საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის შესახებ 2021 წლის წლიური ანგარიში.

დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტი 2-17074/22 01-11-2022 საქართველოს პარლამენტის საორგანიზაციო დეპარტამენტს გეგზავნებათ საქართველოს პარლამენტის პლენარული სხდომის დღის წესრიგში განხილვისათვის შესატანად საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის 2021 წლის წლიური ანგარიში და დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა ფინანსურ ანგარიშგებებზე (№1-6691/22; 31.05.2022). ასევე, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციისა და დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტების დასკვნები. კომიტეტის თავმჯდომარე დავით სონღულაშვილი თბილისი 0118, რუსთაველის გამზირი # 8, საქართველოს პარლამენტის სასახლე ტელეფონი: (995 32) 2281679. ელ. ფოსტა: contact@parliament.ge

31/05/2022 N 1/01-1-5918 5918-1/01-1-2-202205311555 საქართველოს პარლამენტს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და „ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, წარმოგიდგენთ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის შესახებ 2021 წლის წლიურ ანგარიშსა და დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნას ფინანსურ ანგარიშგებებზე. დანართი: 1. კომისიის საქმიანობის შესახებ 2021 წლის წლიური ანგარიში დანართებით ერთ წიგნად, 1 ეგზ. 2. დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა ფინანსურ ანგარიშგებებზე ერთ წიგნად, 1 ეგზ. პატივისცემით, გიორგი ფანგანი კომისიის თავმჯდომარე - მ.შ.

დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტი 2-17067/22 01-11-2022 საქართველოს პარლამენტის ბიუროს საქართველოს პარლამენტის დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტის დასკვნა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის 2021 წლის წლიურ ანგარიშსა და დამოუკიდებელი აუდიტორის ფინანსურ ანგარიშგებებზე (№1-6691/22; 31.05.2022) საქართველოს პარლამენტის დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტმა, 2022 წლის 31 ოქტომბრის სხდომაზე განიხილა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის 2021 წლის წლიური ანგარიში და დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა ფინანსურ ანგარიშგებებზე. კომიტეტმა დადებითად შეაფასა კომისიის 2021 წლის საქმიანობა და მხარი დაუჭირა წლიური ანგარიშის განხილვას საქართველოს პარლამენტის პლენარულ სხდომაზე. კომიტეტის თავმჯდომარე დავით სონღულაშვილი თბილისი 0118, რუსთაველის გამზირი # 8, საქართველოს პარლამენტის სასახლე ტელეფონი: (995 32) 2281679. ელ. ფოსტა: contact@parliament.ge

ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტი 2-16066/22 17-10-2022 საქართველოს პარლამენტის დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტის თავმჯდომარეს ბატონ დავით სონღულაშვილს ასლი: საქართველოს პარლამენტის საორგანიზაციო დეპარტამენტის უფროსს ქალბატონ ეთერ სვიანაიძეს დასკვნა საქართველოს ენერგეტიკისა მარეგულირებელი წარმოდგენილ ეროვნული საქართველოს და წყალმომარაგების კომისიის მიერ ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის შესახებ 2021 წლის წლიურ ანგარიშსა და ფინანსური ანგარიშგებების თაობაზე დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნაზე (№1-6691/22; 31.05.2022) საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტმა 2022 წლის 17 ოქტომბრის სხდომაზე განიხილა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (შემდგომში „კომისიის“) მიერ წარმოდგენილი საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საქმიანობის შესახებ 2021 წლის წლიური ანგარიში და ფინანსური ანგარიშგებების თაობაზე დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა. ანგარიში აჯამებს ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზის და წყალმომარაგების სექტორებში 2021 წელს არსებულ მდგომარეობას და წარმოადგენს კომისიის საქმიანობის ძირითად მიმართულებებს. კომიტეტი აღნიშნავს კომისიის ძალისხმევას და გაწეულ საქმიანობას „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ ახალი კანონის მიღებიდან გამომდინარე, თბილისი 0118, რუსთაველის გამზირი # 8, საქართველოს პარლამენტის სასახლე ტელეფონი: (995 32) 2281679. ელ. ფოსტა: contact@parliament.ge კანონქვემდებარე აქტების შემუშავების მიმართულებით. მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული აქტები აწესრიგებს როგორც ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მიწოდების, განაწილებისა და მოხმარების ერთიან წესებსა და სტანდარტებს, ასევე ოპერატორებსა და მომხმარებელს შორის ურთიერთობას. აღსანიშნავია, რომ მომსახურების ხარისხის ახალი სტანდარტები განსაზღვრავს მომხმარებელთა მომსახურების ხარისხის მინიმალურ დონეს და მათი უზრუნველყოფა თითოეული საწარმოს ვალდებულებაა. კომიტეტი ყურადღებას ამახვილებს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებისთვის ამოქმედებულ საერთო სტანდარტებზე, რომლებიც მომხმარებელთა უფლებების გაუმჯობესებას ემსახურება. მათ შორისაა:  „წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე მომხმარებელთა ინფორმირება – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 90% უნდა იყოს დროულად ინფორმირებული;  შიდა არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლებისათვის მომარაგების აღდგენა – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს დროულად აღდგენილი;  ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე – სტანდარტის შესასრულებლად შესული ზარების რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს ზარის დაფიქსირებიდან 80 წამში ნაპასუხები“. კომიტეტი სტანდარტების რეკომენდაციას მოქმედების აძლევს ზეგავლენა კომისიას, შეისწავლოს ოპერატორების მიერ ხსენებული მიწოდებული მომსახურების ხარისხზე და აქტიურად გამოიყენოს მანდატით გათვალისწინებული მონიტორინგისა და რეგულირების მომხმარებლის“ მექანიზმი, მექანიზმები რომელსაც კომისია (მათ შორის წარმატებით ე.წ. „იდუმალი იყენებს ხარისხის კონტროლის მიზნით). ანგარიში მოიცავს ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზის და წყალმომარაგების სექტორებში საინვესტიციო პროექტების განხორციელების გეგმიურ და ფაქტობრივ მონაცემებს. მონაცემთა წყალმომარაგების ანალიზი სექტორებში ცხადყოფს, ფაქტობრივად რომ ელექტროენერგეტიკისა განხორციელებული და ინვესტიციები მნიშვნელოვნად ჩამორჩება გეგმით გათვალისწინებულს. კომიტეტის რეკომენდაციაა კომისიამ მაქსიმალური განხორციელების ძალისხმევა სტიმულირების გასწიოს საინვესტიციო პროექტების მიმართულებით. ამავდროულად, შეისწავლოს ინვესტიციების ფაქტობრივი განხორციელების დამაბრკოლებელი გარემოებები და კომპეტენციის ფარგლებში უზრუნველყოს მათი შემდგომი პრევენცია. კომიტეტი, ასევე, რეკომენდაციას უწევს კომისიას, გააძლიეროს მხარდაჭერა საქართველოში „მწვანე ენერგეტიკის“ განვითარებისთვის და ადვოკატირება გაუწიოს განახლებადი ენერგიის სექტორში საინვესტიციო პროექტების განხორციელებას. კომიტეტი დადებითად აფასებს სსიპ „იუსტიციის სახლში“ არსებული სერვისების გაფართოების ტენდენციას, დამატებაში. ანგარიშში რაც გამოიხატება მოყვანილი რამდენიმე სტატისტიკა ახალი ცხადყოფს, მომსახურების რომ ხსენებული მომსახურებით სარგებლობის მაჩვენებელი 95%-ითაა გაზრდილი წინა წლის ანალოგიური მაჩვენებელთან შედარებით. აქვე, კომიტეტი აღნიშნავს, რომ მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების და მისაწვდომობის გაზრდის მიზნით, საჭიროა „იუსტიციის სახლის“ მომსახურებაში ჩართული კომუნალური მომსახურების კომპანიების რაოდენობის შემდგომი ზრდა (ამჟამად 26). ზემოთქმულიდან გამომდინარე, კომიტეტი რეკომენდაციას უწევს კომისიას, ხელი შეუწყოს აღნიშნული მომსახურების შემდგომ გაფართოებას. კომიტეტი მიესალმება კომისიის ვებპორტალზე განახლებულ სტანდარტულ ფორმების განთავსებას მომხმარებლებისთვის. აღნიშნული ცვლილება და ტიპური განაცხადის ფორმების ალტერნატივების შეთავაზება მომხმარებლებს მნიშვნელოვნად გაუმარტივებს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების საწარმოების საქმიანობასთან დაკავშირებულ კომუნიკაციას. კომიტეტი დადებითად აფასებს საანგარიშო პერიოდში კომისიის ვებპორტალის ადაპტირებას მცირე მხედველთათვის. ამავდროულად, კომიტეტი რეკომენდაციას უწევს ვებპორტალის შემდგომ ადაპტირებას შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფრო ფართო წრისთვის მისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად. ანგარიში წარმოადგენს „საქსტატის“ მონაცემებს წყალმომარაგების სექტორში არსებული მდგომარეობის შესახებ, რომლის თანახმადაც: „2021 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საქართველოს მოსახლეობა შეადგენს 3,728,600 ადამიანს. მოსახლეობის 67.0%-ის (2,498,115 ადამიანი) სასმელი წყლით წყალმომარაგებას უზრუნველყოფს წყალმომარაგების ლიცენზიატი კომპანიები, ხოლო 33.0 %-ის (1,230,485 ადამიანი) წყალმომარაგებით უზრუნველყოფა ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულების ვალდებულებას წარმოადგენს“. ანგარიში არ შეიცავს მონაცემებს, მოსახლეობის 33%-დან რამდენია უზრუნველყოფილი სასმელი წყლის მიწოდებით არალიცენზირებული კომპანიების მხრიდან და რამდენს საერთოდ არ მიეწოდება წყალი. აღნიშნული გარემოება წარმოშობს რისკს, მოსახლეობის 33%-თვის წყალმომარაგების მიწოდება და მისი ხარისხი იყოს კომისიის რეგულირების ფარგლებს გარეთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კომიტეტი რეკომენდაციით მიმართავს კომისიას:  შეისწავლოს ლიცენზიატი კომპანიების მომსახურების მიღმა დარჩენილი მოსახლეობის რა ნაწილს ემსახურება არალიცენზირებული კომპანია და რა ნაწილის წყალმომარაგება არ ხორციელდება;  გააძლიეროს ძალისხმევა არალიცენზირებული კომპანიების ლიცენზირებისთვის, რათა ეტაპობრივად შემცირდეს, და საბოლოოდ, არ დარჩეს რეგულირების მიღმა არსებული კომპანიები;  მაქსიმალურად შეუწყოს ხელი საინვესტიციო პროექტების განხორციელებას მოსახლეობის იმ ნაწილისთვის, რომლებიც ამ დრომდე ვერ სარგებლობენ წყალმომარაგებით. გამომდინარე იქიდან, რომ ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორების გამართული ფუნქციონირება და მათი მომსახურების ხარისხი ადამიანთა საბაზისო საჭიროებას წარმოადგენს, კომიტეტი მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, კომისიის შემდგომ ანგარიშებში მეტად იყოს გამოკვეთილი სისტემებში არსებული გამოწვევები, რათა ხედვების გაცვლითა და საერთო ძალისხმევით შესაძლებელი გახდეს მომხმარებელთა უფლებების თვალსაჩინო გაუმჯობესება. კომიტეტი დადებითად აფასებს საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი კომისიის 2021 წლის საქმიანობას და მხარს უჭერს მის შემდგომ გაძლიერებას. პატივისცემით, კომიტეტის თავმჯდომარე მიხეილ სარჯველაძე

საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია 2021 წლის საქმიანობის ანგარიში თბილისი 2022 წელი სარჩევი კომისიის საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები და შედეგები ......................................................5 1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან .......................................................................................................................................... 12 1.1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან ...................................................................................................................................... 12 1.2. ელექტროენერგეტიკის სექტორი ........................................................................................................... 12 1.3. ბუნებრივი გაზის სექტორი ................................................................................................................ 15 2. ელექტროენერგეტიკული სექტორი ............................................................................................................. 19 2.1. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ტრანსფორმაცია .......................................................................... 19 2.2 ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები...................................................... 26 2.2.1 საცალო ბაზარი ....................................................................................................................................... 32 2.2.2 საბითუმო ბაზარი................................................................................................................................... 36 2.3. საქმიანობის განცალკევება ...................................................................................................................... 41 2.4. ლიცენზირება და ტექნიკური რეგულირება ....................................................................................... 43 2.5. ქსელური საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები .......................................................... 45 2.5.1 გადაცემის საქმიანობა ............................................................................................................................ 45 2.5.2 განაწილების საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები .................................................. 46 2.5.3 ელექტროენერგიის დანაკარგების რეგულირება გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში ......... 47 2.6. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (ელექტროენერგია) ...................................................... 49 2.6.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები ...................................................................... 49 2.6.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები .................................................. 53 2.6.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი (ცხრილები, გრაფიკები) .................................................... 56 2.7. განახლებადი ენერგიისა და ენერგოეფექტიანობის ხელშეწყობა .................................................... 62 2.7.1 ნეტო–აღრიცხვის რეგულაციის დანერგვის შედეგები .................................................................... 62 3. ბუნებრივი გაზის სექტორი ........................................................................................................................... 64 3.1. ბუნებრივი გაზის ბაზარი........................................................................................................................ 64 3.1.1 ბაზრის სტრუქტურა და სუბიექტები ................................................................................................. 66 3.1.2. საქმიანობის განცალკევება ................................................................................................................... 67 3.1.3. ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები ................................................................................................. 69 3.1.3.1. ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარი .......................................................................................... 69 3.1.3.2. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზარი .............................................................................................. 71 2 3.2. ლიცენზირება ............................................................................................................................................ 81 3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება.............................................................................................. 81 3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილება ......................................................................................................... 83 3.2.3. სალიცენზიო განაცხადები და ცვლილებები სალიცენზიო რეესტრში ................................... 84 3.2.4. ტექნიკური რეგულირების შედეგები ............................................................................................ 85 3.3. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება .......................................................................................... 86 3.3.1. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ......................................................... 86 3.3.1.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი ........................................................................ 87 3.3.1.2. ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფები ................................................................................ 87 3.3.2. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ................................................................... 90 3.3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება........................................................................................... 92 3.3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობა............................................................................... 92 3.3.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი................................................................................................. 93 4. წყალმომარაგების სექტორი ........................................................................................................................... 96 4.1. სექტორის ზოგადი მიმოხილვა .............................................................................................................. 96 4.1.1 მარეგულირებელი ჩარჩო ...................................................................................................................... 96 4.2. ლიცენზირება და სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი ............................................................. 98 4.2.1 ლიცენზირება ................................................................................................................................... 98 4.3. ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმები და შედარებითი ანალიზი .......................................................................................................................................................... 100 4.4. ინვესტიციები და ტარიფები ................................................................................................................ 107 5. მეთოდოლოგიური საქმიანობა ................................................................................................................... 112 6. მომსახურების კომერციული ხარისხი...................................................................................................... 124 7. მომხმარებელთა საჩივრებთან და ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტა ............................................................... 136 7.1. მომხმარებელთა საჩივრებთან და ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტის მარეგულირებელი ჩარჩოების მიმოხილვა ...................................................................................................................................................... 136 7.2. მომხმარებელთა საჩივრები ელექტროენერგეტიკულ სექტორში.................................................. 136 7.3. მომხმარებელთა საჩივრები ბუნებრივი გაზის სექტორში ............................................................. 137 7.4. მომხმარებელთა საჩივრები წყალმომარაგების სექტორში ............................................................ 138 7.5. ხანდაზმული დავალიანებები .............................................................................................................. 139 3 7.6. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხები ........................................................................................................................ 140 8. საერთაშორისო ურთიერთობები ................................................................................................................ 141 8.1. პარტნიორი საერთაშორისო ორგანიზაციები .................................................................................... 141 8.2. განხორციელებული და მიმდინარე საერთაშორისო პროექტები .................................................. 142 9. საზოგადოებასთან ურთიერთობა .............................................................................................................. 145 10. მმართველობითი ფუნქციები .................................................................................................................... 147 10.1 საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015 ....................................................................................... 147 10.1.1 საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015-ის განვითარების შედეგები ........................... 147 10.2. ბიუჯეტი და მისი შესრულების ძირითადი პარამეტრები .......................................................... 148 10.4. ადამიანური რესურსების მართვა და საქმისწარმოება .................................................................. 151 10.4.1. ადამიანური რესურსების მართვა................................................................................................... 151 10.4.2. საქმისწარმოება .................................................................................................................................. 154 10.4.3. ინფორმაციის საჯაროობა ......................................................................................................... 155 10.4.4. კომისიის საჯარო სხდომები და საოქმო წარმოება.............................................................. 155 11. დანართები .................................................................................................................................................... 157 დანართი №1. ლიცენზიატთა სია ელექტროენერგეტიკის სექტორში ............................................. 157 დანართი №2. მომხმარებელთა რაოდენობა 2014-2021 წლებში ....................................................... 158 დანართი №3. სისტემის პიკური დატვირთვა 2011- 2021 წლებში .................................................... 158 დანართი №4. ელექტროენერგიის დანაკარგები გამანაწილებელი კომპანიების ქსელში 2021 წელს ............................................................................................................................................................. 159 დანართი №5. ელექტროენერგიის ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფები ........................ 159 დანართი №6. ელექტროენერგიის მიწოდების ტარიფები ................................................................ 159 დანართი №7. ელექტროენერგიის საბოლოო მომხმარებლის ტარიფები........................................ 161 დანართი №8. ბუნებრივი გაზის საბოლოო მომხმარებლის ტარიფები........................................... 162 4 i. კომისიის საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები და შედეგები 2021 წელს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში აღინიშნა შემდეგი ძირითადი მოვლენები და ტენდენციები: ელექტროენერგეტიკა              ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) წინა წელთან შედარებით 13.6%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 7%-ით გაიზარდა; 2021 წლის იანვრის მეორე ნახევრიდან მარტამდე ენგურჰესი სარემონტო სამუშაოების გამო გაჩერებული იყო, მაგრამ, მიუხედავად აღნიშნულისა, საბოლოო წლიური გამომუშავება, წინა წელთან შედარებით, 30%-ით გაიზარდა; საქართველოში ელექტროენერგიის შიდა მოხმარება, 2011-2021 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საშუალოდ იზრდებოდა 4.2%-ით; ელექტროენერგიის შიდა მოხმარება წინა წელთან შედარებით 13.3%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 8%-ით გაიზარდა; 2021 წელს განხორციელდა ელექტროენერგიის განაწილებისა და მიწოდების საქმიანობების განცალკევება (unbundling); პირდაპირი მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 46%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით – 24%-ით გაიზარდა; აფხაზეთზე მიწოდებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 15.8 %-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 43.5%-ით არის გაზრდილი; 2011-2021 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საქართველოში ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) საშუალოდ იზრდებოდა 2.3%-ით; საანგარიშო წელს, ელექტროენერგიის იმპორტი წინა წელთან შედარებით 24.6%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 23.3%-ით გაიზარდა; ელექტროენერგიის ექსპორტი წინა წლის მაჩვენებელზე 2.5-ჯერ, ხოლო 2019 წლის მაჩვენებელზე 61%-ით მეტია; საანგარიშო წელს განხორციელდა 1,184 მლნ კვტ.სთ ელექტროენერგიის ტრანზიტი, რაც 11.6-ჯერ აღემატება 2020 წლის რაოდენობას; საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის ფაქტობრივმა დანაკარგებმა ენერგოსისტემაში (გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში ჯამურად) შეადგინა 5.71%, მათ შორის გადამცემ ქსელში – 1.88% ხოლო განაწილების ქსელში – 3.83%. გადამცემ ქსელში დანაკარგმა შეადგინა 2.32%, რაც 20.8%-ით მეტია წინა წლის მაჩვენებელზე. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში დანაკარგმა შეადგინა 9.72% (1.1%-ით მეტი წინა წელთან შედარებით), ხოლო სს „თელასის“ ქსელში – 2.83% (50%-ით ნაკლები წინა წელთან შედარებით); 2020 წელს ელექტროენერგიის გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებისათვის დადგენილი ნორმატიული დანაკარგების სიდიდეები, რომლებიც განსაზღვრულია მომდევნო რეგულირების პერიოდისათვის (2021-2025 წ.წ.), 2021 წლისთვის უცვლელია, კერძოდ, გადამცემ ქსელში – 1.76 % (მ.შ. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა“ – 1.34 %; სს „საქრუსენერგო“ – 0.21%; შპს „ენერგოტრანსი“ – 0.21%); სს „თელასის“ ქსელში – 4.81%, ხოლო სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში – 9.8%; 5            2021 წლის 1 ივლისს განხორციელდა განაწილებისა და მიწოდების საქმიანობების განცალკევება. შედეგად სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიწოდების საქმიანობის შესასრულებლად გამოეყო სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“, ხოლო სს „თელასს“ – შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“; საანგარიშო წელს კომისიამ დაადგინა 2022 წლის ნორმატიული დანაკარგების სიდიდეები გადამცემი ქსელისა (1.92%) 1 და სს „თელასისთვის“ (5.57%); ელექტროსადგურების ჯამურმა დადგმულმა სიმძლავრემ შეადგინა 4,544.1 მგვტ (ჰიდრო – 3,380.2 მგვტ, თბო – 1,143.2, მგვტ, ქარი – 20.7 მგვტ), რაც 0.1 %-ით აღემატება წინა წლის ანალოგიურ მაჩვენებელს; ელექტროენერგიის საცალო მიწოდების ბაზარი მაღალკონცენტრირებულია (HHI2021=5,128), სადაც სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ საბაზრო წილი არის 58%, ხოლო შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ წილი – 42%; საბაზრო წილები ელექტროენერგიის სამი უმსხვილესი მწარმოებლისთვის გადანაწილდა შემდეგნაირად: შპს „ენგურჰესი“ – 28.1%, შპს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაცია“ – 13.3% და შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“ – 7.9%. აგრეთვე ელექტროენერგიის წარმოების სეგმენტის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა შეადგინა HHI2021 =1,226.7; მნიშვნელოვანი ზრდის დინამიკა აქვს ბაზრის გახსნის მაჩვენებელს (ბაზარზე შესყიდული ენერგიის თანაფარდობა მთლიან მოხმარებასთან): 2017 წ. – 12.02%, 2018 წ. – 14.1 %, 2019 წ. – 22.1%, 2020 წ. – 19.7% და 2021 წ. – 25.8%; საანგარიშო წელს ექსპლოატაციაში შევიდა 7 მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგური, ჯამური დადგმული სიმძლავრით 23.51 მგვტ; საანგარიშო წელს ნეტო–აღრიცხვის რეგულაციაში მოექცა 122 ახალი მიკროელექტროსადგური, ჯამური სიმძლავრით 13,642 კვტ. აღნიშულ რეგულაციაში 2021 წლის ბოლოსთვის ჯამურად ჩართულია 368 მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგური, ჯამური დადგმული სიმძლავრით 17,710 კვტ; 2021 წელი გამოირჩეოდა განსაკუთრებით უხვ-ნალექიანი კლიმატური პირობებით, რაც აისახა ჰიდროგენერაციაზე. აღნიშნულის ზრდამ წინა წელთან შედარებით 24% შეადგინა, კერძოდ, მარეგულირებელი სადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის რაოდენობა 30%-ით, ხოლო სეზონური და მცირე ჰიდროელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის რაოდენობა 19%-ით გაიზარდა; სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“ 2021 წელს გააუმჯობესა SAIDI-ს მაჩვენებელი (ერთ მომხმარებელზე ელმომარაგების გამორთვის საშუალო ხანგრძლივობა) 16%-ით და SAIFI-ს (ერთ მომხმარებელზე ელმომარაგების გამორთვის საშუალო სიხშირე) – 12%-ით, ხოლო სს „თელასმა“ SAIDI-ს მაჩვენებელი გააუმჯობესა 11%-ით და SAIFI-ს გააუარესა 4%-ით; აღნიშნულ წელს კომისიამ, „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ კანონის შესაბამისად, მიიღო შემდეგი აქტები: • 2021 წლის 10 ივნისის N14 დადგენილება „ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესის“ დამტკიცების შესახებ“ 1 ბაზრის ლიბერალიზაციის რეფორმის ფარგლებში, კომისიის 2021 წლის 18 თებერვლის N 6/1 და 24 ივნისის N 28/2 გადაწყვეტილებების შესაბამისად, შპს „ენერგოტრანსსა“ და სს „საქრუსენერგოს“ გაუუქმდათ გადაცემის საქმიანობის ლიცენზიები 6 •        2021 წლის 28 სექტემბრის N58 დადგენილება „განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ელექტროენერგიის წარმოშობის სერტიფიკატის გაცემის წესის“ დამტკიცების შესახებ“; • 2021 წლის 30 მარტის N7 დადგენილება „ენერგეტიკული ბაზრის მონიტორინგისა და ანგარიშგების წესების დამტკიცების შესახებ“. კომისიამ დამტკიცა გენერაციის ობიექტების ქსელზე მიერთების მოთხოვნების, მოხმარების ობიექტების ქსელზე მიერთების მოთხოვნების და მაღალი ძაბვის მუდმივი დენის მიერთებების და მუდმივ დენზე მიერთებული სიმძლავრის პარკების ქსელზე მიერთების მოთხოვნების გადავადების კრიტერიუმები და გადავადების მოთხოვნების განაცხადის ფორმები; კომისიამ სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ სახელზე ელექტროენერგიის გადაცემის ლიცენზია, ხოლო სს „ენერგო პრო ჯორჯიასა“ და სს „თელასის“ სახელზე ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზია გასცა. ლიცენზიები გაიცა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ და „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონების საფუძველზე; „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიისა“ და „ეპ ჯორჯია მიწოდებისთვის“ განისაზღვრა უნივერსალური მომსახურების, საჯარო მომსახურებისა და ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფები. ამასთანავე, განისაზღვრა სს „თელასისა“ და სს „ენერგო პრო ჯორჯიასათვის“ ელექტროენერგიის განაწილების ტარიფები, ხოლო სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემისთვის“ – ელექტროენერგიის გადაცემის ტარიფები; კომისიამ ელექტრომობილების ხელშეწყობის მიზნით შეღავათიანი პირობები აამოქმედა, კერძოდ, კომისიის გადაწყვეტილებით, ელექტრომობილების დამტენი მოწყობილობების ელექტროენერგიის ქსელთან მიერთების საფასური 50%-ით შემცირდა; კომისიამ საჯარო სხდომაზე ელექტროენერგიის განაწილების მომსახურების ხელშეკრულების სტანდარტული პირობები დაამტკიცა. ერთიანი სტანდარტული პირობები მოიცავს ელექტროენერგიის განაწილების მომსახურების ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებს; ,,განაწილების მომსახურების ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებზე მიერთების მოთხოვნის შესახებ“ განაცხადის ფორმას; ,,არასტანდარტული პირობებით განაწილების მომსახურების ხელშეკრულების გაფორმების მოთხოვნის შესახებ“ განაცხადის ფორმას; განაწილების მომსახურების ხელშეკრულების სტანდარტულ ფორმას; ცვლილებები შევიდა სს „საქართველოს ენერგეტიკულ ბირჟაზე“ ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერირების ლიცენზიის გაცემის შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2020 წლის 28 მაისის № 39/2 გადაწყვეტილებაში, რომლის საფუძველზეც 2022 წლის 1 თებერვლამდე „საქართველოს ენერგეტიკულმა ბირჟამ“ კომისიაში უნდა წარმოადგინოს დღიური ბაზრის პლატფორმის ჩამოყალიბებაგამართვისთვის, ტესტირებისთვის, პოტენციურ მონაწილეებთან სიმულაციურ რეჟიმში გაშვებისა და დანერგვისთვის გასატარებელი ღონისძიებების დეტალური გეგმა, ხოლო 2022 წლის 1 აპრილამდე საკუთარ ვებგვერდზე უნდა განათავსოს დღიური ბაზრის პლატფორმის გამოყენების ინსტრუქცია; კომისიამ დაადგინა სს „საქართველოს ენერგეტიკული ბირჟისთვის“ ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის მომსახურების საფასური, ხოლო სს 7 „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემისთვის“ – ელექტროენერგიის საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფი. ბუნებრივი გაზი               ბუნებრივი გაზი კვლავ რჩება ენერგიაზე საბოლოო მოთხოვნის დაკმაყოფილების უმთავრეს წყაროდ; ბუნებრივი გაზის წილი ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში მცირედით, თუმცა ზრდადი ტენდენციით ხასიათდება; ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.4% დაკმაყოფილდა იმპორტით. საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა; 2021 წელს ქვეყანაში ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნა გაიზარდა 0.9%-ით და 2.5 მლრდ კუბ.მ შეადგინა; საყოფაცხოვრებო მიზნებისთვის ბუნებრივი გაზის მოხმარებამ 2021 წელს 1,220 მლნ კუბ.მ შეადგინა, არასაყოფაცხოვრებო მიზნებისთვის მოხმარებამ კი – 1,284 მლნ კუბ.მ, საიდანაც 496 მლნ კუბ.მ თბოსადგურების მოხმარებას შეადგენს; 2021 წელს ბუნებრივი გაზის საბითუმო და საცალო ბაზარზე საქმიანობას ახორციელებდა 30 მიმწოდებელი; საქართველოს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ბუნებრივი გაზის იმპორტი ქვეყანაში განახორციელა ორმა მიმწოდებელმა; საქართველოს ბაზარზე ხელმისაწვდომი ბუნებრივი გაზით საბითუმო დონეზე ვაჭრობა განახორციელა თერთმეტმა მიმწოდებელმა, რომელთა შორის სამი უმსხვილესი მიმწოდებლის წილი 94%-ს შეადგენდა; 2021 წელს ე.წ. კომერციული ბუნებრივი გაზის საშუალო ფასმა ვაჭრობის საბითუმო დონეზე 0.57 ლარი/კუბ.მ შეადგინა; 2021 წელს 2020 წელთან შედარებით მცირედით გაიზარდა გათბობის გრადუს დღეების ოდენობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ წინა წელთან შედარებით 2020 წელს შენობების უფრო მეტი გრადუსით გათბობა იყო საჭირო; 2021 წელს კვლავ გაგრძელდა ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების პროცესი, რის შედეგადაც საცალო მომხმარებელთა რაოდენობამ (საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო) საანგარიშო წლის ბოლოს 1,444,616 შეადგინა; 2021 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში ოპერირებდა 22 განაწილების ლიცენზიატი. მათ შორის სამი ყველაზე მსხვილი ლიცენზიატია (შპს „თბილისი-ენერჯი“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“, სს „საქორგგაზი“). აღნიშნულმა სამმა მსხვილმა განაწილების ლიცენზიატმა გაანაწილა მთლიანი განაწილებული გაზის 90%; 2021 წელს კომისიას ბუნებრივი გაზის განაწილების ახალი ლიცენზია არ გაუცია. მოდიფიცირდა ბუნებრივი გაზის განაწილების 2 ლიცენზია, კერძოდ, ცვლილებები შევიდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზისა“ და სს „საქორგგაზის“ ლიცენზიებში და გაფართოვდა აღნიშნული კომპანიების სალიცენზიო არეალები; 2021 წელს გაუქმდა ბუნებრივი გაზის განაწილების სამი ლიცენზია: შპს „ჩირაღდანი-XXI საუკუნის“, შპს „ტაბას" და შპს „არზუ-გაზის“; 8   კომისიის 2021 წლის 25 მარტის №12/1, №12/2, №12/3 და №12/4 გადაწყვეტილებებით შეთანხმებულ იქნა გარანტირებული სიმძლავრის წყაროების (თბოელექტროსადგურების) 2021 წლის აპრილი-ივნისისთვის მოქმედი ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ხელშეკრულებები; კომისიის 2021 წლის 23 სექტემბრის №41/2, №41/3, №41/4 და №41/6 გადაწყვეტილებებით შეთანხმებულ იქნა გარანტირებული სიმძლავრის წყაროების (თბოელექტროსადგურების) 2021 წლის ოქტომბერ-დეკემბრის მოქმედი ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ხელშეკრულებები. წყალმომარაგება        ცვლილება შევიდა კომისიის 2017 წლის 26 დეკემბრის N45 დადგენილებით დამტკიცებულ „სასმელი წყლის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესში“. ძირითადი ნაწილი განპირობებული იყო სხვადასხვა რედაქციული და ტექნიკური ხასიათის ცვლილებით. ამასთან, შეიცვალა დანაკარგების ოდენობის გადათვლის პრინციპი და ოდენობა, რომლის მიხედვითაც 15-პროცენტიანი ზღვარი შეიცვალა 10 პროცენტით; შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერმა“ და შპს „რუსთავის წყალმა“ მიმართეს კომისიას და დააფიქსირეს, რომ წყალმომარაგების სისტემაში განხორციელებული სამუშაოებისა და აღრიცხვის კვანძების განახლების შედეგად მოხდა წყლის მოცულობების დაზუსტება. ინფორმაციის გადამოწმების შედეგად დადგინდა, რომ კომპანიის ფაქტობრივი დანაკარგი მნიშვნელოვნად აღემატება კომისიის მიერ დამტკიცებულ ნორმატიული დანაკარგების ოდენობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კომპანიამ მოითხოვა კომისიის მიერ 2021, 2022 და 2023 წლებისთვის დამტკიცებულ ნორმატიული დანაკარგების ოდენობაში ცვლილების შეტანა. კომისიამ განიხილა და დააკმაყოფილა კომპანიების მოთხოვნა, რის შედეგადაც განხორციელდა შესაბამისი ცვლილება „სასმელი წყლის წყალმომარაგების სისტემებში ნორმატიული დანაკარგების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2017 წლის 27 დეკემბრის N47 დადგენილებაში; „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, შპს „ბათუმის წყალმა“ და შპს „საჩხერის წყალკანალმა“ მათ მიერ წარმოდგენილი სალიცენზიო განაცხადების საფუძველზე გაიარეს ავტორიზაცია და მათზე ახლიდან გაიცა წყალმომარაგების ლიცენზია; მოხდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „მცხეთის წყლის“ შერწყმა, რის შედეგადაც გაიზარდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მოქმედების არეალი და აღნიშნული კომპანია უზრუნველყოფს წყალმომარაგებით ქალაქ მცხეთის მოსახლეობას. რაც შეეხება შპს „მცხეთის წყალს“, მოთხოვნის საფუძველზე კომისიამ გაუუქმა მასზე გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზია; გამომდინარე იქიდან, რომ შპს „საგარეჯომ“ შეასრულა კომისიის 2020 წლის 15 ოქტომბრის N66/1 გადაწყვეტილებით განსაზღვრული პირობები, კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილება მასზე გაცემული წყალმომარაგების წინასწარი ლიცენზიის ამოქმედების თაობაზე; კომისიამ განახორციელა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „რუსთავის წყლის“ დანახარჯების მარეგულირებელი არაგეგმური აუდიტი; სალიცენზიო პირობების დარღვევის გამო კომისიამ შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ დააჯარიმა 75,000 ლარის ოდენობით; 9     განხორციელდა შპს „საგარეჯოსა“ და შპს „ბათუმის წყლის“ სატარიფო რეგულირება და დაუმტკიცდათ წყალმომარაგების ზღვრული ტარიფები 2022 წლის პირველი იანვრიდან 2023 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მოქმედების პერიოდზე; ცვლილება შევიდა „სასმელი წყლის წყალმომარაგების სისტემებში ნორმატიული დანაკარგების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2017 წლის 27 დეკემბრის N47 დადგენილებაში, რომლის საფუძველზეც შპს „ბათუმის წყალსა“ და შპს „საგარეჯოს“ 2022, 2023 და 2024 წლებისთვის დაუდგინდათ ნორმატიული დანაკარგების ოდენობები; კომისიის 2021 წლის 1 აპრილის №14/1 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა წყალმომარაგების ლიცენზიატებისთვის საკვანძო მაჩვენებლების ქვედა ზღვარი, არსებული დონე, სამიზნე ნიშნული და ამ მაჩვენებლების ცდომილების საშუალო ოდენობა; კომისიამ მომდევნო ორი წლის განმავლობაში ბათუმის წყალმომარაგებისა და წყალარინების ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაციისათვის შეითანხმა შპს „ბათუმის წყლის“ 2022-2023 წლების საინვესტიციო გეგმა, რომლის მიხედვითაც 16,251,941 ლარის ინვესტიცია განხორციელდება. სხვა       კომისიას ISO 9001:2015 საერთაშორისო სტანდარტის ხარისხის მართვის სისტემის სერტიფიკატი მიენიჭა. საერთაშორისო ექსპერტების მიერ ერთი წლის განმავლობაში კომისიაში განხორციელებული სამუშაოებისა და აუდიტის საფუძველზე დადგინდა, რომ კომისიის საქმიანობის ხარისხი სრულ შესაბამისობაშია საერთაშორისოდ აღიარებულ ხარისხის მართვის მოთხოვნებთან. კომისიაში ევროკავშირის მიერ 1,500000 ევროთი დაფინანსებული საჯარო სამსახურების დაძმობილების რიგით მე-4 პროექტი განახლებადი ენერგიის რეგულირება საქართველოში“ დაიწყო. საჯარო სამსახურების დაძმობილების პროექტის ფარგლებში, ენერგოეფექტურობის საკითხებთან დაკავშირებით, სკოლის ასაკის ბავშვთა ცნობიერების ამაღლების მიზნით საინფორმაციო კამპანია განხორციელდა. კომუნალური მომსახურების კომპანიებში ჩატარებული „იდუმალი მომხმარებლის“ კვლევის ფარგლებში შემოწმდა ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების კომპანიების მიერ მომხმარებლებზე გაწეული მომსახურებისა და კომისიის რეგულაციების შესრულების პროცესი. კვლევის ფარგლებში გამოვლინდა როგორც საერთო, ისე ინდივიდუალური ხასიათის დარღვევები; კვლევის შედეგების მიხედვით, კომპანიებში დაფიქსირებული დარღვევების უმეტესობა გამოსწორებულია, თუმცა ვლინდება გარკვეული ტიპის განმეორებითი დარღვევები, რომელთა აღმოსაფხვრელად კომპანიებს ვადა განესაზღვრათ. კომისიასა და „საქართველოს მედიატორთა ასოციაციას“ შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. მემორანდუმის მიზანია მხარეთა შორის თანამშრომლობის განვითარება და საქართველოში მედიაციის, როგორც დავის გადაწყვეტის ალტერნატიული მექანიზმის, დანერგვა. კომისიასა და სსიპ „აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტს“ შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. მემორანდუმის ფარგლებში მხარეები 10   გამოთქვამენ მზადყოფნას ხელი შეუწყონ უნივერსიტეტის სტუდენტებს კომისიაში სტაჟირებისა და კვალიფიკაციის ამაღლებაში. კომისიამ „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების დაცვის 2021 წლის სამოქმედო გეგმა“ დაამტკიცა. დოკუმენტის მიზანია იმ პრიორიტეტების გამოკვეთა, რომელთა განხორციელებაც ხელს შეუწყობს შშმ პირთა უფლებების დაცვას. კომისიას, ენერგოომბუდსმენის სამსახურსა და იურიდიული დახმარების სამსახურს შორის ურთიერთთანამშრომლობის სამმხრივი მემორანდუმი გაფორმდა. მემორანდუმის მიზანია ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში მომხმარებელთა უფლებების დაცვისა და საზოგადოების ინფორმირების უზრუნველყოფა. 11 1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან 1.1. მარეგულირებელი ჩარჩოს განვითარება და ჰარმონიზაცია ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობასთან 2014 წელს საქართველომ ხელი მოაწერა ევროკავშირთან ასოცირების შესახებ შეთანხმებას, რომლითაც, სხვა საკითხებთან ერთად, განისაზღვრა ენერგეტიკის სფეროში ევროკავშირის კანონმდებლობასთან საქართველოს კანონმდებლობის ჰარმონიზაციის ვალდებულება. ამასთან, 2016 წელს ხელი მოეწერა „ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელ ხელშეკრულებასთან საქართველოს შეერთების შესახებ“ ოქმს, რომლითაც დადგინდა საქართველოში ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის დანერგვის კონკრეტული პირობები და ვადები. აღნიშნული ოქმით საქართველომ აიღო ვალდებულება, განეხორციელებინა ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის ტრანსპოზიცია ეროვნულ კანონმდებლობაში. 2019 წლის 20 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის მიერ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღებით საფუძველი ჩაეყარა ენერგეტიკულ სექტორში უპრეცედენტო მასშტაბის რეფორმას, რომლის ფარგლებშიც მნიშვნელოვნად გაიზარდა კომისიის როლი, ფუნქციები და რომელმაც განაპირობა კომისიის მიერ არაერთი ახალი კანონქვემდებარე აქტის შემუშავების საჭიროება. ამ მიზნით, კანონის მიღების შემდგომ, 2020 და 2021 წელს კომისიამ განახორციელა აქტიური ადმინისტრაციული ნორმაშემოქმედებითი საქმიანობა და დაამტკიცა და შესაბამისი ცვლილებები შეიტანა ენერგეტიკულ სექტორში ურთიერთობების მარეგულირებელ არაერთ კანონქვემდებარე აქტში, რომელთა შემუშავებისას ეფექტიანად იქნა გამოყენებული კომისიაში ათწლეულების განმავლობაში აკუმულირებული ცოდნა და გამოცდილება, გათვალისწინებულ იქნა საუკეთესო ევროპული პრაქტიკა 1.2. ელექტროენერგეტიკის სექტორი  ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციაში განხორციელებული ცვლილებები საანგარიშო წელს საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 16 აპრილის №246 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციაში“ განხორციელდა რიგი ცვლილებები, რის საფუძველზეც, ერთი მხრივ, გადავადდა ელექტროენერგიის დღით ადრე, დღიური და საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრების ამოქმედების ვადა 2022 წლის 1 მარტამდე, მეორე მხრივ კი, დაზუსტდა საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერატორის ფუნქცია-მოვალეობები. ამასთან, დაზუსტდა 2021 წლის პირველი ივლისისათვის ბაზარზე გამსვლელი მომხმარებლების ზღვრის გამოთვლის კრიტერიუმი და რიგი მოთხოვნები მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. კერძოდ, აღნიშნული ზღვარი გულისხმობდა 35-110 ძაბვის საბოლოო მომხმარებლების ბაზარზე გასვლას იმ შემთხვევაში, თუ თითოეული თვეში მოიხმარდა არანაკლებ 0.4 მლნ კვტ.სთ ელექტროენერგიას, ხოლო მოხმარების მოცულობის კრიტერიუმთან შესაბამისობის დასადგენად განისაზღვრა 2020 წლის განმავლობაში ჯამურად თვეში საშუალო მოხმარების მოცულობა. ასეთი მომხმარებელი ვალდებული გახდა, კანონმდებლობით დადგენილი 12 წესით დარეგისტრირებულიყო ელექტროენერგიის პირდაპირ მომხმარებლად არსებულ საბითუმო ბაზარზე.  ელექტროენერგიის ბაზრის წესებში განხორციელებული ცვლილებები კომისიის მიერ 2020 წლის 11 აგვისტოს №46 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის ბაზრის წესებში“ განხორციელდა რამდენიმე ცვლილება, რომლებიც მიზნად ისახავდა ელექტროენერგიის დღით ადრე და საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრების მიმდინარე სიმულაციურ რეჟიმში ფუნქციონირების საფუძველზე გამოვლენილი ხარვეზების გამოსწორებას და დახვეწას, კერძოდ, დაზუსტდა ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების წესების განმარტებები, ასევე ბირჟაზე მონაწილედ რეგისტრაციის პროცედურები. ბირჟაზე რეგისტრირებული მონაწილეების სავაჭრო და საკლირინგო წარმომადგენლების სიას დაემატა ისეთი წარმომადგენელი, რომელსაც შეეძლება მონაწილის პორტფელის/პორტფელების დათვალიერება. დაზუსტდა აგრეთვე ბირჟის მომსახურების საფასურები, რაც გულისხმობს, რომ ბირჟის მონაწილემ თითოეული სეგმენტისთვის ბირჟის მომსახურების საფასური უნდა გადაიხადოს ბირჟაზე ნავაჭრი ყოველი მგვტ.