გადაწყვეტილება
გამოყენებული ნორმები
გადაწყვეტილების ტექსტი
საქმე №2/8979 - 17
გადაწყვეტილება
საქართველოს სახელით
30 იანვარი, 2-19 წელი თბილისი
შესავალი ნაწილი
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგია
სასამართლოს დასახელება
მოსამართლე გიორგი მაისურაძე
სხდომის მდივანი გრეტა ჩიქოვანი
მოსარჩელე - დო---- ჯ----------
წარმომადგენელი - და---- ჩხ---ე
მოპასუხე - ვა-–--ო ბა----–---–ი
წარმომადგენელი - სა-–----------–-ძე, ქე-----ნ გო---–-–---–ი
მოპასუხე - ლე--–ა კუ------–---–ი
წარმომადგენელი - ნა-------------ძე
დავის საგანი - სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ აღიარება
აღწერილობითი ნაწილი
1. სასარჩელო მოთხოვნა
1.1. მოსარჩელე დო---- ჯ----------სათვის 2--- წლის 0- მარტს გარდაცვლილი ენ------ კუ---------ს სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელება სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანამდე - 1--0-.2--- წლამდე;
1.2. 2--0--2--- წელს მომზადებული NT----------- ცნობა-დახასიათების (უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, მო-–------------, მესაკუთრედ ჩაწერილია ალ---ი კუ---------), 1-.0--1--- წლის გარდაცვლილი ალ--- კუ------–---–ისათვის კუთვნილების ფაქტის დადგენა;
1.3. 1-.0--1--- წელს გარდაცვლილი ალ---ი კუ------–---–ის მემკვიდრეობის ენ------ კუ------–---–ის (გარდაცვალების თარიღი 0-.0-.2--- წელი) მიერ მიღების ფაქტის აღიარება;
1.4. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნ--ური აღრიცხვის არქივში მისამართზე ქ. თბილისი, მო-–-------------ში (მესაკუთრე ალ---ი კუ---------, მიწის ნაკვეთის ფართობი 278.00 კვმ.) მდებარე უძრავი ნივთის 1/3 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ დო---- ჯ----------ს აღიარება;
საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნ--ური აღრიცხვის არქივში მისამართზე: ქ.თბილისში, მო-–-------------ში, საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი, ფართობი - 278 კვ.მ., ირიცხება მოსარჩელის აწ გარდაცვლილი პაპის ალ---ი კუ---------ს სახელზე, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ალ---ი კუ--------- მთელი სიცოცხლის მანძილზე ატარებდა სახელსა და გვარს ,,ალ--- კუ------–---–ი“. საქმეში წარმოდგენილია 2-.0-.2--- წლის საარქივო ცნობა ალ---ი კუ------–---–ის დაბადების შესახებ, რომლის მიხედვითაც ის დაბადებულია 1--0-.1--- წელს გო---------------------------–---ში. მშობლებად კი მითითებულია მამა გრ-----– ბე--–----ს ძე კუ------–---–ი, დედა - თე--–-----ო----რეს ას. ალ--- კუ------–---–ი გარდაიცვალა 1-.0--1--- წელს. გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერით, იგი გარდაცვალების მომენტისათვის ის ჩაწერილია მო-–-------------ში. საინფორმაციო ბარათზე ინფორმაცია არ მოიპოვება. რაც შეეხება ალ---ი კუ------–---–ის მეუღლეს და მოსარჩელის ბებია ან---------------–---–ს, ის გარდაიცვალა 0--0--1--- წელს. გარდაცვალების აქტის მიხედვით, გარდაცვალების მომენტისათვის ის რეგისტრირებულია მისამართზე ქ. თბილისი, მო-–------------. ტექნ--ური აღრიცხვის არქი--ს ჩანაწერებში მესაკუთრის გვარი მითითებულია არასწორად. მოსარჩელემ მიმართა თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს აღნიშნული ტექნ--ური ხარვეზის შესწორების მოთხოვნით, თუმცა საჯარო რეესტრის 2--0--2--- წლის გადაწყვეტილებით უარი თქვა. ალ---ი კუ------–---–ის შვილის და მოსარჩელის მამა ენ------ კუ--------- დაიბადა 1--0--2--- წელს. მისი დაბადების სააქტო ჩანაწერში არ ფიქსირდება ინფორმაცია ენ------ კუ---------ს მშობლების, ალ---ი და ან--ო კუ----------ის ქორწინების შესახებ, ასევე, არ ფიქსირდება ბავშვისა და მშობლების გვარის გრაფაში გვარის ,,კუ---------ს“ ,,კუ------–---–ზე“ შესწორება/შეცვლის ფაქტ, შესწორების გარეშე ფიქსირდება გვარი ,,კუ---------“. ენ------ კუ--------- 2--1--1--- წლიდან ქორწინებაში იმყოფებოდა მოსარჩელის დედასთან, მოპასუხე ლე--–ა კუ--------თან (ქორწინებამდე გვარი ,,ბა----–---–ი“). ენ------ კუ--------- გარდაიცვალა 0-.0-.2--- წელს. საინფორმაციო ბარათით ის 2-0- წლიდან რეგისტრირებულია ქ. თბილისი, ქ-------–-------ში, თუმცა იმავე საინფორმაციო ბარათიდან ჩანს, რომ მანამდე რეგისტრირებული იყო სხვაგან. ეს სხვა მისამართია მამისეული სახლი, კერძოდ ქ. თბილისი, მო-–------------, რაც დასტურდება მისი საბჭოთა სიმბოლიკიანი პასპორტის ფორმა N1-ის ასლით. მართალია, საინფორმაციო ბარათში და საბჭოთა ფორმა N1-ში ენ------ კუ--------- ჩაწერილია სახელით ,,ევ----ი“, თუმცა ეს სახელი რომ შესწორებულია ,,ენ------თ“, დასტურდება სსგს-დან მიღებული 2--0--2--- წლის N0------- ცნობით. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საქმეშია საბინაო წიგნი, რომელიც ადასტურებს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ვიდრე 2-0- წლამდე, მათ შორის მამის - ალ---ი კუ------–---–ის გარდაცვალების მომენტისათვის - 1--- წლისათვის, ენ------ კუ--------- ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა სამკვიდრო ქონების მისამართზე, რაც უდავოდ მოწმობს მის მიერ მამის სამკვიდროს მიღებას.
გარდა აღნიშნულისა, უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ მოსარჩელის მამა, ისე რომ არ განქორწინებულა მოპასუხე ლე--–ა კუ--------თან, რასაც ადასტურებს ენ------ და ლე--–ა კუ----------ის ქორწინების სააქტო ჩანაწერი, 0-.0-.1--- წლიდან იმყოფებოდა მეორე ქორწინებაშიც ბა------ე ხუ-------ნ, რაც ჩანს ე. კუ---------ს საბჭოთა სიმბოლიკიანი პასპორტის ასლიდან, თუმცა აღსანიშნავია იმის, რომ მათ შორის განქორწინება მოხდა მალევე - 2--0--1--- წელს, რაც დასტურდება განქორწინების მოწმობით. სსგს-ს 0-.0-.2--- წლის N0----------- გადაწყვეტილებით ევ----ი კუ---------ს განქორწინების აქტში სახელი ,,ევ----ი“ შეიცვალა ,,ენ------თ“. ბა------ე კუ--------ა გარდაიცვალა 1--0-.2-0- წელს. მას და მოსარჩელის მამას შვილები არ ჰყოლიათ. თავად მოსარჩელე დო---- ჯ----------ს მშობლებს წარმოადგენენ ენ------ კუ--------- და ლე--–ა კუ---------. ქორწინების მოწმობით დასტურდება, რომ მოსარჩელე გადავიდა მეუღლის გვარზე ,,ჯ--------–ზე“. საინფორმაციო ბარათით მოსარჩელე დო---- ჯ---------- 2--- წლიდან რეგისტრირებულია დაბა თიანეთში მეუღლის საცხოვრებელ ადგილზე, თუმცა იმავე საინფორმაციო ბარათით ჩანს, რომ ის მანამდე რეგისტრირებული იყო სამკვიდრო ქონების მისამართზე - ქ. თბილისი, მო-–------------. მოსარჩელე 2-0- წლიდან უწყვეტად იმყოფებოდა სამუშაოდ საზღვარგარეთ, კერძოდ სა---------ში. პირველ ხანებში ეკონომიურად მოუწყობლობის გამო მან ვერ მოახერხა მამის - 0-.0-.2--- წელს გარდაცვლილი ენ------ კუ---------ს არამხოლოდ დაკრძალვაზე ჩამოსვლა, არამედ ვერ ჩამოვიდა დღემდე, რის გამოც გაუშვა მამის სამკვიდროს მიღების 6 თვიანი ვადა. მოსარჩელეს ნა--------------ის 1--0--2--- წლის დადგენილებით უარი ეთქვა სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე. 2--- წლის 0--------- მოპასუხე ლე--–ა კუ--------მა მიმართა ნოტარიუსს ნა---------------ს სამკვიდროს მიღების თაობაზე განცხადებით, რომელშიც არამხოლოდ დააფიქსირა თავისი მეუღლის ენ------ კუ---------ს (მოსარჩელის მამის) და მასში შემავალი ალ--- კუ------–---–ის (მოსარჩელის პაპის) სამკვიდროს მიღების სურვილი, არამედ წერილობით ისიც განაცხადა, რომ არ ეთანხმება დო---- ჯ--------–ზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემას და არც სანოტარო მედიაციით მორიგებას, ასევე, უარი განაცხადა დასადგენ იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტებთან დაკავშირებით სანოტარო წესით თანხმობის გაცემაზე. სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელებასთან დაკავშირებით, მოსარჩელე კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე 0--0--2-0- წლიდან საქართველოში არ იმყოფება. ბუნებრი--ა იგი ვერ ჩაჯდება სამოქალაქო კოდექსის 1-21-ე მუხლით დადგენილ კრიტერიუმებში და მამის სამკვიდროს ვერც ფაქტობრი-- ფლობით მიიღებდა და ვერც სანოტარო ორგანოში შეიტანდა განცხადებას. მოპასუხე ლე--–ა კუ---------ს მიერ არასწორად მითითებულმა ინფორმაციამ მასზედ, რომ მოსარჩელე მისი განცხადების საფუძველზე ჩართული იყო ენ------ კუ---------ს მემკვიდრეთა წრეში, განაპირობა ის, რომ მოსარჩელემ აღარ მიიღო ზომები ელექტრონულად (სკაიპით) ვინმეზე რწმუნებულების გაკეთებისათვის, რა საკანონმდებლო სიახლეც დაინერგა 0-.1--2-1- წელს. ალ---ი კუ------–---–ის შვილები (მოსარჩელის ბიძები) - შე------ა და გი-- კუ----------ი ათწლეულების მანძილზე რუსეთის ფედერაციაში ცხოვრობდნენ, იქ გარდაიცვალნენ და სადავო საცხოვრებელი სახლი ფაქტობრივად იყო მოსარჩელის მამის მფლობელობაში. შესაბამისად დარჩენილია სამი პირველი რიგის მემკვიდრე - ენ------ კუ---------ს შვილები - მოსარჩელე დო---- ჯ----------, მისი ძმა - მოპასუხე ვა-–--ო ბა----–---–ი და დედა, ლე--–ა კუ---------. სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარე ითხოვს მოსარჩელე მხარე დანაშთი სამკვიდრო ქონების 1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ აღიარებას.
