომხმარებელია. ამავდროულად, მთლიანი ქსელის სიგრძის მხოლოდ 15% წარმოადგენს შპს „თბილისი ენერჯის“ ქსელს. აღნიშნული განპირობებულია იმ ფაქტით, რომ შპს „თბილისი ენერჯი“ ქალაქ თბილისში ოპერირებს მაშინ, როცა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ და სს „საქორგგაზი“, რომლებიც მთლიანი გამანაწილებელი ქსელის 78%-ს ფლობენ, რეგიონებში საქმიანობენ (იხ. ცხრილი 3). აღსანიშნავია, რომ გამანაწილებელი ქსელის სიგრძისა და მომხმარებელთა რაოდენობის თანაფარდობა მჭიდრო კორელაციაშია განაწილების ტარიფთან. რეგიონების გაზმომარაგება ერთ მომხმარებელზე უფრო მეტ ინვესტიციას მოითხოვს, ვიდრე მჭიდროდ დასახლებულ პუნქტებში. განაწილება ლიცენზიატი მომხმარებელი ქსელის სიგრძე (კმ) შპს „თბილისი ენერჯი“ 555,500 36% 5,425 15% შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ 559,100 36% 20,584 56% სს „საქორგგაზი“ 299,200 19% 8,263 22% დანარჩენი (17) 140,800 9% 2,580 7% ცხრილი 3. ბუნებრივი გაზის მომხმარებელთა რაოდენობა და ქსელის სიგრძე კომპანიების მიხედვით მთლიან მომხმარებელთა რაოდენობაში კვლავ მნიშვნელოვანი წილი უჭირავს არააქტიურ მომხმარებლებს (რომელთაც არ მოიხმარეს ბუნებრივი გაზი), რომლებიც პასიურნი არიან ფაქტობრივად მთელი წლის განმავლობაში. ნახაზზე 3.13 მოცემულია აქტიურ და არააქტიურ მომხმარებელთა რაოდენობა თვეების მიხედვით. როგორც ნახაზიდან ჩანს, აბონენტების მნიშვნელოვანი ნაწილი, მიუხედავად იმისა, რომ არიან მიერთებული გამანაწილებელ ქსელზე, არ მოიხმარენ ბუნებრივ გაზს. აღნიშნული ობიექტები დაკეტილია ან/და წარმოადგენს სეზონურ საცხოვრებლებს. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული არააქტიური მომხმარებლებისთვის ბუნებრივი გაზით მომარაგების შესაძლებლობის უზრუნველსაყოფად განაწილების ლიცენზიატები მუდმივად ახორციელებენ მომსახურებას და, შესაბამისად, წევენ ხარჯებს, არსებული სატარიფო მეთოდოლოგიის თანახმად, მას არ ანაზღაურებენ ის მომხმარებლები, რომლებიც არ მოიხმარენ ბუნებრივ გაზს (ვინაიდან არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფი დადგენილია მოხმარებული ბუნებრივი გაზის ერთეულზე და მასში არ არის გათვალისწინებული სიმძლავრის/ფიქსირებული კომპონენტი). 70 ნახაზი 3.13. ბუნებრივი გაზის აქტიურ და არააქტიურ მომხმარებელთა რაოდენობა, 2023 წ. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება განსხვავებულია როგორც ქალაქისა და სოფლის, ასევე რეგიონების მიხედვით. პატარა ქალაქებში, დაბებსა და, განსაკუთრებით, სოფლებში, ბუნებრივი გაზის საშუალო მოხმარება ერთი საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება დიდ ქალაქებში ანალოგიურ მაჩვენებელს, ვინაიდან კვლავ აქტიურად გამოიყენება შეშა სათბობად. გამონაკლისს წარმოადგენს მცხეთამთიანეთისა და სამცხე-ჯავახეთის რეგიონები. აღნიშნულ რეგიონებში დიდი მოხმარება შეიძლება აიხსნას განსაკუთრებით ცივი კლიმატითა და საწვავ შეშაზე ხელმისაწვდომობის ნაკლებობით, ხოლო მცხეთა-მთიანეთში დამატებით ბუნებრივი გაზის საფასურის პირდაპირი სუბსიდირებით. ნახაზზე 3.14 მოცემულია ქალაქისა და სოფლის ჭრილში ერთ საყოფაცხოვრებო მომხმარებელზე ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით. ნახაზი 3.14. ერთი საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის წლიური მოხმარება 2023 წელს (კუბ.მ). 71 ბუნებრივი გაზი მოსახლეობისა და საწარმოთა უმეტესობის მიერ გამოიყენება საკვების მოსამზადებლად, წყლისა და ოთახის გასათბობად. ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირებისა და ქსელზე ახალი აბონენტების მიერთებისა და მოხმარების ზრდა მეტწილად შესამჩნევია ისეთი მომხმარებლების ჯგუფში, რომლებიც მხოლოდ საკვების მოსამზადებლად იყენებენ ბუნებრივ გაზს. საბითუმო ბაზრის მოწყობიდან გამომდინარე, ბუნებრივი გაზის ფასები საცალო ბაზარზეც მნიშვნელოვნად განსხვავდება სოციალური (მოსახლეობა და თბოსადგურები) და კომერციული მომხმარებლების მიხედვით. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის სამომხმარებლო ტარიფს ადგენს კომისია და სატარიფო რეგულირება განხილულია თავში 3.3. რაც შეეხება არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებს, აღნიშნულ სექტორში ბუნებრივი გაზის ფასი არ არის რეგულირებული და იგი განისაზღვრება მომხმარებელსა და მიმწოდებელს შორის დადებული ხელშეკრულებით. გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის ბუნებრივი გაზის ფასი განისაზღვრება კომისიის მიერ დადგენილი პირობების შესაბამისად, საჯარო შეთავაზების გზით, რაც გულისხმობს, რომ მიმწოდებელი ვალდებულია განახორციელოს ბუნებრივი გაზის გაყიდვა მხოლოდ წინასწარ შეთავაზებულ ფასად. აღნიშნული ვალდებულება მიმწოდებლებს არ გააჩნიათ ტრანსპორტირების სისტემაზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლების მიმართ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ბუნებრივი გაზის საშუალო მომხმარებლებისთვის ფასი შეადგენდა გამანაწილებელ 1.10 ქსელზე ლარი/კუბ.მ-ს, ხოლო მიერთებული კომერციული ანალოგიური მაჩვენებელი ტრანსპორტირების სისტემაზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლებისთვის 18 0.67 ლარი/კუბ.მ-ს შეადგენს . აუცილებელია საცალო და პირდაპირი მომხმარებლების თანაბარ მდგომარეობაში ჩაყენება, რაზეც მარეგულირებელი კომისია შესაბამის უწყებებთან ერთად გააგრძელებს მუშაობას. საბოლოო მომხმარებლების სამომხმარებლო ფასების სტრუქტურა მისი ყველა კომპონენტის გათვალისწინებით მოცემულია ნახაზზე 3.15. 18 ფასი წარმოდგენილია ქსელური მდგენელის ჩათვლით და აღნიშნულ გაანგარიშებაში არ მონაწილეობს თბოსადგურებისა და არაენერგეტიკული მიზნით მოხმარებისათვის მიწოდებული ბუნებრივი გაზის ფასი, რათა, მათი ზომის გათვალისწინებით, არ მომხდარიყო გავლენა იმ ფასებზე, რომლებიც განკუთვნილია სხვა მომხმარებლებისათვის. 72 ნახაზი 3.15. ბუნებრივი გაზის სამომხმარებლო ფასების/ტარიფის სტრუქტურა 2023 წელს კომისიამ შეითანხმა შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, სს „საქორგგაზის“, შპს „თელავგაზის“ და შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანის“ გამანაწილებელი ქსელის ხუთწლიანი განვითარების გეგმები. 2024-2028 წლებში დაგეგმილი ქსელური ინვესტიციების ჯამურმა ღირებულებამ 267 მლნ ლარი შეადგინა. 3.2. ლიცენზირება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდგომ ბუნებრივი გაზის განაწილებისა და ტრანსპორტირების ლიცენზიის მფლობელებს დაეკისრათ ხელახალი ავტორიზაციის გავლის ვალდებულება. კანონის ამოქმედებამდე გაცემული ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა და განაწილების ლიცენზიები დროებით ინარჩუნებს ძალას და მათი მფლობელები კანონით დადგენილი წესით განცალკევების დასრულებამდე აგრძელებენ შესაბამისი მომსახურებების გაწევას. აღნიშნული ლიცენზიების მოქმედება, კანონის საფუძველზე, ახალი ლიცენზიის ამოქმედებისთანავე ავტომატურად შეწყდება. საანგარიშო პერიოდის ბოლო მონაცემებით, ბუნებრივი გაზის სექტორში 21 ლიცენზიატი ოპერირებდა, მათ შორის ერთი – ტრანსპორტირების, ხოლო 20 – განაწილების სფეროში. 3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემა შედგება გაზსადენებისა და მისი შემადგენელი მოწყობილობებისგან, რომლებიც მუშაობს ან დაპროექტებულია 1.2-ზე მეტ მგპა წნევაზე და მისი მეშვეობით ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებას ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზიატი. კომისიის მიერ გაცემულია ერთადერთი ბუნებრივი გაზის 73 ტრანსპორტირების ლიცენზია შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ სახელზე, რომელიც საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებას. დღესდღეობით ტრანსპორტირების სისტემას გააჩნია 5 მიღების პუნქტი, საიდანაც 1 წარმოადგენს ადგილობრივი მოპოვებიდან მიღების პუნქტს. თითოეული პუნქტის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ნახაზზე 3.16. 1. 2. 3. 19 რუსეთიდან შემომავალი გაზსადენის („მოზდოკი-საგურამოს“) გამტარუნარიანობა შეადგენს 20 მლნ მ³/დღ-ს. აღნიშნული გაზსადენით გაზი მიეწოდება სომხეთს; აზერბაიჯანიდან შემომავალი გაზსადენის („ყაზახი-საგურამო") გამტარუნარიანობა შეადგენს 10 მლნ მ³/დღ-ს; აზერბაიჯანიდან შემომავალი სატრანზიტო გაზსადენის („სამხრეთკავკასიური მილსადენი“) საპროექტო გამტარუნარიანობაა 6419 მლნ მ³/დღ, თუმცა საქართველოს ტრანსპორტირების სისტემაზე აქვს ერთი მიერთების წერტილი, რომლის გამტარუნარიანობა შეადგენს 5.5 მლნ მ³/დღ-ს; SCP და SCPX ჯამური გამტარუნარიანობა. 74 4. 5. ადგილობრივი მოპოვების მიღების პუნქტებიდან ბუნებრივი გაზის მიღება დამოკიდებულია ბუნებრივი გაზი საშუალო დღიურ მწარმოებლურობაზე; სომხეთში გამავალი მაგისტრალური გაზსადენის რევერსული გაზსადენის ჯამური გამტარუნარიანობა შეადგენს 3.14 მლნ მ³/დღ-ს. ნახაზი 3.16. საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიღების წერტილები მოხმარების ზრდის პარალელურად მნიშვნელოვანია მოხდეს მიღების სიმძლავრეების ოპტიმიზაცია მათი გაზრდის ან დივერსიფიცირების გზით, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს მიწოდების უსაფრთხოება. მიწოდების უსაფრთხოების გაზრდის ერთ-ერთ საშუალებას წარმოადენს ბუნებრივი გაზის საცავის არსებობა. 2017-2022 წლებში საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგის საშუალო მნიშვნელობა მერყეობდა 30 მლნ კუბ.მ-ის ფარგლებში, განსხვავებით 2023 წლისგან, სადაც ფიქსირდება დანაკარგების აბსოლუტური მნიშვნელობის ზრდა20. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგების ოდენობა მოცემულია ნახაზზე 3.17. ნახაზი 3.17. საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგის ოდენობა (მლნ კუბ.მ) 20 2023-2027 წლების პერიოდზე კომისიის მიერ დამტკიცებული ბუნებრივი გაზის დანაკარგის ნორმატიული მნიშვნელობა ყოველწლიურად შეადგენს 29.254 მლნ კუბ.მ-ს. 75 3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილება 2023 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში ოპერირებდა 20 განაწილების ლიცენზიატი. მათ შორის სამი მსხვილი ლიცენზიატია (შპს „თბილისი-ენერჯი“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“, სს „საქორგგაზი“). აღნიშნულმა სამმა მსხვილმა განაწილების ლიცენზიატმა გაანაწილა მთლიანი განაწილებული გაზის 90% (იხ. ნახაზი 3.18). ნახაზი 3.18. განაწილების ლიცენზიატების წილი ჯამურად განაწილებულ ბუნებრივ გაზში (მლნ კუბ.მ; %) 3.2.3. სალიცენზიო განაცხადები და ცვლილებები სალიცენზიო რეესტრში 2023 წელს, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ხელახალი ავტორიზაცია გაიარა ბუნებრივი გაზის განაწილების ორმა ლიცენზიატმა: სს „ენერგოკავშირმა“ და შპს „ინტერ გაზმა“. აღნიშნული ლიცენზიები ამოქმედდება შესაბამისი კომპანიებისთვის განაწილების სისტემის ოპერატორის ტარიფის დადგენის დღიდან. რაც შეეხება ბუნებრივი გაზის განაწილების არსებულ ლიცენზიებში ცვლილების განხორციელებას, საანგარიშო პერიოდში მოდიფიცირდა ბუნებრივი გაზის განაწილების 2 ლიცენზია, კერძოდ, ცვლილებები შევიდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ და სს „საქორგგაზის“ ლიცენზიებში და გაფართოვდა აღნიშნული კომპანიების სალიცენზიო არეალები. 76 ნახაზი 3.19. ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატების რაოდენობის დინამიკა 3.2.4. ტექნიკური რეგულირების შედეგები საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიწოდება ხორციელდება სხვადასხვა წყაროდან, როგორიცაა ადგილობრივი წარმოება და იმპორტი მეზობელი ქვეყნებიდან. შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის ტექნიკური პარამეტრები განსხვავებულია. დღეს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ბუნებრივი გაზის ხარისხი განსაზღვრულია სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტით ГОСТ 5542-87, რომლის თანახმადაც ბუნებრივი გაზის მინიმალური დასაშვები თბოუნარიანობა შეადგენს 7,600 კკალ/მ3-ს სტანდარტულ პირობებში (200C და 1 ატმოსფერო წნევის პირობებში). საქართველოში იმპორტირებული გაზის საშუალო კალორიულობა თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 3.20, საიდანაც ჩანს, რომ საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში წლის განმავლობაში მიღებული ბუნებრივი გაზის კალორიულობის მაჩვენებლებს შორის განსხვავება მინიმალურია. 77 დეკ ნოე ოქტ სექ აგვ ივლ ივნ მაი აპრ მარ თებ იან 8486 8603 8549 8476 8467 8476 8469 8519 8516 8508 8473 8565 8407 8436 8436 8471 8490 8506 8486 8493 8494 8487 8479 8492 8453 8459 8505 8524 8525 8492 8475 8546 8505 8491 8480 8472 2018 2019 8492 8490 8521 8513 8514 8516 8521 8486 8528 8412 8448 8445 2020 8394 8421 8497 8495 8489 8489 8492 8487 8368 8453 8489 8474 2021 2022 8513 8384 8376 8481 8480 8493 8486 8480 8468 8471 8419 8417 2023 ნახაზი 3.20. საქართველოში მიღებული ბუნებრივი გაზის საშუალო თბოუნარიანობა თვეების მიხედვით (კკალ.მ3) 3.3. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება 3.3.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები კომისიის მიერ ბუნებრივი გაზის სექტორში მოქმედი სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვის ბუნებრივი გაზის ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს კანონი „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ და ამავე კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის 2014 წლის 25 დეკემბრის №33 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“ (შემდგომში სატარიფო მეთოდოლოგია). სატარიფო მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით ბუნებრივი გაზის მიწოდების, ტრანსპორტირების, განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფების გაანგარიშებისას გამოიყენება საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებული ე.წ. „წამახალისებელი“ რეგულირების პრინციპები, რომლებიც უზრუნველყოფს საწარმოს ფუნქციონირების სტაბილურობას და ეფექტიანობის ზრდის სტიმულირებას, გაწეული მიზანშეწონილი დანახარჯების ანაზღაურებას და საწარმოო კაპიტალზე სამართლიანი, გონივრული მოგების მიღებას. „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის გათვალისწინებით, კომისიის 2023 წლის 27 ივნისის №27 დადგენილებით ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებისთვის დამტკიცდა „დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესი“ ერთიანი დოკუმენტის სახით. შესაბამისად, ძალადაკარგულად გამოცხადდა „ბუნებრივი გაზის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის დამტკიცების შესახებ“ 78 საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2014 წლის 25 დეკემბრის №33 დადგენილების 11 პუნქტით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის სექტორში დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესი“ (დანართი № 11). 3.3.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა და განაწილების საქმიანობა, როგორც ბუნებრივი მონოპოლიური საქმიანობები, სრულად ექვემდებარება კომისიის სატარიფო რეგულირებას. რაც შეეხება ბუნებრივი გაზის მიწოდებას, „ბუნებრივი გაზის მიწოდების საქმიანობის დერეგულირებისა და ნაწილობრივი დერეგულირების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის 2007 წლის 25 სექტემბრის №69 ბრძანებით, არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის მიწოდების ტარიფები დერეგულირებულია და ბუნებრივი გაზი მიეწოდებათ კომისიის მხრიდან ტარიფის დადგენის გარეშე, მიმწოდებელი საწარმოს მიერ საჯაროდ შეთავაზებული პირობებითა და ფასებით. ინფორმაცია ბუნებრივი გაზის სექტორში დღეს მოქმედი საბოლოო სამომხმარებლო ტარიფების შესახებ იხილეთ დანართში №6. 3.3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი საანგარიშო პერიოდში მოქმედებდა კომისიის 2022 წლის 12 დეკემბრის №58 დადგენილებით შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიისთვის“ დამტკიცებული ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი, რომლის მოქმედების ვადაც განსაზღვრულია 2023 წლის 1 იანვრიდან 2026 წლის 1 იანვრამდე. 3.3.2.2. ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და განაწილების ტარიფები „ბუნებრივი გაზის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ მე-4 მუხლის თანახმად, სატარიფო რეგულირების პერიოდი განისაზღვრება 5 კალენდარული წლით. შესაბამისად, 2022 წელს ბუნებრივი გაზის სექტორში მოქმედი და სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვის კომისიის შესაბამისი დადგენილებებით განისაზღვრა ბუნებრივი გაზის მიწოდების, განაწილების, გატარებისა და მოხმარების გრძელვადიანი ტარიფები 2023-2027 სატარიფო რეგულირების პერიოდზე. სატარიფო მეთოდოლოგიის 28-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სატარიფო რეგულირების პერიოდის განმავლობაში ბუნებრივი გაზის გადაცემისა (ტრანსპორტირების) და განაწილების ტარიფები ექვემდებარება კორექტირებას იმ ფაქტორებით, რომელთა ანალიზიც არ საჭიროებს დანახარჯების მარეგულირებელ აუდიტს: ა) გადაცემული და განაწილებული ბუნებრივი გაზის მოცულობა; ბ) ბუნებრივი გაზის ნორმატიული დანაკარგის შესყიდვის დანახარჯი; 79 გ) ინფლაციის ფაქტობრივი მაჩვენებლები; დ) ამ პუნქტის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებში მოცემული ფაქტორების საპროგნოზო მაჩვენებლების ცვლილებები; ე) სპეციალური საოპერაციო დანახარჯების (spOPEX) საპროგნოზო ცვლილებები; ვ) კომისიის მიერ შეთანხმებულ საინვესტიციო გეგმაში შეტანილი ცვლილებები. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, ბუნებრივი გაზის განაწილების/გატარების ტარიფები ექვემდებარება კორექტირებას იმ შემთხვევაში, თუ შესაბამის პუნქტში ნახსენები, კორექტირებას დაქვემდებარებული კომპონენტების ჯამის აბსოლუტური მაჩვენებელი აჭარბებს ამავე სატარიფო რეგულირების პერიოდისთვის განსაზღვრული რეგულირებადი დანახარჯების ბაზის საშუალო წლიური ოდენობის 7%-ს მე-2 პუნქტის შემთხვევაში და 10% -ს მე-3 პუნქტის შემთხვევაში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საანგარიშო წელს განხორციელდა მხოლოდ ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატის – შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანის“ ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფის კორექტირება, აღნიშნული საწარმოს მიერ 2023 წლის 17 აგვისტოს ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფის კორექტირების მოთხოვნით წარმოდგენილი სატარიფო განაცხადის შესწავლისა და ანალიზის საფუძველზე. შესაბამისად, სატარიფო მეთოდოლოგიის 22-ე მუხლით განსაზღვრული პრინციპებისა და მოთხოვნების შესაბამისად, დეტალურად იქნა შესწავლილი და გაანალიზებული შპს „ეს ჯი გაზკომპანის“ 2022-2023 წლების სატარიფო რეგულირების ფაქტობრივი ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებლები და განისაზღვრა დასაკორექტირებელი კომპონენტები. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანისთვის“ განისაზღვრა 2024-2027 წლების სატარიფო რეგულირების პერიოდისთვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების, განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფები, რომლებიც დამტკიცდა კომისიის 2023 წლის 21 დეკემბრის №57 დადგენილებით. 80 3.3.3. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ბუნებრივი მოქმედი გაზის სექტორში ხუთი კომპანიის უმსხვილესი (ტრანსპორტირების ქსელში - შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიისა“ და სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციის“, განაწილების ხოლო ქსელებში - შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, სს „საქორგგაზის“) ნახაზი 3.21. ინვესტიცია ბუნებრივი გაზის სექტორში (ათასი ლარი) მიერ, მათგან მოწოდებული არააუდირებული მიხედვით, დაგეგმილი ინფორმაციის 2023 იყო წლისთვის 113,778 ათასი ლარის ოდენობით ინვესტიცია, ხოლო ფაქტობრივად შესრულდა 179,413 ათასი ლარის ოდენობით (ნახაზი 3.21), მათ შორის, 155,599 ათასი ლარის ინვესტიცია შესრულდა საწარმოების საკუთარი სახსრებით, ხოლო 23,814 ათასი ლარის ინვესტიცია – მესამე მხარის დაფინანსებით (ნახაზი 3.22). ასევე აღსანიშნავია, რომ ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების მაგისტრალური გაზსადენების მშენებლობარეაბილიტაციის ნახაზი 3.22. ინვესტიცია ბუნებრივი გაზის სექტორში (ათასი ლარი) მიზნით ინვესტიციები 22,247 ათასი ლარის ოდენობით განხორციელდა სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციისა“ „საქართველოს და შპს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ მიერ, ხოლო ბუნებრივი გამანაწილებელი 81 გაზის ქსელების მშენებლობა-რეაბილიტაციისა სალიცენზიო და საქმიანობის განხორციელების მიზნით მნიშვნელოვანი ინვესტიციები განხორციელდა შპს „თბილისი ენერჯის“, „სოკარ ჯორჯია შპს გაზისა“ და სს „საქორგგაზის“ მიერ, რამაც შეადგინა 157,166 ათასი ლარი. აღნიშნული ლიცენზიატების მიერ საანგარიშო წლისთვის ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციები საქმიანობის მიხედვით წარმოდგენილია ნახაზზე 3.23. ნახაზი 3.23. ინვესტიცია ბუნებრივი გაზის სექტორში (ათასი ლარი) 3.3.3.