„საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ“

პროექტი საქართველოს კანონი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ მუხლი 1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში (პარლამენტის უწყებანი, №31, 24 ივლისი, 1997, გვ. 1) შეტანილ იქნეს შემდეგი ცვლილება: 1. მე-12 მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: მუხლი 12. ქმედუნარიანობა 1. ფიზიკური პირის უნარი, თავისი ნებითა და მოქმედებით სრული მოცულობით შეიძინოს და განახორციელოს სამოქალაქო უფლებები და მოვალეობები (ქმედუნარიანობა), წარმოიშობა სრულწლოვანების მიღწევისთანავე. 2. სრულწლოვანია პირი, რომელმაც მიაღწია თვრამეტი წლის ასაკს. 3. ქმედუნარიანად ითვლება პირი, რომელიც იქორწინებს თვრამეტი წლის ასაკის მიღწევამდე. 4. ქმედუნარიანად ითვლება ასევე ფსიქო-სოციალური საჭიროების მქონე პირი (შემდგომში მხარდაჭერის მიმღები), ანუ პირი, მყარი ფსიქიკური, გონებრივი/ინტელექტუალური დარღვევებით, რომელთა სხვადასხვა დაბრკოლებასთან ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ხელი შეუშალოს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მის სრულ და ეფექტიან მონაწილეობას სხვებთან თანაბარ პირობებში. ეს დაბრკოლებები სათანადო რჩევისა და დახმარების გარეშე მნიშნელოვნად უნდა ართულებდეს მხარდაჭერის მიმღების მიერ საკუთარი ნების თავისუფლად გამოხატვის, ინფორმირებული და გააზრებული არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ სფეროებთან დაკავშირებით.“. 5. მხარდაჭერის მიმღებად სასამართლომ შეიძლება მიიჩნიოს ასევე არასრულწლოვანი პირი იმ ფარგლებში, რომელშიც საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, თავისი უფლებამოვალეობების განხორციელებისას მას არ სჭირდება კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობა. 6. შვიდ წლამდე ასაკის არასრულწლოვანი (მცირეწლოვანი) არის ქმედუუნარო.“. 2. მე-13 მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 13. ქმედუნარიანობის შეზღუდვის დაუშვებლობა 1. ქმედუნარიანობის შეზღუდვა დაიშვება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. დაუშვებელია ქმედუნარიანობის შეზღუდვა გარიგებით. 2. დაუშვებელია ქმედუნარიანობის შეზღუდვა შეზღუდული შესაძლებლობის საფუძველზე.“. 3. 51-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე შეიძლება გავლენა არ მოახდინოს გარიგების დამდები პირის გარდაცვალებამ ან ამ კოდექსის 1293-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულმა შემთხვევამ, თუკი ეს მოვლენები დადგა ნების გამოვლენის შემდეგ.“. 4. 58-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 58. გარიგების ბათილობა ქმედუუნარობის ან ფსიქიკური აშლილობის გამო 1. ბათილია მცირეწლოვანის ნების გამოვლენა. 2. ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვის ან დროებითი ფსიქიკური აშლილობის დროს.“. 5. 58-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 581 მუხლი: „მუხლი 581. მხარდაჭერის მიმღების მიერ დადებული გარიგება 1. თუ მხარდაჭერის მიმღები დებს ორმხრივ გარიგებას (ხელშეკრულებას) სასამართლოს მიერ განსაზღვრული მხარდაჭერის განხორციელების გარეშე, მაშინ ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია იმაზე, შემდგომში მისი მხარდამჭერი მოიწონებს თუ არა მას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი იღებს სარგებელს. 2. მხარდაჭერის მიმღების მიერ მხარდაჭერის განხორციელების გარეშე შემთხვევებზე ვრცელდება ამ კოდექსის 64-ე და 66-ე მუხლით დადგენილი წესი.“. 6. გარიგების დადების 69-ე მუხლს დაემატოს შემდეგი შინაარსის 31 ნაწილი: „31. მხარდაჭერის მიმღების მიერ გარიგების წერილობითი ფორმით დადებისას გარიგებას, მხარეების გარდა, ხელს აწერს მხარდამჭერი, რომელიც ხელმოწერით ადასტურებს გარიგების დადების პროცესში სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული მხარდაჭერის განხორციელებას.“. 7. 109-ე მუხლის: ა) „დ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „დ) უფლებამოსილების გამცემი პირის გარდაცვალებით;“; ბ) „ე“ ქვეპუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის „ვ“ ქვეპუნქტი: „ვ) უფლებამოსილების გამცემი პირის მხარდაჭერის მიმღებად აღიარებით, თუ მას მხარდაჭერა დაენიშნა წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ან ქონების განკარგვის უფლების განხორციელებასთან დაკავშირებით.“. 8. 134-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 134. ხანდაზმულობის ვადის დენის შეჩერება შეზღუდული ქმედუნარიანობის და მხარდაჭერის მიმღების მონაწილეობისას თუ მოთხოვნა მომდინარეობს შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე ან მხარდაჭერის მიმღები პირისაგან, რომელსაც კანონიერი წარმომადგენელი/მხარდამჭერი არ ჰყავს, ანდა მიმართულია ასეთი პირებისადმი, ხანდაზმულობის ვადა შეჩერებულად ითვლება, ვიდრე პირი სრული ქმედუნარიანი არ გახდება, ან მას არ დაენიშნება წარმომადგენელი/მხარდამჭერი.“. 9. 721-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 721. მარწმუნებლის გარდაცვალების შედეგები 1. ხელშეკრულება არ წყდება მარწმუნებლის გარდაცვალების ან მისი მხარდაჭერის მიმღებად ცნობის გამო, თუ სხვა რამ არ არის შეთანხმებული ან სხვა რამ არ გამომდინარეობს მინდობილობის შინაარსიდან. 2. თუ ხელშეკრულება წყდება მარწმუნებლის გარდაცვალების ან მხარდაჭერის მიმღებად ცნობის გამო, რწმუნებული ვალდებულია გააგრძელოს დავალებული მოქმედების შესრულება, თუ დაყოვნება მარწმუნებელს ან მის მემკვიდრეებს შეუქმნის ზიანის მიყენების საფრთხეს, ვიდრე მემკვიდრე ან მარწმუნებლის კანონიერი წარმომადგენელი/მხარდაჭერის მიმღები არ მიიღებს აუცილებელ ზომებს; ამასთან, სახელშეკრულებო ურთიერთობა ჩაითვლება გაგრძელებულად. 3. თუ ხელშეკრულება წყდება მარწმუნებლის გარდაცვალების ან მისი მხარდაჭერის მიმღებად ცნობის, მაშინ იგი ჩაითვლება რწმუნებულისათვის გაგრძელებულად, ვიდრე მას არ ეცნობება ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების შესახებ.“. 10. 995-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 995. მხარდაჭერის მიმღების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 1. მხარდაჭერის მიმღებს ეკისრება მის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ამ პირს სასამართლოს გადაწყვეტილებით ზიანის მიყენების პრევენციის მიზნით დაენიშნა მხარდამჭერი. 2. თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით მხარდაჭერის მიმღებს პირს ზიანის მიყენების პრევენციის მიზნით დაენიშნა მხარდამჭერი, მაშინ ამ პირის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება ეკისრება მხარდამჭერს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შეუძლებელი იყო ამ ზიანის თავიდან აცილება. 3. ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში მხარდამჭერს არ დაეკისრება მხარდაჭერის მიმღების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, თუ ის დაადასტურებს, რომ ფსიქოსოციალური საჭიროების მქონე პირს ზიანის მიყენების მომენტისათვის აღარ სჭირდებოდა მხარდაჭერა ზიანის მიყენების პრევენციის მიზნით. 11. 1120-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ე) იმ პირებს შორის, რომელთაგან თუნდაც ერთი მხარდაჭერის მიმღებია და დაუდიათ ამ კოდექსის 1172-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული საქორწინო ხელშეკრულება.“. 12. 1143-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ჩამოყალიბდეს შემდეგნაირად: „3. მხარდაჭერის მიმღებთან ქორწინების ბათილობის საქმის განხილვისას აუცილებელია საქმეში მონაწილეობის მისაღებად მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს, ასევე იმ მხარდაჭერის ჩაბმა, რომელიც არ არის მისი მეუღლე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.“. 13. 1172-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1172. საქორწინო ხელშეკრულება 1. მეუღლეებს შეუძლიათ დადონ საქორწინო ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრება მათი ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე განქორწინებისას. 2. საქორწინო ხელშეკრულების დადება სავალდებულოა ქორწინების რეგისტრაციამდე, თუ ერთ-ერთი მეუღლე წარმოადგენს მხარდაჭერის მიმღებ პირს. ხელშეკრულების დადების პროცესში აუცილებელია მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს, ასევე მხარდამჭერის ჩართვა, იმ ნაწილში, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით არის განსაზღვრული. 3. მხარდაჭერის მიმღებთან გაფორმებული საქორწინო ხელშეკრულების შესრულებაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს. 4. მხარდაჭერი მიმღებთან დადებული საქორწინო ხელშეკრულება იმაზე მეტად არ უნდა ზღუდავდეს ასეთი პირის ქონებრივ უფლებებს, ვიდრე ეს სასამართლოს შესაბამის გადაწყვეტილებაშია განსაზღვრული.“. 14. 1245-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1245. მშვილებელი 1. მშვილებელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი სრულწლოვანი ქმედუნარიანი პირი, გარდა იმ პირისა, რომელსაც ჩამორთმეული ან შეზღუდული აქვს მშობლის უფლება-მოვალეობები მშობლის უფლებების განუხორციელებლობისა და მოვალეობების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად განხორციელების/ შესრულების გამო. 2. შვილად აყვანის საკითხები განისაზღვრება „შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის შესახებ“ საქართველოს კანონით.“. 15. 1247-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1247. მეუღლის თანხმობა შვილებისას თუ ბავშვი შვილად აჰყავს ერთ-ერთ მეუღლეს, საჭიროა მეორე მეუღლის თანხმობა. ასეთი თანხმობა საჭირო არ არის, თუ მეუღლეებს ფაქტობრივად შეწყვეტილი აქვთ საქორწინო ურთიერთობა ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, ანდა მეორე მეუღლის საცხოვრებელი ადგილი უცნობია.