(სარჩელი, 1--1--2--- წლის განცხადება სასარჩელო მოთხოვნების დაზუსტების თაობაზე, სასამართლო სხდომის ოქმები).
2. მოპასუხეთა პოზიცია
მოპასუხე ლე--–ა კუ------–---–მა სასარჩელო მოთხოვნა ცნო სრულად. იგი ეთანხმება დო---- ჯ----------ს მიერ მამის, ენ------ კუ---------ს (კუ------–---–ის) სამკვიდრო მიღების ვადის გაგრძელებას, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ ვადის გაშვება მოხდა იმ ობიექტური გარემოებების გამო, რაც საპატიოდ უნდა იქნეს მიჩნეული. მოპასუხე ლე--–ა კუ------–---–ი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, თავად იყო ნოტარიუსთან კონსულტაციაზე ენ------ კუ------–---–ის (კუ---------ს) სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით, თუმცა ვინაიდან სანოტარო ბიუროში მოსთხოვეს უამრავი დოკუმენტები და ასევე, უსწორებები დაფიქსირდა მამკვიდრებლის და მისი მამის გვარებთან დაკავშირებით, მან მიიჩნია, რომ შვილის, დო---- ჯ----------ს დაბრუნებამდე მემკვიდრეობასთან დაკავშირებული საკითხების მოგვარება უნდა გადაედო. ლე--–ა კუ------–---–ის განმარტებით იგი განქორწინებული არ ყოფილა ენ------ კუ--------თან (კუ------–---–თან) და მათი ქორწინება შეწყდა მეუღლის გარდაცვალებით. (შესაგებელი, სასამართლო სხდომის ოქმები).
მოპასუხე ვა-–--ო ბა----–---–ი სასარჩელო მოთხოვნას არ ეთანხმება. მოპასუხე მხარე სადავოდ არ ხდის 2--0--2--- წელს მომზადებული NT----------- ცნობა-დახასიათების (უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, მო-–------------, მესაკუთრედ ჩაწერილია ალ---ი კუ---------), 1-.0--1--- წლის გარდაცვლილი ალ--- კუ------–---–ისათვის კუთვნილების ფაქტს. ასევე, ეთანხმება იმ გარემოებას, რომ ენ------ კუ------–---–მა ალ---ი კუ------–---–ის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრი-- ფლობით მიიღო მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონება. მართალია ენ------ კუ-----–---–ი (კუ---------) და ლე--–ა კუ--------ა იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში 1--- წლიდან, თუმცა მოსარჩელე მხარე არ უთითებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული პირები განქორწინდნენ 1--- წლის 1- ივნისს, რაც დასტურდება განქორწინების მოწმობით. შესაბამისად, ლე--–ა კუ------–---–ი არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, იგი არ შეიძლება განხილულ იქნეს 0-.0-.2--- წელს გარდაცვლილი ენ------ კუ------–---–ის მემკვიდრეობაზე უფლებამოსილ პირად. მოსარჩელე 2-0- წლიდან იმყოფება უცხოეთში. მას მამკვიდრებელთან არც საზღვარგარეთ წასვლამდე და არც შემდგომ არ ჰქონდა კონტაქტი მამასთან, რომელსაც მისი ასაკიდან და ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე ესაჭიროება განსაკუთრებული მოვლა-პატრონობა, რასაც უზრუნველყოფდა მოპასუხე ვა-–--ო ბა----–---–ი და მისი ოჯახი. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდგომ, მოსარჩელე მამის დაკრძალვაზეც არ ჩამოსულა საქართველოში.
მოსარჩელე მხარეს არ აქვს წარმოდგენილი არანაირი სახის მტკიცებულება, რაც მის მიერ მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მიღებისათვის დადგენილი ვადის გაშვების საპატიოობას დაადასტურებდა. მას, როგორც საზღვარგარეთ მყოფ პირს შეეძლო მისულიყო ქ. ათე-–ი მდებარე საკონსულოში და შესაბამისი წესით დამოწმებული მინდობილობა გამოეგზავნა საქართველოში, ხოლო სანოტარო მომსახურებაში ცვლილებების განხორციელების შემდეგ, 0-.0--2-1- წლის შემდეგ, მას შეეძლო თანამედროვე კ---------–--- (ე.წ. სკაპის) საშუალებით, მინდობილობის გაფორმება, რაც მან არ განახორციელა 2--0--2--- წლამდე. ამდენად, მოსარჩელე მხარე სათანადო მტკიცებულებით ვერ ადასტურებს რატომ ვერ შესძლო მამის გარდაცვალებიდან 2--- წლის 2----------- საზღვარგარეთ ყოფნის პერიოდში მინდობილობის გამოგზავნა საქართველოში, შესაბამისად, არ დასტურდება მის მიერ სამკვიდროს მიღების გაშვების საპატიოობა. მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელის დედა იმყოფებოდა სანოტარო ორგანოში კონსულტაციაზე, არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეს თავისი წილი პასუხისმგებლობისაგან - კანონით დადგენილ ვადაში მიიღოს ზომები მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდროს მისაღებად. გამომდინარე აღნიშნულიდან, რეალობას არ შეესაბამება მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული გარემოება, რომ მამკვიდრებლის კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეები და დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრეობის უფლების მქონე პირები არიან დო---- ჯ---------- და ლე--–ა კუ------–---–ი, ვინაიდან როგორც უკვე არაერთხელ აღინიშნა, ლე--–ა კუ------–---–ი (იმ დროისათვის კუ--------ა) მამკვიდრებელთან მის სიცოცხლეში იქნა განქორწინებული, ხოლო დო---- ჯ---------- არ არის უფლებამოსილი მიიღოს სამკვიდრო ქონება, ვინაიდან მან არასაპატიო მიზეზით გაუშვა სამკვიდროს მიღების კანონმდებლობით დადგენილი 6 თვიანი ვადა. ამასთან, მოსარჩელე არ არის დაუფლებული სამკვიდრო ქონებას.
3. ფაქტობრი-- გარემოებები
3.1. უდავო ფაქტობრი-- გარემოებები
3.1.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათებით, უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, მო-–------------, ფართობი 278.00 კვ.მ. მესაკუთრედ მითითებულია ალ---ი კუ---------;
უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის მონაცემებით, უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ. თბილისი, ქუჩა მო-–--------, საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის. ტექნ--ური აღრიცხვის არქი--ს მონაცემებით, წარმოდგენილია უძრავი ნივთის სააღრიცხვო მასალა მისამართით ,,თბილისი, მო-–------------“. ტექნ--ური აღრიცხვის ბარათის შესაბამის გრაფაში (მოსარგებლეთა/მესაკუთრება სია) მითითებულია ალ---ი კუ---------. საფუძველი N0----- სააღრიცხვო ბარათი, აღრიცხული 1--- წელს. სააღრიცხვო მასალაში მითითებულია მიწის ნაკვეთის საერთოდ ფართი - 278 კვ.მ.
