საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ · რედაქცია 01.04.2025

საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ სასამართლო პრაქტიკაში

საერთო სასამართლოების 2 315 მითითება 26 მუხლზე , ასევე 4 მითითება შემოსავლების სამსახურის დავების გადაწყვეტილებებში. ქვემოთ — 20 ყველაზე ხშირად გამოყენებული მუხლი და ფრაგმენტი უმაღლესი ინსტანციის ერთ-ერთი გადაწყვეტილებიდან.

1. მუხლი 4. ტერმინთა განმარტება — 719 გადაწყვეტილება

   …და წესს, დევნილის სამართლებრივ, ეკონომიკურ და სოციალურ გარანტიებს, მის უფლებებსა და მოვალეობებს განსაზღვრავს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონი. „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტის თანახმად, დევნილის გრძელვადიანი…

2. მუხლი 6. დევნილის ცნება — 418 გადაწყვეტილება

   …მოქმედებენ საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების, ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებებისა და საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებული ნორმების შესაბამისად (მუხლი 1). „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 6.1 მუხლის თანახმად, იძულებით გადაადგილებულ პირად –…

3. მუხლი 13. ოჯახის ერთიანობის პატივისცემისა და სათანადო საცხოვრებლით უზრუნველყოფის უფლებები — 352 გადაწყვეტილება

   …საერთაშორისო, დონორი ან ადგილობრივი ორგანიზაციების, ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ საცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემა ან სანაცვლოდ მისი სათანადო ფულადი ან სხვა სახის დახმარებით უზრუნველყოფა. აღნიშნული კანონის მე-13 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, იძულებითი გადაადგილებისას უსახლკაროდ დარჩენილ დევნილს სამინისტრო სხვა შესაბამის სახელმწიფო უწყებებთან…

4. მუხლი 12. დევნილის უფლებები და მოვალეობები — 174 გადაწყვეტილება

   …საერთაშორისო, დონორი ან ადგილობრივი ორგანიზაციების, ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ საცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემა ან სანაცვლოდ მისი სათანადო ფულადი ან სხვა სახის დახმარებით უზრუნველყოფა. ამავე კანონის მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, დევნილს უფლება აქვს მიიღოს სოციალური და სხვა სახის დახმარებები საქართველოს კანონმდებლობით…

5. მუხლი 1. ზოგადი დებულებანი — 140 გადაწყვეტილება, 1 საგადასახადო დავა

   …აღმავალი შტოს ბიოლოგიური ნათესავის მიერ საცხოვრებლად არჩეული ადგილი, საიდანაც იგი, მისი მშობელი (მშობლები) ან მისი პირდაპირი აღმავალი შტოს ბიოლოგიური ნათესავი იძულებული გახდა გადაადგილებულიყო და სადაც მას არ შეუძლია დაბრუნება ამ კანონის პირველი მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნული მიზეზების გამო; დევნილის სტატუსის მ...იჭებლად უდიდესი და გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პირის მუდმივ საცხოვრებელ…

6. მუხლი 10. პირისათვის დევნილის სტატუსის შეწყვეტის, ჩამორთმევისა და აღდგენის საფუძვლები — 92 გადაწყვეტილება

   …ფაქტს. პირის კონკრეტულ ადგილას მუდმივად ცხოვრების ფაქტი გამოხატულია აღნიშნულ ადგილზე ჩვეულებრივი, ყოველდღიური ცხოვრებით, რაც შეიძლება დასტურდებოდეს მტკიცებულებებით, რომ პირი განსაზღვრულ ადგილას წარმოადგენს მუდმივ მაცხოვრებელს. ამავე კანონის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, პირს დევნილის სტატუსი ჩამოერთმევა, თუ მან ეს სტატუსი ყალბი საბუთებისა და ინფორმაციის წარდგენის საფუძველზე მიიღო. ამავე…

7. მუხლი 8. პირისათვის დევნილის სტატუსის მინიჭების წესი — 62 გადაწყვეტილება

   …ადამიანის უფლებების მასობრივი დარღვევის გამო საფრთხე შეექმნა მის ან მისი ოჯახის წევრის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან თავისუფლებას ან/და ზემოაღნიშნული მიზეზის გათვალისწინებით შეუძლებელია მისი მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნება. აღნიშნული კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, პირი, რომელიც ამ კანონის მე-6 მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნული მიზეზის გამო დატოვებს მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს,…

8. მუხლი 14. დევნილის საცხოვრებელ ფართობთან დაკავშირებული უფლებების დაცვა — 55 გადაწყვეტილება

   …რომ აპელანტი არის დევნილი და არ აქვს სხვა საცხოვრებელი ფართი. აპელანტის განმარტებით, გ.ხ–ს სიტყვიერად შეუთანხმდა, რომ ვიდრე სახელმწიფო არ დააკმაყოფილებდა ბინით, ის არ დააყენებდა აპელანტის გამოსახლების საკითხს. სააპელაციო პალატამ “საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტზე მითითებით აღნიშნა, რომ…

9. მუხლი 11. დევნილის შემწეობის შეჩერების, შეწყვეტისა და აღდგენის საფუძვლები — 21 გადაწყვეტილება

   …- დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, მე-2, მე-6 მუხლები, ასევე სადავო პერიოდში მოქმედი „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია საქართველოს 02/06/2014წ. №1982 კანონით) 11, მე-5 მუხლები, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2, მე-18 მუხლები,,,იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან…

