მუხლი 5. პროექტის კონცეფციის ბარათი

1. წინასწარი შეფასების  განხორციელების მიზნით, უნდა მომზადდეს პროექტის კონცეფციის ბარათი, რომელიც მოიცავს პროექტთან დაკავშირებულ ძირითად ინფორმაციას.

2. პროექტის კონცეფციის ბარათში ინფორმაცია შეტანილი უნდა იყოს შიდა ანალიზისა და მსჯელობის საფუძველზე. ის გულისხმობს პროექტის შესახებ კონსენსუსის მიღწევას და მის შემუშავებაში პროექტის სპეციფიკის (მასშტაბი, სირთულე და სხვა) გათვალისწინებით სასურველია მონაწილეობდნენ კონკრეტული სფეროს  სპეციალისტები და ექსპერტები. პროექტის შინაარსიდან გამომდინარე, პროექტის შესახებ კონსენსუსის მიღწევა აგრეთვე შესაძლებელია გულისხმობდეს შესაბამისი გარეშე დაინტერესებული მხარეების და სამთავრობო უწყებების მონაწილეობას. ზემოაღნიშნული  აისახება პროექტის კონცეფციის ბარათის სრულყოფილად მომზადების პროცესზე.

3. შესაძლებელია, რომ კონცეფციის ბარათის მომზადება დაიწყოს და არ დასრულდეს, თუ მისი მომზადების ეტაპზევე გამოიკვეთება, რომ პროექტის შემდგომი დამუშავება მიზანშეწონილი არ არის. ეს არ უნდა ჩაითვალოს რესურსების არაეფექტიან გამოყენებად.

4. პროექტის კონცეფციის ბარათი უნდა მოიცავდეს შემდეგ ინფორმაციას:

ა) პროექტისა და მისი განმახორციელებლის შესახებ ძირითადი ინფორმაცია;

ბ) პროექტის არსი, ინტერვენციის ლოგიკა, პროექტის განხორციელების საჭიროების და მოთხოვნის შეფასება (მათ შორის, ინფორმაცია გენდერულ ჭრილში);

გ) პროექტის შესაბამისობა სტრატეგიულ დოკუმენტებთან;

დ) პროექტის ეკონომიკური მნიშვნელობის წინასწარი შეფასება და ალტერნატივების ანალიზი;

ე)  პროექტის გავლენა ბიუჯეტზე და ფინანსური რესურსის ხელმისაწვდომობა;

ვ)  პროექტის განხორციელებასთან დაკავშირებული საკითხები;

ზ) პროექტის მდგრადობასთან დაკავშირებული საკითხები (მათ შორის, სოციალური ზემოქმედების და გენდერული ასპექტების შეფასება);

თ)  პროექტის  შეფასებისთვის საჭირო კვლევები.

5. პროექტის კონცეფციის ბარათი მზადდება ამ მეთოდოლოგიის დანართი №1-ის შესაბამისად.

6. პროექტის წინასწარი შეფასების ეტაპზე კონცეფციის ბარათის მომზადებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს შემდეგი საკითხები:

ა) პროექტის მიზნებისა და სფეროს განსაზღვრა:

ა.ა) პროექტის კონცეფციის ბარათი უნდა მოიცავდეს პროექტის ლოგიკური დასაბუთების, სტრატეგიული მნიშვნელობის, ძირითადი მიზნის, მთავარი ამოცანის, შედეგების/პროდუქტების და აქტივობების აღწერას;

ა.ბ) პროექტის სტრატეგიული დასაბუთება პროექტის კონცეფციის ბარათის ძირითადი კომპონენტი და წინასწარი შეფასების გადაწყვეტილების მიღების მთავარი კრიტერიუმია. მნიშვნელოვანია დარწმუნება პროექტის ხანგრძლივ სტრატეგიულ მნიშვნელობაში იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს მთავრობის, სამინისტროს, ავტონომიური რესპუბლიკის ან მუნიციპალიტეტის მიერ დასახული პოლიტიკური მიმართულება შეიძლება დროთა განმავლობაში შეიცვალოს;

ა.გ) პრობლემისა და მოქმედების აუცილებლობის დასაბუთების შემდეგ, მნიშვნელოვანია მკაფიოდ ჩამოყალიბდეს პროექტის ამოცანები, რათა შესაძლებელი იყოს დასახული მიზნების მიღწევის ალტერნატიული გზების გაანალიზება;

ა.დ) უნდა განისაზღვროს პროექტის პროდუქტები/შედეგები (ანუ რას მივიღებთ პროექტის დასრულების შედეგად) და მათ მისაღებად გასატარებელი აქტივობები.