“. 16. 1254-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ა) მისი მშობელი (მშობლები) სასამართლომ აღიარა უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ან გამოაცხადა გარდაცვლილად;“. 17. 1272-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი ამოღებულ იქნეს. 18. მესამე კარის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მეურვეობა, მზრუნველობა და მხარდაჭერა“. 19. 1275-ე და 1276-ე მუხლები ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1275. ცნება 1. არასრულწლოვან ბავშვებს, რომლებიც მშობლის მზრუნველობის გარეშე დარჩნენ მშობლების გარდაცვალების, გარდაცვლილად აღიარების, მშობლებისათვის მშობლის უფლების ჩამორთმევის, შეჩერების ან შეზღუდვის, უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარების ან ბავშვის მიტოვებულად აღიარების გამო, უწესდებათ მეურვეობა და მზრუნველობა მათი აღზრდის მიზნით, პირადი და ქონებრივი უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად. 2. მეურვეობა და მზრუნველობა წესდება აგრეთვე იმ სრულწლოვანი პირის პირადი და ქონებრივი უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად, რომელსაც ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო არ შეუძლია დამოუკიდებლად განახორციელოს თავისი უფლებები და შეასრულოს თავისი მოვალეობანი. 3. მხარდაჭერის მიმღები პირის მიმართ წესდება მხარდაჭერა. მუხლი 1276. მეურვეობა მეურვეობა წესდება ბავშვზე, რომელსაც არ მიუღწევია შვიდი წლის ასაკისათვის. ასევე, ამ კოდექსის 1293-ე მუხლის მე-4 პუნქტით განსაზღვრულ შემთხვევაში. 20. 1277-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 12771 მუხლი: „მუხლი 12771. მხარდაჭერა მხარდაჭერის მიმღებს ენიშნება მხარდამჭერი.“. 21. 1278-ე მუხლის: ა) მე-2 ნაწილი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „2. მეურვეობისა და მზრუნველობის ცენტრალური და ადგილობრივი ორგანოების მუშაობის წესი განისაზღვრება ამ კოდექსითა და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ბრძანებით.“; ბ) მე-2 ნაწილის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის მე-3 ნაწილი: „3. მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ფუნქციაა დაიცვას და გააძლიეროს მხარდაჭერის მიმღები პირები და დაეხმაროს მხარდამჭერებს მათი ფუნქციების განხორციელებაში, რათა ამ უკანასკნელებმა ხელი შეუწყონ მხარდაჭერის მიმღებ პირებს არჩევანის გაკეთებასა და გადაწყვეტილების მიღებაში.“. 22. 1279-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ვ) მშობელი უგზო-უკვლოდ დაკარგულად არის აღიარებული.“. 23. 1280-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1280. მხარდამჭერის დანიშვნა სასამართლო, რომელმაც გამოიტანა გადაწყვეტილება პირის მხარდაჭერის მიმღებად ცნობის თაობაზე, მოვალეა გადაწყვეტილებითვე განსაზღვროს მხარდამჭერი, მხარდაჭერის ფარგლები და მხარდამჭერის უფლება-მოვალეობები. ეს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შესვლიდან არა უგვიანესი სამი დღისა ეგზავნება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მხარდაჭერის მიმღების საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით.“. 24. 1282–ე მუხლის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 12821 მუხლი: „მუხლი 12821. მხარდამჭერის დანიშვნის წესი 1. მხარდამჭერად შეიძლება დაინიშნოს ოჯახის წევრი, ნათესავი ან ახლობელი, რომელიც აკმაყოფილებს ამ კოდექსით დადგენილ მოთხოვნებს. 2. მხარდაჭერის არჩევისას სასამართლო მხედველობაში მიიღებს მის პიროვნულ თვისებებს, დაკისრებული მოვალეობის შესრულების უნარს, ურთიერთდამოკიდებულებას, რომელიც არსებობს მასა და მხარდაჭერის მიმღებს შორის, მხარდაჭერის მიმღების ინტერესებს, მის ნებას, არასრულწლოვანის შემთხვევაში – ასევე მშობლის მითითებას. 3. პირი მხარდამჭერად შეიძლება დაინიშნოს მხოლოდ მისი თანხმობით. 4. იმ შემთხვევაში თუ ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირთაგან ვერ მოხერხდა მხარდამჭერის არჩევა სასამართლო მხარდამჭერად დანიშნავს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს, ხოლო თუ პირი მოთავსებულია სტაციონარულ ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში – შესაბამისი დაწესებულების წარმომადგენელს.“. 25. 1283-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1283. პირები, რომლებიც არ შეიძლება დაინიშნონ მეურვედ, მზრუნველად ან მხარდამჭერად მეურვედ, მზრუნველად ან მხარდამჭერად არ შეიძლება დაინიშნოს: ა) პირი, რომელსაც არ მიუღწევია თვრამეტი წლის ასაკისათვის; ბ) პირი, რომელიც სასამართლოს მიერ ცნობილია მხარდაჭერის მიმღებად; გ) პირი, რომელსაც ჩამოერთვა ან შეეზღუდა მშობლის უფლება მშობლის უფლებებისა და მოვალეობების შესრულებისათვის თავის არიდების გამო; დ) პირი, რომელიც განთავისუფლებულია მეურვის, მზრუნველის ან მხარდამჭერის მოვალეობისაგან იმის გამო, რომ იგი ჯეროვნად არ ასრულებდა ამ მოვალეობას.“. 26. 1284-ე მუხლი ამოღებულ იქნეს. 27. 1289-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1289. მეურვის, მზრუნველის და მხარდამჭერის მოვალეობანი 1. მეურვე და მზრუნველი მოვალენი არიან იზრუნონ სამეურვეო (სამზრუნველო) პირის რჩენისათვის, შეუქმნან მას აუცილებელი ყოფითი პირობები, უზრუნველყონ მოვლითა და მკურნალობით, დაიცვან მისი უფლებები და ინტერესები. 2.მხარდაჭერის მიმღები პირის მხარდამჭერი მოვალეა თვალყური ადევნოს ასეთი პირის მუდმივ სამედიცინო მომსახურებას, გამოიკვლიოს მისი სურვილები/არჩევანი და დაეხმაროს მას შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებაში, რაც გამოიხატება მისთვის გადაწყვეტილების მისაღებად აუცილებელი ინფორმაციის მიწოდებაში მხარდაჭერის მიმღებისთვის გასაგები საკომუნიკაციო ფორმით. მხარდამჭერი ასევე ვალდებულია, მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მიაწოდოს ინფორმაცია ექვს თვეში ერთხელ სასამართლოს მიერ მისთვის განსაზღვრული მოვალეობების შესრულებასთან დაკავშირებით, სადაც მიუთითებს მის მიერ მხარდაჭერის განხორციელებასთან დაკავშირებულ თავისებურებებს.“. 28. 1291-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ამ მუხლის პირველ ნაწილში გათვალისწინებული მოვალეობა არ ეკისრება ქმედუნარიანი სრულწლოვანი პირის მზრუნველს და სრულწლოვანი პირის მხარდამჭერს.“. 29. 1292-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1292. მხარდამჭერის მოვალეობა მხარდაჭერის დანიშვნის საფუძვლების შეცვლისას მხარდამჭერი მოვალეა სასამართლოში დაუყონებლივ აღძრას შუადგომლობა მხარდაჭერის გაუქმების/შეცვლის შესახებ, თუ აღარ არსებობს ან შეიცვალა ის საფუძვლები, რის გამოც მხარდამჭერის მიმღებს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მხარდაჭერის მიმღებმა ან მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანომ უკვე მიმართა სასამართლოს.“. 30. 1293-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1293. მეურვისა და მზრუნველის თანხმობა, მხარდამჭერის მონაწილეობა გარიგების დადებისას 1. მეურვე კანონიერი წარმომადგენელია სამეურვეო პირისა და მისი სახელით, მისი ინტერესებიდან გამომდინარე, დებს ყველა აუცილებელ გარიგებას. 2. არასრულწლოვანი პირი შვიდიდან თვრამეტი წლის ასაკამდე ისეთ გარიგებას, დამოუკიდებლად დადების უფლებაც მას კანონით არა აქვს, დებს მზრუნველის თანხმობით რომლის 3. მხარდამჭერი ვალდებულია მხარდაჭერის მიმღების მიერ გარიგების დადებისას გაუწიოს მხარდაჭერა გარიგების პირობებისა და სამართლებრივი შედეგების სრულყოფილად აღქმაში, თუ სასამართლომ ასე განსაზღვრა. 4. გამონაკლის შემთხვევაში, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ მხარდამჭერის მიერ მხარდაჭერის მიმღების ნების გამოვლენა ობიექტურად შეუძლებელია ერთ თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში და მის ნაცვლად გადაწყვეტილების მიღების აკრძალვა მნიშვნელოვან ზიანს მიაყენებს ამ პირს, სასამართლო მხარდამჭერს აძლევს უფლებას, მხარდაჭერის მიმღების სახელით, მისი ინტერესებიდან გამომდინარე, დადოს აუცილებელი გარიგებები. ამ შემთხვევაში მხარდაჭერა წყდება და მხარდამჭერი ხდება მეურვე.“. 31. 1300-ე მუხლს დაემატოს შემდეგი შინაარსის მე-3 ნაწილი: „3. მხარდამჭერის მიერ მისთვის დაკისრებული მოვალეობის არასათანადოდ შესრულების შემთხვევაში მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო მოქმედებს ამ კოდექსის 13055 მუხლის შესაბამისად.“. 32. 1301-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგნაირად: „მუხლი 1301. მზრუნველის/მხარდამჭერის პირის/მხარდაჭერის მიმღების თხოვნით განთავისუფლება მოვალეობისაგან სამზრუნველო 1. სრულწლოვანი პირის მზრუნველი შეიძლება განთავისუფლდეს თავისი მოვალეობისაგან სამზრუნველო პირის თხოვნით. ასეთ შემთხვევაში მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს შეუძლია სამზრუნველო პირთან შეთანხმებით მას მზრუნველად სხვა პირი დაუნიშნოს. 2. თუ მხარდამჭერის მიმღებს სურს, მისი მხარდამჭერი განთავისუფლდეს თავისი მოვალეობისაგან, იგი ასეთი მოთხოვნით მიმართავს სასამართლოს, რა დროსაც სასამართლო მხარდამჭერს გადაწყვეტილების გამოტანამდე უჩერებს უფლებამოსილება და მისი ფუნქციების შესრულება დაეკისრება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს სპეციალურად უფლებამოსილ პირს (რომელზეც ანალოგიურად ვრცელდება კანონით დადგენილი უფლებები და მოვალეობები).“. 33. 