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება მაღალი წნევის მაგისტრალურ გაზსადენებს, რომელთა ძირითადი ნაწილიც შპს „საქართველოს ბუნებრივი გაზის გადამცემი ქსელის მესაკუთრის“ საკუთრებაშია, საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე ოპერირებას უწევს შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანია“, თუმცა საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 25 მარტის №129 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების გეგმით“ განსაზღვრულ გარდამავალ პერიოდში (2021-2023წ) მაგისტრალურ გაზსადენებზე კაპიტალურ აქტივობებთან დაკავშირებით შესაბამისი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება გათვალისწინებულია სს „ნავთობისა და გაზის კორპორაციის“ მიერ. შესაბამისად, ტრანსპორტირების მაღალი წნევის მაგისტრალურ გაზსადენებზე 2023 წელს დაგეგმილი საინვესტიციო პროექტების ღირებულება შეადგენდა 23,401 ათას ლარს, ხოლო ფაქტობრივად განხორციელდა 22,247 ათასი ლარის ინვესტიცია, საიდანაც 64,94% (14,448 ათასი ლარი) დაფინანსდა შპს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციის“, ხოლო 35,06% (7,799 ათასი ლარი) – შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ სახსრებით. აღნიშნული ინვესტიციებით ძირითადად განხორციელდა მაგისტრალურ გაზსადენებზე მშენებლობები (ქობულეთის განშტოება 18.3 კმ, არაგვის ნაპირსამაგრი, ლეხურა-სვანეთის 20,6 კმ მონაკვეთი, საჰაერო გადასასვლელი არაგვზე საგურამოში, ხაშური-ზესტაფონის მონაკვეთი, ოზურგეთის რ-ნის სუფსის ნაპირსამაგრი მშენებლობა და სხვა ლოკალური სამუშაოები: ქუთაისისოხუმის DN500 მმ მაგისტრალურ გაზსადენზე მდ. ხობისწყალზე სამშენებლო სამუშაოები, ყაზახსაგურამოს მაგისტრალურ გაზსადენზე ონკანების შეცვლა), 82 გაზგამანაწილებელი სადგურების მშენებლობა. ასევე საანგარიშო წელს შეძენილ იქნა საოფისე ძირითადი საშუალებები, ავტოსატრანსპორტო საშუალებები და სხვ. 3.3.3.2. ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობა 2023 წლისთვის ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობის ფარგლებში შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიერ დაგეგმილი ინვესტიცია შეადგენდა 33,818 ათას ლარს, სს „საქორგგაზის“ – 22,422 ათას ლარს, ხოლო შპს „თბილისი ენერჯის“ – 34,138 ათას ლარს, რამაც ჯამში შეადგენა 90,377 ათასი ლარი. ამავე წელს ფაქტობრივად განხორციელდა ჯამში 157,166 ათასი ლარის ინვესტიცია, მათ შორის, 133,352 ათასი ლარის – საკუთარი სახსრებით, ხოლო 23,814 ათასი ლარის – მესამე პირების (მომხმარებლების) დაფინანსებით. ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობაში 2023 წელს ფაქტობრივ ინვესტიციებში 38,0%-ის ოდენობით განხორციელდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიერ, რაც შეადგენს 59,728 ათას ლარს. მათ შორის, საანგარიშო წელს საკუთარი სახსრებით შეიქმნა და ექსპლუატაციაში შევიდა 22.0 კმ გაზგამანაწილებელი ქსელი, ასევე განხორციელდა 95,5 კმ სიგრძის არსებული გაზგამანაწილებელი ქსელების რეაბილიტაცია, ხოლო ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთდა 29,401 ახალი აბონენტი. ამასთან, საწარმოს მიერ შეძენილ იქნა სატრანსპორტო საშუალებები, საოფისე ავეჯი და ინვენტარი და არამატერიალური აქტივი. სს „საქორგგაზის“ მიერ 2023 წელს საკუთარი სახსრებით განხორციელდა ჯამში 44,826 ათასი ლარის ინვესტიცია. კერძოდ, საანგარიშო წელს დასრულდა და ექსპლოატაციაში შევიდა 3,5 კმ გაზგამანაწილებელი ქსელი, ასევე განხორციელდა 209 კმ სიგრძის არსებული ქსელების რეაბილიტაცია, ხოლო ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთდა 10,323 ახალი აბონენტი. ამასთან, საწარმოს მიერ შეძენილ იქნა სატრანსპორტო საშუალებები, საოფისე ავეჯი და ინვენტარი და არამატერიალური აქტივი. რაც შეეხება შპს „თბილისი ენერჯის“, 2023 წელს საწარმომ ფაქტობრივად განახორციელა 52,612 ათასი ლარის ღირებულების საინვესტიციო პროექტები, მათ შორის, საკუთარი სახსრებით – 34,495 ათასი ლარის, ხოლო მესამე პირების დაფინანსებით – 18,117 ათასი ლარის. საანგარიშო წელს საწარმო ჩაერთო მერიის მიერ ქ. თბილისში დაგეგმილი ქუჩების გზის საფარის სარეაბილიტაციო სამუშაოების მიმდინარე პროცესში, კერძოდ, შეცვალა აკაკი წერეთლის გამზირზე, ადამ მიცკევიჩის და უნივერსიტეტის ქუჩებზე მიწისქვეშა გაზსადენები. შესაბამისად, ინვესტიციების მნიშვნელოვან წილს შეადგენს გაზგამანაწილებელი ქსელის მშენებლობასა და რეაბილიტაცია/რეკონსტრუქციის სამუშაოებსა და გაზიფიკაციაზე გაწეული დანახარჯები. ასევე შეძენილ იქნა გაზის აღრიცხვის მოწყობილობები, მანქანა-მექანიზმები, საოფისე ინვენტარი და არამატერიალური აქტივები. განხორციელდა ახალი მომხმარებლების გაზიფიცირება, მრიცხველების მომხმარებლის კუთვნილი ტერიტორიებიდან გამოტანა და სხვა, რაც განაპირობებს და მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ქალაქის უსაფრთხო გაზმომარაგებას, ავარიების შემცირება-აღმოფხვრას, აღრიცხვიანობის მოწესრიგებას, ბუნებრივი გაზის როგორც ტექნიკური, ისე კომერციული დანაკარგების შემცირებას. 83 ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელში განხორციელებული ინვესტიციები ლიცენზიატი საწარმოების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 3.24. ნახაზი 3.24. ინვესტიციები ბუნებრივი გაზის განაწილების სექტორში კომპანიების მიხედვით (ათასი ლარი) 3.3.4. ტარიფების შედარებითი ანალიზი საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 4 და ნახაზზე 3.25 წარმოდგენილია სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედი ბუნებრივი გაზის საყოფაცხოვრებო ტარიფები. ქვეყანა აზერბაიჯანი საქართველო თურქეთი სომხეთი საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კუბ.მ) 30.22 55.51 77.37 96.34 84 უნგრეთი სერბეთი ხორვატია ბოსნია და ჰერცოგოვინა სლოვაკეთი ლიეტუვა პოლონეთი ლუქსემბურგი ბულგარეთი სლოვენია ჩრდილოეთ მაკედონია იტალია საფრანგეთი მოლდოვა ესტონეთი ესპანეთი ბელგია ჩეხეთი საბერძნეთი გერმანია ლატვია რუმინეთი ირლანდია ავსტრია დანია პორტუგალია ლიხტენშტეინი შვედეთი ჰოლანდია 105.18 129.63 131.92 185.03 186.78 190.18 226.21 276.98 282.34 306.12 326.66 328.94 340.06 340.37 342.35 343.43 358.55 365.79 371.10 385.55 402.30 441.42 460.58 494.00 524.35 536.23 619.54 761.43 785.57 ცხრილი 4. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კუბ.მ) (გადასახადების ჩათვლით) 85 900.00 800.00 700.00 600.00 500.00 400.00 300.00 200.00 100.00 0.00 აზერბაიჯანი საქართველო თურქეთი სომხეთი უნგრეთი სერბეთი ხორვატია ბოსნია და… სლოვაკეთი ლიეტუვა პოლონეთი ლუქსემბურგი ბულგარეთი სლოვენია ჩრდილოეთ… იტალია საფრანგეთი მოლდოვა ესტონეთი ესპანეთი ბელგია ჩეხეთი საბერძნეთი გერმანია ლატვია რუმინეთი ირლანდია ავსტრია დანია პორტუგალია ლიხტენშტეინი შვედეთი ჰოლანდია საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კუბ.მ) ნახაზი 3.25. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კუბ.მ) (გადასახადების ჩათვლით) 86 4. წყალმომარაგების სექტორი 4.1. სექტორის ზოგადი მიმოხილვა 4.1.1. მარეგულირებელი ჩარჩო წყალმომარაგების სექტორი კომისიის მიერ რეგულირებას ექვემდებარება 2008 წლიდან. „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, კომისიის რეგულირების სფეროს ასევე დაემატა პირველადი წყალმოსარგებლის საქმიანობა, რის ფარგლებშიც კომისიის კომპეტენციას განეკუთვნება პირველადი წყალმოსარგებლის მიერ გაწეული მომსახურების ტარიფების დადგენის მეთოდოლოგიის დამტკიცება და გაწეული მომსახურების ტარიფების დადგენა, წყლის მიწოდების წესების დამტკიცება, პირველად წყალმოსარგებლესა და წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციას/სხვა წყალმომხმარებელს შორის წარმოშობილი დავის განხილვა. რეგულირება ხორციელდება შემდეგი კანონებისა და კანონქვემდებარე აქტების საფუძველზე:  საქართველოს კანონი „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“;  კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესები“;  კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული ,,მომსახურების ხარისხის წესები“;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2021 წლის 29 ივლისის №36 დადგენილებით დამტკიცებული „ინვესტიციების შეფასების წესი“;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 26 დეკემბრის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესი“;  კომისიის 2017 წლის 10 აგვისტოს №21 დადგენილებით დამტკიცებული ,,წყალმომარაგების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“;  კომისიის 2020 წლის 27 მაისის №22 დადგენილებით დამტკიცებული „ლიცენზირების წესებისა და ენერგეტიკული საქმიანობის თაობაზე შეტყობინების წესი“;  კომისიის 2023 წლის 30 აგვისტოს №39 დადგენილებით დამტკიცებული „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესები“;  კომისიის 2023 წლის 14 სექტემბრის N40 დადგენილებით დამტკიცებული „პირველადი წყალმოსარგებლის მიერ გაწეული მეთოდოლოგია“. 87 მომსახურების ტარიფის გაანგარიშების 4.1.2. ლიცენზიატი საწარმოები და მომარაგების დაფარვის არეალი 2023 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში წყალმომარაგების სექტორში ოპერირებს წყალმომარაგების 8 ლიცენზიატი. სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2023 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საქართველოს მოსახლეობა შეადგენს 3,736,357 ადამიანს. მოსახლეობის 69%-ის (2,578,404 ადამიანი) სასმელი წყლით წყალმომარაგებას უზრუნველყოფს წყალმომარაგების ლიცენზიატი კომპანიები, ხოლო 31%-ის (1,157,953 ადამიანი) წყალმომარაგებით უზრუნველყოფა ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულების ვალდებულებას წარმოადგენს21. ჯამში მომხმარებელთა რაოდენობა გასულ წელთან შედარებით გაიზარდა 3.92%-ით, რაც შეადგენს 46,639 აბონენტს. წყალმომარაგების სექტორში მოქმედი ლიცენზიატებიდან 1 წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ საწარმოს, 5 – მუნიციპალურს და 2 – კერძო საკუთრებაში არსებულს (დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ ცხრილი 1). N კომპანიის დასახელება საკუთრება მომხმარებელთა რაოდენობა % 1 შპს "ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი" (GWP) კერძო 688,494 55.63 2 შპს "საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია" (UWSCG) სახელმწიფო 381,345 30.81 3 შპს "ბათუმის წყალი" (BWC) მუნიციპალური 133,870 10.82 4 შპს "მარნეულის სოფწყალი" (MVWC) მუნიციპალური 13,892 1.12 5 შპს "ქობულეთის წყალი" (KWC) მუნიციპალური 7,544 0.61 6 შპს "საჩხერის წყალკანალი" (SWC) მუნიციპალური 11,209 0.91 7 შპს „საგარეჯო“ (SVWC) მუნიციპალური 1,102 0.09 8 შპს "სოგური" (Soguri) კერძო 119 0.01 1,237,575 100 ჯამი ცხრილი 1. ძირითადი მონაცემები წყალმომარაგების ლიცენზიატების მიხედვით წყალმომარაგების ლიცენზიატი კომპანიების მიერ სასმელი წყლით უზრუნველყოფილი მოსახლეობის რაოდენობა მოიცავს საყოფაცხოვრებო მრიცხველიან და უმრიცხველო მომხმარებლებს. უმრიცხველო აბონენტების მონაცემების მიხედვით, გაანგარიშებულია ერთ აბონენტზე რეგისტრირებული სულადობის ნორმა. მრიცხველიანი აბონენტების სულადობა დათვლილია უმრიცხველო აბონენტების ნორმის მიხედვით. 21 88 4.2. ლიცენზირება და სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი 4.2.1. ლიცენზირება ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 161-ე მუხლის თანახმად, ახალი ავტორიზაციის გაცემის მიზნით, შპს „ქობულეთის წყალმა“ და შპს „მარნეულის სოფწყალმა“ მომართეს კომისიას სალიცენზიო განაცხადებით და წარმოადგინეს კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტაცია. კომისიამ განიხილა წარმოდგენილი განაცხადები და ორივე კომპანიაზე ახლიდან გასცა წყალმომარაგების ლიცენზია. სს „ჯორჯია გლობალ იუთილითიზმა“ კომისიას აცნობა, რომ იგეგმებოდა მისი 100%-იანი მონაწილეობით შექმნილი საწარმოების, შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „რუსთავის წყლის“, შერწყმა, რის შედეგადაც შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მფლობელობაში გადავიდოდა შპს „რუსთავის წყლის“ წყალმომარაგების ქსელი და უზრუნველყოფდა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტში არსებული მომხმარებლების წყალმომარაგებას. საკითხის შესწავლის შედეგად კომისიამ მიიჩნია, რომ მიერთების შედეგად არ არსებობდა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მომხმარებელთა სასმელი წყლით მომარაგების უზრუნველყოფის დამაბრკოლებელი გარემოებები და, აღნიშნულიდან გამომდინარე, 2023 წლის 15 ნოემბრის N54/5 გადაწყვეტილებით გასცა წინასწარი თანხმობა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ წყალმომარაგების ლიცენზიით გათვალისწინებული მომსახურების მოქმედების არეალის გაზრდის თაობაზე. წყალმომარაგების საქმიანობის სალიცენზიო განაცხადით, ახალი ავტორიზაციის გაცემის მიზნით, კომისიას ასევე მომართა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერმა“. საჯარო ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში კომპანიამ კომისიას აცნობა, რომ დასრულდა შპს „რუსთავის წყალთან“ შერწყმის პროცესი, რის შედეგადაც შპს „რუსთავის წყალმა“, როგორც დამოუკიდებელმა იურიდიულმა პირმა, შეწყვიტა არსებობა და მის სამართალმემკვიდრეს წარმოადგენს შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“. იმის გათვალისწინებით, რომ შერწყმის შედეგად შპს „რუსთავის წყლის“ სალიცენზიო არეალში წყალმომარაგების საქმიანობას განახორციელებს შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ საკუთარი ლიცენზიის საფუძველზე, კომპანიამ ასევე მოითხოვა შპს „რუსთავის წყალზე“ გაცემული ლიცენზიის გაუქმება. კომისიამ შეისწავლა წარმოდგენილი დოკუმენტაცია და 2023 წლის 26 დეკემბრის №62/1 გადაწყვეტილებით შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერზე“ გასცა წყალმომარაგების ლიცენზია. ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა შპს „რუსთავის წყალზე“ გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზია. ცხრილში 2 დეტალურადაა მოცემული ლიცენზიებისა და მათი გაცემის თარიღების თაობაზე. 89 ინფორმაცია მოქმედი ლიცენზიატების N კომპანიის დასახელება ლიცენზიის ლიცენზიის ნომერი გაცემის №001, სერია 3 10/11/2011 თარიღი 1 შპს "საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია" (GWP) 2 შპს "სოგური" (Soguri) №003, სერია 3 24/11/2011 3 შპს "ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი" (GWP) №023, სერია 3 26/12/2023 4 შპს "ქობულეთის წყალი" (KWC) №022, სერია 3 26/01/2023 5 შპს "მარნეულის სოფწყალი" (MVWC) №021, სერია 3 26/01/2023 6 შპს „საგარეჯო“ (SVWC) №018, სერია 3 15/10/2020 7 შპს "ბათუმის წყალი" (BWC) №019, სერია 3 21/10/2021 8 შპს "საჩხერის წყალკანალი" (SWC) №020, სერია 3 31/12/2021 ცხრილი 2. ლიცენზიატებზე გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზიის ნომრები და თარიღები 4.2.2. სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი კომისია მუდმივ რეჟიმში ახორციელებს წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოების სალიცენზიო პირობების შესრულების მონიტორინგს, რომელიც ხორციელდება სხვადასხვა საშუალებით, მათ შორის, ლიცენზიატთა მიერ კომისიაში წარმოდგენილი ანგარიშგების ფორმების საფუძველზე. წყალმომარაგების სისტემის არასათანადო ექსპლუატაციისა და კანონითა და კანონქვემდებარე აქტებით მინიჭებული ვალდებულებების დარღვევის გამო კომისიის 2023 წლის 30 მარტის N16/1 გადაწყვეტილებით შპს ,,ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ დაჯარიმდა 75,000 ლარის ოდენობით. კომისიამ შეისწავლა შპს „რუსთავის წყლის“ მიერ განხილული „წყალმომარაგების სისტემაზე ორი ან ორზე მეტი ახალი მომხმარებლის მიერთების მოთხოვნის შესახებ“ განაცხადები, რის შედეგადაც დადგინდა, რომ რიგ შემთხვევებში კომპანია მოქმედებდა წესებით გათვალისწინებული მოთხოვნების შეუსაბამოდ, რის გამოც კომისიის 2023 წლის 15 ივნისის N28/1 გადაწყვეტილებით შპს „რუსთავის წყალი“ დაჯარიმდა 40,000 ლარის ოდენობით. 90 4.3. ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმები და შედარებითი ანალიზი 4.3.1. შეფასების კრიტერიუმები კომისიამ 2021 წლის 29 ივლისის №36 დადგენილებით დაამტკიცა „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესი“, რომლის ერთ-ერთ ძირითად მიზანს წარმოადგენს წყალმომარაგების ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმების (შემდგომში – კრიტერიუმები) განსაზღვრა და მათი, როგორც არსებული დონის, ასევე სამიზნე ნიშნულების დამტკიცება. კომისია კრიტერიუმების შერჩევისას დაეყრდნო მსოფლიო საუკეთესო გამოცდილებასა (წყლის საერთაშორისო ორგანიზაცია - IWA) და დარგში არსებულ მდგომარეობასა და გამოწვევებს. შედეგად, შეირჩა 11 ერთეული საკვანძო მაჩვენებელი, კერძოდ: 1. მიწოდებული სასმელი წყლის ხარისხის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ლიცენზიატ საწარმოთა მიერ მომხმარებლებისთვის მიწოდებული სასმელი წყლის ხარისხი; 2. სასმელი წყლით მომარაგების დაფარვის არეალის განსაზღვრის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული ლიცენზიატი საწარმოს სასმელი წყლის წყალმომარაგების ქსელის დაფარვის არეალი მისი მოქმედების ტერიტორიულ ერთეულში; 3. სასმელი წყლის გრაფიკით მიწოდების ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება წყალმომარაგების 4. საწარმოს მიერ მომხმარებელთათვის სასმელი წყლის მიწოდების უწყვეტობა (გრაფიკი); წყალარინების მომსახურების დაფარვის არეალის განსაზღვრის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული ლიცენზიატი საწარმოს წყალარინების ქსელის დაფარვის არეალი მისი მოქმედების ტერიტორიულ ერთეულში; 5. წყალარინების სისტემის მეშვეობით წყალსატევებში ჩაშვებული სითხის ხარისხის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს მიერ წყალსატევებში ჩაშვებული სითხის საქართველოში მოქმედ ნორმებთან შესაბამისობა; 6. სახანძრო ჰიდრანტებით მოცვის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცეზიატთა ქსელზე არსებული სახანძრო ჰიდრანტების რაოდენობის დაფარვის არეალი; 7. სასმელი წყლის მილსადენებზე ავარიების ინდექსი. მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს სასმელი წყლის წყალმომარაგების მილსადენებზე (ყოველ 100 კმ-ზე, წლის განმავლობაში) მომხდარი დაზიანებების რიცხვი; 8. წყალარინების მილსადენებზე ავარიების ინდექსი. მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს წყალარინების მილსადენებზე (ყოველ 100 კმ-ზე, წლის განმავლობაში) მომხდარი დაზიანებების რიცხვი; 91 9. სასმელი წყლის ინფრასტრუქტურის ჟონვის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატ საწარმოთა სასმელი წყლის წყალმომარაგების სისტემებში სასმელი წყლის დანაკარგის ოდენობა; 10. მომსახურე პერსონალის წყალმომარაგების პროდუქტიულობის ლიცენზიატებთან დასაქმებულ ინდექსი. პირთა მაჩვენებლით რაოდენობა ფასდება კონკრეტული წყალმომარაგების სისტემის მოცულობიდან გამომდინარე; 11. სასმელი წყლის განაწილების მილსადენების მოქნილობის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება ცალკეული წყალმომარაგების ლიცენზიატის ქსელის არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით საშუალოდ ერთი დაზიანებისას მომსახურებაშეწყვეტილ მომხმარებელთა რიცხვი. ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებისთვის კომისია ყოველწლიურად, არაუგვიანეს 1 აპრილისა, ადგენს: ა) ქვედა ზღვარს, რომელიც წარმოადგენს წყალმომარაგების ლიცენზიატთა შორის ყველაზე ცუდ მაჩვენებელს; ბ) არსებულ დონეს, რომელიც წარმოადგენს ცალკეული ლიცენზიატისთვის მისი არსებული მდგომარეობის მაჩვენებელს; გ) სამიზნე ნიშნულს, რომელიც განსაზღვრულია მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების საუკეთესო პრაქტიკაზე დაყრდნობით. აღნიშნული კრიტერიუმების განსაზღვრა ხდება კომისიაში ლიცენზიატთა მიერ მათი საინვესტიციო გეგმების წარმოდგენამდე. შესაბამისად, „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესის“ თანახმად, ლიცენზიატები ვალდებული არიან თავიანთი საინვესტიციო გეგმების შედგენისას მხედველობაში მიიღონ კომისიის მიერ განსაზღვრული კრიტერიუმები და მათი ინვესტიციების მეშვეობით უზრუნველყონ იმ მიმართულებების მოწესრიგება, რომლებიც გააუმჯობესებს მომსახურების არსებულ დონეს. კომისიამ 2023 წლის 30 მარტის №16/2 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა საკვანძო მაჩვენებლების ქვედა ზღვარი, არსებული დონე და სამიზნე მაჩვენებლები (იხ. ცხრილი 3). 92 24 16.44 9.07 415.09 848.16 120.37 18.70 2,366.28 100 24 - 2.36 199.11 848.30 26.63 6.45 836.77 RWC 99.97 24 16.44 2.12 209.35 1,692.82 108.29 19.74 2,815.71 UWSCG 99.59 19.22 - N/A 244.04 699.84 42.82 7.36 1,373.75 BWC 99.67 24 100 27 605.36 16.96 43.19 27.48 645.42 KWC 100 24 100 97.50 92.46 118.74 32.05 17.78 - SWC 96.37 24 N/A N/A 110.26 202.82 1.35 10.69 651.91 MVWC 76.42 10.21 - 6.26 72.82 - 17.87 13.98 680.00 SVWC 75 24 - - 47.06 - 0.82 25.66 31.25 Soguri 100 18 - - - - 21 1 90 100 100 24 100 100 25 25 1 5 მოქნილობის ინდექსი 99.92 GWP მილსადენების განაწილების 2,815.71 მომსახურე პერსონალის 27.48 ჟონვის ინდექსი 120.37 ინფრასტრუქტურის 1,692.82 მილსადენებზე 605.36 ავარიები წყალარინების 2.12 მილსადენებზე პროდუქტიულობა ავარიები სასმელი წყლის წყალარინების სითხის 16.44 მოცვის ინდექსი გრაფიკი 10.21 სახანძრო ჰიდრანტებით სასმელი წყლის ხარისხი 75 ხარისხი საკვანძო მაჩვენებლები ქვედა ზღვარი თბილისი GWP არსებული დონე მცხეთა სამიზნე ნიშნული ცხრილი 3. ლიცენზიატი კომპანიების საკვანძო მაჩვენებლები 93 4.3.2. შედარებითი ანალიზი. ინფორმაცია ლიცენზიატების გამრიცხველიანების დონესთან დაკავშირებით მოცემულია საგარეჯო ნახაზზე 4.1. როგორც ნახაზიდან ჩანს, შპს ,,სოგურსა“ და საჩხერის წყალკანალი შპს ბათუმის წყალი ,,ქობულეთის წყალს“ არ ჰყავს მარნეულის სოფწყალი გამრიცხველიანებული საყოფაცრუსთავის წყალი ხოვრებო მომხმარებლები. სხვა დანარჩენ ლიცენზიატებს შორის საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია ყველაზე დაბალი გამრიცხველია- ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი ნების მაჩვენებელი აქვს შპს სოგური „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერს“ ქობულეთის წყალი (≈44%), ყველაზე მაღალი კი – შპს 0% „საგარეჯოს“ (100%). 2023 წელს გამრიცხველიანებული გამრიცხველიანებული აბონენტების რაოდენობის დონე საყოფაცხოვრებო აბონენტებთან მიმართებაში, გასულ წელთან შედარებით, ყველაზე მეტად გაიზარდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ (5.89%-ით). აღსანიშნავია, 20% შემთხვევაში 40% 60% 80% 100% გაუმრიცხველიანებელი ნახაზი 4.1. გამრიცხველიანების დონე ლიცენზიატების მიხედვით (%) 180 24 160 140 18 120 რომ შემთხვევებში მომხმარებლები, შედარებით პერიოდულობით რიგ 100 ისეთი 80 რომლებსაც 60 ნაკლები 40 მიეწოდებათ 20 სასმელი წყალი, უფრო მეტ წყალს მოიხმარენ (იხ. ნახაზი 4.2). 