ბ) პროექტის ალტერნატივების იდენტიფიცირება და შერჩევა:

პროექტის კონცეფციის ბარათი უნდა მოიცავდეს პროექტის  ალტერნატიული  ვარიანტების შეფასებას, პროექტის განხორციელების შემთხვევაში მისი ხარჯებისა და სარგებლის გაანალიზების მიზნით, პროექტის არსებობის სასიცოცხლო ციკლის მანძილზე. პროექტის ინიციატორებმა დეტალურად უნდა მიმოიხილონ პროექტის განხორციელების ალტერნატიული ვარიანტები, მათ შორის, „არაფრის კეთების“ ალტერნატივა. ასევე, დამატებით ტექნიკურ-ეკონომიკური კვლევის მომზადების შემთხვევაში, მიღებული შედეგების საფუძველზე, მნიშვნელოვანია გადაიხედოს ალტერნატივები, აგრეთვე შესაძლებელია განხილულ იქნეს ახალი ალტერნატიული ვარიანტების დამატების შესაძლებლობა, მათ შორის კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებით;

გ) პროექტით უზრუნველყოფილ მომსახურებებზე მოთხოვნის განსაზღვრა:

გ.ა) პროექტების შეფასების ეტაპზე მნიშვნელოვანია დაზუსტდეს მოთხოვნის ანალიზი;

გ.ბ) უნდა განისაზღვროს პროექტის შედეგად მიღებულ კონკრეტულ მომსახურებებზე მოთხოვნის პროგნოზები, ნომინალურ გამოხატულებაში, მათ შორის პროექტის სასიცოცხლო ციკლის პერიოდში ამ მოთხოვნის ცვლილების (ზრდა/შემცირება) პროგნოზი;

დ) ეკონომიკური ანალიზი:

დ.ა) ეკონომიკური ანალიზი უნდა მოიცავდეს ყველა დაშვებას და მონაცემს, მათ შორის გათვალისწინებული უნდა იყოს ის კვლევები, რომელიც მოთხოვნილი იქნება წინასაწარი შეფასების ეტაპზე სამუშაო ჯგუფის მიერ;

ე) სხვა ანალიზები, რომლებიც შესაძლებელია განხორციელდეს წინასწარი შეფასების ეტაპზე:

ე.ა) რისკების ანალიზი და მათი მართვის დაგეგმვა:

ე.ა.ა) რისკი გაურკვეველი მოვლენა ან მდგომარეობაა, რომელიც რეალობად ქცევის შემთხვევაში, დადებით ან უარყოფით გავლენას მოახდენს პროექტზე;

ე.ა.ბ) რისკების ანალიზის მასშტაბი და ტიპი უნდა იყოს პროექტთან დაკავშირებული საკითხების შესაბამისი;

ე.ა.გ) რისკის მართვა მოიცავს ძირითად რისკებზე რეაგირების  ფორმულირებას. რეაგირების შედეგად უნდა შეიცვალოს პროექტის გეგმა ისე, რომ იდენტიფიცირებული რისკები შერბილდეს ან აღმოიფხვრას;

ე.ა.დ) რისკები შეიძლება დაიყოს შემდეგ კატეგორიებად:

ე.ა.დ.ა) სამშენებლო რისკი – დროულად დაუსრულებელი აქტივი ბიუჯეტთან ან პროექტის სპეციფიკასთან დაკავშირებით;

ე.ა.დ.ბ) მოთხოვნის რისკი – მომსახურებაზე არსებული მოთხოვნის შეუსაბამობა არსებულ პროგნოზთან;