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათება, მომზადების თარიღი 2--0--2--- წელი, საინვენტარიზაციო გეგმა (ს.ფ. 33-34);
_საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2--0--2--- წელს გაცემული ცნობა N2----- სიტუაციური გეგმა (ს.ფ. 35-36);
3.1.2. სსიპ საქართველოს ეროვნული არქი--ს საისტორიო ცენტრალური არქი--ს მიერ გაცემული საარქივო ცნობით, გო----------------------–---------–-თში წმ. მარინეს ე--–-სიის 1--- წლის მეტრიკული წიგნით დასტურდება, რომ ალ---ი გრ-----–-ს ძე კუ------–---–ი დაიბადა 1--- წლის 1- სექტემბერს. მშობლები მამა - გრ-----–- ბე--–----ს ძე კუ------–---–ი და დედა - თე--–- თეო----რის ასული.
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_სსიპ საქართველოს ეროვნული არქი--ს საისტორიო ცენტრალური არქი--ს მიერ 2-.0-.2--- წელს გაცემული საარქივო ცნობა (ს.ფ. 41-42);
3.1.3. ალ--- კუ------–---–ი გარდაიცვალა 1--- წლის 1- მაისს. გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერის მიხედვით, მის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად ფიქსირდება - თბილისი, მო-–------------.
ენ------ კუ------–---–ი წარმოადგენდა ალ---ი კუ------–---–ის და ან--ო კუ------–---–ის შვილს. ან--ო კუ--------- (კუ------–---–ი) გარდაიცვალა 1--- წლის 0--------–-;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_გარდაცვალების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N4-- (ს.ფ. 43);
_სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2--- წლის 2--------–-- მიმართვა, გარდაცვალების აქტის ჩანაწერი (ს.ფ. 44-46);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 2-1- წლის 1--------- გაცემული საინფორმაციო ბარათი (ს.ფ. 47);
_გარდაცვალების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N3--- (ს.ფ. 49)
_დაბადების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N2--- (ს.ფ. 53);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 2--- წლის 12 ნოემბერს გაცემული ენ------ კუ------–---–ის დაბადების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N2--- (ს.ფ. 215);
3.1.4. ლე--–ა კუ--------- (ქორწინებამდე გვარი ბა----–---–ი) და ენ------ კუ------–---–ი (კუ---------) ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1--- წლის 2---------------ნ. ქორწინება (სააქტო ჩანაწერი N6--) რეგისტრირებულია 1--- წლის 2------------- ქ. თბილისის კრწანისის რაიონის სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის მიერ;
სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 1--0-.2--- წლის გადაწყვეტილებით, შესწორდა ლე--–ა კუ---------ს ქორწინების აქტის ჩანაწერში ქალის გრაფაში ქორწინების შემდეგი გვარი ,,კუ---------“ გვარით ,,კუ------–---–ი“; შესაბამისად, ლე--–ა ბა----–---–ისათვის ენ------ კუ------–---–თან 2--1--1--- წელს რეგისტრირებული ქორწინების შემდგომ მინიჭებული გვარი განისაზღვრა - კუ------–---–ით;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_ქორწინების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N6-- (ს.ფ. 55);
_სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2--- წლის 2------------ მიმართვა N0--------, ქორწინების ჩაწერის აქტი N6-- (ს.ფ. 56-58).
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 1--0-.2--- წლის გადაწყვეტილება (ს.ფ. 217-21-);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 0-.1--2--- წელს გაცემული ქორწინების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N6-- (ს.ფ. 219);
3.1.5. საბინაო წიგნში მითითებული მონაცემებით, 2-0- წლამდე, მათ შორის ალ---ი კუ------–---–ის გარდაცვალების მომენტისათვის 1--- წელს, ენ------ კუ--------- ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელი სახლის მისამართზე - ქ. თბილისი, მო-–------------. ამავე საბინაო წიგნის მიხედვით, მითითებულ მისამართზე ჩაწერილები იყვნენ მოპასუხეები ლე--–ა კუ------–---–ი (კუ---------) და ვა-–--ო ბა----–---–ი;
ენ------ კუ---------ს 2-0- წლიდან გარდაცვალებამდე მისი რეგისტრაციის ადგილს წარმოადგენს ქ. თბილისი ქ-------–------.
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_საბინაო წიგნის სანოტარო წესით დამოწმებული ასლი (ს.ფ. 90-1--);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 2--0--2--- წელს გაცემული საინფორმაციო ბარათი (ს.ფ. 60-62);
3.1.6. ენ------ კუ------–---–ი (კუ---------) გარდაიცვალა 2--- წლის 0- მარტს. დო---- ჯ---------- (ქორწინებამდელი გვარი კუ---------) და ვა-–--ო ბა----–---–ი წარმოადგენენ ენ------ კუ------–---–ის (კუ---------ს) შვილებს;
დო---- ჯ----------ს გარდაცვლილი მამის გარდაცვალების აქტის N0------ ჩანაწერი რეგისტრირებულია 2--- წლის 4 მარტს სრს გლდანის სამსახურის მიერ შემდეგი მონაცემებით: გარდაცვლილი პიროვნება ენ------ კუ---------, დაბ. 0--1--1---წ. თბილისის სრ სამსახურის გადაწყვეტილების N0----------- რეგ. 0-.0--2---წ. საფუძველზე გარდაცვალების აქტის ჩანაწერში შესწორდა გარდაცვლილის სახელი ,,ევ----ი“ - ,,ენ----------ე;
დო---- კუ--------- 1--- წლის 0- იანვარს გატარდა ვა–- ჯ--------–თან ქორწინების რეგისტრაციაში;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 2--- წლის 27 იანვარს გაცემული ცნობა N0------- (ს.ფ. 65);
_დაბადების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N191 (ს.ფ. 74);
_ქორწინების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N1 (ს.ფ. 75);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 1--0-.2--- წლის გადაწყვეტილება დო---- ჯ----------ს (ქორწინებამდე გვარი კუ---------ს) დაბადების და ქორწინების სააქტო ჩანაწერების შესწორების თაობაზე (ს.ფ. 76-78);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 1--1--2--- წელს გაცემული გარდაცვალების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N0------ (ს.ფ. 21-);
3.1.7. მოსარჩელე დო---- ჯ----------ს მამამ, ენ------ კუ------–---–მა (გარდაცვალების თარიღი 0-.0-.2--- წელი) ალ--- კუ------–---–ის გარდაცვალების შემდგომ, ფაქტობრი-- ფლობით მიიღო მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონება. მან მამის გარდაცვალების შემდგომ განაგრძო ცხოვრება სამკვიდრო ქონების მისამართზე - ქ. თბილისი, მო-–-------------ში;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
- მხარეთა ახსნა-განმარტება (იხ. სარჩელი, შესაგებელი, სხდომის ოქმი);
3.1.8. მოსარჩელე დო---- ჯ---------- 2--- წლის 1- აგვისტოდან რეგისტრირებულია მისამართზე დ-------------------–-------------; მანამდე, 2--1------ წლის მდგომარეობით, მის რეგისტრაციის ადგილს წარმოადგენდა ქ. თბილისი, მო-–-------------–-----;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 2--- წლის 0- ივლისს გაცემული საინფორმაციო ბარათი (ს.ფ. 79-8-);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 2--- წლის 0- ივნისს გაცემული ცნობა N0--------, დო---- ჯ----------ს სახელზე სსრკ სიმბოლიანი პასპორტების გაცემისას შევსებული განცხადება-ანკეტა (ს.ფ. 82-84).
3.1.9. მოსარჩელე დო---- ჯ----------ს წარმომადგენელმა 2--- წლის 1------------ მიმართა ნოტარიუსს. მან განაცხადა, რომ იგი წარმოადგენს დო---- ჯ--------–ს. რომელიც არის აწ გარდაცვლილი ენ------ კუ---------ს პირველი რიგის მემკვიდრეს და მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობის მიღება ენ------ კუ---------ს ქონებაზე. ნოტარიუსის დადგენილებაში აღნიშნულია, რომ დო---- ჯ----------ს წარმომადგენელმა ვერ წარმოადგინა დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა ნათესაურ კავშირს ენ------ კუ--------სა და ალ--- კუ------–---–ს შორის, აგრეთვე ვერ წარმოადგინა დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა დო---- ჯ----------ს მიერ ენ------ კუ---------ს სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას. ასევე ვერ წარმოადგინა დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა ენ------ კუ---------ს მიერ ალ---ი კუ------–---–ის სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას. არ დგინდება უძრავი ქონების საკუთრების დამდგენი დოკუმენტის მამკვიდრებლისადმი კუთვნილების ფაქტი. ზემოაღნიშნულის გამო, 1--0--2--- წელს უარი ეთქვა დო---- ჯ----------ს წარმომადგენელს სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_1--0--2--- წლის დადგენილება სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე (სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე) უარის თქმის შესახებ (ს.ფ. 85-87).
