ნუგზარ სხირტლაძის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ არჩევის შესახებ

7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება პერსონალური მონაცემები ნუგზარ სხირტლაძე 31.08.1960 - თბილისი 1 მამრობითი nugzari1616@yahoo.com დაქორწინებული რეგისტრაციის მისამართი: საცხოვრებელი მისამართი: საიდენტიფიკაციო დოკუმენტები ID ბარათი დოკუმენტის ნომერი: 13IB22944 მოქმედების ვადა: 01.08.2023 გაცემის თარიღი: 01.08.2013 გამცემი ორგანო: იუსტიციის სახლი დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა წარმოსადგენი დოკუმენტების ნუსხა გთხოვთ განაცხადთან ერთად ატვირთოთ ავტობიოგრაფია, სამედიცინო დასკვნა, ამონაწერი შრომის წიგნაკიდან, სამართლებრივი დოკუმენტები, სერტიფიკატები (არსებობის შემთხვევაში) სერტიფიკატი დოკუმენტის ტიპი: სერტიფიკატი დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სერტიფიკატი დოკუმენტის ტიპი: სერტიფიკატი დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სამედიცინო დასკვნა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ დოკუმენტის ტიპი: სამედიცინო დასკვნა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა ავტობიოგრაფია დოკუმენტის ტიპი: ავტობიოგრაფია დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპი: სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპი: სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპი: სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპი: სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპი: სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპი: სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპი: სასამართლო გადაწყვეტილება დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა სამეცნიერო/სხვა სახის პუბლიკაცია დოკუმენტის ტიპი: სამეცნიერო/სხვა სახის პუბლიკაცია დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 1/8 7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება სამეცნიერო/სხვა სახის პუბლიკაცია დოკუმენტის ტიპი: სამეცნიერო/სხვა სახის პუბლიკაცია დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა ამონაწერი შრომის წიგნაკიდან/ნამსახურობის ნუსხა დოკუმენტის ტიპი: ამონაწერი შრომის წიგნაკიდან/ნამსახურობის ნუსხა დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა ამონაწერი შრომის წიგნაკიდან/ნამსახურობის ნუსხა დოკუმენტის ტიპი: ამონაწერი შრომის წიგნაკიდან/ნამსახურობის ნუსხა დოკუმენტის ელექტრონული ვერსია: ფაილის ნახვა კვალიფიკაცია საშუალო განათლება ქ. თბილისის 115 საშუალო სკოლა 1967 - 1977 უმაღლესი განათლება თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1980 - 1985 იურიდიული სამართალმცოდნეობა უმაღლესი განათლება (5 წელი) დოკუმენტის სახე: დიპლომი გაცემის თარიღი/ნომერი: 19.07.1985წ./01/334 დოკუმენტის ასლი: ფაილის ნახვა დამატებითი განათლება და პროფესიული წვრთნა მიუთითეთ ინფორმაცია გავლილი სტაჟირებების, ტრენინგების, სემინარების, სასწავლო კურსების, საკვალიფიკაციო გამოცდების, საერთაშორისო კონფერენციების და ა.შ. შესახებ მოსამართლეობის საკვალიფიკაციო გამოცდა დამატებითი პროფ. განათლება: საკვალიფიკაციო გამოცდა თარიღი: 1998 წლის მაისი ადგილი: ქ. თბილისი დაფინანსების წყარო: სპეციალური სასწავლო კურსი - იუსტიციის სასწავლო ცენტრი დამატებითი პროფ. განათლება: სასწავლო კურსი თარიღი: 1998წელი ადგილი: ქ. თბილისი დაფინანსების წყარო: მოსამართლეთა სწავლების ლექტორის მოსამზადებელი კურსები - ნევადის შტატის ქ. რინუს ნაციონალური იურიდიული კოლეჯი, ოჰაიოს შტატის ქ. კოლამბუსის მოსამართლეთა სწავლების ცენტრი დამატებითი პროფ. განათლება: სასწავლო კურსი თარიღი: 1999 წლის თებერვალი და აგვისტო ადგილი: აშშ დაფინანსების წყარო: ამერიკის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო (USAID), AMEX INETNATIONAL თბილისის პოლიტიკურ კვლევათა სკოლის სემინარი დამატებითი პროფ. განათლება: სემინარი თარიღი: 2001-2002 წლები ადგილი: ქ. თბილისი დაფინანსების წყარო: მოსამართლეთა მე-5 საერთაშორისო კონფერენციაზე წარვსდექი მოხსენებით თემაზე:„ ადმინისტრაციული სამართლის რეფორმა“ დამატებითი პროფ. განათლება: საერთაშორისო კონფერენცია თარიღი: 2007 წლის აპრილი ადგილი: ქ. სტამბული დაფინანსების წყარო: სამოსამართლო კორპუსთან ჩავატარე სემინარი თემაზე:„საარჩევნო კანონმდებლობის აქტუალური საკითხები“ დამატებითი პროფ. განათლება: სემინარი თარიღი: 2008, 2010, 2012, 2013 წლები ადგილი: ქ. თბილისი, ბათუმი, ქობულეთი, კაჭრეთი, ბაკურიანი დაფინანსების წყარო: მოხსნენება თემაზე: „ნორმის განმარტება საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ “, „საკონსტიტუციო სასამართლოსა და საერთო სასამართლოებს შორის ქვემდებარეობის გამიჯვნა“ - საკონსტიტუციო სასამართლო www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 2/8 7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება დამატებითი პროფ. განათლება: სხვა თარიღი: 2008 წელი ადგილი: ქ. ბათუმი დაფინანსების წყარო: მოხსენება „საქართველოს ადმინისტრაციული იუსტიციის აქტუალური საკითხები“ დამატებითი პროფ. განათლება: საერთაშორისო კონფერენცია თარიღი: 2009 წელი ადგილი: ქ. ბერლინი GIZ დაფინანსების წყარო: მოხსენება თემაზე: „ლტოლვილთა უფლებების დაცვის საკითხები“ დამატებითი პროფ. განათლება: სემინარი თარიღი: 2009 წელი ადგილი: ბაზალეთი დაფინანსების წყარო: მოხსენება თემაზე: „ადმინისტრაციული კანონმდებლობის განვითარების ტენდენციები და პერსპექტივები“ დამატებითი პროფ. განათლება: საერთაშორისო კონფერენცია თარიღი: 2010 წელი ადგილი: ყაზახეთი, ასტანა დაფინანსების წყარო: მოხსენება თემაზე :„ადმინისტრაციული სამართალწარმოების აქტუალური საკითხები“ დამატებითი პროფ. განათლება: საერთაშორისო კონფერენცია თარიღი: 2010 წელი ადგილი: კიევი (gtz) დაფინანსების წყარო: დისკუსია თემაზე: „აზერბაიჯანის ახალი ადმინისტრაციული კანონონმდებლობა და ადმინისტრაციული იუსტიცია“ დამატებითი პროფ. განათლება: სხვა თარიღი: 2011 წელი ადგილი: ბაქო დაფინანსების წყარო: მოხსენება თემაზე: „ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების გათვალისწინება საქართველოს საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ“ დამატებითი პროფ. განათლება: სემინარი თარიღი: 2012 წელი ადგილი: თბილისი დაფინანსების წყარო: სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭოს სხდომაზე მოხსენება საჯარო რეესტრის ჩანაწერების რეგისტრაციების, გადაფარვის საკითებზე. - უზენაესი სასამართლო დამატებითი პროფ. განათლება: სხვა თარიღი: 2013 წელი ადგილი: ქ. თბილისი დაფინანსების წყარო: ჩავატარე სემინარები მოსამართლეებთან პერსონალურ მონაცემთა დაცვის და ინფორმატიული სამართლის საკითხებზე დამატებითი პროფ. განათლება: სემინარი თარიღი: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 წლები ადგილი: ქ. თბილისი, კაჭრეთი, ბორჯომი დაფინანსების წყარო: უნგრეთის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებთან დისკუსია თემაზე:„ ნორმის განმარტების აქტუალური საკითხები“ დამატებითი პროფ. განათლება: სხვა თარიღი: 2015 წელი ადგილი: ბუდაპეშტი დაფინანსების წყარო: „ნორმის განმარტებისა და დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების საკითხები“ დამატებითი პროფ. განათლება: სემინარი თარიღი: 2016 წელი ადგილი: ჰამბურგი დაფინანსების წყარო: მონაწილეობა დისკუსიაში „ევროკავშირის სამართლის და ლუქსემბურგისევროკავშირის სასამართლოს პრაქტიკის საკითხები“ დამატებითი პროფ. განათლება: სხვა თარიღი: 2019 წელი ადგილი: ბორჯომი დაფინანსების წყარო: www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 3/8 7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება ენების ცოდნა ქართული კითხვა: საუბარი: წერა: რუსული კითხვა: საუბარი: წერა: გერმანული კითხვა: საუბარი: წერა: კომპიუტერული პროგრამების ცოდნა Word Internet სამუშაო გამოცდილება სამუშაო გამოცდილება რედაქტორი - საქართველოს კანონთა წიგნის მომზადების რედაქცია 1986 ივნისი - 1987 თებერვალი . გათავისუფლების საფუძველი: სხვა სამსახურში გადასვლა უშუალო ხელმძღვანელი: ტელეფონი: ლ. ნიკურაძე, ზ. რატიანი . ელექტრონული ფოსტა: . უფროსი კონსულტანტი - იუსტიციის სამინისტროს სამართლებრივი ინფორმაციის განყოფილება 1987 თებერვალი - 1991 ოქტომბერი , გათავისუფლების საფუძველი: სხვა სამსახურში გადასვლა უშუალო ხელმძღვანელი: ტელეფონი: ტ. კულულაშვილი, ჯ. ხეცურიანი , ელექტრონული ფოსტა: , მთავარი კონსულტანტი - კანონმდებლობის სამმართველო 1991 ოქტომბერი - 1993 ოქტომბერი , გათავისუფლების საფუძველი: სხვა სამსახურში გადასვლა უშუალო ხელმძღვანელი: ტელეფონი: ლ. ნიკურაძე, თ. ნინიძე , ელექტრონული ფოსტა: , განყოფილების უფროსი - კანონმდებლობის სისტემატიზაცია 1993 ოქტომბერი - 1997 იანვარი , გათავისუფლების საფუძველი: სხვა სამსახურში გადასვლა უშუალო ხელმძღვანელი: ტელეფონი: ლ. ხვედელიანი, თ. ნინიძე , ელექტრონული ფოსტა: , რეფერენტი - სახელმწიფო კანცელარია, პრეზიდენტის კანონშემოქმედებითი საქმიანობისა და პარლამენტთან ურთიერთობის სამსახური 1997 იანვარი - 1998 ოქტომბერი , გათავისუფლების საფუძველი: სხვა სამსახურში გადასვლა უშუალო ხელმძღვანელი: ჯ. ხეცურიანი ტელეფონი: ელექტრონული ფოსტა: j.khetsuriani@gmail.com კოლეგიის თავმჯდომარე - თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და საგადასახადო საქმეთა კოლეგია 1999 მაისი - 1999 ივლისი . გათავისუფლების საფუძველი: უზეანესი სასამართლოს წევრად არჩევა უშუალო ხელმძღვანელი: დ. სულაქველიძე www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 4/8 7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება ტელეფონი: ელექტრონული ფოსტა: d.sulakvelidze@gmail.com მოსამართლე - უზენაესი სასამართლო 1999 ივლისი - 2009 ივლისი . გათავისუფლების საფუძველი: უფლებამოსილების 10 წლიანი ვადის ამოწურვა უშუალო ხელმძღვანელი: ტელეფონი: ლ. ჭანტურია, კ. კემულარია, კ. კუბლაშვილი . ელექტრონული ფოსტა: . მოსამართლე - უზენაესი სასამართლო 2009 ივლისი - დღემდე . გათავისუფლების საფუძველი: . უშუალო ხელმძღვანელი: ტელეფონი: კ. კუბლაშვილი, ნ. გვენეტაძე, მ. თოდუა (მ/შ) . ელექტრონული ფოსტა: . სადისციპლინო პალატის წევრი - უზენაესი სასამართლო 2013 აპრილი - 2019 აპრილი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის 01.04.2013წ.. #პლ/4 დადგენილებით 2013-2016 წ.წ. და პლენუმის 31.03.2016წ. #19/პლ დადგენილებით 2016-2019წ.წ. არჩეული ვიყავი სადისციპლინო პალატის წევრად. გათავისუფლების საფუძველი: , უშუალო ხელმძღვანელი: , ტელეფონი: , ელექტრონული ფოსტა: , საკვალიფიკაციო პალატის წევრი - უზენაესი სასამართლო 2015 მაისი - 2017 მაისი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის 07.05.2015წ. #2/პლ დადგენილებით არჩეული ვიყავი საკვალიფიკაციო პალატის წევრად, 2 წლის ვადით. , გათავისუფლების საფუძველი: უშუალო ხელმძღვანელი: , ტელეფონი: , ელექტრონული ფოსტა: , დიდი პალატის წევრი - უზენაესი სასამართლო 2001 - დღემდე . გათავისუფლების საფუძველი: უშუალო ხელმძღვანელი: . ტელეფონი: . ელექტრონული ფოსტა: . ინფორმაცია მიღწევების შესახებ ეწევით თუ არა პედაგოგიურ საქმიანობას ან ხართ თუ არა რაიმე სამართლებრივი სალექციო კურსის ავტორი? დიახ ვარ იუსტიციის უმაღლესი სკოლის ლექტორი. ხართ ან ყოფილხართ თუ არა სამართლებრივი ჟურნალის სარედაქციო ჯგუფის წევრი ან გაქვთ თუ არა გამოქვეყნებული სამართლებრივი სტატიები? დიახ ვიყავი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამეცნიერო-პრაქტიკული რეცენზირებული ჟურნალის „მართლმსაჯულება“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი ხართ თუ არა სამართლებრივი მონოგრაფიის/წიგნის ავტორი ან თანაავტორი? დიახ ვარ ზოგადი ადმინისტრაციული სამართლის და ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის სახელმძღვანელოების თანაავტორი („ზოგადი ადმინისტრაციული სამართლის სახელმძღვანელო„, 2005 წ.; „ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის სახელმძღვანელო“, 2008წ.), ვარ წიგნის „პრაქტიკული რეკომენდაციები ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის საკითხებზე მაგისტრატი მოსამართლისათვის“ თანაავტორი; ვარ წიგნის ავტორი „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამართლებრივი ასპექტები“, 2017წ.; www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 5/8 7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება ხართ თუ არა რაიმე სტიპენდიის, ჯილდოს ან საპატიო წოდების მფლობელი? დიახ იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური წოდებების მინიჭების საატესტაციო კომისიის მიერ 1993წ.09.06 მომენიჭა იუსტიციის მრჩევლის წოდება დამატებითი ინფორმაცია ინფორმაცია ოჯახის წევრების შესახებ მიუთითეთ ინფორმაცია მშობლების, მეუღლის, შვილების, და-ძმის, მეუღლის მშობლებისა და მეუღლის და-ძმის შესახებ. აღნიშნული ინფორმაცია მიუთითეთ იმ შემთხვევაშიც, თუ ეს პირები თქვენთან ერთად არ ცხოვრობენ. ასევე, მიუთითეთ ინფორმაცია იმ პირების შესახებ, რომლებიც არ არის თქვენთან ნათესაურ კავშირში მაგრამ მუდმივად ცხოვრობენ თქვენთან ერთად. მეუღლე - გიული კალანდარიშვილი დაბადების თარიღი: 17.09.1969 დაბადების ადგილი: სენაკი საცხოვრებელი მისამართი: სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: თბილისის საქალაქო სასამართლო, ეროვნული და საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკის განზოგადების სამსახურის წამყვანი სპეციალისტი სტატისტიკის დარგში ტელეფონი: ელ. ფოსტა: შვილი - ალექსანდრე სხირტლაძე 14.10.2000 დაბადების თარიღი: დაბადების ადგილი: საცხოვრებელი მისამართი: სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: თსუ იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: დედა - სვეტლანა სხირტლაძე დაბადების თარიღი: 11.02.1939 დაბადების ადგილი: ქ. კინგისეპი საცხოვრებელი მისამართი: სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: პენსიონერი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: მამა - უშანგი სხირტლაძე დაბადების თარიღი: 31.03.1929 დაბადების ადგილი: საცხოვრებელი მისამართი: სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: ტელეფონი: ელ. ფოსტა: და - მარინე სხირტლაძე დაბადების თარიღი: 25.10.1964 დაბადების ადგილი: ქ. თბილისი საცხოვრებელი მისამართი: სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: დიასახლისი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: მეუღლის მშობელი - გენრიეტა ჩიტაია 22.12.1946 დაბადების თარიღი: დაბადების ადგილი: ქ. ფოთი საცხოვრებელი მისამართი: სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: პენსიონერი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: მეუღლის და - ასმათ კალანდარიშვილი 04.09.1980 დაბადების თარიღი: დაბადების ადგილი: სენაკი საცხოვრებელი მისამართი: სამუშაო ადგილი, თანამდებობა: სადაზღვევო კომპანია „უნისონი“, რეგიონალური ქსელის განვითარების განყოფილების უფროსი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: ინფორმაცია ოჯახის წევრების სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შესახებ www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 6/8 7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება პოლიტიკური ან საზოგადოებრივი ორგანიზაციების წევრობა იყავით ან ხომ არ ხართ რომელიმე პოლიტიკური პარტიის წევრი: არა ხომ არ ხართ რომელიმე საზოგადოებრივი ორგანიზაციის წევრი: დიახ მოსამართლეთა ასოციაცია ორგანიზაციის ტიპი: თანამდებობა: წევრი წევრობის პერიოდი: 1999 - დღემდე სამართალწარმოება თქვენს მიმართ ხართ თუ არა ნასამართლევი? არა გაქვთ თუ არა ნასამართლობა გაქარწყლებული ან მოხსნილი არა ყოფილხართ თუ არა მოსარჩელე, მოპასუხე ან მესამე პირი სასამართლო დავაში არა დაგკისრებიათ თუ არა საურავი სესხის გადაუხდელობის გამო არა გქონიათ თუ არა პრობლემები გადასახადის გადაუხდელობის, დაგვიანებით გადახდის ან წარმოქმნილი საურავის გამო არა ყოფილხართ თუ არა სახდელდადებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის არა გქონიათ თუ არა დაკისრებული დისციპლინური სახდელი არა არის თუ არა დისციპლინური სახდელი გაქარწყლებული? არა რეკომენდატორები და თვითშეფასება რეკომენდატორები მიუთითეთ რეკომენდატორები (არანაკლებ 3) რომლებთანაც შეიძლება დაზუსტდეს თქვენი კვალიფიკაციისა და სხვა უნარების შესახებ ზოგიერთი ინფორმაცია. გთხოვთ, რეკომენდატორებად ნუ მიუთითებთ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებს ჯონი ხეცურიანი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: j.khetsuriani@gmail.com სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება მაია კოპალეიშვილი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: mkopaleishvili55@gmail.com სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება ოთარ ბენიძე ტელეფონი: ელ. ფოსტა: obenidze@mail.ru სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება გერდტ ვინტერი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: gwinter@uni-bremen.de სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება დავით სულაქველიძე ტელეფონი: ელ. ფოსტა: d.sulakvelidze@gmail.com სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება ნინო ყანჩაველი ტელეფონი: ელ. ფოსტა: ninona@yahoo.ca სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება ეკა ლომთათიძე ტელეფონი: ელ. ფოსტა: eka.lomtatidze@eu4justice.ge სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება მაია ვაჩაძე ტელეფონი: ელ. ფოსტა: maia.vachadze@gmail.com www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 7/8 7/5/2019 განაცხადის დათვალიერება სამსახ. ან პირადი დამოკიდებულება: სამსახურებრივი დამოკიდებულება თვითშეფასება ჩამოაყალიბეთ თქვენი ხედვა ზოგიერთ მნიშვნელოვან საკითხთან დაკავშირებით რას მიიჩნევთ თქვენს ყველაზე დიდ მიღწევად კარიერაში? მონაწილეობას ვიღებდი საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს პროცედურების რაციონალიზაციის, ინსტანციური აღრევის აღმოფხვრის მიზნით საპროცესო კანონმდებლობაში შესატანი ნოვაციების მომზადებაში (საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა), რამაც ხელი შეუწყო საკასაციო ინსტანციის პრინციპულად ახალ, კონცეპტუალურ ინსტიტუტად ჩამოყალიბებას, შესაძლებლობა მისცა საკასაციო ინსტანციას თავის საქმიანობაში ყურადღება გაემახვილებინა არამხოლოდ მიმდინარე, არამედ სასამართლო პრაქტიკის კონცეპტუალურ საკითხებზე, გაათავისუფლა ზემდგომი ინსტანცია პირველი ინსტანციის წესით საქმეების განხილვისაგან, ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის ვალდებულებისაგან. მონაწილეობას ვიღებდი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსისა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის სრულყოფის, სასამართლო წარმოების რაციონალიზაციის (სასარჩელო მოთხოვნის ტრანსფორმირება, სარჩელის დასაშვებობა, განმწესრიგებელი სხდომა, საკასაციო ინსტანციაში მესამე პირად ჩართვა) მიზნით კანონპროექტების შემუშავებაში. მართლმსაჯულების განხორციელებისას მნიშვნელოვან სამართლებრივ საკითხებზე (კომერციული საიდუმლოების, პერსონალური მონაცემების, უძრავ ნივთებზე რეგისტრაციის საკითხებზე, აგრეთვე დისკრეციული უფლებამოსილების, საგადასახადო შეღავათების საკითხებზე) გაცემული მაქვს განმარტებები, რამაც რიგ პრობლემურ საკითხებზე სასამართლო პრაქტიკა შექმნა (იხ. დამატებით ატვირთულ დოკუმენტთა შორის სასამართლო გადაწყვეტილებები). ვარ პირველი ქართული საბაჟო კოდექსის პროექტის ავტორი. ჩემი ავტორობით გამოიცა წიგნი პერსონალური მონაცემების დაცვის საკითხებზე. მოსამართლეობის კანდიდატთა შესარჩევი კრიტერიუმებიდან მიუთითეთ სულ მცირე სამი კრიტერიუმი რომელშიც წარმატებულად გრძნობთ თავს. სასამართლო გადაწყვეტილებების დასაბუთების, ლოგიკური მსჯელობისა და ანალიზის უნარი, ეროვნული და ევროპული სასამართლოების პრაქტიკისა და განვითარების ტენდენციების ცოდნა, სამოსამართლო საქმიანობის გამოცდილება, განსახილველი საქმის ჯეროვნად და პასუხისმგებლობით მომზადება, სიახლეების მიმართ ღიაობა. რატომ არის მოსამართლედ მუშაობა თქვენთვის მნიშვნელოვანი და რა წარმოდგენა გაქვთ ზოგადად მოსამართლის სტატუსზე. მოსამართლედ მუშაობა მაძლევს შესაძლებლობას შევიტანო ჩემი წვლილი სამოსამართლო სამართლის განვითარებაში, რთული სამართლებრივი პრობლემატიკის გადაჭრა საჭიროებს შემოქმედებით მიდგომებს, კვალიფიკაციის ამაღლებაზე ზრუნვას. სასამართლო ხელისუფლების განსაკუთრებული ადგილის და მისი განხორციელების სპეციფიკის გათვალისწინებით, მისი მატარებელის სტატუსი დეტალურად უნდა მოწესრიგდეს. სტატუსის ცნება მოიცავს: დანიშვნის, საქმიანობის შეწყვეტის, კომპეტენციის მახასიათებლებს. ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმის განმხილველ მოსამართლეს უხდება სახელმწიფოს მიმართ აღძრული სარჩელების განხილვა, სახელმწიფოს სახელით სახელმწიფოს წინააღმდეგ გადაწყვეტილების გამოტანა, რაც აქტუალურს ხდის მოსამართლის დამოუკიდებლობას და პროფესიონალიზმს. სასამართლო ორგანოების ეფექტურ ფუნქციონირებაზე მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული მოქალაქის ბედი, მისი უფლებების და ინტერესების დაცვა. სახელმწიფო ცხოვრების ამ უბანზე შექმნილი ვითარება არის სახელმწიფოს დემოკრატიზაციის დონის, სოციალური სამართლიანობის პრინციპის რეალიზაციის ხარისხის ჭეშმარიტი მაჩვენებელი. შესაბამისად, მოსამართლის სტატუსს, მის განმტკიცებას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა ექცეოდეს. სადღეისოდ მოსამართლის სტატუსის მომწესრიგებელი ნორმები სხვადასხვა ნორმატიულ აქტებშია დივერსიფიცირებული, მოსამართლის დამოუკიდებლობის განმტკიცებას ხელს შეუწყობდა ცალკე საკანონმდებლო აქტით („მოსამართლის სტატუსის შესახებ“ კანონით) მოსამართლის სტატუსის განსაზღვრა, მოსამართლის სწავლების, კვალიფიკაციის ამაღლების ეფექტური სისტემის დანერგვა. თქვენი დანიშვნის შემთხვევაში რა სარგებლობის მოტანა შეგიძლიათ სასამართლო სისტემისთვის და რატომ თვლით, რომ თქვენი კანდიდატურა შეესაბამება დადგენილ სტანდარტებს? კეთილსინდისიერად და კომპეტენტურად განვახორციელებ მართლმსაჯულებას, აქტიურად გავაგრძელებ მონაწილეობის მიღებას სამოსამართლეო კადრების მომზადებაში. მოსამართლედ მუშაობის განვლილი პერიოდი ვფიქრობ ადასტურებს ჩემი კანდიდატურის შესაბამისობას დადგენილ სტანდარტებთან. არსებობს თუ არა პირად ცხოვრებასთან ან პროფესიულ საქმიანობასთან დაკავშირებული რაიმე სხვა გარემოება ან ინფორმაცია, რომელიც მიგაჩნიათ რომ მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ? არა www.jess.hcoj.gov.ge/Recruitment/Applications/SubmittedApplicationDetails/1415?popup=True 8/8 a TF r.o c? AO €,1 co r0 b a et a .9 rl lt 5r .9 ro 3) t a c? h a rF a a U a 9a oc fr c aO CJ 4 ro go e € e rC rJ 8l .O a c t oJ €O z |..l I e 'rQ Fo5. >i; Fq \vd !Ct F cr.^ xo= ()E*. a-l >il EErc 'E:s -l x:,- \C =: >(' +5+ .l Zr\ N -.. .<() o :E, .. r= '5 ra (Jr f.. i' i. l,' i', a , .l:t:.- . .. i:,. ', , , ii',.:: ',-1.,.,. *.;;':;;',. '.1;.;::. : I i[:.'.', *:.:: t-:.: i.l:r,' , *.,,.,,. i:! ' i:_':1 .,i1::.:,.,: ';:'::: ' !tt,' ' .' - ::+.: I .. ,',i :.' :, , N' :!!-::::::.:::. vil::., , 'i:i:::1i \ l ;. 1;i:,jr1 .'.t .: r',Jl'' .:.l:' i.:,i: ;, :;riit :irri.f :E ;$ e.g I ' '. 'i !;':il-:r.i: E'E.AA I I l.::,:W;..:, E '1 ;r".H l .:i:,: llcs li:r.1 :.(t.l=t€ l F. 5 5;*'l' .ir'r -{jrr;'t:1) rl .'r{ 'c9-t :,,' i ,,r lie',,.:r F4 o 1. I I I l;. | I I I I l fr*€'l', rj:$ri €,H 5'" I ', ': ." :''.i I L =,€ la,O qr g,: 'E.rct l Ei ;:= l4q E!.> {)- .9o AY, X:F *itH i==: . Ees aFFi._ q)a- ^tsEl g*B IeF ::q ':i5 E c,J^ FoE Fal E'f' '1.: h*1 *L :,,1 1.. a::::l '* 1,. . :. 1, 'F*' ','iiI '' 't1 €. ..' ,. "H : ., i:: 'aai : il| i fll,t +]fi ;t ,,,,i,.. r..,'.}.: ,,i.:.1: ,q Ir : ';*;rr t i:I 't,.; ,ilJ iti: :* i.r$ ...tlr il[ I ,r \ rr'\'\', '' 'tr}..4': .r..ii . ' , '.. i'i' ',',, .,t'',1 Ft . F] ,pl a..' ra, 5i; Prs He)A . t< EE5 '.E:EA tso 'X ro .la o q).= ds ;l. : ..li r l.. 5"H ''1 ek\ /d<l .+tt a4'.q . -d ,,1 ,.1. I \l I -el UI fl CTI ; r'{ l..-1 : tAt, 6].\ N1,, Q-r dv :l- dl :eh cd $ {4'I oi t, <q-, ,'l ?-tl 1t aqt -T. &* q.;-; iTfi '='i 3 d3 I * "trJ H. .4.., ,,.1 "\q" {[.r I€l 'lr ng ,1 + + -fl! tr,s le, ' , t:: !:: , l',' l',' ' [,:,,],t,,:' ' l-'. i"l-." '' lll.,' ''t,," ;H a6"1. ',3 :P r.i\ E=r 'Fb. .:' I. \Q ilE 5; B:= 'H 4)'s' 3*F .EEc F*€' 5=f d.x E te=!i F.,;rr E , (1)cJ , Et-::P.s 'at .hH -=. 6F. -6 ro Fole :q)rr l : ,mr;rq$.e:r(; ,l.r . :' ,,'l L :ttlJ ;,I t-. I ..' ..3 :,::1 t :F tar: 'r "1,' ,,1' Gl, :*l r€.1., FI fvk =F 'F* oi -*= 6i >i '6 uo I. ap )l sl ''x,1,, lt e{t FI,E ., : s $; F, F sl: Pdc.): - 3*H a: E** ==€ rc,:tk =gF H;H r,@::4J,:,,., ' .::.... 