1302-ე მუხლის პირველი ნაწილის ა) „ბ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ბ. თუ სამეურვეო არასრულწლოვანმა პირმა მიაღწია შვიდი წლის ასაკს;“; ბ) „დ“ ქვეპუნქტი ამოღებულ იქნეს. 34. 1304-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 13041 მუხლი: „მუხლის 13041. მხარდაჭერის შეწყვეტის საფუძვლები 1. მხარდაჭერა შეწყდება: ა) თუ გარდაიცვალა მხარდაჭერის მიმღები პირი; ბ) თუ მოისპო ის მიზეზი, რომელმაც გამოიწვია მხარდაჭერის დანიშვნა. 2. ამ მუხლის პირველ ნაწილში გათვალისწინებულ შემთხვევებში მხარდაჭერა შეწყდება სასამართლოს გადაწყვეტილებით.“. 35. მეხუთე წიგნის მესამე კარის მე-3 თავი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „თავი მესამე ზედამხედველობა მეურვის, მზრუნველის და მხარდამჭერის საქმიანობაზე მუხლი 13051. ზედამხედველობა მეურვის, მზრუნველის და მხარდამჭერის საქმიანობაზე 1. მეურვის ან მზრუნველის საქმიანობაზე ზედამხედველობას ახორციელებს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო სამეურვეო (სამზრუნველო)პირის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, 2. მხარდამჭერის საქმიანობაზე ზედამხედველობას ახორციელებს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო მხარდაჭერის მიმღები პირის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, რომლის მიზანია მხარდამჭერის მიერ მისთვის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და კანონმდებლობით განსაზღვრული ფუნქციების განხორციელების კონტროლი, მხარდაჭერის მიმღების უნარების განვითარების შეფასება და შესაბამისი რეაგირების განხორციელება. 3. მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ვალდებულია, შეამოწმოს მხარდამჭერის მიერ განხორციელებული მოქმედებების შესაბამისობა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ ფარგლებთან გეგმიური შემოწმებით, რომელიც ტარდება 13052 მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული პერიოდულობით, მხარდამჭერის მიერ მისთვის განსაზღვრული ფუნქციების დარღვევასთან დაკავშირებით მიღებული ნებისმიერი ინფორმაციის შემოწმებით და ფაქტობრივი ზედამხედველობით. 4. მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ვალდებულია ზედამხედველობა გაუწიოს მხარდაჭერის მიმღებთან გაფორმებული საქორწინო ხელშეკრულების შესრულებას. 5. ზედამხედველობის განხორციელების წესი და პირობები განისაზღვრება ამ კოდექსით, მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოთა დებულებით და სხვა კანონქვემდებარე აქტებით. მუხლი 13052. მეურვის, მზრუნველისა და მხარდამჭერის ზედამხედველობის პერიოდულობა მეურვის, მზრუნველისა და მხარდამჭერის მოვალეობების განხორციელებაზე ზედამხედველობას მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ახორციელებს: ა) ექვს თვეში ერთხელ; ბ) სასამართლოს მიერ განსაზღვრული პერიოდულობით; გ) მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ინიციატივით შემხვედრი აუცილებლობიდან გამომდინარე, როდესაც არსებობს ინფორმაცია მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ჩარევის აუცილებლობის შესახებ. მუხლი 13053. მხარდამჭერის საქმიანობაზე ფაქტობრივი ზედამხედველობა 1. ამ კოდექსის 1289-ე მუხლის მე-2 ნაწილში მითითებული ინფორმაციის საფუძველზე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ვალდებულია, თუ ამის საჭიროება წარმოიშობა, საკუთარი ინიციატივით განახორციელოს მზრუნველის საქმიანობაზე ფაქტობრივი ზედამხედველობა. 2. ფაქტობრივი ზედამხედველობის განხორციელების ფორმა და მოცულობა განისაზღვრება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოთა დებულებით და სხვა კანონქვემდებარე აქტებით. მუხლი 13054. დასკვნა ზედამხედველობის შედეგების შესახებ 1. მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ზედამხედველობის შედეგები აისახება დასკვნაში. 2. დასკვნა შეიძლება იყოს დადებითი ან უარყოფითი. 3. დადებითია დასკვნა, თუ მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ზედამხედველობის ნებისმიერი ფორმის განხორციელების შედეგად დაადგენს, რომ მეურვე/მზრუნველი/მხარდამჭერი კეთილსინდისიერად ასრულებს მისთვის კანონმდებლობით ან/და სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული მოვალეობებს. 4. უარყოფითია დასვნა, თუ მზრუნველობის ორგანო ზედამხედველობის ნებისმიერი ფორმის განხორციელების, შედეგად დაადგენს, რომ მეურვე/მზრუნველი/მხარდამჭერი არ/ვერ ასრულებს კეთილსინდისიერად მისთვის კანონმდებლობით ან/და სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული მოვალეობებს ან მხარდაჭერის განხორციელებისას შეინიშნება გარკვეული ხარვეზები და აუცილებელია რეაგირება ამ კოდექსის 13055 მუხლით დადგენილი წესით. 5. დაკსვნის შესახებ ინფორმაცია შეტანილ უნდა იქნეს ამ კოდექსის 13056 მუხლში მითითებულ მონაცემთა ბაზაში. მუხლი 13055. მეურვეობისა და მზრუნველის/მხარდამჭერის მხრიდან შეუსრულებლობაზე მზრუნველობის კანონმდებლობით ორგანოს რეაგირება მეურვის/ განსაზღვრული მოვალეობების 1. თუ მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო დაადგენს, რომ ადგილი აქვს მეურვის/ მზრუნველის/მხარდამჭერის მხრიდან კანონმდებლობით ან/და სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული მოვალეობების შეუსრულებლობას, არაჯეროვან შესრულებას, სამეურვეო/სამზრუნველო/მხარდაჭერის მიმღები პირის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დარღვევას, რის შედეგადაც ორგანო გამოიტანს უარყოფით დასკვნას, იგი მოქმედებს შემდეგნაირად: ა. თუ ასეთი მოქმედებების ინტენსივობა არ აღწევს ადმინისტრაციული და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის საკმარის დონეს: ა.ა) სოციალური მუშაკის მეშვეობით დაეხმაროს მეურვეს/მზრუნველს/მხარდამჭერს, რათა უკეთ გააცნობიეროს და შეასრულოს მისი ფუნქციები; ა.ბ) გაათავისუფლებს მეურვეს ან მზრუნველს; ა.გ) მიმართავს სასამართლოს მხარდამჭერის გათავისუფლების მოთხოვნით, რა დროსაც მხარდამჭერს გადაწყვეტილების გამოტანამდე უჩერდება უფლებამოსილება და მისი ფუნქციების შესრულება დაეკისრება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს სპეციალურად უფლებამოსილ პირს (რომელზეც ანალოგიურად ვრცელდება კანონით დადგენილი უფლებები და მოვალეობები); ბ. მეურვის/მზრუნველის/მხარდამჭერის ქმედებების ინტენსივობის მიხედვით მოქმედებს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსითა და სისხლის სამართლის კანონმდებლობით დადგენილი წესით. მუხლი 13056. სამეურვეო/სამზრუნველო/მხარდაჭერის მეურვეობის/მზრუნველობის/მხარდაჭერის ზედამხედველობის მონაცემთა ბაზა მიმღებ პირთა 1. მეურვეობის/მზრუნველობის/მხარდაჭერის ზედამხედველობის შედეგების ასახვის მიზნით იქმნება მონაცემთა ბაზა. 2. მონაცემთა ბაზაში უნდა აისახოს: ა) მეურვეობისა და მზრუნველობის დაწესების შესახებ მონაცემები; ბ) მხარდაჭერის დაწესების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების მონაცემები; გ) სამეურვეო/სამზრუნველო/მხარდაჭერის მიმღებ პირისა და მეურვეობის/მზრუნველობის/მხარდაჭერის პირადი მონაცემები; დ) მონაცემები მეურვის/მზრუნველის/მხარდამჭერის გათავისუფლების, მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შესახებ; ე) მონაცემები მეურვეობის/მზრუნველობის/მხარდაჭერის შეწყვეტის შესახებ; ვ) მონაცემები მხარდაჭერის მიმღების მიერ ქონებრივი უფლებების რეალიზაციის შესახებ; ზ) მონაცემები მხარდაჭერის მიმღებთან გაფორმებულ საქორწინო ხელშეკრულების დარღვევის თაობაზე; თ) ზედამხედველობის შედეგების მოკლე აღწერა; ი) სხვა მონაცემები, რაც უკავშირდება სამეურვეო/საზრუნველო/მხარდაჭერის მიმღებ პირს და მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს გადაწყვეტილებით მნიშვნელოვანია მეურვის/მზრუნველის/მხარდამჭერის საქმიანობაზე ზედამხედველობის განსახორციელებლად.“. 36. მესამე თავის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის მეოთხე თავი: „თავი მეოთხე არამართლზომიერად გადაადგილებული ან არამართლზომიერად დაკავებული ბავშვის დაბრუნებისა და ბავშვთან ურთიერთობის უფლებები მუხლი 13057. ამ თავში გამოყენებულ ტერმინთა განმარტება ამ თავში გამოყენებულ ტერმინებს, ამავე თავის მიზნებისათვის, აქვს შემდეგი მნიშვნელობა: ა) კონვენცია − „ბავშვთა საერთაშორისო გატაცების სამოქალაქო ასპექტების შესახებ“ ჰააგის 1980 წლის 25 ოქტომბრის კონვენცია; ბ) ცენტრალური ორგანო − საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფი; გ) ბავშვი − 16 წლამდე ასაკის პირი; დ) განმცხადებელი − ნებისმიერი პირი ან ორგანო, რომელიც ცენტრალურ ორგანოს ან სასამართლოს მიმართავს შუამდგომლობით /სარჩელით არამართლზომიერად გადაადგილებული ან არამართლზომიერად დაკავებული ბავშვის დაბრუნებასთან ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე; ე) მეურვეობის უფლება − უფლება, რომელიც შეეხება ბავშვზე მზრუნველობას და ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრას. ამ თავის მიზნებისათვის ჩაითვლება, რომ პირი ან ორგანო ახორციელებს მეურვეობას, თუ ბავშვი, ჩვეულებრივ, ცხოვრობდა საქართველოში ან კონვენციის ხელშემკვრელ სახელმწიფოში მის არამართლზომიერ გადაადგილებამდე ან არამართლზომიერ დაკავებამდე და ეს პირი ან ორგანო ახორციელებდა მეურვეობას ერთობლივად ან ინდივიდუალურად, საქართველოს ან კონვენციის ხელშემკვრელი იმ სახელმწიფოს კანონმდებლობის შესაბამისად, სადაც ბავშვი, ჩვეულებრივ, ცხოვრობდა გადაადგილებამდე ან დაკავებამდე; ვ) ბავშვთან ურთიერთობის უფლება − ბავშვის განსაზღვრული დროით წაყვანა ისეთ ადგილას, რომელიც არ არის მისი ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი; ზ) ბავშვის არამართლზომიერი გადაადგილება ან არამართლზომიერი დაკავება – პირისათვის ან ორგანოსათვის ერთობლივად ან ინდივიდუალურად მიკუთვნებული მეურვეობის უფლების დარღვევა, რომელიც უზრუნველყოფილი იყო იმ სახელმწიფოს კანონმდებლობით, სადაც ბავშვი, ჩვეულებრივ, ცხოვრობდა უშუალოდ არამართლზომიერ გადაადგილებამდე ან არამართლზომიერ დაკავებამდე, და რომელიც გადაადგილების ან დაკავების დროისათვის ფაქტობრივად გამოიყენებოდა ერთობლივად ან ინდივიდუალურად ან/და ამგვარად გამოყენებული იქნებოდა, რომ არა არამართლზომიერი გადაადგილება ან არამართლზომიერი დაკავება. მუხლი 13058. არამართლზომიერად გადაადგილებული ან არამართლზომიერად დაკავებული ბავშვის დაბრუნების ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენება 1. პირი ან ორგანო, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად ამტკიცებს, რომ აქვს მეურვეობის უფლება იმ ბავშვის მიმართ, რომელიც არამართლზომიერად იქნა გადაადგილებული საქართველოდან კონვენციის რომელიმე ხელშემკვრელ სახელმწიფოში ან არამართლზომიერად იქნა დაკავებული კონვენციის ერთ-ერთი ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, უფლებამოსილია მიმართოს ცენტრალურ ორგანოს და მოითხოვოს ბავშვის დაბრუნების შესახებ შუამდგომლობის გადაგზავნა იმ სახელმწიფოს შესაბამის ორგანოში, სადაც ბავშვი არამართლზომიერად იქნა გადაადგილებული ან არამართლზომიერად იქნა დაკავებული. 