3.1.1-- ერთიან ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრში როგორც 1--- წლის 1- მაისს გარდაცვლილი ალ--- კუ------–---–ის, ასევე, 2--- წლის 0- მარტს გარდაცვლილი ენ------ კუ---------ს დანაშთი სამკვიდრო ქონების თაობაზე მოიძებნა სამი ჩანაწერი შემდეგი სახით: 1. 2--- წლის 1------------ ნოტარიუს ნა--------------ის მიერ დამოწმებული სამკვიდრო მიღების/სამკვიდრო მოწმობის გაცემის შესახებ განცხადება; 2. 2--- წლის 1------------ ნოტარიუს ნა--------------ის მიერ დამოწმებული სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის შესახებ დადგენილების გაცემა; 3. 2--- წლის 7-------- ნოტარიუს ნა--------------ის მიერ დამოწმებული განცხადება;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის მიერ 1--0-.2--- წელს გაცემული N1------ ინფორმაცია ერთიანი ელექტრონული სამემკვიდრეო რეესტრიდან (ს.ფ. 48);
_სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის მიერ 1--0-.2--- წელს გაცემული N1------ ინფორმაცია ერთიანი ელექტრონული სამემკვიდრეო რეესტრიდან (ს.ფ. 66).
3.1.1-. საქართველოს შსს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის საინფორმაციო ცენტრის მონაცემებით დო---- ჯ--------–ს 1--- წლიდან 2--- წლის 2- აგვისტომდე გადაკვეთილი აქვს ს.ს.კ.გ. ,,ს------“-ს გავლით. გადაკვეთის დროდ დაფიქსირებულია 0--0--2-0- წელი. მოსარჩელე დო---- ჯ---------- საქართველოში დაბრუნდა 2--- წლის სექტემბრის თვეში;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_სსიპ საქართველოს შსს მომსახურების სააგენტოს მიერ 30.0--2--- წელს გაცემული ცნობა საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის კვეთის შესახებ, დანართი (ს.ფ. 88-89);
3.1.1-- შპს ,,უძ-------------------------ს“ მიერ შეფასდა უძრავი ნივთი, რომელიც მდებარეობს მისამართზე თბილისი, მო-–----ს ქუჩა N2--ში. ობიექტის ფიზიკურ და ტექნ--ურ მახასიათებლებზე ინფორმაციის მოძიების შედეგად, ქონების საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 39 400 ლარი;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_შპს ,,უძ-------------------------ს“ მიერ 2-.0--2--- წელს გაცემული უძრავი ქონების შეფასების დასკვნა (ს.ფ. 12--12-).
3.2. დადგენილი სადავო ფაქტობრი-- გარემოებები
3.2.1. საქმეში წარმოდგენილია სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 1-.0-.2--- წელს გაცემული ქორწინების მოწმობა, რომლის მიხედვითაც, ლე--–ა ბა---–---–ი და ენ------ კუ--------- განქორწინდნენ 1-.0-.1--- წელს;
სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული განქორწინების აქტის ჩანაწერის მიხედვით, განქორწინების რეგისტრაციის საფუძვლად დაფიქსირებულია მეუღლეთა ერთობლი-- განცხადება განქორწინების თაობაზე. ხოლო განცხადების მასალების სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურებსა და ცენტრალურ არქივს არ ენახება.
თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 1--0--2--- წელს გაცემული ცნობით, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში ფიქსირდება, 1--- წლის 2------------- თბილისის კრწანისის რაიონის მმაჩის განყოფილების მიერ რეგისტრირებული ქორწინების აქტის ჩანაწერი (აქტი N6--) ენ------ კ------------ და ლე--–ა ბა----–---–ს შორის. საცოლის ქორწინების შემდგომი გვარია - კუ---------. დღეის მდგომარეობით, ქორწინების აქტის ჩანაწერი შეწყვეტილია, მეუღლის ენ------ კუ---------ს გარდაცვალების საფუძველზე;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 1-.0-.2--- წელს გაცემული განქორწინების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N8- (ს.ფ. 1-4);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 1-.0--2--- წელს გაცემული ცნობა N0--------, ქორწინების შეწყვეტის აქტის ჩანაწერი (ს.ფ. 22--222);
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 1--0--2--- წელს გაცემული ცნობა N0-------- (ს.ფ. 227).
3.2.2. ენ------ კუ--------- (კუ------–---–ი) 0-.0-.1--- წლიდან იმყოფებოდა ქორწინებაში ბა------ე ხუ-------ნ. ამ უკანასკნელმა მიიღო მეუღლის გვარი - კუ--------ა. ბა------ე კუ--------ა და ენ------ კუ--------- განქორწინდნენ 2--0--1--- წელს. ბა------ე კუ--------ა გარდაიცვალა 1--0-.2-0- წელს;
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
_სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 0--0-.2--- წელს გაცემული განქორწინების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N1-- (ს.ფ. 68);
_გარდაცვალების მოწმობა, აქტის ჩანაწერი N0---------- (ს.ფ. 7-, 73).
3.2.3. მოსარჩელე დო---- ჯ---------- 2-0- წლიდან უწყვეტად იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, კერძოდ, სა---------ში, კუნძულ ევ----ე. მისი განმარტებით, იგი არალეგალურად იმყოფებოდა სა---------ის რესპუბლიკაში და იგი კვირა დღის გარდა ყოველდღე მუშაობდა. ტერიტორიული დაშორების გამო კი, მოსარჩელე ვერ ახერხებდა ათე-–ი ჩასვლას და საკონსულოში მინდობილობის გაფორმებას საქართველოში გამოსაზგავნად. ამასთან, დო---- ჯ---------- აღნიშნავს, რომ იგი ტელეფონის მეშვეობით უკავშირდებოდა თავის ძმას ვა-–--ო ბა----–---–ს და ცდილობდა შეთანხმება მიეღწია მამის დანაშთი სამკვიდროს გაყოფასთან დაკავშირებით. ასევე, მოსარჩელე მიუთითებს იმასაც, რომ დედამისმა, ლე--–ა კუ------–---–მა ენ------ კუ------–---–ის გარდაცვალების შემდეგ მიმართა სანოტარო ბიუროს, სადაც გაიარა კონსულტაცია მემკვიდრეობის საკითხებთან დაკავშირებით, თუმცა დოკუმენტაციის მოუწესრიგებლობის გამო ვერ შესძლო სანოტარო ორგანოსათვის სათანადო განცხადებით მიმართვა. მოსარჩელის მითითებით, იმ ოჯახში, სადაც იგი დასაქმებული იყო, ინტერნეტთან წვდომა შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 2--- წელს, რა დროსაც მოახერხა ე.წ. ,,სკაიპის“ მეშვეობით გაეფორმებინა მინდობილობა.
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
- მხარეთა ახსნა-განმარტება (იხ. სარჩელი, შესაგებელი, სხდომის ოქმი);
3.2.4. სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოსარჩელე მხარის პოზიციას სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის საპატიოდ გაშვების თაობაზე, ვინაიდან საქმეზე არ არის წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მხარის მიერ საპატიო მიზეზით სამკვიდროს მიღებისათვის ვადის გაშვებას. მამის ენ------ კუ------–---–ის გარდაცვალების შემდეგ, ექვსი თვის ვადაში არც ფაქტობრი-- ფლობით და არც სანოტარო ორგანოსთვის მიმართვის გზით, დიდი ჯ--------–ს სამკვიდრო არ მიუღია. მისი განმარტებით, იგი მამის გარდაცვალებისას და მას შემდეგაც უწყვეტად, იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, სა---------ში. იგი მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რის გამოც ვერ შესძლო სამკვიდროს მისაღებად საჭირო მოქმედებების განხორციელება. მიუხედავად საქართველოში არ ყოფნისა, მას შეეძლო სათანადო ფორმით გაეფორმებინა მინდობილობა სხვა პირისათვის, რომელიც შესძლებდა მის ნაცვლად სამემკვიდრეო საკითხების მოგვარებას. სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლი ადგენს სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესაძლებლობას. დამკვიდრებული პრაქტიკით კი, სამკვიდროს მიღების კანონით გათვალისწინებული ვადის გადაცილების მიზეზის საპატიოობა გულისხმობს იმ ვადის საპატიობის შეფასებას, რითაც გადაცილებულია სმაკვიდროს მიღებისათვის კანონით გათვალისწინებული ვადა. მითითებული გულისხმობს არა მხოლოდ კანონით დადგენილ ვადაში მოქმედების შეუძლებლობას, არამედ ამ ვადის გასვლის შემდგომ პერიოდშიც არსებულ მდგომარეობას, კონკრეტული მოქმედების განხორციელებამდე გაშვებული ვადის საპატიოობასაც. იმის დასადგენად, გადააცილა თუ არა საპატიო მიზეზით მხარემ კანონით დადგენილ ვადას, უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილ დროში სანოტარო ორგანოსთვის მიმართვის ან ქონების დაუფლების შეუძლებლობის ფაქტი, არამედ უნდა დადგინდეს იმ ვადის საპატიოობაც, რომლითაც მან გადააცილა ამ მოქმედებათა განხორციელების ვადას. მოსარჩელე დო---- ჯ----------ა არამხოლოდ გაუშვა მამის გარდაცვალების შემდგომ (0-.0-.2--- წელი) სამკვიდრო მისაღებად დადგენილ 6 თვიან ვადას, არამედ მან ამ ვადის გაშვებიდან, 2--0--2--- წლამდე არ განახორციელა არანაირი ქმედება, რაც მიმართული იქნებოდა სამკვიდროს მიღებისაკენ. ის გარემოება, რომ იგი 2-0- წლიდან საზღვარგარეთ იმყოფებოდა 2--- წლის სექტემბრის თვემდე, უპირობოდ არ მიუთითებს საპატიო მიზეზის არსებობაზე.. მას შეეძლო 2--- წლიდან 2-1- წლამდე სა---------ში არსებული საკონსულოს მეშვეობით, ხოლო 2-1- წლის შემდგომ კი კ---------–--- ელექტრონული საშუალებით (ე.წ. სკაიპის) მეშვეობით გაეცა რწმუნებულება სხვა პირზე, ვინც განახორციელებდა მისი სახელით მემკვიდრეობასთან დაკავშირებულ ქმედებებს (მოიძიებდა დოკუმენტაციას, მიმართა სანოტარო ბიუროს და ა.შ). საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რაც მოსარჩელე მხარის მიერ არა მხოლოდ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან, 0-.0-.2--- წლიდან ექვსი თვის ვადაში, არამედ ამ ვადის გასვლის შემდგომ 2--0--2--- წლამდე (მინდობილობის გაცემის თარიღი) გასულ პერიოდში, ზემოაღნიშნული ქმედებების განხორციელების შეუძლებლობად დაადასტურებდა. მოსარჩელეს თავისი სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელების ვალდებულებისაგან არც ის ფაქტი ათავისუფლებდა, რომ დედამისს, ლე--–ა კუ------–---–ს მიმართული ჰქონდა სანოტარო ორგანოსათვის კონსულტაციის მიზნით, თუმცა ვერ შესძლო სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული უშუალო მოქმედებების დაწყება. საქმის მასალებით არც ის გარემოება დასტურდება, თუ როდის მიმართა ლე--–ა კუ------–---–მა ნოტარიუსს მემკვიდრეობასთან დაკავშირებით. ასეთის არსებობის შემთხვევაშიც, ლე--–ა კუ------–---–ის აღნიშნული ქმედებას არ აქვს კავშირი მოსარჩელე მხარის მემკვიდრეობითი უფლების რეალიზებასთან.