9s ,,i . l:€,i1..: 1;1.,1 :. i.r, , ::.: 1. l , '',t:,: ; . . ,: ''.:,.j.: ,, .l 11..; ,,,:..,,., ' .::,: ,:.l'' ",:t: "' .l:: I.I ,.j ,.:i l :..1 -:.::) : ,-= i ., ,, : :.:J i :iI =i :,..--.t: i. ,=l '.'r:a i .;".1.. . ..:;.' .=i '.tiil =. ::';-1 ,.-.ta] :::i;l 6a' q i.:::,. ::.'j, . . i)::i. ]i:: \, - ..: \* *c{, I 611,. ' ,P..,, ,.. 4,' ";,t l.S:.. ,. E*';:'j '.r I <m.,.,1 ' ',1 ,. . .4 ..r ,. 'l] .,:..'l ... ,...',1 ,-'.] p;j U;.r .:l ' : :'-.' + : rrl . . ' '' t- ,ti; ,i l',. .t?::. i': l '''.i-. i::.. i:r"l :::'! li" ii:, i?' iii: : .i-'. jli.: i,;. :. ..:;a,. :'tli ' : N - i:. l' i i': i:,' i.. i,. f,, !t-, !: i i.,.' , i, l:i i:r: i',, 1..:. f.: . l:,. " ' 1.,::,, i.l f:', t,l l;r:: .:. .:l ,Ql \=i fr\- , 5 Hr :ix := 9t ;( i. :F{i 5:: '4...> E rH:, *= r=? a l :JT F o ' r. Lt' lEo. SE q) q). q.) t3:. .o '1," \\\ \ ' NiN,\ :: a ee :: t' :: .. 'i '. i.:,:i... )i.. l:, '' . j':. ., r :i, r. ;.i : ,it''.r. ;l':,' .. , ,!;.) ,: i:j , ,r .:'1 '.,:.:, '1r.:. ' i,' . :,.' i::: . , rr.l *' aa E Baei* eeee eE €i EffieE*.aEiBEtEffiEEk*r€FE H E'Eg EEEgE?' rF EE a;AE i?.1 . a -sl: m) : rsi: u. 'c D ru-. .6 4--' +- .:* Aa dE E*EEE *5 * *ffig .EE ;*EE': IEE E;::; EFE Eft EEi$ aFi , ; e3E EAcaA€EaEE FE B- EffiHEEE$*ffieE*HEE?!a:a1ffiffiE .:t :: 1r' j: ;..,,t r' .. :.i.Ai .....:ti . al 'a;: r'.'GO F' E' F, ,EilE efc 6 '*:- ,Y ?+ 'b :: E; .;^.v .qaY9 FJ E,E no tB An ^...'q 3A ... ' '- [tt'" ..'': i ! i ' 'jt. . N \\ ,t';; $ .:.. . fll E LA CJ .io c U CF o-e9, F^:,F.5 ^ EI O ^ F =@:x -4=9 (u@ * rd'n g'i^93 J.9 *a€e' o .5 a a .O a el .5^F5 u c 4 € ba v 5 $w -) a' @ n: LE .9 t. c: :6' 'o € D a c Eo. @r:. ,o 'd- J ,50- 4A @ 'de . ',.€ J: ,.u ...o @ @ J €? F € n F. B", ro .& ug c @ I n U .{N rJ09 "0$cactg c \'J -\-\ ri 1..* \r ,l'\ =dl etr '",l. j'-A. . ry . :15 c .o - ',b t- , er(5 2e EO =a a' brc u .. i; :'.-1i rj i1:' Fri +ll !a.: i: ?a lta r!: *' F', 1!r- $, l"' t' liii. iil ?:' ,F:: 7;: F-. € i.' ii: @ gt s6E] € .i:: ,: o c nD LC DP-6 tb ,FJ P '; cE J.C.o E' ,€ @u .E L6- .2 \B -:" @ b o. o E, F,P ?-r ,,h g- -4 *F3 L@ P taJ e t) p @ $" & t€ .Ag :-9 a 3, .? .6J, oF €f), :;- I ,.9,, . c c e o D "N ']09 -C$cacg : .: sl#F' FlBe' i6.\c F l s; ' , ' , t: b.-. g,F.: Eiil: " 1 " HlE, EQr -a .-:-' ' dgl :e,:id: .# El a :: , Xi:; '.;': ,lr:ri ai: ;:.r' :J. ]: 'j,t :5.. !iri; ' ', I aC: ilror.: 'i 'O: 9i..'l .i.'.r ,' *: 5" ?^: .:e ,"a .' ''p-l e 1.. .,..t4. 'e :', .9P. : ia,5rr .f.. I. I X iis}',.'i"rr':,[:, ].,1 .' .'l.l'::'ffi:': '; -# ,x r1 :fl:. . : .:s .: QR-: -& *sl CTF =# ,l li.' .:l .\+ t. ,. ..q il. il>q," ' ,Or i,: ll ir:l .l:' '1. .:''. . c.. .l ..:,.i,ii :: v.: _: r' :' .9' 6 a: rfF., .':iNr;lloQ -.CAcoe{ .|l :" _-t,] . :.,q-: ; g- I 'r,..lti : ts i{ :': ,. .t i.:.1 \ :.-:i '>. ,,.fsi :,.:,i; .i. ..F: i:v..:,,{) l}: *:, i'.E i., 'i-trg4 i-+{ -:;E :"lEi r.€ iJE ',€ r,€ ;'*s . :.:1 i€al (; -ii . , '--lt, 'F . . ,'€r' '.: ',\ :il ,',r l1 ..1.:l , : ,;l :1.)r.r i..{ :::(:l :..:.ii+ .s ."7?- i',:,.t$ .:5r :''r-F .:r+: ;. .( r i 'i, i.: ' . :e]: :.r-Sl fi .1.:!i I.,j'. , .] :..qb' :::T*l i:i:.;1 '::-'.Tl : ij-il* : :i' ::-' ;.ij,.: :-.':::.:: :, -:,::'.t :..'. ::: :,::::.:. . .5-: ,,..,..t :-€ :.':.+ :: r-s; ,q4 ("J: \._"J :. :,..:,1:t .b c 6' ,.. ...,.o aa .a i1, E6 ; ,:tr i5 qJ hm .u,,'na dc L .50,"6 ,i'J . 3 €r' ICJ ej .rO @_. gq iii': t/ -; i'E 9:2U .,r.9 ol .D Bco ;g CE 9i FJ 1o 'r,.) P .;J.e iJt qc; F€ €^ G rO . .,6. :F' . 4 p' !p, ,]CP J:Y, €. 8€ ?Q: c' .ro, 'C cO .t.'o 'F"^, a ry'j.. o6 € (l:. rlp. ,i2: '@ .43 ..11 :.:...r'6i. b , .,:!..b.' . .. .' ,:;.Pi . J: i .: :!'i.:16'..":, .'C:,r. .ro .F :c ;F at6:: 3.:*':1,.: , Efi L9 n5. ' 7'; FF a .F.. s"...9 ry FJ.... .€. € . o. -r@ q* E' ,,i?'g.: hfr ':6 {..9:*# Pd5': L9- €8, io 5€" ^n ,45 uc Eo -qi -F* x(6 c :i' .P...1'< '.: ,c b .*. 3 l:i!<f:rQ ,€ .9 o :o .. :,':,. .9', .. ,g' ,nli:i',,,,'l.;,l r F. ril iit" :":i:, \* \\ "''\.r. + r>N "'t,l) :- : : . : :611," I .'*t.' '.4 l'r: r .i :: . : ,..,1 1' :(oc ;f: ...:E i: -F gci €-ei ,:7.:.:,s FF rO -g.5" trJ Q 54_ 'P E' .E @u. D: P- , F F FJ JP I !:: f li t @ , :E ri. '!j iir, t .ir.: ,lt lr L, l: i! F i'' '.aDo .. ,c brc .: I 5"2 e r:b,' .oF 9,€ F "J', ,..f . 3v ,€ 1c' -t1" s:l A- YR9' A-nC ?E, :v .,f) ..h' ;o .F r0 Eo' 5o sf, @ Q :io, .O € l.cr. , '1 "'lt ' '' t:'t ,. ,'l '..J::::,":!.-) ' . ::..t I ta., F 1; [q .'. € .E i1 !: !.. il .ir: .t 'I.q .,! 'lF -$ '' i' ,).,.ti ^;t i :ilffil) i 'l i+i ,,u;li .1, -i;ffii::j *irl: ll# Q?.)6.'l~1O)O 1.1 Q?.'l863o(30o'J~o,), b0d,)Mm30~Mll OMM8ob, 'X06aMmO~Moob0 Q?,) bM(30,)~'OMO Q?0(33011806obOMOb 2017 V~ob 20 llOOOoo()Mob N01-60/6 ()Md060()Om .06. 01915:20: G6('1.~06.)MJ('1.~(y}OO~MO ')~MoGb3006(y}~Ob ()Ob0bO~ N NT-31014/-6/19 OMa : 5'00 'b0M bboM6~0dO JOM.'l<;!?O 6C"'l00MO:01007007638 \Q.100<;!?8()obm0Mo~o: 31.08.1960 OOb08.'l(l)Q)o:O)oo~ollo, d· #2/57 f?J30obbo~m ,)Mb8()'O~ 8("~6.'l(3:J8m,)l'>.'llOob8obOQ?3om, 5')M3(')ooJ'O~o 603moo~ooob (J,)m<;!?.'l80Q?.)a(')3()<;!?O<'>';:J~'O()oll '0.)8('), D0(-:)JC"'l~)C"'l0()'OM .)~Mo(3b3·':l'bO.'lM ()a~(')~8i:)0 odll"caLlojo3'JMO O(')bO')MO()OL\ca.)o6oL\ ')6 X.'l6aMmo~(').ooLl Q?06')M3(')cb50oh 0M8305(3()o\j (3060MO" °, m\) o<:::,'OL\ O.)3m0M.)oob d· N2h, OO~): 230 10 36 Q?~5~MOJO 1.1 Q?~a~JoGa~'::I<:!'o~ b~d~MOJ3a<:!,Mb OMM8ob, X~68MO)O<:!,M~ob~ Q?~bMOO~<:!''::IMO Q?~030b ao6ob~MOb 2017 v<:!,ob20 llad~a8~MOll N01-60/5 ~M(h6a~oOJ 27.06.2019 15:20:40 ~.)(30aob ()").)(.)o<;:?o a~ld"'~"'do (b.)bo~o, C'J30t'1O) .3n0,~wo 0(')8:)(»0: 500 'b..,<,) uboC')O<r."0dO 01007007638 960 W.)o. ()").)C')o<;:?o (C')o(3b30/0"l3~0~o) oou.)8.)(.)O"lO(T)O~OUO(T);'Goob) ()")<'>o~obo. \)l:JoOO"lobd. #55. #2/57 oob.:.8.)C')0)0 ('i'pd6(')l'1<')030) ml'1o J~000J0<')0 ~..,a(')a3~03ob oOWOo~w 6.)<'1J(')00J'0<::"' b"'000~OO"'0l'" ~"[J.)8.)w (J3b "'BbodoJj<'10 X..,58<'101:J~7('JoobW.., 6,)<'1J('Jo..,50ob,)M030o(3oob (305(><'10" O)on~nl.;n. d.)301')M.)dnll d. N2h, O:J~: 230 10 36 #2/57 <'1W,'Woo5W'" MINISTRY OF INTERNAL AFFAIRS OF GEORGIA 11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 MIA 8 1901660785 2610612019 o b.)0,)Mcn30~01b 0'0b oGoob '0a.)~~Obo b')o.101b a01b.)a,)Mcn~ob b.)080.)60100boO'lpbooob a')Mcn30b W00')MO.)8050b cn03050 .)8.) \)~ob 21 0350bob N2794-03 \)OMo~ob 0.)b'0b.)W 000 'b.)360cn, Clbb b.)06«301M8.)G001-.)6')~o003'0MO W00')MO.)80600b b.)06«301M8.)G001 G060MOO ')Mboo'J~ 05«301M8.)Go.)b801b.)8,)Mcn~00ocn.)5 W.)3.)3aoMooocn 20 16 \)~ob 21 0350boW.)5 20 19 \)~ob 21 0350bob ~.)cn3~ocn 00Mo01wao. b.)05«3(Y)Ma.)G001-.)5.)~o003'JMOW00')MO.)80500 <;!?00')MO.)B0500b<;!?OM00001MO 008(')3~OaO 3.)b')00M 0114. ~"bn, b~)ll ~.10 OC~.: (+995 32', 2411068 I·:s.~! (99532) 1411005 10, G.Guru. str, T"tllli!l0114, Georg... Tel.: (+995 32j '141t008 I Fn: (~995 32) 24.11005 www.pollce.g'!: e:-m.ill: potice@m.i.i'~".g>e 11I11111~111I11111111I111I1111I111111 ~~ 1I0aI'1IJM~O~OIJ ,." lJ08lJ0b7JMO mooC::-0un0160, a'JMu~"3"l> ~68" f b.~odM3,)6ou ~2 ~Oc=::+995 (32) 226 21 40 oc=:.'BMU~": infolOrs.ge 300 G"o~o: www.rs.ge arJau~b'V~O~OlJ~0:3~~~~a06~O 70758-21-11-2-201906281502 N 21-11/70758 ~i II ~IIIIIIIIIIIIIIIIII~ 111I1111111111111 ~I ~I I~IIIIIIIIIIIII ~I~I~II~IIIIIIIIII~ II! ~ I~II~II 28/06/2019 1.I~d~MQ)30~(Y}b OjbooGoob ja~c:?~Ol.lo b~5J(Y}b a(Y}1.I~a~MQ)~ol.lb~dao~5(Y}50b o0'l3~1.I050ba~MQ)3ob CQ03~MO~a050ol.lj'l3M(Y}l.Ibd~~5~O(Y}5Q)o5~Q)o5~5M~~~3~b Q)d3050 2019 ~~ob 21 0350bob ~OMo~ob MO'O.N792-03(oOa(Y}b.N 126710/21 21/06/2019~.) 3~bjb~CQI b~d,)MQ)30~(Y}bb,)'O,)CQ~b~b~CQ(Y} 3(Y}CQodllob154-[) ajb~ob 80-3 5~~o~ob II()'')" d30Jj5doob b~'l3jd30~'\)0 ~')Ma(Y}CQ()050~o1I11,),)5'O~MOO(y} Q)30b aobOCQ3oQ)()~GOaj~O Q)~5bOi'>ob.) CQ,)CQ~3~305j~o o.)CQ~b.)b.)CQ050b oOb.)boo" 05'l3<'1Ma~(3ooboOb,)5~aob~CQIo08(Y}b~3~a501l b~8b~bjMOb o~CQ~b~b~CQ050b ~CQ8050bOMoM0l1oll0~OdOM(Y}6j~ b.)o5'l3(Y}M8~(3o(y} boIlOOa~'ba CQ')::JMCQ5(Y}l1oQ), ooo'b~35oQ) ~306b bO~Q) ~MbOl1j~ 05'l3(y}Ma5Go~b~OMO~OOaOQ)oQ)Ol1j~O JOMOl1obaOOM2016 ~~ob o350boCQ.)52019 V~ob a~obob ~,)Q)3~oQ) 30MO(y}WOO 8oc:?0l1j~O CQ~b~50oMO oaa(Y}b,)3~05ol.loab,)bol1·~ba30, ooo'b,)35oQ) 05'l3(Y}Ma.)(30')1.Iaoc:?Ol1j~O oOa(Y}b~3~050b oOb.)b05 2016-2018W· 30M0<'1CQob b')o:Ja(Y}b.)3~(Y} o')CQ.)b.)b.)CQob ~~OjMO CQ03~~M.)GOooob8obOCQ3oQ),30MOb b~3jQ)MOO~OO~Mb:J5j~o d(Y}50oob/8o'i}ob oOb.)boo 8~Q) 80:JM V~Ma(Y}CQo:J50~o'l30'b03jMO 30MOb d(Y}50~ob o.)~.)b.)b.)~ob 2016-2018V\j. ~03<:::,,)M.)GoOi)ob BobOCQ30Q) CQ,)b,)o.)CQ~II~b,)CQ(Y} CQ,)3~~o,)50oobad(Y}6030MQ).)oOb~b:Jo. Q OO('lMOO~~~~Oooa30~o 0v~ ~oJ,)Mo.)ao60ol.l ~CBM('ll.lo შემოსავლის მიმღები შემოსავლის მიმღების დასახელება დამსაქმებლის ს/ნ სხირტლაძე ნუგზარ 203860508 საქართველოს უზენაესი ხელფასი სასამართლო საარჩევნო სისტემათა მომსახურების საერთაშორისო ფონდის წარმომადგენლობა აი-ფი01007007638 სხირტლაძე საგადასახადო პერიოდი შემოსავლის სახე 201606 ნუგზარ 01007007638 დამსაქმებლის დასახელება 204545082 ეს/საქართველო ანაზღაურება 201607 201608 201609 201610 201611 201612 201701 201702 201703 201704 201705 201706 201707 201708 201709 16,201.6 7,705.9 8,953.8 8,953.8 8,953.8 8,953.8 8,953.8 8,953.8 8,953.8 8,953.8 23,252.0 655.5 8,953.8 12,218.8 8,953.8 8,953.8 201710 201711 201712 201801 201802 201803 201804 201805 201806 201807 201808 201809 201810 201811 201812 201901 201902 201903 201904 201905 12,218.8 8,953.8 12,218.8 9,768.8 9,768.8 9,768.8 9,768.8 9,768.8 9,768.8 22,280.1 3,257.4 9,768.8 9,768.8 9,768.8 12,768.8 9,768.8 9,768.8 26,986.8 3,171.4 7,598.3 500.0 ინფორმაცია 2016-2018წწ საგადასახადო პერიოდის ფიზიკური პირის ქონების დეკლარაციების მიხედვით ს/ნ 01007007638 01007007638 01007007638 01007007638 01007007638 01007007638 01007007638 01007007638 01007007638 გადამხდელის დასახელება ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე ნუგზარ სხირტლაძე საგადასახადო პერიოდი 2016 2017 2017 2018 2018 2018 2018 2018 2018 ქონების სახე და აღწერილობა უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით უძრავი ქონება/წლიური შემოსავალი 100000 ლარის ზევით მიწა/სასოფლო-სამეურნეო მიწა/საძოვარი ქონების ღირებულება / მიწის ფართობი 50,000.00 88,000.00 50,000.00 30,000.00 0.00 50,000.00 88,000.00 3,000.00 2.38 ტერიტორიული ერთეული თბილისი/დიდუბე-ჩუღურეთი/დიდუბის რაიონი თბილისი/ვაკე-საბურთალო/ვაკის რაიონი/"ვაკე, ბაგების" უბანი თბილისი/დიდუბე-ჩუღურეთი/დიდუბის რაიონი თბილისი/დიდუბე-ჩუღურეთი/დიდუბის რაიონი სამეგრელო-ზემო სვანეთი/სენაკი/ქ. სენაკი თბილისი/დიდუბე-ჩუღურეთი/დიდუბის რაიონი თბილისი/ვაკე-საბურთალო/ვაკის რაიონი/"ვაკე, ბაგების" უბანი თბილისი/დიდუბე-ჩუღურეთი/დიდუბის რაიონი რაჭა-ლეჩხუმ-ქვემო სვანეთი/ონი/სოფლები ინფორმაცია რეესტრით წარმოდგენილ იმ პირთა შესახებ, რომელთაც 24.06.2019წ. მდგომარეობით უფიქსირდებათ საგადასახადო დავალიანება პირადი ნომერი სახელი, გვარი ძირითადი სანქცია საურავი ზედმეტობა სალდო 31001001460 60001025806 01007007638 მორისი შალიკაშვილი ლევან მესხორაძე ნუგზარ სხირტლაძე 17.34 0.45 0 0 0 0 9.49 0.05 0.48 0 0 0 26.83 0.5 0.48 სრული საკრედიტო რეპორტი (ფიზიკური პირი) მოქმედების ვადა 27.06.2019 მიმდინარე მონაცემები სუბიექტზე პირადი მონაცემები პირადი ნომერი 01007007638 დაბადების თარიღი 31.08.1960 სახელი ნუგზარ 11.06.2016 გვარი სხირტლაძე ინფორმაციის განახლების ბოლო თარიღი სქესი მამრობითი სტატუსი ფიზიკური