12 6 0 0 1 2 4 5 6 7 8 9 მოხმარება (სული/ლიტრი/დღე-ღამე) წყალმომარაგების გრაფიკი (სთ) მაგალითად, კახეთის რეგიონში წყალმომარაგების 3 საშუალო გრაფიკი შეადგენს 21 საათს, 1. კახეთი; 2. ქვემო ქართლი; 3.იმერეთი; 4. შიდა ქართლი; 5. ხოლო წყლის ხარჯი დღე-ღამის სამეგრელო-ზემო სვანეთი; 6. მცხეთა-მთიანეთი; 7. სამცხეგანმავლობაში ერთ სულზე – ჯავახეთი; 8. გურია; 9. რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი. 171 ლიტრს, რაჭა-ლეჩხუმის და ნახაზი 4.2. წყალმომარაგების გრაფიკსა და ერთ სულ მოსახლეზე ქვემო სვანეთის რეგიონში, სადაც სასმელი წყლის მოხმარების დამოკიდებულება, ტერიტორიული 24-საათიანი წყალმომარაგებაა, ერთეულების მიხედვით (შპს „საქართველოს გაერთიანებული დღე-ღამის განმავლობაში ერთ წყალმომარაგების კომპანია“) 94 სულზე სასმელი წყლის მოხმარება შეადგენს 113 ლიტრს. შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ 700 სასმელი წყლის ხშირი წყვეტები 600 და 500 წყალმომარაგების აიძულებს გრაფიკი მომხმარებლებს, მიმართონ სხვადასხვა ზომას, მათ შორის, შექმნან სასმელი წყლის 466 წყლის მოხმარების მაჩვენებელს. 100 382 298 251 300 200 389 360 400 მარაგები, რაც ზრდის სასმელი ინფორმაცია 521 193 118 151 157 4 5 255 157 115 - გამრიცხველიანებული 1 ერთი 2 3 მოხმარება ერთ სულ მოსახლეზე აბონენტისა და ერთი სულის მიერ 6 7 მოხმარება ერთ აბონენტზე მოხმარებული სასმელი წყლის 1. ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი; 2. რუსთავის წყალი; 3. მარნეულის სოფწყალი; 4. ბათუმის წყალი; 5. საქართველოს როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია; 6. საგარეჯო; ლიცენზიატებს, შპს „ქობულეთის 7. საჩხერის წყალკანალი; შესახებ მოცემულია ნახაზზე 4.3. წყალსა“ და შპს „სოგურს“, არ ნახაზი 4.3. ერთ სულ მოსახლეზე და ერთ აბონენტზე სასმელი წყლის ჰყავთ საყოფაცხოვრებო გამრიც- მოხმარება, ლიცენზიატების მიხედვით (ლიტრი/დღე-ღამე) ხველიანებული მომხმარებლები. შესაბამისად, მათ შესახებ 500 90% ინფორმაცია არ არის ასახული. 450 80% სხვა ლიცენზიატებიდან ერთ აბონენტზე ყველაზე დაბალი 400 70% მოხმარება აქვს შპს „საჩხერის წყალკანალს“, ხოლო 350 60% 300 50% 250 40% ყველაზე 200 მაღალი მოხმარებით გამოირჩევა 150 შპს ენდ 100 20% მასშტაბით მოხმარება 50 10% „ჯორჯიან ფაუერი“. სასმელი უოთერ ქვეყნის წყლის 2 3 4 5 შემოუსავლიანი წყალი საშუალოდ ერთ სულზე დღეგანმავლობაში 0% 1 (გამრიცხველიანებული სექტორი) ღამის 30% 6 7 8 ავარია 100 კმ ქსელზე შეადგენს 190 ლიტრს, ხოლო საშუალოდ 1. ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი; 2. რუსთავის წყალი; 3. ერთ აბონენტზე – 439 ლიტრს. მარნეულის სოფწყალი; 4. ბათუმის წყალი; 5. საქართველოს ნახაზზე ინფორმაცია 4.4 მოცემულია გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია; 6. საგარეჯო; შემოუსავლიანი 7. საჩხერის წყალკანალი; 8. ქობულეთის წყალი ნახაზი 4.4. შემოუსავლიანი წყლის მოცულობისა (NRW) და რაოდენობის დამოკიდებულება ქსელზე მომხდარი დაზიანებების 95 წყლის მოცულობისა და ავარიათა რიცხვის შესახებ. მაჩვენებელს ამ შორის ორ იკვეთება გარკვეული დამოკიდებულება, რაც დადასტურდა კომპანიების დეტალური შესწავლითაც, კერძოდ, ასევე იმ ლიცენზიატების შემთხვევაში, რომელთაც დანაკარგები და ავარიათა რიცხვი ერთდროულად სავარაუდოა, მაღალი რომ აქვთ, მიმართულებებზე ჟონვები, 17% 80% 60% ინფრასტრუქტურა და ა.შ), ხოლო 1.83 1% 3% 19.16 55.45 19% 17% 0.12 2% 1.13 31% 20% 49% 14% 98% 96% 40% 79% 86% 69% 63% 20% 0.95 13% 2% 41% 46% 35% 0% 1 (ფარული გაუმართავი 15.36 100% დანაკარგის დიდი წილი მოდის ტექნიკურ იმ 144.67 ტიპის 2 3 4 კომერციული 5 6 7 8 საყოფაცხოვრებო უმრიცხველო საყოფაცხოვრებო მრიცხველიანი კომპანიების შემთხვევაში, 1. ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი; 2. რუსთავის წყალი; 3. სადაც დანაკარგი მაღალია და მარნეულის სოფწყალი; 4. ბათუმის წყალი; 5. საქართველოს ავარიების რიცხვი დაბალი, გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია; 6. საგარეჯო; სავარაუდოა, რომ დანაკარგების 7. საჩხერის წყალკანალი; 8. ქობულეთის წყალი საერთო მოცულობაში უფრო ნახაზი 4.5. მოხმარებული წყლის მოცულობის გადანაწილება დიდი წილი უკავია კომერციულ ლიცენზიატი კომპანიების მიხედვით დანაკარგს (უკანონო მოხმარება, უმრიცხველო მოხმარებით გამოწვეული უყაირათო ხარჯი 18.0% და ა.შ). 2023 წლის 46.0% განმავლობაში მოხმარებული სასმელი წყლის მოცულობამ შეადგინა 239 მლნ კუბური მეტრი. 36.0% საყ. მრიცხველიანი საყ. უმრიცხველო არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 4.6. მოხმარებული წყლის მოცულობის გადანაწილება ქვეყნის მასშტაბით ნახაზზე 4.5 მოცემულია მოხმარებული სასმელი წყლის მოცულობის პროცენტული გადანაწილება ლიცენზიატი კომპანიების მიხედვით, ხოლო ნახაზზე 4.6. – ქვეყნის მასშტაბით. 96 4.4. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (წყალმომარაგება) 4.4.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები მსგავსად ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორებისა, წყალმომარაგების სექტორში მოქმედი სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვისაც ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს ასევე წარმოადგენს კანონი და მის შესაბამისად კომისიის მიერ შემუშავებული და ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგია, რომელიც ეყრდნობა საერთაშორისო პრაქტიკით აღიარებულ „წამახალისებელი“ (ზღვრული შემოსავლები) რეგულირების მიდგომებს და პრინციპებს. სატარიფო მეთოდოლოგია მიზნად ისახავს მომხმარებელთა დაცვას მონოპოლიური ფასებისაგან და ასევე უზრუნველყოფს ინვესტორების ინტერესების დაცვას, სტაბილური ფუნქციონირების, გაწეული გონივრული დანახარჯების ანაზღაურებისა და სამართლიანი მოგების მიღების შესაძლებლობას. აღნიშნული სატარიფო მეთოდოლოგიის საფუძველზე ტარიფები დგინდება 3 წლით და, შესაბამისად, განისაზღვრება საპროგნოზო მონაცემების ტარიფში გათვალისწინების შესაძლებლობაც, მათ შორის, კაპიტალური დანახარჯები (წლიური ცვეთა და ამონაგები რეგულირებად აქტივებზე) თითოეული სატარიფო წლისთვის იმ ინვესტიციებზე, რომლებიც, დადგენილი წესის მიხედვით (საინვესტიციო გეგმები), შეთანხმებული უნდა იყოს კომისიის გადაწყვეტილებით და უნდა განხორციელდეს შესაბამის სატარიფო წელს. სატარიფო მეთოდოლოგია ითვალისწინებს, ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად, ტარიფების კორექტირებას მომდევნო სატარიფო რეგულირების პერიოდისათვის. სატარიფო მეთოდოლოგია უზრუნველყოფს საწარმოსათვის რეგულირებადი აქტივების ბაზაზე ამონაგების ნორმის განსაზღვრას კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) მეთოდით, რომელიც, თავის მხრივ, უზრუნველყოფს ინვესტირებულ საკუთარ კაპიტალზე სამართლიანი მოგების მიღებისა და მოზიდული კაპიტალის ღირებულების ანაზღაურების შესაძლებლობას. ძირითად და აგრეთვე სექტორულ მაჩვენებლებზე დაყრდნობით, განახლებული მონაცემების გაანალიზების საფუძველზე გაანგარიშდა ახალი განაკვეთი მომდევნო 2024-2026 წლების რეგულირების პერიოდზე. კომისია ადგენს კაპიტალის საშუალო შეწონილ ღირებულებას გადასახადებამდე (მოგების გადასახადი) და, საანგარიშო წლისთვის სატარიფო მეთოდოლოგიაში განხორციელებული ცვლილების შესაბამისად, რეგულირებადი აქტივების ბაზაზე ამონაგების ნორმა განისაზღვრა 15,44%-ის ოდენობით (გადასახადებამდე), სადაც, მათ შორის, სესხის ღირებულება (rd) არის 15,41%, ხოლო მოკლევადიანი სესხის საპროცენტო სიდიდე (rsd) – 13,47%. 97 4.4.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები წყალმომარაგების ლიცენზიატი კომპანიების, შპს „რუსთავის წყლისა“ და შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“, გაერთიანების შედეგად, 2024 წლიდან შპს „რუსთავის წყალმა“ შეწყვიტა არსებობა, ხოლო მისი სამართალმემკვიდრე და უფლებამონაცვლე გახდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“. სატარიფო მეთოდოლოგიით განსაზღვრული პრინციპების შესაბამისად, 2023 წელს განხორციელდა ლიცენზიატი საწარმოების – შპს „საჩხერის წყალკანალის“, შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“, შპს „ბათუმის წყლისა“ და შპს „საგარეჯოს“ მორიგი სატარიფო რეგულირება. შედეგად, ზემოაღნიშნულ საწარმოებთან მიმართებაში განხორციელებული სატარიფო გაანგარიშებების ფარგლებში, კომისიის 2023 წლის 27 დეკემბრის №70 და 28 დეკემბრის №№78-80 დადგენილებებით შეტანილ იქნა ცვლილებები „წყალმომარაგების ტარიფების შესახებ“ კომისიის 2010 წლის 17 აგვისტოს №17 დადგენილებაში და აღნიშნულ წყალმომარაგების საწარმოებს დაუმტკიცდა წყალმომარაგების (სასმელი წყლის მიწოდებისა და წყალარინების) ზღვრული (ზედა ზღვარი) ტარიფები 2024 წლის პირველი იანვრიდან 2026 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მოქმედების პერიოდზე. წყალმომარაგების სექტორის ზემოაღნიშნული და ასევე სხვა ლიცენზიატებისთვის კომისიის მიერ დადგენილი, მოქმედი ტარიფები წარმოდგენილია დანართში №10. 4.4.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 4 და ნახაზზე 4.7 წარმოდგენილია სხვადასხვა ქვეყნის დედაქალაქში მოქმედი წყალმომარაგების საყოფაცხოვრებო ტარიფები. ქალაქი ტარიფი ლარი/მ3 თბილისი ერევანი ბაქო მინსკი სკოპიე ანკარა კიშინოვი პოდგორიცა კიევი ბელგრადი ტირანა 0.50 0.95 1.55 1.55 1.55 2.00 2.02 2.31 2.34 2.68 2.79 98 სარაევო ათენი ვილნიუსი ბუდაპეშტი ბუქარესტი სოფია ტალინი რიგა ლარნაკა ლისაბონი ლუბლიანა ზაგრები რომი მადრიდი ბრატისლავა ვარშავა ვადუცი ბრიუსელი პარიზი პრაღა ვენა ბერლინი სტოქჰოლმი ჰელსინკი ლუქსემბურგი ბერნი რეიკიავიკი კოპენჰაგენი ამსტერდამი ოსლო 2.92 4.05 4.26 4.42 4.60 4.84 5.02 5.13 6.47 6.57 6.57 6.68 6.78 6.97 7.15 7.54 8.78 9.83 11.04 12.96 13.41 13.49 13.85 15.48 17.09 17.11 17.80 18.14 21.00 24.39 ცხრილი 4. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა დედაქალაქში (ლარი/მ3) (გადასახადების ჩათვლით) 99 ტარიფი ლარი/მ3 30.00 25.00 20.00 15.00 10.00 5.00 0.00 ნახაზი 4.7. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა დედაქალაქში (ლარი/მ3) (გადასახადების ჩათვლით) 4.4.4. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესის“ შესაბამისად, ლიცენზიატმა საწარმოებმა კომისიაში წარმოადგინეს გრძელვადიანი და მოკლევადიანი საინვესტიციო გეგმები, რომელთა განხილვის შემდგომ კომისიამ შეითანხმა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „ბათუმის წყლის“ საინვესტიციო გეგმები. შპს „მარნეულის სოფწყლის“ შემთხვევაში დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ საინვესტიციო გეგმები არ შეესაბამებოდა „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესით“ განსაზღვრულ მოთხოვნებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კომისიამ უარი თქვა წარმოდგენილი საინვესტიციო გეგმების შეთანხმებაზე. ნახაზზე 4.8 მოცემულია შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „რუსთავის წყლის“ კომისიის მიერ შეთანხმებული საინვესტიციო გეგმები და მათი ფაქტობრივად შესრულების ანალიზი. 100 120.0 104.6 105.2 100.0 80.0 73.8 67.6 60.8 60.6 60.0 65.1 61.8 56.9 54.9 37.8 40.0 32.2 33.2 34.2 20.0 2017 2018 2019 2020 გეგმა 2021 2022 2023 ფაქტი ნახაზი 4.8. დაგეგმილი და შესრულებული ინვესტიციები წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოების მიერ თითოეული მომხმარებლისთვის სათანადო წესით წყალმომარაგების მომსახურებით უზრუნველყოფის მიზნით, არსებულის რეაბილიტაციისა და აგრეთვე ახალი ქსელის მშენებლობისა თუ აბონენტთა ინდივიდუალური გამრიცხველიანების კუთხით, წყალმომარაგების ორი მსხვილი ლიცენზიატი საწარმოს – შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის“ მიერ 2023 წელს ფაქტობრივად განხორციელებულმა ინვესტიციამ ჯამში შეადგინა 468.7 მლნ ლარი (იხ. ნახაზი 4.9). 101 400.0 368.9 350.0 300.0 261.1 251.4 250.0 200.0 158.7 138.5 150.0 100.1 100.0 50.0 183.5 169.5 99.8 92.2 68.0 29.6 37.1 2015 2016 65.5 78.0 30.6 32.4 32.7 2020 2021 2022 2017 2018 2019 GWP UWSCG ნახაზი 4.9. ინვესტიციები წყალმომარაგების სექტორში 102 2023 5. მეთოდოლოგიური საქმიანობა 2023 წელი გამოირჩეოდა იმით, რომ „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ კანონში განხორციელებული ცვლილებებით მნიშვნელოვნად გაფართოვდა კომისიის ფუნქციები და უფლებამოსილება მელიორაციის სექტორის რეგულირების სფეროში. აღნიშნული კანონით დაზუსტდა, რომ კომისიას გააჩნია პირველადი წყალმოსარგებლის საქმიანობის ზედამხედველობის ფუნქცია მისი კომპეტენციის ფარგლებში და რომ საირიგაციო წყლის მიწოდების საქმიანობა უნდა განხორციელდეს ამ კანონისა და მის შესაბამისად კომისიის მიერ მიღებული ნორმატიული აქტებით, ასევე გარდამავალი დებულებებით განისაზღვრა მიწოდების წესებისა და მომსახურების ხელშეკრულების სტანდარტული პირობების დამტკიცების შემჭიდროებული ვადები. შესაბამისად, 2023 წელს კომისიამ განახორციელა შემდეგი ღონისძიებები: 5.1. „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესების“ დამტკიცება  „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ კანონში განხორციელებული ცვლილებების თანახმად, კომისიას 2023 წლის 30 აგვისტომდე უნდა დაემტკიცებინა „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესები“, რომელიც დაარეგულირებდა მელიორაციის კომპანიასა და წმოს ან/და მელიორაციის კომპანიასა და სხვა წყალმომხმარებელს შორის წყლის მიწოდებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს. დარგში არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით, კომისიის 2023 წლის 30 აგვისტოს №39 დადგენილებით დამტკიცდა „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესები“. აღნიშნული დადგენილების ძირითადი ნაწილი ამოქმედდა 2024 წლის 1 იანვრიდან.  დადგენილება არეგულირებს საირიგაციო სისტემის მეშვეობით პირველად წყალმოსარგებლესა და მომხმარებელს შორის ურთიერთობებს, მომხმარებლისთვის სარწყავი ან/და სხვა ტექნიკური მიზნით, მათ შორის, ელექტროენერგიის გენერაციის ობიექტების წყლის მიღებისა და მომარაგებისას. დადგენილებით ასევე დარეგულირებულია საირიგაციო სისტემასთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობები, კერძოდ, საირიგაციო სისტემაზე ახალი მომხმარებლის მიერთება, მისაერთებელი მოცულობის გაზრდა, დროებითი მიერთება, წყლის უკანონო მოხმარება და სხვა საკითხები. დადგენილების ძირითადი მიზნებია: წყლის რაციონალურად მოხმარებისა და დაზოგვის წახალისება, წყლის რესურსის სწორი მართვა, მისი აღრიცხვა და მონაცემის გამჭვირვალობა, წყალმომარაგებაზე სწორი მოლოდინის შექმნა; სტანდარტული შემთხვევების სისტემატიზაცია და მისი სამართლებრივი შეფასება იმის გათვალისწინებით, რომ წყლის მიწოდების პირობამ არ გამოიწვიოს პროფილური მომხმარებლის (საირიგაციო მიზნით წყლის მომხმარებლის) მომარაგების პირობის გაუარესება, რაც კანონის ძირითადი მოთხოვნაა. ერთგვაროვანი რეგულირების მიზნით დღეს კომისიის რეგულირებას დაქვემდებარებულ სექტორებში დანერგილი მომსახურების სტანდარტები აისახა „საირიგაციო წყლის მიწოდების წესებში“, მათ შორის, ისეთი 103 მნიშვნელოვანი სტანდარტები, რომელთა არარსებობაც მნიშვნელოვან პრობლემებს უქმნიდა მომხმარებელს, კერძოდ:  მომხმარებლის ინფორმირების სტანდარტი, რომელიც მოიცავს გეგმური და არაგეგმური წყვეტის, წყლის დაბინძურების, მომარაგების შეწყვეტის და აღდგენის შესახებ მომხმარებლის წინასწარ ინფორმირებას, ასევე მომხმარებლის ინფორმირებას დეფიციტის რეჟიმის ამოქმედებასა და წყალსარგებლობის განრიგის შეთანხმების პერიოდის დაწყებაზე;  მომხმარებლის მიმართვაზე რეაგირების სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც მელიორაციის კომპანია ვალდებულია დადგენილ ვადაში განცხადებას გასცეს დასაბუთებული პასუხი, ასევე საირიგაციო სისტემის გაუმართაობის შესახებ შეტყობინების შემთხვევაში ადგილზე შეამოწმოს საირიგაციო სისტემა, ხოლო შესაბამისი განცხადების მიღების დროს დაუყოვნებლივ გადაამოწმოს, ხომ არ არის მელიორაციის თანამშრომლის მიერ ოპერატიული რეაგირების საჭიროება;  სხვა მნიშვნელოვანი სტანდარტები: მელიორაციის კომპანიამ უნდა შექმნას საპრეტენზიო კომისია, რომელიც უზრუნველყოფს მომხმარებლის პრეტენზიის განხილვასა და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებას მიმართვიდან 10 დღის ვადაში. მელიორაციის კომპანია ვალდებული იქნება ყოველთვიურად წარუდგინოს კომისიას ჯამური ანგარიში საპრეტენზიო კომისიის მიერ განხილული პრეტენზიების თაობაზე. ასევე მნიშვნელოვანი სტანდარტია წყალსარგებლობის მიუწოდებელ წყალზე შეთანხმებულ საფასურის პერიოდში პროპორციულად კომპანიის შემცირება. მიზეზით მომხმარებელთა ინფორმირების გაზრდის მიზნით მელიორაციის კომპანია ვალდებული იქნება ჰქონდეს 24-საათიანი ცხელი ხაზის მომსახურება, ასევე დავალიანების გადაუხდელობის გამო შეწყვეტილი მომარაგება აღადგინოს დავალიანების გადახდიდან არაუმეტეს შემდგომ დღეს.  რაც შეეხება წყლის სამართლიანად და გამჭვირვალედ განაწილების პროცესს, ის იწყება ყოველი წლის პირველ ნოემბრამდე, მელიორაციის კომპანიის მიერ თითოეულ საირიგაციო სისტემაზე წყლის მიწოდების რეჟიმის პროექტის გამოქვეყნებით, რომელიც დაინტერესებული პირებისთვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს მის დამტკიცებამდე. წყლის მიწოდების რეჟიმის პროექტის დამტკიცება ხდება წინადადებებისა და შენიშვნების განხილვის შემდეგ, არა უგვიანეს პირველი თებერვლისა. შემდეგ იწყება წყალმომარაგების განრიგის ინდივიდუალურად შეთანხმება წყლის იმ მოცულობებზე, რომლებიც მოცემულია დამტკიცებულ წყლის მიწოდების რეჟიმში.  საირიგაციო წყლის მიწოდების წესებით არ დგინდება ტარიფი მოხმარებული წყლის მოცულობაზე, მაგრამ წესები განსაზღვრავს მომხმარებელზე საფასურის დარიცხვის პროცედურებსა და პირობებს. მიმწოდებელს მომსახურების საფასურის გადახდის მოთხოვნის უფლება აქვს გადასახდელი თანხის ქვითარში სრულად ასახვისა და გადახდის ვადის განსაზღვრის შემდეგ. წესების შესაბამისად, პროფილურ მომხმარებელზე საფასურის დარიცხვა ხორციელდება ორი გზით: ყოველ მორწყვის ოპერაციაზე, სარწყავი ფართის მიხედვით ან მრიცხველის ჩვენებაზე დაყრდნობით; მომხმარებლის მიერ ჰექტარზე 104 მორწყვის ოპერაციისთვის წინასწარ განსაზღვრული წყლის მოცულობის ათვისება უნდა მოხდეს მორწყვის ოპერაციისას, შეთანხმებული წყალსარგებლობის განრიგის შესაბამისად, ხოლო წინასწარი შეტყობინების გარეშე გარანტირებული მოცულობის აუთვისებლობის შემთხვევაში მომხმარებელი ვალდებულია მიმწოდებელს გადაუხადოს აუთვისებელი წყლის მიწოდების ღირებულების 10 %.  დღეს არსებული მელიორაციის ქსელის თავისებურებიდან გამომდინარე, მიწოდების წერტილები შეიძლება იყოს ინდივიდუალური მხოლოდ ერთი კონკრეტული მომხმარებლისთვის ან საერთო მომხმარებელთა ჯგუფისთვის, ასევე ინდივიდუალური წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციისთვის. კომისიამ წესებით დაადგინა, რომ მიწოდების პუნქტი უნდა იყოს სარწყავი ქსელის ნაწილი, რომელიც ყველაზე ახლოს არის მომხმარებლის კუთვნილ ტერიტორიასთან და განისაზღვრება ურთიერთშეთანხმებით. ამ თავისებურების გათვალისწინებით წყალმომარაგებისას მელიორაციის კომპანია ვალდებულია აცნობოს მომხმარებელს, თუ ვისი მოთხოვნით ხდება მიწოდების წერტილში წყლის მიწოდება და ვის ეკუთვნის წყალი. კანონის მოთხოვნიდან გამომდინარე, მელიორაციის კომპანიასა და მომხმარებელს შორის პასუხისმგებლობის გამიჯვნის ზღვარი განისაზღვრება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიწოდების წერტილით. აღსანიშნავია, რომ მიწოდების წერტილს უნდა ფლობდეს და აკონტროლებდეს მელიორაციის კომპანია. წესები ასევე ითვალისწინებს მელიორაციის კომპანიის მხრიდან მიწოდების წერტილის ცალმხრივად განსაზღვრის პირობებს.  წესები ასევე ითვალისწინებს დარიცხული საფასურის ამოღების უზრუნველყოფის მექანიზმებს გადახდაზე რისკის შემცველი მომხმარებელთა ჯგუფებისგან, როგორიცაა დეპოზიტი, წინსწრებით გადახდის შესაძლებლობა და პირგასამტეხლო.  წესები არეგულირებს საირიგაციო სისტემაზე ქსელური მომსახურების პირობებს, რაც მოიცავს ახალი მომხმარებლის საირიგაციო სისტემასთან მიერთებას (მიწოდების წერტილის მოწყობას), არსებული სიმძლავრის გაზრდასა და დროებით მიერთებას როგორც სტანდარტული მელიორაციის კომპანიის მიერ გამოცხადებული, ისე არასტანდარტული პირობით.  რომ შევაჯამოთ, საირიგაციო წყლის მიწოდების წესები მოიცავს ისეთ მომსახურების სტანდარტებსა და პრინციპებს, რომელთა დანერგვაც და განხორციელებაც მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს არსებულ გარემოებებს და მომხმარებელს წყალმომარაგებაზე შეუქმნის სწორ მოლოდინს, თუმცა წესების სრულფასოვნად ასამოქმედებლად კომისიის მხრიდან მომავალშიც საჭირო იქნება გარკვეული ღონისძიებების გატარება. 5.2. 15 მეგავატამდე სიმძლავრის ელექტროსადგურებისთვის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების წესის შემუშავება კომისიის 2023 წლის 16 თებერვლის №6 დადგენილებით ცვლილება შევიდა „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს 105 ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებაში“.  აღნიშნული ცვლილებით დამტკიცდა ელექტროენერგიის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების სპეციალური წესი და საფასური 15 მეგავატამდე დადგმული სიმძლავრის ელექტროსადგურებისთვის. ახალმა რეგულაციამ უზრუნველყო თანაბარი მიდგომა იმ პირთა მიმართ, რომლებსაც სურვილი აქვთ განახორციელონ ინვესტიცია მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის მშენებლობის სფეროში, განსაზღვრა გამანაწილებელი ქსელის სისტემის გამანაწილებელი ოპერატორის ქსელის მიერ რეკონსტრუქციის ელექტროსადგურის ვალდებულება მიერთებისთვის შესაბამისი საფასურის გადახდის სანაცვლოდ. ახალი მომსახურების სტანდარტი შესაძლებლობას აძლევს მიერთების მსურველებს წინასწარ განსაზღვრონ გამანაწილებელ ქსელზე მიერთების ხარჯები და ვადები. განხორციელებული ცვლილების სრულყოფილად ამოქმედების და დანერგვის მიზნით კომისიის მიერ დამტკიცდა ელექტროენერგიის გამანაწილებელ ქსელთან მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთების ხელშეკრულების პირობები და მიერთების მოთხოვნის შესახებ განაცხადის ფორმა. 