10. მუხლი 5. მოსახლეობის დაცვა იძულებითი გადაადგილებისაგან — 16 გადაწყვეტილება

    …- დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, მე-2, მე-6 მუხლები, ასევე სადავო პერიოდში მოქმედი „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია საქართველოს 02/06/2014წ. №1982 კანონით) 11, მე-5 მუხლები, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2, მე-18 მუხლები,,,იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე…

11. მუხლი 19. დევნილის დახმარების ორგანიზება — 13 გადაწყვეტილება

    …შეფასება. „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 6.1 მუხლზე, მე-13 მუხლის პირველ, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტებზე, მე-14 მუხლის პირველ, მე-3 და მე-6 პუნქტებზე, მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებზე, 20.1 მუხლზე, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრის 2013 წლის 9…

12. მუხლი 20. დევნილის უფლებების დაცვის გარანტია — 10 გადაწყვეტილება

    …იურიდიული პირების მიერ საცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემა ან სანაცვლოდ მისი სათანადო ფულადი ან სხვა სახის დახმარებით უზრუნველყოფა. "დევნილთა შესახებ" კანონიდან სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთია 6.1, მე-13, მე-14, მე-19 და 20.1 მუხლებზე. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის…

13. მუხლი 9. დევნილის საქართველოს ტერიტორიის ფარგლების გარეთ აღრიცხვა — 7 გადაწყვეტილება

    …საქართველოს კანონის (1996წ.) მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვითაც, დევნილის ერთ-ერთ უფლებას განეკუთვნებოდა სოციალური და სხვა დახმარებების მიღება, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესითა და პირობებით. იმავე კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად კი, დევნილის უფლებები უნდა დაეცვა სახელმწიფოს. საკასაციო სასამართლო, ასევე, მიუთითებს საქართველოს მთავრობის 2009…

14. მუხლი 16. დევნილის სოციალური დაცვა — 5 გადაწყვეტილება

    …ორგანოს მიერ არ წარმოდგენილა მოსარჩელეების...ის ნაცვლად...ში ცხოვრების დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულებები. რაც შეეხება მოსარჩელეებისთვის ზიანის სახით მიუღებელი შემწეობის ანაზღაურების საკითხს, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის…

15. მუხლი 17. დევნილის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე მისი ქვეყნის სხვა ნაწილში განსახლებისა და ინტეგრაციის სახელმწიფო გარანტიები — 3 გადაწყვეტილება

    …მიუთითეს გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი ნორმები და მოითხოვეს,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, მე-3, მე-4, მე-6, მე-12, მე-13, მე-17, მე-19 მუხლების დაცვით მათი ოჯახის გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა პოზიცია 2017 წლის 24 მარტს წარდგენილი…

16. მუხლი 7. დევნილთა დისკრიმინაციის დაუშვებლობა — 1 გადაწყვეტილება

    …და ზ----- კ-------ას, ა-–---------- გ---–--–-–---–ისა და მისი მშობლის, ნ-----------–-–---–-ს, და მისი არასრულწლოვანი და-ძმის, ნ-------------–--–-–---–-სა და ნ-----–---–------ს, და ელ---------------ის მიმართ. ,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლი ადგენს, რომ დაუშვებელია დევნილთა ნებისმიერი…

17. მუხლი 15. საკუთრების უფლების დაცვა დევნილის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე — 1 გადაწყვეტილება

    …საკუთრების უფლებით არ ეკუთვნოდა სიკვდილის მომენტისათვის, იგი ვერ ჩაითვლებოდა ამავე პიროვნების სამკვიდრო მასის ნაწილად. კასატორმა "საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ" კანონის მე-15 და მე-18 მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ კანონმდებელმა დევნილის სტატუსის მქონე პირის მემკვიდრის უფლება მუდმივ საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნების შემთხვევაში…

18. მუხლი 18. დევნილის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნების შემდეგ მისი რეინტეგრაციის სახელმწიფო გარანტიები — 1 გადაწყვეტილება

    …უფლებით არ ეკუთვნოდა სიკვდილის მომენტისათვის, იგი ვერ ჩაითვლებოდა ამავე პიროვნების სამკვიდრო მასის ნაწილად. კასატორმა "საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ" კანონის მე-15 და მე-18 მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ კანონმდებელმა დევნილის სტატუსის მქონე პირის მემკვიდრის უფლება მუდმივ საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნების შემთხვევაში გაითვალისწინა,…

19. მუხლი 24. ამ კანონის ამოქმედებასთან დაკავშირებით განსახორციელებელი ღონისძიებანი — 1 გადაწყვეტილება

    …– დევნილთა შესახებ“ კანონი (ძალადაკარგულია 06.02.2014წ., №1982 კანონით). აღნიშნულ ნაწილში მოსარჩელეზე არ ვრცელდებოდა არც „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” კანონის და არც აღნიშნული კანონის 24-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე შემუშავებული დევნილთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფის წესი, რომელმაც არაერთხელ განიცადა ცვლილება.…

20. მუხლი 231. გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფის განსაკუთრებული პირობა — 1 გადაწყვეტილება

    …მშობელი/მშობლები გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფამდე გარდაიცვალა/გარდაიცვალნენ. ეს პირი უზრუნველყოფილი იქნება ისეთივე საცხოვრებლით, როგორიც მის დევნილ მშობელს/მშობლებს უნდა მიეღო/მიეღოთ. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული კანონის 231 მუხლის მე-3 პუნქტით საგამონაკლისო წესის დაშვება ადასტურებს სახელმწიფოს მხრიდან გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფის პროცესის იმგვარად…