ე.ა.დ.გ) დაგეგმვის რისკი – მომსახურების საჭირო დონეზე ან ხარისხის სტანდარტების შესაბამისად გაწევის შესაძლებლობის არქონა;

ე.ა.დ.დ) ეკონომიკური რისკი – ეკონომიკური პარამეტრების გავლენა პროექტის ხარჯებზე ან შემოსავლებზე;

ე.ა.დ.ე) გარემოზე ზემოქმედების რისკი – პროექტის განხორციელების შედეგად გარემოზე ზემოქმედების გავლენა, რომელიც მათ შორის, არსებითად ზიანს აყენებს გარემოს და იწვევს საზოგადოების მხრიდან უარყოფით დამოკიდებულებას;

ე.ა.დ.ვ) კლიმატის ცვლილების რისკი – პროექტზე კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული საფრთხეების  ზეგავლენა;

ე.ა.დ.ზ) დაფინანსების რისკი – დაფინანსების ხელმისაწვდომობას შეუძლია პროექტის გადავადება ან მისი მასშტაბის ცვლილება;

ე.ა.დ.თ) სამართლებრივი რისკი – კანონმდებლობის ცვლილება ზრდის ხარჯებს (მაგ.: გარემოს დაცვის სტანდარტების გამკაცრება);

ე.ა.დ.ი) ოპერაციული და ტექნიკური მომსახურების რისკი – ახალი ობიექტის ოპერირების და ტექნიკური მომსახურების ხარჯები განსხვავდება დაგეგმილი ბიუჯეტისგან;

ე.ა.დ.კ) შესყიდვებთან დაკავშირებული რისკი – კონტრაქტორების არასაკმარისი შესაძლებლობები ან სახელშეკრულებო დავები;

ე.ა.დ.ლ) ტექნოლოგიური რისკი – მომსახურების გაწევა არაოპტიმალური ტექნოლოგიით სწრაფი ტექნოლოგიური ცვლილების გამო;

ე.ბ) პროექტის მდგრადობის ანალიზი – მოიცავს პროექტის და მისი განმახორციელებელი ორგანიზაციის ფინანსურ ანალიზს, მის შესაძლებლობას დაფაროს ყველა საჭირო ხარჯი და ფინანსური ვალდებულება, ფინანსური მდგრადობის შესაფასებლად. განისაზღვრება ბიუჯეტზე ზემოქმედება ასიგნებების ზღვრულ მოცულობებთან მიმართებაში. პროექტის შინაარსის გათვალისწინებით, შესაძლებებლია განხორციელდეს გარემოზე ზემოქმედების და სოციალური მდგრადობის შეფასება, მათ შორის კლიმატის ცვლილების და გენდერული უთანასწორობის გავლენის შეფასება;

ე.ბ.ა) პროექტის ფინანსური ანალიზის განხორციელება ფინანსური მომგებიანობის და მდგრადობის განსაზღვრის მიზნით:

ე.ბ.ა.ა) განისაზღვრება დადებით გავლენას მოახდენს თუ არა პროექტი ფინანსურ ამოცანებზე და რამდენად მდგრადი იქნება ის გრძელვადიან პერიოდში;

ე.ბ.ა.ბ) ფინანსური ანალიზი გამოიყენება ყველა კატეგორიის პროექტისთვის;

ე.ბ.ბ) ფინანსური ანალიზი განმახორციელებელი ორგანიზაციის მდგრადობის შესაფასებლად:

ე.ბ.ბ.ა) ფინანსური ანალიზი განისაზღვრება ერთის მხრივ, საინვესტიციო-კაპიტალური პროექტის განმახორციელებელი  ორგანიზაციის მსგავსი პროექტების განხორციელების გამოცდილება და მეორეს მხრივ საინვესტიციო-კაპიტალური პროექტის განხორციელების შედეგად შექმნილი აქტივის მფლობელი ორგანიზაციის ფინანსური მდგრადობა, რომელიც გულისხმობს ამ ორგანიზაციის მიერ აქტივის მართვის გამოცდილებისა და მოვლა-შენახვისთვის საჭირო ფინანსური რესურსების  ქონას;