5.3. გატარების საფასურის დასაანგარიშებლად დოკუმენტების მოპოვების გამარტივება ქსელის მფლობელის მიერ წარსადგენი  2023 წლის 2 ნოემბრის №43 დადგენილებით ცვლილება შევიდა კომისიის 2022 წლის 13 მაისის №22 დადგენილებით დამტკიცებულ „მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშებისა და გატარებაში მონაწილე გამანაწილებელი ქსელისა და წყალმომარაგების სისტემის მოწყობილობის მოვლა-პატრონობის წესში“ (შემდგომში – წესები).  პრაქტიკამ აჩვენა, რომ წესების მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტში მანამდე არსებული დათქმა, რომელიც განსაზღვრავდა, რომ აქტივების ნარჩენი აღდგენითი ღირებულებით შეფასების აუდიტორული ანგარიში, აქტივების ინვენტარიზაციის აქტი და აქტივების წმინდა საბალანსო ღირებულების დამადასტურებელი აუდიტორული ანგარიში შედგენილი უნდა ყოფილიყო მხოლოდ იმ აუდიტორული ფირმის მიერ, რომელსაც, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, მინიჭებული ჰქონდა საზოგადოებრივი დაინტერესების პირის (სდპ) აუდიტის უფლებამოსილება, მეტად მკაცრი იყო, არ ემსახურებოდა აღნიშნული დადგენილების მიზნებს და დაინტერესებულ პირებს სირთულეები ექმნებოდათ აღნიშნული დოკუმენტების მოპოვების პროცესში.  ცვლილებით გამარტივდა აღნიშნული პროცესი და შესაძლებელი გახდა ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის ზედამხედველობის სამსახურის მიერ პირველი, მეორე ან მესამე კატეგორია მინიჭებული აუდიტორული ფირმების, ასევე სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ზემოაღნიშნული დოკუმენტების შედგენა. 106 ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ მიერ 5.4. „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები 2023 წლის 15 ნოემბრის №44 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ზოგიერთ დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ დადგენილებით ცვლილებები შევიდა 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებულ „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“.  ცვლილების მიზანი იყო მრავალფუნქციური ელექტრონული მრიცხველების (ე.წ. „ჭკვიანი მრიცხველები“) დანერგვა წყალმომარაგების სექტორში, კერძოდ, დადგენილების თანახმად, წყალმომარაგების ლიცენზიატს, მომხმარებლის მიერ შესაბამისი მოთხოვნის არსებობის შემთხვევებში, როდესაც ადგილი აქვს ორი ან ორზე მეტი ახალი ობიექტის მიერთებას, ასევე ჭკვიანი მრიცხველებით გამრიცხველიანებულ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში არსებული ობიექტის გაყოფას, გაუჩნდა ვალდებულება, მოაწყოს წესებით განსაზღვრული, მრავალფუნქციური ელექტრონული აღრიცხვის სისტემა (ჭკვიანი მრიცხველი).  დადგენილებამ გაითვალისწინა ასევე ახალი მომხმარებლის წყალმომარაგების სისტემაზე მიერთების/სიმძლავრის გაზრდის წყალმომარაგების აკრძალვა, თუ ადგილი აქვს სასმელი წყლის ქსელიდან 75 მმ-ზე მეტი დიამეტრით მიერთების ან სიმძლავრის გაზრდის მოთხოვნას და 200 მეტრის რადიუსში არსებულ წყალმომარაგების ლიცენზიატის მფლობელობაში არსებულ ქსელში არ არსებობს მიერთებისთვის მოთხოვნილ დიამეტრზე მეტი დიამეტრის მქონე სასმელი წყლის წყალმომარაგების ქსელი. ასეთ შემთხვევაში წყალმომარაგების ქსელის მშენებლობა-განაშენიანება შესაძლებელია შესრულდეს წყალმომარაგების საფუძველზე, ქსელის განაშენიანების დაფინანსების შესახებ წყალმომარაგების ქსელის განაშენიანების ხელშეკრულების საფასურის სანაცვლოდ, წყალმომარაგების ლიცენზიატის მიერ სრული ტექნოლოგიური ციკლით მომსახურების პირობით.  ახალი მომხმარებლის წყალმომარაგების სისტემაზე მიერთების/სიმძლავრის გაზრდის აკრძალვა მოქმედებს იქამდე, სანამ ტერიტორიულ გეგმარებით ზონაში ან მის ნაწილში მოეწყობა შესაბამისი წყალმომარაგების სისტემა და შევა ექსპლუატაციაში.  დადგენილების თანახმად, წყალმომარაგების ლიცენზიატს მიეცა უფლებამოსილება მოახდინოს ფაქტობრივი მომხმარებლის იდენტიფიცირება და ფაქტობრივ მომხმარებელს დაარიცხოს მოხმარებული სასმელი წყლისა და ახალი ობიექტის მიერთების საფასური, თუ ობიექტი წყალმომარაგების სისტემაზე მიერთდა 2024 წლის 1 იანვრამდე შესრულებული წყალმომარაგების სისტემის განვითარების საინვესტიციო პროგრამის ფარგლებში (სასმელი წყლის 25 მმ ან/და წყალარინების 100 მმ დიამეტრის ახალი ობიექტის მიერთებისას) და აღნიშნულ ობიექტზე ადგილი აქვს სასმელი წყლის მოხმარებას. 5.5. „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები 107 2023 წლის 22 ნოემბრის №47 დადგენილებით ცვლილებები შევიდა „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებაში:  დადგენილებით დაზუსტდა და დაკონკრეტდა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის განვითარების შემთხვევა;  დადგინდა, რომ მიერთება უნდა განხორციელდეს, მუხედავად იმისა, მიერთებულია თუ არა მომხმარებელი მიწოდების ხელშეკრულებაზე;  განისაზღვრა მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლებში ქსელის მოწყობაზე პასუხისმგებლობის ზღვარი (წერტილი). იგი განისაზღვრა აღრიცხვის კვანძით, რომელსაც უერთდება მომხმარებლის შიდა ქსელი. შესაბამისად, ზუსტად გაიმიჯნა, ვის (რომელ მხარეს) რომელ წერტილამდე ეკისრება ქსელის მოვლის ვალდებულება;  დადგენილებით დაზუსტდა ასევე მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურთან დაკავშირებული არსებული დებულებები და 21-ე მუხლს დაემატა 41 და 42 პუნქტები, რომელთა თანახმადაც, იმ შემთხვევაში, თუ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის ქსელში ჩართვა ხდება ინვერტორის საშუალებით, ამ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის დადგმულ სიმძლავრედ განისაზღვრება ინვერტორის ცვლადი დენის მხარეს არსებული დადგმული სიმძლავრე, ხოლო თუ სადგური რამდენიმე ინვერტორის მეშვეობით არის ქსელში ჩართული, მაშინ დადგმულ სიმძლავრედ განისაზღვრება ინვერტორების ცვლადი დენის მხარეს არსებულ დადგმულ სიმძლავრეთა ჯამი;  შეიცვალა 21-ე მუხლის მე-9 პუნქტში არსებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების ჯამური დადგმული სიმძლავრის დაშვებული პროცენტულობაც, რომელიც იყო 4 % და გახდა 8%. 5.6. იუსტიციის სახლში არსებული კომუნალური მომსახურება საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიისა და იუსტიციის სახლის ერთობლივი პროექტის ფარგლებში იუსტიციის სახლის ნებისმიერ ფილიალში მომხმარებელი (აღსანიშნავია, რომ უძრავი ქონების გადაფორმებასთან ერთად) უფლებამოსილია ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში მიიღოს შემდეგი კომუნალური მომსახურებები: 1. დარეგისტრირდეს მომხმარებლად, კერძოდ, ელექტროენერგეტიკის სექტორში გააფორმოს მიწოდების ხელშეკრულება, ხოლო ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების (სასმელი წყალი და წყალარინება) სექტორებში დარეგისტრირდეს მომხმარებლად და გადაამოწმოს დავალიანება; 2. დააფიქსიროს სოციალური სტატუსის შესახებ ინფორმაცია; 3. მოითხოვოს დარიცხვის გადამოწმება; 4. გამოითხოვოს პირადი ინფორმაცია ბრუნვის ისტორიიდან; 5. მოითხოვოს მრიცხველის ადგილზე შემოწმება; 108 6. მოითხოვოს მომარაგების დროებით გათიშვა/აღდგენა; 7. მოითხოვოს ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება მაღალ ან დაბალ ძაბვაზე/წნევაზე, ძაბვის/წნევის ციმციმზე/ცვალებადობაზე, ხშირ წყვეტასა და სასმელი წყლის ხარისხზე. ამ მომსახურებასთან დაკავშირებით 2023 წელს განხორციელდა შემდეგი მოქმედებები:  მომხმარებლებს შეუძლიათ იუსტიციის სახლის კომუნალური მომსახურება 28 ფილიალის გარდა ასევე მიიღონ დამატებით 90 ფილიალში და 20 მობილურ იუსტიციის სახლში, ჯამში 138 ფილიალში, რაც გამოწვეულია იუსტიციის სახლებისა და ეგრეთ წოდებული სოფლის სახლის გაერთიანებით და მომსახურების არეალის გაფართოებით;  იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებას დაემატა „სასმელი წყლის ხარისხზე“ განცხადების ჩაბარების პროცესი და ამ პრობლემის დაფიქსირების მომსახურება;  მომხმარებლებისთვის იუსტიციის სახლში არსებული კომუნალური მომსახურების ცნობადობის გაზრდის მიზნით იუსტიციის სახლის 117 ფილიალში განთავსდა 152 ბანერი. ბანერები დაიდგა იუსტიციის სახლის მოსაცდელ ზონაში, სადაც ხდება უძრავი ქონების გადაფორმება და აღნიშნული კომუნალური მომსახურების მიწოდება;  ზემოაღნიშნულ მომსახურებას დაემატა კომისიისთვის განაცხადით მიმართვის მომსახურება, თუ მომხმარებელი ვერ მიიიღებს სასურველ მომსახურებას ან გააჩნია პრეტენზია მომსახურე კომპანიის მიმართ. შედეგად, მომხმარებლებს მიეცათ შესაძლებლობა, მომართონ კომისიას იუსტიციის სახლის ნებისმიერი ფილიალიდან. 2023 წლის მიმართვიანობის სტატისტიკა იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებაზე მიმართვიანობის სტატისტიკასთან დაკავშირებით აღსანიშნავია, რომ გატარებული ღონისძიებების შედეგად მომსახურებაზე მიმართვიანობა გაიზარდა 60%-ით (იხ. ნახაზი 5.1). იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებაზე მიმართვიანობის დინამიკა (2022-2023) 35000 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 2022 2023 ნახაზი 5.1. იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებაზე მიმართვიანობის დინამიკა (2022-2023) 109 5.7. ქსელური სამშენებლო-სარეაბილიტაციო სამუშაოების გაუმჯობესების მიზნით I კლასის სამშენებლო სამუშაოების პროექტების შეთანხმების ელექტრონული სივრცე (www.my.gov.ge) ელექტრონული სერვისების ერთიან პორტალზე (my.gov.ge), სადაც ხდება სამშენებლო სამუშაოების პროექტების ელექტრონულად შეთანხმება, დაემატა ერთდროულად რამდენიმე პირის მიერ ელექტრონული ხელმოწერის ვიზუალური გამოჩენის ფუნქცია, რაც ემსახურება ელექტრონულად ხელმოწერილი დოკუმენტის იდენტიფიცირებას და გამორიცხავს ამ ტექნიკური დოკუმენტის საველე პირობებში (ბეჭდური ვერსიის) შეცდომით გამოყენების შესაძლებლობას. აქვე აღსანიშნავია, რომ ამ ფუნქციის დასანერგად სერვისების განვითარების სააგენტომ 2 წლის წინ კომისიის თხოვნით დაამატა ვიზუალური ხელმოწერის ფუნქცია ყველა სახის ელექტრონულ სერვისზე, შემდეგ ეს ვიზუალური ფუნქცია შესაძლებელი გახადა ერთდროულად 2 და მეტი ხელმოწერისთვის და ბოლოს ციფრული მმართველობის სააგენტომ აღნიშნული ფუნქციის დაშვება განახორციელა my.gov.ge-ის ყველა სერვისზე, მათ შორის, ჩვენ მიერ გამოყენებულ სამშენებლო პროექტების ელექტრონული შეთანხმების სივრცეშიც. 5.8. მუნიციპალიტეტის მიერ დაგეგმილი სამუშაოების შესახებ ლიცენზიატების ინფორმირება ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით - https://build.municipal.gov.ge/home სსიპ „მუნიციპალური სერვისების განვითარების სააგენტომ“ დაამატა ჩვენ მიერ მოთხოვნილი ელექტრონული პლატფორმა „მუნიციპალიტეტის მიერ დაგეგმილი სამუშაოების შესახებ ელექტრონული ფოსტის ფორმით ინფორმირების შესახებ“. აღნიშნულ პლატფორმაზე რეგისტრაციით ხაზობრივი ობიექტების მფლობელებს ელექტრონული ფოსტით სისტემატურად გაეგზავნებათ მუნიციპალიტეტის მიერ დაგეგმილი სამუშაოების შესახებ ინფორმაცია, რათა შესაძლებელი იყოს სამშენებლო სამუშაოებისა და ხაზობრივი ობიექტების სამშენებლო სარეაბილიტაციო სამუშაოების დროში დამთხვევა და საჭირო სიმძლავრეების წინასწარ გათვალისწინება. სიახლე იმით არის მნიშვნელოვანი, რომ მანამდე არსებული მეთოდი, ინტერაქტიულ რუკაზე დაგეგმილი სამუშაოს განთავსება, გამოუსადეგარი იყო ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზის, წყალმომარაგებისა და კომუნიკაციის სფეროებში მოქმედი საწარმოებისთვის. 5.9. “Business Ready”-ს კვლევის კონცეფციის დოკუმენტის შემუშავებასა და კვლევაში მონაწილეობა კომისიის მიერ გაიგზავნა მსოფლიო ბანკის Business Ready-ის კვლევის ანგარიში. კვლევის ფარგლებში პასუხი გაეცა (შესაბამისი მტკიცებულების უზრუნველყოფით) ელექტროენერგეტიკის, წყალმომარაგებისა და კომუნიკაციების სექტორებზე ჯამში 400-ზე მეტ კითხვას. პროცესში ჩართული იყვნენ ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს დეპარტამენტები და კომუნიკაციების მარეგულირებელი კომისია, ასევე ელექტროენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორების ლიცენზიატები და კომისიის დეპარტამენტები. 110 5.10. „OECD“-ს „მცირე და საშუალო მეწარმეობის პოლიტიკის ინდექსის“ კვლევაში მონაწილეობა კომისიამ პირველად მიიღო მონაწილეობა კვლევაში, რომელიც ითვალისწინებს საქართველოს მცირე და საშუალო მეწარმეობის პოლიტიკის თვალსაზრისით ქვეყანაში არსებული პოლიტიკის და შედეგების შეფასებას. კვლევის კითხვარში კომისიის მიერ დაზუსტდა კომისიაში დანერგილი ყველა ის მნიშვნელოვანი სიახლე, რაც კავშირშია მცირე და საშუალო მეწარმეობის ხელშეწყობასთან. აღსანიშნავია, რომ საქართველომ მიიღო 11-ვე შეფასების ინდიკატორში ყველაზე მაღალი შეფასებები. 5.11. *303# მომსახურება საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის, ლიცენზიატი კომპანიებისა და მობილური ოპერატორების (მაგთი, სილქნეტი, სელფი) ერთობლივი პროექტის ფარგლებში 2020 წლის დასაწყისში შესაძლებელი გახდა მომხმარებლებისთვის *303#-ის მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობა. თავდაპირველ ეტაპზე *303#-ის მომსახურება მომხმარებელს საშუალებას აძლევდა მიეღო ელექტრონული ქვითარი, შეემოწმებინა ბალანსი და დაეფიქსირებინა მომარაგების წყვეტა. მომსახურების დანერგვიდან ერთი წლის გასვლის შემდგომ სტატისტიკამ აჩვენა, რომ მომსახურებით სარგებლობამ მილიონს გადააჭარბა და მომსახურებაზე მოთხოვნა თვიდან თვემდე იზრდებოდა. აღსანიშნავია, რომ სერვისზე მოთხოვნის გაზრდასთან ერთად 2021 წლის ბოლოს მომსახურებას დაემატა მომარაგების ხარისხის პრობლემის დაფიქსირების, ავარიული წყვეტისა და დარიცხვის გადამოწმების შესაძლებლობა. *303# მომხმარებელს დღეს უკვე საშუალებას აძლევს სხვა სერვისების მიღებასთან ერთად დააფიქსიროს მომარაგების პრობლემა და მოითხოვოს დარიცხვის გადამოწმება. მომსახურების დანერგვიდან დღემდე განხორციელდა 5,335,415 ტრანზაქცია (იხ. ნახაზი 5.2). 111 ნახაზი 5.2. *303# მომსახურებაზე მიმართვიანობის სტატისტიკა (2020-2023) 112 6. მომსახურების კომერციული ხარისხი 6.1. მომსახურების ხარისხი და სტანდარტების აღწერა უკვე მეშვიდე წელია, რაც კომისია სარგებლობს მომსახურების კომერციული ხარისხის ელექტრონული მონიტორინგის სისტემით. აღნიშნული პროგრამული უზრუნველყოფა დაინერგა 2017 წელს, რათა თანამედროვე სისტემებისა და ტექნოლოგიების საშუალებით განხორციელებულიყო კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესებით“ განსაზღვრული მიზნების შესრულების მონიტორინგი. კომისიის მიერ 2021 წლის 28 ივნისს დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესები“ ვრცელდება ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებზე და ადგენს ერთიან მოთხოვნებსა და სტანდარტებს. მომსახურების კომერციული ხარისხის სტანდარტები წარმოადგენს კომისიის მიერ დადგენილი მომსახურების კომერციული ხარისხის მაჩვენებლებს, რომლებიც განსაზღვრავს მომხმარებელთა მომსახურების ხარისხის მინიმალურ დონეს და რომელთა უზრუნველყოფაც საწარმოს ვალდებულებაა. მომსახურების ხარისხის ელექტრონული მონიტორინგის სისტემის საშუალებით ხორციელდება დადგენილებით გათვალისწინებული შემდეგი საერთო და გარანტირებული სტანდარტების მონიტორინგი:  საერთო სტანდარტი: 1. წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე მომხმარებელთა ინფორმირება – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 90% უნდა იყოს დროულად ინფორმირებული; 2. შიდა არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლებისათვის მომარაგების აღდგენა – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს დროულად აღდგენილი; 3. ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე – სტანდარტის შესასრულებლად შესული ზარების რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს 80 წამში ნაპასუხები; 4. ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის შემცირება; 5. ბუნებრივი გაზით/სასმელი წყლით მომარაგების წყვეტის საშუალო სიხშირის შემცირება.  გარანტირებული სტანდარტი: 1. დავალიანების გადაუხდელობისთვის ან/და მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა: შესრულების ვადა დავალიანების 16:00 სთ-მდე სრულად დაფარვისას (მაღალმთიან რეგიონებში ან შაბათ-კვირას 14:00 სთ-მდე) – გადახდიდან 5 სთ, 16:00 სთ-ის შემდეგ დაფარვისას (მაღალმთიან რეგიონებში ან შაბათ-კვირას 14:00 სთ-ის შემდეგ) – შემდეგი დღის 12:00 სთ-მდე; 113 2. მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის ან/და რეაგირება – შესრულების ვადა 5-10 სამუშაო დღე; 3. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება – შესრულების ვადა 10 სამუშაო დღე; 4. აბონენტად დარეგისტრირება (გარდა ელექტროენერგეტიკისა) და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა – შესრულების ვადა 5 სამუშაო დღე; 5. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის)/ელექტროენერგიაზე მომუშავე ავტონომიური გადაადგილების საშუალებების დამტენი პუნქტის მიერთება/სიმძლავრის გაზრდა – შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით; 6. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება – შესრულების ვადა 5 სამუშაო დღე; 7. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა – შესრულების ვადა 10 სამუშაო დღე; 8. აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა – შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით; 9. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება – შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით. 6.2. სტატისტიკური ინფორმაცია ზემოაღნიშნული სტანდარტების შესრულების ეფექტური კონტროლის მიზნით კომისიის მონაცემთა ბაზაში ავტომატურად, რეალურ დროში ფიქსირდება რეგულირებად საწარმოებში შემოსული მომხმარებელთა განცხადებები, ინფორმაცია გეგმური და არაგეგმური წყვეტების, ახალი მომხმარებლის მიერთებისა და დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენის და ა.შ. შესახებ. მონაცემთა ბაზის საფუძველზე მომსახურების კომერციული ხარისხის მონიტორინგის სისტემის მონაცემთა ანალიზისა და ვიზუალიზაციის მოდული უზრუნველყოფს ინფორმაციის დამუშავებასა და სასურველი ფორმით წარმოდგენას. ქვემოთ მოცემულია 2017-2023 წლებში მომსახურების სტანდარტების შესრულების მაჩვენებლები სექტორების მიხედვით. 114 კომერციული ხარისხის წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე მომხმარებელთა ინფორმირება 98% 98% 98% 88% 93% 85% 32% 34% 77% 65% 54% 49% 92% 91% 91% 67% 69% 74% 51% 48% 26% ელექტრომომარაგება 2017 გაზმომარაგება 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 2022 2023 ნახაზი 6.1. მომხმარებელთა ინფორმირება გეგმური წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე შიდა არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლებისათვის მომარაგების აღდგენა 95% 95% 96% 96% 98% 99% 99% 76% 75% 89% 92% 66% 59% 35% ელექტრომომარაგება 66% 65% 45% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 2021 82% 52% წყალმომარაგება 2022 2023 ნახაზი 6.2. არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლისთვის მომარაგების აღდგენა 115 73% 82% დავალიანების გადაუხდელობისთვის ან/და მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა 99% 99% 99% 99% 98% 98% 73% 98% 99% 96% 98% 98% 99% 96% 96% 97% 97% 98% 98% 68% ელექტრომომარაგება 66% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 2022 2023 ნახაზი 6.3. დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება 89% 99% 98% 98% 99% 98% 99% 78% ელექტრომომარაგება 96% 81% 97% 99% 99%100% 77% 85% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 2021 96%100%100%100%100% წყალმომარაგება 2022 2023 ნახაზი 6.4. მომხმარებელთა წერილობით მიმართვებზე დასაბუთებული წერილობითი პასუხის გაცემა ან/და რეაგირება მომხმარებელთა მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება 99%100%100%99% 97% 99% 73% 94%100%100%100%100% 100%98% 98% 99% 99% 99% 75% 58% 37% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 2021 წყალმომარაგება 2022 2023 ნახაზი 6.5. მომხმარებელთა მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება 116 აბონენტად დარეგისტრირება და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა 91%100%100%100%100%100%100% 95%100%99% 99%100%99% 99% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 77% 98% 99%100%100%100%100% წყალმომარაგება 2021 2022 2023 ნახაზი 6.6. აბონენტად დარეგისტრირება ახალი მომხმარებლის (ობიექტის)/ელექტროენერგიაზე მომუშავე ავტონომიური გადაადგილების საშუალებების დამტენი პუნქტის მიერთება 95% 98% 97% 94% 97% 93% 97% 83% 98% 99% 98% 99% 99% 98% 61% ელექტრომომარაგება 75% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 2021 91% 95% 95% 95% 91% წყალმომარაგება 2022 2023 ნახაზი 6.7. ახალი მომხმარებლის მიერთება მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება 96% 96% 94% 70% 81% 94% 96% 97% 100% 99% 100% 95% 100%100% 90% 99% 100%100%100% 66% 36% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 2021 წყალმომარაგება 2022 2023 ნახაზი 6.8. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება 117 ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე 83% 87% 54% 62% 76% 82% 90% 75% 71% 80% 68% 64% 55% 55% 55% ელექტრომომარაგება 78% 71% 70% 71% 73% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 2022 2023 ნახაზი 6.9. ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა 100% 96% 95% 100% 99% 98% 97% 94% ელექტრომომარაგება 94% 94% 91% გაზმომარაგება 2020 2021 95% 2022 წყალმომარაგება 2023 ნახაზი 6.10. აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა სიმძლავრის გაზრდა 94% 98% 97% 98% 97% 71% ელექტრომომარაგება 99% 76% გაზმომარაგება 2020 2021 2022 ნახაზი 6.11. სიმძლავრის გაზრდა 118 97% 95% 88% 90% წყალმომარაგება 2023 85% მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება 100% 100% 99% 98% ელექტრომომარაგება 2020 2021 2022 2023 ნახაზი 6.12. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა 88% 97% 94% 100% 100% 98% 100% 99% 100% 100% 100% % ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2020 2021 2022 წყალმომარაგება 2023 ნახაზი 6.13. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა მომსახურების ხარისხის საერთო სტანდარტის შესრულება არ არის დამოკიდებული ერთი კონკრეტული მომხმარებლის მიმართ გაწეულ მომსახურებაზე. მომსახურების ხარისხის საერთო სტანდარტის სამიზნე მაჩვენებლები დადგენილია კალენდარული წლის განმავლობაში საწარმოს მიერ მომხმარებელთა განუსაზღვრელი რაოდენობისთვის. საერთო სტანდარტის სამიზნე მაჩვენებლის შეფასებისას მხედველობაში არ მიიღება სტანდარტის შეუსრულებლობის ისეთი შემთხვევები, რომლებიც გამოწვეულია გარე მიზეზით. საერთო სტანდარტით გათვალისწინებული მომსახურების შესრულების წლიური მაჩვენებლები ყოველწლიურად ფასდება თითოეული მომსახურების მიმართ ცალ-ცალკე და ამ მაჩვენებლების შეფასების შედეგად კომისია იყენებს ფინანსურ მექანიზმებს საწარმოს მიმართ, მისი წახალისების ან სანქცირების მიზნით, რომელიც აისახება კომისიის მიერ ამ საწარმოსთვის შესაბამის მომსახურებაზე დადგენილ ტარიფში შემდეგი პრინციპით: იმ შემთხვევაში, თუ ხდება საერთო სტანდარტის წლიური სამიზნე მაჩვენებლის გაუმჯობესება/გაუარესება, საწარმოს რეგულირებადი დანახარჯების ბაზა, შესაბამისად, გაიზრდება/შემცირდება ყოველ გაუმჯობესებულ/გაუარესებულ 1 პროცენტზე რეგულირებადი დანახარჯების ბაზის 0.01%-ით, გარდა ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის შემცირების სტანდარტისა, 119 რომლისთვისაც თითოეულ რეგიონში, ტერიტორიული უბნების მიხედვით, საწარმოს მიერ ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის გაუმჯობესების ან გაუარესების შემთხვევაში კომისია უფლებამოსილია, საწარმოს ტარიფის გაანგარიშებისას რეგულირებადი დანახარჯების ბაზა გაზარდოს ან შეამციროს Q ფაქტორის შესაბამისად. გარანტირებული სტანდარტით გათვალისწინებული მომსახურების შიდა მიზეზებით შეუსრულებლობის შემთხვევაში საწარმო ვალდებულია უზრუნველყოს მომხმარებლისთვის გაუწეველი მომსახურებისთვის განსაზღვრული კომპენსაციის გადახდა:  ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების, სიმძლავრის/მოცულობის გაზრდის, აღრიცხვის კვანძის მოწყობისა ელექტროსადგურის და ელექტროენერგეტიკის მიერთების სექტორში სტანდარტების მიკროსიმძლავრის დადგენილ ვადებში შეუსრულებლობისთვის კომპენსაცია განისაზღვრება შემდეგნაირად: კომისიის მიერ დადგენილი პაკეტით განსაზღვრული ვადის პირველსავე გადაცდენაზე კომისიის მიერ განსაზღვრული საფასური მცირდება 50%-ით; იმავე ვადის ხელმეორედ გასვლის შემთხვევაში, თუ ისევ არ იქნება დასრულებული სამუშაოები, საფასური ნულდება. ამასთანავე, 2019 წლიდან როგორც ელექტროენერგიის, ისე ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებშიც, აღნიშნული სტანდარტების შესრულების ვადის მესამედ და მეტჯერ გადაცდენის შემთხვევაში ლიცენზიატი ვალდებულია, ყოველ გადაცდენაზე კომპენსაციის სახით გადაუხადოს მომხმარებელს საფასურის 50%;  სხვა გარანტირებული სტანდარტების დარღვევისთვის კომპენსაცია ერთჯერადია და შეადგენს: საყოფაცხოვრებო მომხმარებლისთვის – 5 ლარს, არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლისთვის – 10 ლარს. გარანტირებული სტანდარტით გათვალისწინებული კომპენსაცია მომხმარებელს უნდა დაერიცხოს მის სააბონენტო ბარათზე, კრედიტის სახით, შემდგომი ანგარიშსწორებისთვის, ხოლო წინასწარ გადახდილი მომსახურების საფასურის შემთხვევაში კომპენსაცია მომხმარებელს უნდა დაერიცხოს განაცხადში მის მიერ მითითებულ საბანკო ანგარიშზე. ამასთან, კომპენსაცია უნდა აისახოს მომხმარებლის სააბონენტო ბარათზე, მომსახურების გარანტირებული სტანდარტის დარღვევიდან 15 სამუშაო დღის ვადაში, ხოლო თუ პირი დარღვევის მომენტისათვის არ არის აბონენტად რეგისტრირებული, კომპენსაცია უნდა დაერიცხოს მის სააბონენტო ბარათზე, მომარაგების დაწყებიდან 15 სამუშაო დღის ვადაში. 120 სულ კომპენსაცია: 1,304,060 ლარი ელექტროენერგეტიკა გაზმომარაგება წყალმომარაგება 38% 55% 7% ნახაზი 6.14. 2023 წელს დარიცხული კომპენსაციები გარანტირებულ სტანდარტებზე ჯამურად სექტორების მიხედვით 2023 წელს გარანტირებული სტანდარტების დარღვევის გამო გამანაწილებელმა კომპანიებმა მომხმარებლებს კომპენსაციის სახით გადაუხადეს 1 304 060 ლარი. აქედან 1 080 800 ლარი გადახდილია ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების სტანდარტის დარღვევის გამო, ხოლო დანარჩენი გარანტირებული სტანდარტის დარღვევისთვის შემდეგნაირად ნაწილდება: 121 – 223 260 ლარი, რომელიც 9.7% 12.2% 12% 6% 82% 1.5% 75.6% ახალი მომხმარებლის მიერთება სიმძლავრის გაზრდა დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება აღრიცხვის კვანძის მოწყობა და ქსელზე შეჭრა აბონენტად დარეგისტრირება და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება ნახაზი 6.15. 2023 წელს დარიცხული კომპენსაციები სტანდარტების მიხედვით ცხრილში მოცემულია 2017-2023 წლებში გარანტირებული სტანდარტების განსაზღვრულ ვადებში შეუსრულებლობისთვის მომხმარებლებზე დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა განაწილების ლიცენზიატების მიხედვით22. 22 შენიშვნა: ცხრილ 1-ში მოცემული დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა შეიძლება განსხვავდებოდეს კომისიის წინა წლის ანგარიშში დაფიქსირებული ოდენობებისაგან. ყოველი მომდევნო წლის ანგარიშში დაზუსტებულია წინა წლის მონაცემები, ვინაიდან კალენდარულ წელში დარიცხული ოდენობა შესაძლოა დაკორექტირდეს მომდევნო წლის განმავლობაში. 122 დარიცხული კომპენსაცია (ლარი) საწარმოს დასახელება 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ 1,821,010 1,481,535 554,775 401,060 553,885 581,990 461,135 სს „თელასი“ 117,830 210,155 45,240 10,290 394,420 847,680 510,070 შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ 647,375 353,410 143,640 82,815 196,045 125,685 78,950 317,655 236,085 285,950 488,865 598,755 528,920 203,090 შპს „თბილისი ენერჯი“ 56,630 52,835 436,775 146,235 7,245 2,290 7,920 სს „საქორგგაზი“ 130,250 41,850 59,315 13,685 27,915 12,920 7,990 შპს „რუსთავის წყალი“ 44,730 94,140 4,555 3,390 810 270 29,785 შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია“ 630 3,045 71,260 194,470 13,880 1,475 2,415 შპს „ბათუმის წყალი“ 0 188,735 170 2,300 15 730 0 შპს „თელავგაზი“ 0 0 10,585 5,720 0 5 190 სხვა მცირე საწარმოები 650 1,315 1,630 3,220 20,515 1,805 2,515 3,136,760 2,663,105 1,613,895 1,352,050 1,813,485 2,103,770 1,304,060 სულ ცხრილი 1. მომხმარებლებზე დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა კომპანიების მიერ აბონენტებისთვის გადახდილი კომპენსაციების ჯამური რაოდენობის შემცირება დიდწილად განპირობებულია გარანტირებული გაუმჯობესებით. 123 სტანდარტების შესრულების 7. სადავო საკითხების განხილვა 7.1. სადავო საკითხების განხილვის მარეგულირებელი ჩარჩოების მიმოხილვა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტის ლ.გ. ქვეპუნქტისა და 155-ე მუხლის თანახმად, კომისიის ერთ-ერთი ძირითადი ფუნქციაა საწარმოებს, ასევე მომხმარებლებსა და საწარმოებს შორის წარმოქმნილი სადავო საკითხების გადაწყვეტა ასევე თავისი მომხმარებლის კომპეტენციის მიერთების ფარგლებში, კანონმდებლობით გამანაწილებელ დადგენილი ვადების ქსელზე გაზრდის ახალი თაობაზე საწარმოების მოთხოვნების განხილვა და გადაწყვეტა. აღნიშნული კომპეტენციები, გარდა ზემოხსენებული კანონისა, განსაზღვრულია ასევე საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსითა და კომისიის შემდეგი ნორმატიული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტებით: 2020 წლის 4 ივნისის №24 დადგენილებით დამტკიცებული „დავების განხილვის წესები“; 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესები“; 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესები“, 2021 წლის 28 ივნისის N19 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესები“, 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესები“. სადავო საკითხების გადაწყვეტისას კომისია დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობას. იგი სადავო საკითხს წყვეტს მიუკერძოებლად, კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით. მიუხედავად იმისა, რომ კომისიის აპარატისგან დამოუკიდებლად ფუნქციონირებს მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახური, მომხმარებელთა ინტერესების დაცვა კომისიის უმნიშვნელოვანეს ფუნქციად რჩება. ამიტომ სადავო საკითხების განხილვისა და გადაწყვეტისას კომისია მოწოდებულია, საქართველოს კანონმდებლობის სრული შესაბამისობით, განახორციელოს ეს ფუნქცია. კომისია სადავო საკითხის განხილვის შედეგად იღებს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულსამართლებრივ აქტს – გადაწყვეტილებას. გარდა ამისა, რიგ სადავო საკითხებზე ადმინისტრაციული წარმოება წყდება კომისიის აპარატის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით – წერილით. მომხმარებელთა ინტერესების დაცვის კანონმდებლობით განსაზღვრული კომისიის ფუნქცია არ გამორიცხავს მის უფლებას, დაიცვას ასევე კომპანიის ინტერესები დავის განხილვისას კომპანიის მხრიდან არგუმენტირებული, მტკიცებულებებით გამყარებული და კანონმდებლობის შესაბამისი პოზიციის წარმოდგენის შემთხვევაში. გასულ საანგარიშო პერიოდში კომისიაში სულ შემოვიდა 6000-ზე მეტი განცხადება, სხვადასხვა შინაარსის მოთხოვნებით (კომისიის მიერ მიღებული ნორმატიული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის დებულებების განმარტება, საჯარო ინფორმაციის გამოთხოვა, მომარაგების 124 აღდგენა და სხვა). აღსანიშნავია, რომ კომისიაში შემოსულ განცხადებებს შორის ყველაზე ხშირია მომხმარებლის მოთხოვნები დადგენილების გაუქმების, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შესახებ მიღებული გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებისა და დარიცხვის კორექტირების/ჩამოწერის თაობაზე, აგრეთვე რეგულირებული საწარმოს მოთხოვნები სისტემაზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის გაზრდის შესახებ. ეს კატეგორიები შეადგენს კომისიაში სულ შემოსული განცხადებების თითქმის ნახევარს – 2959 განცხადებას/საჩივარს. მათი გადანაწილება სექტორების სტასტისტიკური მონაცემები მიხედვით მოცემულია კომპანიების, ნახაზში ჩამოწერილი 7.1, ხოლო თანხების, დეტალური განცხადებების დაკმაყოფილების მაჩვენებლებისა და სხვა მნიშვნელოვანი საკითხების შესახებ გაანალიზებულია 609 1001 1333 შემდგომ ქვეთავებში. ელექტროენერგია ბუნებრივი გაზი წყალმომარაგება ნახაზი 7.1. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება სექტორების მიხედვით 7.2. მომხმარებელთა საჩივრები ელექტროენერგეტიკის სექტორში ელექტროენერგეტიკის სექტორში მომხმარებელსა და ენერგეტიკულ საწარმოს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებითა“ და კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის N19 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებით“. საანგარიშო პერიოდში დავის მიზეზი არაერთხელ გახდა ენერგეტიკული საწარმოს მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: ელექტროენერგიის მრიცხველის დაზიანებისას თანხის არასწორი დარიცხვა, დეპოზიტის თანხის არასწორი დარიცხვა, დაკვირვებისა და დარიცხვის პერიოდის არასწორად განსაზღვრა. საანგარიშო პერიოდში მნიშვნელოვანია დავების ის ნაწილი, რომელიც ეხება ხანდაზმულ დავალიანებებს, ასევე გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების საკითხებს. საანგარიშო პერიოდში ელექტროენერგეტიკის სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 1001 განცხადება/საჩივარი. 125 სს ,,ენერგო-პრო ჯორჯია" სს ,,ეპ ჯორჯია მიწოდება" 267 33 შპს ,,თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია" 258 სს ,,თელასი" 497 ნახაზი 7.2. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით23 674 განცხადება/საჩივარზე ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა წერილობით. სრულად დაკმაყოფილდა 272 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 36, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 366 განცხადება/საჩივარი. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 298 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 242 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 26, არ დაკმაყოფილდა – 30, ხოლო წარმოება შეწყდა 126 განცხადება/საჩივარზე. ელექტროენერგეტიკის სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 1 272 836.54 ლარი. 293 119 108 34 წარმოება შეწყდა არ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სრულად დაკმაყოფილდა 21% 20% 6% 53% ნახაზი 7.3. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები 23 შენიშვნა: ციფრებში შესაძლო სხვაობები გამოწვეულია ერთი განცხადებით ორი სხვადასხვა კომპანიის მიმართ მოთხოვნის წარმოდგენის გამო. 126 ელექტროენერგიის გამანაწილებელ ქსელზე ახალი ობიექტის მიერთებასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 139 განცხადება, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 25, ნაწილობრივ – 14, არ დაკმაყოფილდა 88, ხოლო წარმოება შეწყდა 12 განცხადებაზე. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი ობიექტის მიერთების ვადის/სიმძლავრის გაზრდასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 315 წერილი, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 168, ნაწილობრივ – 20, არ დაკმაყოფილდა 20, ხოლო წარმოება შეწყდა 107 განცხადებაზე. ელექტროენერგეტიკის სექტორში გამანაწილებელ ქსელთან ახალი ობიექტის მიერთების ვადის გადაცილების გამო მომხმარებლებისათვის შესაბამისი კომპენსაციის დარიცხვასთან დაკავშირებით ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 1 264 450 ლარი. 293 119 108 34 წარმოება შეწყდა არ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სრულად დაკმაყოფილდა 26% 24% 7% 43% ნახაზი 7.4. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის/სიმძლავრის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 7.3. მომხმარებელთა საჩივრები ბუნებრივი გაზის სექტორში ბუნებრივი გაზის სექტორში მომხმარებელსა და ენერგეტიკულ საწარმოს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“. დავების ძირითადი მიზეზია კომპანიის მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: კომპანიაში ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის არასრულყოფილი განხილვა ან დარღვევის არასწორი კვალიფიკაცია; მრიცხველის მოხსნისა და მონტაჟის, ასევე მრიცხველის დალუქვის წესებით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველობა (აქტის წესების შეუსაბამო შედგენა), აღნიშნულ პროცედურებზე მომხმარებლის დასწრება-არდასწრების პრობლემა; თანხის არასწორი დარიცხვა. მომხმარებლის საჩივრები გამოწვეული იყო ასევე გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხებით. საანგარიშო პერიოდში ბუნებრივი გაზის სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 609 განცხადება/საჩივარი. 127 მომხმარებელთა საჩივრების განაწილება კომპანიის მიხედვით 609 სულ შპს ,,თბილისი ენერჯი" შპს ,,სოკარ ჯორჯია გაზი" სს ,,საქორგგაზი" შპს ,,თელავგაზი" სს ,,ენერგოკავშირი" შპს ,,დიდი დიღომი" შპს ,,ვარკეთილაირი" შპს ,,ყამარი მ" შპს "გაზკო" სს ,,საჩხერე გაზი" შპს ,,ინტერგაზი" 288 215 47 17 18 6 10 4 1 1 2 ნახაზი 7.5. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით ბუნებრივი გაზის სექტორში 365 განცხადება/საჩივარზე ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა წერილობით. სრულად დაკმაყოფილდა 93 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 27, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 245. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 232 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 107 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 41, არ დაკმაყოფილდა 84, ხოლო წარმოება შეწყდა 28 განცხადება/საჩივარზე. ბუნებრივი გაზის სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხამ შეადგინა 118 567.31 ლარი. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები 329 200 68 28 წარმოება შეწყდა 4% არ ნაწილობრივ სრულად დაკმაყოფილდა დაკმაყოფილდა დაკმაყოფილდა 53% 11% 32% ნახაზი 7.6. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები ბუნებრივი გაზის სექტორში 128 გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 109 განცხადება, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 21, ნაწილობრივ – 10, არ დაკმაყოფილდა 70, ხოლო წარმოება შეწყდა 8 განცხადებაზე. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის/სიმძლავრის გაზრდასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 58 წერილი, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 31, ნაწილობრივ – 1, არ დაკმაყოფილდა 10, ხოლო წარმოება შეწყდა 16 განცხადებაზე. ბუნებრივი გაზის სექტორში გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის გადაცილების გამო შესაბამისი კომპენსაციის დარიცხვასთან დაკავშირებით ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 15 400 ლარი. ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან/სიმძლავრის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 80 52 24 11 წარმოება შეწყდა არ დაკმაყოფილდა 14% 48% ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სრულად დაკმაყოფილდა 7% 31% ნახაზი 7.7. ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 7.4. მომხმარებელთა საჩივრები წყალმომარაგების სექტორში წყალმომარაგების სექტორში მომხმარებელსა და წყალმომარაგების ლიცენზიატს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“. დავების ძირითადი მიზეზია წყალმომარაგების ლიცენზიატის მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: კომპანიის მხრიდან ხანდაზმული დავალიანების გადახდის მოთხოვნა, მომხმარებლებზე პირობითი დარიცხვები. საანგარიშო პერიოდში კვლავ პრობლემად დარჩა ჩვენებების არადროული აღება, საჩივრების შემოტანის მიზეზი ასევე იყო გამანაწილებელ ქსელთან ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხები. 129 საანგარიშო პერიოდში სასმელი წყლისა და წყალარინების სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 1333 განცხადება/საჩივარი. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით სულ 1333 შპს ,,ბათუმის წყალი" 81 შპს ,,საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია" 125 შპს ,,ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი" 1127 ნახაზი 7.8. მომხმარებელთა საჩივრების გადანაწილება კომპანიების მიხედვით სასმელი წყლისა და წყალარინების სექტორში 738 განცხადება/საჩივარზე ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა წერილობით. სრულად დაკმაყოფილდა 285 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 52, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 401. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 550 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 368 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 110, არ დაკმაყოფილდა 72, ხოლო წარმოება შეწყდა 94 განცხადება/საჩივარზე. წყალმომარაგების სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხამ შეადგინა 443 336.13 ლარი. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები 653 473 162 94 წარმოება შეწყდა 7% არ ნაწილობრივ სრულად დაკმაყოფილდა დაკმაყოფილდა დაკმაყოფილდა 34% 12% 47% ნახაზი 7.9. სადავო საკითხების განხილვის შედეგები 130 გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 209 განცხადება, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 56, ნაწილობრივ – 38, არ დაკმაყოფილდა 92, ხოლო წარმოება შეწყდა 23 მათგანზე. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის/სიმძლავრის გაზრდასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 439 წერილი, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 277, ნაწილობრივ – 58, არ დაკმაყოფილდა 32, ხოლო წარმოება შეწყდა 72 განცხადებაზე. წყალმომარაგების სისტემაზე ახალი მომხმარებლის მიერთების ვადის გადაცილების გამო შესაბამისი კომპენსაციის დარიცხვასთან დაკავშირებით ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 593 900 ლარი. ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 333 95 წარმოება შეწყდა 15% 124 96 არ ნაწილობრივ სრულად დაკმაყოფილდა დაკმაყოფილდა დაკმაყოფილდა 19% 15% 51% ნახაზი 7.10. ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შედეგები 7.5. ხანდაზმული დავალიანებები საანგარიშო პერიოდში კომისიამ განიხილა 165 განცხადება ხანდაზმულ დავალიანებებთან დაკავშირებით, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 102, ნაწილობრივ – 20, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 43. ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 144 778.03 ლარი. სულ საანგარიშო პერიოდში კომისიამ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული 2959 სადავო საკითხის განხილვის შედეგად მიიღო 1080 გადაწყვეტილება. ჩამოწერილი თანხების საერთო ოდენობამ საანგარიშო პერიოდში შეადგინა 3 633 914.98 ლარი. აქედან გადაწყვეტილებების საფუძველზე ჩამოწერილი თანხების რაოდენობამ 131 შეადგინა 1 248 204.79 ლარი, ხოლო წერილების საფუძველზე ჩამოწერილი თანხების რაოდენობამ – 2 385 710. 