მოსარჩელე მხარემ ვერ შესძლო იმ გარემოების დამტკიცება, რომ არსებობდა სამკვიდროს მიღების ხელისშემშლელი საპატიო გარემოებები, რაც შეუძლებელს ხდიდა მის მიერ სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი იურიდიული მოქმედებების დროულად განხორციელებას.
სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებებს:
- მხარეთა ახსნა-განმარტება (იხ. სარჩელი, შესაგებელი, სხდომის ოქმი);
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებანი, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის თანახმად კი, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არა----არ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, მაგრამ ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამარლო სხდომაზე მათს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მტკიცებულებათა ყოველმხრივ გამოკვლევაში იგულისხმება, რომ მტკიცებულებათა გამოკვლევა ხდება არა ერთი მხარის პოზიციიდან, არამედ სასამართლო მხედველობაში იღებს და მისი შესწავლის საგანი ხდება მხარეთა ყველა არგუმენტი. მტკიცებულებათა სრულ განხილვაში იგულისხმება მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასება და საკმარისი მტკიცებულებების არსებობა სასამართლოს მიერ ამა თუ იმ დასკვნის გასაკეთებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
4. შემაჯამებელი სასამართლო დასკვნა
სასამართლომ განიხილა სასარჩელო განცხადება, მოისმინა მხარეთა და წარმომადგენელთა მოსაზრებანი, შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებანი და ფაქტობრივ გარემოებების სამართლებრი-- ანალიზის საფუძველზე, მი--და იმ დასკვნამდე, რომ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
5. კანონები, რომლებითაც სასამართლომ იხელმძღვანელა
სასამართლომ გამოიყენა:
- საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე, 1307-ე, 1319-ე, 132--ე, 1328-ე, 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე, 1426-ე მუხლები.
6. სამართლებრი-- შეფასება
6.1. მოსარჩელე მხარემ მოითხოვა: 2--- წლის 0- მარტს გარდაცვლილი ენ------ კუ---------ს სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელება სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანამდე - 1--0-.2--- წლამდე, 2--0--2--- წელს მომზადებული NT----------- ცნობა-დახასიათების (უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, მო-–------------, მესაკუთრედ ჩაწერილია ალ---ი კუ---------), 1--0--1--- წლის გარდაცვლილი ალ--- კუ------–---–ისათვის კუთვნილების ფაქტის დადგენა, 1-.0--1--- წელს გარდაცვლილი ალ---ი კუ------–---–ის მემკვიდრეობის ენ------ კუ------–---–ის (გარდაცვალების თარიღი 0-.0-.2--- წელი) გარდაცვლილი ენ------ კუ------–---–ის მიერ მიღების ფაქტის აღიარება და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნ--ური აღრიცხვის არქივში მისამართზე ქ. თბილისი, მო-–-------------ში (მესაკუთრე ალ---ი კუ---------, მიწის ნაკვეთის ფართობი 278.00 კვმ.) მდებარე უძრავი ნივთის 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ აღიარება.
დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათებით, უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, მო-–------------, ფართობი 278.00 კვ.მ. მესაკუთრედ მითითებულია ალ---ი კუ---------. საფუძველი N0----- სააღრიცხვო ბარათო, აღრიცხული 1--- წელს. სააღრიცხვო მასალაში მითითებულია მიწის ნაკვეთის საერთოდ ფართი - 278 კვ.მ. ალ--- კუ------–---–ი გარდაიცვალა 1--- წლის 1- მაისს. გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერის მიხედვით, მის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად ფიქსირდება - თბილისი, მო-–------------. ენ------ კუ------–---–ი წარმოადგენდა ალ---ი კუ------–---–ის და ან--ო კუ------–---–ის შვილს. ან--ო კუ--------- (კუ------–---–ი) გარდაიცვალა 1--- წლის 0--------–-.
ენ------ კუ--------- ლე--–ა კუ--------თან (ქორწინებამდე გვარი ბა----–---–ი) ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1--- წლის 2---------------ნ. ქორწინება (სააქტო ჩანაწერი N6--) რეგისტრირებულია 1--- წლის 2------------- ქ. თბილისის კრწანისის რაიონის სამოქალაქო აქტის რეგისტრაციის მიერ. სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 1--0-.2--- წლის გადაწყვეტილებით, შესწორდა ლე--–ა კუ---------ს ქორწინების აქტის ჩანაწერში ქალის გრაფაში ქორწინების შემდეგი გვარი ,,კუ---------“ გვარით ,,კუ------–---–ი“; შესაბამისად, ლე--–ა ბა----–---–ისათვის ენ------ კუ------–---–თან 2--1--1--- წელს რეგისტრირებული ქორწინების შემდგომ მინიჭებული გვარი განისაზღვრა - კუ------–---–ით.
საქმეში წარმოდგენილი მასალებით, ენ------ კუ------–---–ი (კუ---------) გარდაიცვალა 2--- წლის 0- მარტს. დო---- ჯ---------- (ქორწინებამდელი გვარი კუ---------) და ვა-–--ო ბა----–---–ი წარმოადგენენ ენ------ კუ------–---–ის (კუ---------ს) შვილებს.
სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის თანახმად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე – მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი. ამავე კოდექსის 1307-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ: კანონით მემკვიდრეობის დროს - პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან.
სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების შედეგად. ამავე კოდექსის 132--ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე.
სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის მიხედვით, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან: I. პირველ რიგში - გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები), მეორე რიგში - გარდაცვლილის დები და ძმები. შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილებისა და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა.
მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ჯერ გარდაიცვალა ალ---ი კუ------–---–ი, რომელიც საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათებით, უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, მო-–------------, ფართობი 278.00 კვ.მ. მითითებულია მესაკუთრედ. მართალია, წარმოდგენილი მასალების მიხედვით, ტექნიკური აღრიცხვის არქი--ს მონაცემებით, სადავო უძრავი ნივთის სააღრიცხვო მასალა მისამართით ,,თბილისი, მო-–------------“ ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის შესაბამის გრაფაში (მოსარგებლეთა/მესაკუთრება სია) აღნიშნულია ალ---ი კუ---------, თუმცა არც ერთი მხარე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ აღნიშნული პირი წარმოადგენს მოსარჩელე დო---- ჯ----------ს პაპას, ენ------ კუ------–---–ის მამას. ვინაიდან ენ------ კუ------–---–ი ცოცხალი იყო მამის გარდაცვალების დროისათვის, სამკვიდროს ქონებასთან დაკავშირებით მოსარჩელე დო---- ჯ----------ს მემკვიდრეობითი უფლების საფუძვლიანობისათვის, ჯერ უნდა დადასტურდეს ენ------ კუ------–---–ის მიერ ფაქტობრივად დაუფლების გზით სამკვიდროს მიღების ფაქტი.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 312-ე მუხლი შეიცავს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დადგენის შესახებ სასამართლოს მიერ განსახილველ საქმეთა ამომწურავ ჩამონათვალს. უდავო წარმოების წესით სასამართლო განიხილავს შემდეგ საქმეებს: ა) პირთა ნათესაური კავშირის დადგენის შესახებ; ბ) პირის კმაყოფაზე ყოფნის ფაქტის დადგენის შესახებ; გ) მამობის დადგენის, ქორწინების, განქორწინების, სახელის ან/და გვარის შეცვლის რეგისტრაციის ან შვილად აყვანის ფაქტების დადგენის შესახებ; დ) უფლების დამდგენი საბუთის იმ პირისადმი კუთვნილების ფაქტის დადგენის შესახებ, რომლის სახელი, მამის სახელი ან გვარი, რაც საბუთებშია აღნიშნული, არ ემთხვევა მის პასპორტში ან დაბადების მოწმობაში აღნიშნულ სახელს, მამის სახელს ან გვარს; თ) მემკვიდრეობის მიღების ფაქტისა და მემკვიდრეობის გახსნის ადგილის დადგენის შესახებ.
