„ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“

პროექტი საქართველოს კანონი „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე მუხლი 1. „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონს (საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, №20, 09.06.2006, მუხ. 171) დაემატოს შემდეგი შინაარსის 183 მუხლი: „მუხლი 183. თავშესაფრის/კრიზისული ცენტრის პერსონალისთვის დადგენილი შეზღუდვები თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში არ შეიძლება დასაქმებული იყოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 137-ე-141-ე, 2551-2552 მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენისთვის ნასამართლევი პირი, მიუხედავად იმისა, მოხსნილი ან გაქარწყლებული აქვს თუ არა მას ნასამართლობა.“. მუხლი 2 2020 წლის 1 მარტამდე თავშესაფარმა/კრიზისულმა ცენტრმა ამ კანონის ამოქმედებამდე დასაქმებულ პირებს უნდა მოსთხოვოს ნასამართლობის ცნობის წარდგენა. მუხლი 3 ეს კანონი ამოქმედდეს 2019 წლის 1 სექტემბრიდან. საქართველოს პრეზიდენტი სალომე ზურაბიშვილი

განმარტებითი ბარათი საქართველოს კანონის პროექტზე „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ ა) ზოგადი ინფორმაცია კანონპროექტის შესახებ: ა.ა) კანონპროექტის მიღების მიზეზი: ა.ა.ა) პრობლემა, რომლის გადაჭრასაც მიზნად ისახავს კანონპროექტი: კანონპროექტის მიღება ხელშეუხებლობის განპირობებულია წინააღმდეგ მიმართულ სქესობრივი თავისუფლებისა დანაშაულებთან და დაკავშირებით სახელმწიფო პოლიტიკის გამკაცრებით, რა მიზნითაც ცვლილება შედის „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონში. ა.ა.ბ) არსებული პრობლემის გადასაჭრელად კანონის მიღების აუცილებლობა: სქესობრივი თავისუფლებისა და დანაშაულების ეფექტიანი ხელშეუხებლობის პრევენციის მიზნით წინააღმდეგ მიმართული აუცილებელია ცვლილების განხორციელება „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონში. ა.ბ) კანონპროექტის მოსალოდნელი შედეგები: ცვლილების შედეგად „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონში გათვალისწინებული იქნება გარკვეული შეზღუდვები თავშესაფრისა და კრიზისული ცენტრის პერსონალისთვის. ა.გ) კანონპროექტის ძირითადი არსი: პროექტის თანახმად, „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონს ემატება 183 მუხლი, რომლითაც თავშესაფრისა და კრიზისული ცენტრის პერსონალისთვის დგინდება შეზღუდვები. კერძოდ, თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში არ შეიძლება დასაქმებული იყოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 137-ე-141-ე, 2551-2552 მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენისთვის ნასამართლევი პირი, მიუხედავად იმისა, მოხსნილი ან გაქარწყლებული აქვს თუ არა პირს ნასამართლობა. მსგავსი შინაარსის შეზღუდვას ითვალისწინებს „შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის შესახებ“ საქართველოს კანონი მშვილებელთან და მინდობით აღმზრდელთან მიმართებით. წინამდებარე ცვლილება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში, როგორც წესი, თავსდებიან ძალადობის მსხვერპლი არასრულწლოვნები და ქალები. სპეციალურ დაწესებულებებში მოთავსებული არასრულწლოვნები განსაკუთრებით დაუცველები არიან სხვადასხვა ფორმის ძალადობის მიმართ. 1 აღსანიშნავია, რომ მსოფლიოს მასშტაბით ბავშვზე ძალადობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი შეინიშნება ოჯახურ გარემოში ან ოჯახურ გარემოსთან მიახლოებულ დაწესებულებებში. აღნიშნული კი თავის მხრივ მოითხოვს პრევენციის განსაკუთრებული ზომების მიღებას და მსგავს დაწესებულებებში პერსონალის შერჩევისას დამატებითი შემოწმების მექანიზმების შემოღებას. აღსანიშნავია, რომ ითვალისწინებს მსგავსი ლანსაროტის რეგულირების 2007 წლის შემოღების 25 ოქტომბრის შესაძლებლობას „სექსუალური ექსპლუატაციისა და სექსუალური ძალადობისაგან ბავშვთა დაცვის შესახებ“ ევროპის საბჭოს კონვენცია. აღნიშნული კონვენციის 27-ე მუხლის თანახმადაც, ხელშემკვრელ მხარეს აკისრია ვალდებულება უზრუნველყოს კონვენციით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩამდენი პირისთვის, დროებით ან პერმანენტულად, ისეთი პროფესიული ან ნებაყოფლობითი საქმიანობის განხორციელების აკრძალვა, რომელიც ითვალისწინებს ბავშვებთან კონტაქტს. ა.