2. პირი ან ორგანო, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად ამტკიცებს, რომ აქვს იმ ბავშვთან ურთიერთობის უფლება, რომელიც არამართლზომიერად იმყოფება კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, უფლებამოსილია მიმართოს ცენტრალურ ორგანოს და მოითხოვოს ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენების შესახებ შუამდგომლობის გადაგზავნა იმ სახელმწიფოს შესაბამის ორგანოში, სადაც ბავშვი არამართლზომიერად იმყოფება. მუხლი 13059. საქართველოს ტერიტორიაზე მყოფი ბავშვის დაბრუნების ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენება პირი ან ორგანო, რომელიც ამტკიცებს, რომ აქვს მეურვეობის უფლება იმ ბავშვის მიმართ, რომელიც არამართლზომიერად შემოვიდა საქართველოს ტერიტორიაზე კონვენციის რომელიმე ხელშემკვრელი სახელმწიფოდან ან არამართლზომიერად იმყოფება საქართველოში, უფლებამოსილია ბავშვის დაბრუნების ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენების შესახებ შუამდგომლობით/სარჩელით მიმართოს ცენტრალურ ორგანოს ან სასამართლოს.“. 37. 1362-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1362. ანდერძის მოწმეები ანდერძის მოწმეები არ შეიძლება იყვნენ: არასრულწლოვანები, ანდერძით მემკვიდრე და მისი ნათესავები დამავალი და აღმავალი ხაზით, დები, ძმები, მეუღლე და საანდერძო დანაკისრის მიმღები (ლეგატარი).“. 38. 1422-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 1422. სამკვიდროს მიღება შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე და მხარდაჭერის მიმღები პირის მიერ 1. შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირი სამკვიდროს იღებს მისი კანონიერი წარმომადგენლების მეშვეობით. 2. მხარდაჭერის მიმღები პირი, სამკვიდროს იღებს მხარდაჭერის დახმარებით, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით მას მხარდაჭერა დაენიშნა ქონებრივი უფლებების განხორციელებისას.“. 39. 1446-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „2. თუ მემკვიდრე შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე, ქმედუუნარო ან მხარდაჭერის მიმღები პირია, უარი სამკვიდროს მიღებაზე დაიშვება სასამართლოს ნებართვით.“. 40. 1508-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 15081 და 15082 მუხლები: „მუხლი 15081. ქმედუუნაროდ აღიარებული პირების სტატუსი 1. 2015 წლის 1 აპრილამდე სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ ცნობილი პირის მეურვე ვალდებულია 2015 წლის 1 აპრილიდან 4 წლის განმავლობაში მიმართოს სასამართლოს სამეურვეო პირის მხარდაჭერის მიმღებად ცნობისა და მისი ინდივიდუალური შეფასებისათვის, რა დრომდეც იგი შეუფერხებლად ახორციელებს იმ ფუნქციებს, რასაც ასრულებდა. 2. 2015 წლის 1 აპრილამდე სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ ცნობილი პირები ჩაითვალონ ქმედუუნარო პირებად მათ ინდივიდუალურ შეფასებამდე, 2015 წლის 1 აპრილამდე მოქმედი ნორმების შინაარსის გათვალისწინებით. 3. თუ 2015 წლის 1 აპრილამდე სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ ცნობილი პირი მოთავსებულია სტაციონარულ ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში – შესაბამისი დაწესებულება ვალდებულია 2015 წლის 1 აპრილიდან 2 წლის განმავლობაში მიმართოს სასამართლოს სამეურვეო პირის მხარდაჭერის მიმღებად ცნობისა და მისი ინდივიდუალური შეფასებისათვის. მუხლი 15082. მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ვალდებულება გარდამავალ პერიოდში მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ვალდებულია: ა) 2015 წლის 1 აპრილიდან ერთი წლის განმავლობაში შექმნას ქმედუუნაროდ აღიარებულ პირთა მონაცემთა ბაზა; ბ) მონაცემთა ბაზის შექმნიდან ექვსი თვის განმავლობაში უზრუნველყოს მეურვეებისთვის ამ კოდექსის 15081 მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი მოვალეობის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება და მათი გაფრთხილება ამ მოვალეობის დარღვევისთვის ადმინსიტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობის შესახებ; დ) მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ვალდებულია 2019 წლის 1 აპრილიდან 1 წლის განმავლობაში მიმართოს სასამართლოს ქმედუუნარო პირების მხარდაჭერის მიმღებად ცნობისა და მათი ინდივიდუალური შეფასებისათვის, თუ მეურვე, თავად ქმედუუნარო პირი ან სტაციონარული ფსიქიატრიულ დაწესებულება არ მიმართავენ სასამართლოს ამ მიზნით.“. მუხლი 2 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ ამ კანონის ამოქმედებიდან 3 თვის ვადაში უზრუნველყოს სამოქალაქო კოდექსის 13051 მუხლის მე-5 ნაწილითა და 13052 მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული დებულებისა და აუცილებელი კანონქვემდებარე აქტების დამტკიცება. მუხლი 3 ეს კანონი ამოქმედდეს 2015 წლის 1 აპრილიდან. საქართველოს პრეზიდენტი გიორგი მარგველაშვილი

განმარტებითი ბარათი „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს კანონპროექტზე ა) ზოგადი ინფორმაცია კანონპროექტის შესახებ ა. ა) კანონპროექტის მიღების მიზეზი: 2014 წლის 8 ოქტომბერს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომლითაც არაკონსტიტუციურად ცნო ფსიქიური დაავადებების გამო შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების ქმედუნარიანობის შეზღუდვის არსებული საკანონმდებლო რეგულაციები. შესაბამისად, საქართველოს პარლამენტი დაავალდებულა შეიმუშაოს და მიიღოს ისეთი საკანონმდებლო რეგულაციები, რომლებიც შესაბამისობაში იქნება საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავით აღიარებული ადამიანის უფლებების სტანდარტებთან. ასევე, გაეროს „შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების კონვენციის“ მოთხოვნებთან, რომელიც საქართველოს მიერ რატიფიცირებულ იქნა 2013 წლის 26 დეკემბერს და ძალაში შევიდა 2014 წლის 12 აპრილს. ა. ბ) კანონპროექტის მიზანი: კანონპროექტის მიღების მიზანია საქართველოს კანონში „სამოქალაქო კოდექსში“ ქმედუუნარობის ამსახველი ნორმები შესაბამისობაში მოიყვანოს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებასა და „შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების დაცვის კონვენციის“ სტანდარტებთან. შესაბამისად, იმ პირების მიმართ, რომლებიც დღეს მოქმედი კანონმდებლობით „ჭკუასუსტობის“ ან „სულიერი მოშლილობის“ საფუძვლით მიჩნეულნი არიან ქმედუუნაროებად, შემოთავაზებულია ინდივიდუალური შეფასების შემოღება, რომელიც არ დაეფუძნება მხოლოდ სამედიცინო მოდელს და მასში მნიშვნელოვან ადგილს დაიჭერს სოციალური შეფასების სისტემაც. ასევე, ფსიქიკური პრობლემების მქონე პირების უფლებების დაცვის გაძლიერება, დღეს არსებული სრული უგულებელყოფის სისტემიდან მხარდაჭერისა და გამონაკლის შემთხვევებში ჩანაცვლების მექანიზმების შემოღება. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში შემავალი მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს, როგორც სახელწმიფო წარმომადგენლის როლის გაძლიერება, უფლება-მოვალეობების ჩამოყალიბება. ა.გ) კანონპროექტის ძირითადი არსი: კანონპროექტის ძირითადი არსია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ქედუუნარობის ინსტიტუტის შეცვლა ფსქიკური დაავადების მქონე პირების მიმართ. სახელდობრ: 1. კანონპროექტი ახლებურად აყალიბებს იმ პირთა ცნებას, რომლებიც დღეს მოქმედი კანონის თანახმად მიიჩნევიან ქმედუუნარო პირებად „ჭკუასუსტობის“ და „სულიერი მოშლილობის“ გამო. ამის საფუძველს წარმოადგენს „შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების კონვენცია“, რომელიც პრინციპულად უარყოფს ადამიანისთვის ქმედუნარიანობის ჩამორთმევას (მუხლი 12). კონვენციის ხელმოწერით, სახელმწიფოები ასევე აღიარებენ, რომ „შეზღუდული შესაძლებლობები არის დინამიური ცნება და წარმოადგენს ჯანმრთელობის დარღვევის მქონე პირებს, მათ მიმართ დამოკიდებულებისა და გარემო ბარიერების ურთიერთქმედების შედეგს, რაც აფერხებს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მათ თანაბარ, სრულყოფილ და ეფექტურ მონაწილეობას.“ შესაბამისად, მხოლოდ ფსიქიკური ჯანმრთელობის გამო ადამიანისათვის არა თუ ქმედუნარიანობის ჩამორთმევა, არამედ მისთვის ქმედუნარიანობის შეზღუდვაც კონვენციით დადგენილი მაღალი სტანდარტის საწინააღმდეგოდ მიიჩნევა. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით: „გონებრივი ჩამორჩენილობისა და ფსიქიკური აშლილობის მქონე სრულწლოვანი პირების სამართლებრივი დაცვა უნდა ემყარებოდეს: 1. სამართლებრივი რეგულირების მოქნილობის პრინციპს, რომელიც სხვა საკითხებთან ერთად ითვალისწინებს ისეთი სამართლებრივი ინსტრუმენტების გამოყენებას, რომლებიც უზრუნველყოფენ, პირის უფლებებისა და ქონებრივი ინტერესების დაცვის მიზნით, კონკრეტულ სამართლებრივ ვითარებაში მისი ქმედუუნარობის ხარისხის მაქსიმალურად სრულ გათვალისწინებას, ქმედუუნარობის განხვავებული ხარისხებისა და განსხვავებული ვითარების შესაბამისი სამართლებრივი რეგულირების არსებობას; 2. ქმედუნარიანობის მაქსიმალური შენარჩუნების პრინციპს, რაც გულისხმობს, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, ქმედუუნარობის განსხვავებული ხარისხების არსებობასა და პირის ქმედუნარიანობის ხარისხის ცვლილების შესაძალებლობას დროთა განმავლობაში; 3. დაცვითი ღონისძიებების პირის ქმედუნარიანობის ხარისხთან თანაზომიერების პრინციპი, რომლის თანახმად, ქმედუნარიანობის შეზღუდვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს ქმედუნარიანობის კონკრეტული ვითარება და შესაბამისი პირის კონკრეტული საჭიროებები. პირის უფლება-თავისუფლებაში ჩარევა დასაშვებია მხოლოდ იმ მინიმალური მოცულობით, რაც აუცილებელია მიზნის მისაღწევად. დაცვითი ღონისძიებები ავტომატურად არ უნდა გულისხმობდეს პირისათვის ქმედუნარიანობის სრული მოცულობით დაკარგვას, ხოლო იქ, სადაც ეს შესაძლებელია, სრულწლოვან პირს უნდა ჰქონდეს უფლება, დადოს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ყოველდღიური ყოფითი გარიგებები. ამდენად, კონვენცია და საკოსტიტუციო სასამართლო უარყოფს ადამიანისათვის ქმედუნარიანობის სრულად ჩამორთმევის შესაძლებლობას, ამავდროულად, კრიტიკულად მნიშვნელოვნად მიიჩნევს პირის იდივიდუალური შეფასებისას სახელწიფო არ შემოიფარგლოს მხოლოდ სამედიცინო მიდგომით. შესაბამისად, აღნიშნული ვალდებულების ასახვის მიზნით, სამოქალაქო კოდექსში შემოდის ცნება „ფსიქოსოციალური საჭიროების მქონე პირი (მხარდაჭერის მიმღები) - ანუ პირი, მყარი ფსიქიკური, გონებრივი/ინტელექტუალური დარღვევებით, რომელთა სხვადასხვა დაბრკოლებასთან ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ხელი შეუშალოს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ამ პირის სრულ და ეფექტიან მონაწილეობას სხვებთან თანაბარ პირობებში. ეს დაბრკოლებები სათანადო რჩევისა და დახმარების გარეშე მნიშნელოვნად უნდა ართულებდეს მხარდაჭერის მიმღების მიერ საკუთარი ნების თავისუფლად გამოხატვის, ინფორმირებული და გააზრებული არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ სფეროებთან დაკავშირებით (შემდგომში „მხარდაჭერის მიმღები)“. 2. კანონპროექტით შემოთავაზებული ცვლილებების თანახმად „მხარდაჭერის მიმღები“ პირი ითვლება ქმედუნარიან პირად, რომელსაც ფსიქო-სოციალური საჭიროებების ინდივიდუალური შესწავლის საფუძველზე შეიძლება სასამართლოს მიერ დაენიშნოს მხარდამჭერი, ანუ პირი, რომელიც მას დაეხმარება საკუთარი უფლებების რეალიზებასა და ინტერესების დაცვაში. კანონპროექტის თანახმად, განმარტებულია თუ რაში გამოიხატება მხარდაჭერა და რა ვალდებულებების აქვს მხარდამჭერ პირს. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1289-ე მუხლის მეორე ნაწილი ყალიბდება შემდეგი სახით: „ფსიქო-სოციალური საჭიროებების მქონე პირის მხარდამჭერი მოვალეა თვალყური ადევნოს ასეთი პირის მუდმივ სამედიცინო მომსახურებას, გამოიკვლიოს მისი სურვილები/არჩევანი და დაეხმაროს მას შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებაში, რაც გადაწყვეტილების მისაღებად აუცილებელი ინფორმაციის მიწოდებაში მხარდაჭერის მიმღებისთვის გასაგები საკომუნიკაციო ფორმით. მხარდამჭერი ასევე ვალდებულია, სასამართლოს მიერ დადგენილი პერიოდულობით მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მიაწოდოს ინფორმაცია სასამართლოს მიერ მისთვის განსაზღვრული მოვალეობების შესრულებასთან დაკავშირებით, სადაც მიუთითებს მის მიერ სამზრუნველო პირისთვის მხარდაჭერის განხორციელებასთან დაკავშირებულ თავისებურებებს.“. 3. კანონპროექტით შემოთავაზებულია „მხარდაჭერის მიმღები“ პირის მიერ ქორწინების შემთხვევაში საქორწინო ხელშეკრულების გაფორმების ვალდებულება, რომლის გაფორმების პროცესში სავალდებულოდ მონაწილეობენ მხარდამჭერი პირი (ანუ პირი, რომელიც სასამართლოს მიერ განისაზღვრა მხარდამჭერად) და მეურვეობის და მზრუნველობის ორგანო, როგორც სახელმწიფოს წარმომადგენელი. აქვე, კანონპროექტი ითვალისწინებს დათქმას, რომ ზღუდავდეს ასეთი პირის ქონებრივ უფლებებს, ვიდრე ეს იმაზე მეტად არ უნდა სასამართლოს შესაბამის გადაწყვეტილებაშია განსაზღვრული. (სამოქალაქო კოდექსის 1172-ე მუხლი). გამომდინარე იქიდან, რომ ცვლილებები ემყარება პირის ინდივიდუალურ შეფასებას და მხოლოდ ინდივიდუალური შეფასების შედეგად იმის განსაზღვრას, თუ რა სფეროში არის სავალდებულო მხარდამჭერის დანიშვნა, ახლებურად ყალიბდება სამოქალაქო ზიანის ანაზღუარების საკითხი. მოცემულ შემთხვევაში მხარდაჭერის მიმღები პირის სრულად განთავისუფლება ზიანის ანაღაურების ვალდებულებისაგან არ ხდება, კანონპორექტი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას უკავშირებს მხარდამჭერის პირის გადახდისუნარიანობის საკითხს, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 995-ე მუხლი ყალიბდება შემდეგის სახით: „1. თუ მხარდაჭერის მიმღები მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიაყენებს ზიანს სხვა პირს, მას ეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, მისი გადახდისუნარიანობის შემთხვევაში, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. 2. მხარდაჭერის მიმღების გადახდისუუნარობის შემთხვევაში, მისი მხარდამჭერი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მის მიერ შეუძლებელი იყო ამ ზიანის თავიდან აცილება, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.“ რაც შეეხება, მხარდაჭერის მიმღები პირის მიერ დადებული გარიგების წესებს, ამ შემთხვევაში გათვალისწინებულია ორმხრივ გარიგებაში, სავალდებულოდ მხარდამჭერის ხელმოწერით იმის დადასტურება, რომ გარიგების დადების პროცესში განხორციელდა სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული მხარდაჭერა (მუხლი 69, პუნქტი 31). გარდა ამისა, კანონპროექტი მხარდაჭერის მიმღები პირის მიერ გარიგების ნამდვილობის საკითხს უკავშირებს შემდგომში მხარდამჭერის მიერ მისი მოწონების საკითხს, თუმცა ამის სავალდებულობა არ იარსებებს იმ შემთხვევაში, თუ მხადამჭერის მიმღები ამ გარიგებით იღებს სარგებელს. შესაბამისად, კანონპროექტს ემატება 581-ე მუხლი, შემდეგი ფორმულირებით: „თუ მხარდაჭერის მიმღები დებს ორმხრივ გარიგებას (ხელშეკრულებას) სასამართლოს მიერ განსაზღვრული მხარდაჭერის განხორციელების გარეშე, მაშინ ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია იმაზე, შემდგომში მისი მხარდამჭერი მოიწონებს თუ არა მას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი იღებს სარგებელს.“ კანონპროექტის თანახმად მხარდამჭერს ნიშნავს სასამართლო, რომელიც ასევე განსაზღვრავს მხარდაჭერის ფარგლებს და მხადამჭერი პირის უფლება-მოვალეობებს - (მუხლები 1282-1283). მხარდამჭერის მიერ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ ფარგლებში უფლებამოვალეობების განხორციელებაზე ზედამხედველობას განახორციელებს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო (შემდგომში „ორგანო“). გარდა ამისა, ორგანო ვალდებული იქნება ყოველ 6 თვეში ერთხელ გადაამოწმოს მხარდამჭერის საქმიანობა. თავის მხრივ, მხარდამჭერი პირიც ამავე პერიოდულობით ვალდებული იქნება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მიაწოდოს ანგარიში სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ფარგლებში საქმიანობის შესახებ. ზედამხედველობის პერიოდული განხორციელების შედეგად მეურვეობისა და მზურნველობის ორგანოს გამოაქვს დასკვნა მხარდაჭერის დადებითად ან უარყოფითან განხორციელების თაობაზე, რაც შემდგომში შეიძლება გახდეს მხადამჭერის შეცვლის საფუძველი, უარყოფითი დასკვნის დადების შემთხვევაში. კანონპროექტი აუცილებლობას, ითვალისწინებს რომელშიც შევა მხარდაჭერის შემდეგი მიმღებ მონაცემები: ა) პირთა ერთიანი მხარდაჭერის ბაზის შექმნის დაწესების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების მონაცემები; ბ) მხარდაჭერის მიმღები პირის და მხარდამჭერის პირადი მონაცემები; გ) მონაცემები მხარდამჭერის გათავისუფლების, მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შესახებ; დ) მონაცემები მხარდაჭერის შეწყვეტის შესახებ; ე) მონაცემები მხარდაჭერის მიმღების მიერ ქონებრივი უფლებების რეალიზაციის შესახებ; ვ) მონაცემები საქორწინო ხელშეკრულების პირობეიბს დაღვევაზე; ზ) ზედამხედველობის მოკლედ აღწერა; თ) სხვა მონაცემი, რას უკავშირდება მხარდაწერის მიჯმღებ პირს და ორგანოს გადაწყვეტილებით მნიშვნელოვანია ზედამხედველობის განსახორციელებლად (მუხლი13056). ჩანაცვლების სისტემა ამუშავდება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზე იქნება ერთობლივად რამდენიმე გარემოება: ა) მხარდამჭერის მიმღებ პირთან კომუნიკაციის დამყარებელი შეუძლებელია ერთ თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში და ბ) მის ნაცვლად გადაწყვეტილების მირღების აკრძალვა ზიანს მიაყენებს ამ პირს. ხსენებულ ორი პირობის არსებობის შემთხვევაში მხარდამჭერი პირი უფლებამოსილია მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს ჩანაცვლების უფლება. (მუხლი 1293, პუნქტი 4). წარმოდგენილი ცვლილებებით შემოთავაზებულია გარდამავალი ეტაპი, რომელიც ითვალიწინებს 5 წლიან პერიოდს, ანუ 2015 წლის 1 აპრილიდან 4 წლის განამავლობაში დღეს მოქმედი კანონის მიხედვით ქმედუუნარო პირების მეურვეები ვალდებული არიან მიმართონ სასამართლოს ინდივიდუალური შეფასებისათვის და მხარდაჭერის ხარისხის დადგენისათვის, ხოლო სტაციონარულ ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში მოთავსებული პირების ინდივიდუალური შეფასებისათვის სასამართლოს 2 წლის განმავლობაში უნდა მიმართოს ამ დაწესებულების ადინისტრაციამ. გარდამავალი დებულებების თანახმად, მეურვეობისა და მზურნველობის ორგანო 1 წლის განმავლობაში ქმნის შესაბამის ბაზას. მონაცემთა ბაზის შექმნიდან 6 თვის განმავლობაში წერილობით აფრთხილებს მეურვეებს სავალდებულოდ სასამართლოში მიმართვის თაობაზე და ამ მოვალეობის დარღვევის შემთხვევაში კანონმდებოლბით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრების შესახებ. გადამავალი დებულებებით გათვალისწინებული 4 წლიანი ვადის ამოწურვის შემდეგ, მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო თავად მიმართავს სასამართლოს იმ პირთა ინდივიდუალური შეფასების მიზნით, რომელთა მეურვეებმა არ მიმართეს სასამართლოს, ასევე, მრუვეობისა და მზურნველობის ორგანო ვალდებულია იმ შემთხვევაში, თუ მეურვე არ შეასრულებს ამ ვალდებულებას. ბ) კანონპროექტის ფინანსური დასაბუთება: ბ.