19 ლარი. ხანდაზმული დავალიანებები 102 43 20 სრულად დაკამყოფილდა ნაწილობრივ არ დაკამყოფილდა დაკმაყოფილდა ნახაზი 7.11. ხანდაზმული დავალიანებების განხილვის შედეგები ჩამოწერილი თანხების ოდენობა 1020405 666485 353920 წერილობით გადაწყვეტილებით სულ ნახაზი 7.12. ჩამოწერილი თანხების ოდენობა დავების განხილვის პრაქტიკისა და ახალი კანონმდებლობის გათვალისწინებით, კომისიაში მიმდინარეობს ზემოაღნიშნული სამივე სექტორის მარეგულირებელი წესების სისტემური სრულყოფა, რაც ასევე გავლენას იქონიებს მომხმარებელთა განცხადება/საჩივრების რაოდენობასა და მათ შინაარსზე. 7.6. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხები 892 საანგარიშო პერიოდში აღნიშნულ განაცხადთან დაკავშირებით. საკითხზე განხილვის 132 კომისიაში შედეგად, შემოვიდა კომისიის 842 წერილი გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა 666 წერილი 751 განაცხადთან მიმართებით, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 79 წერილი, ხოლო კომპანიის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა 62 შემთხვევაში. ახალი მომხმარებლის (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხები სექტორების მიხედვით 460 325 57 ელექტროენერგია ბუნებრივი გაზი წყალმომარაგება 38% 7% 55% ნახაზი 7.13. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხების გადანაწილება სექტორების მიხედვით ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხების განხილვის შედეგები სულ 842 დაკმაყოილდა 666 ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 79 არ დაკმაყოფილდა 62 ნახაზი 7.14. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) საკითხების განხილვის შედეგები მომხმარებელთა უფლებების დაცვა მუდმივი გადაფასებისა და განვითარების პროცესშია. მომხმარებელთა უფლებების დამცავი ქმედითი მექანიზმების შემოღება და არსებულის გაუმჯობესება ფეხდაფეხ მიჰყვება საზოგადოების განვითარებისა და ბაზრის სტაბილურობის უზრუნველყოფის მოთხოვნებს, ამიტომ მომხმარებლებზე ზრუნვა, მათი უფლებების დაცვის ეფექტური სამართლებრივი მექანიზმების შექმნა კომისიის საქმიანობის ერთ-ერთი ძირითადი მიმართულებაა. დავების განხილვისას კომისიისა და სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბება და ძირითადად მათ შესაბამისად სადავო საკითხების გადაწყვეტა მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს მომხმარებელთა უფლებების დაცვას და ამცირეს მათ მომართვიანობას კომისიაში. 133 8. სასამართლო დავები 2023 წელს სასამართლოში გასაჩივრდა კომისიის მიერ მიღებული 87 ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი და დასრულდა 26 სასამართლო დავა: 21 – კომისიის სასარგებლოდ, 2 – საწინააღმდეგოდ, ხოლო 3 საქმე დაბრუნდა ხელახლა განსახილველად. ანგარიშში შინაარსობრივად განხილულია რამდენიმე დავა, რომლის სამართლებრივი გადაწყვეტა საინტერესოა მომხმარებლებსა თუ რეგულირებულ საწარმოებზე ზეგავლენის მასშტაბიდან გამომდინარე ან მათი უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ სასამართლოს განმარტებების გამო. 1. სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ სარჩელი კომისიის მიმართ წარმოების ტარიფების დადგენასთან დაკავშირებით 2017 წელს სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციამ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს კომისიის 23.12.2016 წ. №36, 17.02.2017 წ. №3 დადგენილებების ბათილად ცნობისა და კომისიისთვის 19 382 605 განისაზღვრა სს ლარის დაკისრების მოთხოვნით. ხსენებული დადგენილებებით „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ საკუთრებაში არსებული ჰიდროელექტროსადგურების წარმოების ტარიფები. კომპანიის განმარტებით, კომისიის მიერ სათანადოდ არ იქნა გამოკვლეული საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, არასწორად განისაზღვრა რეგულირებადი აქტივების ბაზა და რიგი აქტივების როგორც კლასიფიკაცია, ისე მათი ღირებულება. აღნიშნულმა შეცდომებმა გამოიწვია გენერაციის ტარიფის დაფიქსირება გაცილებით დაბალ ნიშნულზე, ვიდრე ეს მოხდებოდა იმ შემთხვევაში, კომისიას N14 დადგენილებით დამტკიცებული სწორად რომ გამოეყენებინა 30.07.2014 წ. „ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეტჩერიზაციისა და ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიით“ განსაზღვრული ნორმები. კომპანიას მიაჩნდა, რომ კომისიის მიერ კანონშეუსაბამოდ განსაზღვრული ტარიფების გამო მიადგა ზიანი 19 382 605 ლარის ოდენობით. სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.06.2018 წ. N3/3020-17 გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტების მიღებისას კომისიას არ დაურღვევია კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ აქტივების ღირებულება უნდა დადგენილიყო, პირველ რიგში, აქტივების შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასით და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შეუძლებელი იქნებოდა აქტივების თავდაპირველი ფასის დადგენა, კომისიას უნდა გამოეყენებინა აქტივების აღდგენითი ღირებულების შეფასების მეთოდი. აღნიშნული ცხადყოფს, რომ კანონმდებლობა იმპერატიულად ადგენს, რა მეთოდით უნდა მოხდეს აქტივების ღირებულების შეფასება და რა შემთხვევაში ხდება სხვა მეთოდზე გადასვლა, რაც გამორიცხავდა 134 კომისიის მიერ შეფასების მეთოდის თვითნებურად განსაზღვრის შესაძლებლობას. ამდენად, უსაფუძვლო იყო სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ პოზიცია, რომ კომისიამ არასათანადო მეთოდით განსაზღვრა რეგულირებული აქტივების ბაზა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 მარტის განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 31 მაისის განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და დავა დასრულდა კომისიის სასარგებლოდ. 2. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ სარჩელი კომისიის მიმართ პირდაპირ მომხმარებელზე გაცემული ტექნიკური პირობის გაუქმების შესახებ 2018 წელს სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემამ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს კომისიის 18.04.2018 წ. №27/23 გადაწყვეტილების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის მოთხოვნით. კომისიის 2018 წლის 18 აპრილს №27/23 გადაწყვეტილების თანახმად, სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ მიერ შპს „ჯეოსთილზე“ გაცემული ტექნიკური პირობის მე-10 პუნქტი მიჩნეულ იქნა „ქსელის წესებთან“ შეუსაბამოდ. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ პოზიციით, აღნიშნული ტექნიკური პირობა ქსელის უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარეობდა. სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.04.2021 წ. №3/3468-18 გადაწყვეტილებით სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ – ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი კომისიის გადაწყვეტილება და საქმე კომისიას დაუბრუნდა ხელახლა განსახილველად. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 02.11.2021 წ. №3ბ/1272-21 განჩინებით კომისიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ძალაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს 08.04.2021 წ. გადაწყვეტილება. ორივე ინსტანციის სასამართლომ ჩათვალა, რომ კომისიის მიერ „ქსელის წესებთან“ შეუსაბამოდ მიჩნეული, შპს „ჯეოსთილზე“ გაცემული ტექნიკური პირობის მე-10 პუნქტი შესაბამისობაში იყო „ქსელის წესების“ ზოგად პრინციპებთან უსაფრთხოებასთან მიმართებაში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ იმ საფუძვლით, რომ ელექტროენერგეტიკული სისტემის საიმედო ფუნქციონირებისა და უსაფრთხოების მოტივით თვითნებურად, ნორმატიული აქტის დანაწესების უგულებელყოფით ტექნიკური პირობების 135 განსაზღვრა ეწინააღმდეგებოდა სფეროს რეგულირების მიზნებს და ქმნიდა პრეცედენტს, როცა მონოპოლისტი საწარმო თვითნებურად შეძლებდა ქსელის უსაფრთხოების პირობების დადგენას. 2023 წლის 21 ივნისს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ კომისიის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი განიხილა ზეპირი მოსმენით, რომელზედაც დასაშვებობის გარდა არსებითად განიხილა საკასაციო საჩივარი და 2023 წლის 25 ივლისის განჩინებით დასაშვებად მიიჩნია იგი. სასამართლო გასულია გადაწყვეტილების მისაღებად. 3. შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ სარჩელი კომისიის მიმართ გარანტირებული სიმძლავრის საფასურის გაუქმებასთან დაკავშირებით შპს „ჯორჯიან მანგანეზმა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა კომისიის 29.10.2015 წ. №30 დადგენილების, 21.12.2016 წ. №31 დადგენილებისა და სს „ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციული ოპერატორის“ 09.12.2015 წ. №01/249 გარანტირებული სიმძლავრის გაყიდვის აქტის ბათილად ცნობა. მოსარჩელის განმარტებით, გასაჩივრებული აქტების საფუძველზე ეკისრებოდა გარანტირებული სიმძლავრის საფასური, რაც მიაჩნდა უკანონოდ. სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 22.11.2018 წ. №3/10160-15 გადაწყვეტილებით შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს „გარდაბნის თბოსადგურის“ საფასურის თაობაზე გასაჩივრებული ნორმატიული აქტების მიღებისას კომისიის მიერ არ დარღვეულა კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები და ისინი სრულად შეესაბამება კანონმდებლობას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 29 ივნისის განჩინებით, ასევე არ დაკმაყოფილდა შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ სააპელაციო საჩივარი და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით, შპს „ჯორჯიან მანგანეზის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად. 4. შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაურის“ სარჩელი კომისიის მიმართ წყალმომარაგების ტარიფის დადგენასთან დაკავშირებით 2015 წლის 18 მაისს კომისიამ მიიღო №13 დადგენილება შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ ტარიფის დადგენის თაობაზე. შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერმა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების 18.05.2015 წ. №13 დადგენილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. კომპანიის პოზიციით, ტარიფის დადგენისას კომისიამ არ გაითვალისწინა მთელი რიგი სატარიფო კომპონენტები, რითაც არასწორად განსაზღვრა ტარიფი, კერძოდ, მოქმედი 136 სატარიფო მეთოდოლოგიის თანახმად, რეგულირების ბაზაზე წმინდა მოგება შესაძლებელია გაანგარიშდეს კაპიტალზე ამონაგების მიხედვით. კაპიტალზე ამონაგების დონეს კომისია განსაზღვრავს კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) მეთოდით. კომპანიას მიაჩნდა, რომ კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულება განისაზღვრა კანონშეუსაბამოდ, რამაც ტარიფის დაბალ ნიშნულზე განსაზღვრა გამოიწვია და შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერს“ მიადგა მნიშვნელოვანი ზიანი. სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 ივნისის N3/3292-20 გადაწყვეტილებით შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მიუთითებია კომისიის 2008 წლის 29 აგვისტოს N18 მოსარჩელე მხარეს არ დადგენილებით დამტკიცებული მეთოდოლოგიით გათვალისწინებული ტარიფის დათვლისთვის საჭირო დანახარჯების რომელიმე კომპონენტის არასწორად დადგენის ფაქტზე. ამდენად, მხოლოდ კომისიის მიერ კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) გამოთვლის მეთოდოლოგიის ეჭვქვეშ დაყენება საკმარისი საფუძველი არ იყო ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისთვის მაშინ, როცა თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ დასკვნებში გაანგარიშებული კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების გამოთვლა ასევე კონკრეტული მეთოდოლოგიის შედეგი იყო. ამასთან, მოსარჩელე მხარემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა მის მიერ გამოყენებული მეთოდოლოგიის უპირატესი ხასიათი მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოყენებულ პრინციპთან მიმართებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება 2023 წლის მაისში შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მიერ გასაჩივრდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში და ამჟამად კომპანიის სააპელაციო საჩივარი განიხილება აღნიშნულ სასამართლოში. 5. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სარჩელი კომისიის მიმართ წარმოების ტარიფების დადგენასთან დაკავშირებით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, კომისიის 27.11.2015 წ. №33 და 25.12.2015 წ. №42 დადგენილებების ბათილად ცნობისა და კომისიისთვის 21 603 616 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. ხსენებული დადგენილებებით ცვლილებები შევიდა კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში და განისაზღვრა სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ საკუთრებაში არსებული ჰიდროელექტროსადგურების წარმოების ტარიფები. კომპანიის განმარტებით, კომისიის მიერ სათანადოდ არ იქნა გამოკვლეული საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, არასწორად იქნა განსაზღვრული რეგულირებადი აქტივების ბაზა და არასწორად მოხდა რიგი აქტივების როგორც კლასიფიკაცია, ასევე მათი ღირებულების განსაზღვრა. აღნიშნულმა შეცდომებმა გამოიწვია გენერაციის ტარიფის დაფიქსირება გაცილებით დაბალ ნიშნულზე, ვიდრე ეს მოხდებოდა იმ შემთხვევაში, კომისიას სწორად რომ გამოეყენებინა 30.07.2014 წ. N14 137 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეტჩერიზაციის და ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიით“ განსაზღვრული ნორმები. კომპანიას მიაჩნდა, რომ კომისიის მიერ კანონშეუსაბამოდ განისაზღვრა ტარიფები, რითაც მას 21 603 616 ლარის ოდენობით ზიანი მიადგა. სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 10.07.2018 წ. №3/1484-16 გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ მარეგულირებელი ნორმების თანახმად, ტარიფის დადგენა ყველა შემთხვევაში ხდება ისტორიული ღირებულების შეფასების მეთოდით, რაც გულისხმობს, რომ აქტივის ღირებულება ფასდება მისი შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასით. აღნიშნული წესიდან გამონაკლისს წარმოადგენს, როდესაც არ არის დადგენილი აქტივის შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასი. ასეთ შემთხვევაში კომისიის მიერ ადგილი აქვს აქტივის აღდგენითი ღირებულების ანუ შესაფასებელი აქტივის ანალოგიური აქტივით შესაქმნელად საჭირო დანახარჯების ჯამური თანხის განსაზღვრას. ამდენად, უსაფუძვლო იყო სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ პოზიცია, რომ კომისიამ არასათანადო მეთოდით განსაზღვრა რეგულირებული აქტივების ბაზა. სასამართლომ დაადგინა, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტის მიღებისას კომისიის მიერ არ დარღვეულა კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები და იგი სრულად შეესაბამება კანონმდებლობას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 04 აპრილის N3ბ/518-19 განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 06 თებერვლის განჩინებით, სს „ენერგოპრო ჯორჯიას“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად. 6. შპს „რუსთავის წყლის“ სარჩელი კომისიის მიმართ წყალმომარაგების ტარიფის დადგენასთან დაკავშირებით 2016 წელს შპს „რუსთავის წყალმა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა კომისიის 26.11.2015 წ. №31 დადგენილების ბათილად ცნობა. 26.11.2015 წ. №31 დადგენილებით დადგინდა შპს „რუსთავის წყლის“ სასმელი წყლის განაწილების ტარიფი. კომპანიის პოზიციით, ტარიფის დადგენისას კომისიამ არ გაითვალისწინა მთელი რიგი სატარიფო კომპონენტები, რითაც არასწორად განსაზღვრა ტარიფი, კერძოდ, მოქმედი სატარიფო მეთოდოლოგიის თანახმად, რეგულირების ბაზაზე წმინდა მოგება შესაძლებელია გაანგარიშდეს კაპიტალზე ამონაგების მიხედვით. კაპიტალზე ამონაგების დონეს კომისია განსაზღვრავს კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) მეთოდით. კომპანიას მიაჩნდა, რომ კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულება განისაზღვრა კანონშეუსაბამოდ, რამაც ტარიფის დაბალ ნიშნულზე განსაზღვრა გამოიწვია და შპს „რუსთავის წყალს“ მიადგა მნიშვნელოვანი ზიანი. 138 სასამართლოს გადაწყვეტილება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 20.09.2018 წ. №3/9578-15 გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მომხმარებელთა წყალმომარაგება სამეწარმეო საქმიანობის იმ სფეროს განეკუთვნება, რომელიც ობიექტური საფუძვლით მონოპოლიურია, რის გამოც სახელმწიფო ვალდებულია სათანადო სატარიფო რეგულირების გზით დაიცვას მომხმარებელთა უფლებები და ინტერესები ასეთი საქმიანობიდან წარმოქმნილი შესაძლო დაუსაბუთებელი წყალმომარაგების საფასურისგან, თვით მეწარმე სუბიექტის პატივსადები, საფუძვლიანი და დასაბუთებული ინტერესების შეულახავად. სასამართლომ განმარტა, რომ წყალმომარაგებასთან დაკავშირებული საქმიანობის სწორი სატარიფო რეგულირებისათვის ნორმატიული აქტით არის დამტკიცებული მეთოდოლოგია, რომლის საფუძველზეც უნდა გაანგარიშდეს წყალმომარაგების ტარიფი ზემოაღნიშნული პრინციპების რეალიზაციისთვის. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით და სასამართლოში გამოძახებული ექსპერტის ახსნა-განმარტებით, კომისიის მიერ ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში გამოყენებული ტარიფის გაანგარიშების ფორმულა შესაბამისობაშია „წყალმომარაგების ტარიფების დადგენის მეთოდოლოგიის დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2008 წლის 29 აგვისტოს N18 გადაწყვეტილებით დამტკიცებულ მეთოდოლოგიასთან. კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების გაანგარიშების ფორმულა და მისი კომპონენტები საერთაშორისოდ აღიარებულ მიდგომებს შეესაბამება. ამდენად, სასამართლომ დაადგინა, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტის მიღებისას კომისიის მიერ არ დარღვეულა კანონმდებლობით დადგენილი ნორმები და ის სრულად შეესაბამება კანონმდებლობას. სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის განჩინებით, „რუსთავის წყლის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 20 სექტემბრის გადაწყვეტილება. 7. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სარჩელი კომისიის მიმართ შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატის შეთანხმებაზე უარის შესახებ 2023 წელს შპს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ და ვ.კ-მ სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს კომისიის 2022 წლის 23 დეკემბრის N61/1 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. 23.12.2022 წ. N61/1 გადაწყვეტილებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ უარი ეთქვა წარმოდგენილი ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობის ოფიცრის - ვ.კ-ს - კანდიდატის შეთანხმებაზე. კომისიამ მიიჩნია, რომ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და კომისიის 2020 წლის 16 ივლისის N39 დადგენილებით დამტკიცებული „გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების წესების“ მოთხოვნების გათვალისწინებით, ასევე შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატის მიერ წარმოდგენილი ანგარიშისა და მისი საჯარო სხდომაზე განხილვის შედეგების მხედველობაში მიღებით, შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატი არ აკმაყოფილებს განცალკევების წესების მე-18 139 მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილ შესაბამისობის ოფიცრის დამოუკიდებლობისა და კვალიფიკაციის მოთხოვნებს და კომპანიის შესაბამისობის ოფიცრად დანიშვნის შემთხვევაში ვერ განახორციელებდა კანონითა და განცალკევების წესებით მასზე დაკისრებულ ვალდებულებებს. აღნიშნული, თავის მხრივ, შეაფერხებდა კომპანიის, როგორც ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის მიერ კანონითა და განცალკევების წესებით დადგენილი მოთხოვნების შესრულების ეფექტიანობას, რასაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ელექტროენერგეტიკის სექტორის რეფორმის შეუფერხებლად წარმართვისათვის. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ პოზიციით, კომისიის გადაწყვეტილება გასაჩივრების შედეგად უნდა შეჩერებულიყო, რის შედეგადაც სასამართლოს მიერ დავის გადაწყვეტამდე შესაბამისობის ოფიცრის ფუნქციებს შეასრულებდა კომპანიის მიერ წარმოდგენილი კანდიდატი, რომელიც კომისიის შეფასებით არ აკმაყოფილებდა დამოუკიდებლობისა და კვალიფიკაციის მოთხოვნებს. კომისიის შუამდგომლობის საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 26 აპრილის განჩინებით დადგინდა, რომ კომისიის გადაწყვეტილების მოქმედება ავტომატურად არ შეჩერებულა მისი გასაჩივრებით. ამდენად, სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“, სასამართლო დავის მიუხედავად, ვალდებული იყო აღესრულებინა კომისიის გადაწყვეტილება ახალი კანდიდატის წარმოდგენის თაობაზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 26 ივნისის განჩინებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ უარი ეთქვა კერძო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 26 აპრილის განჩინება კომისიის გადაწყვეტილების ავტომატურ შეჩერებაზე უარის შესახებ. ზემოაღნიშნულმა განჩინებებმა განსაზღვრა დავის შედეგი ორივე მხარისთვის: 2024 წლის თებერვალში, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ და ვ.კ-მ განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელის გახმობის მოთხოვნით, რაც საქალაქო სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილდა. დავა დასრულდა კომისიის სასარგებლოდ. 140 9. საერთაშორისო ურთიერთობები 9.1. პარტნიორი საერთაშორისო ორგანიზაციები კომისიის მიზნებისა და ამოცანების მისაღწევად საერთაშორისო ორგანიზაციებთან ურთიერთობა უმნიშვნელოვანესია. სხვადასხვა ქვეყანაში არსებული სიახლეების, გამოწვევების, პროგრესისა და მიღწევების შესახებ ინფორმაციის გაზიარებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება კომისიის საქმიანობის განხორციელების პროცესში. 