უფლების დამდგენ საბუთს წარმოადგენს ის დოკუმენტი, რომლის საფუძველზეც პირს წარმოეშობა უფლება. უფლების დამდგენი საბუთის იმ პირისადმი კუთვნილების ფაქტის დადგენის მოთხოვნა წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, როდესაც სახელი, მამის სახელი ან გვარი, რაც საბუთებშია აღნიშნული, არ ემთხვევა მის პასპორტში ან დაბადების მოწმობაში აღნიშნულ სახელს ან გვარს. მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა არ არის ის გარემოება, რომ ტექნიკური აღრიცხვის ცნობა-დახასიათებით, უძრავი ქონების მესაკუთრეს ნამდვილად წარმოადგენს 1--0--1--- წლის გარდაცვლილი ალ--- კუ------–---–ი. შესაბამისად, არასწორად არის დაფიქისრებული მისი მაიდენტიფიცირებელი ნიშნები ტექნიკური აღრიცხვის მონაცემებში. მოცემული დავის ფარგლებში დგინდება 2--0--2--- წელს მომზადებული NT----------- ცნობა-დახასიათების (უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, მო-–------------, მესაკუთრედ ჩაწერილია ალ---ი კუ---------), 1-.0--1--- წლის გარდაცვლილი ალ--- კუ------–---–ისათვის კუთვნილების ფაქტი.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრი-- უფლებების (სამკვიდრო აქტი--), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასი--) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. ზემოაღნიშნული მსჯელობის შედეგად, დადგენილია, რომ 1--- წლის 1- მაისს გარდაცვლილი ალ---ი კუ------–---–ის დანაშთ სამკვიდროს წარმაოდგენდა - უძრავი ქონება, მდებარე, ქ, თბილისი, მო-–----ს ქუჩა N29 (ფართობი 278 კვ.მ.);
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.
ზემოთ როგორც აღინიშნა, იმისათვის, რომ დო---- ჯ----------ა მოიპოვოს მემკვდრეობითი საფუძვლით პრეტენზიის დაყენების უფლება პაპის დანაშთ სამკვიდროზე, ჯერ უნდა დადგინდეს, მოსარჩელის მამის, ენ------ კუ------–---–ის მიერ სადავო სამკვიდრო ქონების კანონით დადგენილი წესით მიღების ფაქტი. საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობა ადგენს სამკვიდროს მიღების ორ გზას: სანოტარო ორგანოსათვის განცხადებით მიმართვა ან სამკვიდროს ფაქტობრივად ფლობა ან მართვა. მოცემული დავის განხილვისას, მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ მამის, ალ---ი კუ------–---–ის გარდაცვალების შემდეგ, მისი შვილი ენ------ კუ------–---–მა ფაქტობრი-- ფლობით მიიღო სამკვიდრო ქონება, რასაც ეთანხმებიან მოპასუხეები ვა-–--ო ბა----–---–ი და ლე--–ა კუ------–---–ი. რაიმე საწინააღმდეგო სახის მტკიცებულება საქმეზე წარმოდგენილი არ არის. მხარეები ერთხმად ადასტურებენ იმ გარემოებას, რომ ენ------ კუ------–---–ი ფაქტობრივად დაეუფლა მამის, ალ---ი კუ------–---–ის (გარდაცვალების თარიღი 1-.0--1--- წელი) დანაშთ სამკვიდრო ქონებას, მან ცხოვრება განაგრძო მის საცხოვრებელ სახლში, რომელიც მდებარეობს ქ. თბილისი მო-–------------.
მოსარჩელის მამა, ენ------ კუ------–---–ი გარდაიცვალა 2--- წლის 0- მარტს. დო---- ჯ---------- და ვა-–--ო ბა----–---–ი წარმოადგენენ მის შვილებს და შესაბამისად, პირველი რიგის მემკვიდრეს. მოპასუხე ლე--–ა კუ------–---–ის, როგორც პირველი მემკვიდრის სამემკვიდრეო უფლებების არსებობას სადავოდ ხდის მოპასუხე ვა-–--ო ბა----–---–ი. საქმეში წარმოდგენილია სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 1-.0-.2--- წელს გაცემული ქორწინების მოწმობა, რომლის მიხედვითაც, ლე--–ა ბა---–---–ი და ენ------ კუ--------- განქორწინდნენ 1-.0-.1--- წელს. აღნიშნულ განქორწინების მოწმობასთან დაკავშირებით საქმეზე დამატებით იქნა წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებით, კერძოდ, სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული განქორწინების აქტის ჩანაწერის მიხედვით, განქორწინების რეგისტრაციის საფუძვლად დაფიქსირებულია მეუღლეთა ერთობლი-- განცხადება განქორწინების თაობაზე. ხოლო განცხადების მასალების სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურებსა და ცენტრალურ არქივს არ ენახება. ხოლო თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ 1--0--2--- წელს გაცემული ცნობით, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში ფიქსირდება, 1--- წლის 2------------- თბილისის კრწანისის რაიონის მმაჩის განყოფილების მიერ რეგისტრირებული ქორწინების აქტის ჩანაწერი (აქტი N6--) ენ------ კ------------ და ლე--–ა ბა----–---–ს შორის. საცოლის ქორწინების შემდგომი გვარია - კუ---------. დღეის მდგომარეობით, ქორწინების აქტის ჩანაწერი შეწყვეტილია, მეუღლის ენ------ კუ---------ს გარდაცვალების საფუძველზე. სამოქალაქო კანონმდებლობით, ქორწინების შეწყვეტის საფუძველია ერთ-ერთი მეუღლის გარდაცვალება ან განქორწინება. მართალია, მოცემულ საქმეზე წარმოდგენილია ურთიერთსაწინააღმდეგო მტკიცებულებები ლე--–ა კუ------–---–სა და ენ------ კუ------–---–ს შორის 2--1--1--- წელს რეგისტრირებული ქორწინების შეწყვეტის თაობაზე, თუმცა ამ შემთხვევაში, მნიშნელოვანია თავად მოსარჩელე მხარის პოზიცია, რომელიც თავის წილს სამკვიდრო ქონებიდან განსაზღვრავს ლე--–ა კუ------–---–ის წილის გათვალისწინებით. სათანადო მტკიცებულებათა არარსებობის გამო, სასამართლო დავის საგნის გათვალისწინებით, ვერ გაიზიარებს მხარეთა პოზიციას ლე--–ა კუ------–---–ის სამემკვიდრეო უფლებებთან დაკავშირებით, მით უფრო მაშინ, როდესაც თავად ეს უკანასკნელი არ აყენებს სამართლებრივ პრეტენზიას 0-.0-.2--- წელს გარდაცვლილი ენ------ კუ------–---–ის სამკვიდროსთან დაკავშირებით.
სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა მემკვიდრეობის საფუძველზე საკუთრების უფლების მოთხოვნის წარმოშობას, უკავშირებს არა მხოლოდ ნათესაურ კავშირს და სამკვიდრო მასის არსებობას, არამედ ადგენს სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლით გათვალისწინებული პირებისათვის სამკვიდროს მიღების წესს 1421-ე და 1424-ე მუხლებით. დადგენილია, რომ მოსარჩელე დო---- ჯ--------–ს კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის მამის, ენ------ კუ------–---–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მისაღებად. საქმის მასალებით, მოსარჩელეს 2--- წლის 1------------ დადგენილებით უარი ეთქვა სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე (სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე). იგი არც ფაქტობრივად დაუფლებია მამის სამკვიდრო ქონებას მისი გარდაცვალების შემდეგ. საქართველოს შსს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის საინფორმაციო ცენტრის მონაცემებით დო---- ჯ--------–ს 1--- წლიდან 2--- წლის 2- აგვისტომდე გადაკვეთილი აქვს ს.ს.კ.გ. ,,ს------“-ს გავლით. გადაკვეთის დროდ დაფიქსირებულია 0--0--2-0- წელი. მოსარჩელე დო---- ჯ---------- საქართველოში დაბრუნდა 2--- წლის სექტემბრის თვეში.