სთ ელექტროენერგიისთვის და წლიური საფასური ბირჟაზე დაშვებისთვის, აგრეთვე წლიური საფასური დამატებითი პორტფელის მომსახურებისთვის. აღნიშნული ცვლილებებით ასევე დაზუსტდა ელექტროენერგიის დღით ადრე ბაზარზე საბაზრო ფასის განსაზღვრისათვის წონასწორული წერტილის დადგენის პირობები. რაც შეეხება ბირჟაზე ფინანსურ გარანტიებს, შეიცვალა მისი წარმოდგენის პირობები საბაზისო გარანტიის წარმოდგენის პრინციპიდან სავაჭრო ლიმიტის წარმოდგენის პრინციპით. სავაჭრო ლიმიტის წარმოდგენის პრინციპი გულისხმობს ბირჟის მონაწილის მიერ ბირჟაზე წარმოდგენილი ფინანსური გარანტიის შესაბამისი ოდენობით ელექტროენერგიით ვაჭრობის შესაძლებლობას, განსხვავებით წინა პრინციპისა, როდესაც ბირჟის მონაწილე ვალდებული იყო წარმოედგინა ბირჟის ისტორიულ ფასებზე დაყრდნობით გამოთვლილი ფინანსური გარანტია. რაც შეეხება საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის წესების ნაწილს, ამ შემთხვევაშიც განხორციელებული ცვლილებებით დაზუსტდა განმარტებები, დაბალანსებაზე პასუხისმგებელ პირად რეგისტრაციის პროცედურები, ნომინაციების წარდგენის, აგრეთვე ფინანსური გარანტიების წარდგენის პირობები და საბალანსო პროდუქტების მახასიათებლები.  კომისიის 2020 წლის 13 აგვისტოს N47 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებში“ განხორციელებული ცვლილებები კომისიის მიერ 2020 წლის 13 აგვისტოს N47 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებში“ (შემდგომში - ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესები) საანგარიშო წლის განმავლობაში შევიდა რიგი ცვლილებები, რომლებიც მიზნად ისახავდა როგორც მიმწოდებლების, ისე მომხმარებელთა უფლებებისა და ინტერესების დაცვას და მათ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმების სრულყოფას. აღნიშნული მიზნით განისაზღვრა, რომ მომხმარებელი, რომელსაც სურს ელექტროენერგიის მიწოდების მომსახურების მიღების მიზნით მიწოდების ხელშეკრულების დადება იმ მისამართზე, რომელზე მდებარე უძრავ ქონებასაც იგი ფლობს დროებით, ვალდებულია, მიმწოდებელს წარუდგინოს მხოლოდ მესაკუთრის თანხმობა, უძრავი ქონების დროებით ფლობის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის გარეშე. აღნიშნული წესი გაამარტივებს მომხმარებლის მიერ მიწოდების ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებთან მიერთების პროცედურას. 13 მიმწოდებლისა და მომხმარებლის უფლებების დაცვისა და დაბალანსების მიზნით შეიცვალა მომსახურების საფასურის გადახდის ვადა და განისაზღვრა 15 კალენდარული დღით, რომლის გასვლიდან მომდევნო დღეს მიმწოდებელი ვალდებულია, გააფრთხილოს მომხმარებელი და განუსაზღვროს მას მომსახურების საფასურის გადახდის დამატებითი ვადა, რომელიც არ უნდა იყოს გადახდის ბოლო ვადის გასვლიდან ორ კალენდარულ დღეზე ნაკლები. გარდა ამისა, მომსახურების საფასურის გადაუხდელობის შემთხვევაში განისაზღვრა მიწოდების შეწყვეტის დაუშვებლობა თვითმმართველ ქალაქებში საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ უქმე დღეებში, დასვენების დღეებში – შაბათსა და კვირას, ხოლო სხვა მუნიციპალიტეტებში – აგრეთვე უქმე დღისა და შაბათ-კვირის წინა დღეს. საანგარიშო წელს კომისიამ მხედველობაში მიიღო პენსიონერებისა და „სოციალური დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ზოგიერთი სახელმწიფო გასაცემლის მიმღებებისთვის პენსიისა და სახელმწიფო გასაცემლის ჩარიცხვის ვადები, რის შედეგადაც შევიდა ცვლილება ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებში, კერძოდ, დადგინდა, რომ იმ მომხმარებლებისათვის, რომლებიც, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, წარმოადგენენ პენსიონერებს, არ დაიშვება მიწოდების შეწყვეტა მომსახურების საფასურის გადაუხდელობის საფუძვლით კალენდარული თვის 16 რიცხვამდე, ხოლო სხვა ზემოაღნიშნული სახელმწიფო გასაცემლების მიმღებებისთვის – კალენდარული თვის 22 რიცხვამდე. საანგარიშო პერიოდში ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებში განხორციელებული ცვლილებებით თავისუფალ მიმწოდებელსა და მსხვილ მომხმარებელს მიენიჭათ უფლება, შეთანხმდნენ მიწოდების ცვალებად ფასზე, რომლის ცვლილებაც დამოკიდებული იქნება მხარეთა მიერ შეთანხმებულ გარემოებებზე. აღნიშნული ცვლილება ხელს შეუწყობს თავისუფალი მიმწოდებლისა და მსხვილი მომხმარებლის სამართლებრივი ურთიერთობის მოქნილობასა და ხელსაყრელ ფასზე შეთანხმებას, რაც, თავის მხრივ, კონკურენტული საცალო ბაზრის განვითარების მნიშვნელოვანი წინაპირობაა. მიმწოდებლის ინტერესების დაცვისა და მისი საქმიანობის სტაბილურობის ხელშეწყობის მიზნით ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებში აგრეთვე შევიდა ცვლილება, რომლის თანახმად, მიწოდების ხელშეკრულების დადების მინიმალურ ვადად განისაზღვრა 3 თვე. საანგარიშო წელს განხორციელებული ცვლილებებით მიმწოდებელს მიენიჭა უფლება, მომსახურების საფასურის დასაფარად არ გამოიყენოს არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ წარდგენილი დეპოზიტი, აგრეთვე იმ საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ წარდგენილი დეპოზიტი, რომელიც უძრავ ქონებას ფლობს დროებით და დეპოზიტი მიმწოდებლისათვის წარდგენილი აქვს აღნიშნული საფუძვლით. ცვლილება წარმოადგენს გადაუხდელი მომსახურების საფასურის მიმწოდებლისათვის ანაზღაურების ქმედით მექანიზმს, რომელიც ხელს შეუწყობს არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების, აგრეთვე უძრავი ქონების დროებით ფლობის შემთხვევაში – საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მომსახურების საფასურის გადაუხდელობასა და ვალის დაგროვებასთან დაკავშირებული რისკების შემცირებას და, შესაბამისად, მიმწოდებლის უფლებების დაცვას.  „ელექტროენერგეტიკის სექტორში გარდამავალი ღონისძიებების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2020 წლის 12 ნოემბრის N58 დადგენილებაში განხორციელებული ცვლილებები საანგარიშო წელს „ელექტროენერგიის სექტორში განსახორციელებელი გარდამავალი ღონისძიებების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2020 წლის 12 ნოემბრის N58 დადგენილებაში განხორციელდა რამდენიმე ცვლილება, რომლის ძირითადი მიზანი გარდამავალი პერიოდის განმავლობაში ბაზრის გახსნისა და ბაზრის წესების მოთხოვნების ეფექტიანი შესრულებისთვის 14 აუცილებელი ღონისძიებების განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ამ კუთხით აღსანიშნავია 2021 წლის 7 ოქტომბერს განხორციელებული ცვლილება, რომლითაც მოწესრიგდა გარდამავალ პერიოდში ელექტროენერგიის ბაზარზე სიმულაციურ რეჟიმში მონაწილეობასთან დაკავშირებული საკითხები, კერძოდ, იმ ელექტროენერგეტიკულ საწარმოებსა და ელექტროენერგიის პირდაპირ მომხმარებლებს, რომლებიც ვალდებული იყვნენ ელექტროენერგიის საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის წესების მე-3 თავით გათვალისწინებული პროცედურის შესაბამისად, არაუგვიანეს 2021 წლის 15 ოქტომბრისა, მიემართათ ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორისთვის დაბალანსებაზე პასუხისმგებელ პირად ან დაბალანსების ჯგუფის წევრად რეგისტრაციის მოთხოვნით, ასევე დაეკისრათ ვალდებულება, 2021 წლის 26 ოქტომბრამდე მიემართათ ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორისათვის სიმულაციურ რეჟიმში მონაწილეობის მიზნით სატესტო პლატფორმაზე რეგისტრაციის მოთხოვნით. ამასთან, ამავე სუბიექტებს დაეკისრათ დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის მიერ ორგანიზებულ სიმულაციურ ვაჭრობაში მონაწილეობის ვალდებულება. გარდა ამისა, დადგენილებით განისაზღვრა დაბალანსებაზე პასუხისმგებელ პირად ან დაბალანსების ჯგუფის წევრად ან დაბალანსების მომსახურების მიმწოდებლად რეგისტრაციის, აგრეთვე აღრიცხვის პერიმეტრის ცვლილების პროცესის ბაზრის გახსნამდე ერთი თვით ადრე შეჩერება. ამასთანავე, ცვლილებების თანახმად, შეჩერდა ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების მონაწილედ რეგისტრაციის მიზნით განცხადებების მიღების პროცესი ელექტროენერგიის დღით ადრე ბაზრის ამოქმედების თარიღამდე ორი კვირით ადრე. რეგისტრაციის დასახელებული პროცესები განახლდება ბაზრის გახსნის შემდეგ, კომისიის 2020 წლის 11 აგვისტოს N46 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის ბაზრის წესების“ შესაბამისად. აღსანიშნავია, რომ „ელექტროენერგიის სექტორში განსახორციელებელი გარდამავალი ღონისძიებების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2020 წლის 12 ნოემბრის N58 დადგენილებით გათვალისწინებული ღონისძიებები შესაბამისი სუბიექტების მიერ ეტაპობრივად, ამავე დადგენილებით განსაზღვრული ვადების მიხედვით სრულდება, რის მონიტორინგსაც ახორციელებს კომისია. ელექტროენერგეტიკის სექტორში მცირე საწარმოს მაჩვენებლების განსაზღვრის შესახებ (საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 31 მაისის N246 დადგენილება) საანგარიშო წლის 31 მაისს ძალაში შევიდა „ელექტროენერგეტიკის სექტორში მცირე საწარმოს მაჩვენებლების განსაზღვრის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის N246 დადგენილება. აღნიშნული განსაზღვრავს მცირე საწარმოს კრიტერიუმებს და მისი მიზანი ელექტროენერგიის საცალო ბაზარზე უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლების შეუფერხებლად ოპერირების გაწევის ხელშეწყობაა. 1.3. ბუნებრივი გაზის სექტორი  ბუნებრივი გაზის ბაზრის მოდელის კონცეფცია საქართველოს მთავრობამ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 129-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, 2021 წლის 2 სექტემბრის №447 15 დადგენილებით დაამტკიცა ბუნებრივი გაზის ბაზრის მოდელის კონცეფცია. აღნიშნული კონცეფცია, „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, აყალიბებს საქართველოში ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზრის ორგანიზებისა და ფუნქციონირების სახელმძღვანელო პრინციპებს ბუნებრივი გაზის ბაზრის ისეთი მოდელის ჩამოყალიბებისათვის, რომელიც უზრუნველყოფს მიმზიდველი საინვესტიციო გარემოს შექმნასა და გამჭვირვალე და კონკურენტული ბაზრების განვითარების გზით მომხმარებლისათვის თავისუფალი არჩევანის შესაძლებლობას როგორც საბითუმო, ისე საცალო დონეზე, ასევე განსაზღვრავს სამიზნე მოდელზე გადასასვლელად განსახორციელებელ ღონისძიებებს. კონცეფციამ განსაზღვრა ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზრის სეგმენტები და სუბიექტები. საბითუმო ბაზრის ნებისმიერი მონაწილე თავისუფალია, ივაჭროს მისთვის სასურველ სეგმენტზე. კონცეფციით, კანონის შესაბამისად განისაზღვრა, რომ საერთო ეკონომიკური ინტერესის უზრუნველყოფის მიზნით (მიწოდების უსაფრთხოების, ხარისხისა და კონკურენტული მიწოდების ფასის, აგრეთვე გარემოს დაცვის, ენერგოეფექტიანობისა და მომხმარებლების დაცვის მიზნით), საქართველოს მთავრობამ ენერგეტიკულ საწარმოს შეიძლება დააკისროს საჯარო მომსახურების ვალდებულებები. საჯარო მომსახურების ვალდებულება შეძლებისდაგვარად მცირე გავლენას უნდა ახდენდეს ბაზრის ლიბერალიზაციაზე და მისი დაკისრება უნდა მოხდეს კანონის შესაბამისად, კომისიასა და სხვა კომპეტენტურ ეროვნულ ორგანოებთან, ასევე ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოსთან კონსულტაციის შემდეგ. კონცეფციით ბუნებრივი გაზის ბირჟის ჩამოყალიბებისა და მოქმედების ვადად განისაზღვრა ბუნებრივი გაზის გადამცემი ქსელის წესებით ბაზრის მონაწილეებისათვის დღიური დაბალანსების ვალდებულების ძალაში შესვლის მომენტი (დაბალანსების საკითხი დარეგულირებულია კომისიის ნორმატიული აქტით და ვალდებულების ამოქმედების ბოლო ვადად განსაზღვრულია 2022 წლის დეკემბერი).  ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის წესები ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზარზე ურთიერთობების რეგულირების მიზნით კომისიამ 2021 წლის 28 დეკემბერს №60 დადგენილებით დაამტკიცა „ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის წესები“ (შემდგომში - ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის წესები), რომელიც, ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესების ანალოგიურად, ასახავს ბუნებრივი გაზის მიმწოდებელსა და მომხმარებელს შორის ურთიერთობების რეგულირების საუკეთესო ევროპულ პრაქტიკას. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის წესები მოიცავს ბუნებრივი გაზის მიწოდების წესებს, ბუნებრივი გაზის საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების წესებს, ბოლო ალტერნატივის მიწოდების წესებსა და მიმწოდებლის შეცვლის წესებს. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის წესებით უზრუნველყოფილია საბოლოო მომხმარებლის უფლება, დამოუკიდებლად შეარჩიოს მისთვის მისაღები მიმწოდებელი, შეთავაზებული მიწოდების ფასისა და მომსახურების პირობების გათვალისწინებით, რაც წარმოადგენს ბუნებრივი გაზის კონკურენტული საცალო ბაზრის განვითარების წინაპირობას. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის წესები ადგენს ბუნებრივი გაზის მიმწოდებლისა და საბოლოო მომხმარებლის უფლება-მოვალეობებს, მიმწოდებლის მიერ საბოლოო (როგორც საყოფაცხოვრებო, ისე – არასაყოფაცხოვრებო) მომხმარებელთან მიწოდების ხელშეკრულების დადების, მისი პირობების შეცვლის, საბოლოო მომხმარებლისათვის ინფორმაციის მიწოდების, აგრეთვე მისთვის მომსახურების გაწევის წესებსა და პირობებს. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის 16 წესები ასევე სრულად ასახავს ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის მოთხოვნებს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისა და მცირე საწარმოებისათვის დაცვის გარანტიების უზრუნველყოფის თვალსაზრისით და არეგულირებს ბუნებრივი გაზის საჯარო მომსახურების სახით მიმწოდებლის საქმიანობას; წესები აგრეთვე განსაზღვრავს ბუნებრივი გაზის ბოლო ალტერნატივის მიწოდების პირობებს ისეთი შემთხვევისათვის, როდესაც ბუნებრივი გაზის მიმწოდებლის მიერ საქმიანობის შეწყვეტის ან ვალდებულებების უხეშად დარღვევის გამო საბოლოო მომხმარებელი კარგავს ბუნებრივი გაზის მიღების შესაძლებლობას. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის წესებით გათვალისწინებულია მიმწოდებლის შეცვლის სწრაფი, საბოლოო მომხმარებელზე ორიენტირებული, მარტივი და უფასო პროცედურა, რომლის დანერგვაც ხელს შეუწყობს ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზრის გახსნას, მის დინამიკურობასა და აქტიურ ფუნქციონირებას.  ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელის წესები კომისიის 2018 წლის 31 აგვისტოს №22 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის ქსელის წესები“ ერთ დოკუმენტში აერთიანებდა ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა და განაწილების ქსელის წესებს, „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად კი, ბუნებრივი გაზის გადამცემი და გამანაწილებელი ქსელის წესები ორი დამოუკიდებელია აქტია და კანონი მათი მიღების განსხვავებულ პროცედურებს ითვალისწინებს. „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონით დაკისრებული ვალდებულების შესრულების მიზნით კომისიამ 2021 წლის 31 დეკემბრის №80 დადგენილებით დაამტკიცა „ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელის წესები“, რომლის მიზანია „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული საკითხების დეტალური მოწესრიგება ბუნებრივი გაზის სექტორში დღეს არსებულ რეგულაციებთან ჰარმონიზაციის გზით, აგრეთვე კანონით გათვალისწინებული სიახლეების პრაქტიკაში მაქსიმალურად ეფექტური განხორციელების ხელშეწყობა. „ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელის წესები“ არეგულირებს ბუნებრივი გაზის განაწილებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორს, მიმწოდებელსა და საბოლოო მომხმარებელს შორის, ასევე აწესრიგებს ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორსა და ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორს შორის ურთიერთობებს. „გამანაწილებელი ქსელის წესების“ დამტკიცებით დარეგულირდა ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობები, კერძოდ, გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთება, გამანაწილებელ ქსელზე მისაერთებელი მოცულობის გაზრდა, დროებითი მიერთება, მრიცხველის შემოწმება, ბუნებრივი გაზის უკანონო მოხმარება და სხვა საკითხები. აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნულ დადგენილებაში გაერთიანდა როგორც კომისიის 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებით დამტკიცებულ „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“, აგრეთვე კომისიის 2018 წლის 31 აგვისტოს №10 დადგენილებით დამტკიცებულ „ბუნებრივი გაზის ქსელის წესებში“ მოცემული გამანაწილებელ ქსელთან დაკავშირებული რეგულაციები. 17  ინვესტიციების შეფასების წესი „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფის მიზნით კომისიის 2021 წლის 29 ივლისის №36 დადგენილებით დამტკიცდა „ინვესტიციების შეფასების წესი“, რომლის მიზანია სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოების საინვესტიციო გეგმებისა და მათი შემადგენელი საინვესტიციო პროექტების შემუშავების, წარდგენის, შეფასების, დამტკიცების, მონიტორინგისა და მათში ცვლილების შეტანის ძირითადი პრინციპებისა და კრიტერიუმების განსაზღვრა. აღნიშნული დადგენილების ამოქმედებისთანავე ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2019 წლის 22 ნოემბრის №27 დადგენილება „ინვესტიციების შეფასების წესის დამტკიცების შესახებ“. „ინვესტიციების შეფასების წესი“ ახდენს საინვესტიციო პროექტების კატეგორიზაციას და თითოეული კატეგორიის საინვესტიციო პროექტისთვის განსაზღვრავს შეფასების კრიტერიუმებს. შესაბამისად, „ინვესტიციების შეფასების წესის“ არსებობა ხელს უწყობს სისტემის გრძელვადიანი დაგეგმვისა და განვითარების პროცესს.  ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელში ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესი და ნორმატიული დანაკარგების დამტკიცება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, კომისიას დაეკისრა ვალდებულება, კანონის მოთხოვნების გათვალისწინებით უზრუნველეყო კომისიის კანონქვემდებარე აქტებში სათანადო ცვლილებების შეტანა. აღნიშნულის ფარგლებში კომისიის 2021 წლის 18 მარტის №4 დადგენილებით დამტკიცდა „ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელში ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესი“, რომელიც გავრცელდება გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებზე. ამასთანავე, დადგენილებით დამტკიცებული წესის გარდამავალ დებულებებში განისაზღვრა, რომ დანაკარგების გაანგარიშების წესი ასევე გავრცელდება იმ საწარმოების დანაკარგების გაანგარიშების საკითხებზე, რომლებიც „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე გაცემული ლიცენზიის საფუძველზე ახორციელებენ ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობას. ამასთან, ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესის თანახმად, დადგენილების ამოქმედებიდან 3 თვის პერიოდში უნდა განხორციელებულიყო კომპანიებისთვის ბუნებრივი გაზის დანაკარგების ოდენობების გადაანგარიშება. ზემოაღნიშნული მოთხოვნის შესრულების მიზნით კომისიამ 2021 წლის 3 ივნისის №11 დადგენილებით დაამტკიცა ნორმატიული დანაკარგები ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელში. 18 2. ელექტროენერგეტიკული სექტორი 2.1. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ტრანსფორმაცია  ბაზრის ზოგადი დიზაინი და ლიბერალიზაციის ეტაპები საანგარიშო წელი ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სტრუქტურული რეორგანიზაციის კუთხით მნიშვნელოვანი იყო, ვინაიდან „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, 2021 წელს მიმდინარეობდა ახალი საკანონმდებლო ბაზის სრულყოფა და ფორმირება. ამასთან, გაიხსნა ელექტროენერგიის საცალო ბაზარი. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული პროცესი სრულად ჰარმონიზებულია ევროპის მე-3 ენერგეტიკული პაკეტის დირექტივებსა და რეგულაციებთან, ასევე ენერგეტიკულ გაერთიანებასთან ხელმოწერილ შეთანხმების ოქმთან. ელექტროენერგიის ბაზრის გახსნის-ლიბერალიზაციის და თანამედროვე საბაზრო ინსტრუმენტების დანერგვის პროცესში შესასრულებელი სამუშაოების დიდი მოცულობიდან და სირთულეებიდან გამომდინარე, 2021 წლის 1 ივლისამდე ძალაშია წინა კანონის საფუძველზე დამუშავებული საკანონმდებლო აქტები (მათ შორის, „ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) ბაზრის წესები“), რომლებიც განსაზღვრავს გარდამავალ პერიოდში (2021 წლის 1 ივლისამდე) მოქმედი ბაზრის სტრუქტურას საბითუმო და საცალო დონეზე (ნახაზი 2.1). ნახაზი 2.1. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სტრუქტურა 2021 წლის 1 ივლისამდე 19 ნახაზი 2.2. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სტრუქტურა 2021 წლის 1 ივლისიდან საბითუმო ბაზარზე ელექტროენერგიით ვაჭრობა უმეტესად ხდება პირდაპირი კონტრაქტების საშუალებით. ელექტროენერგიის გაყიდვა ხორციელდება ელექტროენერგიის მწარმოებლების, იმპორტიორის, საბითუმო მიმწოდებლის, ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციული ოპერატორის (ესკო), ხოლო შესყიდვა – ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიატების (ქსელში დანაკარგების შესყიდვის ნაწილში), მიმწოდებლების, პირდაპირი მომხმარებლების (რომლებსაც ახალი კანონმდებლობის შესაბამისად 2021 წლიდან მიენიჭებათ მსხვილი მომხმარებლების სტატუსი), ექსპორტიორების, ელექტროენერგიის მწარმოებლების (სასადგურები დანახარჯებისათვის), ესკო-ს და დისპეტჩერიზაციის ლიცენზიატის (გადამცემ ქსელში დანაკარგების დაფარვის მიზნით ელექტროენერგიის შესყიდვის ნაწილში) მიერ. საბითუმო ბაზარზე ელექტროენერგიით ვაჭრობისათვის საჭიროა სუბიექტი დარეგისტრირდეს ესკო-ში კვალიფიციურ საწარმოდ. ელექტროენერგიის მწარმოებლები, რეგულირების მიზნებიდან გამომდინარე, სხვადასხვა კატეგორიისაა, კერძოდ: ა) მარეგულირებელი ელექტროსადგურები, რომლებსაც კომისია უდგენს ფიქსირებულ ტარიფებს; ბ) ნაწილობრივ დერეგულირებული ელექტროსადგურები: 2008 წლის 1 აგვისტომდე აშენებული ელექტროსადგურები, რომელთა დადგმული სიმძლავრე მეტია 50 მგვტ-ზე. ასეთ ელექტროსადგურებს კომისია უდგენს ზღვრულ (ზედა ზღვარი) ტარიფებს; დ) დერეგულირებული ელექტროსადგურები, რომლებიც აშენებულია 2008 წლის 1 აგვისტოს შემდეგ, ასევე მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურები (15 მგვტ-მდე საპროექტო სიმძლავრით), და ბაზარზე საქმიანობენ კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფის გარეშე; ე) გარანტირებული სიმძლავრის წყაროები (თბოელექტროსადგურები), რომლებსაც კომისია უდგენს გარანტირებული სიმძლავრის საფასურს და ელექტროენერგიის წარმოების ზღვრულ (ზედა ზღვარი) ტარიფს. 20 იმ ელექტროსადგურებზე, რომელთა საპროექტო სიმძლავრე აღემატება 15 მგვტ-ს, კომისია გასცემს ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიას, ხოლო 15 მგვტ-მდე საპროექტო სიმძლავრის ელექტროსადგურები (მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურები) გათავისუფლებულია ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიისგან. რაც შეეხება გარანტირებული სიმძლავრის წყაროებს, გამოიყენება ქვეყნის ერთიანი ელექტროენერგეტიკული სისტემის მდგრადობის, უსაფრთხო და საიმედო ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად, რომელთაც განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა გარანტირებული სიმძლავრისა და მათ მიერ გარანტირებული სიმძლავრით სისტემის უზრუნველყოფის პერიოდის მიხედვით ინდივიდუალურად. ელექტროენერგიის საბითუმო მიმწოდებლის ფუნქციაა ელექტროენერგიის შესყიდვა წარმოების ლიცენზიატისაგან, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურისაგან, იმპორტიორისგან და ელექტროენერგიის მიწოდება პირდაპირი მომხმარებლისა და ექსპორტიორისათვის; რაც შეეხება ელექტროენერგიის იმპორტის და ექსპორტის საქმიანობას, დერეგულირებულია და შესაძლებელია ლიცენზიის გარეშე. ელექტროენერგიის ექსპორტიორის საქმიანობა ასევე შესაძლებელია თავისუფალი (ტარიფის გარეშე) ფასით, ელექტროენერგიის იმპორტის შემთხვევაში – კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფით. საანგარიშო 2021 წელს ელექტროენერგიის ბაზარზე პირდაპირ მომხმარებლებად სავალდებულო წესით იყვნენ მომხმარებლები, რომელიც საკუთარი საჭიროებისათვის ელექტროენერგიას (სიმძლავრეს) იღებდნენ წარმოების, გადაცემის ან განაწილების ლიცენზიატ(ებ)ის, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის ან სხვა მომხმარებლის კუთვნილი ქსელ(ებ)იდან, ქსელთან მიერთების წერტილებიდან ერთი მაინც მდებარეობდა 35-110 კილოვოლტის ძაბვის ქსელზე, აღნიშნული ძაბვის ქსელ(ებ)ზე მდებარე მიწოდების წერტილ(ებ)იდან, ჯამურად, თვეში საშუალოდ მოიხმარდნენ არანაკლებ 0.4 მილიონ კილოვატსაათ ელექტროენერგიას. ბაზრის ოპერატორი ელექტრონერგიის ყიდვა-გაყიდვის ნაწილში უფლებამოსილია იყიდოს ან/და გაყიდოს ელექტროენერგია პირდაპირი ხელშეკრულებებით ან საბალანსო ელექტროენერგიის პირდაპირი ხელშეკრულების სტანდარტული პირობებით, კვალიფიციური საწარმოების მოთხოვნათა დაკმაყოფილების (დაბალანსების) მიზნით. ესკო ასევე ორგანიზებას უწევს გარანტირებული სიმძლავრით ვაჭრობას, ახდენს საწარმოების ელექტროენერგიით საბითუმო ვაჭრობაში მონაწილედ რეგისტრაციას, სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილებების შეტანასა და რეგისტრაციის გაუქმებას. ბაზრის ოპერატორი ფლობს და ექსპლუატაციას უწევს კომერციული აღრიცხვის ავტომატიზებულ სისტემას (კაას სისტემა), რომელიც ახდენს ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის ერთიანი ბაზის ფორმირებას და აღრიცხვის მონაცემებს ავტომატურად იღებს ესკაა სისტემებიდან. მისი დანიშნულებაა მონაცემების მიღება, შემოწმება, შეგროვება, დაჯგუფება და დაჯამება ელექტროენერგიით საბითუმო ვაჭრობის ანგარიშსწორებისათვის; საბითუმო ბაზარზე საქსელო და სისტემურ მომსახურებას ახორციელებენ გადაცემის სისტემის ოპერატორი (გსო), გადაცემისა და განაწილების ლიცენზიატები. გსო-ს (დისპეტჩერიზაციის ლიცენზიატი) გაფორმებული აქვს ხელშეკრულებები გადამცემი ქსელის აქტივების მფლობელებთან (გადაცემის ლიცენზიატებთან) გადამცემი ქსელის ოპერირებისა და განვითარების დაგეგმვის უფლებამოსილების მისთვის გადაცემის შესახებ. გსო სისტემას ძირითადად მართავს SCADA-ს (საზედამხედველო კონტროლისა და მონაცემთა შეგროვების სისტემა) გამოყენებით და, იმავდროულად, იყენებს ზედა დონის ელექტროენერგიისა და 21 სიმძლავრის კონტროლისა და აღრიცხვის ავტომატიზებულ სისტემას (ზედა დონის ესკაა სისტემა). განაწილების ლიცენზიატები საქსელო მომსახურებას ახორციელებენ როგორც მათი, ასევე მესამე პირების საკუთრებაში არსებული ქსელების გამოყენებით. განაწილების ქსელით გატარების მომსახურების ხარჯები განაწილების ლიცენზიატებს უნაზღაურდება კომისიის მიერ დადგენილი „განაწილებისა და გატარების ტარიფით“, ხოლო მესამე პირებს მათი ქსელით სარგებლობის შემთხვევაში განაწილების ლიცენზიატი უნაზღაურებს „მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების“ შესაბამისად გაანგარიშებული ოდენობით. ელექტროენერგიის საცალო ბაზარზე ელექტროენერგიის მიწოდებას ახორციელებენ უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი, ელექტროენერგიის საჯარო სახით მიმწოდებელი და ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებელი კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფებით. ამასთან, საცალო ბაზრის ახალი სტრუქტურის შესაბამისად, ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შეუძლია განახორციელოს ელექტროენერგიის მიწოდების საქმიანობა თავისუფალ, დერეგულირებულ ფასად. რაც შეეხება საცალო მომხმარებლებს, ბაზარზე წარმოდგენილი არიან საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებით. აგრეთვე 2016 წლიდან აღნიშნულ კატეგორიებს დაემატა საცალო მომხმარებელი, რომელიც ფლობს განახლებადი ენერგიის წყაროზე მომუშავე მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურს. ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სამიზნე სტრუქტურა მოცემულია ნახაზზე 2.3. ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის (შემდგომში - კონცეფცია) შესაბამისად, 2020 წელს დაიწყო და შემდეგ წლებში, 2026 წლის ჩათვლით, მოხდება ბაზრის ლიბერალიზაცია, რომელიც გულისხმობს როგორც მიწოდების, ასევე მოხმარების მხარის გახსნასა და გასვლას როგორც საბითუმო, ასევე საცალო კონკურენტულ ბაზარზე. - ნახაზი 2.3 ელექტროენერგიის ბაზრის სამიზნე სტრუქტურა 22 ახალი საბითუმო ელექტროენერგიის ბაზრის სეგმენტებია: დღით ადრე და დღიური ბაზარი; ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარი და საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზარი, ხოლო ძირითადი სუბიექტებია (ნახაზი 2.3): ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერატორები; გადამცემი სისტემის ოპერატორი; გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი; ელექტროენერგიის მწარმოებელი; ტრეიდერი; მიმწოდებელი; მსხვილი მომხმარებელი; საბითუმო საჯარო მომსახურების გამწევი ორგანიზაცია. ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორი უზრუნველყოფს: დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერირებას; დღით ადრე და დღიური ბაზრების მონაწილეთა რეესტრის წარმოებას; ფინანსური ანგარიშსწორების გამჭვირვალე, ხელმისაწვდომი და საიმედო სისტემის ჩამოყალიბებას ორგანიზებული ბაზრის შესაბამისი სეგმენტისათვის. საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერატორი უზრუნველყოფს: საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერირებას; საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის პროდუქტების შესყიდვას; უბალანსობის საფასურის გაანგარიშებას; საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის პროდუქტებისა და უბალანსობის საფასურის გადახდის უზრუნველსაყოფად ფინანსური გარანტიის ოდენობის განსაზღვრას, ასევე ამ ბაზარზე შესყიდულ პროდუქტებზე ფინანსურ პასუხისმგებლობას და ანგარიშსწორების გამჭვირვალე, ხელმისაწვდომი და საიმედო სისტემის ჩამოყალიბებას ორგანიზებული ბაზრის შესაბამისი სეგმენტისათვის. დღით ადრე და დღიური, ასევე საბალანსო და დამხმარე მომსახურების ბაზრები წარმოადგენს მონოპოლიურ ლიცენზირებად საქმიანობას, ხოლო ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარი, როგორც სავაჭრო პლატფორმის ოპერირების, არ საჭიროებს ლიცენზიას და შეიძლება განხორციელდეს სხვადასხვა პირის მიერ. ამასთან, ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარზე ბაზრის მონაწილეები უფლებამოსილნი არიან გააფორმონ ხელშეკრულებები პირდაპირი მოლაპარაკებების გზით. საბითუმო ბაზრის სტრუქტურაში მნიშვნელოვანი სუბიექტია საბითუმო საჯარო მომსახურების ორგანიზაცია. საბითუმო საჯარო მომსახურების მიზნებია: განახლებადი ენერგიისა და გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულების მონაწილე მწარმოებლების მხარდაჭერა და მათ მიერ წარმოებული ელექტროენერგიის ორგანიზებულ ბაზარზე ინტეგრირების ხელშეწყობა; უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლის მხარდაჭერა შესასყიდი ელექტროენერგიის სტაბილური ფასით უზრუნველყოფითა და ორგანიზებულ ბაზარზე ინტეგრირების ხელშეწყობით; საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიაზე (აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა) არსებული მომხმარებლების მიწოდების უსაფრთხოება ორგანიზებულ ბაზარზე ელექტროენერგიის შესყიდვით. გადამცემი სისტემის ოპერატორი უზრუნველყოფს საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრებზე პროდუქტების საპროგნოზო მოცულობის განსაზღვრას; თვითდისპეტჩირების პრინციპით ელექტროენერგეტიკული სისტემის მართვას, ასევე დაბალანსებისთვის საჭირო სხვა ღონისძიებების გატარებას, მათ შორის, საბალანსო ბაზრის შედეგების საფუძველზე შესაბამისი სიმძლავრის გააქტიურებას; ტრანსსასაზღვრო დაბალანსების მექანიზმის ორგანიზებას, რაც, მათ შორის, მოიცავს ელექტროენერგეტიკულ სისტემებს შორის ავარიული დახმარების მიწოდების მართვას; დაბალანსებაზე პასუხისმგებელი პირების, მათ შორის, დაბალანსების მომსახურების მიმწოდებელთა რეგისტრაციას და შესაბამისი კოდების მინიჭებას; საბითუმო ბაზრების ოპერირებისათვის საჭირო ელექტროენერგიის აღრიცხვის სისტემის მართვას და განვითარებას, საათური აღრიცხვის მონაცემების ხელმისაწვდომობას. 23 გადამცემი სისტემის ოპერატორი გადამცემ ქსელში დანაკარგების შესავსებად ელექტროენერგიას შეისყიდის ორგანიზებულ საბითუმო ბაზარზე. გამანაწილებელი ქსელის ოპერატორი არის ორგანიზებული ელექტროენერგეტიკული ბაზრის სუბიექტი გამანაწილებელ ქსელში დანაკარგების შესავსებად ელექტროენერგიის შესყიდვის ნაწილში და, იმავდროულად, საცალო ბაზარის ოპერირებისათვის უზრუნველყოფს საჭირო ელექტროენერგიის აღრიცხვის სისტემის მართვასა და განვითარებას, საათური აღრიცხვის მონაცემების ან/და შესაბამისი დატვირთვის პროფილების ხელმისაწვდომობას შესაბამისი საცალო მიმწოდებლებისათვის. საბითუმო ბაზრის უმნიშვნელოვანესი მონაწილეები არიან ელექტროენერგიის მწარმოებლები, რომლებიც სტრუქტურირდებიან საჯარო მომსახურების ვალდებულების მქონე სადგურებად, განახლებადი ენერგიის მხარდაჭერის სქემით (მათ შორის, გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულებით და „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და გამოყენების მხარდამჭერი სქემებით“ მოსარგებლე სადგურები), დერეგულირებული სადგურები (მათ შორის, მცირე ელექტროსადგურები 15 მგვტ-მდე სიმძლავრის და სეზონური, 40 მგვტ-მდე სიმძლავრის სადგურები. ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფცია განსაზღვრავს ელექტროენერგიის მწარმოებელი სადგურების საჯარო ვალდებულებიდან გათავისუფლების გრაფიკს (ნახაზი 2.4). საჯარო ვალდებულების მქონე სადგურები სავალდებულო წესით ვაჭრობენ ორგანიზებულ ბაზარზე და საბაზრო ფასსა და კომისიის მიერ დადგენილ ტარიფს შორის დადებით სხვაობას აბრუნებენ საბითუმო საჯარო მომსახურებასთან არსებულ ფონდში, რომელიც ასუბსიდირებს აფხაზეთის მოხმარებას და მხარდაჭერის სქემით მოსარგებლე სადგურებს, ასევე ფასთა შორის სხვაობის კონტრაქტის გამოყენებით ავსებს უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლის და საჯარო მომსახურების მიმწოდებლის კალათებს ორგანიზებული ბაზრის ფასთან მიმართებაში. ნახაზი 2.4 მწარმოებელი სადგურების საჯარო ვალდებულებიდან გათავისუფლების გრაფიკი 24 საბითუმო ელექტროენერგეტიკული ბაზრის მიწოდების მხარე წარმოდგენილია აგრეთვე ე.წ. ტრეიდერით, რომელიც ყიდულობს და ყიდის ენერგიას საბოლოო მომხმარებელზე მიწოდების გარეშე. ტრეიდერი უფლებამოსილია ივაჭროს ელექტროენერგიით როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე ქვეყნით გარეთ, მათ შორის, განახორციელოს იმპორტი და ექსპორტი. მოხმარების მხარე, საბოლოო მოხმარების ნაწილში, კანონმდებლობის შესაბამისად, სრულად ლიბერალიზებულია, ხოლო სავალდებულო წესით ლიბერალიზაცია დაიწყო 2018 წლის 1 მაისიდან. ამასთან, აღნიშნული პროცესის ფარგლებში ბაზარზე სავალდებულო წესით დამატებით გავიდა 23 მომხმარებელი. საანგარიშო 2021 წლის ბოლო მონაცემებით, საბითუმო ბაზარზე ფიგურირებს 46 „პირდაპირი“ (ახალი კანონმდებლობის შესაბამისად – „მსხვილი“) მომხმარებელი. კონცეფციის შესაბამისად, 2023 წლის 1 ივლისიდან სავალდებულო წესით თავისუფალ (როგორც საბითუმო, ასევე საცალო) ბაზარზე გავა 110 -35 კვ. ძაბვის საფეხურზე ყველა მოხმარებელი და 6-10 კვ ძაბვაზე მიერთებული თვეში საშუალოდ 1 მლნ.კვტ.სთ-ზე მეტი მოხმარების მქონე მომხმარებელი. კონცეფციის მიმდინარე რედაქციით, 6-10 კვ ძაბვაზე მიერთებული მომხმარებლები, თვეში 1 მლნ კვტ.სთ-ზე ნაკლები მოხმარებით, 2026 წლამდე უფლებამოსილი არიან მიიღონ ელექტროენერგია კომისიის მიერ რეგულირებული სამომხმარებლო ტარიფით, საჯარო მომსახურების ვალდებულების სახით. კანონმდებლობის შესაბამისად, განისაზღვრა მსხვილი მომხმარებლის სტატუსი და კრიტერიუმები. მსხვილი მომხმარებლის სტატუსი უფლებას ანიჭებს მომხმარებელს, ივაჭროს საბითუმო – ორმხრივი ხელშეკრულებების, დღით ადრე და დღიურ ბაზარზე, რისთვისაც შესაბამისი წესით უნდა დარეგისტრირდეს, როგორც საბალანსო ჯგუფის წევრი, საბალანსო ბაზარზე, აგრეთვე დღით ადრე ან/და დღიური ბაზრის ან/და ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზრის მონაწილედ. მას აგრეთვე უფლება აქვს ივაჭროს საცალო ბაზარზე და აირჩიოს რამდენიმე მიმწოდებელი. მოხმარების მხარიდან საბითუმო ბაზარში ასევე ჩართულია თავისუფალი მიმწოდებელი, რომელიც უფლებამოსილია ელექტროენერგია იყიდოს როგორც ორგანიზებულ, ასევე ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარზე. ორგანიზებულ ბაზარში ჩართულები არიან ასევე უნივერსალური მომსახურების, საჯარო მომსახურების და ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებლები, რომლებიც აწვდიან ელექტროენერგიას საცალო ელექტროენერგეტიკული ბაზრის შესაბამის სეგმენტებს. რაც შეეხება საცალო ბაზარს, აქ მსხვილ მომხმარებლებთან ერთად ელექტროენერგიას თავისუფალი საცალო მიმწოდებლებიდან შეისყიდიან კვალიფიციური მომხმარებლები. საცალო ბაზარზე უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი კომისიის მიერ რეგულირებადი ტარიფით საჯარო მომსახურების ვალდებულების სახით აწვდის ენერგიას მცირე საწარმოებსა და საცალო მომხმარებლებს. იგივე მიმწოდებელი ვალდებულია შეისყიდოს მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების მიერ ქსელში მიწოდებული ენერგია. ზემოაღწერილი ტრანსფორმაციის პროცესის პრაქტიკულ განხორციელებასთან ერთად ასევე მიმდინარეობს მთელი რიგი მოსამზადებელი სამუშაოები, მათ შორის, მეორადი კანონმდებლობის დამუშავება, საქმიანობების დაყოფის პროცესი, რეგულირებადი საწარმოების ავტორიზაცია, აღრიცხვის სისტემების მოწესრიგება, პროგრამული პროდუქტების გაშვებაგამართვა, ბაზრის მონაწილეების რეგისტრაცია, ბაზრის მონაწილეების ცნობადობის და შესაბამისი უნარების ამაღლება-განვითარება, ბაზრის სხვადასხვა სეგმენტის ცალ-ცალკე და ერთობლივი ტესტირება. 25 2.2 ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები 2021 წელს საქართველოს ელექტროენერგეტიკული სექტორის ძირითადი მახასიათებლები (მიწოდებისა და მოხმარების მაჩვენებლები) მოცემულია ნახაზზე 2.5. საანგარიშო წელს ელექტროენერგეტიკულ ბალანსში ხაზგასასმელია რამდენიმე მნიშვნელოვანი ასპექტი: ნახაზი 2.5. ელექტროენერგეტიკული ბალანსი 26 12,000 11,000 10,000 8,000 7,000 6,000 5,000 4,000 9,912 9,257 9,472 9,379 9,861 9,690 10,154 10,170 10,593 10,382 11,365 11,027 11,315 11,875 11,922 12,764 11,620 13,003 10,943 12,400 12,431 14,047 მლნ კვტ.სთ 9,000 3,000 2,000 1,000 წარმოება მოხმარება 2021 2020 2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 0 2021 წელს ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) წინა წელთან შედარებით 13.6%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 7%-ით გაიზარდა. წარმოების გაზრდა გამოწვეულია გაზრდილი წყალმოდინებით / კარგი ჰიდროლოგიური წლით. აღსანიშნავია, 5 მცირე სიმძლავრის ჰიდროელექტროსადგური ჯამური დადგმული სიმძლავრით 6.51 მგვტ: დვირულა ჰესი (დადგმული სიმძლავრე - 1.99 მგვტ.), ხრამ ჰესი (დადგმული სიმძლავრე - 1.13 მგვტ.), თბილისის ზღვის ჰესი (დადგმული სიმძლავრე - ნახაზი 2.6. ელექტროენერგიის წარმოება (სალტეზე გაცემა) და მოხმარება 0.4 მგვტ.), როშკა 2 ჰესი (დადგმული სიმძლავრე - 1.99 მგვტ.) როშკა 3 ჰესი (დადგმული სიმძლავრე 1 მგვტ.).2011-2021 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ყოველწლიურად საქართველოში ელექტროენერგიის წარმოება საშუალოდ 2.3%-ით იზრდება, რაც მიმდინარე წლებში ექსპლუატაციაში შესული ელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიით არის განპირობებული. რაც შეეხება ელექტროენერგიის მოხმარებას, 2021 წელს საქართველოში იგი წინა წელთან შედარებით 13.3%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 8%-ით გაიზარდა. საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება 2011-2021 წლებში ყოველწლიურად საშუალოდ 4.3%-ით იზრდებოდა (იხ. ნახაზი 2.6). ელექტროენერგიის წარმოების სტრუქტურაში თბოსადგურებიდან გამომუშავებული (სალტეზე გაცემული) ელექტროენერგიის წილი 2020 წელთან შედარებით 25.8%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 21.4%-ით შემცირდა და ჯამურად წარმოებულ ელექტროენერგიაში აღნიშნულის წილმა 18.4% შეადგინა. შესაბამისად, ჰიდროელექტროსადგურებიდან გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა აღნიშნულ სტრუქტურაში 81%-ს მიაღწია, რაც 8.8%-ით აღემატება 2020 წლის და 6.7%-ით 2019 წლის შესაბამის მონაცემებს. 2016 წლის ბოლოს ექსპლუატაციაში შესული ქარის ელექტროსადგურის მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა კი 0.8% შეადგინა (იხ. ნახაზი 2.7). 27 14,000 0.1% 12,000 0.8% 0.7% 0.7% 0.7% 0.8% 18.8% 16.9% 23.4% 24.8% 18.4% 81.0% 18.8% 74.4% 75.9% 82.3% 21.4% 80.4% 81.1% 78.6% 19.0% 81.0% 17.2% - 24.8% 2,000 2,123 4,000 82.8% 6,000 75.2% 8,000 7,789 10,000 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 თბოელექტროსადგურები ჰიდროელექტროსადგურები ქარის ელექტროსადგური ნახაზი 2.7. ელექტროსადგურების მიერ სალტეზე გაცემული ელექტროენერგიის სტრუქტურა მარეგ. საჯარო 45.3% 28.9% 25.7% 40.5% 27.0% 32.5% 42.6% 27.3% 30.2% 2019 2020 2021 48.1% 29.4% 22.5% 2018 15.6% 46.5% 37.9% 2017 12.4% 42.3% 45.3% 2016 11.8% 42.0% 46.2% 2015 7.4% 47.6% 2014 44.9% 3.9% 51.8% 2013 44.3% 3.7% 44.1% 52.3% 2012 47.3% 2011 48.9% % 3.7% 2021 წელს საჯარო მომსახურების გამწევი მარეგულირებელი ჰიდროელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა ჰიდროელექტროსადგურების ჯამურად გამომუშავებულ ელექტროენერგიაში შეადგინა 42.6%, დანარჩენი საჯარო მომსახურების გამწევი ელექტროენერგიის მწარმოებლების გამომუშავებული ელექტროენერგიის წილმა – 27.3%, საჯარო ვალდებულებისგან თავისუფალი ჰიდროელექტროსადგურების წილმა – 30.2%, რომელშიც 15 მგვტზე მეტი სიმძლავრის ელექტროსადგურების მიერ გამომუშავებული (სალტეზე გაცემული) ელექტროენერგიის წილია 72.7%, ხოლო მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურების – 27.3% (იხ. ნახაზი 2.8). თავისუფ ნახაზი 2.8. ჰიდროელექტროსადგურებიდან ელექტროენერგიის გამომუშავების სტრუქტურა 28 2021 წელს მომხმარებლებზე მიწოდებული ელექტროენერგიის სტრუქტურაში მნიშვნელოვანი წილით (48.8%) ელექტროენერგიის რეგულირებული მიმწოდებელი კომპანიებია წარმოდგენილი. პირდაპირი მომხმარებლების წილმა – 25.3%, ხოლო აფხაზეთზე მიწოდებული ელექტროენერგიის წილმა 21% შეადგინა. 2021 წელს ელექტროენერგიის საჯარო მიმწოდებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით – 4.1%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 12.6%-ით არის შემცირებული, რაც გამოწვეულია ბაზრის ლიბერალიზაციის პროცესის თანმდევი ნაბიჯებით – განსაზღვრული ტიპის მომხმარებლების თავისუფალ ბაზარზე სავაჭროდ გასვლით (პირდაპირ მომხმარებლად რეგისტრაციით). შესაბამისად, პირდაპირი მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგია წინა წელთან შედარებით 45.7%-ით გაიზარდა. აფხაზეთზე მიწოდებული ელექტროენერგიის რაოდენობა წინა წელთან შედარებით – 15.8%-ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 43.5%-ით არის გაზრდილი (იხ. ნახაზი 2.9). 16,000 14,000 12,000 10,000 8,000 6,000 35 1,554 1,222 1,209 1,427 2,002 251 1,794 2,864 2,438 2,060 2,552 2,956 7,829 7,146 6,849 2019 2020 2021 1,570 1,534 1,605 6,262 7,872 5,809 7,346 8,850 6,962 8,427 6,520 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 1,799 1,613 4,000 1,639 1,797 263 3,554 1,922 1,549 1,927 687 198 2,000 - რეგულირებული მიმწოდებლები აფხაზეთზე მიწოდება პირდაპირი მომხმარებელი ს/მ + დანაკ. ნახაზი 2.9. ელექტროენერგიის შიდა მოხმარების სტრუქტურა 2021 წელს ელექტროენერგიის იმპორტმა 5-ჯერ გადააჭარბა ექსპორტს. საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის იმპორტმა 2,006 გვტ.სთ შეადგინა. აღნიშნული წინა წლის მაჩვენებელზე 24.6%ით, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 23.3%-ით მეტია. რაც შეეხება ექსპორტს, 2021 წელს საქართველოდან ექსპორტირებულ იქნა 391 გვტ.სთ ელექტროენერგია, რაც წინა წლის მაჩვენებელზე 2.5-ჯერ, ხოლო 2018 წლის შესაბამის მონაცემზე 1.6-ჯერ მეტია (იხ. ნახაზი 2.10). 29 1,600 1,400 154 1,509 1,610 243 479 200 559 400 589 600 686 1,497 800 1,627 1,000 391 2,006 მლნ კვტ.სთ. 1,200 იმპორტი 2021 2020 2019 2018 2017 2016 0 ექსპორტი ნახაზი 2.10. ელექტროენერგიის იმპორტი და ექსპორტი რაც შეეხება საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის იმპორტსა და ექსპორტს ქვეყნების მიხედვით, მოცემულია ნახაზებზე 2.11 და 2.12. ელექტროენერგიის იმპორტის 8% – თურქეთიდან, 62% – რუსეთიდან, ხოლო 30% აზერბაიჯანიდან განხორციელდა. 6% 8% 37% 30% 62% რუსეთი აზერბაიჯანი თურქეთი 56% სომხეთი ნახაზი 2.11. ელექტროენერგიის იმპორტი ქვეყნების მიხედვით რუსეთი აზერბაიჯანი თურქეთი სომხეთი ნახაზი 2.12. ელექტროენერგიის ექსპორტი ქვეყნების მიხედვით 30 ელექტროენერგეტიკის სექტორში ენერგეტიკული უსაფრთხოების ძირითადი მახასიათებელია ელექტროენერგიის მიწოდების უწყვეტობა. მისი უზრუნველყოფა შესაძლებელია ქვეყანაში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებით, საკუთარი რესურსების მაქსიმალურად გამოყენების გზით. აღნიშნული, თავის მხრივ, ხელს შეუწყობს მოკლევადიან პერიოდში იმპორტისა და გრძელვადიან პერიოდში თბოგენერაციის ჩანაცვლებას. ელექტროენერგიის წარმოება-მოხმარების დინამიკა 2020 წლის თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.13. როგორც ნახაზიდან ჩანს, შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილება ვერ ხერხდება ჰიდრო- და თბოგენერაციის სიმძლავრეებით. შესაბამისად, საჭიროა ელექტროენერგიის იმპორტის განხორციელება მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. რაც შეეხება გაზაფხულის მეორე ნახევარსა და ზაფხულის პერიოდს, ჭარბი წყლის რესურსები საშუალებას იძლევა, რომ ელექტროენერგიაზე მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს და ნარჩენი ელექტროენერგია გატანილ იქნეს ექსპორტზე. საქართველოში ელექტროენერგიის მიწოდება და მოხმარება ხასიათდება სეზონურობით. საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება ზამთრის პერიოდში უფრო მაღალია, ვიდრე ზაფხულის პერიოდში, ხოლო ელექტროენერგიის მიწოდება სეზონურობის საპირისპირო ტენდენციით ხასიათდება. შესაბამისად, ელექტროენერგიის მოხმარების მხრივ საქართველო ზამთრის პიკის ქვეყანაა, თუმცა, როგორც 2.14 ნახაზზეა ნაჩვენები2, აღნიშნული სიტუაცია 2031 წლიდან, სავარაუდოდ, შეიცვლება და საქართველო ზაფხულის პიკის ქვეყანა გახდება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, უახლოეს მომავალში შესაძლებელი იქნება ელექტროენერგიის იმპორტის წილის შემცირება, გამომდინარე იქიდან, რომ ელექტროენერგიის პიკური მოთხოვნა ზაფხულის პერიოდში გადმოინაცვლებს, როდესაც არსებული ადგილობრივი რესურსების გამოყენებით შესაძლებელი იქნება მისი დაკმაყოფილება. მეორე მხრივ, გენერაციის ახალი ობიექტების ქვეყნის 1,600 1,400 1,200 1,000 800 600 400 200 0 1,370 1,087 1,067 1,120 1,195 1,176 იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ თბო ჰიდრო ქარი მოხმარება ნახაზი 2.13. ელექტროენერგიის წარმოება-მოხმარება თვეების მიხედვით (სალტეზე გაცემა) 2 საქართველოში ელექტროენერგიის ზაფხულისა და ზამთრის პერიოდების მოხმარების პროგნოზირებისათვის გამოყენებულია Compound Annual Growth Rate (CAGR), რომელიც ზამთრის პერიოდისათვის არის 3.4%, ხოლო ზაფხულის პერიოდისთვის - 4.4%. 