ა) კანონპროექტის მიღებასთან დაკავშირებით აუცილებელი ხარჯების დაფინანსების წყარო: კანონპროექტის მიღება არ გამოიწვევს აუცილებელი ხარჯების გამოყოფას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. ბ. ბ) კანონპროექტის გავლენა ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე: კანონპროექტის მიღება გავლენას არ მოახდენს ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე. ბ.გ) კანონპროექტის გავლენა ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე: კანონპროექტის მიღება გავლენას არ მოახდენს ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე. ბ.დ) სახელმწიფოს ახალი ფინანსური ვალდებულებები: კანონპროექტის მიღებით არ წარმოიშობა სახელმწიფოს ახალი ფინანსური ვალდებულებები. ბ.ე) კანონპროექტის მოსალოდნელი ფინანსური შედეგები იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება კანონპროექტის მოქმედება: ასეთი არ არსებობს. ბ.ვ) კანონპროექტით დადგენილი გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის ოდენობა და ოდენობის განსაზღვრის პრინციპი: კანონპროექტით არ ხდება გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის შემოღება. გ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო სამართლებრივ სტანდარტებთან: გ.ა) კანონპროექტის მიმართება ევროკავშირის დირექტივებთან: კანონპროექტის მიღება არ ეწინააღმდეგება ევროკავშირის დირექტივებს. გ.ბ) კანონპროექტის მიმართება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებთან: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს. გ.გ) კანონპროექტის მიმართება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებთან: კანონპროექტი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებს. დ) კანონპროექტის მომზადების პროცესში მიღებული კონსულტაციები: დ.ა) სახელმწიფო, არასახელმწიფო ან/და საერთაშორისო ორგანიზაცია/დაწესებულება, ექსპერტები, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს კანონპროექტის შემუშავებაში, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო, სააპელაციო სასამართლოს წარმომადგენლები, სახალხო დამცველის აპარატი, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა საკითხებზე მომუშავე საკოორდინაციო საბჭო, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის წარმომადგენელი საქართველოში, გაეროს ბავშვთა ფონდი (იუნისეფი), საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, ადამიანის უფლებათა მონიტორინგისა და სწავლების ცენტრი (EMC), ორგანიზაცია "ხელმისაწვდომი გარემო ყველასათვის", პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისათვის, ფსიქიატრები და სხვა. დ.ბ) კანონპროექტის შემუშავებაში მონაწილე ორგანიზაციის (დაწესებულების) ან/და ექსპერტის შეფასება კანონპროექტის მიმართ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: ასეთი არ არსებობს. ე) კანონპროექტის ავტორი: ქმედუნარიანობის სამართლებრივი ინსტიტუტის რეფორმასთან დაკავშირებით იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის მიერ შექმნილი სამუშაო ჯგუფი. ვ) კანონპროექტის ინიციატორი: იურიდიულ საკითხთა კომიტეტი

იმ მუხლების მოქმედი რედაქციები, რომლებშიც წარმოდგენილი კანონპროექტით შედის ცვლილება მუხლი 12. ქმედუნარიანობა 1. ფიზიკური პირის უნარი, თავისი ნებითა და მოქმედებით სრული მოცულობით შეიძინოს და განახორციელოს სამოქალაქო უფლებები და მოვალეობები (ქმედუნარიანობა), წარმოიშობა სრულწლოვანების მიღწევისთანავე. 2. სრულწლოვანია პირი, რომელმაც მიაღწია თვრამეტი წლის ასაკს. 3. ქმედუნარიანად ითვლება პირი, რომელიც იქორწინებს თვრამეტი წლის ასაკის მიღწევამდე. 4. შვიდ წლამდე ასაკის არასრულწლოვანი (მცირეწლოვანი) არის ქმედუუნარო. 5. ქმედუუნაროდ მიიჩნევა ასევე პირი, რომელიც ჭკუასუსტობის ან სულით ავადმყოფობის გამო სასამართლოს მიერ ასეთად იქნება აღიარებული. ამ პირის უფლებებს ახორციელებს მისი კანონიერი წარმომადგენელი (მეურვე). [ძალადაკარგულია 2015 წლის 1 აპრილიდან ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ითვალისწინებს „ჭკუასუსტი“ პირის ქმედუუნაროდ მიჩნევას მისი ინდივიდუალური გონებრივი შესაძლებლობების გათვალისწინების გარეშე; ძალადაკარგულია 2015 წლის 1 აპრილიდან ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ითვალისწინებს „სულით ავადმყოფი“ პირის ქმედუუნაროდ მიჩნევას მისი ინდივიდუალური გონებრივი შესაძლებლობების გათვალისწინების გარეშე - საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება №2/4//532,533 –ვებგვერდი, 28.10.2014წ.] 6. ქმედუუნაროდ აღიარებული პირის განკურნების ან ჯანმრთელობის მნიშვნელოვნად გაუმჯობესების შემთხვევაში სასამართლო აღიარებს მას ქმედუნარიანად. მუხლი 13. ქმედუნარიანობის შეზღუდვის დაუშვებლობა გარიგებით ქმედუნარიანობის შეზღუდვა დაიშვება მხოლოდ კანონით დაუშვებელია ქმედუნარიანობის შეზღუდვა გარიგებით. გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მუხლი 51. ცალმხრივი ნების გამოვლენის ნამდვილობა 1. ნების გამოვლენა, რომელიც მოითხოვს მეორე მხარის მიერ მის მიღებას, ნამდვილად ჩაითვლება იმ მომენტიდან, როცა იგი მეორე მხარეს მიუვა. 2. ნების გამოვლენა არ ჩაითვლება ნამდვილად, თუ მეორე მხარე წინასწარ ან მაშინვე განაცხადებს უარს. 3. ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე შეიძლება გავლენა არ მოახდინოს გარიგების დამდები პირის გარდაცვალებამ ან ქმედუნარიანობის დაკარგვამ, თუკი ეს მოვლენები დადგა ნების გამოვლენის შემდეგ. მუხლი 58. გარიგების ბათილობა ქმედუუნარობის ან ფსიქიკური მოშლილობის გამო 1. ბათილია მცირეწლოვანის ან სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული პირის ნების გამოვლენა. [ძალადაკარგულია 2015 წლის 1 აპრილიდან - საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება №2/4//532,533 –ვებგვერდი, 28.10.2014წ.] 2. ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვის ან დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის დროს. 3. ბათილია ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ, როცა ეს არ შეესაბამება რეალური ვითარების სწორად აღქმას, თუნდაც ის არ იყოს სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული. მუხლი 69. გარიგების ფორმა 1. გარიგება შეიძლება დაიდოს ზეპირად ან წერილობითი ფორმით. 2. გარიგება წერილობითი ფორმით შემთხვევებში ან მხარეთა შეთანხმებით. შეიძლება დაიდოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ 3. გარიგების წერილობითი ფორმის არსებობისას საკმარისია გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერა. 4. მექანიკური საშუალებებით ხელმოწერის აღდგენა, განმეორება ან აღბეჭდვა დასაშვებია იქ, სადაც ეს მიღებულია ჩვეულებად, მათ შორის, ფასიან ქაღალდებზე ხელის მოწერისას, რომელთა გამოშვებაც დიდი რაოდენობით ხდება. 5. წერილობითი ფორმის არსებობისას, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ან მხარეთა შეთანხმებით გარიგება ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობა უნდა დაამოწმოს ნოტარიუსმა ან კანონით გათვალისწინებულმა სხვა პირმა. მუხლი 109. წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეწყვეტის საფუძვლები წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება ქარწყლდება: ა ) იმ ვადის გასვლით, რა ვადითაც გაიცა უფლებამოსილება; ბ ) უფლებამოსილი პირის უარით; გ ) უფლებამოსილების გამცემი პირის მიერ უფლებამოსილების გაუქმებით; დ ) უფლებამოსილების გამცემი პირის გარდაცვალებით ან მისი ქმედუუნარობის დადგომით, თუკი შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; ე ) შესრულებით. მუხლი 134. ხანდაზმულობის ვადის დენის შეჩერება ქმედუუნარო პირის მონაწილეობისას + თუ მოთხოვნა მომდინარეობს ქმედუუნარო ან შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირისაგან, რომელსაც კანონიერი წარმომადგენელი არა ჰყავს, ანდა მიმართულია ასეთი პირებისადმი, ხანდაზმულობის ვადა შეჩერებულად ითვლება, ვიდრე პირი სრული ქმედუნარიანი არ გახდება, ან მას არ დაენიშნება წარმომადგენელი. მუხლი 721. მარწმუნებლის გარდაცვალების შედეგები 1. ხელშეკრულება არ წყდება მარწმუნებლის გარდაცვალების ან ქმედუუნარობის დადგომის გამო, თუ სხვა რამ არ არის შეთანხმებული ან სხვა რამ არ გამომდინარეობს მინდობილობის შინაარსიდან. 