ე.ბ.გ) პროექტის ბიუჯეტის ანალიზი:

ე.ბ.გ.ა) განისაზღვრება ბიუჯეტზე ზემოქმედება ასიგნებების ზღვრულ მოცულობებთან მიმართებაში. ბიუჯეტის ანალიზი უნდა განხორციელდეს ყველა პროექტისთვის, რათა განისაზღვროს განხორციელების და ოპერირების განმავლობაში პროექტის გავლენა სახელმწიფო ბიუჯეტზე და ფისკალური თვალსაზრისით ინვესტიციების ხელმისაწვდომობასთან მიმართებაში. ბიუჯეტის ანალიზი შესაძლებელს ხდის შეფასდეს პროექტისთვის განსაზღვრული ბიუჯეტი, ხარჯების ზღვრული მოცულობის პროგნოზთან და ბიუჯეტის მომზადების პროცესში ხელმისაწვდომ ფისკალურ რესურსთან მიმართებაში;

ე.ბ.გ.ბ) ბიუჯეტზე ზემოქმედების ანალიზისთვის ხარჯები გამოსახული უნდა იყოს მიმდინარე ფასებით. ორგანიზაციებმა, რომლებიც ახორციელებენ პროექტებს, უნდა გამოიყენონ საშუალოვადიანი პერიოდისათვის არსებული მაკრო-ფისკალური პარამეტრების პროგნოზები, ან საჭიროების და პროექტის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით კონსულტაციები აწარმოონ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან;

ე.ბ.გ.გ) ბიუჯეტის ანალიზი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ბიუჯეტზე ზემოქმედების შესაფასებლად მიმდინარე ღირებულებით. აღნიშნული უფრო ფართოა ვიდრე ფინანსური ანალიზი (მაგრამ არც ისეთი ფართომასშტაბიანი, როგორც ეკონომიკური ანალიზი), რადგან ის ითვალისწინებს ყველა პირდაპირ და არაპირდაპირ ფინანსურ ნაკადს, რომელიც გავლენას ახდენს  სახელმწიფო ფინანსებზე და არა მარტო იმ ნაკადებს, რომლებიც გავლენას ახდენენ პროექტის განმახორციელებელ ორგანიზაციაზე. ბიუჯეტზე ზემოქმედების ანალიზი უნდა მომზადდეს მხოლოდ ძირითადი პროექტებისთვის, რომლებსაც გააჩნია პირდაპირი შემოსავლების მიღების მნიშვნელოვანი პოტენციალი ან არსებითი საგადასახადო ეფექტი.

ე.ბ.დ) პროექტის გარემოზე ზემოქმედების და სოციალური მდგრადობის შეფასება:

ე.ბ.დ.ა) პროექტის შინაარსის გათვალისწინებით, შესაძლებელია განხორციელდეს პროექტის გარემოზე ზემოქმედების და სოციალური მდგრადობის განსაზღვრა და ნებისმიერი რისკის იდენტიფიცირება, რომელმაც შესაძლოა საფრთხე შეუქმნას მდგრადობას;

ე.ბ.დ.ბ) პროექტის შეფასება უნდა ადასტურებდეს პროექტების მდგრადობას მთლიანობაში გარემოზე ზემოქმედების თვალსაზრისით, რათა ისინი არ ახდენდნენ არასათანადო დაუბალანსებელ ზემოქმედებას საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფებზე, რასაც შეუძლია ეჭვქვეშ დააყენოს მათი სოციალური მდგრადობა;

ე.ბ.დ.გ) ინფრასტრუქტურული პროექტები ხშირად  მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ გარემოზე და სოციალური ზემოქმედებით გამოირჩევიან. პროექტის მასშტაბიდან, კატეგორიიდან და აღნიშნული ზემოქმედების სავარაუდო მნიშვნელობიდან გამომდინარე, შესაძლებელია აუცილებელი გახდეს გარემოზე ზემოქმედების შეფასება და/ან სოციალური ზემოქმედების შეფასება, მათ შორის გენდერული და კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული გავლენის ანალიზი;