2011-2021 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით, ზაფხულის პერიოდად განსაზღვრულია აპრილ-სექტემბერი, ხოლო ზამთრის პერიოდად – ოქტომბერ-მარტი. 31 12,000 11,000 10,000 მლნ კვტ.სთ ენერგოსისტემაში გაშვებით შესაძლებელი იქნება ზამთრის პერიოდში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად იმპორტირებული ელექტროენერგიის წილის შემცირება. 9,000 8,000 7,000 6,000 5,000 4,000 ზაფხული 2032 2031 2030 2029 2028 2027 2026 2025 2024 2023 2022 2021 2020 2019 3,000 ზამთარი ნახაზი 2.14. მოხმარება ზაფხულისა და ზამთრის პერიოდებში ელექტროენერგიის მოხმარებამიწოდების 2021 წლის ბალანსის შედეგების ანალიზის საფუძველზე შეიძლება ითქვას, რომ მნიშვნელოვანი ყურადღება უნდა მიექცეს გენერაციის ახალი სიმძლავრეების მშენებლობას ადგილობრივი ენერგორესურსების გამოყენებით. შესაბამისად, ჰიდრო– რესურსებთან ერთად მაქსიმალურად ათვისებული უნდა იქნეს სხვა ადგილობრივი ნახშირწყალბადოვანი 5.9% 0.5% 25.5% 68.2% თბოსადგურები დიდი და საშუალო ჰესები მცირე ჰესები ქარი ნახაზი 2.15 გენერაციის სიმძლავრეების სტრუქტურა და განახლებადი რესურსები, მათ შორის, პირველ რიგში – ქარისა და მზის ენერგორესურსები. აღსანიშნავია, რომ 2021 წელს საქართველოს ჯამური გენერაციის სიმძლავრე 2020 წელთან შედარებით 1%-ით გაიზარდა და 4,544.1 მგვტ შეადგინა. გენერაციის სიმძლავრეები ელექტროსადგურების ტიპების მიხედვით ნაჩვენებია ნახაზზე 2.15. 2.2.1 საცალო ბაზარი საანგარიშო წლის 1 ივლისს ძალაში შევიდა კომისიის 2020 წლის 13 აგვისტოს N47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესები“ (შემდგომში ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესები), რის შედეგადაც ელექტროენერგიის განაწილებისა და მიწოდების საქმიანობა განცალკევდა და მომხმარებლებისათვის ელექტროენერგიის მიწოდების საქმიანობის გაწევა დაიწყეს: საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისა და მცირე საწარმოებისათვის – უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელმა, ხოლო სხვა კატეგორიის მომხმარებლებისათვის – 32 225 353 351 255 208 200 198 362 382 231 253 392 251 330 342 352 206 227 243 ნოე 243 397 ოქტ 300 355 სექ 394 400 ივლ მლნ კვტ.სთ 500 ივნ ელექტროენერგიის საჯარო მომსახურების სახით მიმწოდებლებმა: სს „თელასის“ სალიცენზიო არეალში – შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელმა კომპანიამ“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სალიცენზიო არეალში – სს „ეპ ჯორჯია მიწოდებამ“. საანგარიშო პერიოდში კომისიამ დაამტკიცა შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიისა“ და სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ ელექტროენერგიის მიწოდების ხელშეკრულების სტანდარტული პირობები. მიწოდების ხელშეკრულების სტანდარტული პირობებით მომსახურება უზრუნველყოფს მომხმარებლებისთვის მომსახურების თანაბარი პირობებით გაწევას საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. ამასთანავე, კომისიამ დაამტკიცა ქვითრის ფორმა, რაც ხელს შეუწყობს მომხმარებლებისთვის მოხმარებული ელექტროენერგიის, გადასახდელი საფასურისა და მისი შემადგენელი კომპონენტების, აგრეთვე ენერგიის დაზოგვის საშუალებების თაობაზე ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას. საქართველოში ელექტროენერგიის საცალო ბაზარი მაღალკონცენტრირებულია (HHI = 5,128), სადაც ყველაზე დიდი საბაზრო წილი (58%) გააჩნია სს „ეპ ჯორჯია მიწოდებას“. კონკრეტულ ბაზარზე კონკურენციის დონის შესაფასებლად გამოიყენება ჰერფინდალჰირშმანის ინდექსი (HHI). იგი გამოითვლება, როგორც ბაზარზე არსებული მონაწილეების საბაზრო წილების (%) კვადრატების ჯამი. HHI ინდექსს შესაძლებელია გააჩნდეს მნიშვნელობა 0-დან 10,000მდე შუალედში, სადაც 0 ნიშნავს ბაზრის დაბალ კონცენტრაციას (სრულყოფილი კონკურენცია), ხოლო 10,000 – სრულყოფილ მონოპოლიას. ევროკომისიის განმარტებით, თუ HHI აღემატება 1,000-ს, მაშინ ბაზარი არის კონცენტრირებული, ხოლო თუ ინდექსის მნიშვნელობა მეტია 2,000-ზე, მაშინ ბაზარი მაღალკონცენტრირებულია. 392 280 100 თელასი / თელმიკო დეკ აგვ მაი აპრ მარ თებ იან 0 ეპჯ / ეპ ჯორჯია მიწოდება ნახაზი 2.16. რეგულირებული მიმწოდებლების მოხმარება ნახაზზე 2.16 მოცემულია ელექტროენერგიის რეგულირებული მიმწოდებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობა 2021 წლის თვეების მიხედვით. ნახაზიდან ჩანს, რომ როგორც სს „თელასის“/შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“, ისე სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“/სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ მაქსიმალური მოხმარებები იანვარ-დეკემბერსა და ივლისაგვისტოში ფიქსირდება. აღნიშნული ტენდენცია განპირობებულია საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარების სეზონურობით, სადაც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის ზრდა ზამთრისა და ზაფხულის პერიოდებში. 33 6,000 მლნ კვტ.სთ 5,000 4,000 3,000 3,007 3,932 3,431 2,932 2,449 2,317 2,000 1,000 1,314 1,378 1,483 1,468 1,576 1,571 2016 2017 2018 2019 2020 2021 0 საყოფაცხოვრებო არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 2.17. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ არეალში მოხმარება მომხმარებელთა კატეგორიების მიხედვით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ არეალში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მოხმარებამ საანგარიშო წელს მთლიანი მოხმარების 40% შეადგინა, ხოლო არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მოხმარებამ – 60%. საანგარიშო წელს, 2020 წელთან შედარებით, სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განაწილების არეალში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის ოდენობა 0.3%-ით, ხოლო არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის ოდენობა 5.4%-ით არის შემცირებული (იხ. ნახაზი 2.17). 3,000 2,500 2,575 1,500 1,038 198 500 1,104 1,000 2,652 2,000 346 მლნ კვტ.სთ რაც შეეხება სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიერ საცალო მომხმარებლებზე განაწილებული ელექტროენერგიის რაოდენობას ძაბვის საფეხურების მიხედვით, ჯამურად განაწილებული ელექტროენერგიის 68% მოიხმარეს 0.4 კვ ძაბვის ქსელზე მიერთებულმა მომხმარებლებმა, 5% – 110-35 კვ ქსელზე მიერთებულმა მომხმარებლებმა, ხოლო 27% – 6-10 კვ ქსელზე მიერთებულმა მომხმარებლებმა (იხ. ნახაზი 2.18). აღსანიშნავია, რომ წინა წელთან შედარებით 110-35 კვ ძაბვაზე მიერთებული მომხმარებლების მოხმარება 43%-ით არის შემცირებული, რისი მიზეზიც მომხმარებლების თავისუფალ ბაზარზე სავალდებულო გასვლაა. 0 110-35 კვ 6-10 კვ 2020 0.4 კვ 2021 ნახაზი 2.18. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მოხმარება ძაბვის საფეხურების მიხედვით 34 3,000 2,500 2,000 1,777 1,818 1,754 996 1001 993 989 1070 2017 2018 2019 2020 2021 1,663 1,488 1,500 1,000 500 0 საყოფაცხოვრებო არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 2.19. სს „თელასის“ მოხმარება მომხმარებელთა კატეგორიების მიხედვით 2,500 2,000 1,000 678 20 28 500 1,956 1,770 1,500 757 მლნ კვტ.სთ მლნ კვტ.სთ 2021 წელს სს „თელასის“ არეალში მოხმარების 61% – არასაყოფაცხოვრებო, ხოლო 39% საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებზე მოდის. არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობა წინა წელთან შედარებით 11.8%-ით გაიზარდა, ხოლო 2019 წელთან შედარებით 5.2%-ით შემცირდა. აღნიშნულის მიზეზი კოვიდ რეგულაციებიდან ეტაპობრივი გათავისუფლება და ეკონომიკური საქმიანობის აღდგენაა. საანგარიშო წელს სს „თელასის“ არეალის საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობა წინა წელთან შედარებით 8.1%-ით გაიზარდა (იხ. ნახაზი 2.19). 0 110-35 კვ 2020 6-10 კვ 0.4 კვ 2021 ნახაზი 2.20. სს „თელასის“ მოხმარება ძაბვის საფეხურების მიხედვით სს „თელასის“ ქსელშიც 0.4 კვ ძაბვის ქსელზე მიერთებულ მომხმარებლებზე განაწილებულ ელექტროენერგიას მნიშვნელოვანი წილი (72%) უჭირავს ჯამურად განაწილებულ ელექტროენერგიაში. 6-10 კვ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების წილმა 28% შეადგინა, ხოლო 110-35 კვ ქსელზე მიერთებული მომხმარებლების წილმა – 1% (იხ. ნახაზი 2.20.). 35 2.2.2 საბითუმო ბაზარი საანგარიშო წელს საბითუმო ბაზარზე რეგისტრირებული იყო ელექტროენერგიის 104 მწარმოებელი, მათ შორის: 5 თბოელექტროსადგური3, 2 მარეგულირებელი4, 8 ნაწილობრივ დერეგულირებული5, 15 დერეგულირებული6 და 78 მცირე სიმძლავრის7 (დერეგულირებული) ელექტროსადგური. 2021 წელს საბაზრო წილები ელექტროენერგიის სამი უმსხვილესი მწარმოებლისათვის გადანაწილდა შემდეგნაირად: შპს „ენგურჰესისთვის“ – 28.1%, შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგურისთვის 2“ – 7.9% და შპს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციისთვის“ –13.3%, ხოლო წარმოების სეგმენტის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა შეადგინა HHI2019 =1,26.78. შესაბამისად, გენერაციის სეგმენტი შეიძლება შევაფასოთ, როგორც კონცენტრირებული ბაზარი. აღნიშნული მაჩვენებლები წლების მიხედვით მოცემულია ცხრილში 2.1. დასახელება/წელი შპს „ენგურჰესი“ შპს „მტკვარი ენერგეტიკა“ შპს „ვარციხეჰესი“ 2016 31% 2017 31.5% 2018 33.4% 8.1% 9.9% 6.96% შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური“ 9.8% 7.3% 9.76% 2019 28.53% 7.28% 2020 24.8% 11.32% 18..52% შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“ შპს „ენერგო-პრო გენერაცია“ HHI 1,133.6 1,222.8 1,512.2 2021 28.1% 12.75% 7.9% 13.3% 1,516 1,226.7 1,596 ცხრილი 2.1. უმსხვილესი მწარმოებლის საბაზრო წილები და HHI საბითუმო ბაზარზე ელექტროენერგიით ვაჭრობა ხორციელდება პირდაპირი ხელშეკრულებით და საბალანსო ბაზარზე, რომელსაც ოპერირებას უწევს ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორი (ესკო), კომისიის მიერ დამტკიცებული საბალანსო ელექტროენერგიის ყიდვაგაყიდვის პირდაპირი ხელშეკრულების სტანდარტული პირობებით. 3 თბოელექტროსადგურები: გარდაბნის მე-9 ენერგობლოკი (შპს “მტკვარი ენერჯი“), აირტურბინა (შპს „ჯიფაუერი“), თბილსრესის მე-3 და მე-4 ბლოკები, გარდაბნის თბოელექტროსადგური (შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური“), გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2 (შპს „გარდაბნის თბოელექტროსადგური 2“). 4 მარეგულირებელი ელექტროსადგურები: ენგურჰესი და ვარდნილჰესი. 5 ნაწილობრივ დერეგულირებული ელექტროსადგურები: ხრამი 1, ხრამი 2, ძევრული, ჟინვალი, ვარციხე, გუმათი, რიონი და ლაჯანური ჰესი. 6 დერეგულირებული (15 მგვტ-ზე მეტი საპროექტო სიმძლავრის) ელექტროსადგურები ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიით: შაორიჰესი, ორთაჭალჰესი, ზაჰესი, ჩითახევჰესი, ხადორჰესი, აწჰესი, ლარსიჰესი, ფარავანჰესი, დარიალიჰესი, ხელვაჩაური 1 ჰესი, შუახევი ჰესი, კირნათი ჰესი, ოლდენერჯი ჰესი, მესტიაჭალა ჰესი 1 და მესტიაჭალა ჰესი 2, ქართლის ქარის ელექტროსადგური. 7 მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურები (15 მგვტ-ზე ნაკლები საპროექტო სიმძლავრის ელექტროსადგურები) ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიის გარეშე: ჯამში 78 ელექტროსადგური . 8 2021 წლის HHI ინდექსის დათვლისას გათვალისწინებულია კომპანიების მიერ სხვადასხვა ელექტროსადგურის ფლობა. 36 24% 22% 75% 76% 82% 76% 78% 69% 70% 82% 600 82% 89% 800 მლნ კვტ.სთ 24% 18% 31% 21% 79% თებ 30% 28% 72% იან 1,000 400 18% 1,200 25% 11% 18% 2021 წელს პირდაპირი ხელშეკრულებებით გაყიდულმა ელექტროენერგიამ შეადგინა 12,148 გვტ.სთ, ხოლო საბალანსო ბაზარზე გაყიდულმა ელექტროენერგიამ – 3,473 გვტ.სთ. შესაბამისად, პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიით ვაჭრობის წილმა შეადგინა ქსელში ჯამურად მიწოდებული ელექტროენერგიის 78%, ხოლო საბალანსო ელექტროენერგიის წილმა – 22%. რაც შეეხება აღნიშნულ მახასიათებლებს თვეების მიხედვით, ნაჩვენებია ნახაზზე 1.21. 200 პირდაპირი ხელშეკრულებებით დეკ ნოე ოქტ სექ აგვ ივლ ივნ მაი აპრ მარ 0 საბალანსო ბაზარზე ნახაზი 2.21. ელექტროენერგიით ვაჭრობა საბალანსო ბაზარზე და პირდაპირი ხელშეკრულებებით რაც შეეხება საბითუმო ბაზარზე პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის მიმწოდებლების სტრუქტურას თვეების მიხედვით, მოცემულია ნახაზზე 2.22. 37 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ იმპორტი 35.5% 31.9% 42.4% 27.8% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.7% 0.0% 8.5% თბოელექტროსადგური 22.2% 37.0% 18.5% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.6% 15.2% 28.8% 33.3% 8.4% ჰიდროელექტროსადგური 42.4% 31.1% 39.2% 63.9% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 99.4% 84.1% 71.2% 58.2% ნახაზი 2.22. პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის მიმწოდებლების სტრუქტურა პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის შემსყიდველების სტრუქტურა თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.23. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ სექ ოქტ ნოე დეკ ექსპორტიორი 0.0% 0.1% 0.0% 0.0% 9.0% 6.6% 2.0% 0.219% 0.2% 0.1% 0.0% 0.0% პირდაპირი მომხმარებლები 12.6% 14.8% 24.6% 22.9% 25.5% 20.3% 19.7% 22.262% 12.6% 11.3% 15.3% 14.3% გამანაწილებელი კომპანიები 87.4% 85.1% 75.4% 77.1% 65% აგვ 73.1% 78.3% 77.351% 87.1% 88.5% 84.6% 85.7% ნახაზი 2.23. პირდაპირი ხელშეკრულებებით ელექტროენერგიის შემსყიდველების სტრუქტურა 38 ბაზრის ოპერატორის მიერ შესყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის სტრუქტურა თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 2.24. 100.0% 90.0% 80.0% 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0% იმპორტი იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ 31.5% 59.8% 61.5% 15.9% 1.8% 0.0% 0.1% 3.1% 0.0% 0.8% 21.5% 31.7% ჰიდროელექტროსადგური 27.6% 37.7% 34.3% 82.1% 94.4% 92.0% 95.5% 40.2% 55.4% 74.3% 31.3% 28.0% ქარი 1.5% 2.5% 2.3% 2.0% 3.9% 5.0% 2.7% 1.8% 2.2% 3.6% 1.8% 1.3% თბოელექტროსადგური 39.5% 0.0% 1.8% 0.0% 0.0% 3.0% 1.7% 54.8% 42.3% 21.3% 45.4% 39.0% ნახაზი 2.24. ბაზრის ოპერატორის მიერ შესყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის სტრუქტურა 2021 წელს ბაზრის ოპერატორის მიერ შესყიდულ საბალანსო ელექტროენერგიაში მნიშვნელოვანი წილი უჭირავს იმპორტირებულ ელექტროენერგიას. რაც შეეხება ჰესებიდან წარმოებულ ელექტროენერგიას, ბაზრის ოპერატორი მას საბალანსო ბაზრისთვის მთელი წლის განმავლობაში შეისყიდის, ხოლო ივნის-ივლისში ჰესების მიერ წარმოებული ელექტროენერგია თითქმის მთლიანად აკმაყოფილებს საბალანსო ბაზარს (იხ. ნახაზი 2.25). 39 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% იან ს/მ + სსე-ს ქსელში დანაკარგის 8.5% უზრუნველსაყოფად თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ 7.0% 5.57% 8.3% 9.4% 11.9% 11.6% 7.9% 6.7% 11.0% 8.1% 10.0% 0.0% 0.0% 0.0% ექსპორტიორი 0.0% პირდაპირი მომხმარებლები 12.0% 27.2% 12.8% 23.9% 15.6% 8.7% 37.92% 8.0% 32.3% 53.8% 24.8% 1.4% 0.0% 3.0% 4.9% 0.00% 0.0% გამანაწილებელი კომპანიები 55.1% 65.8% 81.6% 64.8% 75.0% 60% 82.71% 84% 61% 0.1% 0.0% 0.0% 35.1% 67.1% 51.1% ნახაზი 2.25. ბაზრის ოპერატორის მიერ გაყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის სტრუქტურა ბაზრის ოპერატორისგან საბალანსო ელექტროენერგიას შეისყიდიან ელექტროენერგიის გამანაწილებელი კომპანიები და პირდაპირი მომხმარებლები. ძირითადად 40 დეკ ნოე ოქტ სექ აგვ ივლ ივნ მაი აპრ მარ თებ იან თეთრი/კვტ.სთ. ბაზრის ოპერატორის მიერ 20 16.7 17.0 17.5 16.9 16.8 17.0 გასაყიდი საბალანსო ელექტრო– 18 16.0 15.6 15.6 ენერგიის ფასი ფორმირდება ყოველ– 16 13.9 თვიურად, მის მიერ სხვადასხვა 12.8 14 11.2 კატეგორიის გენერაციის ობიექტებისა 12 და იმპორტიორებისაგან შესყიდული 10 ელექტროენერგიის ფასების საშუალო 8 შეწონილის პრინციპით. საანგარიშო 6 წელს, წინა წელთან შედარებით, გასაყიდი საბალანსო ელექტროენერგიის 2019 2020 2021 ფასი საშუალოდ 19.5%-ით გაიზარდა (იხ. ნახაზი 2.26). რაც შეეხება საანგარიშო ნახაზი 2.26. ბაზრის ოპერატორის მიერ გასაყიდი საბალანსო წელს დერეგულირებული ელექტროენერგიის საშუალო შეწონილი ფასი ელექტროსადგურების მიერ ბაზრის ოპერატორზე გაყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის ფასს, იგი 2019 წელთან შედარებით საშუალოდ 10.6%ით შემცირდა (იხ. ნახაზი 2.27). 14 12.304 12.304 10 8 6 4 1.857 2 დეკ 2021 ნოე სექ ოქტ 2020 აგვ ივლ 2019 ივნ მაი აპრ მარ თებ 0 იან თეთრი/კვტ.სთ. 12 ნახაზი 2.27. დერეგულირებული ელექტროსადგურების მიერ საბალანსო ბაზარზე გაყიდული ელექტროენერგიის ფასი 2.3. საქმიანობის განცალკევება გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევება გადამცემი სისტემის ოპერატორის სერტიფიცირება არის პროცედურა, რომელიც ადგენს გადამცემი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობას დამოუკიდებლობისა და განცალკევების მოთხოვნებთან. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემამ“ კომისიას 2021 წლის 21 იანვარს წარუდგინა გადამცემი სისტემის ოპერატორად სერტიფიცირების შესახებ განაცხადი (შემდგომში სერტიფიცირების განაცხადი) თანდართული დოკუმენტაციით. წარმოდგენილი სერტიფიცირების განაცხადით მოთხოვნილი იყო სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ გადამცემი სისტემის ოპერატორად სერტიფიცირება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონისა (შემდგომში - კანონი) და საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 13 ნოემბრის N682 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების გეგმით“ (შემდგომში - ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების გეგმა) გათვალისწინებული ქონებრივი განცალკევების მოდელის მიხედვით. კომისიამ წარმოდგენილი სერტიფიცირების განაცხადისა და თანდართული დოკუმენტაციის განხილვის შედეგად მიიჩნია, რომ სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა“ დიდწილად აკმაყოფილებდა კანონითა და ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების გეგმით გათვალისწინებულ ძირითად მოთხოვნებს, რის შედეგადაც 2021 წლის 4 მარტს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება (შემდგომში - წინასწარი გადაწყვეტილება) სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორად წინასწარი სერტიფიცირების თაობაზე, იმ პირობით, რომ 2021 წლის 31 დეკემბრამდე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო უზრუნველყოფდა სახელმწიფო ორგანოების მმართველობის სფეროში არსებული ენერგეტიკული კომპანიების მართვის უფლებების იმგვარ გადანაწილებას, რომ ერთი სახელმწიფო ორგანოს მართვაში არ აღმოჩნდებოდა, ერთი მხრივ, 41 ენერგიის გადაცემის/განაწილების და, მეორე მხრივ, წარმოების/მიწოდების/ვაჭრობის განმახორციელებელი კომპანიები, რაც ასევე უზრუნველყოფდა გადამცემი სისტემის ოპერატორების მმართველი საჯარო დაწესებულების დამოუკიდებლობას ბუნებრივი გაზის და/ან ელექტროენერგიის წარმოების/მიწოდების/ვაჭრობის განმახორციელებელი კომპანიების მმართველი სხვა საჯარო დაწესებულებებისაგან. ასევე სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემას“ დაევალა, რომ 2022 წლის 3 იანვრამდე კომისიაში წარმოედგინა ზემოაღნიშნული ღონისძიებების სრულყოფილად შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება, კანონისა და კომისიის 2020 წლის 7 მარტის N9 დადგენილებით დამტკიცებული „სერტიფიცირების წესების“ შესაბამისად, მოსაზრებების წარმოდგენის მიზნით წარედგინა ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს. ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს მოსაზრებების გათვალისწინებით, 2021 წლის 1 აპრილს კომისიის მიერ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორად სერტიფიცირების თაობაზე (შემდგომში საბოლოო გადაწყვეტილება) და სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემას“ დაევალა, რომ 2021 წლის 31 დეკემბრამდე დაესრულებინა 4 მარტის გადაწყვეტილებით განსაზღვრული ყველა ღონისძიების სრულყოფილად შესრულება. ამასთანავე, საბოლოო გადაწყვეტილებით განისაზღვრა იმ დოკუმენტების დეტალური ნუსხა, რომელთა წარმოდგენაც 2022 წლის 3 იანვრამდე უნდა უზრუნველეყო სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემას“ ზემოაღნიშნული ღონისძიებების სრულყოფილად შესრულების დადასტურების მიზნით. გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების შესაბამისობის პროგრამის დამტკიცება საანგარიშო წელს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებმა, სს „თელასმა“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამ“, კანონით დადგენილ ვადებში კომისიას დასამტკიცებლად წარუდგინეს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობის პროგრამები. კომისიის შენიშვნების შესაბამისად გადამუშავებული დოკუმენტები კომისიამ დაამტკიცა 2021 წლის 7 ოქტომბრის №75/8 და 9 დეკემბრის №52/2 გადაწყვეტილებებით. კომისიის მიერ დამტკიცებული შესაბამისობის პროგრამების ფარგლებში სს „თელასსა“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ დაეკისრათ ვალდებულებები, რაც, განცალკევების მოთხოვნების დანერგვისა და მათთან შესაბამისობის მიზნით, კანონისა და კომისიის 2020 წლის 16 ივლისის N39 დადგენილებით დამტკიცებული „გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების წესების“ შესაბამისად, სხვა საკითხებთან ერთად მოიცავს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის მიერ კონკრეტული ზომების მიღებას, საქმიანობის განხორციელებისას დისკრიმინაციული მოპყრობის აღმოფხვრას, აგრეთვე ინფორმაციის გამჟღავნების პროცედურისა და ინტერესთა კონფლიქტის აღმოფხვრის წესის დანერგვის ვალდებულებას. 42 გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატურის შეთანხმება შესაბამისობის ოფიცერი წარმოადგენს კანონით გათვალისწინებულ მნიშვნელოვან სიახლეს, რომელიც უზრუნველყოფს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების მოთხოვნებთან შესაბამისობას. ამ მიზნით შესაბამისობის ოფიცერი ახორციელებს შესაბამისობის პროგრამით დადგენილი მოთხოვნებისა და პირობების შესრულების უზრუნველყოფას, მათი ნებისმიერი დარღვევის შესახებ კომისიისთვის შეტყობინებას, ასევე უზრუნველყოფს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის ხელმძღვანელებსა და დასაქმებულებს შორის პოტენციურ ინტერესთა კონფლიქტის არსებობისა და მის აღმოფხვრასთან დაკავშირებული საკითხების გადაჭრას, ხოლო ანგარიშგების ნაწილში პერიოდული ანგარიშის შემუშავებასა და კომისიისთვის წარდგენას. საანგარიშო წელს სს „თელასმა“ გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობის პროგრამასთან ერთად კომისიას დასამტკიცებლად წარუდგინა გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატი. კომისიამ კანდიდატის კვალიფიკაციის, პროფესიული უნარებისა და დამოუკიდებლობის მოთხოვნების შესწავლისა და შეფასების შემდგომ 2021 წლის 9 დეკემბრის №52/1 გადაწყვეტილებით შეითანხმა სს „თელასის“ მიერ წარმოდგენილი შესაბამისობის ოფიცრის კანდიდატი. კომისიის გადაწყვეტილებით, შესაბამისობის ოფიცრის დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფის მიზნით, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორსა და შესაბამისობის ოფიცერს შორის გასაფორმებელი შრომითი ხელშეკრულება განისაზღვრა არანაკლებ ორწლიანი ვადით, რადგან აღნიშნული პერიოდი მიჩნეულ იქნა ოპტიმალურად შრომითი ურთიერთობის ორივე მხარისთვის - ერთი მხრივ, გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორისათვის არ წარმოიშობა გრძელვადიანი ვალდებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის კუთხით, ხოლო, მეორე მხრივ, შესაბამისობის ოფიცრისთვის აღნიშნული ვადა უზრუნველყოფს როგორც მის დამოუკიდებლობას, ისე შრომითი ურთიერთობის სტაბილურობას. 2.4. ლიცენზირება და ტექნიკური რეგულირება საქართველოში ელექტროენერგეტიკულ სექტორში 2021 წლის ფუნქციონირებს 26 ლიცენზიატი (იხ. დანართი №1), მათ შორის:  წარმოების – 21;  განაწილების – 2;  გადაცემის – 1;  ბაზრის ოპერირების - 2. 31 დეკემბრის მდგომარეობით საანგარიშო წელს კომისიის აპარატის მიერ ელექტროენერგეტიკულ სექტორში ლიცენზირებასთან დაკავშირებით მომზადდა 23 გადაწყვეტილება, კერძოდ: - კომისიის 2021 წლის 17 თებერვლის № 5/1 გადაწყვეტილებით შეტანილ იქნა ცვლილება შპს „ვარდნილჰესების კასკადის“ სახელზე გაცემულ ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიაში (№ 008; სერიით 11) და დამტკიცდა აღნიშნული ლიცენზიის „დანართი 1“ (ტექნიკური მონაცემები) და „დანართი 2“ (სალიცენზიო პირობები). შპს „ვარდნილჰესების კასკადის“ სახელზე გაიცა ახალი სალიცენზიო მოწმობა; - კომისიის 2021 წლის 17 თებერვლის № 5/2 გადაწყვეტილებით გაუქმდა კომისიის 2015 წლის 9 დეკემბრის № 71/2 გადაწყვეტილებით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიაზე“ გაცემული ელექტროენერგიის გადაცემის წინასწარი ლიცენზია (№ 007, სერიით 12) და, შესაბამისად, 43 - - - - - - - - ძალადაკარგულად ჩაითვალა კომისიის 2015 წლის 9 დეკემბრის № 71/2 და 2016 წლის 6 ოქტომბრის № 65/35 გადაწყვეტილებები; კომისიის 2021 წლის 18 თებერვლის № 6/1 გადაწყვეტილებით გაუქმდა კომისიის 2010 წლის 11 ნოემბრის № 26/2 გადაწყვეტილებით შპს „ენერგოტრანსის“ სახელზე გაცემული ელექტროენერგიის გადაცემის ლიცენზია (№ 006, სერიით 12) და ძალადაკარგულად გამოცხადდა კომისიის 2010 წლის 11 ნოემბრის № 26/2 და 2013 წლის 27 აგვისტოს № 20/2 გადაწყვეტილებები; კომისიის 2021 წლის 18 თებერვლის № 6/2 გადაწყვეტილებით შეტანილ იქნა ცვლილება სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის" სახელზე გაცემულ ელექტროენერგიის გადაცემის ლიცენზიაში (№ 004; სერიით 12) და დამტკიცდა აღნიშნული ლიცენზიის „დანართი 1“ (ტექნიკური მონაცემები) და „დანართი 2“ (სალიცენზიო პირობები). სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის" სახელზე გაიცა ახალი სალიცენზიო მოწმობა; კომისიის 2021 წლის 28 აპრილის №19/1 გადაწყვეტილებით სს „თელასზე“ გაიცა ელექტროენერგიის განაწილების ახალი ლიცენზია (№ 058, სერიით 14), რომელიც ამოქმედდა 2021 წლის 1 ივლისს და ამ გადაწყვეტილების ამოქმედებისთანავე გაუქმდა საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 1998 წლის 28 დეკემბრის № 82 გადაწყვეტილებით სს „თელასზე“ გაცემული ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზია №3/01. შესაბამისად, ძალადაკარგულად გამოცხადდა კომისიის 1998 წლის 28 დეკემბრის № 82 გადაწყვეტილება; კომისიის 2021 წლის 13 მაისის №20/2 გადაწყვეტილებით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიაზე“ გაიცა ელექტროენერგიის განაწილების ახალი ლიცენზია (№ 059, სერიით 14), რომელიც ამოქმედდა 2021 წლის 1 ივლისს და ამ გადაწყვეტილების ამოქმედებისთანავე გაუქმდა საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2007 წლის 18 მაისის № 9/3 გადაწყვეტილებით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიაზე“ გაცემული ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზია (№ 057, სერიით 14). შესაბამისად, ძალადაკარგულად გამოცხადდა კომისიის 2007 წლის 18 მაისის № 9/3 გადაწყვეტილება; კომისიის 2021 წლის 13 მაისის №20/1 გადაწყვეტილებით სს „საქართველო სახელმწიფო ელექტროსისტემაზე“ გაიცა ელექტროენერგიის გადაცემის ახალი ლიცენზია № 008 (სერიით 12), რომელიც ამოქმედდა 2021 წლის 1 ივლისს და ამ გადაწყვეტილების ამოქმედებისთანავე გაუქმდა სს „საქართველო სახელმწიფო ელექტროსისტემაზე“ გაცემული ელექტროენერგიის გადაცემის ლიცენზია (№ 004, სერიით 12). შესაბამისად, ძალადაკარგულად გამოცხადდა კომისიის 2021 წლის 18 თებერვლის № 6/2 გადაწყვეტილება; კომისიის 2021 წლის 20 მაისის № 22/2 გადაწყვეტილებით შევიდა ცვლილება სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციაზე“ გაცემულ ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიაში (№ 088; სერიით 11). აღნიშნული ცვლილება განპირობებულია იმით, რომ 2021 წლის 14 აპრილს სს „ენერგო-პრო ჯორჯია გენერაციას“ შეეცვალა სახელი და გახდა სს „ეპ ჯორჯია გენერაცია“; კომისიის 2021 წლის 29 ივლისის № 35/2 გადაწყვეტილებით შევიდა ცვლილება „სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემაზე“ ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერირების ლიცენზიის გაცემის შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2020 წლის 28 მაისის № 39/3 გადაწყვეტილებაში. აღნიშნული ცვლილების საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ „ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციაში“ შევიდა ცვლილება; კომისიის 2021 წლის 2 სექტემბრის № 38/4 გადაწყვეტილებით შევიდა ცვლილება „სს „საქართველოს ენერგეტიკულ ბირჟაზე“ ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერირების ლიცენზიის გაცემის შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი 44 ეროვნული კომისიის 2020 წლის 28 მაისის № 39/2 გადაწყვეტილებაში. აღნიშნული ცვლილების საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ „ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციაში“ შევიდა ცვლილება. 2.5. ქსელური საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები კომისია ყოველთვის ცდილობს ნორმატიული აქტების დახვეწას, რითიც უზრუნველყოფილ იქნება ქსელური მომსახურების გამჭვირვალობა და თანაბარუფლებიანობა. საანგარიშო პერიოდში კომისიამ დაამტკიცა „მაღალი ძაბვის მუდმივი დენის მიერთებების და მუდმივ დენზე მიერთებული სიმძლავრის პარკების ელექტრულ ქსელზე მიერთების მოთხოვნების გადავადების კრიტერიუმები“, „მოხმარების ობიექტების ელექტრულ ქსელზე მიერთების მოთხოვნების გადავადების კრიტერიუმები“ და „გენერაციის ობიექტების ელექტრულ ქსელზე მიერთების მოთხოვნების გადავადების კრიტერიუმები“. აღნიშნული კრიტერიუმების მიღების საფუძველია საქართველოს ევროპის ენერგეტიკული გაერთიანების წევრობა. ენერგეტიკული გაერთიანების დამფუძნებელ ხელშეკრულებასთან მიერთებით საქართველომ იკისრა ევროპის კავშირის ენერგეტიკულ კანონმდებლობასთან ეროვნული კანონმდებლობის დაახლოების ვალდებულება. ზემოაღნიშნული ცვლილებით უზრუნველყოფილ იქნა ევროკომისიის რეგულაციებთან (2016/631/EC, 2016/1447/EC, 2016/1388/EC) ჰარმონიზაცია. კომისიამ 2021 წლის 28 იანვრის № 2/6 და 11 თებერვლის №4/3 გადაწყვეტილებებით დაამტკიცა დაბალანსების მომსახურების მიმწოდებლის სარეგისტრაციო განაცხადი და შესაბამისი ხელშეკრულების სტანდარტული ფორმა. საანგარიშო პერიოდში არაერთი ცვლილება შევიდა კომისიის 2014 წლის 17 აპრილის №10 დადგენილებით დამტკიცებულ „ქსელის წესებში“. შესწავლილ და შერჩეულ იქნა კომპანიების მიერ 2020 წელში განხორციელებული ფაქტობრივი ინვესტიციები, რის შემდგომაც შეირჩა პროექტები, რომლებზეც კომპანიები ვალდებული არიან წარმოადგინონ აკრედიტებული ორგანოს მიერ გაცემული საექსპერტო დასკვნა სამშენებლო, სარემონტო ან სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ღირებულების დადგენის თაობაზე, საპროექტო ან სხვა საწყის დოკუმენტაციასთან შესაბამისობის და მოქმედ სტანდარტებთან შესაბამისობის მაჩვენებლების გათვალისწინებით. 2.5.1 გადაცემის საქმიანობა ელექტროენერგიის გადამცემი ქსელი ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი ინფრასტრუქტურული რგოლია. მისი გამართული ფუნქციონირება საფუძველია ქვეყნის მოსახლეობისა და წარმოების ობიექტების ენერგომომარაგების უსაფრთხოების უზრუნველყოფისა და ასევე ქვეყნის ეკონომიკური და ელექტროენერგეტიკული პოტენციალის მაქსიმალურად ეფექტიანად რეალიზაციაგანვითარებისთვის. საქართველოს ელექტროსისტემის გადამცემი ქსელის განვითარების ათწლიანი გეგმის დამტკიცება, როგორც სავალდებულოდ შესასრულებელი დოკუმენტისა, წარმოადგენს ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურისა და მისი მარეგულირებელი ნორმების განვითარების ახალ საფეხურს. მაღალი და ზემაღალი ნომინალური ძაბვის ელექტროენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის განვითარება არის ქვეყნის სტრატეგიული მნიშვნელობის ამოცანა, რაც, პირველ რიგში, გულისხმობს მდგრად, საიმედო, ტექნიკურ-ეკონომიკური თვალსაზრისით ოპტიმალური ელექტროგადამცემი ქსელის ფორმირება-ფუნქციონირებას, რომელიც განვითარების ნებისმიერ საფეხურზე 45 უზრუნველყოფს ელექტროენერგიის მიწოდების უსაფრთხოებას, ელექტროენერგიის ხარისხის სტანდარტის მოთხოვნებთან შესაბამისობას, გადაცემის ქსელის საკმარის გამტარუნარიანობას, განახლებადი ენერგიის წყაროების ქსელში ინტეგრაციას, რეგიონული თანამშრომლობისა და მეზობელ ქვეყნებს შორის ელექტროენერგიის მიმოცვლის მოცულობის გაზრდას. საანგარიშო წელს, კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, გადაცემის სისტემის ოპერატორის მიერ კომისიაში წარმოდგენილ იქნა 2022-2032 წლების გადამცემი ქსელის განვითარების ათწლიანი გეგმა. კომისიამ საქართველოს ელექტროსისტემის გადამცემი ქსელის განვითარების გეგმაზე შენიშვნებისა და რეკომენდაციების მომზადებისას, საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით, განხილვებში ჩართო დაინტერესებული მხარეები, განაწილების ლიცენზიატები და აკადემიური წრეების წარმომადგენლები. გეგმის განხილვისას კომისია, ზოგადი სტრატეგიული მნიშვნელობის საკითხებთან ერთად, როგორიც არის ელექტროენერგიის ბაზრის სტრუქტურული რეორგანიზაცია და ევროპულ კანონმდებლობასთან ჰარმონიზაცია, ხელმძღვანელობდა ელექტროენერგეტიკის სექტორში არსებული მწვავე ლოკალური პრობლემური საკითხებით, კერძოდ, საკურორტო და სამრეწველო ზონებსა და გადაცემის ქსელის საკვანძო ქვესადგურებში თავისუფალი მისაერთებელი სიმძლავრეების დეფიციტით, სხვადასხვა ობიექტური თუ სუბიექტური პროცესით განპირობებული გენერაციის ობიექტებისა და გადაცემის ინფრასტრუქტურის ობიექტების მშენებლობის გაჭიანურებით, მიმდინარე გლობალური პანდემიით და სხვა ხელშემშლელი ობიექტური პირობებით. საქართველოს ელექტროსისტემის გადამცემი ქსელის განვითარების 2022-2032 წლების გეგმის მნიშვნელოვან პოზიტიურ შედეგად უნდა ჩაითვალოს ქარისა და მზის განახლებადი რესურსების ფართო ინტეგრაციის კუთხით გადადგმული ნაბიჯები, რაც გამოიხატება, ჩატარებული კვლევების შედეგების საფუძველზე და გადამცემი ქსელის საიმედოობისა და ზოგადად ენერგოსისტემის მუშაობის მოქნილობის პერმანენტული ამაღლების ფონზე, განახლებადი ენერგიის რესურსებზე მომუშავე ელექტროსადგურების ქსელში ინტეგრაციის წილის ზრდაში. 2.5.2 განაწილების საქმიანობის რეგულირების ძირითადი შედეგები მსგავსად გადამცემი ქსელისა, ქვეყნისთვის მნიშვნელოვან ინფრასტრუქტურას წარმოადგენს გამანაწილებელი ქსელის გამართული მუშაობა და მისი განვითარება. საანგარიშო წელს, კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, განაწილების ლიცენზიატებმა კომისიაში წარმოადგინეს გამანაწილებელი ქსელის განვითარების ხუთწლიანი გეგმები, რომელთა შესწავლა და შეფასება განხორციელდა დარგში მოქმედი საუკეთესო პრაქტიკის გათვალისწინებით. კომისიის გადაწყვეტილებით განისაზღვრა გამანაწილებელი ქსელის განვითარების გეგმის შენიშვნები, რომელთა გამოსწორებაც დაევალათ განაწილების ლიცენზიატებს. კომისიამ 2021 წლის 31 დეკემბრის №58/5 გადაწყვეტილებით შეითანხმა სს „თელასის“ განვითარების გეგმა, 96 მლნ ლარის ჯამური ინვესტიციით, ხოლო 58/6 გადაწყვეტილებებით შენიშვნებით შეითანხმა სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ განვითარების გეგმა, 454 მლნ ლარის ჯამური ინვესტიციით. საანგარიშო წელს დეპერტამენტის მიერ შემუშავდა მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთების წესი. კომისიის 2021 წლის 29 ივნისის №36 დადგენილებით დამტკიცდა „ელექტროენერგეტიკის სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესი“. კომისიის 2021 წლის 25 ნოემბრის №51 დადგენილებით შევიდა ცვლილება კომისიის 28 ივნისის №19 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებში“, სადაც ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების მიერ გამანაწილებელ ქსელში არსებული ყველა საანგარიშსწორებო მრიცხველის წაკითხვა შესაბამისი თვის ბოლო ოთხ კალენდარულ დღეში. 46 2.5.3 ელექტროენერგიის დანაკარგების რეგულირება გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში ელექტროენერგიის დანაკარგების ნორმირება კომისიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფუნქციაა და ემსახურება მათ შესაძენად ხარჯების ოპტიმიზაციას და ასევე ენერგოეფექტურობის მნიშვნელოვანი ღონისძიებაა გარემოზე ნეგატიური ზემოქმედებისა და ემისიების შემცირების თვალსაზრისით. საქართველოს ელექტროენერგეტიკული ბაზრის რადიკალური გარდაქმნის პროცესში მოხდა საქსელო საქმიანობის გამოყოფა მიწოდება-წარმოების საქმიანობებისგან; მნიშვნელოვნად შეიცვალა მოთხოვნები აღრიცხვის სისტემების მიმართ, ელექტროენერგიის როგორც საბითუმო, ასევე საცალო გაცემის-გაყიდვების კუთხით, კერძოდ, საცალო დონეზე კომისიის მიერ მოთხოვნილ იქნა წაკითხვების ციკლის მიახლოება საბითუმო ციკლთან, რათა მეტი სიზუსტით მოხდეს ქსელში მიღებული მოცულობიდან დანაკარგების კომპონენტის გამოცალკევება და, შესაბამისად, მათი დარიცხვა საქსელო და მიმწოდებელ კომპანიებზე. გამომდინარე იქიდან, რომ 2021 წელს და მომდევნო წლებში მოსალოდნელი იყო რეგულირებადი საქსელო კომპანიების ქსელში ფაქტობრივი დანაკარგების მოცულობების მნიშვნელოვანი ფლუქტუაციები თვიურ ციკლში, კომისიამ თავისი 2021 წლის 10 ივნისის N14 დადგენილებით ცვლილება შეიტანა „ელექტროენერგიის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესში“ და უფრო მოქნილი გახადა იგი, კერძოდ, მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, თუ კონკრეტული რეგულირების პერიოდში გადაცემის ან განაწილების ლიცენზიატის ელექტრულ ქსელებში მოხდა ქსელის სტრუქტურის ან/და დატვირთვების ისეთი მნიშვნელოვანი ცვლილებები, რამაც გამოიწვია ლიცენზიატის ქსელში ფაქტობრივი დანაკარგების კომისიის მიერ დამტკიცებულ ნორმატიულ დანაკარგებთან მიმართებაში ზრდა არანაკლებ 5%-ისა წლიურ ჭრილში ან/და 10%-ისა კონკრეტული წლის განვლილ არანაკლებ სამი თვის პერიოდში (აღნიშნული უნდა დასტურდებოდეს ელექტროენერგიის მიღების და გაცემის წერტილებში საანგარიშსწორებო აღრიცხვის მონაცემებით), მაშინ კომისია უფლებამოსილია ლიცენზიატის მიერ სათანადო დასაბუთებისა და ფაქტობრივი მონაცემების კომისიაში წარმოდგენის შედეგად მოახდინოს დანაკარგების ნორმატივის ან/და მისი სტრუქტურის (ძაბვის საფეხურებს შორის გადანაწილება) გადაანგარიშება. აღნიშნული ცვლილება რეალიზებულ იქნა საანგარიშო წელს სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემასა“ და სს „თელასთან“ მიმართებაში, კერძოდ : - სს „სახელმწიფო ელექტროსისტემას“, კომისიის 9 დეკემბრის N54 დადგენილებით, ნაცვლად 1.76% -ისა, დაუდგინდა 1.92%; - სს „თელასს“, კომისიის 16 დეკემბრის N57 დადგენილებით, ნაცვლად 4.81 % ისა, დაუდგინდა 5.57%, მათ შორის : o 110 (35) კვ ძაბვის საფეხურისთვის -1.17%; o 10 (6) კვ ძაბვის საფეხურისთვის - 2.79%; o 0.4 კვ ძაბვის საფეხურისთვის -1.61%. საქსელო კომპანიების საანგარიშო წლის ფაქტობრივი დანაკარგების შედარება წინა წლის მაჩვენებელთან ობიექტურ წარმოდგენას გვიქმნის კომპანიების საქმიანობის ეფექტიანობასა და ქსელის დაგეგმვა-განვითარების ტენდენციებზე. საანგარიშო წელს ელექტროენერგიის გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელში ფაქტობრივმა ჯამურმა დანაკარგმა შეადგინა 5.7% (იხ. ნახაზი 2.28) ქსელში ჯამურად მიღებული ელექტროენერგიის რაოდენობასთან მიმართებაში (გადამცემ ქსელში – 1.88%, განაწილების ქსელში – 3.83%). აღნიშნული მაჩვენებელი 12.4 %-ით არის გაუჯობესებული წინა 2019 წლის მაჩვენებელთან შედარებით. 47 8.00% 7.00% 6.55% 7.26% 7.00% 6.67% 7.01% 5.70% 6.00% 5.00% 4.00% 5.39% 4.96% 4.68% 4.51% 5.10% 3.83% 3.00% 2.00% 1.00% 2.04% 1.99% 2.04% 1.87% 1.92% 1.88% 2016 2017 2018 2019 2020 2021 0.00% დანაკარგები გადამცემ ქსელში დანაკარგები განწილების ქსელში ნახაზი 2.28. დანაკარგები გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელებში სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში ფაქტობრივმა დანაკარგმა 511 გვტ.სთ შეადგინა, რაც ქსელში მიღებული ელექტროენერგიის 9.83%-ს შეადგენს და აღემატება დადგენილ ნორმატიულ ნორმას (9.80%). 2020 წელს კომპანიის ფაქტობრივმა დანაკარგმა ქსელში მიღებული ელექტროენერგიის 9.72% შეადგინა. შესაბამისად, საანგარიშო წელს იგი უმნიშვნელოდ, 1.13 %-ით არის გაზრდილი (იხ. ნახაზი 2.29). 600 12% 10.02% 10.37% 9.22% 500 9.80% 10% 9.80% 9.72% 9.83% 400 8% 7.86% 300 6% 200 4% 100 2% 430 477 527 486 511 2017 2018 2019 2020 2021 0 0% დანაკარგი (გვტ.სთ) დანაკარგი (%) ნორმატიული (%) ნახაზი 2.29. დანაკარგები სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში რაც შეეხება სს „თელასს“, კომპანიის ფაქტობრივმა დანაკარგმა (ქსელში მიღებასა და გაცემას შორის სხვაობის საანგარიშსწორებო მონაცემების ბაზაზე) 2021 წელს ქსელში მიღებული ელექტროენერგიის 2.83% შეადგინა, რაც 2020 წლის მონაცემზე 2-ჯერ ნაკლებია, აღნიშნულის 48 მიზეზი მრიცხველების წაკითხვის/აღრიცხვის მიდგომის შეცვლაა (იხ. ნახაზი 2.30), კერძოდ, საწყისი მონაცემი აღებულია ბლოკური წაკითხვით, ხოლო საბოლოო მონაცემი – ციკლური ანუ თვის ბოლოს წაკითხვით. ქსელის დანაკარგებზე უფრო ვალიდურ წარმოდგენას იძლევა წლის ბოლო მონაცემის იმავე წესით აღების შედეგის გამოყენება, რაც წლის დასაწყისში. სს „თელასის“ მონაცემებით, ქსელურმა დანაკარგმა შეადგინა 6.1% (ნაზაზი 2.30). 180 160 5.34% 5.65% 5.85% 5.85% 4.81% 5.57% 5.1% 100 4.78% 5.0% 5% 4% 80 3% 60 2.83% 40 20 7% 6% 140 120 6.10% 161 151 156 158 87 2017 2018 2019 2020 2021 0 2% 1% 0% დანაკარგი (გვტ.სთ) დანაკარგი (%) ნორმატიული (%) ნახაზი 2.30. დანაკარგები სს „თელასის“ ქსელში 2.6. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება (ელექტროენერგია) 2.6.1. სამართლებრივ-მეთოდოლოგიური საფუძვლები კომისიის მიერ ელექტროენერგეტიკის სექტორში მოქმედი სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვის (შედგომში – საწარმო) ელექტროენერგიის ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონი და ამავე კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის მიერ შემუშავებული და ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგიები. სატარიფო მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით, ელექტროენერგიის ტარიფების გაანგარიშებისას გამოიყენება საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებული „წამახალისებელი“ (ზღვრული შემოსავლების რეგულირება) და „დანახარჯები პლუს“ რეგულირების პრინციპები, რომლებიც უზრუნველყოფენ საწარმოს ფუნქციონირების სტაბილურობასა და ეფექტიანობის ზრდის სტიმულირებას, გაწეული მიზანშეწონილი დანახარჯების ანაზღაურებასა და გონივრული მოგების მიღებას. „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე 2021 წლის პირველი ივლისიდან ელექტროენერგიის მიწოდება (საბოლოო მომხმარებელზე ელექტროენერგიის გაყიდვა) ცალკე საქმიანობად განისაზღვრა და იგი აღარ წარმოადგენს განაწილების საქმიანობის შემადგენელს. შესაბამისად, კომისიის მხრიდან განაწილებისა და მიწოდების ტარიფების დადგენა ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორისა და საჯარო მომსახურების მიმწოდებელი საწარმოებისთვის ასევე განისაზღვრა ცალ-ცალკე. ბაზრის 49 ახალი მოდელის კონცეფცია ელექტროენერგიის მიწოდებას მოიაზრებს საჯარო და უნივერსალური მიმწოდებლების მეშვეობით საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის (მოსახლეობისთვის), მცირე საწარმოებისა და აგრეთვე გარკვეული მსხვილი საწარმოებისთვის, რომლებსაც არ ჰყავთ მიმწოდებელი, ხოლო ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებელი კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფით მოამარაგებს იმ მომხმარებლებს, რომლებმაც დაკარგეს მიმწოდებელი დაგეგმილი ან დაუგეგმავი შეზღუდვების ან მიმწოდებლის მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. კანონით გათვალისწინებული საჯარო მომსახურების ფარგლებში, რომელსაც სათანადო ენერგეტიკული საქმიანობისთვის საწარმოს აკისრებს საქართველოს მთავრობა, კომისია უფლებამოსილია მის მიერ დამტკიცებულ მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით დაადგინოს ელექტროენერგიის ტარიფები იმ საბოლოო მომხმარებლებისთვის, რომლებსაც ემსახურება საჯარო მომსახურების გამწევი მიმწოდებელი. შესაბამისად, მათ შორის, 2021 წლის 13 მაისის №8 და 24 ივნისის №15 დადგენილებებით „ელექტროენერგეტიკის სექტორში ტარიფებისა და საფასურების გაანგარიშების მეთოდოლოგიების“ დატკიცების შესახებ“ 2020 წლის 15 დეკემბრის №68 დადგენილებაში განხორცილებული ცვლილებებით კომისიამ დაამტკიცა: „უნივერსალური მომსახურების მიწოდების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“, „ელექტროენერგიის საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“, „ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“, „ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“ და „სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოების რეგულირებადი აქტივების ცვეთის/ამორტიზაციის ნორმები“. ზემოაღნიშნული დადგენილებით, გარდა „გარანტირებული სიმძლავრის საფასურის, გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების და ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიისა“ და „ელექტროენერგეტიკის სექტორში დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესისა“, ძალადაკარგულად გამოცხადდა კომისიის 2014 წლის 30 ივლისის №14 დადგენილებით დამტკიცებული ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიები და ცვეთა/ამორტიზაციის ნორმები. ზემოთ ხსენებული მიწოდების სატარიფო მეთოდოლოგიები უზრუნველყოფს მიმწოდებლის უწყვეტი და საიმედო ფუნქციონირების ხელშეწყობას, მომხმარებლების დაცვას ბაზრის გახსნის გარდამავალ ეტაპებზე და მათთვის სტაბილური ფასის განსაზღვრას. კანონმდებლობის შესაბამისად, საჯარო მომსახურების გამწევი მიმწოდებელი საწარმოები პასუხისმგებლები არიან უბალანსობაზე. შესაბამისად, სატარიფო მეთოდოლოგიების მიხედვით განსაზღვრული მომსახურების კომპონენტი, გარდა ტიპური რეგულირებადი დანახარჯებისა, ასევე ითვალისწინებს უბალანსობის ხარჯს, ხოლო გონივრული მოგება იანგარიშება ელექტროენერგიის საანგარიშსწორებო ფასის (ელექტროენერგიის საშუალო შეწონილი ფასის) 1.5%-ის ოდენობით. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ უნივერსალური მომსახურების და ასევე ელექტროენერგიის საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიაში, ტარიფის სტრუქტურაში გაითვალისწინება ამოღების რისკთან დაკავშირებული დანახარჯი, რომელიც უმცირებს მიმწოდებელს მომხმარებელზე დარიცხული თანხის ამოღების რისკს და იგი კომისიის მიერ განსაზღვრულია 0.5%-ის ოდენობით. კომისიის 2021 წლის 14 მაისის №№21/1, 21/2, 21/3, 21/4 და 21/5 გადაწყვეტილებებით დამტკიცდა: ელექტროენერგიის მიმწოდებლის, ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიატის, ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიატის, ელექტროენერგიის გადაცემის ლიცენზიატის და ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერატორების მიერ შესაბამისი ტარიფების გაანგარიშების მიზნით წარმოსადგენი სატარიფო განაცხადის ფორმები. 