მოსარჩელე მხარე მოითხოვს 2--- წლის 0- მარტს გარდაცვლილი ენ------ კუ---------ს სამკვიდროს მისაღებად სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევას და ვადის აღდგენას. სამოქალაქო კოდექსის 1----ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე. განსახილველი ნორმა პირდაპირ არ უთითებს თუ რა საპატიო მიზეზი შეიძლება გახდეს სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელების საფუძველი, მაგრამ ამ ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად უნდა მიჩნეულ იქნეს ისეთი ფაქტორები, რომლებიც წარმოადგენენ კანონით დადგენილი ექვსთვიანი ვადაში სამკვიდროს მიღების დამაბრკოლებელ გარემოებებს, რომლებიც თავისთავად გამორიცხავენ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედებების განხორციელებას.
მოსარჩელე მხარემ ზემოთმითითებული სასარჩელო მოთხოვნის შესაბამისად, უნდა დაამტკიცოს, რომ მას არ ჰქონდა შესაძლებლობა, დროულად განეხორციელებინა სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი იურიდიული მოქმედებანი. დადგენილია, რომ მოსარჩელე დო---- ჯ---------- 2-0- წლიდან უწყვეტად იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, კერძოდ, სა---------ში, კუნძულ ევ----ე. მისი განმარტებით, იგი არალეგალურად მუშაობდა სა---------ის რესპუბლიკაში და მას მხოლოდ კვირა დღე ჰქონდა დასვენების დრო. ამ დღეს კი ათე-–ი საკონსულო დაწესებულება არ მუშაობდა. ტერიტორიული დაშორების გამო კი, მოსარჩელე ვერ ახერხებდა ათე-–ი ჩასვლას და საკონსულოში მინდობილობის გაფორმებას საქართველოში გამოსაგზავნად. ამასთან, დო---- ჯ---------- აღნიშნავს, რომ იგი ტელეფონის მეშვეობით უკავშირდებოდა თავის ძმას ვა-–--ო ბა----–---–ს და ცდილობდა შეთანხმება მიეღწია მამის დანაშთი სამკვიდროს გაყოფასთან დაკავშირებით. ასევე, მოსარჩელე მიუთითებს იმასაც, რომ დედამისმა, ლე--–ა კუ------–---–მა ენ------ კუ------–---–ის გარდაცვალების შემდეგ მიმართა სანოტარო ბიუროს, სადაც გაიარა კონსულტაცია მემკვიდრეობის საკითხებთან დაკავშირებით, თუმცა დოკუმენტაციის მოუწესრიგებლობის გამო ვერ შესძლო სანოტარო ორგანოსათვის სათანადო განცხადებით მიმართვა. მოსარჩელის მითითებით, იმ ოჯახში, სადაც იგი დასაქმებული იყო, ინტერნეტთან წვდომა შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 2--- წელს, რა დროსაც მოახერხა ე.წ. ,,სკაიპის“ მეშვეობით გაეფორმებინა მინდობილობა.
სასამართლო მიუთითებს სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენის შესახებ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, რომლის თანახმადაც, სამკვიდროს მიღების კანონით გათვალისწინებული ვადის გადაცილების მიზეზის საპატიოობა გულისხმობს იმ ვადის საპატიობის შეფასებას, რითაც გადაცილებულია სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით გათვალისწინებული ვადა. აღნიშნული მოსაზრება გამომდინარეობს თვითონ ტერმინის „ვადაგადაცილების“ განმარტებიდან. მითითებული ტერმინი გულისხმობს არა რაიმე ვადაში, არამედ ამ ვადის გასვლის შემდგომ პერიოდშიც არსებულ მდგომარეობას. ანუ ეს ეხება არა მხოლოდ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილ ექვს თვეს, არამედ იმ პერიოდსაც ვიდრე მხარემ მიმართა სათანადო ორგანოებს სამკვიდროს მიღების მოთხოვნით. იმის დასადგენად, გადააცილა თუ არა საპატიო მიზეზით მხარემ კანონით დადგენილ ვადას, უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილ დროში სანოტარო ორგანოსთვის მიმართვის ან ქონების დაუფლების შეუძლებლობის ფაქტი, არამედ იმ ვადის საპატიოობაც, რომლითაც მან გადააცილა ამ მოქმედებათა განხორციელების ვადას (სუსგ №ას-----------1-, 7 ივლისი, 2-1- წელი). სამართლის ზოგადი პრინციპებიდან გამომდინარე, სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოობის ორი მნიშვნელოვანი საფუძველი უნდა განისაზღვროს: 1. თუ მემკვიდრემ არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა სამკვიდროს გახსნის თაობაზე; 2. თუ მემკვიდრემ ვადა რაიმე საპატიო საფუძვლით გაუშვა და მან სასამართლოს ვადის აღდგენის თაობაზე აღნიშნული საფუძვლის აღმოფხვრის შემდეგ მიმართა.
საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული მემკვიდრეობისა და საკუთრების უფლება და აღნიშნა, რომ მსგავსად სხვა ძირითადი უფლებებისა, იგი არ არის აბსოლუტური და ამავე ნორმის მე-2 პუნქტით ამ უფლებაში ჩარევა დაშვებულია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული ლეგიტიმური საფუძვლით. ზოგადი პრაქტიკით, სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს მემკვიდრის უფლებას და არა ვალდებულებას და სამკვიდროზე საკუთრების უფლების წარმოშობა კანონით გათვალისწინებული იმპერატიული დანაწესების განუხრელ დაცვაზეა დამოკიდებული. მოსარჩელე მხარეს არც კანონით დადგენილ ვადაში და არც მას შემდეგ, 2-1- წლამდე სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით არ განუხორციელებია არანაირი იურიდიული მოქმედებები. იგი არ ჩამოსულა საქართველოში არც მამის გარდაცვალების დროს, არ ესწრებოდა დაკრძალვას და არც მას შემდეგ ექვსი თვის განმავლობაში. მოსარჩელისათვის, თავისი განმარტებების შესაბამისად, ცნობილი იყო, რომ თავის ძმასთან, ვა-–--ო ბა----–---–თან სადავო იყო მამის სამკვიდროდან მისთვის მისაკუთვნებელი წილი, თუმცა მიუხედავად აღნიშნულისა, მან არ მიმართა შესაბამის ღონისძიებებს, რათა მიეღო სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით.
სასამართლო აღნიშნავს, რომ ამა თუ იმ ფაქტობრი-- გარემოების დადგენა სასამართლოს მიერ ხორციელდება საქმეში არსებული ყველა მტკიცებულების ურთიერთშეჯერების გზით. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი სათანადო მტკიცებულების წარდგენით დამტკიცების ტვირთი. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრი--, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრი-- მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.