პირი ძიებების რაოდენობა ამ სუბიექტზე განხორციელებული ძიებების რაოდენობა ბოლო 1 თვის განმავლობაში 0 ბოლო 6 თვის განმავლობაში 0 ბოლო 3 თვის განმავლობაში 0 ბოლო 12 თვის განმავლობაში 0 საკრედიტო რეპორტის დასასრული რეპორტის გაცემის თარიღი: 27.06.2019 სს `კრედიტინფო საქართველო` თარხნიშვილის ქ. 2, 0179 თბილისი; ტელ/ფაქსი: (+995 32) 262 35 55; Email: info@creditinfo.ge 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 1 თანამდებობის პირის ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაცია სახელი, გვარი: ნუგზარ სხირტლაძე #119450 თანამდებობის პირის დეკლარაცია შევსებულია: 22.05.2019 სამსახური, დაკავებული (ყოფილი) თანამდებობა: საქართველოს უზენაესი სასამართლო, მოსამართლე დაბადების ადგილი, დაბადების თარიღი: საქართველო, თბილისი 31.08.1960 თქვენი ოჯახის წევრების (მეუღლე, არასრულწლოვანი შვილი, (გერი), თქვენთან მუდმივად მცხოვრები პირი) მონაცემები სახელი გვარი დაბადების ადგილი დაბადების რიცხვი, თვე, წელი ნათესაური ან სხვაგვარი კავშირი გიული კალანდარიშვილი საქართველო, სენაკი 17.09.1969 მეუღლე ალექსანდრე სხირტლაძე საქართველო, თბილისი 14.10.2000 შვილი სვეტლანა სხირტლაძე კინგისეპ, ლენინგრადის ოლქი 11.02.1939 დედა 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 2 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ქონების მესაკუთრის სახელი, გვარი (თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ მფლობელის პროცენტული წილი) ქონების სახეობა შეძენის თარიღი შეძენის ფორმა გადახდილი საფასურის ოდენობა ქონების ადგილმდებარეობა, საერთო ფართობი თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ თანამესაკუთრეები (თუ თანამესაკუთრე თქვენი ოჯახის წევრია მიუთითეთ მისი პროცენტული წილი) მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველო, ონის რაიონი, სოფელი მრავალძალი, 201800 კვ.მ თანასამესაკუთრე, წილი განესაზღვრა 74/93 თანამესაკუთრედ მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველო, ონის რაიონი, სოფელი მრავალძალი, 216300 კვ.მ თანასამესაკუთრე, წილი განესაზღვრა 74/93 თანამესაკუთრედ მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველო, ონის რაიონი, სოფელი მრავალძალი, 526900 კვ.მ თანასამესაკუთრე, წილი განესაზღვრა 74/93 თანამესაკუთრედ ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველი, ონი, სოფელი მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 3 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ქონების მესაკუთრის სახელი, გვარი (თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ მფლობელის პროცენტული წილი) ქონების სახეობა შეძენის თარიღი შეძენის ფორმა გადახდილი საფასურის ოდენობა ქონების ადგილმდებარეობა, საერთო ფართობი თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ თანამესაკუთრეები (თუ თანამესაკუთრე თქვენი ოჯახის წევრია მიუთითეთ მისი პროცენტული წილი) თანასამესაკუთრე, წილი მრავალძალი, 746283 კვ.მ განესაზღვრა 74/93 თანამესაკუთრედ მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველო, ონის რაიონი, სოფელი მრავალძალი, 274000 კვ.მ თანასამესაკუთრე, წილი განესაზღვრა 74/93 თანამესაკუთრედ მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველო, ონის რაიონი, სოფელი მრავალძალი სოსევა, 361000 კვ.მ თანასამესაკუთრე, წილი განესაზღვრა 74/93 თანამესაკუთრედ ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველო, ონის რაიონი, სოფელი მრავალძალი სოსევა, 427500 კვ.მ მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 თანამესაკუთრე, წილი 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 4 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ქონების მესაკუთრის სახელი, გვარი (თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ მფლობელის პროცენტული წილი) ქონების სახეობა შეძენის თარიღი შეძენის ფორმა გადახდილი საფასურის ოდენობა ქონების ადგილმდებარეობა, საერთო ფართობი თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ თანამესაკუთრეები (თუ თანამესაკუთრე თქვენი ოჯახის წევრია მიუთითეთ მისი პროცენტული წილი) განისაზღვრა 74/93 მიწის ნაკვეთს ჰყავს 74 ალექსანდრე სხირტლაძე 1,1% მიწის ნაკვეთი 2016 ჩუქება 0GEL საქართველო, ონის რაიონი, სოფელი მრავალძალი სოსევა, 233300 კვ.მ თანასამესაკუთრე, წილი განესაზღვრა 74/93 თანამესაკუთრედ გიული კალანდარიშვილი 50% საცხოვრებელი სახლი გიული კალანდარიშვილი 50% მიწის ნაკვეთი ნუგზარ სხირტლაძე 100% მშენებარე ბინა გიული კალანდარიშვილი 50% ბინა გიული კალანდარიშვილი საცხოვრებელი სახლი, მიწის 2008 2008 2017 2017 2008 მემკვიდრეობა მემკვიდრეობა ნასყიდობა ნასყიდობა მემკვიდრეობა 0GEL 0GEL საქართველო, სენაკი, რუსთაველის 137, 195,26 კვ.მ საქართველო, სენაკი, რუსთაველის 137, 623 კვ.მ ასმათი კალანდარიშვილ ი ასმათი კალანდარიშვილ ი 37000USD საქართველო, თბილისი, კეკელიძეს 68-70, 75,78 კვ.მ ასმათ 30000GEL საქართველო, თბილისი, აკ.წერეთლის.117.ბ50, 36,6 კვ.მ საქართველო, სენაკი, რუსთაველის 133, 626 ასმათ 0GEL კალანდარიშვილ ი 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 5 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ქონების მესაკუთრის სახელი, გვარი (თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ მფლობელის პროცენტული წილი) ქონების სახეობა 50% ნაკვეთით კვ.მ ბინა საქართველო, თბილისი, აკ.წერეთლის 55, კ2 ბ.57, 64,1 კვ.მ ნუგზარ სხირტლაძე 100% შეძენის თარიღი 1992 შეძენის ფორმა პრივატიზაცია გადახდილი საფასურის ოდენობა 0GEL ქონების ადგილმდებარეობა, საერთო ფართობი თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ თანამესაკუთრეები (თუ თანამესაკუთრე თქვენი ოჯახის წევრია მიუთითეთ მისი პროცენტული წილი) კალანდარიშვილ ი 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 6 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ქონება (ფასიანი ქაღალდების, საბანკო ანგარიშების ან/და შენატანის, ნაღდი ფულადი თანხის გარდა), რომელთაგან თითოეულის ღირებულება აღემატება 10 000 ლარს ქონების მესაკუთრის სახელი, გვარი (თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ მფლობელის პროცენტული წილი) ქონების სახეობა ქონების დეტალები შეძენის თარიღი შეძენის ფორმა გადახდილი საფასურის ოდენობა გიული კალანდარიშვილი 100% მსუბუქი ავტომანქანა volkswagen golf 4 2002 წლის 2011 ნასყიდობა 5000 USD თუ ნივთი საერთო საკუთრებაში იმყოფება, მიუთითეთ თანამესაკუთრეები (თუ თანამესაკუთრე თქვენი ოჯახის წევრია მიუთითეთ მისი პროცენტული წილი) 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 7 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის საკუთრებაში არსებული ფასიანი ქაღალდები მესაკუთრის ვინაობა (სახელი, გვარი) ფასიანი ქაღალდის ემიტენტი ფასიანი ქაღალდის სახეობა ფასიანი ქაღალდის გადახდილი საფასური შეძენის ფორმა შეძენის თარიღი ფასიანი ქაღალდის ნომინალი ფასიანი ქაღალდების რაოდენობა 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 8 საქართველოს ან სხვა ქვეყნის საბანკო ან/და სხვა საკრედიტო დაწესებულებებში არსებული ანგარიში ან/და შენატანი, რომლის განკარგვის უფლება გაქვთ თქვენ, თქვენი ოჯახის წევრს ანგარიშის ან/და შენატანის განმკარგავი პირის ვინაობა (სახელი, გვარი) საბანკო ან/და სხვა საკრედიტო დაწესებულების სახელწოდება ანგარიშის ან/და შენატანის სახეობა ანგარიშზე ან/და შენატანზე არსებული ნაშთი ნუგზარ სხირტლაძე თი ბი სი ბანკი სახელფასო 8265,66 GEL (+) ნუგზარ სხირტლაძე თი ბი სი ბანკი ანაბარი 17197,94 EUR (+) ნუგზარ სხირტლაძე თი ბი სი ბანკი ანაბარი 17854,6 USD (+) ნუგზარ სხირტლაძე "თი–ბი–სი ბანკი" ანაბარი 0 USD (+) გიული კალანდარიშვილი "თი–ბი–სი ბანკი" სახელფასო 428,75 GEL (+) სვეტლანა სხირტლაძე "ლიბერთი ბანკი" საპენსიო 0 GEL (+) ალექსანდრე სხირტლაძე "საქართველოს ბანკი" მიმდინარე 0,91 GEL (+) ალექსანდრე სხირტლაძე "თი–ბი–სი ბანკი" მიმდინარე 3,15 GEL (+) 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 9 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის საკუთრებაში არსებული ნაღდი ფულადი თანხა, რომლის ოდენობა აღემატება 10 000 ლარს ფულადი თანხის მესაკუთრის ვინაობა (სახელი, გვარი) ფულადი თანხის ოდენობა შესაბამის ვალუტაში ფულადი თანხის წყარო 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 10 საქართველოში ან სხვა ქვეყანაში თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის მონაწილეობა სამეწარმეო საქმიანობაში სამეწარმეო საქმიანობაში მონაწილე პირის ვინაობა (სახელი, გვარი) საწარმოს სრული საფირმო სახელწოდება, იურიდიული მისამართი საწარმოს საქმიანობაში მონაწილეობის ფორმა და მონაწილების დროის მონაკვეთი, მარეგისტრირებელი ორგანო და რეგისტრაციის თარიღი. საკუთარი წილის ოდენობა (%) პარტნიორის ვინაობა (სახელი, გვარი/იურიდიული პირი) საწარმოს საქმიანობით წინა წლის პირველი იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით მიღებული შემოსავალი (ხელზე აღებული თანხა) 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 11 საქართველოში ან სხვა ქვეყანაში თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის მონაწილეობა სამეწარმეო საქმიანობაში (დაკავშირებული საწარმოები) ძირითადი საწარმო საფირმო სახელწოდება და სამართლებრივი ფორმა არაძირითადი საწარმოს დასახელება და სამართლებრივი ფორმა არაძირითადი საწარმოს საქმიანობის სახეობა ძირითადი საწარმოს წილის ოდენობა (%) არაძირითადი საწარმოს პარტნიორები 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 12 საქართველოში ან სხვა ქვეყანაში, თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის მიერ შესრულებული ნებისმიერი ანაზღაურებადი სამუშაო, სამეწარმეო საქმიანობაში მონაწილეობის გარდა სამუშაოს შემსრულებელი პირის ვინაობა (სახელი, გვარი) სამსახური, რომელშიც პირს უკავია თანამდებობა ან ასრულებს სამუშაოს, ასევე რომელშიც წინა წლის პირველი იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით ეკავა თანამდებობა ან ასრულებდა სამუშაოს თანამდებობის დასახელება ან სამუშაოს შინაარსი საწყისი თარიღი საბოლოო თარიღი სამუშაოს შესრულებით წინა წლის პირველი იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით მიღებული შემოსავალი (ხელზე აღებული თანხა) ნუგზარ სხირტლაძე საქართველოს უზენაესი სასამართლო მოსამართლე 01.01.2018 31.12.2018 126225 GEL გიული კალანდარიშვილი თბილისის საქალაქო სასამართლო წამყვანი სპეციალისტი 01.01.2018 31.12.2018 15060 GEL 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 13 საქართველოში ან სხვა ქვეყანაში თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის მიერ წინა წლის პირველი იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით დადებული ან/და მოქმედი ხელშეკრულება (გარდა მიღებული საჩუქრისა), რომლის საგნის ღირებულება აღემატება 10 000 ლარს (მათ შორის წილის მინდობის ხელშეკრულება ღირებულების მიუხედავად) ხელშეკრულებაში მონაწილე პირის ვინაობა (სახელი, გვარი) ხელშეკრულების სახეობა, საგანი და ღირებულება ხელშეკრულების დადების თარიღი, ძალაში შესვლის თარიღი, მისი მოქმედების ვადა, ორგანო, რომელმაც მოახდინა ხელშეკრულების სახელმწიფო რეგისტრაცია ან დამოწმება წინა წლის პირველი იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით ხელშეკრულებით მიღებული მატერიალური შედეგი 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 14 თქვენი, თქვენი ოჯახის წევრის მიერ წინა წლის პირველი იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით მიღებული საჩუქარი, რომლის ღირებულება აღემატება 500 ლარს საჩუქრის მიმღები საჩუქრის სახეობა და საბაზრო ღირებულება გამცემის მიმღებთან კავშირი 09.08.2019 12:17 declaration.gov.ge გვერდი 15 წინა წლის პირველი იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით თქვენი ან თქვენი ოჯახის წევრის ნებისმიერი შემოსავალი, რომლის ოდენობა თითოეულ შემთხვევაში აღემატება 3 000 ლარს ან გასავალი, რომლის ოდენობა თითოეულ შემთხვევაში აღემატება 5 000 ლარს და არ არის მითითებული დეკლარაციის სხვა ფურცლებზე. შემოსავლის/გასავლის მიმღები/გამცემი პირის ვინაობა (სახელი გვარი) შემოსავლის ან/და გასავლის სახეობა შემოსავლის ან/და გასავლის ოდენობა (ღირებულება) ნუგზარ სხირტლაძე ვენის კლინიკა სამკურნალო ხარჯი გასავალი, 3000 EUR ნუგზარ სხირტლაძე ალექსანდრე სხირტლაძეს სწავლის გადასახადი გასავალი, 2250 GEL ნუგზარ სხირტლაძე ტრენინგის ჰონორარი UNDP- გართიანებული ერების ორგანიზაციის განვ.