50 კანონით გათვალისწინებული დებულებების ფარგლებში, ბაზრის ახალ მოდელზე გადასვლიდან გამომდინარე, საანგარიშო პერიოდის პირველი ნახევრის განმავლობაში განხორციელდა ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების (სს „თელასი“, სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“) განცალკევება და შესაბამისი ლიცენზიების საფუძველზე (სს „თელასზე“ ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიის გაცემის შესახებ“ კომისიის 2021 წლის 28 აპრილის №19/1 გადაწყვეტილება და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიაზე“ ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიის გაცემის შესახებ“ კომისიის 2021 წლის 13 მაისის №20/2 გადაწყვეტილება) ისინი განისაზღვრა ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორებად, ხოლო 2021 წლის პირველი ივლისიდან საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 25 მაისის №236 დადგენილებით ელექტროენერგეტიკის სექტორში მიწოდების საჯარო მომსახურების სახით ვალდებულების განხორციელება დაეკისრა და უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლად, ელექტროენერგიის საჯარო მომსახურების სახით მიმწოდებლად და ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებლად 2023 წლის 1 იანვრამდე სს „თელასის“ სალიცენზიო არეალში განისაზღვრა შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია“ და სს „სს ენერგო-პრო ჯორჯიას“ სალიცენზიო არეალში – სს „ეპ ჯორჯია მიწოდება“. აღსანიშნავია, რომ სს „თელასისა“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასთვის“ 2021 წლის პირველი ივლისიდან მოქმედების პერიოდზე დადგენილი ელექტროენერგიის განაწილების ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს 2020 წლის 18 დეკემბერს შედგენილი ამავე საწარმოების დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის ანგარიშები, ვინაიდან სატარიფო მეთოდოლოგიის მოთხოვნათა გათვალისწინებით ახალი სატარიფო გაანგარიშებაც განხორციელდა იმავე საბაზისო 2019 წლის მონაცემებზე დაყრდნობით, რაც უკვე ასახულია კომისიის 2020 წლის 29 დეკემბრის №83 და №84 დადგენილებებით დამტკიცებულ ტარიფებში. „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 30-ე მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ამავე კანონის 29-ე მუხლით განსაზღვრული ფუნქციების შესასრულებლად კომისია უფლებამოსილია გადაცემის, განაწილებისა და ამავე კანონის მე-9 მუხლით გათვალისწინებული საჯარო მომსახურებების ტარიფების დადგენის დაყოვნების შემთხვევაში დაადგინოს დროებითი ტარიფები და განსაზღვროს სათანადო საკომპენსაციო ზომები, თუ საბოლოო ტარიფები განსხვავებული იქნება დროებითი ტარიფებისაგან. აღნიშნული საკანონმდებლო ნორმის საფუძველზე და იმის გათვალისწინებით, რომ ზემოთ ხსენებულ მიმწოდებელ საწარმოებს არ აქვთ საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების საქმიანობისთვის საჭირო შესაბამისი საბაზისო ფაქტობრივი დანახარჯები და ტექნიკური მაჩვენებლები, კომისიამ მიზანშეწონილად მიიჩნია მათთვის დაედგინა მიწოდების დროებითი ტარიფები. გამომდინარე იქიდან, რომ ,,ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 16 აპრილის №246 დადგენილებით განსაზღვრული ელექტროენერგიის ბაზრების ოპერატორების მიერ შესაბამისი საქმიანობის დაწყების თარიღად განისაზღვრა 2022 წლის 1 იანვარი (ნაცვლად 2021 წლის 1 ივლისისა), საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 25 მაისის №236 დადგენილების გათვალისწინებით, მიმწოდებელი საწარმოებისთვის დროებითი ტარიფები დადგინდა 2021 წლის 1 ივლისიდან 2022 წლის 1 იანვრამდე მოქმედების ვადით. კომისიის 2014 წლის 30 ივლისის №14 დადგენილებით დამტკიცებული „გარანტირებული სიმძლავრის საფასურის, გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების და ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ (დანართი №3) 141 მუხლის მე-4 პუნქტის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომისიის შესაბამისი გადაწყვეტილებებით, 2021 წლის განმავლობაში ყოველი მომდევნო სამთვიანი 51 პერიოდის გათვალისწინებით განხორციელდა გარანტირებული სიმძლავრის წყაროების (თბოსადგურების) ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ხელშეკრულებების შეთანხმებები. შედეგად, მთელს საანგარიშო პერიოდზე საწარმოო მიზნებისთვის მისაწოდებელი ყოველი ათასი კუბური მეტრი ბუნებრივი გაზის ფასი კვლავ განისაზღვრა 143 აშშ დოლარი დღგ-ის გარეშე და ანგარიშსწორებაც – ეროვნულ ვალუტაში (ლარში) საანგარიშო თვის ბოლო დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ აშშ დოლარის ლართან მიმართებაში დადგენილი გაცვლითი კურსით. 2021 წლის იანვარში (20.01.2021) განხორციელდა სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემისა“ და მისი შვილობილი კომპანიის - შპს „ენერგოტრანსის“ შერწყმა. შესაბამისად, კომისიის მიერ განხორციელდა სათანადო რეგულირება და „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ“ კომისიის 2021 წლის 26 თებერვლის №3 დადგენილებით გაუქმდა გადაცემის ფიქსირებული ტარიფები შპს „ენერგოტრანსზე“, ხოლო 2021-2025 სატარიფო რეგულირების პერიოდზე სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ელექტროენერგიის გადაცემის ფიქსირებული ტარიფების ახალ ოდენობად განისაზღვრა სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემისა“ და შპს „ენერგოტრანსის“ ელექტროენერგიის გადაცემის ტარიფების ჯამი, როგორც ეს განსაზღვრული იყო მოქმედი სატარიფო მეთოდოლოგიით. კანონისა და კომისიის 2020 წლის 27 მარტის №9 დადგენილების შესაბამისად კომისიის 2021 წლის პირველი აპრილის №14/3 გადაწყვეტილებით განხორციელდა სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორად სერტიფიცირება, ხოლო კომისიის 2021 წლის 13 მაისის №20/1 გადაწყვეტილებით მასზე გაცემულ იქნა ელექტროენერგიის გადაცემის ახალი ლიცენზია, რომლის ამოქმედების ვადად განისაზღვრა 2021 წლის 1 ივლისიდან პერიოდი. გამომდინარე იქიდან, რომ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, დისპეტჩერიზაცია აღარ წარმოადგენს ლიცენზირებად საქმიანობას და ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ 2021 წლის 4 იანვარს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემასა“ და სს გეს „საქრუსენერგოს“ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სს გეს „საქრუსენერგოს“ საკუთრებაში არსებული ელექტროგადამცემი ხაზებისა და მასთან დაკავშირებული ინფრასტრუქტურული კომპონენტების სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემისთვის” უვადო სარგებლობის უფლებით გადაცემასა და თანმდევი სარემონტო-საექსპლუატაციო მომსახურების გაწევის თაობაზე, კომისიის 2021 წლის 24 ივნისის №28/1 და №28/2 გადაწყვეტილებებით გაუქმდა სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ დისპეტჩერიზაციის და სს გეს „საქრუსენერგოს“ გადაცემის ლიცენზიები. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემას“ მიენიჭა ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერირების ლიცენზია საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის სეგმენტისათვის. სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა“ ჩამოყალიბდა, როგორც საქართველოს გადამცემი სისტემის ერთადერთი ოპერატორი, რომელიც ფლობს საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ გაცემულ ელექტროენერგიის გადაცემის ლიცენზიას, ასევე ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერირების ლიცენზიას (N008, სერიით 12) საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის სეგმენტისათვის. კომისიის 2021 წლის 18 მარტის №5 დადგენილებით ცვლილება შევიდა „ელექტროენერგეტიკის სექტორში ერთიანი საბუღალტრო-სააღრიცხვო სისტემის დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2016 წლის 27 დეკემბრის №43 დადგენილებაში და გარკვეული დაზუსტებები და შესწორებები განხორციელდა ანგარიშთა გეგმაში და ანგარიშთა გეგმის, ძირითადი საშუალებების აღრიცხვისა და ანგარიშგებათა ფორმების ინსტრუქციებში. ამასთან, აღნიშნული დადგენილებიდან 52 ამოღებული და გაუქმებული იქნა შესაბამისი ქვეპუნქტებით მიღებული ანგარიშგებათა ფორმები, ხოლო „ელექტროენერგეტიკის სექტორში ერთიანი საბუღალტრო-სააღრიცხვო სისტემის დანერგვის მიზნით ანგარიშგების ფორმების დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2021 წლის პირველი აპრილის №14/2 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა შესაბამისი ანგარიშგების ფორმები. 2.6.2. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები კომისიის მიერ დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგიებისა და რეგულაციების მიხედვით ტარიფები დგინდება რეგულირების პერიოდზე და კონკრეტული ენერგეტიკული საწარმოსთვის ინდივიდუალურად: განაწილება-გადაცემისთვის ხუთწლიან პერიოდზე, საჯარო მომსახურების ვალდებულებას დაქვემდებარებული ჰიდროელექტროსადგურებისთვის – სამი წლის ვადით, ხოლო თბოლექტროსადგურებისთვის – გარანტირებული სიმძლავრის საფასური ყოველწლიურად ანუ ერთი წლის ვადით და გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფი ყოველთვიურად, ფაქტობრივ მონაცემებზე დაყრდნობით. ტარიფების გაანგარიშების მიზნით 2021 წელს კომისიამ ელექტროენერგეტიკის სექტორის რიგ რეგულირებად საწარმოებს დაუდგინა ტარიფები. აღნიშნული პროცესი მოიცავდა ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ერთი და გამანაწილებელი სისტემის ორი ოპერატორისთვის, საჯარო მომსახურებას დაქვემდებარებული ელექტროენერგიის წარმოების 4 (თბოელექტროსადგური) ლიცენზიატისთვის, ელექტროენერგეტიკის სექტორში საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების საქმიანობას დაქვემდებარებული 2 საწარმოსთვის, აგრეთვე ელექტროენერგიის საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერატორისა (სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა“) და ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის (სს „საქართველოს ენერგეტიკული ბირჟა“) შესაბამისი ტარიფებისა და საფასურების დადგენას. შედეგად, კომისიის 2021 წლის 29 დეკემბრის №№70-73 დადგენილებებით დამტკიცდა შპს „ჯიფაუერის“ (აირტურბინა), შპს „გარდაბნის თბოსადგურის“ (კომბინირებული ციკლის აირტურბინა), შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაციისა“ (თბილსრესის მე3 და მე-4 ბლოკები) და შპს „მტკვარი ენერჯის“ (თბილსრესის მე-9 ბლოკი) თბოელექტროსადგურების გარანტირებული სიმძლავრის საფასურები (ცხრილი 2.2.), ხოლო გარანტირებული სიმძლავრის წყაროს ელექტროენერგიის წარმოების ზღვრული ტარიფები დადგენილი წესით ყოველთვიურ რეჟიმში ქვეყნდება კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე. საბალანსო ბაზრის ოპერატორისა და გარანტირებული სიმძლავრის საფასურების დადგენა (ლარი/დღე) საწარმო საქმიანობა / სადგური 2021 სს "საქართველოს სახელმწიფო საბალანსო ბაზრის ოპერატორი 7,226 ელექტროსისტემა" 58,076 შპს "მტკვარი ენერჯი" თბილსრესის მე-9 ბლოკი შპს "საქართველოს საერთაშორისო 22,205 ენერგეტიკული კორპორაცია" თბილსრესის მე-3 ბლოკი შპს "საქართველოს საერთაშორისო 24,217 ენერგეტიკული კორპორაცია" თბილსრესის მე-4 ბლოკი 39,742 შპს "ჯი-ფაუერი" აირტურბინული თბოსადგური 395,408 შპს "გარდაბნის თბოსადგური" კომბინირებული ციკლის თბოსადგური ცხრილი 2.2. 53 „ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 16 აპრილის №246 დადგენილებით 2022 წლიდან განსაზღვრულ სამიზნე მოდელზე გადასვლასთან დაკავშირებული ღონისძიებების განხორციელების შესაბამისად, 2021 წლის 29 დეკემბრის №68 და №69 დადგენილებებით პირველად კომისიის მიერ დადგინდა ელექტროენერგიის დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის – სს „საქართველოს ენერგეტიკული ბირჟის“ მომსახურების საფასურები (ცხრილი 2.3.) და ელექტროენერგიის საბალანსო და დამხმარე მომსახურებების ბაზრის ოპერატორის ტარიფი (ცხრილი 2.2.). დღით ადრე და დღიური ბაზრების ოპერატორის მომსახურების საფასურების დადგენა (თეთრი / კვტ.სთ) 2022-2023 საწარმო საფასური დღით ადრე ბაზარზე დაშვება (ლარი/წელი) 6,000 დღიურ ბაზარზე დაშვება (ლარი/წელი) 2,000 დღით ადრე ბაზარზე ნავაჭრი ელექტროენერგიისთვის 0.141 სს საფასური (ლარი/მგვტ.სთ) „საქართველოს დღიურ ბაზარზე ნავაჭრი ელექტროენერგიისთვის საფასური 0.120 ენერგეტიკული (ლარი/მგვტ.სთ) ბირჟა“ დღით ადრე ბაზარზე დამატებითი პორტფელის 1,000 მომსახურების საფასური (ლარი/წელი) დღიურ ბაზარზე დამატებითი პორტფელის მომსახურების 1,000 საფასური (ლარი/წელი) ცხრილი 2.3. 2021 წლის 29 ივნისის №№26-28 დადგენილებებით 1 ივლისიდან 2026 წლის 1 იანვრამდე მოქმედების ვადით (ხუთწლიან სატარიფო რეგულირების პერიოდზე) დამტკიცდა სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ ელექტროენერგიის გადაცემის (ცხრილი 2.4.) და სს „თელასისა“ და სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ელექტროენერგიის განაწილების ტარიფები (ცხრილი 2.5.). ელექტროენერგიის გადაცემის ტარიფების დადგენა (თეთრი / კვტ.სთ) 20.01.202101.07.20212024-2025 საწარმო 30.06.2021 31.12.2023 სს "საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა" 2.018 2.664 2.813 ცხრილი 2.4. ელექტროენერგიის განაწილების ტარიფების დადგენა (თეთრი / კვტ.სთ) 01.07.2021-31.12.2023 2024-2025 საწარმო ძაბვის საფეხური სს "თელასი" 110-35 კვ 2.411 0.544 სს "თელასი" 10-6-3.3 კვ 4.324 2.961 სს "თელასი" 380-220 ვ 8.172 6.184 სს "ენერგო პრო ჯორჯია" 110-35 კვ 3.257 1.851 სს "ენერგო პრო ჯორჯია" 10-6-3.3 კვ 5.453 4.950 სს "ენერგო პრო ჯორჯია" 380-220 ვ 11.979 9.427 ცხრილი 2.5. 54 2021 წლის 1 ივლისიდან 2022 წლის 1 იანვრამდე მოქმედების ვადით 2021 წლის 29 ივნისის №№29-34 დადგენილებებით და ასევე 2022 წლის 1 იანვრიდან 2022 წლის 1 მარტამდე მოქმედების ვადით (ელექტროენერგიის ბაზრის გახსნამდე) 2021 წლის 29 დეკემბრის №№62-67 დადგენილებებით დამტკიცდა სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ და შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ მომხმარებლებისთვის ელექტროენერგიის მიწოდების (უნივერსალური მომსახურების მიწოდების, საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების, ბოლო ალტერნატივის მიწოდების) ტარიფები (ცხრილი 2.6 – 2.8). აღნიშნული მიმწოდებლებისთვის საბოლოო მოხმარების ტარიფები შედგება კომისიის მიერ ამავე საწარმოებისთვის დადგენილი მიწოდების და განაწილების ტარიფების, აგრეთვე გადაცემის ტარიფის ჯამისგან. უნივერსალური მომსახურების საბოლოო მომხმარებლის ტარიფი (თეთრი / კვტ.სთ) მომხმარებლის კატეგორია 01.07.2021 საწარმო 10-6-3.3 კვ, საყოფაცხოვრებო 18.136 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო, მცირე საწარმო 17.072 შპს "თბილისის ელექტრომიმწოდებელი 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 0-101 კვტ.სთ/თვე 4.453 კომპანია" 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 101-301 კვტ.სთ/თვე 7.853 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, >301 კვტ.სთ/თვე 11.653 10-6-3.3 კვ, საყოფაცხოვრებო 18.052 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო, მცირე საწარმო 12.442 სს "ეპ ჯორჯია 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 0-101 კვტ.სთ/თვე 3.753 მიწოდება" 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, 101-301 კვტ.სთ/თვე 3.753 220-380 ვ, საყოფაცხოვრებო, >301 კვტ.სთ/თვე 4.491 ცხრილი 2.6. საჯარო მომსახურების საბოლოო მომხმარებლის ტარიფი (თეთრი / კვტ.სთ) მომხმარებლის კატეგორია 01.07.2021 საწარმო 110-35 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 18.120 შპს "თბილისის 10-6-3.3 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 18.136 ელექტრომიმწოდებელი 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო გარდა მცირე კომპანია" 17.072 საწარმოსი 110-35 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 18.034 სს "ეპ ჯორჯია 10-6-3.3 კვ, არასაყოფაცხოვრებო 18.052 მიწოდება" 220-380 ვ, არასაყოფაცხოვრებო გარდა მცირე 12.442 საწარმოსი ცხრილი 2.7. 55 ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფი (თეთრი / კვტ.სთ) 01.07.2021 საწარმო შპს "თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანია" 19.260 სს "ეპ ჯორჯია მიწოდება" 18.594 ცხრილი 2.8. ამასთან, მოქმედი კანონმდებლობისა და შესაბამისი კანონქვემდებარე ადმინისტრაციულსამართლებრივი და ნორმატიული აქტების საფუძველზე, საბოლოო მომხმარებლის ტარიფების განსაზღვრის ფარგლებში ზემოთ ხსენებულ მიწოდების დროებით ტარიფებში გათვალისწინებული ელექტროენერგიის შესყიდვის დანახარჯის უზრუნველყოფის მიზნით კომისიამ 2021 წლის 30 ივნისის №31/1 გადაწყვეტილებით განსაზღვრა შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიისა“ და სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“ მიერ ელექტროენერგიის უნივერსალური მიწოდებისა და საჯარო მომსახურების სახით მიწოდების საქმიანობის ფარგლებში ელექტროენერგიის მწარმოებლებისა და სს „ელექტროენერგეტიკული სისტემის კომერციული ოპერატორისგან“ შესასყიდი ელექტროენერგიის ოდენობები და შესყიდვის პირობები. მიწოდებისა და საბოლოო მომხმარებლის მოქმედი ტარიფების და მათი შემადგენელი კომპონენტების შესახებ ინფორმაცია ასახულია დანართებში №5 - 8. 2.6.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი (ცხრილები, გრაფიკები) საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 2.9 და ნახაზზე 2.31 წარმოდგენილია სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედი ელექტროენერგიის საყოფაცხოვრებო ტარიფები. საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კვტსთ) ქვეყანა აზერბაიჯანი უკრაინა საქართველო კოსოვო სომხეთი მოლდოვა თურქეთი ჩრდილოეთ მაკედონია სერბეთი ბოსნია და ჰერცოგოვინა ალბანეთი ჰოლანდია 17.049 18.314 22.344 22.904 24.486 30.424 31.865 31.910 32.122 33.500 35.585 35.960 56 უნგრეთი ბულგარეთი მონტენეგრო ისლანდია ხორვატია ნორვეგია ესტონეთი ლიეტუვა მალტა შვედეთი რუმინეთი ფინეთი ლატვია სლოვენია პოლონეთი სლოვაკეთი ჩეხეთი საბერძნეთი საფრანგეთი ლუქსემბურგი კვიპროსი ლიხტენშტეინი ავსტრია გაერთიანებული სამეფო პორტუგალია დანია ესპანეთი ირლანდია იტალია ბელგია გერმანია 38.332 38.441 38.772 42.376 49.911 50.111 50.956 51.278 58.357 58.514 58.898 59.180 60.156 61.792 61.811 64.147 66.347 66.895 72.141 73.156 74.879 77.120 83.348 84.022 84.548 88.752 92.099 93.558 99.392 103.703 125.059 ცხრილი 2.9. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კვტსთ) (გადასახადების ჩათვლით) 57 ნახაზი 2.31. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კვტსთ) (გადასახადების ჩათვლით 2.6.4. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი კომისიის მიერ 2020 წლის 15 დეკემბრის №68 დადგენილებით დამტკიცებული შესაბამისი სატარიფო მეთოდოლოგიებით განსაზღვრული პრინციპების შესაბამისად, საწარმოებისთვის დადგენილ ტარიფში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს როგორც განხორციელებული ინვესტიციები, ასევე ელექტროენერგიის გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემების ოპერატორების მიერ განსახორციელებელი ინვესტიციები, კომისიის მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეთანხმებული საინვესტიციო გეგმის შესაბამისად. აღნიშნულ კონტექსტში სატარიფო განაცხადების განხილვისას კომისიის მხრიდან განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა როგორც შესრულებული, ასევე მიმდინარე საინვესტიციო პროექტების ანალიზსა და მონიტორინგს. სატარიფო მეთოდოლოგიების საფუძველზე ტარიფების გაანგარიშებისას კომისია საწარმოს რეგულირებადი აქტივების ბაზაში ასახავს ტარიფის გაანგარიშების წელს და სატარიფო წელს დაგეგმილ ინვესტიციებს ელექტროენერგიის გადაცემის და განაწილების ლიცენზიატის მიერ წარმოდგენილი საინვესტიციო გეგმის შესაბამისად, რომელიც ტარიფის დადგენამდე წინასწარ უნდა შეთანხმდეს კომისიასთან. საწარმო ვალდებულია დაასაბუთოს განსახორციელებელი ინვესტიციების აუცილებლობა და მისი განხორციელების შედეგად მისაღები ეფექტი და სარგებელი. იმ შემთხვევაში, თუ საწარმო განხორციელებული ინვესტიციების შედეგად ვერ მიაღწევს დაგეგმილ სამიზნე მაჩვენებელს (მათ შორის, მომსახურების სტანდარტებთან დაკავშირებით), კომისია უფლებამოსილია გამოიყენოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული სანქციების მექანიზმები, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ საწარმო მიაღწევს დაგეგმილ სამიზნე მაჩვენებელზე უკეთეს მაჩვენებლებს, შესაძლებელია კომისიის მხრიდან გამოყენებულ იქნეს საწარმოთა 58 წახალისების მექანიზმები. ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიატები ვალდებული არიან, კომისიის მიერ ინდივიდუალური ნორმატიულ-ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტით შეთანხმებულ საინვესტიციო პროექტებზე განახორციელონ დეტალური ანგარიშგება ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების შესახებ, თითოეულ პროექტზე ცალ-ცალკე, ხოლო მოწოდებული პროექტებიდან კომისიის მიერ მითითებულ სამშენებლო (სამონტაჟო)-სარეაბილიტაციო სახის საინვესტიციო პროექტებზე გონივრულ ვადაში დამატებით უზრუნველყონ საექსპერტო დასკვნების წარმოდგენა ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების შესახებ. აღნიშნულის შესწავლისა და ანალიზის შედეგად დადგინდება წინასწარ შეთანხმებულ საინვესტიციო გეგმებთან ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებლების შესაბამისობა და შემდგომში დაკორექტირდება ლიცენზიატი საწარმოსთვის დადგენილი ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფები (ასეთის საჭიროების შემთხვევაში). ელექტროენერგეტიკული სექტორის შესაბამისი ლიცენზიატის მიერ განხორციელებული მიზანმიმართული ინვესტიციის შედეგად საბოლოო ჯამში მიღწეულ უნდა იქნეს საჯარო მომსახურების გამწევი გენერაციის ობიექტებისა და ელექტრული ქსელის საიმედოობის, უსაფრთხოებისა და ელექტროენერგიის სათანადო ხარისხის მაჩვენებლების გაუმჯობესება. ნახაზი 2.32. 2021 წლისთვის დაგეგმილი და ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციები (ათასი ლარი) 2021 წელს ელექტროენერგეტიკულ სექტორში სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემისა და განაწილების ლიცენზიატების მიერ ფაქტობრივად განხორციელებულმა ინვესტიციამ ჯამში შეადგინა 256,394 ათასი ლარი, რომლის მაჩვენებლებიც თითოეული საქმიანობისა და დაფინანსების წყაროს მიხედვით წარმოდგენილია ნახაზებზე 2.32-2.34. 59 ინვესტიცია ელექტროენერგეტიკის სექტორში (ათასი ლარი) 30,491 12% გადაცემადისპეტჩერიზაცია 89,782 35% განაწილება წარმოება 136,122 53% ნახაზი 2.33. 2021 წელს განხორციელებული ინვესტიციები საქმიანობების მიხედვით (ათასი ლარი) ინვესტიცია ელექტროენერგეტიკის სექტორში (ათასი ლარი) 38,333 15% საკუთარი სახსრებით 119,833 47% 98,229 38% სესხით მესამე მხარის დაფინანსებით ნახაზი 2.34. 2021 წელს განხორციელებული ინვესტიციების დაფინანსების წყარო (ათასი ლარი) ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების მიზანია მათ სალიცენზიო არეალში ელექტრომომარაგების ეფექტიანობის და საიმედოობის ამაღლება, ასევე სიმძლავრეების გაზრდა ელექტროქსელის შემდგომი განვითარებისთვის, რისთვისაც ყოველწლიურად ახორციელებენ ინვესტიციებს. 2021 წელს სს „თელასის“ მიერ საწარმოო და არასაწარმოო სფეროში ჩადებული ინვესტიციების მოცულობა 43,893 ათას ლარს შეადგენს. აქედან 12,705 ათასი ლარი ტექნიკური გადაიარაღების, რეკონსტრუქციისა (35-110 კვ. და 6-10 კვ ქვესადგურები, 110-35 კვ-იანი საჰაერო გადამცემი ხაზები, 0.4-10 კვ საკაბელო მეურნეობა და სხვ.) და კაპიტალური რემონტების (ძალოვანი 60 ტრანსფორმატორები, ქვესადგურების ელექტრული და სამშენებლო ნაწილი, სააბონენტო აღრიცხვის კვანძების რემონტი და ჩანაცვლება) პროექტების განხორცილებას მოხმარდა. 27,588 ათასი ლარი ახალი აბონენტების მიერთების და ქსელის გაფართოების პროექტებზე დაიხარჯა, რომლის ფარგლებშიც 2021 წლისათვის მოხდა 4,476 ახალი მიერთების განაცხადის შესრულება, ხოლო ქსელზე მიერთების საფასურის შემოსავალმა შეადგინა 18,648 ათასი ლარი დღგ-ის გარეშე. გარდა ამისა, განხორციელდა სხვადასხვა საჭირო ინსტრუმენტისა და მოწყობილობის, ორგტექნიკისა და პროგრამული უზრუნველყოფის შეძენა, რამაც ჯამში 3,600 ათასი ლარი შეადგინა. ანალოგიური მიმართულებებით განახორციელა ასევე ინვესტიციები სს „ენერგო-პრო ჯორჯიამაც“, რამაც ჯამში 2021 წლისთვის 92,229 ათასი ლარი შეადგინა. შესრულებული ინვესტიციების ფარგლებში აშენდა და ექსპლუატაციაში შევიდა 17 კომპლექტი MMO-ს ტიპის ამომრთველი; 35/110 კვ ქვესადგურებში გარემონტდა სხვადასხვა სიმძლავრის ძალოვანი 10-6/0,4 კვ-ის ტრანსფორმატორები, შეკეთდა საქვესადგურო შენობები და დამონტაჟდა სამორიგეო ჯიხურები, სხვადასხვა სახის სარეაბილიტაციო-სამონტაჟო სამუშაოები განხორციელდა ელექტროგადამცემ ხაზებზე; სარეაბილიტაციო სამუშაოები შეეხო ასევე 10/6 კვ. ქსელს, კერძოდ, დაიდგა ახალი ძალოვანი ტრანსფორმატორი, დამონტაჟდა საყრდენები და სადენები, გამოიცვალა და დამონტაჟდა კაბელები, შემოიღობა, გადაიხურა და სარემონტო სამუშაოები ჩაუტარდა სატრანსფორმატორი პუნქტებს და შეიცვალა და რეაბილიტირდა 27 გკტპ და 93 კტპ. მოეწყო ასზე მეტი ძაბვის უჯრედი, ცენტრალურ გამანაწილებელ პუნქტებში მოეწყო ვაკუუმური ტიპის ამომრთველები და ასზე მეტი სახაზო გამთიშველი. კახეთის 0,4 კვ ქსელის რეაბილიტაციის ფარგლებში დამონტაჟდა 6500 დგარი, 243.2 კმ თვითმზიდი იზოლირებული კაბელი, მათ შორის კახეთის 0,4 კვ ქსელის რეაბილიტაციაგამრიცხველიანების ფარგლებში – 471 დგარი, 30.88 კმ საჰაერო იზოლირებული სადენი და 1553 მრიცხველი. ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების – სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასა“ და სს „თელასის“ მიერ 2021 წელს განხორციელებული ინვესტიციები წარმოდგენილია ნახაზზე 2.35. ინვესტიცია ელექტროენერგიის განაწილების სექტორში (ათასი ლარი) სს "თელასი" 43,893 32% სს "თელასი" სს "ენერგო პრო ჯორჯია" სს "ენერგო პრო ჯორჯია" 92,229 68% ნახაზი 2.35. სს „ენერგო-პრო ჯორჯიასა“ და სს „თელასის“ მიერ 2021 წელს განხორციელებული ინვესტიციები 61 2.7. განახლებადი ენერგიისა და ენერგოეფექტიანობის ხელშეწყობა საქართველოში არსებული ელექტროენერგეტიკული რესურსების ეფექტიანად გამოყენების, ელექტროენერგეტიკული უსაფრთხოების გაზრდისა და მდგრადობის ამაღლების, ასევე ქვეყანაში ელექტროენერგიაზე მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების მიზნით, ელექტროენერგეტიკული სექტორის სამომავლო განვითარების ერთ-ერთ პრიორიტეტად რჩება განახლებადი ენერგიის რესურსების ათვისება. საქართველო მდიდარია განახლებადი ენერგიების სხვადასხვა წყაროთი. მაშინ, როდესაც წყლის რესურსებს საქართველოში ისტორიულად წამყვანი როლი გააჩნია, ალტერნატიული განახლებადი წყაროები სულ უფრო მეტ აქტუალობას იძენს (როგორიცაა ქარი, მზე და ა.შ.). ზემოაღნიშნული კანონმდებლობის მიღება და შესაბამისი კანონქვემდებარე აქტების განვითარება ხელს შეუწყობს ამ რესურსების ათვისებას. კომისიას მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება განახლებად ენერგიებსა და ენერგოეფექტიანობასთან დაკავშირებული კანონმდებლობის პრაქტიკულ განხორციელებაში. ამ მიზნებისთვის კომისია აპირებს შესაბამისი ცვლილებების განხორციელებას „ქსელის წესებში“ და ახალი ელექტროენერგიის ბაზრის წესების დამტკიცებას, რომლებშიც გათვალისწინებული იქნება განახლებადი ენერგიის წყაროების ქსელზე პრიორიტეტული დაშვების, საჭიროების შემთხვევაში ქსელზე დაშვების ხარჯების სრულად ან ნაწილობრივ ქსელურ ოპერატორებზე დაკისრებისა და ელექტროენერგიის ბაზარზე საჯარო ვალდებულებების განსაზღვრა საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. აღსანიშნავია, რომ კომისიამ, აღნიშნული კანონიდან გამომდინარე, 2021 წელს ასევე დაამტკიცა ელექტროენერგიის წარმოშობის სერტიფიკატის გაცემის წესი. კომისიას წამყვანი როლი ენიჭება მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების რეგულირებისა და წახალისების კუთხით, რისთვისაც 2016 წლიდან მოქმედებს ე.წ. „ნეტო-აღრიცხვის“ რეგულაცია, რომლის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია მომდევნო პარაგრაფში. 2.7.1 ნეტო–აღრიცხვის რეგულაციის დანერგვის შედეგები ნახაზი 2.36. „ნეტო აღრიცხვის“ საილუსტრაციო სქემა 62 მომხმარებლის აქტიური ჩართვა საცალო ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ფუნქციონირებაში ელექტროენერგეტიკული ბაზრის განვითარების თანამედროვე ტენდენციაა. აღნიშნული პროცესის კარგად აპრობირებული ხერხია მომხმარებლის მიერ საკუთარი მოხმარების დაკმაყოფილება მიკროსიმძლავრის განახლებადი ენერგიის წყაროების საშუალებით, რაც საერთაშორისო დონეზე სხვადასხვა წამახალისებელი პოლიტიკით არის მხარდაჭერილი. მომხმარებლის საკუთრებაში არსებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების ერთ-ერთ ტრადიციულ და ფართოდ გავრცელებულ პოლიტიკას წარმოადგენს ე.წ. ნეტო-აღრიცხვა, რომელიც პოპულარობით სარგებლობს საქართველოშიც. საქართველოში აღნიშნული წამახალისებელი მექანიზმი ამოქმედდა 2016 წელს, სემეკის მიერ მიღებული შესაბამისი დადგენილებით9. თავდაპირველად დაშვებულ იქნა ინდივიდუალური მიერთებები, რამაც ბიძგი მისცა სამომხმარებლო დონეზე მიკროელექტროსადგურების მიმართ ინტერესს. მეორე ეტაპზე, 2019 წელს, კომისიამ განახორციელა ცვლილებები ზემოაღნიშნულ რეგულაციაში, რომელმაც გაითვალისწინა მომხმარებელთა ჯგუფის ერთობლივი ჩართვის შესაძლებლობა ნეტო-აღრიცხვის პროგრამაში, ხოლო 2020 წელს კომისიის გადაწყვეტილებით მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მაქსიმალური დასაშვები დადგმული სიმძლავრე 100 კილოვატიდან გაიზარდა 500 კილოვატამდე. კომისიის ხელთ არსებული ინფორმაციით, 2021 წლის ბოლოს სს „თელასის” არეალში „ნეტო-აღრიცხვით“ სარგებლობდა 131 აბონენტი, ჯამური სიმძლავრით – 5,857 კვტ, ხოლო სს „ენერგო პროჯორჯიას“ არეალში – 237 აბონენტი, ჯამური სიმძლავრით – 11,854 კვტ. 2021 წელს ნეტო-აღრიცხვის სისტემაში სულ დაფიქსირდა 368 აბონენტი, ჯამური სიმძლავრით - 17,711 კვტ. ჯამში 2021 წელს ნეტო-აღრიცხვა, წინა წელთან შედარებით ხასიათდება შემდეგი მაჩვენებლებით: აბონენტების რაოდენობა გაიზარდა 1.5-ჯერ, ხოლო მიერთებული სიმძლავრე – 4.35-ჯერ. ნახაზზე 2.37 ნაჩვენებია 2016-2021 წლების პერიოდში საქართველოში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა. აშკარაა, რომ ნეტო აღრიცხვის სისტემაში ჩართული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურებისთვის მისაერთებელი ზღვრის გაზრდამ დადებითი გავლენა მოახდინა მიკროსიმძლავრეების ზრდის მაჩვენებელზე, მაგრამ ძირითადად ინდივიდუალური მიერთებების ხარჯზე, რადგანაც 2021 წლის მონაცემებით ჯგუფური მიერთების მხოლოდ 15 მოთხოვნას ჰქონდა ადგილი. დადგმული სიმძლავრე (კვტ.) 20000 17,710 18000 16000 14000 12000 11,853 10000 8000 6000 4,068 4000 2000 0 2,145 137 35 102 2016 745 283 136 147 2017 372 373 2018 თელასი ენერგო-პრო ჯორჯია 9 2,529 1,077 1,068 1,539 2019 2020 5,857 2021 სულ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნულ კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის №20 დადგენილებით დამტკიცებული ,,ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესები“. 63 ნახაზი 2.37. 2016-2020 წლებში საქართველოში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების დინამიკა მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების განვითარების კუთხით მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო საქართველოს პარლამენტის მიერ 2019 წლის 20 დეკემბერს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ და „განახლებადი წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და გამოყენების წახალისების შესახებ“ საქართველოს კანონების მიღება. აღნიშნული კანონების დამტკიცებამ სხვა საკითხებთან ერთად ახალი შესაძლებლობები გააჩინა ნეტო-აღრიცხვის პროგრამის გაუმჯობესებისა და მიკროელექტროსადგურების განვითარების უფრო აქტიური წახალისებისთვის. ახალი კანონმდებლობით განსაზღვრულია მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის სიმძლავრის ზღვრის ზრდა 100 კილოვატიდან 500 კილოვატამდე, რაც კომისიას აძლევს უფლებამოსილებას მიკროელექტროსადგურის სიმძლავრის ზღვრის გაზრდით უფრო მეტი და მძლავრი ელექტროსადგურები ჩართოს ე.წ. „ნეტო-აღრიცხვის“ პროგრამაში. ამასთანავე, მოხსნილია მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის ფიზიკური განთავსების ვალდებულება ელექტროენერგიის მოხმარების ადგილას, რაც ცალსახად გააფართოებს ენერგიის წყაროს განთავსების გეოგრაფიულ არეალს და მეტ შესაძლებლობებს გაუჩენს დაინტერესებულ პირებს. კომისია აგრძელებს „ნეტო-აღრიცხვის“ რეგულაციის დახვეწას/გაფართოებას ახალი კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად. ასევე აღსანიშნავია, რომ კომისიის მიერ 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესების“ მიხედვით, რომელიც ძალაში შევიდა 2021 წლის პირველ ივლისს, მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერ წარმოებულ და გამანაწილებელ ქსელში მიწოდებულ ჭარბ ელექტროენერგიას შეისყიდის ის უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებელი, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს შესაბამის არეალში. 3. ბუნებრივი გაზის სექტორი საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზი კვლავ რჩება ენერგიაზე საბოლოო მოთხოვნის დაკმაყოფილების უმთავრეს წყაროდ. ბუნებრივი გაზის წილი ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში მცირედით, თუმცა ზრდადი ტენდენციით ხასიათდება. 2021 წელს ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.4% დაკმაყოფილდა იმპორტით, ხოლო დარჩენილი 0.6% – ადგილობრივი მოპოვებით. გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. 3.1. ბუნებრივი გაზის ბაზარი საქართველოს ენერგეტიკული ბალანსის თანახმად, ენერგიის ჯამურ მოხმარებაში ბუნებრივი გაზის წილმა 38.5% შეადგინა. შესამჩნევია ბიოსაწვავისა და ნარჩენების წილის შემცირება, რისი ერთერთი მიზეზიც აქტიური გაზიფიცირება და მყარი საწვავის ბუნებრივი გაზით ჩანაცვლება შეიძლება იყოს (იხ. ნახაზი 3.1). 64 100% 0.4% 0.4% 0.5% 0.4% 0.4% 0.4% 8.5% 0.4% 7.2% 6.5% 9.5% 6.7% 6.2% 4.7% 5.1% 11.5% 6.3% 8.3% 5.3% 5.3% 12.9% 5.8% 8.9% 20.8% 22.1% 23.4% 22.6% 22.0% 20.4% 30.5% 29.7% 28.9% 29.3% 33.1% 30% 28.2% 28.4% 31.8% 32.7% 31.0% 33.1% 34.5% 36.4% 38.5% 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 0.4% 90% 80% 70% 20.9% 20.9% 60% 50% 40% 28.9% 30% 20% 10% 0% ბუნებრივი გაზი ნავთობ პროდუქტები ელექტროენერგია ბიოსაწვავი და ნარჩენები ქვანახშირი გეოთერმული, მზის და ა.შ. ნახაზი 3.1. საქართველოს ენერგეტიკული ბალანსი10 2021 წელს საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიღება განხორციელდა 4 ძირითადი წყაროდან. უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. ნახაზი 3.2-ით შესაძლებელია საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზრის ზომისა და გაზის ძირითადი ნაკადების მოძრაობის შეფასება 2021 წელს. 10 წყარო: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. 65 ბუნებრივი გაზის მიღების წყარო SCP 56.4% 22.4% 20.8% 0.3% SCP სამხრეთ კავკასიური გაზსადენი მიწოდება გამანაწილებელი ქსელით მიწოდება ტრანსორტირების სისტემით T ტრანზიტი LD დანაკარგები გამანაწილებელ ქსელში LT დანაკარგები ტრანსპორტირების სისტემაში 5 044 მილიონი კუბ.მ საყოფაცხოვრებო მომხმარებელი თბოელექტროსადგური 1.2% 0.5% LD 24.2% სხვა არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებელი LT 6.0% 9.6% 9.8% 48.6% T ნახაზი 3.2. ბუნებრივი გაზის ბალანსი11 3.1.1 ბაზრის სტრუქტურა და სუბიექტები ბუნებრივი გაზის ბაზარი მოიცავს ბუნებრივი გაზის საცალო და საბითუმო ბაზრებს. საქართველოში არ არსებობს ბუნებრივი გაზის ორგანიზებული ბაზარი, რის გამოც ბუნებრივი გაზის ყიდვა-გაყიდვა საბითუმო ბაზარზე ხდება მხოლოდ ორმხრივი ხელშეკრულებების მეშვეობით. მიმწოდებლები ახორციელებენ ბუნებრივი გაზის იმპორტსა (ან მცირე ოდენობის მოპოვებული ბუნებრივი გაზის შესყიდვას) და მის გადაყიდვას სხვა მიმწოდებლებზე, ხოლო საცალო დონეზე მიმწოდებლები უშუალოდ აწვდიან საბოლოო მომხმარებლებს. აღნიშნული არ გამორიცხავს ერთი მიმწოდებლის აქტივობას ბაზრის ორივე დონეზე. როგორც საბითუმო, ასევე საცალო ბაზარზე დომინირებული მდგომარეობა კვლავ სოკართან დაკავშირებულ კომპანიებს აქვთ. შესაბამისად, ბაზარი ორივე დონეზე კონცენტრირებულია, რის გამოც უმთავრეს გამოწვევას წარმოადგენს დერეგულირებული მომხმარებლებისთვის ბუნებრივ გაზზე წვდომა კონკურენტულ ფასად. 2021 წელს ბუნებრივი გაზის ბაზარზე საქმიანობას ახორციელებდა 30 მიმწოდებელი, მათგან 19 აქტიური იყო მხოლოდ საცალო ბაზარზე, ხოლო 11 – ბაზრის ორივე დონეზე (იხ. დანართი N8). ამ თავში გამოყენებული მონაცემები წარმოადგენს წინასწარ მონაცემებს და შესაძლოა შეიცვალოს რეგულირებადი საწარმოების მიერ წარმოდგენილი აუდირებული მონაცემების მოწოდების შედეგად. 11 66 საბოლოო მომხმარებლებთან ბუნებრივი გაზის ფიზიკურად მიტანას უზრუნველყოფენ ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა (რომლის უმთავრეს ფუნქციას ბუნებრივი გაზის, მისი მოპოვების ან იმპორტის წყაროდან მიწოდების პუნქტებამდე გადატანა წარმოადგენს) და განაწილების ლიცენზიატები. საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზრის სტრუქტურა ასახულია ნახაზზე 3.3. ნახაზი 3.3. ბუნებრივი გაზის ბაზრის სტრუქტურა 3.1.2. საქმიანობის განცალკევება გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევება გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების მოთხოვნების შესრულების მიზნით, ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოსთან მჭიდრო თანამშრომლობით, კომისიამ საანგარიშო წელს შეითანხმა და საქართველოს მთავრობას დასამტკიცებლად წარუდგინა ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზიატის - შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ - მიერ შემუშავებული ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების გეგმა. აღნიშნული გეგმა დამტკიცდა საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 25 მარტის N129 დადგენილებით (შემდგომში - განცალკევების გეგმა), რამაც საფუძველი ჩაუყარა ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების პროცესის დაწყებას. 67 განცალკევების გეგმის თანახმად, საქართველოში ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევების მოდელად განისაზღვრა დამოუკიდებელი სისტემის ოპერატორი და ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების მოქმედ ლიცენზიატს, შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიას“, ასევე სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციას“ დაევალა რიგი ღონისძიებების გატარება, მათ შორის, ახალი კომპანიის, გადამცემი ქსელის მესაკუთრის, დაფუძნება, მისთვის ბუნებრივი გაზის გადაცემის საქმიანობისთვის გამოსაყენებელი აქტივების გადაცემა საკუთრების უფლებით და იჯარის ხელშეკრულების გაფორმება გადამცემი ქსელის მესაკუთრესა და ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზიატს შორის. გადამცემი ქსელის მესაკუთრეს, თავის მხრივ, დაეკისრა შესაბამისობის პროგრამის შექმნის ვალდებულება, რომელიც განსაზღვრავს დისკრიმინაციული ქმედების თავიდან ასაცილებლად მისაღებ ზომებს და გამორიცხავს კანონით გათვალისწინებული დამოუკიდებლობისა და განცალკევების მოთხოვნების დარღვევას. შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიამ“ კომისიას 2021 წლის 10 ივნისს წარუდგინა სერტიფიცირების შესახებ განაცხადი. აღნიშნული განაცხადის შესწავლის შედეგად კომისიამ დაადგინა, რომ არ იყო დაკმაყოფილებული კანონითა და განცალკევების გეგმით დადგენილი მოთხოვნები, რადგან არ იყო შესრულებული განცალკევების გეგმის მოთხოვნები, კერძოდ, 2021 წლის 2 სექტემბრის მდგომარეობით, შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიასა“ და გადამცემი ქსელის მესაკუთრეს შორის დადებული არ იყო იჯარის ხელშეკრულება, რის შედეგადაც შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიას“ თავის განკარგულებაში არ გააჩნდა აუცილებელი ტექნიკური და ფიზიკური რესურსები გადამცემი სისტემის ოპერატორისათვის კანონით დაკისრებული ვალდებულებების შესასრულებლად, ხოლო გადამცემი ქსელის მესაკუთრის მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა კანონითა და განცალკევების გეგმით მოთხოვნილი შესაბამისობის პროგრამა. გარდა ამისა, სერტიფიცირების მსურველმა ვერ დაადასტურა დამოუკიდებლობისა და განცალკევების კანონით დადგენილი მოთხოვნების შესრულება. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ მიერ წარმოდგენილი სერტიფიცირების განაცხადი არ დაკმაყოფილდა და კომისიის 2021 წლის 2 სექტემბრის N38/2 გადაწყვეტილებით მას უარი ეთქვა ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორად სერტიფიცირებაზე. კომისიამ წინასწარი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე აცნობა ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს და მოსაზრებების წარმოდგენის მიზნით გაუგზავნა კომისიის 2021 წლის 2 სექტემბრის N38/2 გადაწყვეტილება. სამდივნომ თავის მოსაზრებაში მხარი დაუჭირა კომისიის გადაწყვეტილებას და მიუთითა, რომ შპს „გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ სერტიფიცირება მოცემული პირობებით არ იყო შესაძლებელი. აღნიშნული მოსაზრების საფუძველზე კომისიამ 11 ნოემბერს მიიღო 48/4 საბოლოო გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიას“ უარი ეთქვა ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორად სერტიფიცირების მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. 68 გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების განცალკევება საანგარიშო წელს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონში განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის განცალკევების ბოლოდ ვადად, ნაცვლად 2021 წლის 31 დეკემბრისა, განისაზღვრა 2022 წლის 1 ივლისი. შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატებს საანგარიშო წელს განცალკევების გეგმები კომისიისთვის არ წარმოუდგენიათ. 3.1.3. ბაზრის ძირითადი მახასიათებლები როგორც აღინიშნა, ბუნებრივი გაზის ბაზარი, მისი არსითა და მახასიათებლების მიხედვით, შეიძლება დაიყოს საცალო და საბითუმო ბაზრებად. საბითუმო ბაზარზე ბუნებრივი გაზით ვაჭრობა ხდება ტრეიდერებს, ტრეიდერსა და ლიცენზიატს (დანაკარგის მიზნებისთვის), ტრეიდერსა და მიმწოდებელს შორის, ხოლო საცალო ბაზარზე ბუნებრივი გაზი მიეწოდება საბოლოო მომხმარებლებს. 3.1.3.1. ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარი საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების უმთავრეს წყაროდ კვლავ რჩება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში სხვადასხვა კონტრაქტის მეშვეობით საშუალოდ საქართველო აზერბაიჯანიდან იღებს მისი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საჭირო ბუნებრივი გაზის 91%-ს. ამავდროულად, საქართველო ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანზიტს რუსეთის ფედერაციიდან სომხეთის რესპუბლიკის მიმართულებით, რომელიც 2021 წელს 11 პროცენტული პუნქტით აღემატებოდა გასული წლის მაჩვენებელს. 2021 წელს საქართველოს ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნამ 2 504 მლნ კუბ.მ შეადგინა, რაც გასული წლის მაჩვენებელზე 0.9 პროცენტული პუნქტით მეტია. მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ბუნებრივი გაზის ქვეყანაში შემოტანა განახორციელა ორმა მიმწოდებელმა. სულ იმპორტით დაკმაყოფილდა ბუნებრივ გაზზე საქართველოს მოთხოვნის 99.4%, დანარჩენი კი – ადგილობრივი მოპოვებით. ადგილობრივი მოპოვების შესყიდვა და საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში შემოტანა განახორციელა სამმა მიმწოდებელმა, რომელთაგან ერთერთი ასევე არის იმპორტიორი. შესაბამისად, საქართველოს ბუნებრივი გაზის ბაზარზე ბუნებრივი გაზის განთავსება (იმპორტი და ადგილობრივი წარმოება) მოახდინა სულ ოთხმა მიმწოდებელმა (სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია“, „ფრონტერა რისორსიზ ჯორჯია კორპორეიშნ-ის ფილიალი საქართველოში“, შპს „ბაგო“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“). ვაჭრობის ამ დონეზე (ბუნებრივი გაზის საბითუმო ბაზარზე შემოტანა) მიმწოდებლებს შორის ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა (HHI) შეადგინა 5015, რაც მაღალკონცენტრირებულ ბაზარზე მიუთითებს. ინდექსი მცირედით გაუარესებულია წინა წლებთან შედარებით, რაც მეტწილად ასახავს ბუნებრივი გაზის მიღების წყაროების წილობრივ ცვლილებებს, ვიდრე კონკურენციის მხრივ ბაზარზე რაიმე სახის ცვლილებებს. მსგავსი მდგომარეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია იმ ქვეყნებისათვის, რომლებიც არ არიან საკმარისად დაკავშირებული მეზობელ ქვეყნებთან ან/და ბაზარზე არ არიან სხვადასხვა წყაროს ათვისებით დაინტერესებული იმპორტიორები. 2021 წელს საქართველოში მიღებული ბუნებრივი გაზის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ცხრილში 3.1. 69 ბუნებრივი გაზის მიღების პუნქტი აზერბაიჯანი რუსეთი სომხეთი სამხრეთ კავკასიური გაზსადენი დამატებითი და ოფციური იმპორტი ადგილობრივი მოპოვება სულ 2018 2019 2020 2021 1 105 39 15 822 1 229 162 0 853 1 183 204 19 900 1 132 397 0 1 026 296 9 2 286 339 9 2 592 259 8 2 573 24.5 15 2 595 ცხრილი 3.1. საქართველოში გაზის მიღება მიღების პუნქტების მიხედვით (მლნ. კუბ.მ) საქართველოს ბაზარზე ხელმისაწვდომი ბუნებრივი გაზით საბითუმო დონეზე ვაჭრობა განახორციელა თერთმეტმა მიმწოდებელმა, რომელთა შორის სამი უმსხვილესი მიმწოდებლის წილი 94%-ს შეადგენდა, ხოლო ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსმა (HHI) 3109 შეადგინა, რაც ასევე მაღალკონცენტრირებულ ბაზარზე მიუთითებს. იმ პირობებში, როდესაც ბუნებრივი გაზის იმპორტის დონეზე ბაზარი მაღალი კონცენტრაციით ხასიათდება, საბითუმო დონეზე ვაჭრობაში კონკურენციის განვითარება შეუძლებელია სპეციალური ზომების დაწესების გარეშე. გრძელვადიან პერსპექტივაში მნიშვნელოვანია ბუნებრივი გაზის ალტერნატიული წყაროების მოძიება (მათ შორის გათხევადებული ბუნებრივი გაზისა და თურქეთის ბაზარზე წვდომა, ე.წ. სვოპების მეშვეობით საქართველოს ბაზარზე შემოტანა), რაც სათანადო საკანონმდებლო ცვლილებებისა და მიმწოდებელთა დაინტერესების შემთხვევაში განხორციელდება. ასევე მნიშვნელოვანია ადგილობრივი წარმოების, მათ შორის ბიოგაზების წარმოების წახალისება და ქსელში ინტეგრაციის ხელშეწყობა. კონკურენციის დონე ბაზარზე, მათ შორის საბითუმო დონეზე, მნიშვნელოვნად განაპირობებს ბუნებრივი გაზის ფასს. საბითუმო დონეზე საშუალო ფასის განსაზღვრისას გათვალისწინებულია ბაზრის ამ სეგმენტში ყველა მიმწოდებლის მიერ გაყიდული ბუნებრივი გაზის საშუალო შეწონილი ფასი. სოციალური და კომერციული სეგმენტების გამოყოფა ასევე მნიშვნელოვანია ფასის განსაზღვრის შემთხვევაშიც. როგორც აღინიშნა, სამხრეთ-კავკასიური მილსადენიდან საქართველო შეღავათიან ფასად იძენს ე.წ. სოციალურ გაზს, რომელსაც გამოიყენებს მოსახლეობისა და თბოსადგურების ბუნებრივი გაზით უზრუნველყოფისთვის. შესაბამისად, ამ სეგმენტში ბუნებრივი გაზის როგორც საბითუმო, ისე საცალო ფასები მნიშვნელოვნად დაბალია კომერციულ სეგმენტთან შედარებით. საბითუმო დონეზე სოციალური გაზის ფასის შეფასება შესაძლებელია კომისიის მიერ სამომხმარებლო ტარიფის დადგენისას გათვალისწინებული ბუნებრივი გაზის ფასის მეშვეობით, რომელიც მთავრობის სხვადასხვა დონის სუბსიდირების გათვალისწინებით საშუალოდ 0.30 თეთრი/კუბ.მ-ს შეადგენს. რაც შეეხება კომერციულ სეგმენტს, 2021 წელს ბუნებრივი გაზის საშუალო ფასმა ვაჭრობის ამ დონეზე 0.57 ლარი/კუბ.მ შეადგინა. შედარებისათვის საინტერესოა ბუნებრივი გაზის ფასები ევროპის საბითუმო ბაზრებზე. განსხვავებით საქართველოსაგან, ევროპის ბუნებრივი გაზის ორგანიზებულ ბაზრებზე (ე.