ე.ბ.დ.დ) საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევებში გარემოზე ზემოქმედების შეფასების (გზშ) ანგარიში მზადდება საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესითა და პროცედურების დაცვით;

ე.ბ.დ.ე) გარემოზე ზემოქმედების შეფასება ხორციელდება წინასწარი შეფასების ეტაპზე, ტექნიკურ-ეკონომიკური კვლევის დასრულებამდე (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), იმისათვის რომ შედეგების გათვალისწინება შესაძლებელი იყოს  ეკონომიკურ ანალიზში;

ვ) პროექტის საუკეთესო ალტერნატივის განსაზღვრა და გადაწყვეტილების მიმღები პირებისათვის რეკომენდაციების მომზადება:

ვ.ა) განისაზღვრება პროექტის მიზანშეწონილობა ფინანსური და ეკონომიკური ანალიზის საფუძველზე ხარჯებისა და სარგებლის ფარდობითი მნიშვნელობის გათვალისწინებით;

ვ.ბ) ხორციელდება  პროექტის ალტერნატივის იდენტიფიცირება ყველა გარემოების შეფასების საფუძველზე და გადაწყვეტილება მიიღება პროექტის განხორციელების საჭიროების თაობაზე. ეს გადაწყვეტილება უნდა ემყარებოდეს ზემოაღნიშნულ სხვადასხვა ანალიზის შედეგების შეფასებას;

ვ.გ) ფინანსურ და ეკონომიკურ ანალიზთან ერთად განისაზღვრება პროექტის ეკონომიკური მიზანშეწონილობა, რომელიც ითვალისწინებს ისეთ არამატერიალურ სარგებელს და ხარჯებს, რომელთა მონეტიზაცია შეუძლებელია;

ვ.დ) რეკომენდებულია ორსაფეხურიანი შეფასების პროცესის განხორციელება  პროექტისთვის, რომლისთვისაც შესაძლებელია წმინდა მიმდინარე ღირებულების (NPV) განსაზღვრა:

ვ.დ.ა) პოზიციის განსაზღვრა პროექტის ეკონომიკურ მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებით ფინანსური და ეკონომიკური ანალიზის საფუძველზე;

ვ.დ.ბ) პოზიციის კორექტირება იმის მიხედვით, თუ რამდენად უწყობს ხელს ხელმისაწვდომობის და მდგრადობის ფაქტორები პროექტის განხორციელებას და ასევე ხარჯების და სარგებლის ფარდობითი მნიშვნელობის გათვალისწინებით, რაც შესაძლოა არ ყოფილიყო ასახული მონეტარული თვალსაზრისით, მაგრამ  ხარისხობრივად იქნა გაანალიზებული პროექტის გარემოზე ზემოქმედების და სოციალური მდგრადობის შეფასების ეტაპზე;

ვ.ე) ზემოაღნიშნული ანალიზის შედეგები და რეკომენდაციები წარმოდგენილ უნდა იქნეს სამუშაო ჯგუფის მიერ მომზადებულ პროექტის შემაჯამებელ ინფორმაციაში;

ვ.ვ) ხარჯთ-სარგებლიანობის ანალიზს დაქვემდებარებული პროექტების შემთხვევაში, გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს იმის მიხედვით, თუ პროექტის რომელი ალტერნატივა იქნება სავარაუდოდ ყველაზე ეფექტიანი. ეს უკანასკნელი იძლევა პროდუქციის ერთეულის წარმოების შესაძლებლობას ყველაზე დაბალი მოსალოდნელი ხარჯით. უპირატესი ალტერნატივის განხორციელებაზე საბოლოო გადაწყვეტილების მისაღებად საჭიროა დასაბუთებული პოზიციის ჩამოყალიბება. გადაწყვეტილების მიღებისას მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინება, თუ რამდენად ნიშნავს ყველაზე ნაკლები ხარჯის მქონე პროექტის განხორციელება სახელმწიფო ფინანსების უკეთეს გამოყენებას, პროექტის არგანხორციელებასთან  შედარები