-ის პროგრამის წარრმ.-ბა. შემოსავალი, 1225 GEL ნუგზარ სხირტლაძე ავიაბილეთბი გასავალი, 1124,37 GEL ნუგზარ სხირტლაძე სასტუმროს გადასახადი გასავალი, 1971,35 GEL ნუგზარ სხირტლაძე სარემონტო სამუშაოებები გასავალი, 5000 GEL ნუგზარ სხირტლაძე მივლინება ბორჯომში უზენაესი სასამართლო შემოსავალი, 60 GEL ნუგზარ სხირტლაძე მივლინება ბორჯომში უზენაესი სასამართლო შემოსავალი, 60 GEL ნუგზარ სხირტლაძე მივლინება ბორჯომში უზენაესი სასამართლო შემოსავალი, 60 GEL ნუგზარ სხირტლაძე სასტუმროს გადასახადი გასავალი, 479,5 GEL ნუგზარ სხირტლაძე ავიაბილეთი გასავალი, 429,97 GEL ~ t'" ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ -c £g ~ ~ ~ -c -c \2 ~ ~ ~ q) ~ ~ ~ - ~ ~ E! (6 ~ ~ ~ c ~ E! ~ ~ ~q) <0 ~ ~ ~ 6' E! ?g I ~ 'R ~ ~ -...I ~ ~ '+00..0. .""'a" ~ ~ ~ ~ a ~ ~ ~ ~ & a a 6' C ~ ~ ~ ~ ~ ~ E2 ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ Ct) ~ ~ ~ ~ ~ ~ {) ~ ~~ ~~ ~ ~ 6'~ c ~ ~\.o ~ a ~~ a E! ~ ~ ~ ~ ~ -e ~ \.0 ~ Ct) ~ ~ E! ~ oc s ~ ~ ~ ~ lo c5 -e E! ~ ~ ~ P .s; tJ :::::.Tacis The European Union's Tacis Programme and Georgian-European Policy and Legal Advice Centre (GEPLAC) CERTIFICATE It is hereby certified that Mr. NUGZAR SKHIRTLADZE participated in the workshop "Principles of the new Georgian Civil Code" held from November 9, 1998 to November 20, 1998 at the Georgian Supreme Court. The workshop covered the fol/owing - General Part of Civil Code; - General law on obligations; - Principles on real estate property; - Principles on court decisions. issues: The workshop was conducted by a European Legal Expert of the Georgian European Policy and Legal Advice Centre (GEPLAC). Tbilisi, November 20, 1998 Dr. Thomas Meyer Maik S. Masbaum European Legal Expert Acting Legal Team Leader lS (/) S 0) J:.Ci:l"O II)..=! OCl) C[_ ro 0) o t5 ::0 0 0) C -:r S a. I- II) Ci:lw a. ~ Ci:l o .iii :0 0) I- - s: C (.) t: 0) °t E 0 b 0 5}u (.) 0) ~£ ro ..... ro 0 0) C (.) :::::l - .(3 (.)- o 0 E ..... ELi] I.... o, C 0 o I.... CJ) (/) J: o lS 0) C[8 >. .0 "0 0) I~ 0) 0) II) S eo II) (.)~ (.)= 0... X ..... a. 0 ~ (.)N (.)0 c:;0 0)"'- ON C[' J: 0 ~O SN lS ~ c S II) Ci:l S s: 0 C[ o c:; (.) 0) 0 0) lS , 0) (V) C[ (.)- \ Ci:l r \ Q 0 o 0) 0 -:r 0 s..c I- (.) sCl) c:; .- o .~ c= .0 Ci:llc:; o ~ :3 0:: Ci:l OJ S II) X X S ::0 ~ J: (.) J: 0) Ci:l -:r II) S 0 I- (V) S S c:; J: o Ci:l c: Lo a. c:; -..0 ::0 W ~ § (/) 0) o, "0 o, :::::l E 0) E£ o..c ~~ (/)N 1....0 roo L- CJ) o, I.... :::::l I.... ..... ro (/) 0 >. .0 \0 o C'O o, I- U Cl) N 0 0 ~ t-0 N ~ (3'l ~ Z; ::0 .s N c o E~ 0)0 (/)0 o)N £ .s I0) W- W :::::la. o, Ci:l I 0) .(3 I....0 I....roua Q.)C50)?- _ (Ou :!::!I......c_ )= ~row~ ..... 0) -1.... > 0) 00 >c_ .... e h> 00::::: ~ O)a...0 o II) Ci:l C (/) o OJ :s: r:::[ I- w r::::: l- ~ o o \0 I- S S c:; o ..c 0) o, -e ..0 :::::l 5w a. II) w ~ .~ U a. ..... 0 2-g II) I- .(3 0) C II) :::::l o 0 ro- Cl..Cl) 0::: uu (.) :Q ro t ·0 ro~ o, >'0... 0) ..... > 0 (.) 0 :.;:::_ (f) >.:::::l] U<.9c..c ro 0 (/)..c ro (.) ..cCl) > o._ c >(J)o- u0:.J061m33~rlb 0a0~~3bO O'Ju80000b b0o(t(1l High Council of Justice of Georgia lI.:>d':>(0)30~01lI o~lIoo(3ooll 801lI08':>MO)~ollll0d80.:>601t)oll 'CJ8':>~~Ollo lI.:>t)301lI OO«3.:>lIOt)oll8':>(0)3oll Q?00':>MO.:>80600ll 'CJ«3M01lIlI, d.:>~t)':>0016 0)06':>0)06 .:>t)M':>~':>3.:>lI O)d3060 795-03-01 ~OMo~oll o.:>lI'CJb.:>Q?oOo~':>3600) lI.:>d0(0)30~01lI 'CJ~06':>Ollo lI.:>lI.:>8':>Mo)~01lI 801lI08':>MO)~001t)oll 3.:>6Q?0Q?':>00t)oll lI.:>lI08':>Mo)~0100 ~':>M8':>Mo)'CJ~ Q?.:>30t)00 8b':>MOQ? 8016.:>~0~001t)oll 00bbOt), 0~OdOM016'CJ~0 lI.:>d80ll~':>M8010t)oll lI.:>doOt)01 lIol1008.:>00 801doOt)'CJ~ 06«301M8':>(30.:>lI. 0':>0030ll(30800), OM':>3~0 o01(30Modj lI.:>lI.:>8':>Mo)~01qb60 -: f) 0600ll Q?0.3':>MO.:>80600ll 0)':>38XQ?018':>MO 0144, moO~OlJO, o(Y)a:rl(Y)80lJd. 12, <!!>O~./<a<,)dlJO: 227-31-00, 12, Bochorma st., 0144 Tbilisi, Georgia. Tel.lFax: +995-32-227-31-00, www.hcoj.gov:ge councli@hcoJ.gov.ge b.)d,)M(J)3D~(Y)b OM(Y)J'JM.)O'JM.) b.)d.)M(J)3D~(Y)b oD6DM.)~'JMO OM(Y)J'JM.)O'JM') Prosecution Service of Georgia Office of the Prosecutor General of Georgia 111111111111111111111111111111111111111 III 0114 ~ KARR 1376755755819 d O}~(1<::,obo, 3M"'3.b<::,ob;Jo~'N'24 o~<::'2405344, 2405 345 'aMbO) koncclana@pog 80Y ge wwwpog gov ge. .NH3/49242 05 / 03~obo /2019 V. b~j~(0)3:J~(')b o~bcoGoob ~8~\.?~:Jbo b~"J(') 8(')b.)a,)MO)~obb.)j80~5(')50b '1l:J~3"b:J()ob 8::'(0)3ob C!?:J.3::'Mc.:>8:J5cob ~'BM(')llb j::'~()':>O(')50)05':>0)05':>()M':>~~3~b b.)j~M0)3:J~(')b ~:J5:JM~~~MO.3M(')J~M::'O~MOb80:JM~::.5bo~~~ M(')8~ob .3~ll~b~C!? ~::'(35(')5:J50) '1l:J8C!?:J~ll: oj5::. O)j3:J50, 2019 \)~oll 0] 03~olloll N835-03 \):JMO~O. ~a.)llm.)5. M.)G oJ:Jb:JoJ I3:JMo~oO aomom:Jo':_')~ Q?.)3.)30oMooom, 05'(3(')Ma."JGO."J."JM 6(')03(")300."J. llb3.) 3."J5<;po<;p.)C:Joll.6."Jm anB')MUI, <;p~'b')("I.)~JO':J~')Q? no(')o:'>llm:,5 bc):jc)p)m3~~rlL 'J8c)~~~LO O'Jb80000h hc)oqrl High Council of Justice of Georgia u0d0Mm30~(Y).u O'C)UOOGOOU~80~~OUO U.'>C).1(Y).\} 8(y)'U080Mm~OU u0d8006(Y).C)OU 00£30UOC)OU 80Mm30u Q?0.30M0080600u 'C)£3M(y)'UU d.'>~C)00(Y).6m060m06 0c)M0~030b d0~C)00(Y).6(Y).0')060m06, 20 19 \)~ou 21 0360uou md3050 Ng797 -03 \)OMo~ob b0£3'C)a30~'bO 000 'b03600') 'C)'b0600uo u0b8.'>Mm~(Y).u 8(Y).u080Mm~o(Y).C)ou305Q?0Q?.'>OOC)ou 0ou0bOC)0600M600U0 Q?0 80Q?00 b03MG::)00 8(Y).aoOC)'C)~05£3(y)'M80G00U. Q?050Mmo: 1341 £30MGO~0 dOm-0306~0G0C)Oao 4 c.,-.)~~ d:J U0'b(Y).00Q?(Y).OC)0UO').'>6 Q?080Q?00U0')05'C)MO')ooMm(Y).C)oU 8050XOMO 0144, moO~OLJO, orrlct'rrlM80LJd. 12, t§>O~./C(3jdLJO:227-31-00, www.hcoj.gov.ge 12, Bochorma st., 0144 Tbilisi, Georgia. Tel.lFax: +995-32-227-31-00, council@hcoj.gov.ge ნუგზარ სხირტლაძესთან დაკავშირებით ინტერნეტ სივრცეში არსებობს ინფორმაცია შეხვედრებისა და სემინარების შესახებ. ასევე ხელმისაწვდომია ინფორმაცია პაპუაშვილი-ბლადაძის საქმიდან სხირტლაძის აცილების შესახებ. იხილეთ ნუგზარ სხირტლაძესთან დაკავშირებით საინფორმაციო არხებით გამოქვეყნებული ინფორმაციის შესახებ http://www.mediacity.ge/news.php?id=1231 https://netgazeti.ge/news/158313/ http://qronikaplus.ge/?p=6601 http://pirveliradio.ge/?newsid=125525 https://www.interpressnews.ge/ka/article/520388-mosamartleebi-evrosabchos-saparlamentoasambleis-delegacias-shexvdnen/ https://droa.ge/?p=10083 Ljdjp)m3:J~rJlJ OJlJ80000L Jaj~~DlJO Ljoqrl High Council of Justice of Georgia 358 - r;; ..Q_~ til Ijv. NQ 20 "U.:>OMawl b~\}.)a~~Mnr>ob oOb~bOf>"\}.)d~Mm~Mb MM~~~~O J~6M60b 341-0 a'CJ~ob aO-6 3'tJ6dOob, 342 -0 a'CJ~ob 30M3D~O cp~ aO-2 3'CJ6dOob a("'}())bM36ocp~6~~aOOcp06~MO'~o~'b~36oO'> 06'l3MMa~oo~b \}.)d~MO'>~Mb aOa~Mm~oboo3~o&oMo 'CJ'b06~Obo\}.)\}.)a~~Mb aM\}.)a~MO'>~[)Mf>obJ~6~~Onr>ob ~D360b oOb~bO&. 0144, moO~OLO, or1~r1MaOL>o. 12, @JJ~./~0dLO: 227-31-00, www.hcoj.gov.ge 12, Bochorma st., 0144 Tbilisi, Georgia. Tel./Fax: +995-32-227-31-00, council@hcoj.gov.ge LjdjMm3D~rlL 07JL80000L 7Jaj~~DLO Lj01rl High Council of Justice of Georgia N~ _ __ 20 v. ~d:'M0)3D~C"lUO'tj~OGOOU 'tjB:'~~Dbo ~3C"lU BC"l~B:'M~OU U:,dBo:,5c"'lt>ou 0D'8:'UDf>oU B:'M0)3C?U ~n3:'M6:'BD60u ~'bD6:'Dbo~~B:,Mo)~u BC"l~B:'Mm~[JC"lf>ou J:'~O~:'6 ~& 'b:'M UboM6~:,dou BoB:'Mo) :'MuDf>'tj~O~OUGoJ~O~MO ~D36oU oD~bDf> 2016 \)~ob 01 o3~obo<;!?~5 - 2019 \)~ob <;!?obGo3~o5'CJ(V)o <;!?035~ ~(V)<;!?~\)~O~'tj~~. 01 o3~ob~a<;!?O~&'b~M hboM6~:,dou ,... -) 3~~DMO~6~~3~(JD~o.3 ~~ ~ ..... U~d:'MO)3D~U O'tjuooGoou ~B~~~Dbo U:,f>3C"lU u:'BC"l~B:'M~C"l DOJoJou ~D3:'M~D66ou ~'8oobo 0144, moO~OL>O,o[l]d'[l]fY)80L> d. 12, 8J~./«30dL>O: 227-31-00, www.hcoj.gov.ge 12, Bochorma st., 0144 Tbilisi, Georgia. Tel.lFax: +995-32-227-31-00, council@hcoj.gov.ge aoa~(V)O') b.)dJ(rym38~(Y}b 'CJ~85J8b() bJbJaJMm~(Y}b a(Y}bJa.)f)m~ob bJd0f)m30~(Y}b .)J(ry~0a850ob.)m3ob mJ5Ja~8()(Y}()J<t>OJb,)MR83.)~ \50Mb0Q?M5o J05~oQ?00ob 08bJb8() ()6~(Y}(rya.)Goob 8(Y}do8()ob.)b o0a(Y}b.)~86800(~~?O (ryOJ("la05Q?0(3oo1111006Q?0M6J~o ~(y}Ma0 u,:,d,:,(rym3:J~(')Uo':JucC'I(y)OU ~a':'I:!~:Ju b,:,e,3('1Uou,:,30C')('1:)o,:,md3:J50 0:J«pu:J0':' u;:,d;:,(rym3J~('1u ':J'b:J5':':Juo u.)u.:>a':>Mm~('1ba('1u.:>a':>Mm~ob m:.5:,8\l?:J0MO;:,'b8:,u:'M~83':'C!?\5,)(ryu.:>WM6J.~6wo\l?:'Cm:'5 W:',P3aoM:J0om. ombC'13aJ•o:P3u(')Q)\505:.8(980.)M8MOJM005\l?':'G0':'W,) \l?')~oM~5MQ) 000 O~UOOG()OU~8.)~~>ou U.)OjMU. MOj(")806Q?0o(,,)Mollm.)5.)B<:p8()(")().): _I L..____:_ M03(")ao5~.)6(")MOb OO~o<B(")5(). O~dOM('15~~o '8('100.): I ___:__~~--------.J~ 5.)0(')60 6~o <t>.)t»o .)Mnu ~,)\!?MOU.)(Q Jomo~u06~()b()OM() .)(Q.)8().)6(). (Q()(Qo 3.)b~boll800~~(")e:,om OJn(QO~.) 83D~.) 3':><!:?(QO~~<!:?O~':>u . .)Mnb O.:>8(')MR~~':>(Q J(,)Modo~<!:?() (Q.) ll.)d80.)5n 3nt»(')350~.)· ~.)0(')50 5~o ~.)M() 30M(')36~~.)(Q 8~)JoGO(Q.)3(vlO5Go3~~() .)(Q.)8().)5o.).u.)~30moll(") J3')<!:?o£3C?3.)(3°Ou') (Q.:>8030(30 boboociob (Q.)811.)b~Mo~om8o~30Md(')O~<!:?(')~ou.)\2.) ll.)a,)Mm~().)5(')~()b 1l.)~Jomoll(") a.)o.)~omu 03.)a~03u 3(')~:JOO~1l· ~.)0(')50 5~o 'b')MO o')o(")oMfiJ03.)3C')(ryodo~~0 (Q.)u.)d80.)60 ~5.)(y)-R3030~00)') (Q.)d003()0) (Y)(")O(,,)M(3 J(')~2000~m.)5, OUOb.)ll.)a.)t»O)<!:?(")u Ilb3.) 8(")bO<!:?08~m.)6 (Q.)8b,)MO:J~.)6 ~t»O)oo(Y)mC'l~b.)lI. 0).)30UO 8M.)3.)~~~0.)5o o.)8C'lO(Q0~05011.)\2.) 8.)\!?.)~o J3')~0£30J.)Goob 8o~bO(Q.)3.)(Q 9C'l30~0)301l (Q0(Q0 050:JMOUOo)ou8:J5u 6050u800t»0 0).)6.)8o(Y)(")a~ob 8C'lU.)'\JM050<.'>b. d.)~0.)5 8030(Q.)(Q (Q.)b.)d80.:>6.)(Q oO':ja~o.) o.)5ub3.)30~~<!:?0 8(')b.)<t>MOOO~OU 8(")u806.)(Q.)1l.)~05.).)\!?8(QOoM 8cnu.:><t>f00()OU (Q.)u.:>o~m05.),.)uomou ')Mboo(T)~oba08mb303.)oo. ~,)\!?MOU.)(Qm.)3(Q.)JoM~,) (Q':>Mm~~, (Q.)a.)~~~ 3oO).)t»0().)ooO')M.:>ll(')(Q:Jll 9(T)£30~",)aol.lm30u Mm~~o 1l.)3~m,)Mo 08(")(300oou a,)M0)3.). ().)0(')60 5'C)o 'b.)t')() (Qo<:go.)36(')fJo6:)l~om b.)fl0:JO~1(Yl()UJ(")~OW()OO, u.:>b.:>8,)Mm~(')u m.)6.)8oM(T)a~O()()o. (louo u.)d8().)6() (Q.) (J(')r'}.)~~6)n rl:J.3~(~.)(3n.)O~M()(QO~~) ~MO:J~U')(g.:>ll.:>'b(')o.)(Q(')O().)oo o.)a(')(»RO~~.)(Q (J.)\!?.)<!:?o.). ().)0(T)60 6'CJo<"b')MOU.'J8.'JMm~oU 5(T)Ma:::l()01l0.)8(T)Mf18'CJ~.)~ j.'JMOO a(3(T)~68.)· 1l.)~'CJa3~0.)5.)~ .)\2.)80.)5011 'J~~80')())') 83M(T)..)ob ")M8(3:::l6~850'CJ~ 0(35(T)()1l b.)a,)M()),)~U, .)ll030 b.)OMO)')O(T)MOb(T),p6(l')6B~oo~(T)l).)b . .)8.)30 \2~)(T)u.b0<:280bO'CJ~0(3(T)~6.).)J311OM(l')36j~0 ,p6(T)6aCl?Oo~(l')l)0l!.),M(l')O(l')M(3.)atJ.)a.)~ a(l')dao~o. obO 1l.)J,)M())3:::l~(l')1l~.)8(T)'CJjo~Ol)~(T)l)oll .)~~OO5.)a\2:::l<;!?.).)~~OO5011oOa~Oo BoI.'!?Oo'CJ~o5(l')M8.)Oo'CJ~0 .)dooooll.). - ------------------------- (').)0(T)55'CJo~.)Mll b.)8.)M())~OOM030 ~,)ll.)o'CJmooou u.)'CJJO())Oll(l') 'C)6')MO,)d3b, M')U')(3.)\2.)llO'CJMooudobo a(l')8~.)Cl?O()'CJ~0o.)~.)~tJ300o~0l)0()0. M(T)8~ooo(3 u.)bO~ac.)<:23.)50~(T)u~'CJ6DGo.)b.)l'.>,)Moo~506 .)~a060116M.)Go'CJ~0 j.)5(T)5B~oo~(l')()ob 0.)5300)')Mooob ~.)b.)V::Joba030, 8bO~30~(T)l).)ao B.)d3b 1999 V~ob aOa~JOo 30MO(l')~O ~.) .)B.)30 ~'CJ5dGo')u05')MR'C)60l':>05 <:!?~Oa<:!?O· Boll aOOMo.)JO())O()'C)~o o.)5c}.)MOO()0l)oll aoll.)l).)80u.)~ o.)6b(T)MGOO~:::l0'CJ~0b.)J.)6(T)58~:::ll)~(l')(33~o~0l)0l)0~.)6 OMm-OM())O,M.)Ga.)bb06~Ol).), ll.)d,)Mm30~(T)b .)~B06ob6M,)(30'CJ~0 b,)..)(c,(T)(30b(T) j(l')~:::ldbob 88-2 B'CJb~oll 80-4 6.)Vo~o.). ----- ---- - 0.)0(l')60 6'CJo<"b.)M()VOMll 0.)8,)M())'C)~0 ~Ol'):::lM.)6'C)M'CJ~0 060m . .)'bMU o.)