წ. ჰაბებზე) ფასები მნიშვნელოვნად განსხვავდება სეზონების მიხედვით, მოთხოვნისა და მიწოდების 70 თანაფარდობიდან გამომდინარე. ევროპის ბუნებრივი გაზის ორგანიზებულ ბაზრებზე, ერთი მხრივ, მოთხოვნის ზრდის, ხოლო, მეორე მხრივ, მიწოდების მხარეს წარმოქმნილი შეფერხების ფონზე, გასულ წლებთან შედარებით, 2021 წელი ბუნებრივი გაზის ფასების დამატებითი მერყეობითაც გამოირჩეოდა. ბოლო პერიოდში ევროპის ქვეყნების დამაკავშირებელი სიმძლავრეების გაზრდის და ახალი დამაკავშირებლების მშენებლობის პარალელურად, სხვადასხვა ბაზრის ფასი მიისწრაფვის ერთმანეთისაკენ. ნახაზზე 3.4 ნაჩვენებია ცენტრალური ევროპის გაზის ჰაბზე12 ფასების დინამიკა 2021 წლისათვის. ნახაზი 3.4. ცენტრალური ევროპის გაზის ჰაბზე ბუნებრივი გაზის ფასები, 2021 (ევრო/მგვტ.სთ ევრო/1,000კუბ.მ ) 3.1.3.2. ბუნებრივი გაზის საცალო ბაზარი 2014 წლიდან ბუნებრივი გაზის მოხმარების სტრუქტურაში ცვლილება გამოწვეულია, ერთი მხრივ, მოსახლეობის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების ზრდით, ხოლო მეორე მხრივ, ავტოგასამართი სადგურების მოხმარების შემცირებით. 2021 წელს მნიშვნელოვნად გაიზარდა საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების მაჩვენებელი. ბუნებრივი გაზის მოხმარების სტრუქტურა და თითოეული სექტორის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ნახაზებზე 3.5.ა და 3.5.ბ. 12 წყარო: Central European Gas Hub AG (CEGH), www.cegh.at 71 100% 90% 28.5% 80% 30.4% 37.1% 39.3% 39.1% 39.3% 26.3% 27.9% 26.0% 45.0% 48.7% 70% 60% 27.4% 25.3% 50% 40% 25.3% 16.7% 24.7% 15.9% 13.0% 30% 11.2% 10.5% 7.6% 5.5% 20% 10% 25.1% 6.4% 27.4% 28.4% 24.5% 23.2% 22.5% 27.1% 24.8% 19.8% 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 0% თბოსადგურები ავტოგაზგასამართი სადგურები სხვა არასაყოფაცხოვრებო საყოფაცხოვრებო ნახაზი 3.5.ა ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით 2500 2000 1500 1000 500 0 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 თბოსადგურები ავტოგაზგასამართი სადგურები სხვა არასაყოფაცხოვრებო საყოფაცხოვრებო 2021 ნახაზი 3.5.ბ ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით (მლნ კუბ.მ) საყოფაცხოვრებო სექტორში 9 პროცენტული პუნქტით გაზრდილი მოთხოვნა ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების, მომხმარებლების მიერ დანადგარების სიმძლავრის გაზრდით (ძირითადად, ცენტრალური გათბობის ქვაბებზე გადასვლა) და ზამთრის თვეებში 200 კუბურ მეტრამდე საყოფაცხოვრებო მოხმარების სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირებით აიხსნება. რაც შეეხება ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ გაზზე მოთხოვნის მაჩვენებელს, 2015 წლის შემდეგ, როდესაც ბუნებრივი გაზის გამოყენებამ ავტოტრანსპორტში მიაღწია პიკურ მაჩვენებელს, 2020 წლამდე მუდმივად ხდება ამ სექტორში მოხმარების შემცირება. აღნიშნულის გამომწვევ მიზეზთა 72 შორის იყო ფასების ზრდა ბუნებრივ გაზზე, გადასახადების ზრდა აღნიშნული ტიპის საწვავზე, კონკურენტი საწვავის ფასები (გასათვალისწინებელია ბოლო პერიოდში თხევადი გაზის (LPG) მხრიდან გაზრდილი კონკურენცია), ჰიბრიდული და ელექტროავტომობილების იმპორტის ზრდა, რაც უმეტესად ბუნებრივ გაზზე მომუშავე ავტოტრანსპორტს ანაცვლებს. აღსანიშნავია, რომ ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ გაზზე მოთხოვნის მაჩვენებლის კლების ტენდენცია შეწყდა 2021 წელს და დაფიქსირდა მოთხოვნის ერთი პროცენტული პუნქტით ზრდა, რაც თავის მხრივ, თხევად გაზზე ფასების ზრდის შედეგია. 2% სხვა 2% 2% 4% 2% ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური დახმარება სახელმწიფო მმართველობა 6% განათლება 45% 11% სასტუმროები და რესტორნები სხვა კომუნალური სოციალური და პერსონალური მომსახურების გაწევა ვაჭრობა; ავტომობილების საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტი 26% დამამუშავებელი მრეწველობა ელექტროენერგიის აირისა და წყლის წარმოება და განაწილება ნახაზი 3.6. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით ეკონომიკის სხვა დარგებში ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნა ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში მეტნაკლებად თანაბარია. როგორც ნახაზზე 3.6 ჩანს, ვაჭრობის, ავტომობილების, საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტის13, დამამუშავებელი მრეწველობისა და ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოებისა და განაწილების14 სექტორებია უდიდესი მომხმარებლები. ისინი ჯამურად მოიხმარენ კომერციული სექტორის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის 82%-ს. აღნიშნული სამი სექტორიდან ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოებაგანაწილების სექტორი, თბოელექტროსადგურების მიერ ელექტროენერგიის გამომუშავების საჭიროებიდან გამომდინარე, ყველაზე მეტად ხასიათდება სეზონურობით, ხოლო დანარჩენი ორი სექტორის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება მეტნაკლებად სტაბილურია. სექტორების მიერ ბუნებრივი გაზის თვეებად ჩაშლილი მოთხოვნა მოცემულია ნახაზზე 3.7. 13 14 აღნიშნულ კატეგორიაში შედის ავტოგაზგასამართი სადგურების მიერ ბუნებრივი გაზის შესყიდვა. მათ შორის თბოსადგურები. 73 250.00 200.00 150.00 100.00 50.00 იან თებ მარ აპრ მაის ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოემ დეკ სხვა სექტორები ელექტროენერგიის აირისა და წყლის წარმოება და განაწილება ვაჭრობა; ავტომობილების საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტი დამამუშავებელი მრეწველობა ნახაზი 3.7. ბუნებრივი გაზის მოხმარება სხვადასხვა სექტორის მიხედვით (მლნ კუბ.მ) გარდა თბოელექტროსადგურების მკვეთრად გამოხატული სეზონურობისა, სხვადასხვა კომერციული ობიექტის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება ასევე ხასიათდება სეზონურობით. გასათვალისწინებელია, რომ ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური დახმარების, სახელმწიფო მმართველობის, განათლების, სასტუმროებისა და რესტორნების სექტორები და სხვა კომუნალური, სოციალური და პერსონალური მომსახურების გამწევი ორგანიზაციები ბუნებრივ გაზს მოიხმარენ შენობის გათბობის მიზნით. აღნიშნული სექტორების ჯამური წილი მთლიან მოხმარებაში 16%-ს შეადგენს. ცხრილში 3.2 მოცემულია ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის წილი ჯამურ მოხმარებაში და აღნიშნული სექტორების სეზონურობის კოეფიციენტი15. როგორც ცხრილიდან ჩანს, სექტორების უმეტესობას მკვეთრად გამოხატული სეზონურობა ახასიათებს. სექტორი სოფლის მეურნეობა, ნადირობა და სატყეო; თევზჭერა მეთევზეობა დამამუშავებელი მრეწველობა ელექტროენერგიის, აირისა და წყლის წარმოება და განაწილება 15 სეზონურობის კოეფიციენტი (%) 76% 55% 84% წილი ჯამურ მოხმარებაში (%) 1% 27% 39% სეზონურობის კოეფიციენტი წარმოადგენს ზამთრის პერიოდში (წლის საწყისი და ბოლო სამი თვე) სექტორის მოთხოვნის შეფარდებას ამ სექტორის წლიურ მოთხოვნასთან. რაც უფრო მეტადაა დაშორებული კოეფიციენტი 50%-ისგან, მით უფრო სეზონურია მოხმარება. თუ კოეფიციენტი მიისწრაფვის 100%-ისკენ, მოხმარება მაღალია ზამთრის პერიოდში, თუ მიისწრაფვის 0%-ისკენ, მოხმარება მაღალია ზაფხულის პერიოდში, ხოლო 50%-ის შემთხვევაში მოხმარება არის თანაბარი ზამთრისა და ზაფხულის პერიოდებში. 74 ვაჭრობა; ავტომობილების, საყოფაცხოვრებო ნაწარმისა და პირადი მოხმარების საგნების რემონტი სასტუმროები და რესტორნები ტრანსპორტი და კავშირგაბმულობა სახელმწიფო მმართველობა განათლება ჯანმრთელობის დაცვა და სოციალური დახმარება სხვა კომუნალური, სოციალური და პერსონალური მომსახურების გაწევა სხვა 51% 13% 65% 51% 82% 89% 83% 3% 1% 3% 2% 2% 69% 6% 58% 3% ცხრილი 3.2. ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების მახასიათებლები მკვეთრად გამოხატული სეზონურობით ხასიათდება ასევე საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება. ნახაზზე 3.8 მოცემულია საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების (მოსახლეობის) მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება თვეების მიხედვით. 250 2018 2019 2020 2021 200 150 100 143 172 181 202 132 141 181 180 116 137 132 188 70 99 111 110 35 50 66 48 26 27 33 34 23 26 28 28 23 25 27 27 24 28 29 31 33 34 39 68 87 87 100 123 137 157 191 183 50 0 იან თებ მარ აპრ მაის ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოემ დეკ ნახაზი 3.8. ბუნებრივი გაზის მოხმარება საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ (მლნ კუბ.მ) როგორც აღინიშნა, საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო (სადაც ბუნებრივი გაზი ძირითადად გამოიყენება მხოლოდ შენობის გათბობის მიზნით) მომხმარებლების სეგმენტში ბუნებრივი გაზის მოხმარება მკვეთრად გამოხატული სეზონურობით ხასიათდება. ზამთარსა და ზაფხულში ბუნებრივი გაზის მოხმარებაში განსხვავება მჭიდრო კავშირშია კლიმატურ პირობებთან. საქართველოში ზამთრის პერიოდში (რომელიც გრძელდება თითქმის 6 თვე, ოქტომბრიდან მარტის ჩათვლით) ენერგიის მოხმარების მაქსიმალური მნიშვნელობები დაკავშირებულია ტემპერატურის ვარდნასთან, ხოლო გარდამავალ პერიოდში ენერგიის მოხმარების დონე საკმაოდ სტაბილური ხდება მანამ, სანამ ჰაერის ტემპერატურა ზრდას დაიწყებს. გაზაფხული-ზაფხულის განმავლობაში ჰაერის 75 ტემპერატურის ნებისმიერი ზრდა ენერგიის მოხმარების შემცირებაში ვლინდება. ბუნებრივი გაზის მოხმარებასა და ატმოსფერული ჰაერის ტემპერატურას შორის ურთიერთდამოკიდებულების შესწავლისათვის გამოყენებულ იქნა კლიმატის შესახებ სტატისტიკური მონაცემი - გათბობის გრადუს დღე (Heating Degree Day)16, რომელიც ზომავს დღის საშუალო გარე ტემპერატურასა და საბაზისო ტემპერატურას შორის სხვაობას. ნახაზზე 3.9 მოცემულია თბილისში გათბობის გრადუს დღეების შესახებ ინფორმაცია 2012-2021 წლებისათვის. როგორც ნახაზიდან ჩანს, გათბობის გრადუს დღეები 2019-2021 წლებში ზრდადი ტენდენციით ხასიათდებოდა. 2021 წელს 2020 წელთან შედარებით მცირედით გაიზარდა გათბობის გრადუს დღეების ოდენობა, რაც ნიშნავს, რომ წინა წელთან შედარებით 2021 წელს შენობების უფრო მეტი გრადუსით გათბობა იყო საჭირო. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ 2021 წლის გათბობის გრადუს დღე თითქმის უთანაბრდება უკანასკნელი 10 წლის საშუალო მაჩვენებელს. 1,486 1,350 1,377 1,351 1,428 1,342 1,133 1,225 1,297 1,328 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 ნახაზი 3.9. გათბობის გრადუს დღეები თბილისში 17 16 გათბობის გრადუს დღე (Degree Day) არის ცივი ამინდების სიმკაცრისა და ხანგრძლივობის საზომი. იგი გვიჩვენებს გარე ტემპერატურასა და საბაზისო ტემპერატურას შორის სხვაობას. საბაზისო ტემპერატურა წარმოადგენს ბალანსის წერტილს, ანუ გარემოს მინიმალურ ტემპერატურას, რომლის პირობებშიც შენობის გათბობის საჭიროება არ არსებობს. თუ დღის საშუალო ტემპერატურა საბაზისოზე დაბალია, ასეთ დღეს საჭიროა გათბობა და ტემპერატურებს შორის სხვაობა არის სწორედ ამ დღის გრადუს დღე. 17 ამინდის შესახებ ინფორმაციის წყაროა სსიპ „გარემოს ეროვნული სააგენტო“. 76 1,200 1,000 800 600 400 200 2012 2013 2014 2015 2016 ფაქტი 2017 2018 2019 2020 2021 კორექტირებული ნახაზი 3.10. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივი და გათბობის გრადუს დღეებით კორექტირებული ოდენობები (მლნ.კუბ.მ) მიუხედავად იმისა, რომ ნახაზზე 3.9 მოცემულია ინფორმაცია მხოლოდ დედაქალაქისათვის, სავარაუდოა, რომ ტენდენცია არის მეტნაკლებად ანალოგიური სრულიად საქართველოში. აღნიშნული დაშვების გათვალისწინებით, ნახაზზე 3.10 მოცემულია საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ 2012-2021 წლებში მოხმარებული ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივი და გათბობის გრადუს დღეებით კორექტირებული18 ოდენობები. როგორც ნახაზიდან ჩანს, 2021 წელს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება გაზრდილია. აღნიშნული ზრდა განპირობებულია ზამთრის თვეებში 200 კუბურ მეტრამდე საყოფაცხოვრებო მოხმარების სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირების პროგრამითა და ახალი დასახლებების გაზიფიცირებით. 2021 წელს კვლავ გრძელდებოდა ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირების პროცესი, რის შედეგადაც საცალო მომხმარებელთა რაოდენობამ (საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო) საანგარიშო წლის ბოლოს 1,444,616 შეადგინა (იხ. ნახაზი 3.11). 2021 წელს სექტორს დაემატა 84,779 ახალი მომხმარებელი. 18 2012-2018 წლების საშუალო გათბობის გრადუს დღეებიდან გადახრის შესაბამისად. 77 1,387,021 1,261,359 1,311,649 1,116,217 1,196,926 2017 2018 2019 2020 2021 საყოფაცხოვრებო 40,910 42,096 47,255 48,188 57,595 2017 2018 2019 2020 2021 არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 3.11. ბუნებრივი გაზის მომხმარებელთა რაოდენობა მთლიან მომხმარებელთა რაოდენობაში კვლავ მნიშვნელოვანი წილი უჭირავს არააქტიურ მომხმარებლებს (რომელთაც არ მოიხმარეს ბუნებრივი გაზი), რომლებიც პასიურნი არიან ფაქტობრივად მთელი წლის განმავლობაში. ნახაზზე 2.12 მოცემულია აქტიურ და არააქტიურ მომხმარებელთა რაოდენობა თვეების მიხედვით. როგორც ნახაზიდან ჩანს, აბონენტების მნიშვნელოვანი ნაწილი, მიუხედავად იმისა, რომ არიან მიერთებული გამანაწილებელ ქსელზე, არ მოიხმარენ ბუნებრივ გაზს. აღნიშნული ობიექტები დაკეტილია ან/და წარმოადგენს სეზონურ საცხოვრებლებს. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული არააქტიური მომხმარებლებისთვის ბუნებრივი გაზით მომარაგების შესაძლებლობის უზრუნველყოფისათვის განაწილების ლიცენზიატები მუდმივად ახორციელებენ მომსახურებას და, შესაბამისად, წევენ ხარჯებს, არსებული სატარიფო მეთოდოლოგიის თანახმად, მის ანაზღაურებას არ უზრუნველყოფენ ის მომხმარებლები, რომლებიც არ მოიხმარენ ბუნებრივ გაზს (ვინაიდან არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფი დადგენილია მოხმარებული ბუნებრივი გაზის ერთეულზე და მასში არ არის გათვალისწინებული სიმძლავრის/ფიქსირებული კომპონენტი). აღნიშნული გარემოება არის ერთ-ერთი და არა ერთადერთი, რის გამოც უნდა დაიწყოს მსჯელობა ტარიფში სიმძლავრის/ფიქსირებული კომპონენტის გაჩენასთან დაკავშირებით. 78 1,185,711 230,968 246,687 252,768 264,112 267,850 273,898 265,932 266,629 261,505 258,745 1,177,113 1,168,079 226,544 1,164,797 1,150,494 1,149,450 1,144,424 1,149,379 1,150,853 1,145,438 228,301 1,138,256 აქტიური 1,146,190 არააქტიური იან თებ მარ აპრ მაი ივნ ივლ აგვ სექ ოქტ ნოე დეკ ნახაზი 3.12. ბუნებრივი გაზის აქტიურ და არააქტიურ მომხმარებელთა რაოდენობა, 2021 წ. მცხეთამთიანეთი იმერეთი 823 506 1,063 726 794 438 ქალაქი სოფელი ქალაქი სოფელი ქალაქი სოფელი 579 929 სოფელი სოფელი 905 ქალაქი აჭარა 876 888 სოფელი ქვემო ქართლი ქალაქი 929 745 სოფელი შიდა ქართლი ქალაქი 1,193 ქალაქი 1,693 სოფელი 1,072 სოფელი სამცხეჯავახეთი 1,509 1,299 ქალაქი თბილისი ქალაქი 1,302 საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარება განსხვავებულია როგორც ქალაქისა და სოფლის, ასევე რეგიონების მიხედვით. პატარა ქალაქებში, დაბებსა და განსაკუთრებით სოფლებში, ბუნებრივი გაზის საშუალო მოხმარება ერთი საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება დიდ ქალაქებში ანალოგიურ მაჩვენებელს, ვინაიდან კვლავ აქტიურად გამოიყენება შეშა სათბობად. გამონაკლისს წარმოადგენს მცხეთა-მთიანეთისა და აჭარის რეგიონები. მცხეთა-მთიანეთში დიდი მოხმარება შეიძლება აიხსნას ამ რეგიონში ბუნებრივი გაზის საფასურის პირდაპირი სუბსიდირებით, განსაკუთრებით ცივი კლიმატითა და საწვავ შეშაზე ხელმისაწვდომობით, ხოლო აჭარის რეგიონის სოფლის ტიპის დასახლებებში მაღალი მოხმარების უმთავრესი მიზეზი განვითარებული ტურიზმის სექტორია. ნახაზზე 3.13 მოცემულია ქალაქისა და სოფლის ჭრილში ერთ საყოფაცხოვრებო მომხმარებელზე ბუნებრივი გაზის მოხმარება რეგიონების მიხედვით. სამეგრელოზემო სვანეთი კახეთი გურია ნახაზი 3.13. ერთი საყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის წლიური მოხმარება 2021 წელს (კუბ.მ). 79 ბუნებრივი გაზი მოსახლეობისა და საწარმოთა უმეტესობის მიერ გამოიყენება საკვების მოსამზადებლად, წყლისა და ოთახის გასათბობად. ახალი დასახლებული პუნქტების გაზიფიცირებისა და ქსელზე ახალი აბონენტების მიერთებისა და მოხმარების ზრდა მეტწილად შესამჩნევია ისეთი მომხმარებლების ჯგუფში, რომლებიც მხოლოდ საკვების მოსამზადებლად იყენებენ ბუნებრივ გაზს. საბითუმო ბაზრის მოწყობიდან გამომდინარე, ბუნებრივი გაზის ფასები საცალო ბაზარზეც მნიშვნელოვნად განსხვავდება სოციალური (მოსახლეობა და თბოსადგურები) და კომერციული მომხმარებლების მიხედვით. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის სამომხმარებლო ტარიფს ადგენს კომისია და სატარიფო რეგულირება განხილულია თავში 3.3. რაც შეეხება არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებს, აღნიშნულ სექტორში ბუნებრივი გაზის ფასი არ არის რეგულირებული და იგი განისაზღვრება მომხმარებელსა და მიმწოდებელს შორის დადებული ხელშეკრულებით. გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის ბუნებრივი გაზის ფასი განისაზღვრება კომისიის მიერ დადგენილი პირობების შესაბამისად, საჯარო შეთავაზების გზით, რაც გულისხმობს, რომ მიმწოდებელი ვალდებულია განახორციელოს ბუნებრივი გაზის გაყიდვა მხოლოდ წინასწარ შეთავაზებულ ფასად. აღნიშნული ვალდებულება მიმწოდებლებს არ გააჩნიათ ტრანსპორტირების სისტემაზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლების მიმართ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ბუნებრივი გაზის საშუალო ფასი გამანაწილებელ ქსელზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლებისთვის შეადგენდა 0.63 ლარი/კუბ.მ-ს, ხოლო ანალოგიური მაჩვენებელი ტრანსპორტირების სისტემაზე მიერთებული კომერციული მომხმარებლებისთვის 0.59 ლარი/კუბ.მ-ს აღემატებოდა19. აუცილებელია მოხდეს საცალო და პირდაპირი მომხმარებლების თანაბარ მდგომარეობაში ჩაყენება, რაზეც მარეგულირებელი კომისია შესაბამის უწყებებთან ერთად გააგრძელებს მუშაობას. საბოლოო მომხმარებლების სამომხმარებლო ფასების სტრუქტურა მისი ყველა კომპონენტის გათვალისწინებით მოცემულია ნახაზზე 3.14. 100% 15% 15% 15% 80% 44% 60% 63% 40% გადასახადი გაზის ფასი 83% განაწილება 37% 20% 0% 0% 2% არასაყოფაცხოვრებო (პირდაპირი) ტრანსპორტირება 20% 2% არასაყოფაცხოვრებო (საცალო) 4% საყოფაცხოვრებო ნახაზი 3.14. ბუნებრივი გაზის სამომხმარებლო ფასების/ტარიფის სტრუქტურა 19 აღნიშნულ გაანგარიშებაში არ მონაწილეობს თბოსადგურებისა და არაენერგეტიკული მიზნით მოხმარებისათვის მიწოდებული ბუნებრივი გაზის ფასი, რათა, მათი ზომის გათვალისწინებით, არ მომხდარიყო გავლენა იმ ფასებზე, რომლებიც განკუთვნილია სხვა მომხმარებლებისათვის. 80 2021 წელს კომისიამ შეითანხმა შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, სს „საქორგგაზის“, შპს „თელავგაზის“, სს „საჩხერეგაზის" და შპს „დიდი დიღმის“ გამანაწილებელი ქსელის ხუთწლიანი განვითარების გეგმები. 2022-2026 წლებში დაგეგმილი ქსელური ინვესტიციების ჯამურმა ღირებულებამ 123 მლნ ლარი შეადგინა. 3.2. ლიცენზირება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდგომ ბუნებრივი გაზის განაწილებისა და ტრანსპორტირების ლიცენზიის მფლობელებს დაეკისრათ ხელახალი ავტორიზაციის გავლის ვალდებულება. კანონის ამოქმედებამდე გაცემული ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა და განაწილების ლიცენზიები დროებით ინარჩუნებს ძალას და მათი მფლობელები კანონით დადგენილი წესით განცალკევების დასრულებამდე აგრძელებენ შესაბამისი მომსახურებების გაწევას. აღნიშნული ლიცენზიების მოქმედება კანონის საფუძველზე ახალი ლიცენზიის ამოქმედებისთანავე ავტომატურად შეწყდება. საანგარიშო პერიოდის ბოლო მონაცემებით, ბუნებრივი გაზის სექტორში 23 ლიცენზიატი ოპერირებდა, მათ შორის ერთი – ტრანსპორტირების, ხოლო 22 – განაწილების სფეროში. 3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემა შედგება გაზსადენებისა და მისი შემადგენელი მოწყობილობებისგან, რომლებიც მუშაობს ან დაპროექტებულია 1.2-ზე მეტ მგპა წნევაზე და მისი მეშვეობით ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებას ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზიატი. კომისიის მიერ გაცემულია ერთადერთი ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზია შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ სახელზე, რომელიც საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ახორციელებს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებას. დღესდღეობით ტრანსპორტირების სისტემას გააჩნია 5 მიღების პუნქტი, საიდანაც 1 წარმოადგენს ადგილობრივი მოპოვებიდან მიღების პუნქტს. თითოეული პუნქტის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ნახაზზე 3.15. 81 1. 2. 3. 4. 5. რუსეთიდან შემომავალი გაზსადენის („მოზდოკი-საგურამოს“) გამტარუნარიანობა შეადგენს 20 მლნ. მ³/დღ. აღნიშნული გაზსადენით გაზი მიეწოდება სომხეთს; აზერბაიჯანიდან შემომავალი გაზსადენის („ყაზახი-საგურამო") გამტარუნარიანობა შეადგენს 10 მლნ. მ³/დღ; აზერბაიჯანიდან შემომავალი სატრანზიტო გაზსადენის („სამხრეთ კავკასიური მილსადენი“) საპროექტო გამტარუნარიანობაა 6420 მლნ. მ³/დღ. თუმცა, საქართველოს ტრანსპორტირების სისტემაზე აქვს ერთი მიერთების წერტილი, რომლის გამტარუნარიანობა შეადგენს 5.5 მლნ. მ³/დღ; ადგილობრივი მოპოვების მიღების პუნქტებიდან ბუნებრივი გაზის მიღება დამოკიდებულია ბუნებრივი გაზის საშუალო დღიურ მწარმოებლურობაზე; სომხეთში გამავალი მაგისტრალური გაზსადენის რევერსული გაზსადენის ჯამური გამტარუნარიანობა შეადგენს 3.14 მლნ მ³/დღ-ს. ნახაზი 3.15. საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიღების წერტილები მოხმარების ზრდის პარალელურად მნიშვნელოვანია მოხდეს მიღების სიმძლავრეების ოპტიმიზაცია მათი გაზრდის ან დივერსიფიცირების გზით, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს მიწოდების უსაფრთხოება. მიწოდების უსაფრთხოების გაზრდის ერთ-ერთ საშუალებას წარმოადენს ბუნებრივი გაზის საცავის არსებობა. 20 SCP და SCPX ჯამური გამტარუნარიანობა. 82 2017 წელს კომისიის მიერ ტრანსპორტირების ლიცენზიატს პირველად დაუდგინდა ნორმატიული დანაკარგი კომისიის 2017 წლის 28 მარტის №4 დადგენილებით მიერ დამტკიცებული „ტრანსპორტირების სისტემაში ბუნებრივი გაზის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესის“ შესაბამისად. აღნიშნული მეთოდოლოგია ტრანსპორტირების ლიცენზიატს აძლევს მოტივაციას, შეამციროს ფაქტობრივი დანაკარგები და ამგვარად მიიღოს შემცირებით მიღებული სარგებელი. ამავდროულად, ფაქტობრივი დანაკარგების შემცირება მომავალ სატარიფო პერიოდებში აისახება მომხმარებლებზეც - მცირდება ტარიფით ასანაზღაურებელი დანაკარგების ოდენობა. ტრანსპორტირების ლიცენზიატის მიერ გატარებული ღონისძიებების შედეგად, 2018-2021 წლებში შემცირდა დანაკარგები ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგების ოდენობა მოცემულია ნახაზზე 3.16. 24 35 29 31 25 25 2016 2017 2018 2019 2020 2021 ნახაზი 3.16. საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში დანაკარგის ოდენობა (მლნ. კუბ.მ) 3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილება 2021 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში ოპერირებდა 22 განაწილების ლიცენზიატი. მათ შორის სამი მსხვილი ლიცენზიატია (შპს „თბილისი-ენერჯი“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“, სს „საქორგგაზი“). აღნიშნულმა სამმა მსხვილმა განაწილების ლიცენზიატმა გაანაწილა მთლიანი განაწილებული გაზის 90% (იხ. ნახაზი 3.17). 83 100% 90% 80% 115 124 121 141 152 154 175 201 181 207 229 255 269 325 305 343 386 432 574 592 572 624 623 682 2016 2017 2018 2019 2020 2021 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% შპს "თბილისი ენერჯი" შპს "სოკარ ჯორჯია გაზი" სს "საქორგგაზი" სხვა ნახაზი 3.17. განაწილების ლიცენზიატების წილი ჯამურად განაწილებულ ბუნებრივ გაზში (მლნ კუბ.მ; %) 3.2.3. სალიცენზიო განაცხადები და ცვლილებები სალიცენზიო რეესტრში 2021 წელს კომისიას ბუნებრივი გაზის განაწილების ახალი ლიცენზია არ გაუცია. რაც შეეხება ბუნებრივი გაზის განაწილების მოქმედ ლიცენზიებში ცვლილების განხორციელებას, საანგარიშო პერიოდში მოდიფიცირდა ბუნებრივი გაზის განაწილების 2 ლიცენზია, კერძოდ, ცვლილებები შევიდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზისა“ და სს „საქორგგაზის“ ლიცენზიებში და გაფართოვდა აღნიშნული კომპანიების სალიცენზიო არეალები. ამასთან, 2021 წელს გაუქმდა ბუნებრივი გაზის განაწილების სამი ლიცენზია - შპს „ჩირაღდანიXXI საუკუნე“, შპს „ტაბა" და შპს „არზუ-გაზი“:  შპს „ტაბასა“ და შპს "ჩირაღდანი - XXI საუკუნის" წერილების თანახმად, კომპანიებმა გაასხვისეს აქტივები და აღნიშნულის გათვალისწინებით მოითხოვეს ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიების გაუქმება. ვინაიდან ზემოაღნიშნული კომპანიების აქტივები გადავიდა შპს „თბილისი ენერჯის“ საკუთრებაში, კომისიის 2006 წლის 1 ივნისის №14/4 გადაწყვეტილებით გაცემული ლიცენზიის საფუძველზე შპს "ტაბას" და შპს "ჩირაღდანი - XXI საუკუნეს" სამოქმედო არეალში არსებულ დასახლებულ პუნქტებში (შპს „ტაბა“ - სოფელი ტაბახმელა, ხოლო შპს "ჩირაღდანი - XXI საუკუნე" - სოფელი დიღომი) ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობას განახორციელებს შპს „თბილისი ენერჯი“, შპს „ტაბასა“ და შპს „ჩირაღდანი - XXI საუკუნეზე“ გაცემული ლიცენზიები კი გაუქმდა.  რაც შეეხება შპს „არზუ-გაზს“, კომისიაში წარმოდგენილი წერილის თანახმად, ფინანსური სიძნელეების გამო კომპანია ვეღარ ახერხებდა საქმიანობის გაგრძელებას და მოითხოვა ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიის გაუქმება. შპს „არზუ-გაზის“ სალიცენზიო არეალში (გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვახტანგისი) მდებარე უძრავი ქონება - ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელი, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაეცა შპს “სოკარ ჯორჯია გაზს“ და კომპანიამ მოითხოვა მის სალიცენზიო არეალში 84 ცვლილების განხორციელება. ლიცენზიის გაუქმების თაობაზე შპს „არზუ-გაზის“ მოთხოვნისა და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ შპს „სოკარ ჯორჯია გაზს“ აღნიშნულ არეალზე კომისიაში შემოტანილი ჰქონდა სალიცენზიო განაცხადი ლიცენზიის ცვლილებასთან დაკავშირებით, ერთი მხრივ, მოდიფიცირდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზია და მის სამოქმედო არეალს დაემატა შპს „არზუ-გაზის“ სამოქმედო არეალში არსებული დასახლებული პუნქტი, ამავდროულად კი კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილება შპს „არზუ-გაზის“ ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიის გაუქმების თაობაზე. 2010 2011 2012 30 27 26 26 26 26 22 2021 2009 34 2020 2008 45 2019 55 2018 56 2017 57 2016 70 2015 67 2014 62 2013 58 2007 2005 54 2006 საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში კომისიამ ასევე დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება შპს „გაზტრანს სერვისისა“ და შპს „აკრიანი 2006“-ის ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიების გაუქმების თაობაზე კომისიის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოსაცემად. ნახაზი 3.18. ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატების რაოდენობის დინამიკა 3.2.4. ტექნიკური რეგულირების შედეგები საქართველოში ბუნებრივი გაზის მიწოდება ხორციელდება სხვადასხვა წყაროდან, როგორიცაა ადგილობრივი წარმოება და იმპორტი მეზობელი ქვეყნებიდან. შესაბამისად, ბუნებრივი გაზის ტექნიკური პარამეტრები განსხვავებულია. დღეს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ბუნებრივი გაზის ხარისხი განსაზღვრულია სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტით ГОСТ 5542-87, რომლის თანახმადაც ბუნებრივი გაზის მინიმალური დასაშვები თბოუნარიანობა შეადგენს 7,600 კკალ/მ3-ს სტანდარტულ პირობებში (200C და 1 ატმოსფერო წნევის პირობებში). საქართველოში იმპორტირებული გაზის საშუალო კალორიულობა თვეების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 3.19, საიდანაც ჩანს, რომ საქართველოს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების სისტემაში წლის განმავლობაში მიღებული ბუნებრივი გაზის კალორიულობის მაჩვენებლებს შორის განსხვავება მინიმალურია. 85 დეკ 8,452 8,456 8,473 8,393 8,452 8,479 ნოე 8,484 8,461 8,590 8,421 8,457 8,477 ოქტ 8,494 8,407 8,535 8,419 8,501 8,505 სექ 8,419 8,430 8,462 8,454 8,520 8,493 აგვ 8,433 8,420 8,453 8,471 8,519 8,493 ივლ 8,472 8,445 8,463 8,488 8,486 8,494 ივნ 8,457 8,393 8,455 8,467 8,469 8,498 მაი 8,457 8,423 8,506 8,473 8,540 8,466 აპრ 8,483 8,435 8,502 8,477 8,502 8,514 მარ 8,431 8,402 8,494 8,472 8,489 8,400 თებ 8,458 8,381 8,459 8,464 8,479 8,436 იან 8,416 8,418 8,551 8,476 8,471 8,436 2016 2017 2018 2019 2020 2021 ნახაზი 3.19 საქართველოში მიღებული ბუნებრივი გაზის საშუალო თბოუნარიანობა თვეების მიხედვით (კკალ.მ3) 3.3. ფასწარმოქმნა და სატარიფო რეგულირება 3.3.1. სატარიფო რეგულირება და სექტორში მოქმედი ტარიფები ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისა და განაწილების ბუნებრივი მონოპოლიური საქმიანობა სრულად ექვემდებარება კომისიის სატარიფო რეგულირებას. რაც შეეხება ბუნებრივი გაზის მიწოდებას, „ბუნებრივი გაზის მიწოდების საქმიანობის დერეგულირებისა და ნაწილობრივი დერეგულირების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის 2007 წლის 25 სექტემბრის №69 ბრძანებით არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისა და 2007 წლის 1 სექტემბრის (თბილისში 2008 წლის 1 აგვისტოს) შემდგომ პერიოდში გაზიფიცირებული საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის მიწოდების ტარიფები დერეგულირებულია და ბუნებრივი გაზი მიეწოდებათ კომისიის მხრიდან ტარიფის დადგენის გარეშე, მიმწოდებელი საწარმოს მიერ საჯაროდ შეთავაზებული პირობებითა და ფასებით. აღნიშნულ ბრძანებაში საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის 2017 წლის 14 აგვისტოს №52 ბრძანებით შეტანილ იქნა ცვლილება, რომლის თანახმად, „ამ ბრძანების მოქმედება არ ვრცელდება ფიზიკური პირებისთვის (მოსახლეობა-საყოფაცხოვრებო მომხმარებელი) ბუნებრივი გაზის მიწოდებაზე იმ ბუნებრივი გაზის მიმწოდებლების მიერ, რომელთაც კომისიის მიერ 2017 წლის 1 ივლისის შემდგომ პერიოდში დაუდგინდათ ფიზიკური პირებისთვის (მოსახლეობასაყოფაცხოვრებო მომხმარებელი) ბუნებრივი გაზის მიწოდების სამომხმარებლო ტარიფი“. 2021 წელს მოქმედი ბუნებრივი გაზის სექტორში კომისიის მიერ სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული 23 ლიცენზირებული საწარმოდან შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანია“ წარმოადგენს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ლიცენზიატს, რომელსაც 2020-2022 წლებისთვის დადგენილი აქვს ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი, ხოლო 22 საწარმო 86 ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატია, რომელთა უმრავლესობას (გარდა 3 საწარმოსი) 20202022 წლებისთვის დადგენილი აქვს ბუნებრივი გაზის განაწილების, მიწოდების და მოხმარების ტარიფები და, შესაბამისად, მათ არეალში ბუნებრივი გაზის მიწოდებისთვის, კომისიის მიერ ტარიფების დადგენის შემდგომ, ფიზიკურ პირებზე (მოსახლეობა-საყოფაცხოვრებო მომხმარებელი) აღარ ვრცელდება „ბუნებრივი გაზის მიწოდების საქმიანობის დერეგულირებისა და ნაწილობრივი დერეგულირების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის 2007 წლის 25 სექტემბრის №69 ბრძანება. 3.3.1.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი საანგარიშო პერიოდში მოქმედებდა „ბუნებრივი გაზის ტარიფების შესახებ“ კომისიის 2005 წლის 30 დეკემბრის №30 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ კომისიის 2019 წლის 24 დეკემბრის №38 დადგენილებით შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიისთვის“ დამტკიცებული ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების ტარიფი, რომლის მოქმედების ვადაც განსაზღვრულია 2020 წლის 1 იანვრიდან 2023 წლის 1 იანვრამდე. 3.3.1.2. ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფები ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ საწარმოთა უმრავლესობისთვის (18 საწარმო) კომისიის მიერ 2020-2022 წლებისთვის დადგენილ იქნა ბუნებრივი გაზის მიწოდების, განაწილების და მოხმარების გრძელვადიანი ტარიფები. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ მიუხედავად მსოფლიოში ბუნებრივი გაზის ფასების ზრდის მიმართულებით მნიშვნელოვანი ცვლილებისა, საანგარიშო წელს მოსახლეობისთვის მისაწოდებელი ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ფასები აშშ დოლარში იყო სტაბილური და ცვლილება არ განუცდია, თუმცა 2020-2022 წლების სატარიფო რეგულირების პერიოდში ეროვნული ვალუტის კურსმა აშშ დოლართან მიმართებით მნიშვნელოვანი ცვლილება განიცადა ზრდის მიმართულებით, რამაც, თავის მხრივ, განაპირობა საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფების ზრდა. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2014 წლის 25 დეკემბრის №33 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ (შემდგომში - სატარიფო მეთოდოლოგია) 27-ე მუხლის (ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფის კორექტირება) თანახმად, თუ სატარიფო რეგულირების პერიოდში ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ფასი ეროვნულ ვალუტაში განსხვავდება დაგეგმილი ფასისაგან, კომისია განახორციელებს მომდევნო სატარიფო რეგულირების პერიოდის მიწოდების ტარიფის კორექტირებას ეროვნულ ვალუტაში ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივ და დაგეგმილ ფასთა შორის სხვაობით, ამ მეთოდოლოგიით გათვალისწინებული კორექტირების პრინციპების გამოყენებით. ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფის ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ფასით კორექტირება ეფუძნება შემდეგ ფაქტორებს: ა) ბუნებრივი გაზის შესყიდვის სახელშეკრულებო ფასი; ბ) ეროვნული ვალუტის გაცვლითი კურსი ბუნებრივი გაზის შესყიდვის სახელშეკრულებო ფასის ვალუტასთან მიმართებაში. 87 ამასთან, სატარიფო მეთოდოლოგიის 28-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, კომისია უფლებამოსილია, ამავე სატარიფო მეთოდოლოგიის საფუძველზე გაანგარიშებული და სატარიფო რეგულირების პერიოდისთვის დადგენილი ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფის კორექტირება ბუნებრივი გაზის შესყიდვის ფასით ეროვნულ ვალუტაში განახორციელოს იმავე სატარიფო რეგულირების პერიოდის დასრულებამდე შესაბამისი სატარიფო წლისთვის/წლებისთვის, ასევე შესაბამისი სატარიფო წლის განმავლობაში ერთხელ საწარმოს მიერ წარმოდგენილი დასაბუთებული მოთხოვნის საფუძველზე. აღნიშნული საკანონმდებლო საფუძვლების გათვალისწინებით, 2021 წელს ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფის კორექტირების მიზნით კომისიას სატარიფო განაცხადით მომართა შპს „თბილისი-ენერჯიმ“, შპს „ვარკეთილაირმა“, სს „ენერგოკავშირმა“, შპს „გასკო +“-მა, შპს „ყამარი მ“-მა, და შპს „დიდი დიღომმა“. ვალუტის გაცვლით კურსთან მიმართებაში არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული, გასულ პერიოდზე მიღებული ზარალის ანაზღაურების გარდა საწარმოს სალიცენზიო არეალში არსებული საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისათვის მისაწოდებელი ბუნებრივი გაზის შესასყიდად მიწოდების ტარიფში გათვალისწინებული ყოფილიყო სახელმწიფო ბიუჯეტით 2021 წლისთვის განსაზღვრული გაცვლითი კურსი - 1 აშშ დოლარი = 3.3137 ლარი. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, შპს „თბილისი-ენერჯის“, შპს „ვარკეთილაირის“, სს „ენერგოკავშირის“, შპს „დიდი დიღმის“, შპს „გასკო +“-ის და შპს „ყამარი მ“-ის არეალებში არსებული საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის განისაზღვრა ბუნებრივი გაზის მიწოდების და, შესაბამისად, მოხმარების ტარიფები, რომლებიც დამტკიცდა კომისიის 2021 წლის 27 მაისის №10, 2021 წლის 28 ივნისის №21, №22, №23, 2021 წლის 25 ნოემბრის №49 და №50 დადგენილებებით და რომელთა მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2023 წლის 1 იანვრამდე პერიოდზე. საანგარიშო წელს ასევე განხორციელდა ბუნებრივი გაზის განაწილების ზოგიერთი ლიცენზიატის ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფის კორექტირება. კერძოდ, სატარიფო მეთოდოლოგიის 28-ე მუხლის პირველი და მე-3 პუნქტების გათვალისწინებით, ბუნებრივი გაზის განაწილების/გატარების ტარიფები ექვემდებარება კორექტირებას იმ შემთხვევაში, თუ საწარმოს წლიური ანგარიშის ანალიზის შედეგად გამოვლინდა, რომ საანგარიშო წლის კორექტირების მოცულობა უდრის ან აღემატება შესაბამის წელს ბუნებრივი გაზის განაწილების/გატარების ტარიფით მისაღები შემოსავლის 10%-ს დადებითი ან უარყოფითი ნიშნით. კომისია ვალდებულია, განახორციელოს კორექტირებას დაქვემდებარებული კომპონენტების დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტი, რათა განსაზღვროს კორექტირების ზუსტი მოცულობა. აღნიშნულის ფარგლებში კომისიის აპარატმა განახორციელა განაწილების ლიცენზიატი საწარმოების მიერ კომისიაში წარმოდგენილი 2020 წლის აუდირებული ფინანსური ანგარიშგების შესწავლა და ანალიზი თითოეული მათგანისთვის სატარიფო გაანგარიშებაში ასახულ მაჩვენებლებთან მიმართებაში და ამ კონტექსტში პირველადი ანალიზის შედეგად გამოიკვეთა, რომ კორექტირებას დაქვემდებარებული კომპონენტების დაგეგმილ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შორის სხვაობა აღემატებოდა 10%-ს შემდეგ ლიცენზიატ საწარმოებთან მიმართებაში: შპს „თელავგაზი“, შპს „გოგოჭური და კომპანია“, შპს „დი-ვი-ეს“, შპს „გამა“ და სს „საჩხერეგაზი“. აღნიშნულმა საწარმოებმა, კომისიის შესაბამისი წერილების საფუძველზე, უზრუნველყვეს კომისიის მიერ დადგენილი წესითა და ფორმით სატარიფო განაცხადების კომისიაში წარმოდგენა. ამასთან, შპს „თელავგაზმა“, შპს „დი-ვი-ეს“-მა და სს „საჩხერეგაზმა“ ბუნებრივი გაზის განაწილების 88 ტარიფის კორექტირებასთან კორექტირებაც. ერთად მოითხოვეს ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფის კომისიის თავმჯდომარის შესაბამისი ბრძანებებით შექმნილი აუდიტის ჯგუფების მიერ, კომისიის 2014 წლის 25 დეკემბრის №33 დადგენილების დანართი 11 -ით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის სექტორში დანახარჯების მარეგულირებელი აუდიტის წესით“ და სატარიფო მეთოდოლოგიის 22-ე მუხლით განსაზღვრული პრინციპებისა და მოთხოვნების შესაბამისად, დეტალურად იქნა შესწავლილი და გაანალიზებული საწარმოების 2020-2022 წლების სატარიფო რეგულირების ფაქტობრივი ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებლები და განისაზღვრა დასაკორექტირებელი კომპონენტები შპს „გოგოჭური და კომპანიისთვის“ და შპს „გამასთვის“ განაწილების ტარიფის ნაწილში, ხოლო შპს „თელავგაზის“, შპს „დი-ვი-ეს“-ის და სს „საჩხერეგაზისთვის“ - როგორც მიწოდების, ასევე განაწილების ტარიფების ნაწილში. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, შპს „თელავგაზის“, შპს „დი-ვი-ეს“-ის და სს „საჩხერეგაზისთვის“ განისაზღვრა ბუნებრივი გაზის მიწოდების, განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფები, რომლებიც დამტკიცდა კომისიის 2021 წლის №44, №46 და №48 დადგენილებებით, ხოლო შპს „გოგოჭური და კომპანიისა“ და შპს „გამასთვის“ განისაზღვრა ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფები, რომლებიც დამტკიცდა კომისიის 2021 წლის №45 და №47 დადგენილებებით. ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და განაწილების ტარიფების ზემოაღნიშნული, 2021 წელს განხორციელებული კორექტირებები მოცემულია ცხრილებში №3.3 და №3.4. ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფების კორექტირება (თეთრი / კვტ.სთ) კორექტირების ტარიფის გრძელვადიანი შედეგად ცვლილება საწარმო ტარიფი, 2020-2022 26.810 33.449 6.639 შპს "თბილისი ენერჯი" 28.761 35.838 7.077 სს "ენერგოკავშირი" 28.355 35.461 7.106 შპს "ვარკეთილაირი" 30.221 35.420 5.199 შპს "დიდი დიღომი" 26.040 30.273 4.233 შპს "ყამარი მ" 25.766 30.046 4.280 შპს "გასკო +" 20.444 29.079 8.635 შპს "თელავგაზი" 27.994 40.395 12.401 სს "საჩხერეგაზი" 32.419 39.266 6.847 შპს "დი ვი ესი" ცხრილი 3.3. ბუნებრივი გაზის მიწოდების ტარიფების კორექტირება (თეთრი / კუბ.მ) 89 ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფების კორექტირება (თეთრი / კვტ.სთ) კორექტირების ტარიფის გრძელვადიანი შედეგად ცვლილება საწარმო ტარიფი, 2020-2022 22.592 18.911 -3.681 შპს "თელავგაზი" 13.683 4.554 -9.129 სს "საჩხერეგაზი" 1.671 1.864 0.193 შპს "გამა" 1.510 1.740 0.230 შპს "გოგოჭური და კომპანია" 2.550 2.728 0.178 შპს "დი ვი ესი" ცხრილი 3.4. ბუნებრივი გაზის განაწილების ტარიფების კორექტირება (თეთრი / კუბ.მ) საანგარიშო წელს ბუნებრივი გაზის განაწილების სექტორში განხორციელდა სტრუქტურული ცვლილებები, კერძოდ, კომისიის შესაბამისი გადაწყვეტილებებით ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიები გაუუქმდა შპს „ტაბას“, შპს „ჩირაღდანი XXI საუკუნეს” და შპს „არზუ გაზს“. შესაბამისად, კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №24 დადგენილებით აღნიშნული კომპანიები ამოღებულ იქნა „ბუნებრივი გაზის ტარიფების შესახებ“ კომისიის 2005 წლის 30 დეკემბრის №30 დადგენილებიდან. ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატების არეალში დადგენილი საბოლოო სამომხმარებლო ტარიფები შემადგენელი კომპონენტებით წარმოდგენილია დანართში №8. 3.3.2. საინვესტიციო პროექტების შესრულების ანალიზი ბუნებრივი მოქმედი გაზის ხუთი კომპანიის სექტორში უმსხვილესი (ტრანსპორტირების ქსელში შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიისა“ და სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციის“, ხოლო განაწილების ქსელებში შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, სს „საქორგგაზის“) ნახაზი 3.20. ინვესტიცია ბუნებრივი გაზის სექტორში (ათასი ლარი) მიერ, მათგან მოწოდებული არააუდირებული მიხედვით, 2021 ინფორმაციის წლისთვის დაგეგმილი იყო 56,112 ათასი ლარის ოდენობით ფაქტობრივად ინვესტიცია, ხოლო შესრულდა 97,115 ათასი ლარის ოდენობით (ნახაზი 3.20), მათ შორის, 82,437 ათასი ლარის ინვესტიცია შესრულდა კომპანიების 90 საკუთარი სახსრებით, ხოლო 14,678 ათასი ლარის ინვესტიცია – მესამე მხარის დაფინანსებით (ნახაზი 3.21). დაგეგმილ და ფაქტობრივად განხორციელებულ შორის ინვესტიციებს არსებითი მეტწილად განსხვავება განპირობებულია შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიერ 21,394 ათასი ლარის გაზსადენების ღირებულების სახელმწიფოსგან შეძენით. ასევე აღსანიშნავია, რომ ბუნებრივი გაზის ნახაზი 3.21. ინვესტიცია ბუნებრივი გაზის სექტორში (ათასი ლარი) ტრანსპორტირების მაგისტრალური გაზსადენების მშენებლობა-რეაბილიტაციის მიზნით ინვესტიციები 5,036 ათასი ლარის ოდენობით განხორციელდა სს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციისა“ და შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ მიერ, ხოლო ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელების მშენებლობა-რეაბილიტაციისა სალიცენზიო და საქმიანობის განხორციელების მნიშვნელოვანი მიზნით ინვესტიციები განხორციელდა შპს „თბილისი ენერჯის“, „სოკარ ჯორჯია შპს გაზისა“ და სს „საქორგგაზის“ მიერ. ნახაზი 3.22. ინვესტიცია ბუნებრივი გაზის სექტორში (ათასი ლარი) აღნიშნული ლიცენზიატების მიერ საანგარიშო ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციები საქმიანობის მიხედვით ნახაზზე 3.22. 91 წლისთვის წარმოდგენილია 3.3.2.1. ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება ტრანსპორტირების მაღალი წნევის მაგისტრალურ გაზსადენებზე 2021 წელს დაგეგმილი საინვესტიციო პროექტების ღირებულება შეადგენდა 6,215 ათას ლარს, ხოლო ფაქტობრივად განხორციელდა 5,036 ათასი ლარის ინვესტიცია, საიდანაც 33.25% (1,674ათასი ლარი) დაფინანსდა შპს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციის“, ხოლო 66.75% (3,362 ათასი ლარი) – შპს „საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ სახსრებით. აღნიშნული ინვესტიციებით ძირითადად განხორციელდა მაგისტრალურ გაზსადენებზე ლოკალური სამუშაოები, გაზგამანაწილებელი სადგურების მშენებლობა, მზის ელემენტების, ბურთულოვანი ონკანების, რეგულატორებისა და ტურბინული მრიცხველების მოწყობა. ასევე საანგარიშო წელს შეძენილ იქნა საოფისე ძირითადი საშუალებები, სპეციალური დანიშნულების ტექნიკა და სხვა. 3.3.2.2. ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობა 2021 წლისთვის ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობის ფარგლებში დაგეგმილი ინვესტიციის მოცულობა შეადგენდა 49,898 ათას ლარს, მათ შორის, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიერ დაგეგმილი ინვესტიცია – 13,800 ათას ლარს, სს „საქორგგაზის“ – 18,627 ათას ლარს, ხოლო შპს „თბილისი ენერჯის“ – 17,471 ათას ლარს. ამავე წელს ფაქტობრივად განხორციელდა ჯამში 92,079 ათასი ლარის ინვესტიცია, მათ შორის, 77,401 ათასი ლარის – საკუთარი სახსრებით, ხოლო 14,678 ათასი ლარის – მესამე პირების (მომხმარებლების) დაფინანსებით. ბუნებრივი გაზის განაწილების საქმიანობაში 2021 წელს ფაქტობრივ ინვესტიციებში მნიშვნელოვანი წილი 57,48%-ის ოდენობით განხორციელდა შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიერ, რაც შეადგენს 52,932 ათას ლარს. მათ შორის, საანგარიშო წელს საკუთარი სახსრებით შეიქმნა და ექსპლუატაციაში შევიდა 80 კმ გაზგამანაწილებელი ქსელი, რომელიც უზრუნველყოფს 998 ახალი პოტენციური აბონენტის გაზიფიცირებას. ასევე განხორციელდა 164.6 კმ სიგრძის კაპიტალური დაქსელვითი (ჩიხების) მშენებლობა. ამავე წელს საწარმომ სახელმწიფოსგან შეისყიდა 21,394 ათასი ლარის ღირებულების გაზსადენები. ამასთან, ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთდა 33,600 ახალი აბონენტი. სს „საქორგგაზის“ მიერ 2021 წელს საკუთარი სახსრებით განხორციელდა ჯამში 10,725 ათასი ლარის ინვესტიცია, კერძოდ, საწარმოს მიერ საანგარიშო წელს სხვადასხვა რეგიონში აშენდა 56 კმმდე სიგრძის ახალი გაზსადენები და განხორციელდა არსებული ქსელების რეაბილიტაცია, რის შედეგადაც გამანაწილებელ ქსელზე მიერთდა 8,000 ახალი აბონენტი. რაც შეეხება შპს „თბილისი ენერჯის“ 2021 წელს დაგეგმილი ინვესტიციების მოცულობას, იგი შეადგენდა 17,471 ათას ლარს, ხოლო ფაქტობრივად განხორციელდა 28,423 ათასი ლარის ღირებულების საინვესტიციო პროექტები, მათ შორის, საკუთარი სახსრებით – 13,745 ათასი ლარის, ხოლო მესამე პირების დაფინანსებით – 14,678 ათასი ლარის ღირებულების. ინვესტიციების მნიშვნელოვან წილს შეადგენს გაზგამანაწილებელი ქსელის მშენებლობასა და რეაბილიტაცია/რეკონსტრუქციის სამუშაოებზე გაწეული დანახარჯები. ასევე შეძენილ იქნა გაზის აღრიცხვის მოწყობილობები, საოფისე ინვენტარი და არამატერიალური აქტივები. განხორციელდა ახალი მომხმარებლების გაზიფიცირება, მრიცხველების მომხმარებლის კუთვნილი ტერიტორიებიდან გამოტანა და სხვა, რაც განაპირობებს და მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ქალაქის 92 უსაფრთხო გაზმომარაგებას, ავარიების შემცირება-აღმოფხვრას, აღრიცხვიანობის მოწესრიგებას, ბუნებრივი გაზის როგორც ტექნიკური, ისე კომერციული დანაკარგების შემცირებას. ამასთან, შპს „თბილისი ენერჯიმ“ წინა წლებში დაიწყო და ინტენსიურად აგრძელებს ქალაქის გაზგამანაწილებელი ქსელის გეოინფორმაციულ სისტემაში მოყვანის პროცესს, რომლის ფარგლებშიც განხორციელდა არსებული ქსელის აღწერა. აღნიშნული პროცესი მიზნად ისახავს კომპანიის მფლობელობაში არსებული გაზსადენების ზუსტი აღწერილობის შედგენასა და მათ შემდგომ რეგისტრაციას, რაც მნიშვნელოვანია ქალაქის მზარდი განაშენიანების პირობებში გაზმომარაგების ინფრასტრუქტურის სწორი განვითარებისა და დაგეგმვის კუთხით. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ ქსელში განხორციელებული ინვესტიციები ლიცენზიატი საწარმოების მიხედვით მოცემულია ნახაზზე 3.23. ნახაზი 3.23. ინვესტიციები ბუნებრივი გაზის განაწილების სექტორში კომპანიების მიხედვით (ათასი ლარი) 3.3.3. ტარიფების შედარებითი ანალიზი საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით ცხრილში 3.5 და ნახაზზე 3.24 წარმოდგენილია სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედი ბუნებრივი გაზის საყოფაცხოვრებო ტარიფები. 93 საყოფაცხოვრებო ტარიფი (თეთრი/კუბ.მ) ქვეყანა აზერბაიჯანი საქართველო თურქეთი მოლდოვა სომხეთი უკრაინა უნგრეთი რუმინეთი ბოსნია და ჰერცოგოვინა სერბეთი ლიეტუვა ლატვია ბულგარეთი ხორვატია პოლონეთი სლოვაკეთი ესტონეთი ლუქსემბურგი საბერძნეთი ბელგია ჩრდილოეთ მაკედონია სლოვენია ჩეხეთი ირლანდია ავსტრია გერმანია ლიხტენშტეინი საფრანგეთი იტალია ესპანეთი პორტუგალია დანია ჰოლანდია შვედეთი 28.489 55.454 80.136 102.560 105.807 112.645 129.525 133.358 135.480 145.191 152.543 154.110 156.545 160.236 168.688 181.108 183.084 184.293 195.726 200.586 208.014 228.281 251.748 263.157 271.574 272.230 289.759 300.756 305.821 306.093 371.383 378.040 390.216 563.153 ცხრილი 5. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კუბ.მ) (გადასახადების ჩათვლით) 94 ნახაზი 3.24. საყოფაცხოვრებო ტარიფები ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში (თეთრი/კუბ.მ) (გადასახადების ჩათვლით) 95 4. წყალმომარაგების სექტორი 4.1. სექტორის ზოგადი მიმოხილვა 4.1.1 მარეგულირებელი ჩარჩო წყალმომარაგების სექტორი კომისიის რეგულირებას ექვემდებარება 2008 წლიდან. წყალმომარაგების სექტორის რეგულირება ხორციელდება შემდეგი კანონებისა და კანონქვემდებარე აქტების საფუძველზე:  საქართველოს კანონი „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“;  კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესები“;  კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული ,,მომსახურების ხარისხის წესები“;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2021 წლის 29 ივლისის №36 დადგენილებით დამტკიცებული „ინვესტიციების შეფასების წესი“;  საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 26 დეკემბრის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის ნორმატიული დანაკარგების გაანგარიშების წესი“;  კომისიის 2017 წლის 10 აგვისტოს №21 დადგენილებით დამტკიცებული ,,წყალმომარაგების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია“;  კომისიის 2020 წლის 27 მაისის №22 დადგენილებით დამტკიცებული „ლიცენზირების წესებისა და ენერგეტიკული საქმიანობის თაობაზე შეტყობინების წესი“. 4.1.2 ლიცენზიატი საწარმოები და მომარაგების დაფარვის არეალი 2021 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში წყალმომარაგების სექტორში ოპერირებს წყალმომარაგების 9 ლიცენზიატი. სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2021 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საქართველოს მოსახლეობა შეადგენს 3,728,600 ადამიანს. მოსახლეობის 67.0%-ის (2,498,115 ადამიანი) სასმელი წყლით წყალმომარაგებას უზრუნველყოფს წყალმომარაგების ლიცენზიატი კომპანიები, ხოლო 33.0 %-ის (1,230,485 ადამიანი) წყალმომარაგებით უზრუნველყოფა ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულების ვალდებულებას წარმოადგენს. ჯამში მომხმარებელთა რაოდენობა გასულ წელთან შედარებით გაიზარდა 5.8%-ით, რაც შეადგენს 63,329 აბონენტს (იხ. ცხრილი 4.1). 96 მომხმარებლები N 1 კომპანიის დასახელება შპს "ჯორჯიან უოთერ ენდ საკუთრება მომხმარებელთ ა რაოდენობა სულადობაში რაოდენობ ა % კერძო 586,025 1,165,740 46.7 სახელმწიფო 366,688 853,751 34.2 მუნიციპალურ 108,698 244,785 9.8 ფაუერი" (GWP) 2 შპს "საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია" (GWP) 3 შპს "ბათუმის წყალი" (BWC) ი 4 შპს "რუსთავის წყალი" (RWC) კერძო 55,316 127,788 5.1 5 შპს "მარნეულის სოფწყალი" მუნიციპალურ 25,978 76,838 3.1 7,096 14,550 0.6 6,152 11,010 0.4 1,064 3,400 0.1 119 253 0.01 1,157,136 2,498,115 100. (MVWC) 6 ი შპს "ქობულეთის წყალი" (KWC) მუნიციპალურ ი 7 შპს "საჩხერის წყალკანალი" (SWC) 8 მუნიციპალურ ი შპს „საგარეჯო“ (SVWC) მუნიციპალურ ი 9 შპს "სოგური" (Soguri) კერძო ჯამი 0 ცხრილი 4.1 ძირითადი მონაცემები წყალმომარაგების ლიცენზიატების მიხედვით წყალმომარაგების სექტორში მოქმედი ლიცენზიატებიდან 1 წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ საწარმოს, 5 - მუნიციპალურს და 3 - კერძო საკუთრებაში არსებულ საწარმოს. დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ ცხრილი 4.1. 97 სისტემის აღწერილობა წყალმომარაგების მომარაგებული სისტემები მოსახლეობა სისტემის სისტემი მომხმარებელთ რაოდენობ კატეგორი ს ა რაოდენობა ა ა სიდიდე > 100,000 4 ძალიან I % რაოდენობ % ი ა 6.15 1,680,796 კომპანიებ 71.99 დიდი GWP, BWC, UWSCGქუთაისი, RWC დიდი 25,000 - 100,000 8 7.69 387,659 7.36 UWSCG, MVWC II საშუალო 5,000 -25,000 32 56.92 368,075 18.68 UWSCG, KWC, SWC პატარა 500 - 5,000 20 24.62 61,078 1.95 III UWSCG, SVWC ძალიან < 500 3 4.62 507 0.02 პატარა ჯამი UWSCG, Soguri 67 100.0 2,498,115 100.0 9 ცხრილი 4.2 ლიცენზიატ საწარმოთა წყალმომარაგების სისტემების ზოგადი მახასიათებლები. 4.2. ლიცენზირება და სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი 4.2.1 ლიცენზირება „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 161-ე მუხლის თანახმად, წყალმომარაგების ლიცენზიატებს დაევალათ აღნიშნული კანონის ამოქმედებიდან 2 თვის ვადაში კომისიისთვის შესაბამისი განაცხადით მიმართვა ავტორიზაციასთან (ლიცენზიის ხელახლა აღება) დაკავშირებით, რის თაობაზეც წყალმომარაგების ლიცენზიატებმა მიმართეს კომისიას დადგენილ ვადებში. იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ლიცენზიატთა მიერ სალიცენზიო განაცხადები სრულყოფილი სახით არ იქნა წარმოდგენილი, კომისიამ დაადგინა ხარვეზი, რომლის გამოსწორების მიზნითაც ლიცენზიატებს განესაზღვრა დამატებითი დრო. კომისიის შენიშვნების გათვალისწინებით კომპანიებმა – შპს „ბათუმის წყალმა“ და შპს „საჩხერის წყალკანალმა“ – თავიდან მომართეს კომისიას სალიცენზიო განაცხადებით და წარმოადგინეს კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტაცია. კომისიამ განიხილა წარმოდგენილი განაცხადები და ორივე კომპანიაზე ხელახლა გასცა წყალმომარაგების ლიცენზია. რაც შეეხება დანარჩენ ლიცენზიატებს, ავტორიზაციის გავლა იგეგმება 2022 წლის განმავლობაში. გამომდინარე იქიდან, რომ მოხდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „მცხეთის წყლის“ შერწყმა, გაიზარდა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მოქმედების არეალი, კომპანიის მფლობელობაში გადავიდა მცხეთის მუნიციპალიტეტში არსებული სასმელი წყლის წყალმომარაგების ქსელი და ამჟამად უზრუნველყოფს არსებული მომხმარებლების სასმელი წყლით 98 მომარაგებას. რაც შეეხება შპს „მცხეთის წყალს“, კომპანიამ მოითხოვა მასზე გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზიის გაუქმება. გამომდინარე იქიდან, რომ არ იკვეთებოდა ისეთი გარემოებები, რაც შესაძლოა საფრთხის შემქმნელი ყოფილიყო მცხეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მომხმარებლების შესაბამისი ხარისხის სასმელი წყლით უსაფრთხო, უწყვეტი და საიმედო მომარაგების უზრუნველყოფისთვის, კომისიამ დააკმაყოფილა შპს „მცხეთის წყლის“ მოთხოვნა და გააუქმა მასზე გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზია. შპს „საგარეჯომ“ მომართა კომისიას და აცნობა, რომ შესრულდა კომისიის 2020 წლის 15 ოქტომბრის N66/1 გადაწყვეტილებით განსაზღვრული პირობები, რის მიხედვითაც გაიცა წყალმომარაგების წინასწარი ლიცენზია და მოითხოვა ლიცენზიის ამოქმედება. კომპანიამ კომისიაში წარმოადგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნა, რითიც დასტურდება, რომ წყალმომარაგების სისტემა შესაბამისობაშია საქართველოში მოქმედ ტექნიკურ რეგლამენტთან. ამასთან, კომპანიამ წარმოადგინა სსიპ „სურსათის ეროვნული სააგენტოს“ მიერ სოფელ კაკაბეთის წყალმომარაგების სისტემებიდან აღებული სასმელი წყლის სინჯების ლაბორატორიული კვლევის შედეგები, რომლებიც სრულად შეესაბამება სასმელი წყლის ტექნიკურ რეგლამენტს. ასევე წარმოდგენილია კანონით განსაზღვრული სხვა დოკუმენტაციები (სქემატური ნახაზი, აქტივების ჩამონათვალი და ა.შ.). წარმოდგენილი დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად კომისიამ მიიჩნია, რომ შესრულდა გადაწყვეტილებით განსაზღვრული პირობები და მიიღო გადაწყვეტილება შპს „საგარეჯოზე“ გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზიის (№018, სერიით 3) ამოქმედების შესახებ. ცხრილში 4.3. დეტალურადაა მოცემული ლიცენზიებისა და მათი გაცემის თარიღების თაობაზე. N კომპანიის დასახელება ინფორმაცია მოქმედი ლიცენზიატების ლიცენზიის ლიცენზიის ნომერი გაცემის თარიღი 1 შპს "საქართველოს გაერთიანებული №001, სერია 3 10/11/2011 წყალმომარაგების კომპანია" (GWP) 2 შპს "სოგური" (Soguri) №003, სერია 3 24/11/2011 3 შპს "ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი" №005, სერია 3 21/12/2011 (GWP) 4 შპს "რუსთავის წყალი" (RWC) №007, სერია 3 21/12/2011 5 შპს "ქობულეთის წყალი" (KWC) №010, სერია 3 05/01/2012 6 შპს "მარნეულის სოფწყალი" (MVWC) №015, სერია 3 31/05/2012 7 შპს „საგარეჯო“ (SVWC) №018, სერია 3 15/10/2020 8 შპს "ბათუმის წყალი" (BWC) №019, სერია 3 21/10/2021 9 შპს "საჩხერის წყალკანალი" (SWC)22 №020, სერია 3 31/12/2021 21 ცხრილი 4.3 ლიცენზიატებზე გაცემული წყალმომარაგების ლიცენზიის ნომრები და თარიღები. 21 შპს „ბათუმის წყალზე“ ლიცენზია გაცემულია და წყალმომარაგების საქმიანობას ახორციელებს 2011 წლიდან. კომპანიამ 2021 წელს კანონის შესაბამისად ხელახლა გაიარა ავტორიზაცია. 22 შპს „საჩხერის წყალკანალზე“ ლიცენზია გაცემულია და წყალმომარაგების საქმიანობას ახორციელებს 2012 წლიდან. კომპანიამ 2021 წელს კანონის შესაბამისად ხელახლა გაიარა ავტორიზაცია. 99 4.2.2 სალიცენზიო პირობების მონიტორინგი კომისია მუდმივ რეჟიმში ახორციელებს წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოების სალიცენზიო პირობების შესრულების მონიტორინგს, რომელიც ხორციელდება სხვადასხვა საშუალებით, მათ შორის, ლიცენზიატთა მიერ კომისიაში წარმოდგენილი ანგარიშგების ფორმების საფუძველზე. 2021 წლის განმავლობაში კომისიაში განსაკუთრებით გახშირდა მომხმარებლების საჩივრები შპს ,,ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის" მიერ მრიცხველის ჩვენებების აღებისა და შესაბამისი საფასურის დარიცხვის საკითხებთან დაკავშირებით. საკითხის შესწავლის მიზნით კომისიამ კომპანიისგან გამოითხოვა მრიცხველის ჩვენების აღებასა და საფასურის დარიცხვებთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია. წარმოდგენილი ინფორმაციებიდან გაირკვა, რომ მომხმარებლების დიდი ნაწილის შემთხვევაში კომპანია მრიცხველის ჩვენებებს მთლიანი წლის განმავლობაში ან საერთოდ არ იღებდა ან იღებდა გარკვეული პერიოდულობით და არა დადგენილი წესის შესაბამისად. გარდა ამისა, საფასურის დარიცხვა არ ხორციელდებოდა შესაბამის წელს მოქმედი ტარიფით. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, კომისიამ 2021 წლის 12 აგვისტოს საჯარო სხდომაზე განიხილა საკითხი შპს ,,ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის" სალიცენზიო პირობების დარღვევის შესახებ. კომისიამ მიიჩნია, რომ კომპანიამ უგულებელყო წესებით დადგენილი მოთხოვნები, რის გამოც შპს ,,ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ დაჯარიმდა 75,000 ლარის ოდენობით. კომისიამ განახორციელა შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „რუსთავის წყლის“ დანახარჯების მარეგულირებელი არაგეგმური აუდიტი. იგი მოიცავდა სხვადასხვა საკითხის შესწავლას, როგორიცაა: ახალი მომხმარებლების ქსელზე მიერთება, კომპანიის თანამშრომლების რაოდენობა და სახელფასო ფონდები, საოპერაციო საქმიანობაში გამოყენებული ტექნიკა და ა.შ. აუდიტის შედეგები წერილობით ეცნობა კომპანიას და დაევალა მასში ასახული შენიშვნების, მოსაზრებებისა და რეკომენდაციების მხედველობაში მიღება 2021/2023 წლების რეგულირების პერიოდზე. კომისიამ 2021 წლის განმავლობაში დეტალურად შეისწავლა ყველა წყალმომარაგების ლიცენზიატ კომპანიაში არსებული მდგომარეობა. შესწავლის შედეგად ცალკეულ მაჩვენებლებზე (მაგ: დანაკარგები, ავარიები, გრაფიკი) გამოვლინდა სერვისის დონის გაუარესება. ასევე პრობლემებია ხარჯების დაფარვასთან დაკავშირებით, კერძოდ, ხუთი კომპანია მოქმედი ტარიფით ვერ ფარავს საოპერაციო ხარჯებს23. არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე, კომისია 2022-2023 წლებში გეგმავს მოქმედ რეგულაციებში გარკვეული ტიპის ცვლილებების განხორციელებას, რომლებიც უზრუნველყოფენ კომპანიების როგორც ტექნიკური, ასევე ფინანსური მდგომარეობის გაუმჯობესებას. 4.3. ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმები და შედარებითი ანალიზი 4.3.1 შეფასების კრიტერიუმები კომისიამ 2021 წლის 29 ივლისის №36 დადგენილებით დაატკიცა „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესი“, რის ერთ-ერთ ძირითად მიზანს წარმოადგენს წყალმომარაგების ლიცენზიატ საწარმოთა ძირითადი საქმიანობის შეფასების კრიტერიუმების 23 დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ თავი „4.3.2 შედარებითი ანალიზი“, ნახაზი 4.5. 100 (შემდგომში - კრიტერიუმები) განსაზღვრა და მათი როგორც არსებული დონის, ასევე სამიზნე ნიშნულების დამტკიცება. კომისია კრიტერიუმების შერჩევისას დაეყრდნო მსოფლიოს საუკეთესო გამოცდილებასა (წყლის საერთაშორისო ორგანიზაცია - IWA) და დარგში არსებულ მდგომარეობასა და გამოწვევებს. შედეგად, შეირჩა 11 ერთეული საკვანძო მაჩვენებელი, კერძოდ: 1. მიწოდებული სასმელი წყლის ხარისხის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ლიცენზიატ საწარმოთა მიერ მომხმარებლებისთვის მიწოდებული სასმელი წყლის ხარისხი; 2. სასმელი წყლით მომარაგების დაფარვის არეალის განსაზღვრის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული ლიცენზიატი საწარმოს სასმელი წყლის წყალმომარაგების ქსელის დაფარვის არეალი მისი მოქმედების ტერიტორიულ ერთეულში; 3. სასმელი წყლის გრაფიკით მიწოდების ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება წყალმომარაგების საწარმოს მიერ მომხმარებელთათვის სასმელი წყლის მიწოდების უწყვეტობა (გრაფიკი); 4. წყალარინების მომსახურების დაფარვის არეალის განსაზღვრის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული ლიცენზიატი საწარმოს წყალარინების ქსელის დაფარვის არეალი მისი მოქმედების ტერიტორიულ ერთეულში; 5. წყალარინების სისტემის მეშვეობით წყალსატევებში ჩაშვებული სითხის ხარისხის ინდექსი, რის მიხედვითაც ფასდება ცალკეული წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს მიერ წყალსატევებში ჩაშვებული სითხის საქართველოში მოქმედ ნორმებთან შესაბამისობა; 6. სახანძრო ჰიდრანტებით მოცვის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატთა ქსელზე არსებული სახანძრო ჰიდრანტების რაოდენობის დაფარვის არეალი; 7. სასმელი წყლის მილსადენებზე ავარიების ინდექსი. მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს სასმელი წყლის წყალმომარაგების მილსადენებზე (ყოველ 100 კმ-ზე, წლის განმავლობაში) მომხდარი დაზიანებების რიცხვი; 8. წყალარინების მილსადენებზე ავარიების ინდექსი. მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოს წყალარინების მილსადენებზე (ყოველ 100 კმ-ზე, წლის განმავლობაში) მომხდარი დაზიანებების რიცხვი; 9. სასმელი წყლის ინფრასტრუქტურის ჟონვის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატ საწარმოთა სასმელი წყლის წყალმომარაგების სისტემებში სასმელი წყლის დანაკარგის ოდენობა; 10. მომსახურე პერსონალის პროდუქტიულობის ინდექსი. მაჩვენებლით ფასდება წყალმომარაგების ლიცენზიატებთან დასაქმებულ პირთა რაოდენობა კონკრეტული წყალმომარაგების სისტემის მოცულობიდან გამომდინარე; 11. სასმელი წყლის განაწილების მილსადენების მოქნილობის ინდექსი. აღნიშნული მაჩვენებლით ფასდება ცალკეული წყალმომარაგების ლიცენზიატის ქსელის არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით საშუალოდ ერთი დაზიანებისას მომსახურებაშეწყვეტილ მომხმარებელთა რიცხვი. კომისია ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებისთვის ყოველწლიურად, არაუგვიანეს 1 აპრილისა, ადგენს: ა) ქვედა ზღვარს - რომელიც წარმოადგენს წყალმომარაგების ლიცენზიატთა შორის ყველაზე ცუდ მაჩვენებელს; ბ) არსებულ დონეს - რომელიც წარმოადგენს ცალკეული ლიცენზიატისთვის მისი არსებული მდგომარეობის მაჩვენებელს; 101 420.7 879.1 53.6 10.8 1,347.9 97.6 24.0 - 2.37 301.7 800.5 22.5 12.12 483 RWC 99.9 24.0 95.6 2.07 252.9 1,648.2 90.9 11.3 2,073.4 UWSC 99.9 19.3 - N/A 235.9 875.5 51.7 6.82 1,567.2 BWC 99.5 24.0 100 36.1 148.6 23.9 57.4 24.3 365.3 KWC 100 24.0 100 62.4 128.5 341.8 28.9 19.8 3,552 SWC 100 24.0 N/A N/A 11.8 59.2 0.96 10.6 1,311.4 მოქნილობის ინდექსი 9.5 მილსადენების 95.6 პროდუქტიულობა განაწილების 24.0 პერსონალის 99.9 მომსახურე 3,552 ჟონვის ინდექსი 24.3 მილსადენებზე ინფრასტრუქტურის 90.9 წყალარინების 1,648.2 ავარიები 420.7 წყლის მილსადენებზე 2.07 ინდექსი ავარიები სასმელი 95.6 ჰიდრანტებით მოცვის 9.44 სახანძრო ხარისხი გრაფიკი 88.6 ხარისხი სასმელი წყლის ქვედა წყალარინების სითხის საკვანძო მაჩვენებლები გ) სამიზნე ნიშნულს - რომელიც განსაზღვრულია მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების საუკეთესო პრაქტიკაზე დაყრდნობით. აღნიშნული კრიტერიუმების განსაზღვრა ხდება კომისიაში ლიცენზიატთა მიერ მათი საინვესტიციო გეგმების წარმოდგენამდე. შესაბამისად, „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესის“ თანახმად, ლიცენზიატები ვალდებული არიან თავიანთი საინვესტიციო გეგმების შედგენისას მხედველობაში მიიღონ კომისიის მიერ განსაზღვრული კრიტერიუმები და მათი ინვესტიციების მეშვეობით უზრუნველყონ იმ მიმართულებების მოწესრიგება, რომლებიც გააუმჯობესებს მომსახურების არსებულ დონეს. კომისიამ 2021 წლის 1 აპრილის №14/1 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა საკვანძო მაჩვენებლების ქვედა ზღვარი, არსებული დონე და სამიზნე მაჩვენებლები (იხ. ცხრილი 4.4). ზღვარი GWP თბილ ისი არსებული დონე GWP მცხეთ ა G 102 MVW 88.6 9.4 - 3.58 124 - 10.3 13.9 N/A 100 18.0 - - - - 21.0 1.0 90.0 100 24.0 100 100 25.0 25.0 1.0 5.0 500.0 C Soguri სამიზნე ნიშნული ცხრილი 4.4 ლიცენზიატი კომპანიების საკვანძო მაჩვენებლები. 4.3.2 შედარებითი ანალიზი. ინფორმაცია ლიცენზიატების გამრიცხველიანების დონესთან დაკავშირებით მოცემულია ნახაზზე 4.1. როგორც ნახაზიდან ჩანს, შპს ,,სოგურსა“ და შპს ,,ქობულეთის წყალს“ არ ჰყავს გამრიცხველიანებული საყოფაცხოვრებო მომხმარებლები. სხვა დანარჩენ ლიცენზიატებს შორის ყველაზე დაბალი გამრიცხველიანების მაჩვენებელი აქვს საჩხერის წყალკანალი ბათუმის წყალი მარნეულის სოფწყალი რუსთავის წყალი საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერს“ სოგური (≈40%), ყველაზე მაღალი კი – შპს „საჩხერის წყალკანალს“ (≈98%). ქობულეთის წყალი 0% 2021 წელს გამრიცხველიანებული აბონენტების რაოდენობა გასულ წელთან შედარებით ყველაზე მეტად გაიზარდა შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების გამრიცხველიანებული კომპანიის“ შემთხვევებში რომ რიგ ისეთი მომხმარებლები, შედარებით რომლებსაც ნაკლები პერიოდულობით მიეწოდებათ 40% 60% 80% 100% გაუმრიცხველიანებელი ნახაზი 4.1. გამრიცხველიანების დონე ლიცენზიატების მიხედვით (%) შემთხვევაში (14.6%-ით). აღსანიშნავია, 20% 103 სასმელი წყალი, უფრო მეტ წყალს 180 მოიხმარენ (იხ. ნახაზი 4.2). 160 ქვემო ქართლის წყალმომარაგების 140 მაგალითად, რეგიონში საშუალო გრაფიკი შეადგენს 11 საათს, ხოლო წყლის ხარჯი დღეღამის განმავლობაში ერთ სულზე შეადგენს 153 ლიტრს; სამცხეჯავახეთის რეგიონში, სადაც 21 საათიანი წყალმომარაგებაა, დღეღამის განმავლობაში ერთ სულზე სასმელი წყლის მოხმარება შეადგენს 113 ლიტრს. 24 18 120 100 12 80 60 6 40 20 0 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 მოხმარება (სული/ლიტრი/დღე-ღამე) წყალმომარაგების გრაფიკი (სთ) შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სასმელი წყლის ხშირი წყვეტები და წყალმომარაგების გრაფიკი აიძულებს მომხმარებლებს, მიმართონ სხვადასხვა ზომას, მათ შორის, შექმნან სასმელი წყლის მარაგები, რაც ზრდის სასმელი წყლის მოხმარების მაჩვენებელს. 1. კახეთი; 2. ქვემო ქართლი; 3.იმერეთი; 4. შიდა ქართლი; 5. სამეგრელო-ზემო სვანეთი; 6. მცხეთა-თიანეთი; 7. სამცხე-ჯავახეთი; 8. გურია; 9. რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი. ინფორმაცია გამრიცხველიანებული ერთი აბონენტისა და ერთი სულის მიერ მოხმარებული სასმელი წყლის შესახებ მოცემულია ნახაზზე 4.3. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, ნახაზი 4.2. წყალმომარაგების გრაფიკსა და მოსახლეობის ერთ სულზე სასმელი წყლის მოხმარების დამოკიდებულება, ტერიტორიული ერთეულების მიხედვით (კომპანია შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია“) ლიცენზიატებს, შპს „ქობულეთის წყალსა“ და შპს „სოგურს“, არ ჰყავთ საყოფაცხოვრებო გამრიცხველიანებული მომხმარებლები. შესაბამისად, მათ შესახებ ინფორმაცია არ არის ასახული. სხვა ლიცენზიატებიდან ყველაზე დაბალი მოხმარება აქვს შპს „მარნეულის სოფწყალს“, ხოლო ყველაზე მაღალი გამოირჩევა შპს მოხმარებით „ჯორჯიან 104 უოთერ ენდ ფაუერი”. ქვეყნის მასშტაბით სასმელი წყლის მოხმარება (გამრიცხველიანებული სექტორი) 700 600 500 საშუალოდ ერთ სულზე დღე- 400 ღამის 300 განმავლობაში შეადგენს 382 ნახაზზე ინფორმაცია 100 შემოუსავლიანი - წყლის მოცულობისა (NRW) და ქსელზე მომხდარი დაზიანებების რიცხვის შესახებ. მაჩვენებელს ამ შორის ორ იკვეთება გარკვეული დამოკიდებულება, ტიპის რაც ასევე დადასტურდა კომპანიების დეტალური შესწავლითაც, კერძოდ, იმ ლიცენზიატების 176 200 მოცემულია 4.4 სავარაუდოა, მაღალი რომ 1 აქვთ, (ფარული ჟონვები, გაუმართავი ინფრასტრუქტურა და ა.შ), ხოლო კომპანიების შემთხვევაში, სადაც დანაკარგი მაღალია და ავარიების რიცხვი დაბალი, სავარაუდოა, რომ დანაკარგების საერთო მოცულობაში უფრო დიდი წილი უკავია კომერციულ დანაკარგს (უკანონო მოხმარება, უმრიცხველო 3 186 224 141 4 5 6 მოხმარება ერთ აბონენტზე 1. მარნეულის სოფწყალი; 2. საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია; 3. საჩხერის წყალკანალი; 4. ბათუმის წყალი; 5. რუსთავის წყალი; 6. ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი; ნახაზი 4.3. მოსახლეობის ერთ სულსა და ერთ აბონენტზე სასმელი წყლის მოხმარება, ლიცენზიატების მიხედვით (ლიტრი/დღე-ღამე). დიდი წილი მოდის ტექნიკურ იმ 2 მოხმარება ერთ სულზე დანაკარგის მიმართულებებზე 152 163 59 შემთხვევაში, რომელთაც დანაკარგები და ავარიათა რიცხვი ერთდროულად 369 325 171 ლიტრს, ხოლო საშუალოდ ერთ აბონენტზე – 410 ლიტრს. 475 455 მოხმარებით გამოწვეული უყაირათო ხარჯი და ა.შ). ნახაზზე 4.5 მოცემულია ინფორმაცია კომპანიების 105 ფინანსურ მდგომარეობასთან დაკავშირებით, რომელიც გაანგარიშებულია საოპერაციო ხარჯების თანაფარდობით ჩანს, ხარჯების ახორციელებს 700 80% 600 70% 500 საოპერაციო 400 დაფარვას 300 მხოლოდ შპს „ჯორჯიან უთერ ენდ ფაუერი“ და შპს 90% როგორც შემოსავალთან. ნახაზიდან 800 „რუსთავის წყალი“, რომლებსაც კომისია რეგულარულად უდგენს 60% 50% 40% 30% 200 20% 100 10% - 0% 1 2 3 4 5 შემოუსავლიანი წყალი ტარიფს24. რაც შეეხება დანარჩენ 6 7 ავარია 100 კმ ქსელზე 1. შპს „ბათუმის წყალი“; 2. შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ 3. შპს „რუსთავის წყალი“; 4. შპს „საქართველოს ხარჯები აღემატება შემოსავალს. გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია“; 5. შპს აღნიშნული კომპანიები არის „ქობულეთის წყალი“; 6. შპს „მარნეულის სოფწყალი“; 7. შპს სახელმწიფო ან/და მუნიციპალურ „საჩხერის წყალკანალი“. კომპანიებს, მათი საოპერაციო საკუთრებაში არსებული საწარმოები, რომლებიც ნახაზი 4.4. შემოუსავლიანი წყლის მოცულობისა და ავარიათა რაოდენობის დამოკიდებულება; არსებული შემოსავლის დანაკლისს სუბსიდიების სახით მიღებული თანხებით აბალანსებენ. ფაქტი, საგულისხმოა რომ აღნიშნულ კომპანიებს 350% 300% ტარიფის 250% გადათვლასთან დაკავშირებით, დადგენილი წესის მიხედვით, 200% კომისიისთვის ჯერ არ 150% მიუმართავთ. ლიცენზიატ 100% კომპანიათა მიერ განმავლობაში სასმელი წყლის 2021 მოხმარებულმა მოცულობამ 4.6 მოხმარებული მოცულობის მოცემულია წყლის პროცენტული 216% 125% 136% 148% 70% 60% წლის შეადგინა 215 მლნ კუბური მეტრი. ნახაზზე 311% ის 50% 0% 1 2 3 4 5 6 7 1. შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი“ 2. შპს „რუსთავის წყალი“; 3. შპს „ბათუმის წყალი“; 4. შპს „საჩხერის წყალკანალი“. 5. შპს „საქართველოს გაერთიანებული 24 სრული დანახარჯების ამღიარებელ პრინციპზე დაყრდნობით (ტარიფი მოიცავს, როგორც საოპერაციო ასევე კაპიტალურ ხარჯებსაც). 106 გადანაწილება მომხმარებელთა კატეგორიების მიხედვით. წყალმომარაგების კომპანია“; 6. შპს „ქობულეთის წყალი“; 7. შპს „მარნეულის სოფწყალი“; ნახაზი 4.5. შემოსავლისა და ხარჯის დამოკიდებულება. 17% 43% 40% საყ. მრიცხველიანი საყ. უმრიცხველო არასაყოფაცხოვრებო ნახაზი 4.6. მოხმარებული წყლის მოცულობის პროცენტული გადანაწილება. 4.4. ინვესტიციები და ტარიფები 4.4.1 საინვესტიციო გეგმები „წყალმომარაგების სექტორში ინვესტიციების შეფასების წესის“ შესაბამისად, ლიცენზიატმა საწარმოებმა კომისიაში წარმოადგინეს გრძელვადიანი და მოკლევადიანი საინვესტიციო გეგმები, რომელთა განხილვის შემდგომ კომისიამ შეითანხმა „ბათუმის წყლის“ საინვესტიციო გეგმები. შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“, შპს „რუსთავის წყლის“ გეგმები კომისიას შეთანხმებული ჰქონდა 2020 წელს. რაც შეეხება დანარჩენ კომპანიებს, გამომდინარე იქიდან, რომ საინვესტიციო გეგმები არ იყო სრულყოფილად წარმოდგენილი, მათ განესაზღვრათ დამატებითი დრო კორექტირებისა და წარმოდგენისათვის. ნახაზზე 4.7 მოცემულია შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ და შპს „რუსთავის წყლის“ კომისიის მიერ შეთანხმებული საინვესტიციო გეგმები და მათი ფაქტობრივად შესრულების ანალიზი. 107 80.0 73.8 67.6 70.0 66.2 61.8 60.8 60.6 56.9 60.0 56.2 50.5 50.0 37.8 40.0 32.2 33.2 30.0 20.0 10.0 - - 2022 2023 2017 2018 2019 2020 გეგმა 2021 ფაქტი ნახაზი 4.7 დაგეგმილი და შესრულებული ინვესტიციები. 4.4.2 ფაქტობრივად განხორციელებული საინვესტიციო პროექტები; წყალმომარაგების ლიცენზიატი საწარმოების მიერ თითოეული მომხმარებლისთვის სათანადო წესით წყალმომარაგების მომსახურებით უზრუნველყოფის მიზნით, არსებულის რეაბილიტაციისა და აგრეთვე ახალი ქსელის მშენებლობისა თუ აბონენტთა ინდივიდუალური გამრიცხველიანების კუთხით, წყალმომარაგების ორი მსხვილი ლიცენზიატი საწარმოს – შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერისა“ (რომლის ლიცენზირების არეალია ქალაქ თბილისსა და ქალაქ მცხეთაში) და შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის“ (რომლის ლიცენზირების არეალია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის, თბილისის, მცხეთისა და რუსთავის გარდა საქართველოს თითქმის მთელ ტერიტორიაზე) მიერ 2021 წელს ფაქტობრივად განხორციელებულმა ინვესტიციამ ჯამში შეადგინა 215.9 მლნ ლარი (იხ. ნახაზი 4.8). 108 350.0 329.3 300.0 234.9 250.0 215.9 206.5 189.3 200.0 150.0 129.7 129.3 2015 2016 100.0 50.0 2017 2018 2019 2020 2021 ნახაზი 4.8 ინვესტიციები წყალმომარაგების სექტორში. 4.4.3 ტარიფები 4.4.3.1 სამართლებრივ - მეთოდოლოგიური საფუძვლები. მსგავსად ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორებისა, წყალმომარაგების სექტორში მოქმედი სატარიფო რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოებისთვისაც ტარიფების გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონი და მის შესაბამისად კომისიის მიერ შემუშავებული და ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული სატარიფო მეთოდოლოგია, რომელიც ეყრდნობა საერთაშორისო პრაქტიკით აღიარებულ „წამახალისებელი“ (ზღვრული შემოსავლები) რეგულირების მიდგომებსა და პრინციპებს. მეთოდოლოგია მიზნად ისახავს მომხმარებელთა დაცვას მონოპოლიური ფასებისაგან და ასევე უზრუნველყოფს ინვესტორების ინტერესების დაცვას, სტაბილური ფუნქციონირების, გაწეული გონივრული დანახარჯების ანაზღაურებისა და სამართლიანი მოგების მიღების შესაძლებლობას. კომისიის 2017 წლის 10 აგვისტოს N21 დადგენილებით დამტკიცებული „წყალმომარაგების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ საფუძველზე ტარიფები დგინდება 3 წლით და, შესაბამისად, განისაზღვრება საპროგნოზო მონაცემების ტარიფში გათვალისწინების შესაძლებლობაც, მათ შორის, კაპიტალური დანახარჯები (წლიური ცვეთა და ამონაგები რეგულირებად აქტივებზე) თითოეული სატარიფო წლისთვის იმ ინვესტიციებზე, რომლებიც დადგენილი წესის მიხედვით (საინვესტიციო გეგმები) შეთანხმებული უნდა იყოს კომისიის გადაწყვეტილებით და უნდა განხორციელდეს შესაბამის სატარიფო წელს. სატარიფო მეთოდოლოგია ითვალისწინებს ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად ტარიფების კორექტირებას მომდევნო სატარიფო რეგულირების პერიოდისათვის. 109 სატარიფო მეთოდოლოგია უზრუნველყოფს საწარმოსათვის რეგულირებადი აქტივების ბაზაზე ამონაგების ნორმის განსაზღვრას კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) მეთოდით, რომელიც თავის მხრივ, უზრუნველყოფს ინვესტირებულ საკუთარ კაპიტალზე სამართლიანი მოგების მიღებისა და მოზიდული კაპიტალის ღირებულების ანაზღაურების შესაძლებლობას. კაპიტალის საშუალო შეწონილი ღირებულების (WACC) ძირითადი შემადგენელი კომპონენტების განახლებული მონაცემების გაანალიზების საფუძველზე გაანგარიშდა ახალი განაკვეთი მომდევნო რეგულირების პერიოდებზე. კომისია ადგენს კაპიტალის საშუალო შეწონილ ღირებულებას გადასახადებამდე (მოგების გადასახადი) და, შესაბამისად, რეგულირებადი აქტივების ბაზაზე ამონაგების ნორმა განისაზღვრა 14.98%-ის ოდენობით (გადასახადებამდე), სადაც სესხის ღირებულებამ (rd) შეადგინა 13.19%. 2021-2023 სატარიფო რეგულირების პერიოდისთვის ზოგადი ეფექტიანობის ფაქტორი (Xზოგ) განისაზღვრა 1.5%-ით (კონკრეტული საწარმოს პირველი რეგულირების პერიოდის შესაბამისი ტარიფის გაანგარიშების წლისთვის – 0%), ხოლო ინდივიდუალური ეფექტიანობის ფაქტორი (Xინდ.) – 0%-ით. 4.4.3.2 სექტორში მოქმედი ტარიფები „წყალმომარაგების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიით“ განსაზღვრული პრინციპების შესაბამისად, 2021 წელს განხორციელდა ლიცენზიატი საწარმოების, შპს „ბათუმის წყლისა“ და შპს „საგარეჯოს“ სატარიფო რეგულირება. შპს „საგარეჯოზე“ გაცემული წყალმომარაგების წინასწარი ლიცენზია ამოქმედდა 2021 წელს, შესაბამისად, პირველად მოხდა ტარიფების დადგენა. აღსანიშნავია, რომ კომისიას ტარიფების გაანგარიშებისას არ გამოუყენებია ჯვარედინი სუბსიდია25. რაც შეეხება შპს „ბათუმის წყალს“, აღნიშნული კომპანიის შემთხვევაში მოქმედებდა ადგილობრივი თვითმმართველობის მიერ დადგენილი ტარიფები და კომისიის მიერ 2021 წელს პირველად განხორციელდა სატარიფო რეგულირება. ზრდა შეეხო საყოფაცხოვრებო გაუმრიცხველიანებელ სექტორსა და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებს26. ზემოაღნიშნულ ლიცენზიატებთან მიმართებაში განხორციელებული სატარიფო გაანგარიშებების ფარგლებში შეტანილ იქნა ცვლილებები „წყალმომარაგების ტარიფების შესახებ“ კომისიის 2010 წლის 17 აგვისტოს №17 დადგენილებაში და შპს „ბათუმის წყალსა“ და შპს „საგარეჯოს“ დაუმტკიცდა წყალმომარაგების ზღვრული ტარიფების განაკვეთები 2022 წლის პირველი იანვრიდან 2023 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მოქმედების პერიოდზე (იხ. ნახაზი 4.9). 25 საყოფაცხოვრებო და არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ტარიფის ოდენობა ერთი და იგივეა. მოქმედი ტარიფები იყო: საყოფაცხოვრებო გაუმრიცხველიანებელი - 1.85 ლ/სულზე/თვეში; არასაყოფაცხოვრებო - 4.0 ლ/მ3. 26 110 7.0 6.5 5.8 6.0 5.0 4.9 5.0 4.5 4.3 4.1 4.0 3.7 4.0 3.1 3.0 3.0 2.6 2.4 2.2 1.8 1.7 2.0 1.0 1.0 0.5 0.5 0.4 0.4 1.0 1.0 0.5 0.5 0.1 - 0.0 GWP RWC SWC MVWC Soguri UWSCG BWC QWC* SVWC გამრიცხველიანებული საყოფაცხოვრებო (ლარი/მ^3) გაუმრიცხველიანებელი საყოფაცხოვრებო (ლარი/სულზე/თვეში) არასაყოფაცხოვრებო (ლარი/მ^3) ნახაზი 4.9 მოქმედი ტარიფები (ლარი, დღგ – ის ჩათვლით). * - მოცემული კომპანიისთვის მუნიციპალიტეტის მიერ; წყალმომარაგების 111 ტარიფი დადგენილია ადგილობრივი 5. მეთოდოლოგიური საქმიანობა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ ახალი კანონის მიღებიდან გამომდინარე, 2021 წლის განმავლობაში კომისიას დიდი ძალისხმევის მიმართვა მოუწია ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების დარგებში მნიშვნელოვანი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების შემუშავებამიღების კუთხით ისე, რომ პირველ რიგში, შენარჩუნებული ყოფილიყო მომსახურებაში არსებული სისტემები და დროულად ამოქმედებულიყო ახალი მომსახურებები. უკვე დარწმუნებით შეიძლება ითქვას, რომ უკლებლივ ყველა სისტემა შენარჩუნდა ახალი მოდელის ფარგლებში და ხშირ შემთხვევაში მოხდა მათი დახვეწა. ამ კუთხით განსაკუთრებით აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ რეფორმის ფარგლებში სრულად შენარჩუნდა ქსელურ მომსახურებებზე ერთი კონტაქტით მომსახურების სტანდარტი, რომელიც იმყოფება საერთაშორისო ორგანიზაციების დაკვირვების ქვეშ. საანგარიშო წელს განხორციელდა შემდეგი ღონისძიებები: 5.1. ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესები: მოგეხსენებათ, რომ „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ კანონმა განსაზღვრა გამანაწილებელი ქსელის ოპერირებასა და მართვასთან დაკავშირებული ძირითადი პრინციპები, რომლებიც თავის თავში მრავალ სიახლეს შეიცავდა. შესაბამისად, როდესაც კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის #19 დადგენილებით დამტკიცდა ,,ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესები“, აღნიშნული დადგენილების მიღებით მნიშვნელოვანი ცვლილებები დაინერგა ელექტროენერგეტიკის სექტორში, კერძოდ:  მომსახურების ცენტრები - სისტემის ოპერატორი ვალდებულია იქონიოს სულ მცირე, ერთი მომსახურების ცენტრი ყველა იმ თვითმმართველ ქალაქში/მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრში, სადაც ახორციელებს განაწილების საქმიანობას.  მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლისთვის მომარაგების აღდგენა სისტემის ოპერატორმა უნდა განახორციელოს მომხმარებლის მომარაგების აღდგენა დავალიანების გამო გათიშული მომარაგების აღდგენისთვის დადგენილ ვადაში (არაუმეტეს მოთხოვნის დაფიქსირების მეორე დღისა), ასევე იმ შემთხვევაში, როდესაც მომხმარებელი ითხოვს მისივე მოთხოვნის საფუძველზე შეწყვეტილი მომარაგების აღდგენას. ასეთ დროს მას დაერიცხება ჩაჭრა-აღდგენის საფასური. ეს საკითხი წინა „ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“ დარეგულირებული არ იყო. შესაბამისად, ახალი წესების ძალაში შესვლის დღიდან მომხმარებლებს შეუძლიათ მოითხოვონ არა მარტო დავალიანების გადახდის შემთხვევაში ელექტროენერგიის მიწოდების დროული აღდგენა, არამედ ოპერატიულად მოქმედება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მომხმარებელს თავისივე ინიციატივით შეუწყდა ელექტროენერგიის მიწოდება და ითხოვს მიწოდების აღდგენას.  შეზღუდვის მოხსნა - პირი ერთდროულად შეიძლება სარგებლობდეს როგორც მიკროსიმძლავრის, ასევე მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის სტატუსით.  ობიექტის მიერთება უნდა განხორციელდეს მინიმუმ 10 კვტ სიმძლავრით. თითოეული მომხმარებლის მინიმალური მისაერთებელი სიმძლავრე უნდა იყოს არანაკლებ 10 კვტ-ისა, 112 მათ შორის, საცხოვრებელი ადგილის, საწარმოს, მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში მისაერთებელი ობიექტის ან სხვა სახის ობიექტის მიერთებისას. ამასთან, ორი ან ორზე მეტი ახალი ობიექტის მიერთებისას, მიუხედავად იმისა, თუ რა მეთოდით იქნება დათვლილი ამ ობიექტის მისაერთებელი სიმძლავრე, აღნიშნული ობიექტის სამშენებლო-საპროექტო დოკუმენტაცია უნდა ითვალისწინებდეს თითოეული ობიექტის მინიმუმ 10 კვტ სიმძლავრით მიერთებას.  ხელმოწერილი მიწოდების ხელშეკრულების წარდგენა მიერთების დროს - სისტემის ოპერატორი ვალდებულია, ახალი მომხმარებლის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების განაცხადზე თანდართული, მიერთების მსურველის მიერ ხელმოწერილი მიწოდების ხელშეკრულება გადაუგზავნოს შესაბამის მიმწოდებელს და აცნობოს ახალი მომხმარებლის აბონენტის ნომერი, მომარაგების დაწყების სავარაუდო თარიღი. თუ მიერთების მსურველი განაცხადში აფიქსირებს სურვილს ორგანიზებულ ბაზარზე ვაჭრობის შესახებ, აღნიშნულის შესახებ უნდა ეცნობოს ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერატორს.  ინფორმირება მომარაგების დაწყებასთან დაკავშირებით. სისტემის ოპერატორი ვალდებულია მოკლე ტექსტური შეტყობინებით (არაუმეტეს 5 და არანაკლებ 2 კალენდარული დღით ადრე მაინც), აცნობოს ახალ მომხმარებელს ელექტროენერგიით მომარაგების დაწყების ზუსტი დრო.  დამტენი პუნქტის/სადგურის გამანაწილებელ ქსელთან სპეციალური წესით მიერთება მიერთების შეღავათიანი პირობები ვრცელდება მხოლოდ იმ დამტენი მოწყობილობების გამანაწილებელ ქსელთან მიერთებაზე, რომლის სარგებლობაც არ იზღუდება პირთა წრისთვის და არ არის განკუთვნილი მხოლოდ პირადი სარგებლობისთვის. დამტენი სადგურის მისაერთებელი სიმძლავრე არ მონაწილეობს მისი განთავსების ადგილზე ობიექტის ან განსაზღვრული ტერიტორიის მისაერთებელი სიმძლავრის გამოთვლაში და დამტენი სადგურის გამოყენება (ელექტროენერგიის მოხმარება) სხვა მიზნობრიობით დაუშვებელია. დამტენი სადგურის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების საფასური წარმოადგენს ახალი ობიექტის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების საფასურის 50%-ს, შეთავაზებული პაკეტების მიხედვით. თუ დამტენი სადგურის მიერთება არ განხორციელდება ამ მუხლით გათვალისწინებული მიერთების სამუშაოების დასრულებიდან ერთი წლის ან დამტენი სადგურით სარგებლობა არ ხდება 10 წლის განმავლობაში სისტემის ოპერატორი უფლებამოსილია გააუქმოს ეს მიერთება, აღნიშნულის შესახებ მომხმარებლის 3 თვით ადრე გაფრთხილების შემდეგ.  დროებითი მიერთება სტანდარტული და არასტანდარტული პირობებით - გამანაწილებელ ქსელთან დროებითი მიერთება შეიძლება განხორციელდეს სტანდარტული ან არასტანდარტული პირობით. სისტემის ოპერატორი ვალდებულია განსაზღვროს და საჯაროდ ხელმისაწვდომი გახადოს გამანაწილებელ ქსელთან დროებითი მიერთების სტანდარტული პირობები და მომსახურების ღირებულება, 220 ვ ძაბვის 10 კვტ-ის ჩათვლით, და 380 ვ ძაბვის 30 კვტ-ის ჩათვლით, სიმძლავრით დროებით მიერთებებზე, არსებული გამანაწილებელი ქსელიდან 100 მეტრის რადიუსში; ამასთან, სისტემის ოპერატორი უფლებამოსილია, ასევე განსაზღვროს სტანდარტული პირობით დროებითი მიერთების ამ პუნქტისგან განსხვავებული სხვა პირობებიც. ვადა სტანდარტული პირობით დროებით 113 მიერთებაზე არ უნდა აღემატებოდეს 12 თვეს, გარდა დროებითი მიერთების სამშენებლო ან სარემონტო მიზნით გამოყენების შემთხვევისა. ასეთ დროს სტანდარტული პირობით დროებითი მიერთების ვადა შეიძლება გაიზარდოს. სისტემის ოპერატორი უფლებამოსილია, სტანდარტული პირობით დროებითი მიერთებისათვის განსაზღვროს მომსახურების განსხვავებული ღირებულება ძაბვის, სიმძლავრის, ასევე შესასრულებელი სამუშაოს ადგილის მიხედვით ან/და სხვა კრიტერიუმით. ამასთან, სისტემის ოპერატორის მიერ ერთი და იმავე მომსახურების შეთავაზება სისტემით მოსარგებლე სხვადასხვა პირისთვის (მომხმარებლისთვის) უნდა განხორციელდეს თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით. სისტემის ოპერატორი 2 სამუშაო დღის ვადაში განიხილავს სტანდარტული პირობით მიერთების მსურველის განაცხადს და იღებს გადაწყვეტილებას მოთხოვნის სრული ტექნოლოგიური ციკლით დაკმაყოფილების შესახებ. არასტანდარტული პირობით დროებითი მიერთების მსურველი სისტემის ოპერატორს მიმართავს დროებითი მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემის მოთხოვნით. არასტანდარტული პირობით დროებითი მიერთების სამუშაოების ურთიერთშეთანხმებით შესრულების შემთხვევაში სისტემის ოპერატორსა და მომხმარებელს შორის ფორმდება ხელშეკრულება, რომლითაც ზუსტად განისაზღვრება მხარეთა ვალდებულებები, შესასრულებელი სამუშაო და ამ სამუშაოს შედეგად შექმნილ აქტივებზე საკუთრების/მფლობელობის საკითხი. არასტანდარტული პირობით დროებითი მიერთებისას დროებითი მიერთების მოთხოვნილი ვადა თუ აღემატება 3 კალენდარულ თვეს, დროებითი მიერთების ტექნიკური პირობით გათვალისწინებული სამუშაოების დასრულების შემდეგ მომხმარებელი უფლებამოსილია, თვითონ მოაწყოს აღრიცხვის კვანძი ან მოითხოვოს სისტემის ოპერატორის მიერ აღრიცხვის კვანძის მოწყობის მომსახურება. ტექნიკური პირობით გათვალისწინებული სამუშაოების დასრულების შემდეგ ელექტრომომარაგების დაწყების მოთხოვნით განცხადებით მიმართავს სისტემის ოპერატორს და აღრიცხვის კვანძის სისტემის ოპერატორის მიერ მოწყობის მოთხოვნის შემთხვევაში ასევე გადაიხდის წესების №3 დანართით შესაბამისი პაკეტისათვის განსაზღვრულ საფასურს. სტანდარტული პირობით დროებითი მიერთების საფასური სისტემის ოპერატორისთვის წარმოადგენს განაწილების საქმიანობასთან დაკავშირებულ დამატებით შემოსავალს, რომელიც გათვალისწინებულ იქნება განაწილების ტარიფის გაანგარიშებისას.  მომხმარებლის მომარაგების სქემის რეკონსტრუქცია (ინდ. აღრიცხვის კვანძის გადატანა/მომარაგების სქემის შეცვლა). მომხმარებლის მოთხოვნით შესაძლებელია გამანაწილებელი ქსელის, მათ შორის, აღრიცხვის კვანძის გადატანა-რეკონსტრუქცია. აღნიშნული საჭიროებს სათანადო ხელშეკრულების გაფორმებას გამანაწილებელ ქსელის ოპერატორთან. ამასთან, მომხმარებლის მოთხოვნა შეიძლება შესრულდეს სტანდარტული ან არასტანდარტული პირობით. სისტემის ოპერატორი ვალდებულია განსაზღვროს და საჯაროდ ხელმისაწვდომი გახადოს გამანაწილებელი ქსელის, მათ შორის, აღრიცხვის კვანძის გადატანა-რეკონსტრუქციის სრული ტექნოლოგიური ციკლით მომსახურების, სტანდარტული და არასტანდარტული პირობები, მომსახურების ვადა და ღირებულება. იგი უფლებამოსილია, განსაზღვროს სტანდარტული პირობით მომსახურების განსხვავებული ფასები სამუშაოს შესრულების ვადის, ძაბვის, სიმძლავრის, მოხმარების ტიპის, ასევე შესასრულებელი სამუშაოს ადგილის მიხედვით ან/და სხვა კრიტერიუმით. ამასთან, 114 სისტემის ოპერატორის მიერ ერთი და იმავე მომსახურების შეთავაზება სისტემით მოსარგებლე სხვადასხვა პირისთვის (მომხმარებლისთვის) უნდა განხორციელდეს თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით. სისტემის ოპერატორი ვალდებულია შეასრულოს მოთხოვნა საჯაროდ გამოცხადებული სტანდარტული ან არასტანდარტული პირობის შესაბამისად, ან მიიღოს გადაწყვეტილება მოთხოვნაზე უარის შესახებ (უარი უნდა იყოს დასაბუთებული და მიღებულ იქნეს სტანდარტული პირობებით მოთხოვნისას – 2 დღის, ხოლო არასტანდარტული პირობის დროს – 10 დღის ვადაში.  მრიცხველის დალუქვა პაკეტში. თუ სხვადასხვა გარემოების გამო საჭიროა მომხმარებელთან არსებული ელექტროენერგიის მრიცხველის მოხსნა, იგი უნდა ჩაიდოს ცალკე პაკეტში და დაილუქოს იმგვარად, რომ პაკეტის დაუზიანებლად შეუძლებელი იყოს მრიცხველის ხელყოფა. დალუქული პაკეტის ხელშეუხებლობა ბრჯენის გარდა ასევე დამოწმებული უნდა იქნეს დაინტერესებული პირების ხელმოწერით ისე, რომ დალუქული პაკეტის გახსნამ გამოიწვიოს ამ ხელმოწერის (წარწერის) დაზიანება.  ვირტუალურ მომხმარებელზე აღარ არის შესაძლებელი 500 კვტ-ზე მეტი დადგმული სიმძლავრის მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურებით სარგებლობა - წესებით დაზუსტდა, რომ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის დადგმული სიმძლავრე არ უნდა აღემატებოდეს 500 კილოვატს, მათ შორის, როგორც ერთი აბონენტის, ასევე მომხმარებელთა ჯგუფის შემთხვევაში;  მომხმარებელთა ჯგუფი უფლებამოსილი გახდა ისარგებლოს შიდა ქსელზე მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურით - შიდა ქსელზე მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის შემთხვევაში ჯგუფის წევრები ისაერგებლებენ ამ მომხმარებლის ინდივიდუალური რევერსული მრიცხველით აღრიცხული, გამანაწილებელ ქსელში გაშვებული ელექტროენერგიით.  საბოლოო არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლის მცირე საწარმოდ განსაზღვრის პროცედურა წესებით დეტალურად დარეგულირდა არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლისთვის მცირე საწარმოდ განსაზღვრის, სტატუსის მინიჭების, შეცვლის, გაუქმებისა და ამოქმედების პროცედურები. აგრეთვე, იმის გათვალისწინებით, რომ ახალი მომხმარებლის მიერთების, სიმძლავრის გაზრდის ან/და ძაბვის საფეხურის შეცვლის, უძრავი ქონების დროებითი ფლობის ან კანონიერი მფლობელის შეცვლის შემთხვევაში მომხმარებელს სტატუსის ამოქმედებამდე შეეძლოს ელექტროენერგიის მიღება, წესებით განისაზღვრა ის კრიტერიუმები, რომლის მიხედვითაც არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებელს წინასწარ ეცოდინება, სტატუსის ამოქმედებამდე მომსახურებას მიიღებენ უნივერსალური თუ საჯარო მომსახურების მიმწოდებლებისგან.  ჭკვიანი მრიცხველის მოწყობა -ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი ვალდებულია მოაწყოს მრავალფუნქციური ელექტრონული აღრიცხვის სისტემა (ჭკვიანი მრიცხველი): ა) ორი ან ორზე მეტი ახალი ობიექტის მიერთების შემთხვევაში; ბ) მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთების ან/და მომხმარებლის მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურით სარგებლობის მოთხოვნის შემთხვევაში; მიერ გ) ელექტროენერგიაზე მომუშავე ავტონომიური გადაადგილების საშუალებების დამტენი პუნქტის/სადგურის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების შემთხვევაში; 115 დ) მომხმარებლის მიერ შესაბამისი მოთხოვნის არსებობის შემთხვევაში.  დადგინდა მოხმარებული ელექტროენერგიის აღრიცხვისა და მრიცხველის წაკითხვისთვის შესაბამისი ვადები - მრიცხველების „ბლოკური“ წაკითხვის სისტემის ჩანაცვლების მიზნით წესებით დაზუსტდა, რომ მოხმარებულ ელექტროენერგიაზე ანგარიშსწორებისთვის გამანაწილებელ ქსელში არსებული ყველა საანგარიშსწორებო მრიცხველის წაკითხვა უნდა განხორციელდეს შესაბამისი თვის ბოლო ოთხ კალენდარულ დღეში. აღნიშნული მიდგომა ქ. თბილისში ამოქმედდა მიმდინარე წლიდან, ხოლო ყველა სხვა მუნიციპალიტეტში ამოქმედდება 2022 წლის პირველი სექტემბრიდან;  გაიზარდა სისტემის ოპერატორის ქსელში მისაერთებელი მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების ჯამური დასაშვები დადგმული სიმძლავრის ზედა ზღვარი - კერძოდ, სისტემის ოპერატორის ქსელთან მიერთებული მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურების ჯამური დადგმული სიმძლავრე არ შეიძლება აღემატებოდეს შესაბამისი სისტემის ოპერატორის გამანაწილებელ ქსელში პიკური დატვირთვის 4 პროცენტს (ნაცვლად ცვლილებამდე არსებული 2 პროცენტისა);  ჭკვიანი მრიცხველებით გამრიცხველიანებული ობიექტის გაყოფის შემთხვევაში დადგინდა, რომ გამოყოფილ უძრავ ქონებაზეც უნდა დამონტაჟდეს ჭკვიანი მრიცხველი შესაბამისი წესებით განსაზღვრული ჭკვიანი მრიცხველის მოწყობისთვის შეთავაზებული პაკეტის საფასურის გადახდის პირობით. 5.2. ახალი მომსახურების ხარისხის წესები: 2021 წლის 28 ივნისის #20 დადგენილებით დამტკიცდა ახალი „მომსახურების ხარისხის წესები“. შესაბამისად, დადგენილება სრულ შესაბამისობაში მოექცა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ კანონთან. გარდა ამისა, დადგენილებაში:  დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენის სტანდარტს დაემატა მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლის მომარაგების აღდგენის ნაწილიც; შესაბამისად, სისტემის ოპერატორი ვალდებული იქნება გადაუხადოს მომხმარებელს წესებით განსაზღვრული თანხა არამარტო იმ შემთხვევაში, თუ იგი დავალიანების გამო გათიშული მომხმარებლის დროულად ჩართვას ვერ მოახერხებს, არამედ იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მომხმარებლის გათიშვა დავალიანების გამო კი არა, არამედ თავად მომხმარებლის მოთხოვნით მოხდა და ეს მომხმარებელი ითხოვს ელექტროენერგიის მიწოდების აღდგენას.  „გარე მიზეზის“ არსებობის დადასტურებაში კომუნალური საწარმოების მიერ ფოტომასალის წარდგენას უფრო მნიშვნელოვანი როლი მიენიჭა;  „მომსახურების კომერციული ხარისხის გარანტირებული სტანდარტით გაუწეველი მომსახურების კომპენსირების წესს“ დაემატა კომპენსაციის მომხმარებლისთვის ანგარიშზე 116 გადარიცხვის შესაძლებლობა, რაც მომხმარებლებს არჩევანის საშუალებას აძლევს, დარჩეს თანხა სააბონენტო ბარათზე თუ აისახოს მომხმარებლის საბანკო ანგარიშზე.  ელექტროენერგეტიკის სექტორში, საწარმოს მიერ მომარაგების საიმედოობის სტანდარტის შესრულების შეფასება მოხდება როგორც SAIDI, ასევე SAIFI მაჩვენებლით - სტანდარტის შესრულების შეფასება ხდებოდა წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის მაჩვენებლით (SAIDI). ახალი წესებით აღნიშნულს დაემატა ასევე მომარაგების წყვეტის საშუალო სიხშირე (SAIFI). 5.3. ცვლილებები ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში კომისიის 2021 წლის 30 სექტემბრის #40 დადგენილებით ცვლილებები განხორციელდა „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“.  ბუნებრივი გაზის მოცულობის კორექტორის მონტაჟის ვალდებულება - წესების მიხედვით, ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატებს განესაზღვრათ ვალდებულება, საცალო მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის მოხმარების აღრიცხვის მიზნით, საჭიროების შემთხვევაში დაამონტაჟოს ბუნებრივი გაზის მოცულობის კორექტორი.  ჭკვიანი მრიცხველის მოწყობა - ბუნებრივი გაზის განაწილების ლიცენზიატი ვალდებულია მომხმარებლის მიერ შესაბამისი მოთხოვნის არსებობის შემთხვევაში მოაწყოს ჭკვიანი მრიცხველი.  შიდა ქსელის მოწყობის პირობა - წესებით დაზუსტდა, რომ ახალი მომხმარებლის გამანაწილებელ ქსელზე მიერთების პროცესი არ არის დამოკიდებული მომხმარებლის შიდა ქსელის მოწყობის პირობასთან ან ამ პირობის შეცვლასთან. განაწილების ლიცენზიატი ვალდებულია ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთება განახორციელოს შეუფერხებლად, მიუხედავად იმისა, მომხმარებელი დამატებით მოითხოვს თუ არა შიდა ქსელის მოწყობას ან უარს იტყვის მის მოწყობაზე (მათ შორის, მოხმარების ერთი ან მეტი წერტილის მოწყობაზე), ან ხელს უშლის შიდა ქსელის სამუშაოების შესრულებას რაიმე ფორმით.  მიერთების საფასურის წინასწარ გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლება მიერთების მსურველი თავისუფლდება მიერთების საფასურის წინასწარ გადახდის ვალდებულებისგან, თუ ამ საფასურის გადახდის ვალდებულებას წერილობით იკისრებს ადმინისტრაციული ორგანო. ასეთ შემთხვევაში განაწილების ლიცენზიატს უფლება არ აქვს დაადგინოს განაცხადზე ხარვეზი, მიერთების საფასურის წინასწარ გადაუხდელობის საფუძვლით. 5.4. ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელის წესები: კომისიის 2021 წლის 31 დეკემბრის #80 დადგენილებით დამტკიცდა ასევე „ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელის წესები“, რომელიც ამოქმედდება 2022 წლის 1 ივლისიდან. „ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელი ქსელის წესები“ არეგულირებს ბუნებრივი გაზის განაწილებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს ბუნებრივი გაზის გამანაწილებელ სისტემის ოპერატორს, მიმწოდებელსა და საბოლოო მომხმარებელს შორის, ასევე სისტემის ოპერატორსა და ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორს შორის ურთიერთობებს. აღნიშნული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის მიღებით კომისიამ მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგა ბუნებრივი გაზის სექტორში რეფორმების დანერგვის კუთხით. 117 ამ დადგენილებაში აისახა შემდეგი სიახლეები:  მომსახურების ცენტრები. სისტემის ოპერატორი ვალდებულია იქონიოს სულ მცირე, ერთი მომსახურების ცენტრი ყველა იმ თვითმმართველ ქალაქში/მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციულ ერთეულში), სადაც ახორციელებს განაწილების საქმიანობას . აღნიშნული ვალდებულების შესრულების ვადა განისაზღვრა 2024 წლის 1 იანვრამდე.  ტექსტური შეტყობინება შიდა ქსელის მზადყოფნის დოკუმენტის წარმოდგენის შესახებ. ქსელური მომსახურების შემთხვევებში (წესების IV, V და VI თავით განსაზღვრულ მომსახურების შემთხვევებში) სისტემის ოპერატორი ვალდებულია განაცხადის რეგისტრაციის და განაცხადზე რეაგირების (დასრულების) შესახებ ტექსტური შეტყობინებებით, ასევე აღნიშნული მომსახურებით გათვალისწინებული შუალედური ტექსტური შეტყობინებით სხვა ინფორმაციასთან ერთად მომხმარებელს აცნობოს გაზმომარაგების დაწყებისთვის, შიდა ქსელის გაზმომარაგებისთვის მზადყოფნის დოკუმენტის მიწოდების აუცილებლობის შესახებ (დოკუმენტის სისტემის ოპერატორისთვის მიუწოდებლობის შემთხვევაში).  მომარაგების შეწყვეტა (როდესაც მომხმარებელი იწვევს შეფერხებას ქსელში, ქსელი გაუმართავია ან/და მისი გაზის ხელსაწყოებს არ გააჩნია წარმოების დეკლარაცია შესაბამისობის შესახებ). სისტემის ოპერატორი ვალდებულია უარი განაცხადოს მომხმარებლის ბუნებრივი გაზით მომარაგებაზე, როდესაც მომხმარებლის მფლობელობაში არსებული გაზმომარაგების სისტემა, მათ შორის, ქსელი გაუმართავია ან/და მის გაზის ხელსაწყოებს (გათბობის აგრეგატი, წყალგამაცხელებელი, გაზქურა და სხვა ხელსაწყოები, რომლებიც მოიხმარენ ბუნებრივ გაზს) არ გააჩნია წარმოების დეკლარაცია შესაბამისობის შესახებ ან შესაბამისობის სერტიფიკატი და შესაბამისი ტექნიკური დოკუმენტაცია (ხელსაწყოს ტექნიკური მახასიათებლები, მისი მონტაჟისა და ექსპლუატაციის ტექნიკური პირობები და სხვა ინფორმაცია), აგრეთვე, თუ აშკარაა, რომ მომხმარებლის გაზის ხელსაწყოების გამოყენება უარყოფითად იმოქმედებს გაზმომარაგების სისტემაზე ან/და სისტემის ოპერატორის შესაძლებლობაზე, სტანდარტულ დონეზე გაუწიოს მომსახურება ამ ან/და სხვა მომხმარებლებს. ხარვეზის გამოუსწორებლობის შემთხვევაში სისტემის ოპერატორი ვალდებულია შეწყვიტოს ამ მომხმარებლის ბუნებრივი გაზით მომარაგება წესებით გათვალისწინებული პირობების დაცვით.  ხელმოწერილი მიწოდების ხელშეკრულების წარდგენა მიერთების დროს. სისტემის ოპერატორი ვალდებულია, ახალი მომხმარებლის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების განაცხადზე თანდართული, მიერთების მსურველის მიერ ხელმოწერილი მიწოდების ხელშეკრულება გადაუგზავნოს შესაბამის მიმწოდებელს და აცნობოს ახალი მომხმარებლის აბონენტის ნომერი, მომარაგების დაწყების სავარაუდო თარიღი. თუ მიერთების მსურველი განაცხადში აფიქსირებს სურვილს ორგანიზებულ ბაზარზე ვაჭრობის შესახებ, აღნიშნულის შესახებ უნდა ეცნობოს ბუნებრივი გაზის ბაზრის ოპერატორს.  დროებითი მიერთება სტანდარტული და არასტანდარტული პირობებით სისტემის ოპერატორი ვალდებულია განსაზღვროს და საჯაროდ ხელმისაწვდომი გახადოს გამანაწილებელ ქსელთან დროებითი მიერთების სტანდარტული პირობები და მომსახურების ღირებულება. დროებითი მიერთების პერიოდი არ უნდა აღემატებოდეს 12 თვეს, გარდა დროებითი მიერთების სამშენებლო ან სარემონტო მიზნით გამოყენების შემთხვევისა. ასეთ დროს დროებითი მიერთების ვადა შეიძლება გაიზარდოს. სისტემის ოპერატორი უფლებამოსილია, სტანდარტული პირობით დროებითი მიერთებისათვის განსაზღვროს მომსახურების განსხვავებული ღირებულება წნევის, სიმძლავრის, ასევე შესასრულებელი 118       სამუშაოს ადგილის მიხედვით ან/და სხვა კრიტერიუმით. ამასთან, სისტემის ოპერატორის მიერ ერთი და იმავე მომსახურების შეთავაზება სისტემით მოსარგებლე სხვადასხვა პირისთვის (მომხმარებლისთვის) უნდა განხორციელდეს თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით. დროებითი მიერთების სტანდარტული პირობების და მომსახურების ღირებულების განსაზღვრული პირობების დანერგვისთვის ვადა განისაზღვრა 2023 წლის 1 იანვრამდე. მომხმარებლის მომარაგების სქემის რეკონსტრუქცია (ინდ. აღრიცხვის კვანძის გადატანა/მომარაგების სქემის შეცვლა). სისტემის ოპერატორი ვალდებულია განსაზღვროს და საჯაროდ ხელმისაწვდომი გახადოს გამანაწილებელი ქსელის, მათ შორის, აღრიცხვის კვანძის გადატანა რეკონსტრუქციის სრული ტექნოლოგიური ციკლით მომსახურების, სტანდარტული და არასტანდარტული პირობები, მომსახურების ვადა და ღირებულება. იგი უფლებამოსილია, განსაზღვროს სტანდარტული პირობით მომსახურების განსხვავებული ფასები სამუშაოს შესრულების ვადის, წნევის, სიმძლავრის, მოხმარების ტიპის, ასევე შესასრულებელი სამუშაოს ადგილის მიხედვით ან/და სხვა კრიტერიუმით. ამასთან, სისტემის ოპერატორის მიერ ერთი და იმავე მომსახურების შეთავაზება სისტემით მოსარგებლე სხვადასხვა პირისთვის (მომხმარებლისთვის) უნდა განხორციელდეს თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით. სარეზერვო კვების გამოყენების შემთხვევაში ძირითადი მომარაგების ჩაკეტვა. მომხმარებლის მოთხოვნით შესაძლებელია მისი სარეზერვო კვებით უზრუნველყოფა (აღნიშნული საჭიროებს სათანადო ხელშეკრულების გაფორმებას) და სამუშაოები უნდა შესრულდეს წესების მოთხოვნების შესაბამისად. სარეზერვო კვების გამოყენების შემთხვევაში უნდა ჩაიკეტოს ძირითადი მომარაგების წყარო. საერთო საკუთრებაში არსებულ ფართში სათავსოების ან/და სხვა დანიშნულების ობიექტების, ან/და დანადგარების ბუნებრივი გაზით მომარაგება სარეზერვო კვებით. საერთო საკუთრებაში არსებულ ფართში სათავსოების ან/და სხვა დანიშნულების ობიექტების, ან/და დანადგარების ბუნებრივი გაზით მომარაგებისათვის, რაც მომხმარებლის (ან მომხმარებელთა) მოთხოვნის შესაბამისად უნდა განხორციელდეს განცალკევებულად, შესაძლებელია მიერთდეს ამ მუხლის მოთხოვნების შესაბამისად. კვალიფიციური პირის მიერ გაზმომარაგების მზადყოფნის დადასტურება. ახალი ობიექტის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების, ასევე ისეთი ქსელური მომსახურების შესრულების შემთხვევაში, როდესაც ადგილი აქვს მომხმარებლის შიდა ქსელის რეკონსტრუქციას, ბუნებრივი გაზით მომარაგებისთვის სავალდებულოა კვალიფიციური პირის მიერ მომხმარებლის გაზმომარაგების სისტემის (შიდა ქსელის, მათ შორის, მის მფლობელობაში არსებული გაზდანადგარების ან მოწყობილობების) გაზმომარაგებისთვის მზადყოფნის დადასტურება. შიდა ქსელის მზადყოფნის დამადასტურებელი დოკუმენტის ფორმა. კვალიფიციური პირის მიერ მომზადებული შიდა ქსელის მზადყოფნის დადასტურების დოკუმენტი შესაძლებელია მომზადდეს როგორც წესების დანართი 3-ში მოცემული ფორმის, ასევე სხვა უფლებამოსილი პირის მიერ, სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული ფორმის შესაბამისად. შიდა ქსელის მზადყოფნის დოკუმენტის მომზადება, როდესაც სამუშაოებს ასრულებს სისტემის ოპერატორი. თუ შიდა ქსელის მონტაჟს (მოწყობას) ან რეკონსტრუქციას ახორციელებს სისტემის ოპერატორი, იგი პასუხისმგებელია სამუშაოების დროულად (შეთანხმებულ ვადაში) და სათანადოდ შესრულებაზე – შესაბამისად, მომხმარებლის შიდა 119 ქსელის მზადყოფნის დამადასტურებელი დოკუმენტის მომზადებასა და მომხმარებლისთვის წარდგენაზე.  დაბალი წნევის მომხმარებლებთან მისაწოდებელი წნევის ქვედა ზღვარი. დაბალი წნევის მომხმარებლებთან მისაწოდებელი წნევის ქვედა ზღვარი, რომლის მიწოდებაც გარანტირებული უნდა იყოს სისტემის ოპერატორის მიერ, შეადგენს 180 მმ.წყ.სვ.-ს.  დაბალი წნევის აღრიცხვის კვანძისთვის ატმოსფერული წნევით კორექტირების მეთოდი. დაბალი წნევის აღრიცხვის კვანძებისთვის – ატმოსფერული წნევით კორექტირების მეთოდი, რომელიც გულისხმობს მრიცხველიდან აღებული მოცულობის გადამრავლებას წნევით კორექტირების კოეფიციენტზე (PK) (აღნიშნული კოეფიციენტი კომისიის გადაწყვეტილებით მტკიცდება თითოეული დასახლებული პუნქტისთვის). 5.5. იუსტიციის სახლში არსებული სერვისის გაფართოება საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2020 წლის წლიურ ანგარიშში ფართო საზოგადოებას ეცნობა იუსტიციის სახლში არსებული გარკვეული სერვისების თაობაზე. აღსანიშნავია, რომ კომისიისა და იუსტიციის სახლის ერთობლივი პროექტის ფარგლებში იუსტიციის სახლში გადატანილ კომუნალურ სერვისებს 2021 წლის განმავლობაში რამდენიმე ახალი მომსახურება დაემატა. ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში აბონენტად რეგისტრაციისა და კომუნალური დავალიანების შემოწმების გარდა, მოქალაქეებს შეუძლიათ:  გააფორმონ ელექტროენერგიის მიწოდების ხელშეკრულება სექტორში შესაბამის მიმწოდებელ კომპანიებთან;  დაარეგისტრირონ მოთხოვნა აღრიცხვის ხელსაწყოების (მრიცხველის) ადგილზე შემოწმების შესახებ, რომლის საფუძველზეც მიიღებენ ინფორმაციას მრიცხველის გამართულად მუშაობის შესახებ;  დაარეგისტრირონ მოთხოვნა მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმების შესახებ და გაიგონ, არის თუ არა ობიექტზე მომარაგებასთან დაკავშირებული პრობლემები, რომლის საფუძველზეც კომპანია დაუყოვნებლივ მოახდენს ადგილზე გადამოწმებას, წერილობით დააფიქსირებს პრობლემას და აცნობებს მის გამოსწორებას;  მოითხოვონ ინფორმაცია ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების დარიცხვებისა და მომარაგების ტექნიკური პარამეტრების შესახებ;  მოითხოვონ საკუთარ ფართში მომარაგების შეწყვეტა ან აღდგენა.  იუსტიციის სახლში აღრიცხვის ხელსაწყოებისა და ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმების მოთხოვნისას მომხმარებლებს მიეცათ შესაძლებლობა, რომ დეტალურად აღწერონ პრობლემასთან დაკავშირებული მიზეზობრივი კავშირი;  მომხმარებლებს ასევე მიეცათ შესაძლებლობა, იუსტიციის სახლში დაარეგისტრირონ მოთხოვნა ხშირ წყვეტებთან დაკავშირებული პრობლემის შესახებ, რომლის საფუძველზეც კომპანია ადგილზე შეისწავლის, დააფიქსირებს პრობლემას და აცნობებს მის გამოსწორებას. 120 ელექტროენერგეტიკის გარდა ამისა, პროცესების სრულყოფისა და გამარტივებისათვის დაინერგა შემდეგი სერვისები:  განმცხადებლის მიერ ხელმოწერა ხორციელდება ელექტრონულად Sign Pad-ის მეშვეობით, რამაც დააჩქარა განცხადების ჩაბარების პროცესი, ვინაიდან იუსტიციის სახლის ოპერატორს აღარ უწევს დოკუმენტის ამობეჭდვა და შემდგომ მისი ატვირთვა.  იუსტიციის სახლში my.gov.ge-ზე ვიზიტის დაჯავშნისას ხდება მომხმარებლის წინასწარი ინფორმირება იუსტიციის სახლში არსებულ კომუნალურ სერვისებზე. ახალი სერვისები ხელმისაწვდომია იუსტიციის სახლის 27-ვე ფილიალში და მომსახურების მიღებაზე განაცხადის ჩაბარება არ არის დაკავშირებული ობიექტის ტერიტორიულ მდებარეობასთან. გარდა ამისა, იუსტიციის სახლის მომსახურებაში ჩართულია 26 კომუნალური მომსახურების კომპანია. პროექტში, რომლის მიზანიცაა მოქალაქეებისათვის სწრაფი და გამარტივებული მომსახურებების შეთავაზება, 26 კომუნალური მომსახურების კომპანიაა ჩართული. იუსტიციის სახლის ფილიალებში მომსახურების მიღება შეუძლიათ: სს „თელასის“, შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ (თელმიკოს), სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“, სს „ეპ ჯორჯია მიწოდების“, შპს „თბილისი ენერჯის“, შპს „თელავგაზის“, შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“, სს „საქორგგაზის”, შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“, შპს „რუსთავის წყლის“, შპს „გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის”, შპს „ინტერ-გაზის“, შპს „აკრიანი 2006-ის“, შპს „გასკო+-ის“, შპს „ენერგია +-ის“, სს „საჩხერეგაზის“, შპს „გამას“, შპს „ყამარი მს“, სს „ენერგოკავშირის“, შპს „ვარკეთილაირის“, შპს „დიდი დიღომის“, შპს „სოგურის“, შპს „საჩხერის წყალკანალის“, შპს „ქობულეთის წყლის“, შპს „ბათუმის წყლის“ და შპს „მარნეულის სოფწყლის“ კომუნალური მომსახურებების მიღების მსურველებს. რაც შეეხება იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებებზე მიმართვიანობის სტატისტიკას, 2020 წელს მომსახურებით ისარგებლა 6,969 მომხმარებელმა, ხოლო 2021 წელს 13,606 მომხმარებელმა, რაც ნიშნავს იმას, რომ 2021 წელს 2020 წელთან შედარებით იუსტიციის სახლის კომუნალურ მომსახურებებზე მიმართვიანობა გაიზარდა 95%-ით. 5.6. *303# მომსახურების გაფართოება  *303#/USSD სერვისში ჩაერთო შპს „ბათუმის წყალი“.  *303#/USSD ადაპტირდა ახალ ენერგეტიკულ ბაზართან, რაც ნიშნავს იმას, რომ შესაძლებელი იქნება ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორში გამანაწილებლების მიერ მიმწოდებლებისგან საჭირო ინფორმაციის გამოთხოვა და მობილური ოპერატორისთვის მიწოდება.  *303#/USSD-ის დაემატა ახალი მომსახურება, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელია მომარაგების ტექნიკურ ხარისხთან დაკავშირებული პრობლემის დაფიქსირება, აგრეთვე დაინერგა ოპერატიული რეაგირების სტანდარტი, კერძოდ, ტექნიკური ხარისხის პრობლემის დაფიქსირების შემთხვევაში კომპანიის თანამშრომელი ვალდებულია ოპერატიულად დაუკავშირდეს მომხმარებელს მომარაგებაში პრობლემის მიზეზისა და სხვა დეტალების დადგენის/დაზუსტების მიზნით, შეაფასოს, სიტუაცია ავარიულია თუ არა და აღნიშნულის შესახებ აცნობოს შესაბამის სამსახურებს. მიღებულ 121 შეტყობინებაზე კომპანია ვალდებულია, მოახდინოს სათანადო რეაგირება, შეამოწმოს ადგილზე დაფიქსირებული პრობლემის მიზეზი. *303#-ით პრობლემის დაფიქსირების ფუნქციის მიზანია მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება და მომხმარებლისთვის კომუნალურ კომპანიასთან კომუნიკაციის გამარტივება. აღნიშნული სერვისებით სარგებლობა მნიშვნელოვანია, ვინაიდან კომისიას შესაძლებლობას აძლევს უკეთ დაინახოს გამანაწილებელ ქსელში არსებული პრობლემები და შესაბამისად უკეთ შეაფასოს დარგში არსებული გამოწვევები. ასევე აღსანიშნავია, რომ მომხმარებლებს მიეცათ შესაძლებლობა *303#-ის გამოყენებით დააფიქსირონ დარიცხვის გადამოწმების მოთხოვნა და კომუნალური საწარმოსგან მოითხოვონ დასაბუთებული პასუხი დარიცხვებთან დაკავშირებით, კერძოდ, კომპანიაში მისვლის და შესაბამისი განაცხადის შევსების ნაცვლად მომხმარებლებს შესაძლებლობა აქვს მარტივად, მობილურზე *303#-ის აკრეფით მოითხოვონ მათ სააბონენტო ბარათზე შემდეგი ტიპის დარიცხვის გადამოწმება:  მიმდინარე დარიცხვა, რომელიც მომხმარებელს შესაძლებლობას აძლევს მოითხოვოს მეტობით/ნაკლებობით დარიცხული რაოდენობის გადამოწმება, ასევე არასწორი ტარიფით დარიცხვისა და ქსელური მომსახურების საფასურის დარიცხვის გადამოწმება;  დეპოზიტის დარიცხვა;  *303#-ის მეშვეობით მომხმარებელს ასევე აქვს შესაძლებლობა სისტემის ოპერატორთან დააფიქსიროს არდარიცხვასთან დაკავშირებული პრობლემა. დარიცხვის გადამოწმების შესახებ შეტყობინების მიღებისთანავე კომპანია ვალდებულია დააფიქსიროს აღნიშნული შეტყობინება „მომსახურების ხარისხის წესებით“ განსაზღვრული პირობებისა და პროცედურების შესაბამისად (მათ შორის მომხმარებელს აცნობოს საწარმოში განაცხადის რეგისტრაციის ნომერი) და განახორციელოს სათანადო მოქმედებები ისე, როგორც კომისიის მიერ დადგენილია განაცხადის მიღების შემთხვევაში. *303# მოთხოვნის დაფიქსირებისას ერთი საათის განმავლობაში მომხმარებელი სმს-ით მიიღებს განაცხადის რეგისტრაციის ნომერს, განაცხადის რეგისტრაციის შემდგომ განაცხადის შესრულების მიმდინარეობა კონტროლდება კომისიის მიერ. რაც შეეხება *303# მომსახურებაზე მიმართვიანობის სტატისტიკას, 2020 წელს მომხმარებლების მიერ ჯამში განხორციელდა 929,048 ტრანზაქცია, ხოლო 2021 წელს მომხმარებლების მიერ ჯამში განხორციელდა 1,722,168 ტრანზაქცია, სულ ჯამში განხორციელდა 2,651,216 ტრანზაქცია. რაც შეეხება სერვისზე მიმართვიანობის დინამიკას, 2021-2020 წელთან მიმართებაში ჯამში გაიზარდა 85%-ით, ხოლო საშუალო თვიურმა ზრდამ შეადგინა 7%. 5.7. სამშენებლო პროექტების ელექტრონულად შეთანხმების განვითარება www.my.gov.ge-ის პორტალზე კომისიის, ააიპ „მუნიციპალური სერვისების განვითარების სააგენტოსა“ და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში არსებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირის „ციფრული მმართველობის სააგენტოს“ (შემდგომში – სააგენტო) ურთიერთთანამშრომლობით, განხორციელდა ელექტრონული სერვისების ერთიან პორტალებს www.my.gov.ge-სა და მუნიციპალიტეტებში ახლად დანერგილი პროგრამის www.ms.gov.ge-ის 122 პროგრამული ინტეგრირება, ამჟამად მიმდინარეობს ამ ორი პორტალის ინტერაქტიული რუკების ერთმანეთთან ინტეგრირება. გარდა ამისა, მუდმივად მიმდინარეობს მომსახურებასთან დაკავშირებული პრობლემებს იდენტიფიცირება, მომსახურების დახვეწა, განვითარება და ასევე სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი საწარმოების my.gov.ge-ზე დარეგისტრირება. 5.8. სტანდარტული ფორმები 2021 წლის განმავლობაში მოქმედ კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად განახლდა და კომისიის ვებგვერდზე განთავსდა სამივე სექტორში კომუნალური საწარმოს საქმიანობასთან დაკავშირებული მომხმარებლისთვის განკუთვნილი ტიპური განაცხადის ფორმები. ცვლილებები შევიდა როგორც კომისიის მიერ დამტკიცებულ განაცხადის ფორმებში, ასევე სარეკომენდაციო ხასიათის ფორმებში. ჯამში სულ განახლდა სამივე სექტორში მოქმედი 102 განაცხადის ფორმა. განახლებული განაცხადის ფორმები შექმნილია ისეთი ფორმით, რომ მომხმარებელმა არ დაუშვას შეცდომა როგორც თავისი მოთხოვნის ჩამოყალიბების, ასევე ამ მოთხოვნის შესრულებისათვის საჭირო გარემოებების დაფიქსირების/მიწოდების კუთხით. აღსანიშნავია, რომ ზემოხსენებული განაცხადების შევსება შესაძლებელია როგორც ელექტრონულად, ასევე ხელით. ასევე აღსანიშნავია, რომ შემუშავდა და კომისიის ვებგვერდზე განთავსდა უხარისხო მომარაგებასა და მომარაგების ხშირ წყვეტასთან დაკავშირებული პრობლემის შესახებ კომისიისადმი მიმართვის განაცხადის ფორმები. აღნიშნული განაცხადის ფორმები განმცხადებელს აძლევს შესაძლებლობას სწორად დააფიქსიროს მოთხოვნა, ასევე სრულყოფილად აღწეროს პრობლემის არსი და წარმოადგინოს წყვეტების შესახებ ინფორმაცია, რაც, თავის მხრივ, კომისიას ეხმარება პრობლემური არეალების სწორად იდენტიფიცირებაში. 123 6. მომსახურების კომერციული ხარისხი 6.1. მომსახურების ხარისხი და სტანდარტების აღწერა უკვე მეხუთე წელია, რაც კომისია სარგებლობს მომსახურების კომერციული ხარისხის ელექტრონული მონიტორინგის სისტემით. აღნიშნული პროგრამული უზრუნველყოფა დაინერგა 2017 წელს, რათა თანამედროვე სისტემებისა და ტექნოლოგიების საშუალებით განხორციელებულიყო კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №20 დადგენილებით დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესებით“ განსაზღვრული მიზნების შესრულების მონიტორინგი. კომისიის მიერ 2021 წლის 28 ივნისს დამტკიცებული „მომსახურების ხარისხის წესები“ ვრცელდება ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებზე და ადგენს ერთიან მოთხოვნებსა და სტანდარტებს. მომსახურების კომერციული ხარისხის სტანდარტები წარმოადგენს კომისიის მიერ დადგენილი მომსახურების კომერციული ხარისხის მაჩვენებლებს, რომლებიც განსაზღვრავს მომხმარებელთა მომსახურების ხარისხის მინიმალურ დონეს და რომელთა უზრუნველყოფაც საწარმოს ვალდებულებაა. მომსახურების ხარისხის ელექტრონული მონიტორინგის სისტემის საშუალებით ხორციელდება დადგენილებით გათვალისწინებული შემდეგი საერთო და გარანტირებული სტანდარტების მონიტორინგი:  საერთო სტანდარტები: 1. წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე მომხმარებელთა ინფორმირება – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 90% უნდა იყოს დროულად ინფორმირებული; 2. შიდა არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლებისათვის მომარაგების აღდგენა – სტანდარტის შესასრულებლად გამორთვების საერთო რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს დროულად აღდგენილი; 3. ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე – სტანდარტის შესასრულებლად შესული ზარების რაოდენობიდან 80% უნდა იყოს ზარის დაფიქსირებიდან 80 წამში ნაპასუხები; 4. ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის შემცირება; 5. ბუნებრივი გაზით/სასმელი წყლით მომარაგების წყვეტის საშუალო სიხშირის შემცირება. 124  გარანტირებული სტანდარტები: 1. დავალიანების გადაუხდელობისთვის ან/და მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა: შესრულების ვადა დავალიანების 16:00 სთმდე სრულად დაფარვისას (მაღალმთიან რეგიონებში ან შაბათ-კვირას 14:00 სთ-მდე) გადახდიდან 5 სთ, 16:00 სთ-ის შემდეგ დაფარვისას (მაღალმთიან რეგიონებში ან შაბათკვირას 14:00 სთ-ის შემდეგ) - შემდეგი დღის 12:00 სთ-მდე; 2. მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება - შესრულების ვადა 5-10 სამუშაო დღე; 3. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება შესრულების ვადა 10 სამუშაო დღე; 4. აბონენტად დარეგისტრირება (გარდა ელექტროენერგეტიკისა) და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა - შესრულების ვადა 5 სამუშაო დღე; 5. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის)/ელექტროენერგიაზე მომუშავე ავტონომიური გადაადგილების საშუალებების დამტენი პუნქტის მიერთება/სიმძლავრის გაზრდა შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით; 6. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება - შესრულების ვადა 5 სამუშაო დღე; 7. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა - შესრულების ვადა 10 სამუშაო დღე; 8. აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა - შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით; 9. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება - შესრულების ვადა განისაზღვრება მომხმარებლის მიერ არჩეული პაკეტის მიხედვით. 6.2. სტატისტიკური ინფორმაცია ზემოაღნიშნული სტანდარტების შესრულების ეფექტური კონტროლის მიზნით კომისიის მონაცემთა ბაზაში ავტომატურად, რეალურ დროში ფიქსირდება რეგულირებად საწარმოებში შემოსული მომხმარებელთა განცხადებები, ინფორმაცია გეგმური და არაგეგმური წყვეტების, ახალი მომხმარებლის მიერთებისა და დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენის და ა.შ. შესახებ. მონაცემთა ბაზის საფუძველზე, მომსახურების კომერციული ხარისხის მონიტორინგის სისტემის მონაცემთა ანალიზისა და ვიზუალიზაციის მოდული უზრუნველყოფს ინფორმაციის დამუშავებასა და სასურველი ფორმით წარმოდგენას. ქვემოთ მოცემულია 2017-2021 წლებში მომსახურების სტანდარტების შესრულების მაჩვენებლები სექტორების მიხედვით. 125 კომერციული ხარისხის წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე მომხმარებელთა ინფორმირება 98% 98% 98% 65% 88% 93% 85% 92% 91% 67% 51% 32% 34% 48% 26% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 წყალმომარაგება 2020 2021 ნახაზი 6.1. მომხმარებელთა ინფორმირება გეგმური წყვეტის თარიღისა და ხანგრძლივობის თაობაზე შიდა არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლებისათვის მომარაგების აღდგენა 95% 95% 96% 96% 98% 89% 92% 76% 75% 66% 82% 65% 52% 45% 35% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.2. არაგეგმური წყვეტის გამო გამორთული მომხმარებლისთვის მომარაგების აღდგენა 126 დავალიანების გადაუხდელობისთვის ან/და მომხმარებლის მოთხოვნით გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა 99% 99% 99% 99% 73% 98% 99% 96% 98% 96% 96% 97% 97% 68% ელექტრომომარაგება 66% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.3. დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება 89% 99% 98% 98% 99% 78% ელექტრომომარაგება 96% 81% 97% 99% 77% 85% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 96% 100% 100% წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.4. მომხმარებელთა წერილობით მიმართვებზე დასაბუთებული წერილობითი პასუხის გაცემა ან/და რეაგირება 127 მომხმარებელთა მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება 94% 100% 100% 100% 98% 98% 99% 99% 100% 100% 99% 75% 73% 58% 37% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.5. მომხმარებელთა მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება აბონენტად დარეგისტრირება და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა 91% 100% 100% 100% 100% 95% 100% 99% 99% 100% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 98% 99% 100% 100% 77% წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.6. აბონენტად დარეგისტრირება ახალი მომხმარებლის (ობიექტის)/ელექტროენერგიაზე მომუშავე ავტონომიური გადაადგილების საშუალებების დამტენი პუნქტის მიერთება 95% 98% 97% 94% 97% 83% ელექტრომომარაგება 98% 99% 98% 99% 61% გაზმომარაგება 2017 2018 2019 128 2020 75% 91% 95% 95% წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.7. ახალი მომხმარებლის მიერთება მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება 96% 96% 94% 70% 81% 97% 100% 99% 100% 95% 100% 90% 99% 66% 36% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.8. მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე 76% 54% 62% 82% 75% 71% 68% 64% 55% 55% 55% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2017 2018 2019 2020 78% 71% 71% 73% წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.9. ქოლცენტრის ოპერატორის პასუხის გაცემის დრო სატელეფონო ზარზე აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა 100% 95% 94% 94% 94% 91% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2020 წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.10. აღრიცხვის კვანძის მოწესრიგება, მოწყობა და ქსელზე შეჭრა 129 სიმძლავრის გაზრდა 94% 98% 97% 71% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2020 95% 76% წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.11. სიმძლავრის გაზრდა მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება 100% 98% ელექტრომომარაგება 2020 2021 ნახაზი 6.12. მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა 97% 100% 100% 99% 100% 88% ელექტრომომარაგება გაზმომარაგება 2020 წყალმომარაგება 2021 ნახაზი 6.13. ახალი მომხმარებლის (ობიექტის) მიერთების ტექნიკური პირობის გაცემა 130 მომსახურების ხარისხის საერთო სტანდარტის შესრულება არ არის დამოკიდებული ერთი კონკრეტული მომხმარებლის მიმართ გაწეულ მომსახურებაზე. მომსახურების ხარისხის საერთო სტანდარტის სამიზნე მაჩვენებლები დადგენილია კალენდარული წლის განმავლობაში საწარმოს მიერ მომხმარებელთა განუსაზღვრელი რაოდენობისთვის. საერთო სტანდარტის სამიზნე მაჩვენებლის შეფასებისას მხედველობაში არ მიიღება სტანდარტის შეუსრულებლობის ისეთი შემთხვევები, რომლებიც გამოწვეულია გარე მიზეზით. საერთო სტანდარტით გათვალისწინებული მომსახურების შესრულების წლიური მაჩვენებლები ყოველწლიურად ფასდება თითოეული მომსახურების მიმართ ცალ-ცალკე და ამ მაჩვენებლების შეფასების შედეგად კომისია იყენებს ფინანსურ მექანიზმებს საწარმოს მიმართ, მისი წახალისების ან სანქცირების მიზნით, რომელიც აისახება კომისიის მიერ ამ საწარმოსთვის შესაბამის მომსახურებაზე დადგენილ ტარიფში შემდეგი პრინციპით: იმ შემთხვევაში, თუ ხდება საერთო სტანდარტის წლიური სამიზნე მაჩვენებლის გაუმჯობესება/გაუარესება, საწარმოს რეგულირებადი დანახარჯების ბაზა შესაბამისად გაიზრდება/შემცირდება ყოველ გაუმჯობესებულ/გაუარესებულ 1 პროცენტზე რეგულირებადი დანახარჯების ბაზის 0.01%-ით, გარდა ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის შემცირების სტანდარტისა, რომლისთვისაც თითოეულ რეგიონში, ტერიტორიული უბნების მიხედვით, საწარმოს მიერ ელექტრომომარაგების წყვეტის საშუალო ხანგრძლივობის გაუმჯობესების ან გაუარესების შემთხვევაში კომისია უფლებამოსილია, საწარმოს ტარიფის გაანგარიშებისას რეგულირებადი დანახარჯების ბაზა გაზარდოს ან შეამციროს Q ფაქტორის შესაბამისად. გარანტირებული სტანდარტით გათვალისწინებული მომსახურების შიდა მიზეზებით შეუსრულებლობის შემთხვევაში საწარმო ვალდებულია უზრუნველყოს მომხმარებლისთვის გაუწეველი მომსახურებისთვის განსაზღვრული კომპენსაციის გადახდა:  ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებში ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების, სიმძლავრის/მოცულობის გაზრდის, აღრიცხვის კვანძის მოწყობისა და ელექტროენერგეტიკის სექტორში მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთების სტანდარტების დადგენილ ვადებში შეუსრულებლობისთვის კომპენსაცია განისაზღვრება შემდეგნაირად: კომისიის მიერ დადგენილი პაკეტით განსაზღვრული ვადის პირველივე გადაცდენაზე კომისიის მიერ განსაზღვრული საფასური მცირდება 50%-ით; იმავე ვადის ხელმეორედ გასვლის შემთხვევაში, თუ ისევ არ იქნება დასრულებული სამუშაოები, საფასური ნულდება. ამასთანავე, 2019 წლიდან როგორც ელექტროენერგიის, ისე ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორებშიც აღნიშნული სტანდარტების შესრულების ვადის მესამედ და მეტჯერ გადაცდენის შემთხვევაში ლიცენზიატი ვალდებულია, ყოველ გადაცდენაზე კომპენსაციის სახით გადაუხადოს მომხმარებელს საფასურის 50%;  სხვა გარანტირებული სტანდარტების დარღვევისთვის კომპენსაცია ერთჯერადია და შეადგენს: საყოფაცხოვრებო მომხმარებლისთვის – 5 ლარს, არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლისთვის – 10 ლარს. 131 გარანტირებული სტანდარტით გათვალისწინებული კომპენსაცია მომხმარებელს უნდა დაერიცხოს მის სააბონენტო ბარათზე, კრედიტის სახით, შემდგომი ანგარიშსწორებისთვის, ხოლო წინასწარ გადახდილი მომსახურების საფასურის შემთხვევაში კომპენსაცია მომხმარებელს უნდა დაერიცხოს განაცხადში მის მიერ მითითებულ საბანკო ანგარიშზე. ამასთან, კომპენსაცია უნდა აისახოს მომხმარებლის სააბონენტო ბარათზე, მომსახურების გარანტირებული სტანდარტის დარღვევიდან 15 სამუშაო დღის ვადაში, ხოლო თუ პირი დარღვევის მომენტისათვის არ არის აბონენტად რეგისტრირებული, კომპენსაცია უნდა დაერიცხოს მის სააბონენტო ბარათზე, მომარაგების დაწყებიდან 15 სამუშაო დღის ვადაში. სულ კომპენსაცია: 612,885 ლარი ელექტროენერგეტიკა გაზმომარაგება წყალმომარაგება 38% 54% 8% ნახაზი 6.14. 2021 წელს დარიცხული კომპენსაციები გარანტირებულ სტანდარტებზე ჯამურად სექტორების მიხედვით 2021 წელს გარანტირებული სტანდარტების დარღვევის გამო გამანაწილებელმა კომპანიებმა მომხმარებლებს კომპენსაციის სახით გადაუხადეს 612 885 ლარი. აქედან 448 050 ლარი გადახდილია ახალი მომხმარებლის ქსელზე მიერთების სტანდარტის დარღვევის გამო, ხოლო დანარჩენი გარანტირებული სტანდარტის დარღვევისთვის – 164 835 ლარი, რომელიც შემდეგნაირად ნაწილდება: 132 16% 13% 5% 86% 9% 2% 69% ახალი მომხმარებლის მიერთება სიმძლავრის გაზრდა დავალიანების გადაუხდელობისთვის გათიშული მომხმარებლებისთვის მომარაგების აღდგენა მომხმარებლის წერილობით/ელექტრონულ მიმართვაზე დასაბუთებული პასუხის გაცემა/ტექსტური შეტყობინების გაგზავნა ან/და რეაგირება აღრიცხვის კვანძის მოწყობა და ქსელზე შეჭრა აბონენტად დარეგისტრირება და მოთხოვნილი პირობებით მომარაგების უზრუნველყოფა მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე აღრიცხვის ხელსაწყოების ადგილზე შემოწმება მომხმარებლის მიმართვის საფუძველზე მომარაგების ტექნიკური ხარისხის ადგილზე შემოწმება მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერთება ნახაზი 6.15. 2021 წელს დარიცხული კომპენსაციები სტანდარტების მიხედვით ცხრილში მოცემულია 2017-2021 წლებში გარანტირებული სტანდარტების განსაზღვრულ ვადებში შეუსრულებლობისთვის მომხმარებლებზე დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა განაწილების ლიცენზიატების მიხედვით27. დარიცხული კომპენსაცია (ლარი) საწარმოს დასახელება 2017 2018 2019 2020 2021 27 შენიშვნა: ცხრილ 6.1- ში მოცემული დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა შეიძლება განსხვავდებოდეს კომისიის წინა წლის ანგარიშში დაფიქსირებული ოდენობებისაგან. ყოველი მომდევნო წლის ანგარიშში დაზუსტებულია წინა წლის მონაცემები, ვინაიდან კალენდარულ წელში დარიცხული ოდენობა შესაძლოა დაკორექტირდეს მომდევნო წლის განმავლობაში. 133 შპს ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი 1,821,010 1,481,530 545,975 212,750 224,300 სს თელასი 117,830 210,155 45,240 4,530 88,615 შპს სოკარ ჯორჯია გაზი 647,375 353,410 143,635 46,050 33,675 სს ენერგო-პრო ჯორჯია 317,655 236,085 285,935 231,370 242,815 შპს თბილისი ენერჯი 56,630 52,835 436,775 145,980 6,105 სს საქორგგაზი 130,250 41,850 59,315 10,670 8,525 შპს რუსთავის წყალი 36,430 44,390 3,155 1,150 160 შპს საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია 630 3,045 69,610 92,630 5,760 შპს ბათუმის წყალი 0 188,735 170 1,750 0 შპს თელავგაზი 0 0 10,585 5,720 0 სხვა მცირე საწარმოები 650 1,315 1,615 8,530 2,930 3,128,460 2,613,350 1,602,010 761,130 612,885 სულ ცხრილი 6.1. მომხმარებლებზე დარიცხული კომპენსაციების ოდენობა კომპანიების მიერ აბონენტებისთვის გადახდილი კომპენსაციების ჯამური რაოდენობის შემცირება დიდწილად განპირობებულია გარანტირებული სტანდარტების შესრულების გაუმჯობესებით. 6.3. Covid-19-თან დაკავშირებული სახელმწიფო სუბსიდია საქართველოში ახალი კორონავირუსით (COVID-19) გამოწვეული სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესების გამო მოსახლეობის დახმარების მიზნით, საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, 2021 წლის იანვარსა და თებერვალში მოხდა მოხმარებული ელექტროენერგიის ან/და ბუნებრივი გაზის ან/და სასმელი წყლის/წყალარინების გადასახადების სუბსიდირება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. 2021 წლის იანვარსა და თებერვალში სახელმწიფოს მიერ კომუნალური გადასახადები დაეფარათ იმ აბონენტებს, რომლებმაც: o თვეში მოიხმარეს 200 კვტ/სთ-ის ჩათვლით ელექტროენერგია. მათ ასევე დაეფარათ სასმელი წყლისა და დასუფთავების გადასახადი; o თვეში მოიხმარეს 200 კუბური მეტრის ჩათვლით ბუნებრივი გაზი. 134 გარდა ზემოაღნიშნული სუბსიდიისა, 2021 წელს მთლიანი წლის მანძილზე, მთავრობის გადაწყვეტილებით, ასევე სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დასუფსიდირდა მოხმარებული ელექტროენერგიისთვის 2020 წელს მოქმედ ელექტროენერგიის სამომხმარებლო ტარიფსა და საანგარიშო თვეში (კომპანიის მიერ გაცემულ შესაბამისი თვის ქვითარში მითითებული აღრიცხვის პერიოდში) მოქმედ ელექტროენერგიის სამომხმარებლო ტარიფს შორის სხვაობა. სახელმწიფოს მიერ კომუნალური გადასახადები დაეფარათ იმ მიზნობრივ ჯგუფებს, რომლებმაც საანგარიშო თვეში მოიხმარეს 301 კილოვატ/საათი ან ნაკლები მოცულობის ელექტროენერგია. იმ მოქალაქეებისთვის, რომლებზეც გავრცელდა მთავრობის მიერ დადგენილი როგორც 2021 წლის იანვრისა და თებერვლის კომუნალური გადასახადების სუბსიდირება, ასევე სამომხმარებლო ტარიფებს შორის სხვაობის სუბსიდირება, თუმცა სოლიდარობის ნიშნად სურდათ არ ესარგებლათ აღნიშნული შეღავათით, კომისიის ვებგვერდზე ამოქმედდა კომუნალურ შეღავათებზე უარის თქმის პლატფორმა (www.gnerc.org/ge/covid-19), სადაც მათ საკუთარი გადაწყვეტილების დაფიქსირება შეეძლოთ. აღნიშნული პლატფორმის საშუალებით 2021 წლის განმავლობაში კომუნალური სუბსიდიების გამოყენებაზე უარი განაცხადა 816-მა მომხმარებელმა, მათ მიერ ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაზოგილმა თანხამ ჯამში 23,386 ლარი შეადგინა. 2021 წლის განმავლობაში სუბსიდიით მოსარგებლეთა და იმ პირების რაოდენობა, ვინც სუბსიდიაზე უარი განაცხადა, ჯამურად შემდეგნაირად გამოიყურება: ჯამი კომუნალური სუბსიდია სექტორების მიხედვით კომუნალური გადასახადების სუბსიდირება ელექტროენერგეტიკის სუბსიდირებული სამომხმარებლო სექტორი ტარიფებს შორის სხვაობის სუბსიდირება მომხმარებელთა რაოდენობა 2,167,605 45,425,564 13,769,448 67,949,583 513 14,016 1,781,872 89,433,515 160 8,145 1,353,990 11,543,675 143 1,225 უარი სუბსიდირებაზე სუბსიდირებული ლარი ბუნებრივი გაზი უარი სუბსიდირებაზე სუბსიდირებული წყალმომარაგება უარი სუბსიდირებაზე სუბსიდირებული 19,072,915 214,352,336 ჯამში უარი სუბსიდირებაზე ცხრილი 6.2. 2021 წლის სუბსიდია სექტორების მიხედვით 135 816 23,386 7. მომხმარებელთა საჩივრებთან და ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტა 7.1. მომხმარებელთა საჩივრებთან და ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხების გადაწყვეტის მარეგულირებელი ჩარჩოების მიმოხილვა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტის ლ.გ) ქვეპუნქტისა და 155-ე მუხლის თანახმად, კომისიის ერთ-ერთი ძირითადი ფუნქციაა საწარმოებს, ასევე მომხმარებლებსა და საწარმოებს შორის წარმოქმნილი სადავო საკითხების გადაწყვეტა თავისი კომპეტენციის ფარგლებში. აღნიშნული კომპეტენციები განსაზღვრულია საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით, კომისიის 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“, კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის №20 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“, კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებითა“ და სხვა სამართლებრივი აქტებით. აღნიშნული წესების შესაბამისად, კომისიის ერთ-ერთი ძირითადი ფუნქციაა გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების კანონმდებლობით დადგენილი ვადების გაზრდის თაობაზე საწარმოების მოთხოვნების განხილვა და გადაწყვეტა. სადავო საკითხების გადაწყვეტისას კომისია დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობას. იგი სადავო საკითხს წყვეტს მიუკერძოებლად, კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით. მიუხედავად იმისა, რომ კომისიის აპარატისგან დამოუკიდებლად ფუნქციონირებს მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახური, მომხმარებელთა ინტერესების დაცვა კომისიის უმნიშვნელოვანეს ფუნქციად რჩება. ამიტომ სადავო საკითხების განხილვისა და გადაწყვეტისას კომისია მოწოდებულია, საქართველოს კანონმდებლობის სრული შესაბამისობით განუხრელად განახორციელოს ეს ფუნქცია. კომისია სადავო საკითხის განხილვის შედეგად იღებს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულსამართლებრივ აქტს – გადაწყვეტილებას. მომხმარებელთა ინტერესების დაცვის კანონმდებლობით განსაზღვრული კომისიის ფუნქცია არ გამორიცხავს მის უფლებას, დაიცვას ასევე კომპანიის ინტერესები დავის განხილვისას კომპანიის მხრიდან არგუმენტირებული, მტკიცებულებებით გამყარებული და კანონმდებლობის შესაბამისი პოზიციის წარმოდგენის შემთხვევაში. 7.2. მომხმარებელთა საჩივრები ელექტროენერგეტიკულ სექტორში ელექტროენერგეტიკულ სექტორში მომხმარებელსა და ენერგეტიკულ საწარმოს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2020 წლის 13 აგვისტოს №47 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის საცალო ბაზრის წესებით“ და კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის N19 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებით“. საანგარიშო პერიოდში დავის მიზეზი არაერთხელ გახდა ენერგეტიკული საწარმოს მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: ელექტროენერგიის 136 მრიცხველის დაზიანებისას მოხმარებული პროდუქტის თანხის არასწორი დარიცხვა, დეპოზიტის თანხის არასწორი დარიცხვა, დაკვირვებისა და დარიცხვის პერიოდის არასწორად განსაზღვრა. საანგარიშო პერიოდში მნიშვნელოვანია დავების ის ნაწილი, რომელიც ეხება ხანდაზმულ დავალიანებებს, ასევე გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების საკითხებს. საანგარიშო პერიოდში ელექტროენერგეტიკის სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 1677 განცხადება/საჩივარი, მათ შორის: ა) სს „თელასის“ მიმართ – 944; ბ) შპს „თბილისის ელექტრომიმწოდებელი კომპანიის“ მიმართ - 490; გ) სს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მიმართ – 432; დ) „ეპ ჯორჯიას“ მიმართ - 28. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 346 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 302 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 30, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 14. მომხმარებელთა იმ განცხადება/საჩივრებზე, რომლებზეც არ მიღებულა კომისიის გადაწყვეტილება, ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა კომისიის აპარატის წერილებით. ელექტროენერგეტიკის სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 2 481 587.56 ლარი. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 194 განცხადება, საიდანაც დაკმაყოფილდა 38, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა - 8, არ დაკმაყოფილდა – 120, ხოლო წარმოება შეწყდა 12 განცხადებაზე. 7.3. მომხმარებელთა საჩივრები ბუნებრივი გაზის სექტორში ბუნებრივი გაზის სექტორში მომხმარებელსა და ენერგეტიკულ საწარმოს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებით დამტკიცებული „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“. დავების ძირითადი მიზეზია კომპანიის მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის არასრულყოფილი განხილვა კომპანიაში; დარიცხვის წესებით დადგენილი საფუძვლების არასწორად გამოყენება; მრიცხველის მოხსნისა და მონტაჟის, ასევე მრიცხველის დალუქვის წესებით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველობა (აქტის წესების შეუსაბამო შედგენა), აღნიშნულ პროცედურებზე მომხმარებლის დასწრება-არდასწრების პრობლემა. მომხმარებლის საჩივრები გამოწვეული იყო ასევე გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთების საკითხებით. საანგარიშო პერიოდში ბუნებრივი გაზის სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 1087 განცხადება/საჩივარი, მათ შორის: ა) შპს „თბილისი ენერჯის“ მიმართ –638; ბ) შპს „სოკარ ჯორჯია გაზის“ მიმართ – 368; გ) სს „საქორგგაზის“ მიმართ – 47; 137 დ) შპს „თელავგაზის“ მიმართ – 7; ე) სს „ენერგოკავშირის“ მიმართ – 5; ვ)შპს „დიდი დიღმის“ მიმართ – 5; ზ) შპს „ვარკეთილაირის“ მიმართ – 7; თ)შპს „ჩირაღდანი XXI“-ს მიმართ – 4; ი) შპს „ყამარი მ“-ის მიმართ – 2; კ) „გაზის ტრანსპორტირების კომპანიის“ მიმართ – 2; ლ) „ინტერგაზის“ მიმართ – 1; მ) სს „საჩხერე გაზის“ მიმართ – 1. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 268 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 152 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 49, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 67. მომხმარებელთა იმ განცხადება/საჩივრებზე, რომლებზეც არ მიღებულა კომისიის გადაწყვეტილება, ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა კომისიის აპარატის წერილებით. ბუნებრივი გაზის სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხამ შეადგინა 388 223.22 ლარი. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 121 განცხადება, საიდანაც დაკმაყოფილდა 19, არ დაკმაყოფილდა – 75, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა – 1, ხოლო წარმოება შეწყდა 11 განცხადებაზე. 7.4. მომხმარებელთა საჩივრები წყალმომარაგების სექტორში წყალმომარაგების სექტორში მომხმარებელსა და წყალმომარაგების ლიცენზიატს შორის ურთიერთობა საგნობრივად წესრიგდება კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის №32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებით“. დავების ძირითადი მიზეზია წყალმომარაგების ლიცენზიატის მხრიდან წესების მოთხოვნების არასწორად შესრულება ან შეუსრულებლობა, კერძოდ: კომპანიის მხრიდან ხანდაზმული დავალიანების გადახდის მოთხოვნა, მომხმარებლისთვის აღურიცხავი წყლის მოხმარების აქტებით თანხების არასწორად დარიცხვა (მომხმარებლის მუშაობის რეჟიმის გაუთვალისწინებლობა), მომხმარებლებზე პირობითი დარიცხვები, ჩვენებების არადროული აღება, საჩივრების შემოტანის მიზეზი ასევე იყო ახალ მომხმარებლად მიერთების მოთხოვნა და სხვა. საანგარიშო პერიოდში სასმელი წყლისა და წყალარინების სექტორში სადავო საკითხებთან დაკავშირებით უშუალოდ კომისიის აპარატის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოვიდა 968 განცხადება/საჩივარი, მათ შორის: 138 ა) შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ მიმართ – 841; ბ) შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიის“ მიმართ – 65; გ) შპს „ბათუმის წყლის“ მიმართ – 49. დ) შპს „რუსთავის წყლის“ მიმართ – 7; ე) შპს „მცხეთის წყლის“ მიმართ – 2; ვ) შპს „მარნეულის სოფწყლის“ მიმართ – 1; ზ) შპს „ქობულეთის წყლის“ მიმართ – 3. კომისიამ უშუალოდ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული სადავო საკითხების განხილვის შედეგად მიიღო 141 გადაწყვეტილება. სრულად დაკმაყოფილდა 104 განცხადება/საჩივარი, ნაწილობრივ – 21, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 16. მომხმარებელთა იმ განცხადება/საჩივრებზე, რომლებზეც არ მიღებულა კომისიის გადაწყვეტილება, ადმინისტრაციული წარმოება დასრულდა კომისიის აპარატის წერილებით. წყალმომარაგების სექტორში მომხმარებლებისათვის ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 583 023.78 ლარი. გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლის მიერთებასთან დაკავშირებით კომისიამ განიხილა 122 განცხადება, საიდანაც დაკმაყოფილდა – 33, არ დაკმაყოფილდა – 50, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა – 11, ხოლო წარმოება შეწყდა 16 მათგანზე. 