2. თუ ხელშეკრულება წყდება მარწმუნებლის გარდაცვალების ან მისი ქმედუუნარობის დადგომის გამო, რწმუნებული ვალდებულია გააგრძელოს დავალებული მოქმედების შესრულება, თუ დაყოვნება მარწმუნებელს ან მის მემკვიდრეებს შეუქმნის ზიანის მიყენების საფრთხეს, ვიდრე მემკვიდრე ან მარწმუნებლის კანონიერი წარმომადგენელი არ მიიღებს აუცილებელ ზომებს; ამასთან, სახელშეკრულებო ურთიერთობა ჩაითვლება გაგრძელებულად. 3. თუ ხელშეკრულება წყდება მარწმუნებლის გარდაცვალების ან მისი ქმედუუნარობის დადგომის გამო, მაშინ იგი ჩაითვლება რწმუნებულისათვის გაგრძელებულად, ვიდრე მას არ ეცნობება ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების შესახებ. მუხლი 995. სულით ავადმყოფის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 1. თუ ჭკუასუსტი ან სულით ავადმყოფი პირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიაყენებს ზიანს სხვა პირს, მას არ ეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. 2. თუ პირს ეკისრება მეთვალყურეობა ზიანის მიმყენებელზე, მაშინ იგი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შეუძლებელი იყო ამ ზიანის თავიდან აცილება. მუხლი 1120. ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებანი 1. დაქორწინება არ დაიშვება: ა) იმ პირთა შორის, რომელთაგან თუნდაც ერთი დაქორწინებულია სხვასთან; ბ) პირდაპირ აღმავალი ან დამავალი შტოს ნათესავებს შორის; გ) ბიოლოგიურ და არაბიოლოგიურ და-ძმას შორის; დ) მშვილებელსა და ნაშვილებს შორის; ე) იმ პირებს შორის, რომელთაგან თუნდაც ერთი სულით ავადმყოფობის ან ჭკუასუსტობის გამო სასამართლოს მიერ ცნობილია ქმედუუნაროდ. [ძალადაკარგულია 2015 წლის 1 აპრილიდან ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ითვალისწინებს ქმედუუნაროდ აღიარებული პირის ქორწინების აკრძალვას მისი ინდივიდუალური გონებრივი შესაძლებლობების გათვალისწინების გარეშე საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება №2/4//532,533 – ვებგვერდი, 28.10.2014წ.] 2. ამ მუხლის პირველი ნაწილის „ბ", „გ", „დ“ ქვეპუნქტები გამოიყენება მაშინაც, როცა ნათესაური ურთიერთობა მოიშალა გაშვილების შედეგად. მუხლი 1143. ქორწინების ცნობა ბათილად დაქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებების გამო 1. ქორწინება, რომელიც გაფორმდება 1120-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების დარღვევით, შეიძლება სასამართლომ ბათილად ცნოს. 2. თუ საქმის განხილვის მომენტისათვის აღარ არსებობს დაქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებები, სასამართლოს შეუძლია ქორწინება ცნოს ნამდვილად ამ გარემოებათა მოსპობის მომენტიდან. ასეთი საფუძვლით ქორწინების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება აქვთ მეუღლეებს და იმ პირებს, რომელთა უფლებებიცაა დარღვეული ამ დაქორწინებით, აგრეთვე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოებს. 3. სულით ავადმყოფობის ან ჭკუასუსტობის გამო ქმედუუნაროდ ცნობილ პირთან ქორწინების ბათილობის საქმის განხილვისას აუცილებელია საქმეში მონაწილეობის მისაღებად მეურვის ჩაბმა. მუხლი 1172. საქორწინო ხელშეკრულება მეუღლეებს შეუძლიათ დადონ საქორწინო ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრება მათი ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე განქორწინებისას. მუხლი 1245. მშვილებელი მშვილებელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი სრულწლოვანი ქმედუნარიანი პირი , გარდა იმ პირისა , რომელსაც ჩამორთმეული ან შეზღუდული აქვს მშობლის უფლება -მოვალეობები მშობლის უფლებების განუხორციელებლობისა და მოვალეობების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად განხორციელების/ შესრულების გამო. მშვილებელი არ შეიძლება იყოს ასევე პირი , რომელსაც ავადმყოფობის ან მორალური თვისებების გამო არ შეუძლია განახორციელოს მშობლის უფლებები. მუხლი 1247. მეუღლის თანხმობა შვილებისას თუ ბავშვი შვილად აჰყავს ერთ-ერთ მეუღლეს, საჭიროა მეორე მეუღლის თანხმობა. ასეთი თანხმობა საჭირო არ არის, თუ მეორე მეუღლე აღიარებულია ქმედუუნაროდ, ან თუ მეუღლეებს ფაქტობრივად შეწყვეტილი აქვთ საქორწინო ურთიერთობა ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, ანდა მეორე მეუღლის საცხოვრებელი ადგილი უცნობია. მუხლი 1254. შვილად აყვანას დაქვემდებარებული ბავშვი ბავშვი შვილად აყვანას ექვემდებარება, თუ: ა) მისი მშობელი (მშობლები) სასამართლომ ცნო ქმედუუნაროდ, აღიარა უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ან გამოაცხადა გარდაცვლილად; ბ) მას არ ჰყავს არც ერთი მშობელი; გ) იგი აღიარებული იქნა მიტოვებულ ბავშვად; დ) მის მშობელს (მშობლებს) ჩამოერთვა (ჩამოერთვათ) მშობლის უფლება; ე) ყველა მისმა კანონიერმა წარმომადგენელმა თანხმობა განაცხადა მის გაშვილებაზე დადგენილი წესით. მუხლი 1272. შვილად აყვანის ბათილად ცნობის საფუძვლები 1. შვილად აყვანა შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი იმ შემთხვევაში, თუ: ა) გადაწყვეტილება შვილად აყვანის შესახებ ემყარება ყალბ დოკუმენტებს; ბ) შვილად აყვანა ფიქციურია; გ) მშვილებელი სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ იყო ცნობილი; დ) მშვილებელს ჩამორთმეული ან შეზღუდული ჰქონდა მშობლის უფლება მშობლის უფლებებისა და მოვალეობების შესრულებისათვის თავის არიდების ან მათი ბოროტად გამოყენების საფუძველზე; ე) გაშვილება მოხდა მშობლების ან მეურვის თანხმობის გარეშე, სადაც ამგვარი თანხმობა საჭირო იყო, თუ აღმოჩნდება, რომ ბავშვის დაბრუნება ბიოლოგიური მშობლებისათვის ან მეურვისათვის შეესაბამება ბავშვის ინტერესებს. 2. შვილად აყვანის ბათილად ცნობა დაიშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს შეესაბამება ნაშვილების ინტერესებს. 3. შვილად აყვანის ბათილად ცნობისას სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს, არის თუ არა თანახმა ნაშვილები, რომელმაც ათი წლის ასაკს მიაღწია. 4. შვილად აყვანა შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი იმ პირის მოთხოვნით, რომლის უფლებაც დარღვეულია შვილად აყვანით, აგრეთვე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მოთხოვნით. კარი მესამე მეურვეობა და მზრუნველობა თავი პირველი ზოგადი დებულებანი მუხლი 1275. ცნება 1. არასრულწლოვან ბავშვებს, რომლებიც მშობლის მზრუნველობის გარეშე დარჩნენ მშობლების გარდაცვალების, გარდაცვლილად აღიარების, მშობლებისათვის მშობლის უფლების ჩამორთმევის, შეჩერების ან შეზღუდვის, მშობლების ქმედუუნაროდ, უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარების ან ბავშვის მიტოვებულად აღიარების გამო, უწესდებათ მეურვეობა და მზრუნველობა მათი აღზრდის მიზნით, პირადი და ქონებრივი უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად. 2. მეურვეობა და მზრუნველობა წესდება აგრეთვე იმ სრულწლოვანი პირის პირადი და ქონებრივი უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად, რომელსაც ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო არ შეუძლია დამოუკიდებლად განახორციელოს თავისი უფლებები და შეასრულოს თავისი მოვალეობანი. მუხლი 1276. მეურვეობა მეურვეობა წესდება ბავშვზე, რომელსაც არ მიუღწევია შვიდი წლის ასაკისათვის ან პირზე, რომელიც სასამართლოს მიერ აღიარებულია ქმედუუნაროდ სულით ავადმყოფობის ან ჭკუასუსტობის გამო. მუხლი 1278. მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოები 1. მეურვეობისა და მზრუნველობის ცენტრალური და ადგილობრივი ორგანოები არიან საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო ან/და მის სისტემაში შემავალი უფლებამოსილი დაწესებულება (ორგანიზაცია), აგრეთვე მათი ტერიტორიული ორგანოები. 2. მეურვეობისა და მზრუნველობის ცენტრალური და ადგილობრივი ორგანოების მუშაობის წესს განსაზღვრავს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი. მუხლი 1279. ბავშვისთვის მეურვეობისა და მზრუნველობის დაწესება ბავშვისთვის მეურვეობისა და მზრუნველობის დაწესება შეიძლება იმ შემთხვევაში, როდესაც: ა) სასამართლო აცნობებს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ბავშვის ორივე მშობლისთვის მშობლის უფლებებისა და მოვალეობების შეზღუდვის ან ჩამორთმევის შესახებ; ბ) შეჩერებულია მშობლის უფლებები და მოვალეობები; გ) გარდაცვლილია ბავშვის ორივე მშობელი; დ) ბავშვისათვის დანიშნული მეურვე გარდაიცვალა ან მას თავისი ფუნქციები ჩამოერთვა; ე) სასამართლო ბავშვს მიტოვებულად აღიარებს; ვ) მშობელი ქმედუუნაროდ ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულად არის აღიარებული. მუხლი 1280. მეურვის დანიშვნა ქმედუუნაროდ აღიარებული პირისათვის სასამართლო, რომელმაც გამოიტანა გადაწყვეტილება პირის ქმედუუნაროდ აღიარების თაობაზე, მოვალეა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან არა უგვიანეს სამი დღისა, აცნობოს ამის შესახებ მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს იმ პირის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, რომელიც ქმედუუნაროდ აღიარების გამო საჭიროებს მეურვეს. მუხლი 1283. პირები, რომლებიც არ შეიძლება დაინიშნონ მეურვედ ან მზრუნველად მეურვედ ან მზრუნველად არ შეიძლება დაინიშნოს: ა) პირი, რომელსაც არ მიუღწევია თვრამეტი წლის ასაკისათვის; ბ) პირი, რომელიც სასამართლოს მიერ ცნობილია ქმედუუნაროდ; გ) პირი, რომელსაც ჩამოერთვა ან შეეზღუდა მშობლის უფლება მშობლის უფლებებისა და მოვალეობების შესრულებისათვის თავის არიდების გამო; დ) ამოღებულია. ე) პირი, რომელიც განთავისუფლებულია მეურვის ან მზრუნველის მოვალეობისაგან იმის გამო, რომ იგი ჯეროვნად არ ასრულებდა ამ მოვალეობას. მუხლი 1284. ზედამხედველობა მეურვის ან მზრუნველის საქმიანობაზე 1. მეურვის ან მზრუნველის საქმიანობაზე ზედამხედველობას ახორციელებს მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო სამეურვეო (სამზრუნველო) პირის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით. 2. ზედამხედველობის განხორციელების მზრუნველობის ორგანოთა დებულებით. წესი და პირობები განისაზღვრება მეურვეობისა და მუხლი 1289. მეურვისა და მზრუნველის მოვალეობანი 1. მეურვე და მზრუნველი მოვალენი არიან იზრუნონ სამეურვეო (სამზრუნველო) პირის რჩენისათვის, შეუქმნან მას აუცილებელი ყოფითი პირობები, უზრუნველყონ მოვლითა და მკურნალობით, დაიცვან მისი უფლებები და ინტერესები. 