~a(T)1l(30au5.)())~.)~, o.)u.)OOl).)~·a()UOo.)~.)~tJ300()~J()0()O ')~')ul')'C)cVlO()b.M.)(T)~05 ,PMO')<;!?.)D3UJ.)5~0~.)Oll o.)630m.)Moo'C)~O ~(T)o()j'CJr1o BbXO~(T)()ob,) ~,) .)6.)~\')'bob '85,)(.)0. ().)0C'15n6'C)oCO.)MOO.)D("lMRO'j~.'J\2o('V:lC"lUOU8("ltJ3.)('):::l .)<;!?.)80.)5().).oMd5(T)()u'J~o<;!?Ob J.)u'JbollaoOo~(T)(),)b mOO)(T)O'Jc:::'nb.)dBolll1oB,)flm (p.) O(po~(Y)()ll ::J(Y)30~0v'C)mo Bob o.)5bo~3.)ao 89C"l<8 1l.)d8ool)ll 8M.)b8')M(T)b.u.)dBo01')boaM.)3~01l uO'CJbO~.)3.)Q? 0l001C'10'CJ~b.)d80118J0~0l).) Q?o~o o'CJ~oll::J'C)M()()).8011m3011')M ')MbOl)M()ll a(3oMOa50a360~C'13.)50 b.)d80· M.)(3.)M 'CJ5Q?.) uOMOb'CJ~ 1l00'CJ.)(30')Clo'C)U03Q?ObU'CJa')MO'),.)M ~.)OM30ob 'CJ::J'C)M.)Q?I.'!?OO(l')~ .)M(3OMm ll.)daoll, ')MG OM())Oj.)u,)OMMoll BOOMaO())O())Oo'CJ~.)Mo'CJa050b. ().)6C"l66'JO'b')Mb J,)Mo.)~ .)d311o.)G30()),)M:Jl)'CJ~() .)b.)~o GM~6()ll oOd06ou j6')MO. a'CJ\2ao3.)~ 013001o.)630())')MOl).)'bO.)C"lMo066oM8()'C)c::',1()· aO'CJbOQ?.)3.)~Q?oQ?oQ?.)03oMm3ob.), a.)o6(3 .)bOMbOl)UtJ3~.) _,,------ ~')~M60 6j2>'b.)MO (p~o (P.)~3oM0130110.)8M j80~Ob (pMMll')~')Moo1l8011 0.)6bo~3.)(3o ')Mlloo'O~ u.)d800om.)5. dobo 0.)CP.)\)~3::J~o~oo800 b()OM')CPo1lQ01030b.)l(3'Oa3~o.)6 1l.)00G500MMJ3~03.'>1loooG.)311• MMOMMGU.)aOG500MMll~.)~o.), 5.)o';j003.)MO. M.)Ga~J:)boo.)aoull.)aOG6oOMM lll'_).)Oooou. 0')OM(30a(')U01.)5':'30 cpoepo o6~OMouoll u':'o.)50 o,:,bep,:,ou u,:,bo~.,Oa<::!3,)60~MOOO. 5.)Oj'a03MOOO'aooG.)3u u.)caja3~o.)5 J3~Q30oU cP':' O,)OMOMR03o,:,6 ':'d~J.)~jMMoom. R000130UO·)5b.)J'J01M00001U,)05l'.lOMOUMO~MO,:,6UX.'>(PMOOU oOll,:,boo OMG::JOJ~OJ3<:!::'03.) (p,) dobo OM01-0M0105,:,\)o<:::!'o:ll,)bO~olljca~ooM .)d~oll O1.)MO,)'bO·OOCP')MOOOO1 ,)b,:,~o 5.)oj003MOOOcp.'>6JOMUM6,)<::Z>jMO oM6')(3000oo11(P,)G3011'aou,:,booOMO'b':'~OOj~O 6':'OMM8oa,)~o.'>6 86oo360<::Z>M3')6o') MMOMMGu')'bMo.)(pMoooll.'>(J)3011 • .)1l030aMdao~o 8Mb')o,)M01~Ooooll')013°u. Q?.'>.'>U.)bO<::Z>OO1 ,p5cpocp,:,~oll H3Q~.)'bO O')OMMRO'O<::Z>O ~,)CPQ~0010m30uo~ooo: <;:?,).)ll.)bD~DO)J,)6<;:?o(f?.)~ouuolljllOOOoo (f?,) 6.)J<::Z>M3.'>6QoDoo: MMOMM oO')<B')lloo(f?om 1l,)d')M0130~Mll j'b05,)ouo ll':'ll,:,a')M01~Mb aMu,)a')Mm~oll J.)6(f?o(f?.)Oou 00ll,:,o,:,8011Mo,:,u? UMJ~O':'(!? aou,:,o,:,8ouo,:,.aMb,)l')j~o MQJMo06<;:?':'Gooll0.)\)03':'. 0),)5,)a(f?OOMO,)'bO 3,:,M.MMOaO\)03l>,:,b:Jmo<::!or)uOJ~o J,:,5(f?O(f?')~OU0130U LJ.)d.)(o)Q')30~('\b ~'U05.)Ob() b.)u.)[j.)(')o)<!:_n(')b0(' }b.)a.)(ixn~b u~j')Mm~)J~lf'l\) .3')(o)~.)oJ50()U')OJ3()b 'Un .)lJ.)ffl03.)~ m.'>6.)(J~~o(')o.) ,j.)01\).)Q?oo6n J.)6Q?()Q?.)Onb aoh.)0oo n&z3("}(»o.)Goob o(')dn:_)onb",b 0,)0(') b,)!:JD6:Jo:J~() U.)d,)M(TI3D~f'lU ()~U00<30ou ~a.)<;:!~Du b.)bjf'lu :JU.).10Mf'l:J~.)md3:J6o 0:J'B.)u:)C).)uJd.w,m3:J~Mb ~'b36J:Jb("l U')U.:.8':>M(TI<:::'f'lU Of'lU')O')Mm<:::,ou m;:,fua<;p:J~rvW.)'b:J.)u.)~33.)<;P ~,)Mb.)<;pO:J6J.)6wn<;p"C(TI.)5 <;PJJ''300M:Jl)001. omtJM301, o:J"3uMm Vo6.)8<;P:J~,)M:J M:JJMa:JOQ?.)(30O) <;po)<;p.)~bM';J5f'1010'0° o~bCoGoob ~o.)I!?<!!':Jbb.)~3-f'lb. o:J60ZlJfu: oodl.lt..'Jn01~ O:J"3Uf')Ud;'('I01-:::J~'().)~6ocn, r'>8J(')~6Q?')~(,1Mnb 0).)5.)8<:!?:i)Me,.): V:J3("O, .)3.)<:!?~lanJr-ll.ln ('">J.,iMe06<:!?.)OI""'lMnllOO~8'8(')5n, a~>odoM(')6'CJ~n <B('1liO.): 1.1-0~60 ~oom ')MO~ 3.)()(){"}b.'J50 (p.'J J:)<no~~o5~oboDM() 3o(i'){"}35:)o.'J) b.)alJ~M:JOMo30 a{"}3.)~::l(,,)o::l0()~o::Jb~~o()b 8o,b(\)m 0').'JB5o.'Jf.b\!?.'J~o 3.'Jb~bolJaO:J(')~(Y)oo~ 01'106(")0,) O~·.'Jp'5n.J o.)~,)\}tl3:)6~:J<'>nLl (9.'JO(')-:::JJ()(900I!:'')(g 8o~::JonL;.. (Joun ~.)b,)'()-:::J01::J(l)()b,) ~.) QJ.)(.330U ,:]5')M«' ,1M(l 3ci)n6Go.)~~o b,)(;)ODO~"('10b o')\!?.'J<!::'o.3(1)('l~JLl(1':'JI.!:'o(9.) a(")M.'J~'C:fJ() .)3()(")M()L~::J()OCl'lo'::JM()<J.ln-:::J~)~Ma::JolJ,)~.) u,) CJn <t)1'10.'J\!;,I('1:)O') (l)')O(Y)()(»P.O(,1Q?.) a(Y)j80Q?o ,p5M58Q?Or:,~oob.) cg.) 1l,)b.)a,)Mm~M 30.)dooJoU c:.?(f)o.) GMW6oO"l o.).)P>6o.)u.),hf)O)<!:'8()<'}030 Q?<'\3':Ja06(X)oolloja,)MO"l~<!:,.)Q?oQQ?()J50u, \!?.) llb30UO .)C()p)oll8(Y)uo05011~5')M0 + .---:----:--, \!?.)jollMJo'J<!:, BC"l3.)<!:'J(Y)0oob .)b('1'J~':Jr:,\!?.)Jj6:k~'J.)~'JM.)\!? '06J(,1a()baM~3.)MOMO()0"l ~- o.)o(")o<,>RO(Y)cg.) o.).)R6p,)0"l3()cno.)53()0"l.)M~ooll ';J5')M(), O"l.)~nb()J!'l(v)~u()';J~)n 0"l30Uoo~b O''1Q?5nu oQd:J5nb n60QMJUO \!?.).)ll.)bJ~om J.)6cgo<;!?.)On\.) 830C:::'.)'bO O.)()MM~O'J~O <;!?.)<!?oOomn 0"l30UOOD()o: 6.)(J)<!:,~ O.)Q?aMIX)8ou.) I bM'J<!:'HM'8011.)\!?.).)b.)~o <!_)<JbUbb:)<::::'om J<J5Q?oC!?.)~()1lb()lljb~O~o Q?,) 5.)J~M3.)5:J()8()(): MM'6MM o~p<8.)b:JoQ?om 1l.)d.)Mm30~M\.l ,p6<:!?()<:!?.)~ob OOU')O')OOUMO.)b? ·~~·{b35.)O\.l()b.)b.)abMm~b aMb.)abMO'l~Ob 0).)6.)0(QOO(")Ob'bO b.)d,)MOJ30~(Y)b 'J'b05.')Obo b.')b.)fbMOJ~(Y)b O(Y)b.')O,)MOJ~obOJ.')5.)o~Oe,(Y)e,.)'bO .)b,)MR83.)~ b.)d,)MOJ30~(Y)b .3,)M~.')o056ob')0J3ob IS.')Mb.')~o05o I.p5~o~.)6ob oOb.)bO() o5£3(Y)MO.)Goob o(Y)doO()obb o.)o(Y)b.)l::1050()O~o MOJ(Y)o05~.)Goob bO.')5~,)MO'J~O £3(y)MO') ,, \1:-------\ _- • C2h~ ~ ~1d~ C'rnhifJ@:Lwen'~j_~3~"?~1'\; • b:>8:>MO)~0l)M030 Lb3~stb:3>J ~:>b:>l)~O)Ol)ob ~5:>MO ~:> 3(")83000500:> e,.~ t31c1¥, ~cr hr-rfd f)\)~~Irm6,) '" ~ IvSJ-.J ~ ~ ~ ~R dJv ~s£j ~Jk~ ~ 01':5 ~~Idls"j;'~~i 2. J ChA'~J 3,'" \::~ J 0, "jif/?, F· (J-s~ t) • Click here (Q enter text. ------~ ..---.----- --------- b.)d,)Mm30~Mb ~<t>05.)ooob.)b.)a,)Mm~Mb aMb')o0Mm~ob m.:>6.)ocpoBMB.)<t>O .:>b')MR03.)W u.)d,)Mm30~)Mu J,)M~.)a060ou.)m30U ~')Mu':>C!?085o 3.)5cgocg.)Oou oOu.)bOB05<aMM8,')(3oob aMdoOBoL\.)ll~.)aMb.)805000~o b30Go,'>~'CJMO3omb30MoU <aMMo') b.)d,)Mm3:)~Mb o'C'Jb6o(}oob 'C'Ja.)c::?~:)bb.')I).1Mb:)b.).10MM:)i).) md3:)6o 3.')b'C'Jh:)l)ob.)d,)Mm3:)~Mb 'C'J'b:)6.):)bo b.')b.)a.')Mm~Mb aMb,:,8.'1(.)m~ob m,:,6"a<;!?:)I)('1I),:,'b:),:,b.'lMB:J3.')<;!? \).')(')b.)<;!?():)60,P6<;!?o<;!?.)6ob a:)b.)'l3.)b:)I)~".)<;!? omhM3m. Q:J.)3bMm \)06.')8<;!?:)~,)M:JJomb3.)MO <;!?.)<;!?.')'C'JI)M'06!"lm 000 0'C'Jb60(3oob 'C'J8.)c::?~:)bb.)I):tMb. .)1:?6oCl6'C.J~ 3.)6cgo(!?.)60'l.)6 ~('1~'(") .30~lOMQ?aO .)(f> CldM5o.)'C.J(f>mo::lMOIM~OU f).)ooO ~,)OM(3<t>O~::l~.) Q?.) ')M o.)03UJMo::l66.)MOU ?>.'lJOO'lO!)ob 1l'C.JM30~o. ~, o 0 ':'M 005M5cn Bob .3MM<a:JUO<CJ~ J3,:,~osoJ.)Oo,:,u: 3':>Mo':'(p 0 005M5cn U.:.'Cl'CJ':'~MQ? ob .:>MOUcnd386o: ('1lolJ~~~ 1. MMo ~ 6000 ~M~'BolJ~~) 3.)60MIJ50~':', 000500':'. JOcn()~()U()5(p()U()OMO!'l.:>. 8M3':>~)OMOO~OU') (p.:> .3,:,U'~:fbou8&.')o~0()\.) o.:.a.130~)3':>~MO,), JMM:Jdl'X')~(ylO') aM3.)~:JMOOoo\.). <a05.)6u'0MO b()a,)Mcn~obaM~3':>MOMl).): .)5 Q?.) uO<~'0u~K) bb3':> u.:.8u.:.b'0M[)OM030 3.)~~oo'0~:J!'looo\.) oou.:>0.:>80\.)0 .:>5 Ub3.) oO\.)~~ooob.)\'), 2. .3Mo6Go.3'Cl~('").o~, o.'>(P.'>l5tl3000~O()C)1J (p.'>a('").'Cl.3o(PO<'>~.'>(Paoc;:Woou 'Cl5bMO (pb 'bOob3~06ob OOa.'>MO)aO(POo('").o~,3C)("')(')36'Cl~o lJo80.3oGO. oO'Cl3.'>~('}o.'>, .'>U03:J3('").~oOo.3'Cl(Y)o .'>5ub31> 6o'a6oQ) 8o'CJJOMdr'):Jo~('1('l~, lJ.'>a~(Y)0)~o.'>6r'lo~: 3. 0).)3(Q1>.10Mn~r'lO~. 1J~.3'Clm':>Mn08r'lGoooolJ a.'>Mm301J 'Cl6i1(Y)0, 1J.)IJ.:>a.'>Mm~r'lOO I5i1Ma.'>Mm'Cl~(l (P.)3Doo, M('").a~Ol)O()G 000 a('").5.'>Vo~Or'l()Q?.). Mr'lOr'lMG 8b.'>MO, Bou Vo61>.'><;:?a(pOo ll()lJb~()ub.)a~Mm~ooMn3() OM.)~c;pooolJ .)MUOO(')o.:>, lJ.)a('1Ll.'>a,)Mm~r'l omo,3olJ q_>.'>G3.'>, ar'lu~B.'>MO)~()Ll a.')<;:?.')~)n Vr'l(poooLl oOLl~().')aouo dG03.'> (p.) q_>olJGo.3~n6'ClMo lJ~a.')MO),)~\),)MCk'1.0oou ao8Q?b5')MO(Y}OolJ~l); o ')M .)Ja,)tlr'lCZ30~D('lU 4. 0 ,).3cb~r'l~o~O~b u.'>vop.)50 CQ.) ar'lM,)~'C.JMO Ub<Q(')o,)q_>('").Oo.)oo. n'C.JMO(pOj~ O·i)('l") bJa,)8('").CZ30~O{,)lJ 1. a,)OoMO~~MO ,(hMOb, p(bM'Cl~.'>(p oao'/(o, dG03.) ooo.'>(Y)Q) ,),3a.'>8C'l£30~()!)u (Y)Od'ClO.)(30') (3?.'l .'l30r'lcYloODOn O'C.JMO<!?O~~ \)MOOOOFi>6'ClMO)oOP)0)f'100b boboccoo (po')1).'>(\1oubo: 0 ,)Ja,)8(Y)CZ3~)OolJ ¢\lM'Cl~"q_> ,)JO,)8(Y)'l30~Oou'""' 0 80JOMU (p~ 1J~.3M(')GOlJr'ld,)6('").58%>DO~r'lOooolJ, .'lc;p.xJo,)50lJ D£3~O('l:J('lolJ u,)a')M<;>~lJ ')~bao,)50u 'ClCZ3~oo,)(Jlo') 03MM3'Cl~o \')')b.'>a~(')O)~b. 3MOGO(PD500~d' ," Gr'l<;p50u o O'3(po aou 0 an5nB.'l~';JMo 0 b.)Cl'CJ.)~(') 0 3.)600 :if a6~().)6 .~.'>m b,,8i>,.<!idl~ou) - \'" ll.O" . .., (pr'l50: ,PMOO o Bo.10MO °DCZ3.)uO!).) 2. o')6,)~OOO,3'~MO o')<Q(\')(Y)360oouj5~MO <:!_l.) 3Mr'l<z30bo'Cl~o Q?.)bo'ClO)O!)'CJ~('").o') <:pi><:p.:>a.')'XoMoO~(')O.'): oi>ar'lCQ?o~o('l.), o,)<!?.)V8300o~O('looob 3. .'>'bMou 6.'>m<::?.'><:!_) <:!_).'>o.'>(£?0<'10000U,<::?<'100J~MO 8u'XO<::?('")t)ou.'>(£?.'>.'>6,~<::?o'bou~5.'>(y)o, o.:>8':>Mm'J<::?.)Q?080~38<::?:Jt)oll oil611b3')3al)';J~)n ~6.'>MO. llb3011o .'>'bMoll o<'1moo60oom 8<'1u806ou ~5')MO, QO':><'1o':>, .:>'bMoU B<'1llBo5nll oOll.)d<::?:J!)~"(")[')':>: 4. 3';J5do~.)<::?<'1(')'), oM(")OOU0<'1~KPM0<'10.'>.Q?':>O<'1';JJoQ?:J()O<::?o .'>'bM<'135:Jool.l ~5.'>MO, l.l6M:JU~<::? uoO~.)OO,:>dO O~d')(,,)OOU ~5,:,(i')O. 8()'b,:,5Q?ilU.'>b~<::?(")(,),:"o05:JXDM~<::?O ~6')M-P,303:J(')o: 5. uo.)b<::?OO()ou ooo.)(>}m QO')<'1t).), m3omo.)63om.)(i'):J()OU ~5')MO, lJ')<'1«3oun JtJ<::?O~~' .:>b.)<::?oG<'1<:!_)50b (£?.'> ~6.'>M:Jl)ou ood060u 050:JM:JlJ(), 3M(")I8:Juo';J<::?o V3Mm5011 3<'m~~aO()(jo 00d06o<::?o C<'1(g6ou.) (g.) ';J5,')MOl)ou 3M.'>::l60J~<::? u.)d8o.)6(")o.)oo o.'>o(")~050l),'): &?6.'>Vo<::?O(")l).), o G~<:!_)o 0 805no':'<::?~M() ~ u.)a~,)<::?(") 0 ,P(>}oo ~.'><::?o,')6 J')MoO -~ . 0 8030MU ~OI8~~Ol'>:' ,6. o600o~oo30U o,:>o<'1R06ou ~5':'MO, o<:!_)QOOOUil <:!_).)V05il<:!_)~O()Ot)olJ V.:>8<'1!:JQ6ot).), u~a0060QM(,,) <:!_)b 1.)1535 3~()<::?oJ':'OOO()O, O~MO(gO~~() [] G~Q?O 0 006()O':>~~MO 3M<'1180lJoou.'><:!_).'> u.'>'b(")o')<:!_)<'1DO()U \)oo':'0D \l?.)auilb~M:Jt).'>: 0 u.)~,:,~(") 0 J.'>MoO ~d,:,<::?o.:>5 J.'>MoO 0 OOjOMu 0DI8.:>uDt).:> lJJJ,(;J(.)l~lJI..!.:)(')lI~~:.J{jj~)bo b.)hj(br)tJ1~y')<'1li Cl(')bJ(b0)m~)ob \.h~:Jj(.)U>~3~J~'(·lb3.)0~').)(J85l~)nll.)m3()b U').)().)()<3?8()(')(\:/b:_) ,,>b')0)1\J:pl..9 \i,)M\).)<:!:')o850cP5Q>o<!?.)l~ob aOb,)bO() 05C(lC'1.MEl:)O()o\J oC'ldoQ()ob.)u O.)1lC'lb.)~~)5800C:::'()b00G0.)<!::,'CJM()Jomb3')MOb «3<'1M8.) \.).:>j!>M0138<!:'C'l\.) O'C)\.)()Cl(}()()\.)'C)a.)t;:?~'8u\.),)03 C'ltl 8\.).)3oMr18o') Qlj3850 3.)u'C]b800 tl.)d.)M0138~C'l\.) ':.J'b::J5.)8uCl t.]l.\5"uWOOr·lO:)'b;) .)L.~Mf\03~Q;>\l.:.MU".;Q085p ,p5CS?()CS?':>~1()U'ilO\).)~pLO~<:::::'.)1£> ol)"lbC')3C»' o;:P3U,'lOl vr15.)d~:J(),)rr):) ,lr1Q)b3·1c",0t~):' <::\:'"'006''00<')''' non n~)LOnll()nl; 'Ofl')<!'?<:::::'Oll b.)03Mb. 1l.)\):>8.)(';'l)I!.:'l'1L,()l'lL:)tJ.)l;lO>(~'t)b C .)~13n(lG':.'J~' J.)6(gP(g')\.')01.)6 \,l).) .)(') ()(')~)(,l 30(" O(Yl(goo ')M CJjl'16o:" 'C)(0Q)OOMOJC'1000 f>:::.ooO o')OC'1G(goC!_,,:)o.) o.)J8b d('la~)GC>')rY)oll o.)J0010onllll~(')3oC!_nn. aob 3M(')'80bo~~1 J3')~o'80J.)Go.)b: 0 ')M 0Go(')!.'>m 0 oG5(,)()(j) \.l.)o~.)~(YJC!? J.)(Y10.)Q) J.)C)n(')\.)G~ll~J,JJ01Cl~il:,()5~(lb()~l':10:", 000600,), o.)aj3nM3.)~\·)~.), BI'13.)(::.:':JPll);.)()ou. '8n5.:.51..1'C)(;'(l no')(.)o1<!_onbi.lC'ltl3')(Y10(')O'): u 0(')3J~ 'J(,)l)~)O()l:,.) JI'l(;)oj()~(~_'('IO') .)5 W.) bb:.F' Q,;l.) un'b~u()8 3.)b~bnuoM()~(')()nu 0ou.)o.)onbn 1..I.)ab.)b~(~O()I~o3n 3.)~C!?O()'C)~o()o()nb .)6 bb3.) oObcY''CJ<:::,oonb.)b. 2. JMn50o.3~~C"l()'), 'O.)<:!?':'CO::J300n~o()n\.)<:!?,:,aC"l~Jo<:!?O()~':'cg8n<:20C'Jo\.)~5')Mn Qno':'(Y)(J)(JO<:!?O~C"l()'), 30MC"l35'J~o \.)o(J6JoOO, oO'J3.)