7.5. ხანდაზმული დავალიანებები საანგარიშო პერიოდში კომისიამ განიხილა 244 განცხადება ხანდაზმულ დავალიანებებთან დაკავშირებით, საიდანაც სრულად დაკმაყოფილდა 153, ნაწილობრივ – 18, ხოლო არ დაკმაყოფილდა 73 განცხადება. ჩამოწერილმა თანხებმა შეადგინა 196 448. 98 თეთრი. სულ საანგარიშო პერიოდში კომისიამ მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტში შემოსული 3732 სადავო საკითხის განხილვის შედეგად მიიღო 755 გადაწყვეტილება. ჩამოწერილი თანხების საერთო ოდენობამ შეადგინა 3 452 834. 56 ლარი. აქედან გადაწყვეტილებების საფუძველზე ჩამოწერილი თანხების რაოდენობამ შეადგინა 1 021 214. 74 ლარი, ხოლო ჩამოწერილი ხანდაზმული დავალიანებების ოდენობამ – 196 448. 98 ლარი. განცხადება/საჩივარი სულ: 3732 შესრულების მდგომარეობა 1. დაკმაყოფილდა - 1589 2. ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა - 161 3. არ დაკმაყოფილდა -1561 თანხა 3 452 834. 56 ლარი ცხრილი 7.1. კომისიაში შემოსული განცხადებები და საჩივრები დავების განხილვის პრაქტიკისა და ახალი კანონმდებლობის გათვალისწინებით კომისიაში მიმდინარეობს ზემოაღნიშნული სამივე სექტორის მარეგულირებელი წესების სისტემური სრულყოფა, რაც ასევე გავლენას იქონიებს მომხმარებელთა განცხადება/საჩივრების რაოდენობასა და მათ შინაარსზე. 139 7.6. ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებული საკითხები პანდემიის პირობებში კომისიისთვის ერთგვარ გამოწვევად იქცა რეგულირებული საწარმოების მხრიდან გამანაწილებელ ქსელზე ახალი მომხმარებლების მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) დადგენილ ვადებში შეუსრულებლობის გამო ამ ვადების გაზრდის მოთხოვნით კომისიისათვის მომართვიანობის მკვეთრი ზრდა. საანგარიშო პერიოდში აღნიშნულ საკითხზე კომისიაში შემოვიდა 663 წერილი 1588 განაცხადთან დაკავშირებით. განხილვის შედეგად, კომისიის გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა 264 წერილი 698 განაცხადთან მიმართებით, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 33 წერილი 650 განაცხადთან მიმართებით, ხოლო კომპანიის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა 17 შემთხვევაში. მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ რეგულირებული საწარმოები პანდემიის პირობებშიც ახორციელებდნენ მიერთების სამუშაოებს. შედეგად, მიერთების სამუშაოების ვადაში დასრულების გამო, მათივე მოთხოვნით, ადმინისტრაციული წარმოება შეწყდა 186 წერილზე. სექტორების მიხედვით კომისიაში შემოსული წერილების სტატისტიკა ასეთია: • ელექტროენერგეტიკის სექტორში ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით – 377 წერილი; • ბუნებრივი გაზის სექტორში ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით – 169 წერილი; • წყალმომარაგების სექტორში ახალი მომხმარებლის მიერთების (სიმძლავრის გაზრდის) ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით – 117 წერილი. წერილი სულ: 663 შესრულების მდგომარეობა დაკმაყოფილდა - 264 ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა - 33 არ დაკმაყოფილდა -17 ცხრილი 7.2. კომისიაში შემოსული წერილები მიერთების ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით 140 8. საერთაშორისო ურთიერთობები 8.1. პარტნიორი საერთაშორისო ორგანიზაციები საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა კომისიას ხელს უწყობს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში ცოდნისა და გამოცდილების გაზიარებაში. უცხოელ ექსპერტებთან თანამშრომლობა, საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკისა და გამოცდილების შესახებ ინფორმაციის მიღება კომისიის შესაძლებლობებს აძლიერებს და რეგულირების პროცესს აუმჯობესებს. 2021 წელს, მიუხედავად COVID-19-ის პანდემიით გამოწვეული შეზღუდვებისა, კომისია აქტიურად, დისტანციურ რეჟიმში, განაგრძობდა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობას, როგორიცაა: ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტო (USAID), კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაცია (NARUC), ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონული ასოციაცია (ERRA), ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭო (CEER), ენერგეტიკული გაერთიანება (Energy Community) და ა.შ. აღსანიშნავია კომისიის თანამშრომლობა ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონულ ასოციაციასთან (ERRA). კომისიას ERRA-სთან მრავალწლიანი ურთიერთობა აკავშირებს. ის ორგანიზაციის დამფუძნებელი წევრია. კომისიის თანამშრომლები 2021 წელს აქტიურად მონაწილეობდნენ ERRA-ს გენერალურ ასამბლეაში, მარეგულირებელი ორგანოების თავმჯდომარეთა შეხვედრებში, სამუშაო ჯგუფებში, კომიტეტების შეხვედრებსა და ტრენინგებში. 2021 წელს კომისიის წარმომადგენლები აქტიურად თანამშრომლობდნენ ენერგეტიკულ გაერთიანებასთან (Energy Community) და მონაწილეობას იღებდნენ ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს მიერ ორგანიზებულ ღონისძიებებსა და სამუშაო ჯგუფებში. კომისია აქტიურად თანამშრომლობს ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებელთა საბჭოსთან (CEER), სადაც ის 2017 წლიდან დამკვირვებლის სტატუსით სარგებლობს. 2021 წელს კომისიის თანამშრომლები დისტანციურ რეჟიმში ესწრებოდნენ CEER-ის გენერალურ ასამბლეას და აქტიურად მონაწილეობდნენ სხვადასხვა სამუშაო ჯგუფის შეხვედრებში. კომისიის თავმჯდომარემ დავით ნარმანიამ სლოვაკეთის მარეგულირებელი კომისიის წარმომადგენლებს საქართველოს ენერგეტიკულ ბაზარზე რეფორმების მიმდინარეობა გააცნო. შეხვედრაზე კომისიის თავმჯდომარემ ისაუბრა ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ლიბერალიზაციის მიმართულებით განხორციელებულ პროექტებსა და სამომავლო გეგმებზე, ყურადღება გაამახვილა უცხოელ კოლეგებთან თანამშრომლობისა და გამოცდილების გაზიარების მნიშვნელობაზე. 2021 წელს საქართველო-სომხეთის ერთობლივი სამუშაო ჯგუფის ვირტუალური შეხვედრა გაიმართა. მასში მონაწილეობა მიიღეს საქართველოსა და სომხეთის მარეგულირებელი კომისიების, გადამცემი სისტემის ოპერატორების, ბაზრის ოპერატორებისა და ეკონომიკის სამინისტროების წარმომადგენლებმა. შეხვედრაზე განიხილეს საქართველოსა და სომხეთის ენერგეტიკის სექტორებში მიმდინარე რეფორმები და სექტორის ახალ სუბიექტებს შორის ურთიერთობის ტექნიკური და იურიდიული საკითხები. 141 8.2. განხორციელებული და მიმდინარე საერთაშორისო პროექტები 2021 წელს არაერთი წარმატებული საერთაშორისო პროექტი განხორციელდა. კომისიაში ევროკავშირის დაფინანსებით დაძმობილების რიგით მე-4 პროექტი დაიწყო. პროექტის სახელწოდებაა: „ქსელური ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის, ენერგოეფექტურობისა და განახლებადი ენერგიების მარეგულირებელი სტრატეგიის შემუშავებისა და მოთხოვნის მხარის ჩართულობის ხელშემწყობი მარეგულირებელი ჩარჩოს ჩამოყალიბება“. პროექტს საქართველოს მხრიდან კომისიის წევრი გიორგი ფანგანი უხელმძღვანელებს. პროექტის განმახორციელებელი პარტნიორები არიან ავსტრიის ენერგეტიკის მარეგულირებელი ორგანო (E-Control) და გერმანიის ფედერალური ქსელის სააგენტო (BNetzA). პროექტში ჩართული იქნებიან საფრანგეთის ენერგეტიკის მარეგულირებელი კომისიისა (CRE) და ლიეტუვას ეროვნული ენერგეტიკის მარეგულირებელი საბჭოს (Vert) ექსპერტები. 1 500 000 ევროს ოდენობით დაფინანსებული პროექტის ხანგრძლივობა 27 თვეა. წლის განმავლობაში „WGDP ქალების გლობალური განვითარების და კეთილდღეობის ინიციატივა - ქალების წინსვლა ენერგეტიკის სფეროში, NARUC/USAID-ის პროექტის ფარგლებში გენდერული თანასწორობა ენერგეტიკის სფეროში“ არაერთი შეხვედრა ჩატარდა. პროექტში კომისიის წევრი მაია მელიქიძე მონაწილეობდა, როგორც პროგრამის ტრენერი. ამავე პროექტში აქტიურ მონაწილეობას იღებდა საერთაშორისო ურთიერთობათა დეპარტამენტის თანამშრომელი ეკა შეყრილაძე, NARUC-ის წარმომადგენელი და სომხეთის ენერგეტიკის მარეგულირებელი კომისიის ტარიფების თანამშრომელი. შეხვედრებზე განიხილებოდა ორგანიზაციებში არსებული მდგომარეობა და გამოწვევები გენდერული საკითხების კუთხით, მიმდინარე წლის სამუშაო გეგმა, პროექტის ძირითადი მიმართულებები და ლოჯისტიკური საკითხები. პროექტი მიმდინარეობდა 7 თვის მანძილზე და სამუშაო ჯგუფის შეხვედრები იმართებოდა ყოველ თვე. კომისიის პრესსპიკერმა ქეთევან ბერიკაშვილმა NARUC-ის ექსპერტის რანგში მონაწილეობა მიიღო სამდღიან ვებინარში, რომელიც აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსა (USAID) და აშშ-ს კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) ეგიდით გაიმართა. მან წარადგინა პრეზენტაცია სემეკის კომუნიკაციის სტრატეგიისა და პროექტ “მედია კლუბის” შესახებ. ცენტრალური აზიის ენერგეტიკის მარეგულირებელი პარტნიორობის პროგრამა ტაჯიკეთის ენერგეტიკისა და წყლის რესურსების სამინისტროს (MoEWR), ენერგეტიკის ზედამხედველობის ორგანოსა (ESA) და ანტიმონოპოლიური სააგენტოსთვის (AA) გამოცდილებისა და საუკეთესო პრაქტიკის გაცნობას ისახავდა მიზნად. პროგრამა გულისხმობდა როგორც ტექნიკურ სფეროში დახმარებას, ისე რეგულირების სფეროში შესაძლებლობების გაუმჯობესებას. NARUC-ის ექსპერტებმა და მონაწილეებმა იმსჯელეს ტაჯიკეთის მარეგულირებელი ორგანოს საქმიანობის გამჭვირვალობისა და კომუნიკაციის სტრატეგიის შესახებ. კომისიის ელექტროენერგეტიკის დეპარტამენტის დირექტორი ნუგზარ ბერიძე და ამავე დეპარტამენტის დირექტორის პირველი მოადგილე ზვიად გაჩეჩილაძე აშშ-ს კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) ცენტრალური აზიის ენერგეტიკის მარეგულირებელი პარტნიორობის პროგრამაში NARUC-ის ექსპერტების რანგში მონაწილეობდნენ. მათ პროექტის ფარგლებში ყაზახეთის მარეგულირებელი კომისიის წარმომადგენლებს გაუზიარეს გამოცდილება გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელებში ნორმატიული დანაკარგების რეგულირებისა და ბაზრის რეფორმებთან დაკავშირებით. პროგრამა მიზნად ისახავდა 142 ცენტრალური აზიის ქვეყნებისთვის გამოცდილებისა და საუკეთესო პრაქტიკის გაზიარებას, ტექნიკურ სფეროში დახმარებას და რეგულირების სფეროში ხელშეწყობას შესაძლებლობების გაუმჯობესების კუთხით. აშშ-ს კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) მიერ ორგანიზებული ტექნიკური დახმარების ფარგლებში გაიმართა ბაზრის საკონტროლო ტესტირება (Market Dry Run), რომელიც მიზნად ისახავდა კომისიისა და ენერგეტიკული ბაზრის სუბიექტების წარმომადგენლების კომპეტენციების ამაღლებას ბაზრის საკონტროლო ტესტირების შესახებ. 2021 წელს ამ თემაზე რამდენიმე შეხვედრა ჩატარდა. შეხვედრებს ბაზრის მონიტორინგის დეპარტამენტის დირექტორი ნიკოლოზ სუმბაძე ესწრებოდა. შეხვედრებზე განხილულ იქნა საბითუმო და საბალანსო ბაზრებზე სატენდერო შეთავაზებების სტრატეგია, ზღვრული და ალტერნატიული ხარჯების განსაზღვრის მეთოდები ჰიდროენერგეტიკულ სექტორში. აშშ-ს კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) ორგანიზებით რამდენიმე შეხვედრა გაიმართა კიბერუსაფრთხოების თემაზე. კომისიის აპარატის წამომადგენლები შეხვედრებს NARUC-ის ექსპერტებთან ერთად დაესწრნენ. შეხვედრაზე განიხილეს კომისიის მიერ მომზადებული ტექნიკური დავალება. შეხვედრებზე ისაუბრეს კრიტიკული მნიშვნელობის ობიექტების საინვესტიციო გეგმაში კიბერუსაფრთხოების ხელშემწყობი ელემენტების ჩართვის პირობების შესახებ. იგეგმება ორმხრივი პროექტის განხორციელება. კომისიის გამოცდილება აქტივების ცვეთასთან დაკავშირებით გამოყენებულ იქნა აშშ-ს კომუნალური სამსახურების მარეგულირებელი კომისიების ეროვნული ასოციაციის (NARUC) მიერ მომზადებულ კვლევაში „ცვეთის ხარჯი - სახელმძღვანელო კომუნალური სფეროს მარეგულირებლებისათვის". ტარიფებისა და ეკონომიკური ანალიზის დეპარტამენტის კაპიტალური დანახარჯების აუდიტის სამმართველოს უფროსმა გიორგი ქელბაქიანმა განიხილა კომისიის მიდგომები რეგულირებადი აქტივების ცვეთის გამოთვლასთან დაკავშირებით. 2021 წელს კომისია აქტიურად თანამშრომლობდა აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) „ენერგეტიკული მომავლის უზრუნველყოფის პროგრამის“ წარმომადგენლებთან. პროგრამის ფარგლებში კიბერუსაფრთხოების შესახებ არაერთი მნიშვნელოვანი ტრენინგი ჩატარდა, ასევე რამდენიმე შეხვედრა გაიმართა, რომლებსაც კომისიის წარმომადგენლები ესწრებოდნენ. აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) ორგანიზებით ჩატარდა სამხრეთ კავკასიის მწვანე ენერგეტიკის ფორუმი, სადაც განხილულ იქნა საქართველოში მწვანე ენერგიის წარმოების საინვესტიციო შესაძლებლობები. ფორუმი ონლაინ რეჟიმში გაიმართა და მასში კომისიის თავმჯდომარე დავით ნარმანია, სამხრეთ კავკასიის ქვეყნების აშშ-ს საელჩოების, აშშ-ს მწვანე ენერგეტიკული ტექნოლოგიების ორგანიზაციების წარმომადგენლები, დეველოპერები და სხვადასხვა ორგანიზაციის წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ. გლაზგოში მიმდინარე კლიმატის ცვლილების შესახებ გაეროს კონფერენციის ეგიდით დიდი ბრიტანეთის ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის ბაზრების ოფისის (Ofgem) ინიციატივით დაარსდა „მარეგულირებელთა გლობალური აქსელერატორი ენერგეტიკული ტრანსფორმაციისათვის“. პროგრამის გახსნის ვირტუალურ ღონისძიებაში მონაწილეობა მიიღო კომისიის წევრმა და ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონული ასოციაციის (ERRA) თავმჯდომარემ მაია მელიქიძემ. მან ისაუბრა დეკარბონიზაციის მიღწევისა და განახლებადი ენერგიის ხელშეწყობის საქმეში მარეგულირებელი ორგანოების როლზე. კომისია სხვა მარეგულირებელ ორგანოებთან ერთად შეუერთდა „განზრახვათა შესახებ განცხადებას“, რომელიც გულისხმობს მარეგულირებელთა შორის თანამშრომლობის გაძლიერებას დეკარბონიზაციის მიღწევის მიზნით. 143 კომისიის მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტის წარმომადგენლის, თათია ფირაშვილის თანაავტორობით, ენერგეტიკის მარეგულირებელთა რეგიონულმა ასოციაციამ (ERRA) მომხმარებელთა უფლებების დაცვის სამუშაო ჯგუფის სტატუს-კვო ანგარიში გამოაქვეყნა. კვლევა ეფუძნება ასოციაციის 22 წევრი ქვეყნის მარეგულირებელი ორგანოს სამართლებრივი ჩარჩოდოკუმენტების, ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის ბაზრების მომხმარებელთა უფლებების დაცვის მექანიზმების ანალიზს. 2021 წელს აზიის განვითარების ბანკის (ADB) მიერ დაფინანსებული „ურბანული მომსახურებების განვითარების საინვესტიციო პროგრამის“ ფარგლებში კომისიაში განხორციელდა ტექნიკური დახმარების პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავდა ტარიფების მეთოდოლოგიის დახვეწასა და სრულყოფას. 144 9. საზოგადოებასთან ურთიერთობა კომისიისათვის მიღებული გადაწყვეტილებების შესახებ მარტივი საკომუნიკაციო საშუალებებით უმოკლეს ვადებში საზოგადოების ინფორმირება პრიორიტეტს წარმოადგენს და ის მაღალი პასუხისმგებლობით ხორციელდება. ახალი კორონავირუსის (COVID-19) გამო არსებული რთული ეპიდემიოლოგიური ვითარების მიუხედავად, კომისიამ გამოიყენა ყველა ალტერნატიული და შესაძლო საშუალება ამ მიზნის სრულყოფილად მისაღწევად. კომისიის წარმომადგენლები კვლავ აქტიურად მონაწილეობდნენ სატელევიზიო და რადიოგადაცემებში. არ შეწყვეტილა ურთიერთობა როგორც მედიის, ასევე არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებსა და ექპერტებთან. მთელი წლის განმავლობაში გაგრძელდა თანამშრომლობა რადიო „კომერსანტთან“, სადაც გადაცემა „პროფესიონალების“ საშუალებით განიხილებოდა ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში მიმდინარე მნიშვნელოვანი მოვლენები. მომხმარებელთა უფლებების დაცვის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით, ჩატარდა ღია კარის დღე. აღნიშნული ღონისძიების ფარგლებში კომისიის თავმჯდომარე, კომისიის წევრები და ენერგოომბუდსმენი მოქალაქეებს შეხვდნენ და მოისმინეს მათი შეფასებები კომუნალური კომპანიების მიერ გაწეულ მომსახურებებზე. წყლის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით გაიმართა შეხვედრა არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებთან. კომისიის თავმჯდომარემ ტექნიკური უნივერსიტეტის (სტუ) ენერგეტიკისა და ელექტროინჟინერიის საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების წარჩინებული სტუდენტების დააჯილდოვა. ასევე კომისიის ორგანიზებითა და დაფინანსებით, ქ. ქუთაისში, აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ენერგეტიკის ფაკულტეტზე გაიხსნა „სემეკის აუდიტორია”. ჩატარდა ენერგეტიკოსის დღისადმი მიძღვნილი კონფერენცია. თავმჯდომარემ დააჯილდოვა არა მხოლოდ კომისიაში, არამედ, ზოგადად, ენერგეტიკის სექტორში მოღვაწე ღვაწლმოსილი პირები. მძიმე ეპიდემიოლოგიური მდგომარეობის გამო კომისიის თავმჯდომარის მიერ 2021 წლის შემაჯამებელი ღონისძიება პრეს-კონფერენციის სახით მხოლოდ მედიის წარმომადგენლებისათვის გამართა. ყურადღება გამახვილდა ენერგეტიკულ სექტორში მიმდინარე რეფორმებზე. წარდგენილ იქნა ასევე 2022 წლის გეგმები. საანგარიშო წელს კომისიამ დაიწყო და დაასრულა მხედველობის არმქონე და მცირე მხედველთათვის ვებგვერდის ადაპტირების პროცესი. დასრულდა განახლებული ფორმატით განხორციელებული პროექტი "მედია კლუბი". პროექტის ფარგლებში ონლაინ ფორმატში ჩატარებულ ტრენინგებში მონაწილეობა მიიღო 170 პირმა. მონაწილეებს შორის იყვნენ როგორც ჟურნალისტები და არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლები, ასევე ენერგეტიკის, წყალმომარაგების, საბანკო სექტორებში დასაქმებული პირები და სტუდენტები. ტრენინგების თემატიკა მოიცავდა ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორების სამართლებრივ ჩარჩოს, ახალ კანონს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ და შესაბამის ცვლილებებს რეგულაციებში; ქართული კანონმდებლობის ჰარმონიზაციას ევროპის მესამე ენერგეტიკული პაკეტით გათვალისწინებულ დირექტივებთან, ენერგეტიკული ბირჟის ფუნქციებსა და როლს ენერგეტიკაში, ენერგეტიკული ბაზრის მონიტორინგს, სატარიფო რეგულაციას. პროექტის დასრულების შემდეგ მონაწილეებს, რომლებმაც გაიარეს სრული კურსი, გადაეცათ სერტიფიკატები. ინფორმაცია კომისიის მიერ დადგენილი რეგულაციებისა და ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სექტორებში მიმდინარე სიახლეების შესახებ მუდმივად ქვეყნდება კომისიის 145 ვებგვერდზე www.gnerc.org , ასევე ოფიციალურ Facebook, Twitter, Feedc, Youtube და Linked in გვერდებზე. საანგარიშო წელს, ეპიდემიოლოგიური სიტუაციიდან გამომდინარე, კომისიაში გააქტიურდა მომხმარებელთან ურთიერთობა სოციალური მედიის საშუალებით. 2021 წელს მოქალაქეებისთვის გაწეული კონსულტაციების მონიტორინგის შედეგად გამოიკვეთა, რომ ძირითადი კითხვები ეხებოდა კომუნალურ კომპანიებთან ურთიერთობის დროს წარმოქმნილ სხვადასხვა პრობლემას. კერძოდ, მრიცხველის წაკითხვის სისტემის ცვლილებიდან გამომდინარე საკითხებს, წყალმომარაგების მიწოდების ხარისხს და უწყვეტობას, გამანაწილებელ ქსელზე მიერთების ვადებს, საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, მიზნობრივი ჯგუფებისთვის ელექტროენერგიის ტარიფის ნაზარდის დასუბსიდირებას და სხვა საკითხებს. აღნიშნული თემატიკიდან გამომდინარე, მკვეთრად გაიზარდა მოქალაქეთა აქტიურობა კომისიის ქოლცენტრშიც. შემოსული ზარების მონიტორინგის მიხედვით, 2020 წლის განმავლობაში ქოლცენტრში სულ 16651 ზარი შემოვიდა. 146 10. მმართველობითი ფუნქციები 10.1 საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015 2020 წლის კომისიის ერთ-ერთ მთავარ სტრატეგიულ ამოცანას წარმოადგენდა კომისიის საქმიანობის საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით განხორციელების უზრუნველყოფა. საამისოდ, პირველად კომისიის ისტორიაში, წარმატებით შემუშავდა და დაინერგა საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015 – ხარისხის მენეჯმენტის სისტემა, რაც ნიშნავდა იმას, რომ სხვა ევროპული მარეგულირებლების მსგავსად, კომისიის საქმიანობის ხარისხი სრულად შეესაბამებოდა საერთაშორისო მოთხოვნებს. აღნიშნული დადასტურდა როგორც ეროვნული აუდიტორების, ასევე საერთაშორისო სასერტიფიკაციო ორგანოს (TUV AUSTRIA) აუდიტორულ დასკვნებში. 10.1.1 საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015-ის განვითარების შედეგები საანგარიშო პერიოდში ცვლილებები შევიდა ან/და ახლებურად ჩამოყალიბდა მთელი რიგი დოკუმენტები, კერძოდ, სტრატეგიული პროგრამა, ორგანიზაციის პოზიტიური და ნეგატიური ფაქტორები, ორგანიზაციული რისკები, პროცესების აღწერის (PD) სახელმძღვანელოები, შესრულების ძირითადი მაჩვენებლების (KPI) ფორმები, რისკების შეფასების ფორმები და სხვა. აღნიშნული კომისიას მნიშვნელოვნად დაეხმარა ISO 9001:2015-ის ფარგლებში 2020 წელს დანერგილი საერთაშორისო პროცედურების პრაქტიკაში სრულფასოვნად ადაპტირების გზაზე. 10.1.2 საერთაშორისო სტანდარტი ISO 9001:2015-ის ფარგლებში გაწეული საქმიანობის აუდიტი საანგარიშო პერიოდში პირველად ჩატარდა როგორც შიდა, ასევე გარე საერთაშორისო (TUV AUSTRIA) საზედამხედველო/ საკონტროლო აუდიტები, რომლის მიხედვითაც კომისიამ, როგორც ISO 9001:2015-ის სერტიფიკატის მფლობელმა ორგანომ, მაღალი შეფასება დაიმსახურა, კერძოდ: შიდა აუდიტი - ,,ორგანიზაციას ხარისხის მენეჯმენტის სისტემის (QMS) სფეროში გააჩნია პოტენციური შესაძლებლობა ნეგატიური გავლენების შემცირებისათვის, რათა მუდმივად მიაწოდოს მომხმარებლებს მოქმედი ნორმატიული/მარეგულირებელი მოთხოვნების შესაბამისი პროდუქტი და მომსახურება“; გარე საერთაშორისო აუდიტი - ,,ხარისხის მენეჯმენტის სისტემა (QMS) სრულ შესაბამისობაშია საერთაშორისო სტანდარტებთან; კომისიაში საქმიანობს ძალიან კომპეტენტური და მოტივირებული გუნდი; თანამშრომლებმა გამოავლინეს ხარისხის მენეჯმენტის სიტემის (QMS) კარგი ცოდნა; დოკუმენტაცია სწორად, სრულყოფილადაა შედგენილი და პროცესების შეფასება ხდება მაღალ დონეზე; ტოპ მენეჯმენტის საქმიანობა, საქმისადმი ერთგულება და მართვა მაღალ დონეზეა წარმოდგენილი“. 147 10.2. ბიუჯეტი და მისი შესრულების ძირითადი პარამეტრები ,,ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია ყოველი წლის ბოლომდე ამტკიცებს მომავალი წლის დეტალურ ბიუჯეტს, რომელშიც გათვალისწინებულია კომისიის აპარატისაგან დამოუკიდებლად არსებული მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახურის ხარჯებიც. კომისია ფინანსდება რეგულირებული საქმიანობისათვის კომისიის მიერ დადგენილი რეგულირების საფასურიდან, რომელსაც შესაბამისი ლიცენზიანტები და სხვა რეგულირებული საწარმოები იხდიან ,,რეგულირების საფასურის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად. რეგულირების საფასური წარმოადგენს საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ბიუჯეტის ფორმირების ძირითად წყაროს, საიდანაც იფარება კომისიის ხარჯები და რომელიც უზრუნველყოფს კომისიის ფინანსურ დამოუკიდებლობასა და მის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული უფლებამოსილებების განხორციელებას. ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზის და წყალმომარაგების სექტორებში რეგულირებული საწარმოების გადასახდელი რეგულირების საფასურის კოეფიციენტი განსაზღვრულია კომისიის 2020 წლის 9 დეკემბრის №63 დადგენილებით და იგი შეადგენს 0.002-ს. კომისიის 2021 წლის ბიუჯეტით დაგეგმილი და ფაქტობრივი შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია მოცემულია ქვემოთ: კომისიის 2021 წლის შემოსავლები 7,588 8,000 6,488 7,000 5,755 6,121 6,000 5,000 4,000 2,849 2,334 3,000 2,000 1,161 611 1,000 - 2021 წლის გეგმა ელექტროენერგიის სექტორი 2021 წლის ფაქტი ბუნებრივი გაზის სექტორი წყალმომარაგების სექტორი სხვადასხვა შემოსავლები ცხრილი 9.1. კომისიის დაგეგმილი და ფაქტობრივი შემოსავალი 2021 წელს (ათას ლარში) 148 კომისიის ხარჯების პროგნოზირება ბიუჯეტში ხორციელდება რეგულირების საფასურზე დარიცხული საპროგნოზო მოცულობის გათვალისწინებით. ის შედგენილია თითოეული დანახარჯის არგუმენტირებული დასაბუთებით, კომისიის შეუფერხებელი ფუნქციონირების საჭიროებიდან გამომდინარე. კომისიის 2021 წლის ხარჯები 30,000 26,869 25,000 20,000 12,512 15,000 12,029 10,000 3,590 5,000 3,349 328 139 85 57 62 - 2021 წლის გეგმა 2021 წლის ფაქტი ძირითადი საშუალებების შეძენა საქონელი და მომსახურება სახელფასო ფონდი მივლინება საწევრო ცხრილი 9.2. კომისიის დაგეგმილი და ფაქტობრივი ხარჯი 2021 წელს (ათას ლარში) კომისიის 2021 წლის დაგეგმილი ბიუჯეტი შეადგენს 43,384 (ათას) მილიონ ლარს. „ძირითადი საშუალებების შეძენის“ მუხლში კომისიის მიერ დაგეგმილსა და ფაქტობრივად გაწეულ ხარჯს შორის სხვაობა განაპირობა კომისიის ოფისის შენობის შეძენა/რეკონსტრუქციისათვის გათვალისწინებული ხარჯების გაუწევლობამ. კომისიამ შენობის შესყიდვასთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება მიიღო 2022 წელს. კომისიის 2021 წლის ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის დასკვნა დანართის სახით ერთვის წინამდებარე წლიურ ანგარიშს. აუდიტის დასკვნის მიხედვით, ფინანსური ანგარიშგება, ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით, სამართლიანად ასახავს სემეკის ფინანსურ მდგომარეობას 2021 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტების (ფასს) შესაბამისად. 149 10.3. საქონლისა და მომსახურების შესყიდვები კომისია საქონლისა და მომსახურების შესყიდვას ახორციელებს „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. შესყიდვები 2021 წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა არსებული შესყიდვების გეგმის შესაბამისად. შესყიდვების წლიური გეგმით გათვალისწინებული თანხა შეადგენდა 2 მლნ ლარს. ნახაზზე 10.1 ასახულია ინფორმაცია კომისიის შესყიდვების წლიური გეგმით გათვალისწინებული თანხების შესახებ 2018-2021 წლებისათვის. 1,800,000 1,600,000 600,000 2,011,200 800,000 1,848,588 1,000,000 1,627,620 ლარი 1,200,000 2,041,431 1,400,000 2020 2021 400,000 200,000 0 2018 2019 ნახაზი 10.1. კომისიის 2018-21 წლის შესყიდვების გეგმა 200 160 3.6% 120 12% 80 4.1% 6.4% 6.4% 8.9% 11.6% 89.5% 84.7% 82.4% 6% 84.4% 40 0 2018 გამარტივებული შესყიდვა 2019 2020 ელექტრონული ტენდერი 2021 კონსოლიდირებული ტენდერი ნახაზი 10.2. 2021 წლის ხელშეკრულებების რაოდენობა შესყიდვის საშუალებების მიხედვით 150 10.4. ადამიანური რესურსების მართვა და საქმისწარმოება 10.4.1. ადამიანური რესურსების მართვა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატის სტრუქტურული ერთეულებია: 1. მრჩეველთა საბჭო; 2. ელექტროენერგეტიკის დეპარტამენტი; 3. ბუნებრივი გაზის დეპარტამენტი; 4. წყალმომარაგების დეპარტამენტი; 5. ტარიფებისა და ეკონომიკური ანალიზის დეპარტამენტი; 6. იურიდიული დეპარტამენტი; 7. რეგულირების განვითარებისა და მეთოდოლოგიური უზრუნველყოფის დეპარტამენტი; 8. მომხმარებელთა საჩივრების დეპარტამენტი; 9. ბაზრის მონიტორინგის დეპარტამენტი; 10. მომსახურების კომერციული ხარისხის კონტროლის დეპარტამენტი; 11. საზოგადოებასთან ურთიერთობის დეპარტამენტი; 12. საერთაშორისო ურთიერთობათა დეპარტამენტი; 13. ადამიანური რესურსების მართვისა და საქმისწარმოების დეპარტამენტი; 14. შესყიდვების, ქონების მართვისა და ლოჯისტიკის დეპარტამენტი; 15. საფინანსო-საბიუჯეტო დეპარტამენტი; 16. კომპიუტერულ-ტექნიკური და პროგრამული უზრუნველყოფის დეპარტამენტი; 17. კომისიის თავმჯდომარისა და კომისიის წევრების აპარატი. „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატის საშტატო განრიგის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2021 წლის 23 დეკემბრის №54/14 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა კომისიის ახალი საშტატო სტრუქტურა. შესაბამისად, კომისიის აპარატი განისაზღვრა 139 საშტატო ერთეულით. კომისიაში 2021 წელს არსებული 1 ვაკანტური თანამდებობა შეივსო კონკურსის საფუძველზე, რომელიც ჩატარდა „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული კონკურსის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 18 ივნისის №412 დადგენილებისა და „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატში კონკურსის ჩატარების დებულების“ დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 14 სექტემბრის №23 დადგენილების შესაბამისად. ყოველივე ზემოაღნიშნულის შედეგად, 2021 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, კომისიის აპარატში შტატით გათვალისწინებულ თანამდებობებზე დასაქმებულთა რიცხვმა შეადგინა 129. კომისიის თავმჯდომარის 2019 წლის 13 დეკემბრის №1083 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის შრომის შინაგანაწესი“ შრომითი ხელშეკრულების არსებითი ნაწილია და არეგულირებს შრომით ურთიერთობას კომისიაში. საერთაშორისო სტანდარტის ISO 9001:2015-ის მოთხოვნათა შესაბამისად, შემუშავებულია/განახლებულია ადამიანური რესურსების მართვის პროცესის აღწერის დოკუმენტები, მათ შორის, თანამდებობრივი ინსტრუქციები. თითოეული თანამშრომელი გაცნობილია თავის თანამდებობრივ ინსტრუქციას. 151 საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებებით თანასწორად სარგებლობის უზრუნველყოფის მიზნით კომისიაში ხორციელდება შესაბამისი ღონისძიებები: ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ კონვენციისა და „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნების გათვალისწინებით, კომისიის 2021 წლის 22 ივლისის №34/1 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში სექსუალური შევიწროების პრევენციისა და რეაგირების წესი“, რომლითაც განისაზღვრა კომისიაში სექსუალური დისკრიმინაციის პრევენციისა და პასუხისმგებლობის საფუძვლები. კომისიის 2019 წლის 13 დეკემბრის №102/11 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატში დასაქმებულ პირთა დაწინაურების, გადაყვანის, წახალისებისა და პრემირების წესი“, რომლის თანახმად, ხორციელდება კომისიის აპარატში დასაქმებულთა მოტივაციის ამაღლების, ადამიანური რესურსებისა და ადმინისტრაციული მართვის სისტემის განვითარების ხელშეწყობის პროცედურები და განისაზღვრება მათი სამართლებრივი საფუძვლები. კომისიის 2021 წლის 22 ივლისის №34/2 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში დასაქმებულ პირთა შეფასების წესით“ განისაზღვრა პერსონალის შეფასების სისტემის მეთოდოლოგია. შესაბამისად, განხორციელდა თანამშრომელთა შეფასების პროცესი და შედეგების გათვალისწინებით განისაზღვრა კომისიის ორგანიზაციული და ადამიანური რესურსის ძალისხმევის ზრდის, პერსონალის კარიერული წინსვლისა და პროფესიული განვითარების სავალდებულო პროგრამის საჭიროებები. თითოეულ თანამშრომელს მიეცა თანაბარი შესაძლებლობა მიზნებისა და ამოცანების ჩამოყალიბების, მათი განხორციელებისა და შესრულებული სამუშაოს შეფასების პროცესში. კომისიას გააჩნია მონაცემთა ბაზა, რომელიც მოიცავს თანამშრომელთა პერსონალურ მონაცემებს და მასზე წვდომა აქვს შესაბამის სტრუქტურულ ერთეულს კომპეტენციის ფარგლებში. საანგარიშო პერიოდში კომისიის მიერ მოთხოვნილი, დამუშავებული და შენახული იქნა პერსონალური მონაცემები შემდეგი ფორმით:  თანამშრომელთა პირადი საქმეები;  სტაჟიორთა და პრაქტიკანტთა პირადი საქმეები;  ვაკანტურ თანამდებობაზე დანიშვნის მიზნით გამოცხადებულ კონკურსში მონაწილეთა დოკუმენტაცია;  კომისიაში მოქალაქეების მიერ წარმოდგენილ განცხადებებში მითითებული პერსონალური მონაცემების დოკუმენტბრუნვის ელექტრონულ სისტემაში შენახვის ელექტრონული ბაზა. პერსონალური მონაცემების შესახებ ინფორმაციის შენახვა კომისიაში წარმოებს როგორც ელექტრონულად, ასევე მატერიალური ფორმით. ორივე შემთხვევაში ინფორმაციის შენახვის კანონმდებლობით დადგენილი წესი დაცულია. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, შემუშავდა მონაცემთა დამუშავების პრინციპები და შენახვის წესები. განისაზღვრა მონაცემთა დამმუშავებლის უფლებები და მოვალეობები. ფაილურ სისტემაში განთავსდა ფაილური სისტემის კატალოგები, სადაც აღირიცხა შემდეგი ინფორმაცია: ფაილური სისტემის სახელწოდება; მონაცემთა დამმუშავებლის დასახელება და მისამართი, მონაცემთა შენახვის ან/და დამუშავების ადგილი; მონაცემთა დამუშავების სამართლებრივი საფუძველი; მონაცემთა სუბიექტის კატეგორია; მონაცემთა კატეგორია ფაილურ სისტემაში; მონაცემთა დამუშავების მიზანი; მონაცემთა შენახვის ვადა; ფაილურ 152 სისტემაში განთავსებულ მონაცემთა მიმღები და მათი კატეგორიები; მონაცემთა უსაფრთხოების დაცვისათვის დადგენილი პროცედურის ზოგადი აღწერილობა. დღეისათვის ფაილურ სისტემაში გადაგზავნილია ხუთი კატალოგი: კომისიის შენობაში ვიდეოთვალთვალის, აპარატის თანამშრომელთა შენობაში შესვლისა და შენობიდან გასვლის, კომისიაში საქმისწარმოების, საჯარო სამსახურის ბიუროსთან თანამშრომლობისა და ცხელი ხაზის შესახებ. ერთი კატალოგი, რომელიც ეხება თანამშრომელთა პირად საქმეებს, დამუშავების პროცესშია. კომისიის თავმჯდომარის 2014 წლის 29 დეკემბრის N623 ბრძანებით დამტკიცებული „სსიპ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში სტაჟირებისა და სასწავლო პრაქტიკის გავლის წესის“ თანახმად, კომისიაში განხორციელდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, პარიზის პოლიტიკურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტისა და საქართველოს უნივერსიტეტის სტუდენტთა სტაჟირება. სულ კომისიაში სტაჟირება გაიარა 12-მა სტუდენტმა. ყოველდღიურად ახლდებოდა ადამიანური რესურსების მართვის პროგრამული პაკეტი. კომისიის პორტალზე განთავსდა კომისიის დეპარტამენტების, აპარატის თანამშრომლებისა და კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებების აღრიცხვისა და მართვის მოდულები, რაც ემსახურება ელექტრონული სტრატეგიის შემუშავება/დანერგვის გზით ადამიანური რესურსების მართვის ფუნქციის გაძლიერებასა და განვითარებას. 2021 წელს მუდმივად ხორციელდებოდა კომისიაში დასაქმებულთა პროფესიული განათლების დონის ამაღლების ღონისძიებები. მომზადდა სწავლებებისა და ინსტრუქტაჟების 2021 წლის წლიური პროგრამა, პერსონალის სწავლებების რეგისტრაციის ჟურნალი და შემავალი ინსტრუქტაჟის რეგისტრაციის ჟურნალი ახლადმიღებული პერსონალისთვის. ეპიდემიოლოგიური ვითარებიდან გამომდინარე, აპარატის თანამშრომლებმა მონაწილეობა მიიღეს შემდეგ ონლაინ ტრენინგებში: „გამჭვირვალობისა და ეთიკური სტანდარტების ხელშეწყობა ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებაში“, „ენერგეტიკული სისტემების საფუძვლები არაინჟინრებისთვის“, „შრომის ახალი რეგულაციების დანერგვა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებში“, „საქსტატის ინფრასტრუქტურის გაძლიერება და შესაძლებლობების განვითარება“, „სექსუალური შევიწროების პრევენციისათვის“, „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებები და მათთან კომუნიკაციის ეტიკეტი“, „პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ“, „ქსელური სატარიფო მეთოდოლოგიის, ენერგოეფექტურობისა და განახლებადი ენერგიების მარეგულირებელი სტრატეგიის შემუშავებისა და მოთხოვნის მხარის ჩართულობის უზრუნველსაყოფად ხელსაყრელი მარეგულირებელი გარემოს შექმნის შესახებ“, „ეფექტიანი სატელეფონო მომსახურება და სერვის+“, „გრაფიკული დიზაინი“, ასევე ფლორენციის რეგულირების სკოლისა და ენერგეტიკული გაერთიანების მიერ ორგანიზებულ „ზაფხულის სკოლის“ ტრენინგებში. საანგარიშო პერიოდში კომისიის აპარატის სამი თანამშრომელი (სწავლის დაფინანსების მოპოვებით) სწავლობდა ევროპის წამყვან უნივერსიტეტებში მნიშვნელოვან სამაგისტრო პროგრამებზე: „საერთაშორისო ენერგეტიკის სამართალი და პოლიტიკა” (დიდი ბრიტანეთი, დანდის უნივერსიტეტი), „ევროპისა და საერთაშორისო ენერგეტიკის სამართალი“ (გერმანია, ბერლინის ტექნიკური უნივერსიტეტი) და „წყალი და წყალარინება ყველასათვის ურბანული წყლის მიწოდებისა და წყალარინების მომსახურების მენეჯერებისათვის“ (საფრანგეთი, AgroParisTech). 153 10.4.2. საქმისწარმოება კომისიაში საქმისწარმოება ხორციელდება „საქმისწარმოების ერთიანი წესების“ დამტკიცებისა და ამოქმედების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ივლისის N414 ბრძანებულებისა და კომისიის თავმჯდომარის 2020 წლის 24 იანვრის №45 ბრძანებით დამტკიცებული კომისიის საქმისწარმოების წესის შესაბამისად. კომისიაში იწარმოება კომისიის უწყებრივი რეესტრები (მათ შორის, მიღებული და გაგზავნილი კორესპონდენციის რეესტრი). 2021 წელს კომისიაში სულ შემოვიდა 13910 განცხადება/წერილი. კომისიის პორტალზე განთავსებულია კომისიაში განხილული დავების, კომისიის საჯარო სხდომების, კომისიის დადგენილებებისა და გადაწყვეტილებების აღრიცხვისა და მართვის მოდულები, რაც მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს კომისიაში საქმისწარმოების ერთიანი სისტემის წარმატებულ ფუნქციონირებას. კომისიაში შემოსული და კომისიის საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი სამართლებრივი, ეკონომიკური, სალიცენზიო და სამეცნიერო-ტექნიკური დოკუმენტები შედის კომისიის საარქივო ფონდში. საარქივო საქმისწარმოებაზე პასუხისმგებელია თავმჯდომარის ბრძანებით საგანგებოდ დანიშნული პირი. კომისია საუწყებო არქივის ორგანიზების პროცესში ხელმძღვანელობს კომისიის თავმჯდომარის 2017 წლის 6 მარტის №118 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატისა და კომისიასთან არსებული მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახურის საქმეთა ნაერთი ნომენკლატურით“. კომისია თანამშრომლობს სახელმწიფო ეროვნულ არქივთან. ყოველთვიურად ახლდება კომისიის უწყებრივი არქივის მართვის მოდული, კომისიის ელექტრონული არქივი. კომისიასა და სახელმწიფო ეროვნულ არქივს შორის 2021 წლის 18 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, 2021 წელს განხორციელდა კომისიის უწყებრივ არქივში დაცული კომისიასთან არსებული მომხმარებელთა ინტერესების საზოგადოებრივი დამცველის სამსახურის 2004-2017 წლების საარქივო დოკუმენტების სამეცნიერო-ტექნიკური დამუშავება. კომისიაში შემოსული და გაგზავნილი საიდუმლო დოკუმენტაციის საქმისწარმოებაზე პასუხისმგებელია კომისიის თავმჯდომარის ბრძანებით საგანგებოდ დანიშნული პირი. „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, კომისია აწარმოებს უწყებრივ სალიცენზიო რეესტრს, რომელშიც საანგარიშგებო პერიოდში შეტანილ იქნა 5 ახალი ჩანაწერი და ამოღებული – 7 ჩანაწერი, ხოლო 12 არსებულ ჩანაწერში შევიდა ცვლილება, რაც გამოწვეული იყო ამავე პერიოდში ლიცენზიების გაცემით, გაუქმებით და ცვლილების შეტანით. შეიქმნა ლიცენზიების მართვის ელექტრონული პროგრამა, რომელიც მოიცავს ინფორმაციებს 1998 წლიდან დღემდე. კომისიის წარდგინებით, „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე13 მუხლით გათვალისწინებული მონაცემები შეიტანება სახელმწიფო სალიცენზიო რეესტრში და ლიცენზიის გაცემის თაობაზე ინფორმაცია ქვეყნდება სსიპ „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“ ვებგვერდზე. 154 10.4.3. ინფორმაციის საჯაროობა „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში არსებული საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების წესის დამტკიცების შესახებ“ კომისიის 2014 წლის 28 მარტის №7 დადგენილებით დამტკიცებული საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პროაქტიულად გამოქვეყნების წესის შესაბამისად, კომისია უზრუნველყოფს საჯარო ინფორმაციის პროაქტიულ გამოქვეყნებას საკუთარ ელექტრონულ რესურსზე (კომისიის ვებგვერდი – www.gnerc.org). საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის III თავის 49-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, კომისიის მიერ მომზადდა და კომისიის 2021 წლის 9 დეკემბრის №52/3 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა საჯარო ინფორმაციის შესახებ ანგარიში, რომელმაც მოიცვა 2021 წელს კომისიაში ინფორმაციის თავისუფლების უზრუნველყოფის, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, აგრეთვე ამავე კოდექსის მე-40 მუხლით გათვალისწინებული საჯარო ინფორმაციის გაცემის ვალდებულების შესრულებისა და კოდექსში მითითებული ვადების დაცვის მდგომარეობის ანალიზი. ხსენებული დოკუმენტი, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის III თავის 49-ე მუხლის შესაბამისად, გაეგზავნა საქართველოს პრეზიდენტს, საქართველოს პრემიერ-მინისტრს, საქართველოს პარლამენტს და გამოქვეყნდა სს „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში“. 2021 წელს საჯარო ინფორმაციის გაცემის თაობაზე შემოვიდა სულ 67 წერილობითი მოთხოვნა, აქედან სრულად დაკმაყოფილდა 54, ნაწილობრივ – 10 და არ დაკმაყოფილდა 3. ნაწილობრივ დაკმაყოფილება და უარის თქმა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე გამოწვეული იყო მოთხოვნილი ინფორმაციის კომისიაში არარსებობით, კონფიდენციალურობით ან შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობით. საჯარო ინფორმაციის გაცემის მოთხოვნასთან დაკავშირებით საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაზე პასუხისმგებელი პირი აწარმოებდა საჯარო ინფორმაციის გაცემის ან განმარტების მოთხოვნის თაობაზე როგორც კომისიის ელექტრონული ფოსტით (publicinfo@gnerc.org), ასევე კანცელარიით შემოსული წერილების რეესტრს. შექმნილია საჯარო ინფორმაციის გაცემის მართვის მოდული, რომელიც განთავსებულია ელექტრონულ პორტალზე და მოიცავს 2016-2021 წლების ინფორმაციას. 10.4.4. კომისიის საჯარო სხდომები და საოქმო წარმოება კომისია ასრულებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 32-ე მუხლის მოთხოვნებს კომისიის სხდომათა საჯაროობის თაობაზე, კერძოდ, კომისიის სხდომები საჯაროა და მათზე დასწრება ყველა დაინტერესებულ პირს შეუძლია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სხდომა ან მისი ნაწილი დახურულია. საანგარიშო პერიოდში კომისიას გადაწყვეტილება სხდომის ნაწილის დახურვის თაობაზე არ მიუღია. კომისიის გადაწყვეტილებები, კანონმდებლობით დადგენილი წესით, მიიღება ზეპირი მოსმენით საჯარო სხდომაზე ან ზეპირი მოსმენის გარეშე. კომისიის მიერ ზეპირი მოსმენის წესით გამოსაცემი გადაწყვეტილებების (მათ შორის, ლიცენზიის გაცემის, მათი მოდიფიცირების ან გაუქმების, მათი მოქმედების შეჩერების, ტარიფების დადგენის, შეცვლის ან გაუქმების თაობაზე, აგრეთვე მოქალაქეებსა და კომისიის რეგულირებად სფეროში არსებულ კომპანიებს შორის, ან თავად ამ კომპანიებს შორის არსებულ ცალკეულ დავებზე) მიღებამდე ეწყობა საჯარო განხილვები. ცნობები საჯარო სხდომების ჩატარების შესახებ ქვეყნდება კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე. 2021 155 წელს ჩატარდა კომისიის 58 სხდომა, რომლებზეც კომისიამ მიიღო 81 დადგენილება და 832 გადაწყვეტილება, ხოლო ზეპირი მოსმენის გარეშე მიღებულ იქნა 493 გადაწყვეტილება. კომისიის მიერ მიღებული დადგენილებები და გადაწყვეტილებები ქვეყნდება ელექტრონულად კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე: www.gnerc.org. დაინტერესებული პირის მოთხოვნის შემთხვევაში კომისია იღებს გადაწყვეტილებას ლიცენზიის მფლობელი კომპანიების მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის თაობაზე. 2021 წელს მიღებულია 3 გადაწყვეტილება ნაწილობრივ კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის თაობაზე. საანგარიშო პერიოდში კომისიას არ მიუღია არც ერთი გადაწყვეტილება კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმის შესახებ. კომისიის საჯარო სხდომები იწარმოება ელექტრონული ფორმით, სპეციალური პროგრამული უზრუნველყოფის გამოყენებით. 156 11. დანართები დანართი №1. ლიცენზიატთა სია ელექტროენერგეტიკის სექტორში საქმიანობის სფერო/წლები ელექტროენერგიის წარმოება ელექტროენერგიის განაწილება ელექტროენერგიის გადაცემა ელექტროენერგიის დისპეტჩერიზაცია ბაზრის ოპერირება სულ 2014 14 3 3 1 21 2015 15 3 3** 1 22 2016 18 3 3** 1 25 2017 20 2* 3** 1 26 2018 20 2 3** 1 2019 21 2 3** 1 2020 21 2 3** 1 2021 21 2 1 28 2 28 2 27 26 * 2017 წელის 1 სექტემბრიდან სს „კახეთის ენერგოდისტრიბუციის“ სალიცენზიო არეალში ელექტროენერგიის განაწილებისა და მიწოდების საქმიანობას ახორციელებს სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ ** დამატებით სს „ენერგო-პრო ჯორჯიაზე“ გაცემულია გადაცემის წინასწარი ლიცენზია გადაცემა წარმოება                სს „ხრამჰესი 1” სს „ხრამჰესი 2” შპს „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი” (ჟინვალჰესი) შპს „ვარდნილჰესების კასკადი” შპს „ენგურჰესი” შპს „აღმოსავლეთის ენერგოკორპორაცია” (ხადორჰესი) შპს „მტკვარი ენერჯი” შპს „ვარციხე-2005” შპს „ჯიფაუერი” შპს „ენერგია” (ლარსი ჰესი) შპს „გარდაბნის თბოსადგური“ შპს „საქართველო-ურბან ენერჯი“ (ფარავანჰესი) შპს „დარიალ ენერჯი“ სს „ოლდ ენერჯი“ სს „სვანეთი ჰიდრო“ (მესტიაჭალა ჰესი 1, მესტიაჭალა ჰესი 2)       სს „ეპ ჯორჯია გენერაცია” – რიონჰესი – ლაჯანურჰესი – ძევრულჰესი – აწჰესი – გუმათჰესების კასკადი – შაორჰესი – საცხენჰესი – ჩითახევჰესი – ორთაჭალჰესი – ზაჰესი შპს „საქართველოს საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია” (თბილსრესი) შპს „ქართლის ქარის ელექტროსადგური“ შპს „აჭარ ენერჯი - 2007“ (ხელვაჩაური ჰესი) შპს „აჭარისწყალი ჯორჯია“ (შუახევი ჰესი) შპს „გარდაბნის თბოსადგური 2“ 157  სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა” ბაზრის ოპერირება   სს „საქართველოს ენერგეტიკულ ბირჟა" სს "საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა"  განაწილება  სს „თელასი“  სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ დანართი №2. მომხმარებელთა რაოდენობა 2014-2021 წლებში მომხმარებელთა კლასიფიკაცია/წლ ები საცალო მომხმარებელი მათ შორის: საყოფაცხოვრებო 2014 2016 2017 2018 2019 2020 2021 1,664,80 1,653,54 1,688,90 1,753,61 2 9 3 5 1,767,55 1,806,47 1,847,97 1 3 1 1,649,38 6 1,566,27 1,556,00 1,562,48 1,641,90 7 3 5 4 1,661,91 1,697,99 1,736,84 7 2 0 1,551,30 8 98,525 97,546 126,418 111,711 105,634 108,481 98,078 5 4 4 2 6 18 არასაყოფაცხოვრე ბო პირდაპირი მომხმარებელი სულ 2015 1,664,80 1,653,55 1,688,90 1,753,61 7 3 7 7 111,131 17 1,767,55 1,806,49 1,847,98 7 1 8 47 1,649,44 3 დანართი №3. სისტემის პიკური დატვირთვა 2011- 2021 წლებში 2338 2400 2300 2200 2056 2100 2098 2018 2062 2099 2000 1900 1810 1853 1869 1800 1700 1681 1680 1600 1500 1400 2010 2012 2014 2016 158 2018 2020 2022 დანართი №4. ელექტროენერგიის დანაკარგები გამანაწილებელი კომპანიების ქსელში 2021 წელს გამანაწილებელი კომპანიები 2021 წელს დანაკარგები ნორმატიული (%) ფაქტობრივი (%) ფაქტობრივი (მლნ.კვტ.სთ) სს „თელასი“ სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“ 4.81% 2.83% 87 გვტ.სთ 9.80% 9.83% 511 გვტ.სთ დანართი №5. ელექტროენერგიის ბოლო ალტერნატივის მიწოდების ტარიფები დანართი №6. ელექტროენერგიის მიწოდების ტარიფები28 28 *მიწოდების კომპონენტები მოიცავს შესაბამისი მიწოდების (უნივერსალური ან საჯარო) მომსახურების კომპონენტს, მომსახურების ხარისხის კომპონენტს და ამოღების რისკთან დაკავშირებულ დანახარჯს 159 160 დანართი №7. ელექტროენერგიის საბოლოო მომხმარებლის ტარიფები 161 დანართი №8. ბუნებრივი გაზის საბოლოო მომხმარებლის ტარიფები 162