2023 წელს კომისია ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭოსთან (CEER), ენერგეტიკულ გაერთიანებასთან (Energy Community), ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონულ ასოციაციასთან (ERRA), ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსთან (USAID), კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნულ ასოციაციასა (NARUC) და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობდა. 2023 წელს პერუში, ქალაქ ლიმაში, ენერგეტიკის რეგულირების შესახებ VIII მსოფლიო ფორუმი გაიმართა და მასში მონაწილეობა მიიღეს კომისიის თავმჯდომარემ, დავით ნარმანიამ, კომისიის წევრმა, გიორგი ფანგანმა და კომისიის თავმჯდომარის უფროსმა მრჩეველმა, მაია მელიქიძემ. ამავე ფორუმზე იქნა მიღებული გადაწყვეტილება ენერგეტიკის რეგულირების შესახებ IX მსოფლიო ფორუმის (WFER IX) 2026 წელს საქართველოში ჩატარების თაობაზე. ენერგეტიკის რეგულირების შესახებ მსოფლიო ფორუმი ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საერთაშორისო კონფედერაციის ეგიდით (ICER), 2000 წლიდან, ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ იმართება. სხვადასხვა ორგანიზაციასთან ერთად ICER-ის წევრები არიან: ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭო (CEER), აშშ-ს კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ასოციაცია (NARUC), ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონული ასოციაცია (ERRA). 2017 წლიდან კომისია ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭოში (CEER) დამკვირვებლის სტატუსით სარგებლობს. 2023 წელს კომისიის თანამშრომლები ესწრებოდნენ CEER-ის გენერალურ ასამბლეას და აქტიურად მონაწილეობდნენ სხვადასხვა სამუშაო ჯგუფის შეხვედრებში. 2023 წელს CEER ახორციელებდა „ევროკავშირი ენერგეტიკისთვის“ პროგრამის მე-2 ფაზას (EU4Energy Phase II programme), რომლის მიზანია, ნაკლები ნახშირბადისა და სუფთა ენერგიის ტრანზიციის ხელშეწყობა აღმოსავლეთ პარტნიორობის ექვს ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოში. აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში არაერთი შეხვედრა და ტრენინგი გაიმართა კომისიის წარმომადგენლების მონაწილეობით. 2023 წელს კომისიის წარმომადგენლები აქტიურად თანამშრომლობდნენ ენერგეტიკულ გაერთიანებასთან (Energy Community) და მონაწილეობას იღებდნენ ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს მიერ ორგანიზებულ ღონისძიებებსა და სამუშაო ჯგუფების შეხვედრებში. ამავე წელს ენერგეტიკული გაერთიანების (Energy Community) სამდივნოს დირექტორი არტურ ლორკოვსკი ვიზიტით იმყოფებოდა საქართველოში. კომისიაში ვიზიტის დროს შეხვედრაზე განხილულ იქნა საქართველოს ენერგეტიკული ბაზრის გამოწვევები. 141 კომისია ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონულ ასოციაციასთან (ERRA) მრავალი წელია თანამშრომლობს და ამავდროულად ორგანიზაციის დამფუძნებელი წევრია. კომისიის თანამშრომლები 2023 წელს აქტიურად მონაწილეობდნენ ERRA-ს გენერალურ ასამბლეაში, მარეგულირებელი ორგანოების თავმჯდომარეთა შეხვედრებში, კომიტეტების, სამუშაო ჯგუფის შეხვედრებსა და ტრენინგებში. 2023 წლის განმავლობაში ERRA-ს ინიციატივით მიმდინარეობდა პროექტი „ქალები ენერგეტიკაში“. ამავე წელს ჩატარდა ლიდერთა ფორუმი რეგულირების შესახებ და ERRA-ს მე-20 ყოველწლიური კონფერენცია. 2023 წელს „ყაზახეთის მთავრობის სატარიფო რეფორმის დახმარების შესახებ“ ERRA-სა და მსოფლიო ბანკის (World Bank) ერთობლივი პროექტის ფარგლებში გამართულ სამუშაო შეხვედრებში, საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარების მიზნით, სპიკერის სტატუსით კომისიის წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ. 2023 წელს კომისია აქტიურად თანამშრომლობდა კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნულ ასოციაციასთან (NARUC). NARUC-ის ორგანიზებითა და აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით არაერთი სამუშაო შეხვედრა და ტრენინგი გაიმართა. კომისიის წარმომადგენლები ექსპერტებად იყვნენ მიწვეული უზბეკეთისა და ყაზახეთის ენერგეტიკის მარეგულირებელ ორგანოებში. კომისიის წარმომადგენლები ასევე მონაწილეობდნენ სასმელი წყლისა და წყალარინების სექტორის ევროპის შეხვედრაში. მარეგულირებელთა ასოციაციის (WAREG) გენერალური ასამბლეის კომისია აქტიურად თანამშრომლობს სხვა ქვეყნების მარეგულირებელ ორგანოებთან. 2023 წელს ლიეტუვას რესპუბლიკის ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული საბჭოს მიწვევით ორმხრივი შეხვედრა განხორციელდა, რომელშიც კომისიის თავმჯდომარე დავით ნარმანია, კომისიის წევრი მაია მელიქიძე, ელექტროენერგეტიკის დეპარტამენტის დირექტორი ნუგზარ ბერიძე და ტარიფებისა და ეკონომიკური ანალიზის დეპარტამენტის დირექტორი გივი სანიკიძე მონაწილეობდნენ. შეხვედრის მიზანი იყო ცოდნის გაზიარება ლიეტუვას ელექტროენერგეტიკული ლიბერალიზებული ბაზრის ტრანსფორმაციის, ტარიფების რეგულირების, ქსელებთან მიერთების წესებისა და სხვა შესაბამისი საკითხების შესახებ. 2023 წელს გაიმართა შეხვედრა ყირგიზეთის რესპუბლიკის ენერგეტიკის სამინისტროში არსებული საწვავისა და ენერგეტიკის კომპლექსური რეგულირების დეპარტამენტის წარმომადგენლებსა და კომისიის აპარატის თანამშრომლებს შორის. შეხვედრის ფარგლებში კომისიის წარმომადგენლებმა ყირგიზ კოლეგებს მიაწოდეს ინფორმაცია კომისიის დამოუკიდებლობისა და სატარიფო რეგულირების შესახებ. 2023 წელს მოლდოვის რესპუბლიკის ენერგეტიკის რეგულირების ეროვნულ სააგენტოსა და კომისიას შორის გაფორმდა თანამშრომლობის მემორანდუმი, რომელიც მიზნად ისახავს მხარეებს შორის გამოცდილების გაზიარებასა და თანამშრომლობას ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზის, წყალმომარაგების საქმიანობის ლიცენზირებისა და საინფორმაციო ტექნოლოგიების სფეროებში. 142 9.2. განხორციელებული და მიმდინარე საერთაშორისო პროექტები: ევროკავშირის დაფინანსებით, კომისიაში „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მხარდაჭერა დიგიტალიზაციისთვის შესაბამისი გარემოს შექმნისა და დიგიტალიზაციის სტრატეგიის შემუშავების შესახებ“ ტვინინგ ლაითის პროექტი განხორციელდა, იტალიის ენერგეტიკული მომსახურებების სამსახურის (GSE) მიერ და 2023 წლის თებერვალში დასრულდა. აღნიშნული პროექტის ფარგლებში იტალიელი ექსპერტები და კომისიის თანამშრომლები ერთობლივად მუშაობდნენ კომისიის დიგიტალიზაციის სტრატეგიისა და სამუშაო გეგმის პროექტის შემუშავებაზე. კომისიაში ევროკავშირის დაფინანსებით დაძმობილების რიგით მე-4 პროექტი „ქსელური ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის, ენერგოეფექტურობისა და განახლებადი ენერგიების მარეგულირებელი სტრატეგიის შემუშავებისა და მოთხოვნის მხარის ჩართულობის ხელშემწყობი მარეგულირებელი ჩარჩოს ჩამოყალიბება“ დასრულდა. პროექტის განმახორციელებელი პარტნიორები იყვნენ ავსტრიის ენერგეტიკის მარეგულირებელი ორგანო (E-Control) და გერმანიის ფედერალური ქსელის სააგენტო (BNetzA). პროექტში ჩართული იყვნენ საფრანგეთის ენერგეტიკის მარეგულირებელი კომისიისა (CRE) და ლიეტუვას ეროვნული ენერგეტიკის მარეგულირებელი საბჭოს (Vert) ექსპერტები. აღნიშნული პროექტი 1 500 000 ევროს ოდენობით იყო დაფინანსებული. 2023 წელს “ელექტროენერგიის დამგროვებელი ბატარეების რეგულირების სფეროში შესაძლებლობების გაძლიერების” შესახებ ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული ტექნიკური დახმარებისა და ინფორმაციის გაცვლის პროგრამა (TAIEX) მიმდინარეობდა, რომელიც მიზნად ისახავდა დამგროვებელი ბატარეების რეგულირებისა და ქსელში ინტეგრაციის შესახებ გამოცდილების გაზიარებას. აზიის განვითარების ბანკის (ADB) დაფინანსებით 2023 წელს მიმდინარეობდა „ენერგიის შენახვისა და მწვანე წყალბადის სექტორის ჩამოყალიბების პროგრამა“, რომლის მიზანია საქართველოს ელექტროენერგეტიკული ქსელის უსაფრთხოების გაძლიერების, მარეგულირებელი ჩარჩოს გაუმჯობესებისა და განახლებადი ენერგიის განვითარების ხელშეწყობა. კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) ორგანიზებითა და აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით განხორციელდა: სტაჟირების პროგრამა, რომელიც ითვალისწინებდა მდედრობითი სქესის სტუდენტების შესაძლებლობების გაძლიერებას ენერგეტიკის სფეროში. აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში მდედრობითი სქესის 4-მა წარმომადგენელმა 6-თვიანი სტაჟირება გაიარა კომისიის ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და იურიდიულ დეპარტამენტებში; ენერგეტიკის სექტორში დასაქმებულ ქალ ლიდერთა ხელშეწყობის პროგრამა (AWLE), რომლის ფარგლებშიც ჩატარდა ტრენინგები თემაზე: „გაუცნობიერებელი მიკერძოების შესახებ“, „საშუალო რგოლის ლიდერთა კარიერული ზრდის ხელშეწყობის შესახებ“. 143 კომისია აქტიურად თანამშრომლობდა აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) „საქართველოს ენერგეტიკული მომავლის უზრუნველყოფის პროგრამასთან“. პროგრამის ფარგლებში ჩატარდა კიბერუსაფრთხოების შესახებ არაერთი მნიშვნელოვანი ტრენინგი, კონფერენცია „ქალთა ჩართულობა ენერგეტიკაში“, ენერგეტიკული პოლიტიკის ფორუმი და საერთაშორისო კონფერენცია განახლებადი ენერგიის ინვესტიციების შესახებ. პროგრამის მიზნებია: ენერგეტიკული სისტემის გაუმჯობესებული დაგეგმვა, გაზრდილი ინვესტიციები ენერგეტიკული სექტორის მდგრადობის ხელშესაწყობად, გაუმჯობესებული მმართველობა და ფუნქციონირება საქართველოს ენერგეტიკული ბაზრის გამართულად ფუნქციონირებისათვის და შემცირებული კიბერუსაფრთხოების მოწყვლადობა. აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დაფინანსებით, 2023 წელს მიმდინარეობდა „ადამიანური რესურსებისა და ინსტიტუციური შესაძლებლობების განვითარების პროგრამა“ (HICD), რომელიც მიზნად ისახავდა კომისიის ინსტიტუციური განვითარების გეგმისა და საკომუნიკაციო სტრატეგიის შემუშავებას. 144 10. საზოგადოებასთან ურთიერთობა კომისიის მუშაობა ეფუძნება საზოგადოებასთან ანგარიშვალდებულებას, გამჭვირვალობას, ობიექტურ და მიუკერძოებელ მიდგომებს საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფთან, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან მჭიდრო თანამშრომლობას, ასევე ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზის, წყალმომარაგებისა და მელიორაციის სექტორებში მოქმედი კომპანიებისა და კომუნალური სერვისებით მოსარგებლე პირების დროული და ობიექტური ინფორმირების პრინციპებს. საზოგადოებასთან ურთიერთობის დეპარტამენტის მიზანია ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორების შესახებ საზოგადოებაში ინფორმირებულობის დონის ამაღლება და მომხმარებლებისათვის ინფორმაციის დროული მიწოდება მათი უფლებების შესახებ. შესაბამისად, კომისიაში მუდმივ რეჟიმში გრძელდება მიღებული საჯარო გადაწყვეტილებებისა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული საქმიანობის შესახებ საზოგადოების ინფორმირების პროცესი და მჭიდრო ურთიერთობა როგორც მედიის, ასევე არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებსა და ექსპერტებთან. კომისიის წარმომადგენლები რადიოგადაცემებში. სისტემატური აქტიურად ხასიათი მონაწილეობენ ჰქონდა სატელევიზიო მასმედიის და წარმომადგენლებთან ბრიფინგებისა და პრესკონფერენციების ჩატარებას, რის შედეგადაც კომისიამ უზრუნველყო მისი საქმიანობის სრულყოფილად გაცნობა საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფისათვის. კომისიის მიერ დადგენილი რეგულაციებისა და ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში მიმდინარე სიახლეების შესახებ ინფორმაცია მუდმივად ახლდებოდა და ქვეყნდებოდა კომისიის ვებგვერდზე www.gnerc.org, ასევე ოფიციალურ Facebook, Twitter, Feedc, Youtube და Linked in გვერდებზე. მომხმარებლებთან ურთიერთობა მომსახურების პროექტის შედეგად ხარისხის გაუმჯობესების საანგარიშო პერიოდში მიზნით საშუალოდ განხორციელებული სხვადასხვა 15%-ით მოქალაქეთა შემცირდა მომართვიანობა როგორც სოციალური ქსელის საშუალებით, ასევე კომისიის ქოლცენტრში. 2023 წლის განმავლობაში კომისიას სოციალური ქსელით 1138-მა მომხმარებელმა მომართა, ხოლო შემოსული ზარების მონიტორინგის მიხედვით, ქოლცენტრში 13 396 ზარი შემოვიდა. მოქალაქეებისთვის გაწეული კონსულტაციების მონიტორინგის შედეგად გამოიკვეთა, რომ ძირითადი საკითხები ეხებოდა კომუნალურ კომპანიებთან ურთიერთობის დროს წარმოქმნილ სხვადასხვა პრობლემას, კერძოდ, ელექტროენერგეტიკის სექტორში – რეგიონებში ელექტროენერგიის მომარაგების ხშირ წყვეტას, წყალმომარაგების სექტორში – წყლის მიწოდების ხარისხსა და უწყვეტობას, წყალარინების პრობლემებს თბილისსა და რეგიონებში. 145 11. მმართველობითი ფუნქციები 11.1. საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015 2023 წელს კომისიის ერთ-ერთ მთავარ სტრატეგიულ ამოცანას წარმოადგენდა კომისიის საქმიანობის საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით განხორციელების უზრუნველყოფა, რომლის საერთაშორისო სტანდარტის ISO 9001:2015 – ხარისხის მენეჯმენტის სისტემასთან შესაბამისობა კიდევ ერთხელ დადასტურდა გასული სამი წლის საქმიანობის შედეგების როგორც ეროვნული აუდიტორების, ასევე საერთაშორისო სასერტიფიკაციო ორგანოს (TUVNORD) აუდიტორულ შემოწმებებსა და დასკვნებში, გაკეთდა მაღალი შეფასებები და გაიცა რეკომენდაცია საერთაშორისო სტანდარტ ISO 9001:2015-ის სერტიფიკატის მოქმედების ვადის გაგრძელების თაობაზე. 11.1.1. საერთაშორისო სტანდარტ ISO 9001:2015-ის განვითარების შედეგები საანგარიშო პერიოდში ცვლილებები შევიდა და ახლებურად ჩამოყალიბდა მთელი რიგი დოკუმენტები, კერძოდ, სტრატეგიული პროგრამა, ორგანიზაციის პოზიტიური და ნეგატიური ფაქტორები, ორგანიზაციული რისკები, პროცესების აღწერის (PD) დოკუმენტები, შესრულების ძირითადი მაჩვენებლების (KPI) ფორმები, რისკების შეფასების ფორმები და სხვ. აღნიშნული კომისიას მნიშვნელოვნად დაეხმარა ISO 9001:2015-ის ფარგლებში 2020 წელს დანერგილი საერთაშორისო პროცედურების პრაქტიკაში სრულფასოვნად ადაპტირების მხრივ. 11.2. ბიუჯეტი და მისი შესრულების ძირითადი პარამეტრები ,,ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ’’ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია ყოველი წლის ბოლომდე ამტკიცებს მომავალი წლის დეტალურ ბიუჯეტს, რომელშიც გათვალისწინებულია კომისიის აპარატისაგან დამოუკიდებლად არსებული მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახურის ხარჯებიც. კომისია ფინანსდება რეგულირებული საქმიანობისათვის კომისიის მიერ დადგენილი რეგულირების საფასურიდან, რომელსაც შესაბამისი ლიცენზიატები და სხვა რეგულირებული საწარმოები იხდიან ,,რეგულირების საფასურის შესახებ“ საქართველოს კანონით. რეგულირების საფასური წარმოადგენს საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ბიუჯეტის ფორმირების ძირითად წყაროს, საიდანაც იფარება კომისიის ხარჯები და რომელიც 146 უზრუნველყოფს კომისიის ფინანსურ დამოუკიდებლობასა და მის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული უფლებამოსილებების განხორციელებას. ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში რეგულირებული საწარმოების გადასახდელი რეგულირების საფასურის კოეფიციენტი განსაზღვრულია კომისიის 2020 წლის 9 დეკემბრის №63 დადგენილებით და იგი შეადგენს 0.003-ს. კომისიის 2023 წლის ბიუჯეტით დაგეგმილი და ფაქტობრივი შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ქვემოთ: კომისიის 2023 წლის შემოსავლები 12,000 11,929 11,464 10,600 10,160 10,000 8,000 6,000 4,000 1,092 1,039 2,000 751 169 - 2023 წლის გეგმა 2023 წლის ფაქტი ელექტროენერგიის სექტორი ბუნებრივი გაზის სექტორი წყალმომარაგების სექტორი სხვა შემოსავლები ცხრილი 11.1. კომისიის დაგეგმილი და ფაქტობრივი შემოსავალი 2023 წელს (ათას ლარში) კომისიის ხარჯების პროგნოზირება ბიუჯეტში ხორციელდება მისაღები რეგულირების საფასურის საპროგნოზო მოცულობის გათვალისწინებით. კომისიის ბიუჯეტი შედგენილია თითოეული დანახარჯის არგუმენტირებული ფუნქციონირების საჭიროებიდან გამომდინარე. 147 დასაბუთებით, კომისიის შეუფერხებელი კომისიის 2023 წლის ხარჯები 19,075 20,000 18,079 18,000 16,000 14,000 12,000 10,000 8,000 6,000 3,756 3,855 2,753 4,000 394 2,000 134 2,163 615 342 49 615 - 2023 წლის გეგმა 2023 წლის ფაქტი ძირითადი საშუალებების შეძენა საქონელი და მომსახურება სახელფასო ფონდი მივლინება საწევრო სხვა ხარჯი ცხრილი 11.2. კომისიის დაგეგმილი და ფაქტიური ხარჯი 2023 წელს (ათას ლარში) კომისიის 2023 წლის დამტკიცებული ბიუჯეტი შეადგენს 27,828,945 ლარს. კომისიის 2023 წლის ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის დასკვნა დანართის სახით ერთვის წინამდებარე წლიურ ანგარიშს. აუდიტის დასკვნის მიხედვით, ფინანსური ანგარიშგება, ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით, სამართლიანად ასახავს კომისიის ფინანსურ მდგომარეობას 2023 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტების (ფასს) შესაბამისად. 11.3. საქონლისა და მომსახურების შესყიდვა კომისია საქონლისა და მომსახურების შესყიდვას ახორციელებს „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. შესყიდვები 2023 წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა არსებული შესყიდვების გეგმის თანახმად. შესყიდვების წლიური გეგმით გათვალისწინებული თანხა შეადგენდა 3,034,756 ლარს. ნახაზზე №11.3 ასახულია ინფორმაცია კომისიის შესყიდვების წლიური გეგმით გათვალისწინებული თანხების შესახებ 2020-2023 წლებისათვის. 148 2,041,431 2,011,200 2,743,280 3,034,756 2020 2021 2022 2023 ნახაზი 11.3. კომისიის 2020-2023 წლების შესყიდვების გეგმა 200 160 3.6% 4.1% 12% 6.4% 84.4% 89.5% 6.4% 6% 8.9% 11.6% 84.7% 82.4% 120 80 40 0 2020 გამარტივებული შესყიდვა 2021 2022 ელექტრონული ტენდერი 2023 კონსოლიდირებული ტენდერი ნახაზი 11.4. 2023 წლის ხელშეკრულებების რაოდენობა შესყიდვის საშუალებების მიხედვით 149 11.4. ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული მართვა 11.4.1. ადამიანური რესურსების მართვა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატის საშტატო განრიგის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2023 წლის 22 ნოემბრის №55/1 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა კომისიის ახალი საშტატო სტრუქტურა. კომისიაში 2023 წელს არსებული 8 ვაკანტური თანამდებობა შეივსო კონკურსის საფუძველზე, რომლებიც ჩატარდა „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული კონკურსის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 18 ივნისის №412 დადგენილებისა და „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატში კონკურსის ჩატარების დებულების“ დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 14 სექტემბრის №23 დადგენილების შესაბამისად. საერთაშორისო ISO 9001:2015 სტანდარტის მოთხოვნათა შესაბამისად, შემუშავდა/განახლდა ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული მართვის პროცესის აღწერის დოკუმენტები, მათ შორის, თანამდებობრივი ინსტრუქციები. თითოეული თანამშრომელი გაეცნო თავის თანამდებობრივ ინსტრუქციას. საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებებით თანასწორად სარგებლობის უზრუნველყოფის მიზნით კომისიაში განხორციელდა შესაბამისი ღონისძიებები: კომისიის 2023 წლის 28 ივლისის №39/4 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში დასაქმებულ პირთა შეფასების წესით“ განისაზღვრა პერსონალის შეფასების სისტემის მეთოდოლოგია. შესაბამისად, განხორციელდა თანამშრომელთა შეფასების პროცესი და შედეგების გათვალისწინებით განისაზღვრა კომისიის ორგანიზაციული და ადამიანური რესურსის ძალისხმევის ზრდის, პერსონალის კარიერული წინსვლისა და პროფესიული განვითარების სავალდებულო პროგრამის საჭიროებები. თითოეულ თანამშრომელს მიეცა თანაბარი შესაძლებლობა მიზნებისა და ამოცანების ჩამოყალიბების, მათი განხორციელებისა და შესრულებული სამუშაოს შეფასების პროცესში. განახლდა მონაცემთა ბაზა, პერსონალურ მონაცემებს და მასზე წვდომა აქვს რომელიც მოიცავს თანამშრომელთა შესაბამის სტრუქტურულ ერთეულს კომპეტენციის ფარგლებში. საანგარიშო პერიოდში კომისიის მიერ მოთხოვნილი, დამუშავებული და შენახული იქნა პერსონალური მონაცემები შემდეგი ფორმით:  თანამშრომელთა პირადი საქმეები;  სტაჟიორთა და პრაქტიკანტთა პირადი საქმეები; 150  ვაკანტურ თანამდებობაზე დანიშვნის მიზნით გამოცხადებულ კონკურსში მონაწილეთა დოკუმენტაცია;  კომისიაში მოქალაქეების მიერ წარმოდგენილ განცხადებებში მითითებული პერსონალური მონაცემების დოკუმენტბრუნვის ელექტრონულ სისტემაში შენახვის ელექტრონული ბაზა. პერსონალური მონაცემების შესახებ ინფორმაციის შენახვა კომისიაში განხორციელდა როგორც ელექტრონულად, ასევე მატერიალური ფორმით. ორივე შემთხვევაში ინფორმაციის შენახვის კანონმდებლობით დადგენილი წესი იყო დაცული და რაიმე ფორმის პრეტენზია არ დაფიქსირებულა. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, შემუშავდა მონაცემთა დამუშავების პრინციპები და შენახვის წესები; განისაზღვრა მონაცემთა დამმუშავებლის უფლებები და მოვალეობები; ფაილურ სისტემაში განთავსდა ფაილური სისტემის კატალოგები, სადაც აღირიცხა შემდეგი ინფორმაცია: ფაილური სისტემის სახელწოდება, მონაცემთა დამმუშავებლის დასახელება და მისამართი, მონაცემთა შენახვის ან/და დამუშავების ადგილი, მონაცემთა დამუშავების სამართლებრივი საფუძველი, მონაცემთა სუბიექტის კატეგორია, მონაცემთა კატეგორია ფაილურ სისტემაში, მონაცემთა დამუშავების მიზანი, მონაცემთა შენახვის ვადა; ფაილურ სისტემაში განთავსებულ მონაცემთა მიმღები და მათი კატეგორიები, მონაცემთა უსაფრთხოების დაცვისათვის დადგენილი პროცედურის ზოგადი აღწერილობა. „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში სტაჟირებისა და სასწავლო პრაქტიკის გავლის წესის“ თანახმად, კომისიაში განხორციელდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ეკონომიკის საერთაშორისო სკოლის, ჯიპა - საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის სტუდენტთა სტაჟირება და სასწავლო პრაქტიკა. სულ კომისიაში სტაჟირება გაიარა 8 სტუდენტმა და სასწავლო პრაქტიკა - ერთმა სტუდენტმა. მათგან 4-მა პირმა კომისიის აპარატში სტაჟირება გაიარა USAID-ის მხარდაჭერით, კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) გენდერული თანასწორობის პროგრამის - „ენერგეტიკაში ქალი ლიდერების წინსვლის ხელშეწყობის“ ფარგლებში, ენერგეტიკის სექტორში ქალების როლის გაძლიერების მიზნით. განახლდა ადამიანური რესურსების მართვის პროგრამული პაკეტი. კომისიის პორტალზე განთავსდა კომისიის დეპარტამენტების, აპარატის თანამშრომლებისა და კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებების აღრიცხვისა და მართვის მოდულები, რაც ემსახურება ელექტრონული სტრატეგიის შემუშავება/დანერგვის გზით ადამიანური რესურსების მართვის ფუნქციის გაძლიერებასა და განვითარებას. კომისიაში უზრუნველყოფილია გენდერული თანასწორობის დაცვის ნიშნით ქალისა და მამაკაცის თანაბარი ინდივიდუალური უფლებები და თავისუფლებები. როგორც კომისიაში დასაქმების, ისე პროფესიული განვითარების მხრივ ისინი თანაბარი შესაძლებლობებით 151 სარგებლობენ. კომისიის წევრებისა და აპარატის თანამშრომლების გენდერის მიხედვით გადანაწილება მოცემულია ნახაზზე 11.5. გენდერული განაწილება თანამშრომელთა კატეგორიების მიხედვით კომისიის წევრები 0% 100% ტოპ მენეჯმენტი (დირექტორები და დირექტორის მოადგილეები) 32% 68% საშუალო რგოლის მენეჯმენტი (სამმართველოების უფროსები) 33% 67% არამენეჯერული რგოლი (სპეციალისტები, დამხმარე პერსონალი) 58% 42% ქალი მამაკაცები ნახაზი 11.5. კომისიის წევრებისა და აპარატის თანამშრომლების სქესის მიხედვით გადანაწილება 2023 წელს მუდმივად ხორციელდებოდა კომისიაში დასაქმებულთა პროფესიული განათლების დონის ამაღლების ღონისძიებები. მომზადდა სწავლებებისა და ინსტრუქტაჟების 2023 წლის წლიური პროგრამა, პერსონალის სწავლებების რეგისტრაციის ჟურნალი. 2023 წელს კომისიაში დასაქმებულებმა გაიარეს 32 ტრენინგ-კურსი, რომლებიც განხორციელდა ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონალურ ასოციაციასთან (ERRA), ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭოსთან (CEER), აშშ საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსთან (USAID), ლევან მიქელაძის სახელობის დიპლომატიურ სასწავლო და კვლევით ინსტიტუტთან, უსაფრთხოების აკადემიასთან, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის სსიპ საჯარო აუდიტის ინსტიტუტსა და ელიზბარ ერისთავის სახელობის ენერგეტიკის სასწავლო ცენტრთან თანამშრომლობით. აპარატის თანამშრომლებმა გაიარეს შემდეგი ტრენინგები/სასწავლო კურსები: „ენერგეტიკის სექტორში დასაქმებულ ქალ ლიდერთა ხელშეწყობის პროგრამა“, „სამეწარმეო/კორპორატიული 152 სამართალი“, „ხარისხის მართვის სისტემის შიდა აუდიტორი ISO 19011:2018“, „ადმინისტრაციული სამართალი“, ,,კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) დადგენა”, „შრომის უსაფრთხოების აკრედიტირებული პროგრამა“, „ციფრული პროდუქტის მენეჯმენტი და ბიზნეს ანალიზი“, „პროგრამული უზრუნველყოფა PLEXOS (ენერგეტიკული მოდელირებისა და სიმულაციის სამიტი Xcelerate 2023)“, „ბუნებრივი გაზის მიწოდების უსაფრთხოების ღონისძიებების შესახებ ევროკავშირის (EU) 2017/1938 რეგულაციის დანერგვის მეთოდები“, „ევროკავშირის ენერგეტიკის მარეგულირებელი ჩარჩო და პოლიტიკის საფუძვლები - მოდული 1“, „ევროპის ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის ბაზრის რეგულირების საფუძვლები - მოდული 2“, „პროგრამირების ენა - React“, „ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტები (IFRS, IAS)“, „UI/UX დიზაინი (ვებ და მობაილ აპლიკაციების დიზაინი)“, „დიპლომატიური პროტოკოლისა და ეტიკეტის საფუძვლები“, „თანასწორობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის მექანიზმები“, „სიცოცხლის გადარჩენის ბაზისური ალგორითმი“, „გადაცემისა და განაწილების ქსელური ტარიფები“, „შესავალი ენერგეტიკის რეგულირებაში“, „გენდერული თანასწორობა“, “კლიმატის ცვლილება და განახლებადი ენერგიები”, ,,კიბერუსაფრთხოების ხელშეწყობა“, ,,ენერგიის დამგროვებლების რეგულირება”, „გაძლიერებული Excel“, „ელექტროენერგეტიკის რეგულირების შესახებ“, „განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ელექტროენერგიის წარმოშობის სერტიფიკატებთან დაკავშირებული მარეგულირებელი გარემო“, „პრაქტიკული ბუღალტერია (IFRS-ის სტანდარტების მიხედვით)“, „სუფთა ენერგიის დაფინანსება და დანერგვა“, „პროფესიული განვითარება HR კუთხით“. საანგარიშო პერიოდში კომისიის აპარატის ერთმა თანამშრომელმა გაიარა სტაჟირება ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონულ ასოციაციაში (ERRA) ენერგეტიკის სამართლის კვლევისა და ანალიზის მიმართულებით, ერთი თანამშრომელი (სწავლის დაფინანსების მოპოვებით) სწავლობდა დიდი ბრიტანეთის წამყვან უნივერსიტეტში მნიშვნელოვან სამაგისტრო პროგრამაზე: „ბიზნესის ადმინისტრირება“ (ლონდონის ბიზნეს სკოლა), ორი მათგანი კი (კომისიისგან დამოუკიდებლად ინდივიდუალურად მოპოვებული სწავლის უფლებით) სწავლობდა სასწავლო პროგრამებზე: „სუფთა ენერგიის დაფინანსება და დანერგვა“ (იელის უნივერსიტეტი) და „ახალგაზრდა მეცნიერების მხარდასაჭერად“ (მაკედონიის უნივერსიტეტი). 11.4.2. საქმისწარმოება კომისიაში საქმისწარმოება ხორციელდება „საქმისწარმოების ერთიანი წესების“ დამტკიცებისა და ამოქმედების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ივლისის N414 ბრძანებულებისა და კომისიის თავმჯდომარის 2020 წლის 24 იანვრის №45 ბრძანებით დამტკიცებული კომისიის საქმისწარმოების წესის შესაბამისად. კომისიაში იწარმოება კომისიის უწყებრივი რეესტრები (მათ შორის, მიღებული და გაგზავნილი კორესპონდენციის რეესტრი). 2023 წელს კომისიაში სულ შემოვიდა 12367 განცხადება/წერილი. 153 კომისიის პორტალზე განთავსებულია კომისიაში განხილული დავების, კომისიის საჯარო სხდომების, კომისიის დადგენილებებისა და გადაწყვეტილებების აღრიცხვისა და მართვის მოდულები, რაც მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს კომისიაში საქმისწარმოების ერთიანი სისტემის წარმატებულ ფუნქციონირებას. კომისიაში შემოსული და კომისიის საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი სამართლებრივი, ეკონომიკური, სალიცენზიო და სამეცნიერო-ტექნიკური დოკუმენტები შედის კომისიის საარქივო ფონდში. საარქივო საქმისწარმოებაზე პასუხისმგებელია თავმჯდომარის ბრძანებით საგანგებოდ დანიშნული პირი. კომისია საუწყებო არქივის ორგანიზების პროცესში ხელმძღვანელობს კომისიის თავმჯდომარის 2017 წლის 6 მარტის №118 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატისა და კომისიასთან არსებული მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახურის საქმეთა ნაერთი ნომენკლატურით“. კომისია თანამშრომლობს სახელმწიფო ეროვნულ არქივთან. განახლდა კომისიის უწყებრივი არქივის მართვის მოდული, კომისიის ელექტრონული არქივი, რომელიც მოიცავს 1996-2017 წლების ინფორმაციას. კომისიაში შემოსული და გაგზავნილი საიდუმლო დოკუმენტაციის საქმისწარმოებაზე პასუხისმგებელია კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებით დანიშნული პირი. „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, კომისია აწარმოებს უწყებრივ სალიცენზიო რეესტრს, რომელშიც საანგარიშგებო პერიოდში შეტანილ იქნა 6 ახალი ჩანაწერი, ხოლო 7 არსებულ ჩანაწერში შევიდა ცვლილება, რაც გამოწვეული იყო ამავე პერიოდში ლიცენზიების გაცემით და ცვლილების შეტანით. განახლდა ლიცენზიების მართვის ელექტრონული პროგრამა, რომელიც მოიცავს ინფორმაციებს 1998 წლიდან დღემდე. კომისიის წარდგინებით, „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლით გათვალისწინებული მონაცემები შეიტანება სახელმწიფო სალიცენზიო რეესტრში და ლიცენზიის გაცემის თაობაზე ინფორმაცია ქვეყნდება სსიპ „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“ ვებგვერდზე. კომისიის ისტორიაში პირველად, მომხმარებელთა მომსახურების გაუმჯობესების მიზნით, 2023 წელს შეიქმნა და წარმატებით ფუნქციონირებს მოქალაქეთა მისაღები და საშვთა ბიურო. 11.4.3. ინფორმაციის საჯაროობა კომისიის 2014 წლის 28 მარტის №7 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში არსებული საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების წესის“ შესაბამისად, კომისია უზრუნველყოფს საჯარო ინფორმაციის პროაქტიულ გამოქვეყნებას საკუთარ ელექტრონულ რესურსზე (კომისიის ვებგვერდი – www.gnerc.org). 154 საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის III თავის 49-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, კომისიის მიერ მომზადდა და კომისიის 2023 წლის 7 დეკემბრის №58/10 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა საჯარო ინფორმაციის შესახებ ანგარიში, რომელმაც მოიცვა 2023 წელს კომისიაში ინფორმაციის თავისუფლების უზრუნველყოფის, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, აგრეთვე ამავე კოდექსის მე-40 მუხლით გათვალისწინებული საჯარო ინფორმაციის გაცემის ვალდებულების შესრულებისა და კოდექსში მითითებული ვადების დაცვის მდგომარეობის ანალიზი. ხსენებული დოკუმენტი, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის III თავის 49ე მუხლის შესაბამისად, გაეგზავნა საქართველოს პრეზიდენტს, საქართველოს პრემიერ-მინისტრს, საქართველოს პარლამენტს და გამოქვეყნდა სსიპ „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში“. 2023 წელს საჯარო ინფორმაციის გაცემის თაობაზე შემოვიდა სულ 68 წერილობითი მოთხოვნა, აქედან სრულად დაკმაყოფილდა 56, ნაწილობრივ – 6 და არ დაკმაყოფილდა 6. ნაწილობრივ დაკმაყოფილება და უარის თქმა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე გამოწვეული იყო მოთხოვნილი ინფორმაციის კომისიაში არარსებობით, კონფიდენციალურობით ან შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობით. საჯარო ინფორმაციის გაცემის მოთხოვნასთან დაკავშირებით საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაზე პასუხისმგებელი პირი აწარმოებდა საჯარო ინფორმაციის გაცემის ან განმარტების მოთხოვნის თაობაზე როგორც კომისიის ელექტრონული ფოსტით (publicinfo@gnerc.org), ასევე კანცელარიით შემოსული წერილების რეესტრს. შექმნილია საჯარო ინფორმაციის გაცემის მართვის მოდული, რომელიც განთავსებულია ელექტრონულ პორტალზე და მოიცავს 2016-2023 წლების ინფორმაციას. 11.4.4. კომისიის საჯარო სხდომები და საოქმო წარმოება კომისია ასრულებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 32-ე მუხლის მოთხოვნებს კომისიის სხდომათა საჯაროობის თაობაზე, კერძოდ, კომისიის სხდომები საჯაროა და მათზე დასწრება ყველა დაინტერესებულ პირს შეუძლია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სხდომა ან მისი ნაწილი დახურულია. საანგარიშო პერიოდში კომისიას გადაწყვეტილება სხდომის ან სხდომის ნაწილის დახურვის თაობაზე არ მიუღია. კომისიის გადაწყვეტილებები, კანონმდებლობით დადგენილი წესით, მიიღება ზეპირი მოსმენით საჯარო სხდომაზე ან ზეპირი მოსმენის გარეშე. კომისიის მიერ ზეპირი მოსმენის წესით გამოსაცემი გადაწყვეტილებების (მათ შორის, ლიცენზიის გაცემის, მათი მოდიფიცირების ან გაუქმების, მათი მოქმედების შეჩერების, ტარიფების დადგენის, შეცვლის ან გაუქმების თაობაზე, აგრეთვე მოქალაქეებსა და კომისიის რეგულირებად სფეროში არსებულ კომპანიებს შორის, ან თავად ამ კომპანიებს შორის არსებულ ცალკეულ დავებზე) მიღებამდე ეწყობა საჯარო განხილვები. ცნობები საჯარო სხდომების ჩატარების შესახებ ქვეყნდება კომისიის 155 ოფიციალურ ვებგვერდზე. 2023 წელს ჩატარდა კომისიის 64 სხდომა, რომლებზეც კომისიამ მიიღო 82 დადგენილება და 961 გადაწყვეტილება, ხოლო ზეპირი მოსმენის გარეშე მიღებულ იქნა 475 გადაწყვეტილება. კომისიის მიერ მიღებული დადგენილებები და გადაწყვეტილებები ქვეყნდება ელექტრონულად კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე: www.gnerc.org. დაინტერესებული პირის მოთხოვნის შემთხვევაში კომისია იღებს გადაწყვეტილებას ლიცენზიის მფლობელი კომპანიების მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის თაობაზე. საანგარიშო პერიოდში არ მიღებულა გადაწყვეტილება, რომელიც შეიცავს კომერციული საიდუმლოების შესახებ ინფორმაციას. კომისიის საჯარო სხდომები იწარმოება ელექტრონული ფორმით, სპეციალური პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენებით. 11.4.5. კომისიის შიდამარეგულირებელი აქტები სამუშაო პირობების დახვეწისა და სამუშაო ატმოსფეროს უფრო გაჯანსაღების, თანამედროვე შრომითი ურთიერთობების თაობაზე ცნობიერების ამაღლების მიზნით განხორციელდა კომისიის მიდგომების საერთაშორისო სტანდარტებთან მიახლოება და მოდიფიცირება, რის შედეგადაც შემოღებულ იქნა სხვადასხვა სამართლებრივი რეგულაცია, კერძოდ: კომისიის 2023 წლის 28 ივლისის №39/4 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატში დასაქმებულ პირთა შეფასების წესი“, რომლითაც გათვალისწინებულ იქნა არსებული გამოწვევები და შემოღებულ იქნა შეფასების ახალი კრიტერიუმები; კომისიის თავმჯდომარის 2023 წლის 27 ნოემბრის №1163 ბრძანებით დამტკიცდა „ახალი თანამშრომლის გზამკვლევი“ და „ახალი თანამშრომლის ონბორდინგი“. „ახალი თანამშრომლის გზამკვლევი“ ეხმარება ახალ თანამშრომელს კომისიის საქმიანობის, ღირებულებებისა და კორპორატიული კულტურის გაცნობაში, ახალ სამუშაო გარემოსთან ადაპტაციასა და ახალ გუნდში ინტეგრირებაში, ხოლო „ახალი თანამშრომლის ონბორდინგი“ წარმოადგენს კომისიაში დასაქმებულთა, შიდა პროცედურებისა და რეგულაციების, ასევე პირადი ფუნქციებისა და თანამდებობრივი მოვალეობების გაცნობის ერთგვარ ინსტრუქციას და ავსებს „ახალი თანამშრომლის გზამკვლევს“; კომისიის თავმჯდომარის 2023 წლის 15 ნოემბრის №1127 ბრძანებით დამტკიცდა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ადამიანური რესურსების მართვის პოლიტიკა“, რომელიც არის კომისიაში მაღალი კვალიფიკაციის მქონე პროფესიონალების შერჩევასთან, დასაქმებასთან, პროფესიულ განვითარებასა და შენარჩუნებასთან დაკავშირებული პროცესების, მიდგომების, ფასეულობებისა და პრინციპების ერთობლიობა; 156 კომისიის თავმჯდომარის 2023 წლის 15 ნოემბრის №1128 ბრძანებით დამტკიცდა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში სტაჟირებისა და პრაქტიკის წესი“, რომელიც ემსახურება ენერგეტიკის სფეროში ახალი კადრების პროფესიული ცოდნისა და გამოცდილების გაძლიერებას, პრაქტიკული უნარ- ჩვევების გამომუშავებას, კვალიფიციური ადამიანური რესურსის მომზადებას; კომისიის თავმჯდომარის 2023 წლის 4 დეკემბრის №1193 ბრძანებით დამტკიცდა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მრავალფეროვნების, თანასწორობის და ინკლუზიის პოლიტიკა“, რომელიც არის ყოვლისმომცველი მიდგომა სამუშაო ადგილზე განსხვავებების აღიარების და პატივისცემის, თანაბარი შესაძლებლობების უზრუნველყოფისა და ყველა დასაქმებულისთვის კომისიის საქმიანობაში აქტიური ჩართულობის ხელშეწყობისა და მხარდაჭერის ატმოსფეროს შექმნის თაობაზე. ეს არის თანამედროვე ორგანიზაციული კულტურის უმნიშვნელოვანესი ასპექტი, რომელიც ხელს უწყობს თანამშრომელთა კმაყოფილებას, ინოვაციებსა და საერთო წარმატებას. 157 12. დანართები დანართი №1. ლიცენზიატთა სია ელექტროენერგეტიკის სექტორში საქმიანობის სფერო/წლები ელექტროენერგიის წარმოება ელექტროენერგიის განაწილება ელექტროენერგიის გადაცემა ელექტროენერგიის დისპეტჩერიზაცია ბაზრის ოპერირება სულ 2016 18 3 3 1 25 2017 20 2* 3 1 25 2018 20 2 3 1 25 2019 21 2 3 1 2020 21 2 3 1 2021 21 2 1 2022 21 2 1 2023 22 2 1 26 2 27 2 26 2 26 2 27 * 2017 წლის 1 სექტემბრიდან სს „კახეთის ენერგოდისტრიბუციის“ სალიცენზიო არეალში ელექტროენერგიის განაწილებისა და მიწოდების საქმიანობას ახორციელებს სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“. გადაცემა წარმოება               სს „ხრამჰესი 1” სს „ხრამჰესი 2” შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი” (ჟინვალჰესი) შპს „ვარდნილჰესების კასკადი” შპს „ენგურჰესი” შპს „აღმოსავლეთის ენერგოკორპორაცია” (ხადორჰესი) შპს „მტკვარი ენერჯი” შპს „ვარციხე-2005” შპს „ჯიფაუერი” შპს „ენერგია” (ლარსი ჰესი) შპს „გარდაბნის თბოსადგური“ შპს „საქართველო-ურბან ენერჯი“ (ფარავანჰესი) შპს „დარიალ ენერჯი“ სს „ოლდ ენერჯი“  სს „სვანეთი ჰიდრო“ ( მესტიაჭალა ჰესი 2)  შპს „მესტიაჭალა ენერჯი“ (მესტიაჭალა ჰესი 1)       სს „ეპ ჯორჯია გენერაცია” – რიონჰესი – ლაჯანურჰესი – ძევრულჰესი – აწჰესი – გუმათჰესების კასკადი – შაორჰესი – საცხენჰესი – ჩითახევჰესი – ორთაჭალჰესი – ზაჰესი შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია” (თბილსრესი) შპს „ქართლის ქარის ელექტროსადგური“ შპს „აჭარ ენერჯი - 2007“ (ხელვაჩაური ჰესი) შპს „აჭარისწყალი ჯორჯია“ (შუახევი ჰესი) შპს „გარდაბნის თბოსადგური 2“ 158  სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა” ბაზრის ოპერირება   სს „საქართველოს ენერგეტიკულ ბირჟა" სს "საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა"  განაწილება  სს „თელასი“  სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ დანართი №2. მომხმარებელთა რაოდენობა 2020-2023 წლებში მომხმარებელთა კლასიფიკაცია/წლები 2020 2021 2022 2023 1,847,971 საყოფაცხოვრებო 1,736,840 არასაყოფაცხოვრებო 111,131 პირდაპირი მომხმარებელი 17 სულ 1,847,988 1,649,386 1,551,308 98,078 47 1,649,443 1,598,426 1,499,281 99,145 54 1,598,480 1,675,978 1,536,762 139,216 64 1,676,042 საცალო მომხმარებელი დანართი №3. სისტემის პიკური დატვირთვა 2013- 2023 წლებში (მგვტ) 2600 2338 2400 2383 2228 2200 2056 2000 1810 1853 1869 2014 2015 2098 2018 2062 2099 1800 1600 1400 2013 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 დანართი №4. ელექტროენერგიის დანაკარგები გამანაწილებელი კომპანიების ქსელში 2023 წელს გამანაწილებელი კომპანიები 2023 წელს დანაკარგები ნორმატიული (%) ფაქტობრივი (%) ფაქტობრივი (გვტსთ) სს „თელასი“ სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ 5.74 % 5.8 % 202 9.80 % 10.4 % 576 159 2023 დანართი №5. ელექტროენერგიის საბოლოო მოხმარების ტარიფები 160 დანართი №6. ბუნებრივი გაზის მოქმედი საბოლოო სამომხმარებლო ტარიფები (თეთრი/მ3) 161 დანართი №7. მიმწოდებლების ჩამონათვალი ბუნებრივი გაზის საცალო და საბითუმო ბაზრებზე (საბაზრო წილი) საბითუმო ბაზარი მიმწოდებელი 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 სს „ენერგოკავშირი“ სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია“ სს „საქორგგაზი“ სს „საჩხერეგაზი“ სს „სოკარ ჯორჯია გაზ დისტრიბუშენ“ შპს „აკრიანი-2006“ შპს „ბაგო“ შპს „ბუქაფ სოლუშენზ“ შპს „გაზ-ენერჯი“ შპს „გამა“ შპს „გასკო+“ შპს „გოგოჭური და კომპანია“ შპს „დი-ვი-ეს“ შპს „დიდი დიღომი“ შპს „ენერგია+“ შპს „ენერჯი სეილს კომპანი“ შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანი“ შპს „ვარკეთილაირი“ შპს „თბილისი ენერჯი“ შპს „თელავგაზი“ შპს „ინტერ გაზი“ შპს „მამედ“ შპს „სამშენებლო კომპანია გარანტი XXI“ შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია“ შპს „სოკარ გაზ ექსპორტ-იმპორტი“ შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ შპს „ყამარი მ“ შპს „ჩირაღდანი“ 162 46.68% 3.46% 0.25% 0.08% 0.41% 0.03% 0.41% 0.03% 0.05% 26.81% 21.79% საცალო ბაზარი 0.44% 0.55% 0.06% 0.38% 2.69% 0.09% 0.16% 3.36% 0.25% 0.13% 0.30% 0.03% 0.05% 0.61% 0.13% 4.24% 1.14% 0.65% 24.19% 0.85% 0.53% 0.11% 0.03% 0.26% 22.98% 35.58% 0.21% 0.01% დანართი №8. ლიცენზიატების ჩამონათვალი და შესაბამისი მომხმარებლების რაოდენობა # კომპანიის დასახელება 1 შპს ,,საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანია“ 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 ტრანსპორტირების ლიცენზია განაწილების ლიცენზია მომხმარებლების რაოდენობა √ 559,125 555,447 299,215 22,555 19,065 18,308 17,617 17,087 13,596 12,665 10,305 3,988 2,351 2,080 586 325 64 29 18 9 √ შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“ შპს „თბილისი ენერჯი“ სს „საქორგგაზი“ შპს „თელავგაზი“ შპს „დიდი დიღომი“ შპს „ეს ჯი გაზ-კომპანი“ შპს „ვარკეთილაირი“ სს „საჩხერეგაზი“ სს „ენერგოკავშირი“ შპს „ინტერ გაზი“ შპს „გასკო+“ შპს „ყამარი მ“ შპს „აკრიანი-2006“ შპს „მამედ“ შპს „გაზმშენი“ შპს „ჩირაღდანი“ შპს „გამა“ შპს „დი-ვი-ეს“ შპს „ენერგია+“ შპს „გოგოჭური და კომპანია“ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 163 დანართი №9. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით (მ3) რეგიონი ქ. თბილისი იმერეთი ქვემო ქართლი აჭარა შიდა ქართლი კახეთი სამცხე-ჯავახეთი მცხეთა-მთიანეთი სამეგრელო-ზემო სვანეთი გურია რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი სულ საყოფაცხოვრებო 648,494,041 123,294,450 108,497,123 98,429,114 83,280,812 83,087,669 63,002,764 59,043,986 49,431,290 17,779,668 2,344,002 1,336,684,919 არასაყოფაცხოვრებო 162,065,186 41,577,250 22,302,708 40,717,880 20,704,836 17,909,280 14,744,731 18,872,869 10,630,651 7,760,449 971,957 358,257,797 დანართი №10. წყალმომარაგების ტარიფები წყალმომარაგების ტარიფები, არასაყოფაცხოვრებო, გამრიცხველიანებული (ლარი/კუბ.მ) 8.000 7.000 7.464 1.751 6.000 5.508 5.000 0.627 3.650 4.000 3.000 2.000 1.000 4.974 5.713 4.155 - 2.652 0.133 - 0.790 4.881 4.155 2.860 3.467 2.143 3.334 2.831 2.652 - 164 წყალარინება 1.364 1.364 სასმელი წყლის მიწოდება სულ 810,559,227 164,871,700 130,799,831 139,146,994 103,985,648 100,996,949 77,747,495 77,916,855 60,061,941 25,540,117 3,315,959 1,694,942,716 წყალმომარაგების ტარიფები, საყოფაცხოვრებო, გამრიცხველიანებული (ლარი/კუბ.მ) 1.600 1.400 1.410 1.364 0.184 - 1.200 1.000 წყალარინება 0.800 0.600 0.424 0.424 0.424 0.400 0.103 0.047 0.068 0.200 - 0.333 1.226 0.439 0.188 0.071 0.377 0.355 0.333 0.321 0.071 1.364 სასმელი წყლის მიწოდება 0.251 წყალმომარაგების ტარიფები, საყოფაცხოვრებო, გაუმრიცხველიანებელი (ლარი/სული/თვე) 10.000 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 - 8.818 1.151 5.306 - 3.828 7.667 0.9332.549 2.225 5.306 0.2852.030 1.398 0.326 0.952 0.847 2.895 2.264 1.704 0.847 1.398 1.273 165 წყალარინება სასმელი წყლის მიწოდება