~C"l()'), .)\.)030 3C"l~060j~(.)O cg.) 'bO'O.'l3~o5n\.) .)0 ub3') ooo5o(J) aO~j::Jl")dC"lO()Q..YlC"lo'), O,)(:bMOl~O.'l5C"l()'): 3. (J).)3C9.)3-0C"lO<!:_'('10'), u.)J'J0"l.)t')O ooc"0n:)I:)OU O.)("1)30U ~5')Mn, Q?.)3:)1)(), ('")(,)a~OO'ano 0'00 onbb~'nub.)a')(;'O)C::::':JoMn3() oC' ,l;,)o;,(')m~'()\.) OC"l6.)\)o~0C"l0C9.), ()M')~<:!?O()PU MC"lOC"lMO Clb')M:), .)v)bO()C"lo'), o.)(?')c:::'o V\Y)<:!?O()oll oOli')0.)ooho \.),)o.)u,)("(J)Q_ ...."'on V.)(r,O')MOl'JC:::)O J(~03.) OOU I.l,)OC"lU,)O,)MOl~(,) <:!?.) nonxo. Vno.).)c.:.?oI..\)Oo !)(J)nJou <:2.)03.), 0003.) dob onib(rlOl (:gnuooJQ_"n5~cTln U')O')0Xn.)<:::'\1.)(i·'U('I:)()nL(k,d\.9nou(Y)~PJo()ll.)b: o 4. .Jj(b~J'·''[IC1~'JOI.l ,)('1 \.).)d8o.'l50 QI.) ~ .),~Cl.)tJ(')C(3()<::,:.Jol.l~1~l:':I,)C..Q a(Y)(>1')<::'~MO c')oJ'JO.)Oo') .)jO.)tjC"l«30<:::'Qoll 0 oO,JoMb a0«3.)bo0.) <:!?.) .)3~)C''lM06000 \).)'b('" l'l),)I..\),'I:l('l.)"Bn,n~0Kl<:!?n~'.J<:::'\It')0:Jo(J).)6 'J(Y\()n~(;"0l(,")00U o .)(v) .)Ja,)~I'IV()\.:..."OL)u 0 .)j(J.):Jl'l~VH.:::::'Oou dfC0~'J~1.)'~:' .)JUJ'jM'!jOQ:':J()U 0.)(.1,I(.,n.)(::~,Vjl',n <.!:'.) U.)3e·'('ll.lQUl'l .pl.)!' ,btJQ.)Jo~\(,,(~:)O"l:.. a" 1M .,ll. "Q?.)dn.)5011 'JV~IOO')O)') = C an5(1o.)~'':J0( O~'1Q?(I O~MOcgO'JC:::' 1 :J3MC"lJ'J~(1 ~M:Joob.) \2.) \J;.,U()')OlO(9.) D.)MObbo: 0 onjoMI.l 0:)«3.)0:)0') "\..9.Ji.Jo.)6ou ~£3C::::):Jo:J()OU U.)8,)MOl~oll u')ll.)(J.)('"l(J)C:::'MU J01000<:!?o50'Jc:::'n (5.)0) L,)lJ.)(;'(ll~'()b) 0 ll')o~.)~f)(') 00 ';'J.)\):)l.')" 2. .)5.)Q_ ....nOnJ'CJMn .)'b(>lM350onll ~5,)<')n <:p:, 3M(,1C?30uo'8~n O.)B{'IO<:!?O,Yl80'), o.)<:2.)\)~3:J~o~':J~::J()OU (9,)U:J(.\~JOl::J()'C)<!.."'C"l()') IJ?.) C9.)(J"X:)(,1~1b~M[)'): 3. :,''o<'1011 6C>01~.)<:g <:g.) 'O.)cg8r1<.308nll, ~(')'On3'C)00 o.)a')(YlOl':J~l.)Q? OOOtJ3::J~o()nll -;_:)5')MO.llb3nl\o oIlXO~1(')()n\jc> <:g.) .)5.)~n'bnu .)'b(V)oll o(')Q)(Jo50[)()Q) 'C)5')Mn. o(')1.l8::Jool\ 'C)5.)«)o. c::o')r1o'). o.)51.1b3.)3:J()'C)~o .)'bMO\.)o(')\.)o050u (jJb.)a~OO(!'2r1()"): 4 ,1~)l5~h.')';J')(~(>lO;). 'U«)"lBnuac')::J3")(:):)r1()').Q?.)8c')':.J3n~Jl)o<!:_()().)'b~)f')350oo11 'CJo.)(-)n.b6(Y)8Ll'C)~ Ll(lC)'~:PGn:Jan8'C)o')r1()oll 'C)o.)Mn, Sn'b.)5CQ~,LJ..)b'CJ~1(,1().~. a:J58'X:il'CJ~10 'CJ0<'lM-g3:J30on: 5. llo.)b~O:Jonl> ono')M01 C::O.)(')O.),~n30Q)o.)153nO).)Moooll 'JD')(;')o. LJ.)(Y)CZ}ollO J'J~6'CJM,,) . .)b.)~o (3r1c::g5nll.) CQ,) 'Jo.)M:Jl,>nll ooo06nll n50~Y;'011o. JMr1<8:Jb0':J<!:_V10V30)0160ll 3('1(")'0(\'1,)00000 a(')5.)Vo~:Jr1l).), ClOdo5()~)n Gr1cponll.) (9.) ':::JO')0):J(,)Oll JM.)d6nJ':J~ llc.joo.)5(,)().)'aO O.)0r1t:J050(),): o G'CJ(!?Cl 6, ~ ao6oo.)~'C)(r,O 0 L\.)a'C).)C!._V1r1 0 J')MOO ~.)~n.)5 ,pM~,n 0 OO,JncYlL\ClOCZ}.)uO().) n5o(3().)()i'3nll 0.)Cl(Tlf~o5n\.)'jo,,(;\n. n~:J8()ob.) Q?.) f.n5.)cp')~l:)l)oonb ~).)ar1!::J:J5J().)lI.)oooonoflr1 ')'CJ()~'f\PGnoll(1. o'JM0(90v:Ic::."( .3<"I(,l'(lobnl~ll"(\,)::> v.)'iJ'·'lo.)CQr1:)onll ~n5.)(j:.J Q)..)ob.)b'C)01:J0.): I I I I I ' It 'f (p.) lIb3.) b~rl~<">())30~(')lJ ~'b06~OlJo u.)lJ.)8.::.<">())~(')b 8(')lJ~8,')<">())~ob ()).)6,')8Q?O~(')~.)'bO .::.u.::.<">R03.'lQ? b.::.d'::'<">())30~(')lJJ.::.<">~,')8060ob,')())3ob V.::.<">b'::'(QOO6o ,p6Q?o(Q.::.oob oOlJ0bO~ o6<z3(')<">80GOOlJ a(')doO~olJ.::.lJ O.::.a(')lJ0~K)60~O~O lJ30Go,::,~'3<">o 3o())b30<">oU <z3(')<">8.::. lJ.')d.')M(J')~~(Y)lJ ()~bt~Y)Goou ~a.')I::'~8u b.')~3('lb 8u.')3oM(Y):J~.')0)83850 3.')u~bQ~() U.'>d.')MO"l3Q~(Y)U'C)'b86.'>QUO b:>ll.')8.')M(J')~("l1l a(Y)u:,a:>M(J')~()ll m"'5.')a(QQt:>(Y)~:>'bD.')1l.'>MRQ3:>(Q ~.')Mb(QW50 ,p5(Qo(Q.'>Co\) oQll.')(lPllQ~<::!,.')(Q. 'O(J)bC'13m• oQ.'>3U(y)Ol\)o5.'>8(QQf>.'>I"J:) dO(J)b3.'>t'1O(Q.'>(Q.'>~~M'::l5(Y)(J) 0'00 o'::lUCoGoo\) <l:J6oll35.:>: ~:rl~ -06<9-' <l~ll<'l1J d~~, '::l8.'>I::'~OIlIl.')'O.1(Y)Il. 11-0.>60 0M0czJ00m I o .'>C?50o~~ 3.::.5<!?O\!?~m.)5 \!?.') .')M B.)d3U J(')B06~')Mob ~ ()(')~(') 30t')O(')\!?(lo ')M ad(')50.) ~MmoQMO)('1()ob M.::.oBQ ().)BC'l(3<!?o~Q().) ().')3QmQ()ob b~M30~o. ~----------------------------------------~ 0 JM o(36('1l'lm 80u .3M('1'l3::JUO'C)~) J3J~o'l3oJJ(3oJu: 0 o(3~l'lm uJa'C)J~('1(? 3JMoJQ? 1. JJoor'11l50()J, JOQ)()~U05(?OUOOMO()J' a(,13J~'or'l()oe,nuJ (?J J.')u'CJbouoOO()~('1()nu 0ouJ().')oouo oOo6Ql'lJ, o,:,8.13()03J~('1()':', d('1(">od6'C)~('1l'l':' (?.) ar'l30~0('1()O()ob, 'l30505b'C)MO b()a.')MO')~ollar'l113,)M0('1l),}: ,:,6 ub3.) bo,\)'C)1.l60 o0800b'C)M::J()M030 05 3,)~Q?O()'CJ~O()O()ol.l b03,) a::J\.lM'CJ~O()ob0b, 2. 30()5Go:3'Cl~1)1>. o1><:p1>VB3aGO~a1)oll <:p1>aC'1'ClJOQla1)~1><:p 8ol,?01)oll 'Cl51>M() Ql1> 'bOo1>3~05011 Bo8')MO) 0J<:POoC'1I'>1>, JOMC'136'Cl~o 1l0BCJoGO, 'a0'Cl3')~C'11),), ')ll030 3C'1~OCOJ'ClMO .:.6 llb3.) 6o~5oO) aO'CJ30MdC'101)~C'11),),ll,)a')MO)~o') 5C'11),); 3. 0)..'I3<:P..'I.JOMO~C'1(')1>, b')J'Clo)..'IMO 00C'1(30000U 0..'l(0)3ob 'ClO1>MO.h1>b,)B')Mo)~C'100 V..'IMO,)MO)'CJ~O <:P.)301)0. MC'10~01)ooG 000 aC'16,)\50~0C'1(')<:p'), MC'1oC'1MG ob1>MO, Bou \506')')l,?o<:POO 1l01lb~01l1l.)B1>MO)<!."8()Mn30 1)M,)~<:P81)01l ')MllooC'1o'), ll')oC'1b1>o')Mo)~C'1 OO)oJoll <:P'::'G3.) , OC'1b..'lo,)Mm~()b <:pollGoJ~06'CJMo 4. a,)c;:>,)~() VC'1<:p8()ob '1l8b.)(),)001l0 OG03.) <:p..'I ooox,o, u..'lo..'lMo)..'I~\5..'1(i)aC'10(')ob anO<:p()6..'1MaC'100b.}U: OG03.) u.)dBo..'l5n Ql..'l OC'1M,;~M() MaJ'ClG..'IGo') <:p.) ')30C'1MOC800 O'ClM0<:P0'Cl~ u..'I'bC'1 ..'lQlC'18(').)oo. ()'ClMn<:po'Cl~ \)<'WI'>O).)o 'ClMO)oOMo)C'1eoll b.)Uo.)O)o <:p,::,b.)Moubo: Bob OOO..'lMO) 1J(r,~b..'l Ql..'l b..'la,)MO)~oll (01)0) o 1. 8..'1(.aX)MO,)~'ClMO<;!?.)u.).3(1)(Y)G:JUC'1 J,)bC'1oB<:PO()<!:'(Y)()Qooll,')<;!?..'IBo.)6011'Cl'23~O()oooll oC'1Mnll. .)(!_).)oo.)60b 'Cl'i9~Oo')O)') 03('Y)C'13'Cl~o b,::,U.)a.)MO)~U GC'1<:p6ob o G'CJ'Po 3MOGO<:POOO'Cl~o U..'lo.)('Y)O)~nb) <:pC'160: 0 ao6na.)~'CJMO 0 b.)0';J.)\!:?(T) o ooJoMll OO'(3-)UOo') 2 . .)6')~oCoJ'Cl('Y)o .)'b('Y)C'1360!)oU 'Cl6.)MO <:p,::,.3MC'1robo'CJ~o <.!?.::.b.::.o'ClO)Oo'Cl~C'1o') <:p.)Ql.::.a.::.XO('Y)OO~C'1o'); o,:,°C'1(3Qlo<!."O°.), 0..'lQl,)\5l:J3000~O!)oooll 3. .)9)MO\) 5.)m~.)<t> <t>.) ~.)<t>BMC8aol.l,~~O.3~MO al.l~~ol.l.) <t>.).)6.)~o9)01.l ~5')MO, ~.)a,)MOJ~~')(!? BOOtl3J<::::'O!)ol.l~6.)Mo. l.Ib301.l0 .)9)Mol.l BMOJBo60~001 BMl.IB05ol.l ',J5')MO, C?O')M~'). ~.)5ub3.)30<'>'Cl<::::'o .)9)(')ou BMl.I005ol.l ·aOl.l.)d~O~~M5.). 4. ,3',J5d6',J.)~~.). OMMaOUaM83.)(')OM~.), <t>.)aM~O<t>Oi.'JO<::::'o .)9)(')M350()OU ',J5')MO, UOMOU',J<:::' uoQ',J.)G0.)oo a~O')Mi.'Jou ',J6.)(\)n, B(9).)5<t>.)l.I.)b',J<:::'M~').ao60XQM~<::::,0 j5')M-R3J30~o: 5. lJo.)b<:::,OO~ouBoo.)MOJ C?o.)(')i.'J.),OJ30OJ~.)630OJ.:>M~OU'.:)5')MO, U.)M<B0UO3~~Q',JM'), .)b~o GM<t>50u.) <;p.) ',J6')M~OU Clodo60u o6()oMouo. 3<0M<BQ1.IO';J<::::,O V3MOJ601.l ,3MM~M.)80Boo oM5.)\jO~OMi.'J.), (jOd06o~o GM<t>60l.l.)<t>.)'B5')MO<'>ol.l3<0.)dOo3',J~ u.)doo.)6('1().)oo O')OMtl060i.'J.): v.) 6. o6oG0.)Qo30U ~.)aMP,06ou 'd5.)MO, 0<t>OOi.'Jou.) <t>.)\)06.'J<t>.)<;p::l~i.'Jou BMl:l06::l().), u.)00G50o<'>M <t>~ub3.) 3'B1)~()J.)G()O()O, o'BMO<t>o'B<::::'oJMM<BQUOOU.)<;p.)lJJ'b('1~.'J<t>MO()OU ljo5.'JClO<;p.)ou.)b'BMOI).): o G~<t>o 0 ao608.)<::::,'<:flo L u.)&::l.)~ 0 J')M~O x d.)~m5 .3,)M~O 0 aOJOMU oO<B.)uO!).) - t),);j:'c'lm3:1<:":'(') 1I ':J'b:)li':':lLlo ll.)J:)I()O):~O~F)ll ll::.b,:,(J::,0)0)<!.."1(·) b 0(') b,:,6,)(;)01~O h Q"l,)5,:,8Q?O()(Y).1).) 'bO .':>lJ,~(I1P,[J3::'Q? J.:>(;:,~,)o066ol>.':>O\3(lll V.)Mb':>C£lQ850 ,1.':>5\,,\_)o(!?.)Oob oOllClb:)o o6'B{,)(.)fjClGoob 8!'1dn:)oob:,b o,)a(')b.':>~06QE~O~o b~d~(Tlm3:J~'('lll C'l'C)b(.')oOnoll'C)a~I:!~Oh h~e..1~lh ObD.',,(Tl("):J~~mJ3060 aO'B~bO~~ h~d~(Tlm3t.J~('lb 'CJ'bt.J6~Obo h~ll~a~Mm~(~h a(T}ll~cbf')m~()l> o)~5~8W~('lt>~'bO ~b~Mf\03':'W \i.:.('\b~WOO5 J~6wnw~(.')m~6 W~J~3a(')c;)a()()m. Ocnb(,1301•8:P3hf"'01 1),,5,~dWoo;:,(I"):J MOJf"la05W~(3n.:. W~ W~'C)oM'CJ5(")OJ ,,'On o'C)llooG(')ob 'C)a~I:2~OIlb~031'1b. (i)83M685~,)l'>('lMOll~8~' ::J~8dd(\)M6J<!""(')?3{')1l6 I, r aSJ.{V>h~Y'(S'Q::' '~-"&,.,.f\,-hJ'~"'.) • (\?,)i3M~O(\?:JO<::'''M~,),an~:JMdM:J~~M~,). e:: Jh-v,?d-"'tr' ~\_-" b,)a')MOl~O,)6M~') ? J. a, I tl \.' l: 1 L ('>('IO(TJ(~ O::p~pu:J()<3?no' ,1.)h(90<3?;'Cnu u..,~,:,(;'m3::J~(')u 'J'h::J5.)::Jun \l,:,u,:,8,:,(i)tnQ:.:'P1u 8(TJu:>8:>MCTlQ_f'lnU 0l.)5:>8<3?05(TJ(,):>'b::J O::Ju,:,~.~Cl()ll(TJO:'bl r t..... erne. 330310114535605 საქმე #ბს-33-32(კ-16) 28 თებერვალი, 2017 წელი ქ. თბილისი ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა შემადგენლობა: ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი), მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ვასილ როინიშვილი სხდომის მდივანი - ა.ვარდიძე კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია, წარმომადგენლები: ი. გ-ე (23.12.16წ. N1/0117/16-11503 რწმუნებულება), მ. ძ-ი (23.12.16წ., N1/01-17/16-11503 რწმუნებულება), ს. ლ-ე (16.02.2017წ. N1/01-17/1-20140) მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – სს ,,...ია“, წარმომადგენელი -ს. ლ-ე (რწმუნებულება 16.02.17წ. N1/01-17/1-2014) დავის საგანი - ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადება გასაჩივრებული განჩინება თბილისის სააპელაციო ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.11.2015წ. განჩინება ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი სასამართლოს ნ ა წ ი ლ ი: სს ,,...“ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიმართ და მოითხოვა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 13.06.14წ. №22/17 გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტის ბათილად ცნობა, რომლითაც სს ,,...“ უარი ეთქვა ,,საქონლის, სამუშაოსა და მომსახურების შესყიდვის წესის’’, სხვადასხვა მომსახურების შესყიდვის და ქონების იჯარაზე გაფორმებული ხელშეკრულებების, აგრეთვე ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე. მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების 1 მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება სს ,,...“ მიერ წარდგენილი ,,საქონლის, სამუშაოსა და მომსახურების შესყიდვის წესის’’, სხვადასხვა მომსახურების შესყიდვისა და ქონების იჯარაზე გაფორმებული ხელშეკრულებების, ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის თაობაზე. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ კომისიამ 13.06.14წ. მიიღო №22/17 გადაწყვეტილება, რომლითაც სს ,,...’’ უარი ეთქვა მის მიერ მოთხოვნილი ინფორმაციის (ნაწილის) კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილების იმ ნაწილს, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე, მოსარჩელე არ ეთანხმება, ვიანიდან მისმა გამჟღავნებამ, შესაძლოა ზიანი მიაყენოს პირის კონკურენტუნარიანობას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 11.07.2014წ. განჩინებით კომისიის 13.06.14წ. N22/17 გადაწყვეტილება ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევაზე უარის თქმის ნაწილში შეჩერდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015წ. გადაწყვეტილებით სს ,,...“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 13.06.14წ. №22/17 გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც სს „...“ უარი ეთქვა ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე, მოპასუხე - საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას დაევალა სს ,,...