სამოქალაქო კანონმდებლობა განამტკიცებს პირის უფლებას, მიიღოს ან არ მიიღოს სამკვიდრო, თუმცა, აწესებს აღნიშნული ნების გამოვლენის ვადას. სასამართლოში დადგენილი პრაქტიკით, სამკვიდროს მისაღებად კანონით გათვალისწინებული ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ ამ პერიოდის განმავლობაში მემკვიდრის ნების არსებობაზე აპელირება, არამედ მნიშვნელოვანი და გადამწყვეტია ფორმალური საფუძველი - ნების გამოვლენის შეუძლებლობის დადასტურება. სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლი იძლევა სამკვიდრო მიღების ექვსთვიანი ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევის შესაძლებლობას, თუ ვადის გადაცილების მიზეზი საპატიოა. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოსარჩელე მხარის პოზიციას სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის საპატიოდ გაშვების თაობაზე, ვინაიდან საქმეზე არ არის წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მხარის მიერ საპატიო მიზეზით სამკვიდროს მიღებისათვის ვადის გაშვებას. მამის ენ------ კუ------–---–ის გარდაცვალების შემდეგ, ექვსი თვის ვადაში არც ფაქტობრი-- ფლობით და არც სანოტარო ორგანოსთვის მიმართვის გზით, დო---- ჯ--------–ს სამკვიდრო არ მიუღია. საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ არც ენ------ კუ------–---–ის და არც ალ---ი კუ------–---–ის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე მოსარჩელის მიერ ნოტარიუსისათვის მიმართვამდე, 1--0--2--- წლამდე, სხვა პირს სამართლებრი-- პრეტენზია არ განუცხადებია. ენ------ კუ------–---–ის სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა გაცემული არ არის. მოსარჩელე მხარის განმარტებით, იგი მამის გარდაცვალებისას და მას შემდეგაც უწყვეტად, იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, სა---------ში. იგი მიუთითებს იმ გარემოებებზე (ათე-–ი მდებარე საკონსულო დაწესებულებიდან ტერიტორიული დაშორება, სამუშაო დღეებში საკონსულოში მისვლის შეუძლებლობა, ინტერნეტთან კავშირის არარსებობა), რის გამოც ვერ შესძლო სამკვიდროს მისაღებად საჭირო მოქმედებების განხორციელება. სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღების ვადის გადაცილება უნდა შეფასდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების, ერთობლივად შეფასებით და სრული, ობიექტური განხილვის შედეგად. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში, საქართველოში არ იმყოფებოდა, მას შეეძლო სათანადო წესით გაეფორმებინა მინდობილობა სხვა პირისათვის, რომელიც შესძლებდა მის ნაცვლად სამემკვიდრეო საკითხების მოგვარებას. დამკვიდრებული პრაქტიკით კი, სამკვიდროს მიღების კანონით გათვალისწინებული ვადის გადაცილების მიზეზის საპატიოობა გულისხმობს იმ ვადის საპატიობის შეფასებას, რითაც გადაცილებულია სმაკვიდროს მიღებისათვის კანონით გათვალისწინებული ვადა. მითითებული გულისხმობს არა მხოლოდ კანონით დადგენილ ვადაში მოქმედების შეუძლებლობას, არამედ ამ ვადის გასვლის შემდგომ პერიოდშიც არსებულ მდგომარეობას, კონკრეტული მოქმედების განხორციელებამდე გაშვებული ვადის საპატიოობასაც. იმის დასადგენად, გადააცილა თუ არა საპატიო მიზეზით მხარემ კანონით დადგენილ ვადას, უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილ დროში სანოტარო ორგანოსთვის მიმართვის ან ქონების დაუფლების შეუძლებლობის ფაქტი, არამედ უნდა დადგინდეს იმ ვადის საპატიოობაც, რომლითაც მან გადააცილა ამ მოქმედებათა განხორციელების ვადას. მოსარჩელე დო---- ჯ----------ა არამხოლოდ გადააცილა მამის გარდაცვალების შემდგომ (0-.0-.2--- წელი) სამკვიდრო მისაღებად დადგენილ 6 თვიან ვადას, არამედ მან ამ ვადის გაშვებიდან, 2--0--2--- წლამდე არ განახორციელა არანაირი ქმედება, რაც მიმართული იქნებოდა მამის დანაშთი სამკვიდროს მიღებისაკენ. ის გარემოება, რომ იგი 2-0- წლიდან საზღვარგარეთ იმყოფებოდა 2--- წლის სექტემბრის თვემდე, უპირობოდ არ მიუთითებს საპატიო მიზეზის არსებობაზე. მას შეეძლო 2--- წლიდან 2-1- წლამდე სა---------ში არსებული საკონსულოს მეშვეობით, ხოლო 2-1- წლის შემდგომ კი კ---------–--- ელექტრონული საშუალებით (ე.წ. სკაიპის) მეშვეობით გაეცა რწმუნებულება სხვა პირზე, ვინც განახორციელებდა მისი სახელით მემკვიდრეობასთან დაკავშირებულ ქმედებებს (მოიძიებდა დოკუმენტაციას, მიმართა სანოტარო ბიუროს და ა.შ). ,,სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2-1- წლის 3---------- N7- ბრძანებაში ცვლილება განხორციელდა 2-1- წლის 0- აგვისტოს N1-6 ბრძანების საფუძველზე. ინსტრუქციის 52-ე მუხლს დაემატა შემდეგი შინაარსის მე-3 და მე-4 პუნქტები: დასაშვებია მინდობილობის/რწმუნებულების გამცემის და ნოტარიუსის პირდაპირი ვიზუალური კონტაქტის საშუალებას და მინდობილობის/ რწმუნებულების გამცემი პიროვნება ნოტარიუსისათვის ცნობილია ან შესაძლებელია მისი იდენტიფიცირება და პირადობის დადასტურება ამ ინსტრუქციის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი წესით. ასეთ შემთხვევაში სავალდებულოა სანოტარო მოქმედების ჩაწერა ვიდეო-ფაილის სახით. მინდობილობის/რწმუნებულების ტექსტში )ან დამადასტურებელ წარწერაში) უნდა აღინიშნოს კ---------–--- ელექტრონული საშუალების გამოყენებით მინდობილობის/რწმუნებულების დამოწმების თაობაზე. მოსარჩელემ არ ისარგებლა არც მითითებული საკანომდებლო დანაწესით 2-1- წლიდან 2--- წლის 2----------- და აღნიშნულის მიზეზად მიუთითა ინტერნეტკავშირთან მიუწვდომლობა, რასაც სასამართლო თანამედროვე კ---------–--- საშუალებების გავრცელებულ გამოყენებადობასთან დაკავშირებით, ნაკლებად სარწმუნოდ მიიჩნევს.
მოცემულ საქმეზე არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რაც მოსარჩელე მხარის მიერ არა მხოლოდ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან, 0-.0-.2--- წლიდან ექვსი თვის ვადაში, არამედ ამ ვადის გასვლის შემდგომ 2--0--2--- წლამდე (მინდობილობის გაცემის თარიღი) გასულ პერიოდში, ზემოაღნიშნული ქმედებების განხორციელების შეუძლებლობად დაადასტურებდა. მოსარჩელეს თავისი სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელების ვალდებულებისაგან არც ის ფაქტი ათავისუფლებდა, რომ დედამისს, ლე--–ა კუ------–---–ს მიმართული ჰქონდა სანოტარო ორგანოსათვის კონსულტაციის მიზნით, თუმცა ვერ შესძლო სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული უშუალო მოქმედებების დაწყება. საქმის მასალებით არც ის გარემოება დასტურდება, თუ როდის და რა ფორმით მიმართა ლე--–ა კუ------–---–მა ნოტარიუსს მემკვიდრეობასთან დაკავშირებით. ასეთის არსებობის შემთხვევაშიც, ლე--–ა კუ------–---–ის აღნიშნული ქმედებას არ აქვს კავშირი უშუალოდ, მოსარჩელე მხარის, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრის უფლების დროულად რეალიზებასთან. გამომდინარე აღნიშნულიდან, სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ დავაზე, სატანადო მტკიცებულებით, ვერ დადასტურდა ის გარემოევა, რომ მოსარჩელეს სამკვიდროს მიღებისვადის ამოწურვის დროისათვის და შემდგომი პერიოდისათვის არ ჰქონდა ობიექტური შესაძლებლობა განეხორციელებინა მამის, ენ------ კუ------–---–ის დანაშთი სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით აუცილებელი იურიდიული მოქმედებანი. საპატიოობა გულისხმობს ისეთი ობიექტური და სუბიექტური გარემოებების ერთობლიობას, რომლებიც გამორიცხავს პირის მიერ სამკვიდროს მიღების ნების გამოვლენის შეუძლებლობას, რასაც, მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელე მხარემ ვერ შესძლო იმ გარემოების მტკიცების რეალლიზებაა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 2--- წლამდე არსებობდა სამკვიდროს მიღების იმგვარი ხელისშემშლელი საპატიო გარემოებები, რაც შეუძლებელს ხდიდა მის მიერ სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი იურიდიული მოქმედებების დროულად განხორციელებას.
გამომდინარე აღნიშნულიდან, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრი-- გარემოებების სამართლებრი-- ანალიზის საფუძველზე სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელე დო---- ჯ----------ს სარჩელი მოპასუხეების ლე--–ა კუ------–---–ის და ვა-–--ო ბა----–---–ის მიმართ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელების, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
7. საპროცესო ხარჯები
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრი-- დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო ბაჟი შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 3%-ს, მაგრამ არანაკლებ 100 ლარისა. ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება ნივთის (ქონების) გადაცემის ან მიწოდების შესახებ სარჩელისა – ამ ნივთის (ქონების) საბაზრო ღირებულებით.
იმის გათვალისწინებით, რომ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს მოპასუხეებისათვის მოსარჩელე მხარის მიერ გაწეული სასამართლო და სასამართლოსგარეშე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.
სარეზოლუციო ნაწილი:
სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-8, 49-ე, 53-55-ე, 243-244-ე, 250-ე, 257-ე, 364-ე, 369-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. დო---- ჯ----------ს (პირადი N2----------) სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
2. დო---- ჯ----------ს (პირადი N2----------) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად;
3. გადაწყვეტილების გასაჩივრების მსურველი მხარე, თუ ის ესწრება გადაწყვეტილების გამოცხადებას ან მისთვის ცნობილია გადაწყვეტილების გამოცხადების თარიღი, ვალდებულია გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებიდან არა უადრეს 20 და არა უგვიანეს 30 დღისა, გამოცხადდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოში და ჩაიბაროს გადაწყვეტილების ასლი. წინააღმდეგ შემთხვევაში გასაჩივრების ვადის ათვლა დაიწყება გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 30-ე დღეს. ამ ვადის გაგრძელება და აღდგენა დაუშვებელია.
4. გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს სააპელაციო წესით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მეშვეობით მხარეთათვის დასაბუთებული გადაწყვეტილების ასლის გადაცემის მომენტიდან 14 /თოთხმეტი/ დღის ვადაში.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლით გათვალისწინებული პირებისათვის, ასევე პატიმრობაში მყოფი იმ პირებისათვის, რომლებსაც არ ჰყავთ წარმომადგენელი, გადაწყვეტილების ასლის გაგზავნას და ჩაბარება უზრუნველყოს სასამართლომ ამავე კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით.
მოსამართლე გიორგი მაისურაძე