2. ამ მუხლის პირველ ნაწილში გათვალისწინებულის გარდა, სულით ავადმყოფის მეურვე მოვალეა თვალყური ადევნოს სამეურვეო პირის მუდმივ სამედიცინო მომსახურებას. 3. ბავშვის მეურვე და მზრუნველი ვალდებული არიან, შეასრულონ მათთვის დაკისრებული მშობლის მოვალეობები. მუხლი 1291. სამეურვეო არასრულწლოვან პირებთან ერთად ცხოვრების მოვალეობა 1. მეურვე და მზრუნველი მოვალენი არიან იცხოვრონ სამეურვეო (სამზრუნველო) არასრულწლოვან პირთან ერთად. ცალკეულ შემთხვევაში მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს ნებართვით შეიძლება მზრუნველისა და სამზრუნველო პირის ცალ-ცალკე ცხოვრება, თუ აღნიშნული ორგანო მივა იმ დასკვნამდე, რომ მათი ცალ-ცალკე ცხოვრება უარყოფით გავლენას არ მოახდენს სამზრუნველო პირის აღზრდაზე, მისი უფლებებისა და ინტერესების დაცვაზე. 2. მეურვე და მზრუნველი ვალდებულნი არიან საცხოვრებელი ადგილის გამოცვლის შესახებ აცნობონ მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს. 3. ამ მუხლის პირველ ნაწილში გათვალისწინებული მოვალეობა არ ეკისრება სრულწლოვანი პირის მეურვესა და ქმედუნარიანი სრულწლოვანი პირის მზრუნველს. ქმედუუნარო მუხლი 1292. მეურვის მოვალეობა სულით ავადმყოფი სამეურვეო პირის გამოჯანმრთელებისას სულით ავადმყოფის მეურვე სამეურვეო პირის გამოჯანმრთელების შემთხვევაში მოვალეა სასამართლოში დაუყონებლივ აღძრას შუადგომლობა სამეურვეო პირის ქმედუნარიანად აღიარებისა და მისთვის მეურვეობის მოხსნის შესახებ. მუხლი 1293. მეურვისა და მზრუნველის თანხმობა გარიგების დადებისას 1. მეურვე კანონიერი წარმომადგენელია სამეურვეო პირისა და მისი სახელით, მისი ინტერესებიდან გამომდინარე, დებს ყველა აუცილებელ გარიგებას. [ძალადაკარგულია 2015 წლის 1 აპრილიდან ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც შეეხება სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული პირის მეურვის უფლებამოსილებას, სამეურვეო პირის სახელით ყველა აუცილებელი გარიგების დადებას საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება №2/4//532,533 –ვებგვერდი, 28.10.2014წ. 2. არასრულწლოვანი პირი შვიდიდან თვრამეტი წლის ასაკამდე ისეთ გარიგებას, დამოუკიდებლად დადების უფლებაც მას კანონით არა აქვს, დებს მზრუნველის თანხმობით. რომლის მუხლი 1300. მოვალეობათა არასათანადოდ შესრულების შედეგები 1. მეურვის ან მზრუნველის მიერ დაკისრებული მოვალეობის არასათანადოდ შესრულების შემთხვევაში მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო გადააყენებს ან გაათავისუფლებს მეურვეს ან მზრუნველს მისი მოვალეობის შესრულებისაგან. 2. თუ მეურვე (მზრუნველი) ანგარების მიზნით გამოიყენებს მეურვეობას (მზრუნველობას), ან სამეურვეო (სამზრუნველო) პირს დატოვებს ზედამხედველობისა და აუცილებელი დახმარების გარეშე, ის პასუხს აგებს კანონით დადგენილი წესით. მუხლი 1301. მზრუნველის გათავისუფლება მოვალეობისაგან სამზრუნველო პირის თხოვნით სრულწლოვანი პირის მზრუნველი შეიძლება გათავისუფლდეს თავისი მოვალეობისაგან სამზრუნველო პირის თხოვნით. ასეთ შემთხვევაში მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს შეუძლია სამზრუნველო პირთან შეთანხმებით მას მზრუნველად სხვა პირი დაუნიშნოს. მუხლი 1302. მეურვეობის შეწყვეტის საფუძვლები 1. მეურვეობა შეწყდება: ა) თუ გარდაიცვალა სამეურვეო პირი; ბ) თუ სამეურვეო არასრულწლოვანმა პირმა მიაღწია შვიდი წლის ასაკს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ის კანონით დადგენილი წესით ქმედუუნაროდ არის აღიარებული; გ) თუ სამეურვეო არასრულწლოვანი პირის, რომელსაც არ შესრულებია შვიდი წელი, მშობელს აღუდგა მშობლის უფლებები და მოვალეობები; დ) თუ ქმედუუნაროდ აღიარებული სამეურვეო პირი სასამართლომ ცნო ქმედუნარიანად. 2. ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მეურვეობა შეწყდება მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს გადაწყვეტილებით. თავი მესამე არამართლზომიერად გადაადგილებული ან არამართლზომიერად დაკავებული ბავშვის დაბრუნებისა და ბავშვთან ურთიერთობის უფლებები მუხლი 1305 . ამ თავში გამოყენებულ ტერმინთა განმარტება 1 ამ თავში გამოყენებულ ტერმინებს, ამავე თავის მიზნებისათვის, აქვს შემდეგი მნიშვნელობა: ა) კონვენცია − „ბავშვთა საერთაშორისო გატაცების სამოქალაქო ასპექტების შესახებ“ ჰააგის 1980 წლის 25 ოქტომბრის კონვენცია; ბ) ცენტრალური ორგანო − საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფი; გ) ბავშვი − 16 წლამდე ასაკის პირი; დ) განმცხადებელი − ნებისმიერი პირი ან ორგანო, რომელიც ცენტრალურ ორგანოს ან სასამართლოს მიმართავს შუამდგომლობით /სარჩელით არამართლზომიერად გადაადგილებული ან არამართლზომიერად დაკავებული ბავშვის დაბრუნებასთან ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე; ე) მეურვეობის უფლება − უფლება, რომელიც შეეხება ბავშვზე მზრუნველობას და ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრას. ამ თავის მიზნებისათვის ჩაითვლება, რომ პირი ან ორგანო ახორციელებს მეურვეობას, თუ ბავშვი, ჩვეულებრივ, ცხოვრობდა საქართველოში ან კონვენციის ხელშემკვრელ სახელმწიფოში მის არამართლზომიერ გადაადგილებამდე ან არამართლზომიერ დაკავებამდე და ეს პირი ან ორგანო ახორციელებდა მეურვეობას ერთობლივად ან ინდივიდუალურად, საქართველოს ან კონვენციის ხელშემკვრელი იმ სახელმწიფოს კანონმდებლობის შესაბამისად, სადაც ბავშვი, ჩვეულებრივ, ცხოვრობდა გადაადგილებამდე ან დაკავებამდე; ვ) ბავშვთან ურთიერთობის უფლება − ბავშვის განსაზღვრული დროით წაყვანა ისეთ ადგილას, რომელიც არ არის მისი ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი; ზ) ბავშვის არამართლზომიერი გადაადგილება ან არამართლზომიერი დაკავება – პირისათვის ან ორგანოსათვის ერთობლივად ან ინდივიდუალურად მიკუთვნებული მეურვეობის უფლების დარღვევა, რომელიც უზრუნველყოფილი იყო იმ სახელმწიფოს კანონმდებლობით, სადაც ბავშვი, ჩვეულებრივ, ცხოვრობდა უშუალოდ არამართლზომიერ გადაადგილებამდე ან არამართლზომიერ დაკავებამდე, და რომელიც გადაადგილების ან დაკავების დროისათვის ფაქტობრივად გამოიყენებოდა ერთობლივად ან ინდივიდუალურად ან/და ამგვარად გამოყენებული იქნებოდა, რომ არა არამართლზომიერი გადაადგილება ან არამართლზომიერი დაკავება. მუხლი 1305 . არამართლზომიერად გადაადგილებული ან არამართლზომიერად დაკავებული ბავშვის დაბრუნების ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენება 2 1. პირი ან ორგანო, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად ამტკიცებს, რომ აქვს მეურვეობის უფლება იმ ბავშვის მიმართ, რომელიც არამართლზომიერად იქნა გადაადგილებული საქართველოდან კონვენციის რომელიმე ხელშემკვრელ სახელმწიფოში ან არამართლზომიერად იქნა დაკავებული კონვენციის ერთ-ერთი ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, უფლებამოსილია მიმართოს ცენტრალურ ორგანოს და მოითხოვოს ბავშვის დაბრუნების შესახებ შუამდგომლობის გადაგზავნა იმ სახელმწიფოს შესაბამის ორგანოში, სადაც ბავშვი არამართლზომიერად იქნა გადაადგილებული ან არამართლზომიერად იქნა დაკავებული. 2. პირი ან ორგანო, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად ამტკიცებს, რომ აქვს იმ ბავშვთან ურთიერთობის უფლება, რომელიც არამართლზომიერად იმყოფება კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, უფლებამოსილია მიმართოს ცენტრალურ ორგანოს და მოითხოვოს ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენების შესახებ შუამდგომლობის გადაგზავნა იმ სახელმწიფოს შესაბამის ორგანოში, სადაც ბავშვი არამართლზომიერად იმყოფება. მუხლი 1305 . საქართველოს ტერიტორიაზე მყოფი ბავშვის დაბრუნების ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენება 3 პირი ან ორგანო, რომელიც ამტკიცებს, რომ აქვს მეურვეობის უფლება იმ ბავშვის მიმართ, რომელიც არამართლზომიერად შემოვიდა საქართველოს ტერიტორიაზე კონვენციის რომელიმე ხელშემკვრელი სახელმწიფოდან ან არამართლზომიერად იმყოფება საქართველოში, უფლებამოსილია ბავშვის დაბრუნების ან ბავშვთან ურთიერთობის უფლების გამოყენების შესახებ შუამდგომლობით/სარჩელით მიმართოს ცენტრალურ ორგანოს ან სასამართლოს. მუხლი 1362. ანდერძის მოწმეები ანდერძის მოწმეები არ შეიძლება იყვნენ: არასრულწლოვანები, ქმედუუნაროდ აღიარებული პირები, ანდერძით მემკვიდრე და მისი ნათესავები დამავალი და აღმავალი ხაზით, დები, ძმები, მეუღლე და საანდერძო დანაკისრის მიმღები (ლეგატარი). მუხლი 1422. სამკვიდროს მიღება ქმედუუნარო პირის მიერ სამკვიდროს მიღება შეუძლია ქმედუნარიან პირს. ქმედუუნარო და შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირები სამკვიდროს იღებენ მათი კანონიერი წარმომადგენლების მეშვეობით. მუხლი 1446. სამკვიდროზე უარის შეუქცევადობა 1. მემკვიდრის განცხადება სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ შეუქცევადია. 2. თუ მემკვიდრე ქმედუუნარო ან შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირია, უარი სამკვიდროს მიღებაზე დაიშვება სასამართლოს ნებართვით.