დ) კანონპროექტის კავშირი სამთავრობო პროგრამასთან და შესაბამის სფეროში არსებულ სამოქმედო გეგმასთან, ასეთის არსებობის შემთხვევაში (საქართველოს მთავრობის მიერ ინიციირებული კანონპროექტის შემთხვევაში): ასეთი არ არსებობს. ა.ე) კანონპროექტის ძალაში შესვლის თარიღის შერჩევის პრინციპი, ხოლო კანონისთვის უკუძალის მინიჭების შემთხვევაში - აღნიშნულის თაობაზე შესაბამისი დასაბუთება: კანონის ამოქმედების დროდ შერჩეული იქნა იგივე თარიღი, რაც ძირითადი კანონის პროექტის ამოქმედებისთვის არის განსაზღვრული. ასევე კანონს ამოქმედებამდე ენიჭება უკუძალა დასაქმებულ პირებს გარკვეულწილად, რამდენადაც კანონის მოეთხოვებათ ნასამართლობის ცნობის წარდგენა. აღნიშნული განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ დაუყოვნებლივ 1 http://unicef.ge/uploads/Violence_part1_sm.pdf შეიქმნას სქესობრივი ძალადობის თავიდან აცილების ერთ-ერთი ინსტრუმენტი, როგორიცაა, სისხლის სამართლის კოდექსის 137-ე-141-ე, 2551-2552 მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენისთვის ნასამართლევ პირთა თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში დასაქმების თავიდან აცილება. ა.ვ) კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვის მიზეზები და შესაბამისი დასაბუთება (თუ ინიციატორი ითხოვს კანონპროექტის დაჩქარებული წესით განხილვას): ასეთი არ არსებობს. ბ) კანონპროექტის ფინანსური დასაბუთება: ბ.ა) კანონპროექტის მიღებასთან დაკავშირებით აუცილებელი ხარჯების დაფინანსების წყარო: კანონპროექტის მიღება არ გამოიწვევს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დამატებითი სახსრების გამოყოფას. ბ.ბ) კანონპროექტის გავლენა ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე: კანონპროექტმა შესაძლოა ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე იქონიოს გავლენა, რამდენადაც პროექტის თანახმად, 2020 წლის 1 მარტამდე დაწესებულებამ დასაქმებულ პირებს უნდა მოსთხოვოს ნასამართლობის ცნობის წარდგენა. ამასთან, აღნიშნული საშემოსავლო ნაწილზე გავლენას იქონიებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ნასამართლობის შესახებ ცნობის გაცემა დაჩქარებული წესით მოხდება. კერძოდ, აღნიშნული ცნობების სამი სამუშაო დღის განმავლობაში გაცემისათვის დაჩქარებული მომსახურების საფასურის განაკვეთია 15 ლარი, ხოლო ერთი სამუშაო დღის განმავლობაში გაცემისათვის დაჩქარებული მომსახურების საფასურის განაკვეთია 25 ლარი. ბ.გ) კანონპროექტის გავლენა ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე: კანონპროექტის მიღება გავლენას არ მოახდენს სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე. ბ.დ) სახელმწიფოს ახალი ფინანსური ვალდებულებები: კანონპროექტის მიღება არ ითვალისწინებს სახელმწიფოს მიერ ახალი ფინანსური ვალდებულებების აღებას. ბ.ე) კანონპროექტის მოსალოდნელი ფინანსური შედეგები იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება კანონპროექტის მოქმედება: კანონპროექტის მიღება გამოიწვევს ფინანსურ შედეგებს იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება მისი მოქმედება. პროექტის თანახმად, თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში არ შეიძლება დასაქმებული იყოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 137-ე-141-ე, 2551-2552 მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენისთვის ნასამართლევი პირი. შესაბამისად, მოცემულ პირებს, შეეზღუდებათ დასაქმების არეალი, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს მათი შემოსავლის შემცირებაც. გარდა ამისა, თუ ზემოაღნიშნული დანაშაულების ჩადენისთვის ნასამართლევი პირები ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის დასაქმებულები არიან თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში, მათ მოუწევთ შრომითი საქმიანობის შეწყვეტა, რაც ასევე გამოიწვევს მათი შემოსავლის შემცირებას. პროექტი ასევე ითვალისწინებს 2020 წლის 1 მარტამდე დაწესებულებამ დასაქმებულ პირებს მოსთხოვოს ნასამართლობის ცნობის წარდგენა, აღნიშნული გავლენას მოახდენს პირებზე, რომლებზეც ვრცელდება კანონპროექტის მოქმედება იმ შემთხვევაში, თუ პირი მოითხოვს ნასამართლობის ცნობის დაჩქარებული წესით გაცემას. კერძოდ, ხუთ სამუშაო დღეში ნასამართლობის და უფლების ჩამორთმევის შესახებ ცნობების გაცემა ადრესატის მიმართ არ წარმოშობს ფინანსურ შედეგს, სამი სამუშაო დღის განმავლობაში ცნობების გაცემისათვის დაჩქარებული მომსახურების საფასურის განაკვეთია 15 ლარი, ხოლო ერთი სამუშაო დღის განმავლობაში გაცემისათვის დაჩქარებული მომსახურების საფასურის განაკვეთია 25 ლარი. ბ.ვ) კანონპროექტით დადგენილი გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის ოდენობის განსაზღვრის წესი (პრინციპი): კანონპროექტი არ ითვალისწინებს გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის შემოღების ვალდებულებას. გ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო სამართლებრივ სტანდარტებთან: გ.ა) კანონპროექტის მიმართება ევროკავშირის სამართალთან: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება ევროკავშირის სამართალს. გ.ბ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებთან: კანონპროექტის მიღება არ ეწინააღმდეგება საქართველოს მიერ საერთაშორისო ორგანიზაციებში წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს. გ.გ) კანონპროექტის მიმართება ხელშეკრულებებთან საქართველოს და ორმხრივ შეთანხმებებთან, და მრავალმხრივ აგრეთვე, ისეთი ხელშეკრულების/შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, რომელსაც უკავშირდება კანონპროექტის მომზადება, − მისი შესაბამისი მუხლი ან/და ნაწილი: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებს და შეთანხმებებს, აგრეთვე კანონპროექტის მიღება არ უკავშირდება რომელიმე ხელშეკრულებას/შეთანხმებას. გ.დ) არსებობის შემთხვევაში, ევროკავშირის ის სამართლებრივი აქტი, რომელთან დაახლოების ვალდებულებაც გამომდინარეობს „ერთი მხრივ, საქართველოსა და, მეორე მხრივ, ევროკავშირსა და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმებიდან“ ან ევროკავშირთან დადებული საქართველოს სხვა ორმხრივი და მრავალმხრივი ხელშეკრულებებიდან: ასეთი არ არსებობს. დ) კანონპროექტის მომზადების პროცესში მიღებული კონსულტაციები: დ.ა) არასახელმწიფო სახელმწიფო, ან/და საერთაშორისო ორგანიზაცია/დაწესებულება, ექსპერტი, სამუშაო ჯგუფი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო კანონპროექტის შემუშავებაში, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: ასეთი არ არსებობს. დ.ბ) კანონპროექტის შემუშავებაში მონაწილე ორგანიზაციის/დაწესებულების, სამუშაო ჯგუფის, ექსპერტის შეფასება კანონპროექტის მიმართ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: ასეთი არ არსებობს. დ.გ) სხვა ქვეყნების გამოცდილება კანონპროექტის მსგავსი კანონების იმპლემენტაციის სფეროში, იმ გამოცდილების მიმოხილვა, რომელიც მაგალითად იქნა გამოყენებული კანონპროექტის მომზადებისას, ასეთი მიმოხილვის მომზადების შემთხვევაში: ასეთი მიმოხილვა არ არსებობს. ე) კანონპროექტის ავტორი: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო. ვ) კანონპროექტის ინიციატორი: საქართველოს მთავრობა.