“ მიერ წარდგენილი ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის თაობაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სზაკ-ის 2.1 მუხლის ,,მ“ და ,,ლ“ ქვეპუნქტებისა და 272 მუხლის საფუძველზე, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კომერციულ საიდუმლოებად მიიჩნევა ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელსაც გააჩნია კომერციული ღირებულება, ანუ რომლის გამჟღავნებასაც შეუძლია ზიანი მიაყენოს პირის კონკურენტუნარიანობას. ამასთან, პირი, რომელსაც შეეხება ინფორმაცია, პირადად განსაზღვრავს კომერციული თვალსაზრისით რამდენად ღირებულია ეს ინფორმაცია მისთვის და თავადვე ახდენს ინფორმაციის გასაიდუმლოების საკითხის ინიცირებას. შესაბამისად, მასვე ეკისრება ვალდებულება დაასაბუთოს, თუ რა საფრთხეების მატარებელია მისთვის ინფორმაციის ღიად დატოვება. ამდენად, მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ ინფორმაცია კომერციული ფასეულობის მატარებელია, მოსარჩელეს ეკისრება. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სზაკ-ის 272 მუხლით დადგენილი პროცედურით მოითხოვა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიაში წარდგენილი 2 ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევა, ხოლო საფრთხის ობიექტად მიუთითა საწარმოს კონკურენტუნარიანობა. აღნიშნული საკითხის შეფასებისთვის სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა კონკურენციისა და კონკურენტუნარიანობის ცნებებზე. იმისათვის, რომ მეწარმემ გაუძლოს კონკურენციას და იყოს კონკურენტუნარიანი, მან უნდა უზრუნველყოს მიმწოდებლებითვის/მომხმარებლებისთვის, ბაზარზე მოქმედ სხვა საწარმოსთან შედარებით, ხელსაყრელი პირობების შეთავაზება. სადავო ინფორმაციის გამჟღავნებით საწარმოს კონკურენტუნარიანობაზე გავლენის ქონას სს ,,...“ ადმინისტრაციულ ორგანოში საკითხის განხილვისას ასაბუთებდა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ იგი ელექტოენერგიას ყიდულობს მცირე ჰესებისგან, რომლებსაც არ გააჩნიათ არანაირი ვალდებულება მათ მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგია მიჰყიდონ მხოლოდ სს ,,...“. გარდა პირდაპირი მომხმარებლის, ბაზარზე ფუნქციონირებს სამი ენერგოგამანაწილებელი კომპანია, რომლებიც ელექტროენერგიას, სს ,,...“ მსგავსად, ყიდულობენ მცირე ჰესებისგან. შესაბამისად, არაა გამორიცხული, რომ რომელიმე პირდაპირმა მომხმარებელმა ან სადისტრიბუციო ენერგოკომპანიამ სს ,,...“ სულ მცირე ოდენობით ზედმეტი საფასური შესთავაზოს ჰესებს, რასაც შესაძლოა მოჰყვეს ჰესების მხრიდან სს ,,...“ უკვე გაფორმებული ხელშეკრულებების ფასის გაძვირება ან უარეს შემთხვევაში, საერთოდ ხელშეკრულების შეწყვეტა. ასეთ პირობებში სს ,,...“ იძულებული გახდება ელექტროენერგია შეიძინოს გაცილებით ძვირად, რათა შეასრულოს დაკისრებული ვალდებულება - აბონენტებისთვის ელექტროენერგიის უწყვეტ რეჟიმში მიწოდება. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის აღნიშნული მოტივაცია და მიიჩნია, რომ კონკურენტი საწარმოების მიერ ელექტროენერგიის გამყიდველებისთვის სს ,,...“ შედარებით უფრო ხელსაყრელი პირობების შეთავაზებამ, შესაძლოა გამოიწვიოს მოსარჩელისთვის არახელსაყრელი შედეგები - ხარჯების ზრდა, შემოსავლებისა და მოგების შემცირება, რაც თავისთავად გავლენას იქონიებს საწარმოს კონკურენტუნარიანობაზე. ამ შინაარსის ინფორმაცია არის საწარმოს კომერციული საიდუმლოება. აღნიშნულ ინფორმაციას, მოსარჩელის მიერ მითითებული დოკუმენტაციიდან, შეიცავს მხოლოდ ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებები. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელე მითითებული დოკუმენტაციისთვის კომერციული საიდუმლოების მინიჭების მოტივად მხოლოდ აღნიშნული ინფორმაციის შემცველობას ასახელებს. სადავო დოკუმენტაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევის სხვა მოტივაცია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა. მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ ინფორმაცია კომერციული ფასეულობის მატარებელია, მოსარჩელის ვალდებულებაა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.11.2015წ. განჩინებით საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების 3 მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 06.03.2015წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. სააპელაციო პალატამ სზაკ-ის 2.1 მუხლის „მ“ და „ნ“ ქვეპუნქტებზე, აგრეთვე 272 მუხლზე მითითებით დაასკვნა, რომ კომერციულ საიდუმლოებად მიიჩნევა ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელსაც გააჩნია კომერციული ღირებულება. პირი თავად განსაზღვრავს თავისთვის ინფორმაციის ღირებულებას. ინფორმაციის კომერციული საიდუმლოების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება. ვინაიდან მოსარჩელე საფრთხის ობიექტად უთითებს საწარმოს კონკურენტუნარიანობას, უნდა დადგინდეს ინფორმაციის გამჟღავნების გავლენა სს „...“ კონკურენტუნარიანობაზე. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „კონკურენციის შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტში მოცემული კონკურენციის დეფინიციაზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მოთხოვნას ასაბუთებს იმით, რომ ელექტროენერგიას ის ყიდულობს მცირე ჰესებისგან, რომლებსაც არ გააჩნიათ არანაირი ვალდებულება მათ მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგია მიჰყიდონ მხოლოდ სს „...“. გარდა პირდაპირი მომხმარებლებისა ბაზარზე ფუნქციონირებს სამი ელექტროგამანაწილებელი კომპანია, რომლებიც ელექტროენერგიას სს „...“ მსგავსად, ყიდულობენ მცირე ჰესებისგან. შესაბამისად, არ არის გამორიცხული რომელიმე პირდაპირი მომხმარებლის ან სადისტრიბუციო ენერგოკომპანიის მიერ სს „...“ სულ მცირე ოდენობით ზედმეტი საფასურის შემოთავაზება, რასაც შესაძლოა მოჰყვეს ჰესების მხრიდან სს „...“ უკვე გაფორმებული ხელშეკრულებების ფასის გაძვირება ან უარეს შემთხვევაში საერთოდ ხელშეკრულების შეწყვეტა. ასეთ პირობებში სს „...“ იძულებული გახდება ელექტროენერგია შეიძინოს გაცილებით ძვირად. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის მსჯელობა მასზედ, რომ კონკურენტი საწარმოების მიერ ელექტროენერგიის გამყიდველებისათვის სს „...“ შედარებით უფრო ხელსაყრელი პირობების შეთავაზებამ შესაძლოა გამოიწვიოს მოსარჩელისათვის არახელსაყრელი შედეგები - ხარჯების ზრდა, შემოსავლებისა და მოგების შემცირება, რაც თავისთავად გავლენას იქონიებს საწარმოს კონკურენტუნარიანობაზე. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა მასზედ, რომ ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევით შეილახება მომხმარებლის უფლებები, რომლებსაც უფლება აქვთ ჰქონდეთ ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რა ფასად ყიდულობს სს ,,...’’ ელექტროენერგიას, რომელიც შემდეგ მომხმარებლებს მიეწოდება. მოსარჩელის მოთხოვნას შეადგენს კომერციულ საიდუმლოებად არა ჯამური ინფორმაციის მიჩნევა იმის შესახებ, თუ რა ფასად ყიდულობს საერთო ჯამში იგი ჰესებისაგან ელექტროენერგიას, არამედ კომერციულ საიდუმლოებად ინფორმაციის გამოცხადება იმის შესახებ, თუ კონკრეტულ შემთხვევაში, კონკრეტული ელექტროენერგია ვისგან და რა ფასად შეიძინა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მომხმარებლების უფლებების 4 დარღვევას ადგილი არ ექნება სადავო ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევით. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ. კასატორი თვლის, რომ სადავო აქტი არ აყენებს ზიანს მოსარჩელეს. ბაზარზე პირდაპირი მომხმარებლების გარდა სს „...იას“ ჰყავს ორი კონკურენტი ენერგოგამანაწილებელი კომპანია: ქ. თბილისში - სს „თელასი“ და კახეთში - სს „კახეთის ენერგოდისტრიბუცია“. მცირე სიმძლავრის ჰესს არ უღირს ბუნებრივ მონოპოლიასთან ურთიერთობის გართულება, რომელთანაც ხანგრძლივ, მჭიდრო კავშირში იმყოფება, მით უფრო, რომ გაფორმებული ხელშეკრულებები ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევისათვის მნიშვნელოვან პირგასამტეხლოებს, ჯარიმებსა და საურავებს ითვალისწინებს. სს „...იას“ 2014 წლამდე არ მოუმართავს დოკუმენტაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის მოთხოვნით, ინფორმაციის საჯაროობის პირობებში მოსარჩელეს რაიმე ზიანი არ მისდგომია, არ შეზღუდულა რაიმე ფორმით მისი კონკურენტუნარიანობა. კასატორი თვლის, რომ კომერციული ფასეულობის მქონე ინფორმაციის დაცვის ინტერესი არ არის გადამწყვეტი, კომისიას დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში აქვს ინფორმაციის გასაიდუმლოებაზე უარის თქმის უფლებამოსილება. კომისიის 30.07.14 წ. N14 დადგენილებით დამტკიცებული მეთოდოლოგიის 26-ე მუხლის თანახმად, სატარიფო განაცხადის განხილვა მიმდინარეობს საჯარო წარმოების წესით, სატარიფო განაცხადი და თანდართული დოკუმენტები (გარდა იდენტიფიცირებად პირებთან დაკავშირებული პერსონალური ინფორმაციისა, აგრეთვე კომისიის მიერ კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნეული ინფორმაციისა) საჯაროა და ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ნებისმიერი პირისათვის. ყველა დაინტერესებული პირი უფლებამოსილია გაეცნოს კომისიაში წარმოდგენილ საჯაროდ ხელმისაწვდომ მასალებს და წარუდგინონ კომისიას საკუთარი მოსაზრებები. კომისიის 04.12.08წ. N33 დადგენილებით განსაზღვრულია ელექტროსადგურების მიერ ელექტროენერგიის წარმოების ზედა ზღვარი, თბოელექტროსადგურების ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფები და საქართველოს ერთიანი ელექტროენერგეტიკული სისტემის მარეგულირებელ სადგურად მიჩნეული ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიანტების ტარიფები, რაც წარმოადგენს ნორმატიული აქტით აღიარებულ საჯარო ინფორმაციას. ინფორმაციის საჯაროობა ემსახურება მოქალაქეთა ინტერესების უზრუნველყოფას, ელექტროენერგიის მომხმარებელმა, რომელიც რეგულარულად იხდის განსაზღვრულ საფასურს, უნდა იცოდეს დადგენილი ტარიფის წარმომავლობის წყარო. კასატორი ანიშნავს, რომ დელეგირებული კომპეტენციის ფარგლებში კომისიის საქმიანობა წარმოადგენს ადმინისტრირების ერთ-ერთ განსაკუთრებულ სახეს და ამდენად, იგი განსაკუთრებული მაკონტროლებელი ფუნქციების მატარებელია. სააპელაციო სასამართლომ ვერ უზრუნველყო სადავო აქტის ფორმალური და მატერიალური კანონიერების გადამოწმება, რამაც არსებითად 5 იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. კასატორი ითხოვს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. მოწინააღმდეგე მხარის სს „...“ წარმომადგენელმა საკასციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნო და აღნიშნა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა პროცესუალური დარღვევების გარეშე და საქმეზე არსებითად სწორი გადაწყვეტილებაა მიღებული. საკასციო საჩივარში ციტირებული ნორმები ზოგადი ხასიათისაა, კასატორი არ უთითებს თუ რა კავშირი აქვთ ციტირებულ ნორმებს განსახილველ საქმესთან, ვის მიერ მოხდა მათი დარღვევა, რაში გამოიხატება კონკრეტულად ამ ნორმებით დაკისრებული ვალდებულებების შეუსრულებლობა. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს არ წარმოადგენს კონსტიტუციის 41-ე მუხლი, აღნიშნული პირიქით, ენერგოკომპანიის პოზიციებს ამყარებს. საქართველოს კონსტიტუციის 45-ე მუხლის მიხედვით ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი, მათი შინაარსის გათვალისწინებით, ვრცელდება აგრეთვე იურიდიულ პირებზეც. კონსტიტუციის 41-ე მუხლი მოქალაქეებს ანიჭებს იმ დოკუმენტების გაცნობის უფლებას, რომლებიც არ შეიცავენ კომერციულ საიდუმლოებას. კონკრეტული კონტრაქტები, სადაც ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის ფასი და ოდენობაა მითითებული, კომერციული საიდუმლოების ინფორმაციის მატარებელია. კომპანია მცირე სიმძლავრის ჰესებიდან ყიდულობს ელექტროენერგიას, ჰესებს არანაირი ვალდებულება არ გააჩნიათ მხოლოდ სს „...“ მიჰყიდოს გამომუშავებული ელექტროენერგია. გარდა პირდაპირი მომხმარებლებისა, ბაზარზე სამი ენერგოგამანაწილებელი კომპანია ფუნქციონირებს, რომლებიც ასევე ყიდულობენ ელექტროენერგიას ჰესებისაგან. შესაბამისად, სრულებითაც არ არის გამორიცხული, რომ რომელიმე პირდაპირმა მომხმარებელმა, სადისტრიბუციო ენერგოკომპანიამ მოსარჩელეზე სულ მცირე ოდენობით ზედმეტი საფასური შესთავაზოს ჰესებს, რაც გამოიწვევს უკვე გაფორმებული ხელშეკრულების ფასის გაძვირებას, უარეს შემთხვევაში საერთოდ ხელშეკრულების შეწყვეტას (ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ჰესების ბუნებრივი რესურსები შეზღუდულია, შეზღუდულია მათ მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის ოდენობა). ენერგოკომპანია იძულებული იქნება გაცილებით ძვირად შეიძინოს ელექტროენერგია, რათა შეასრულოს მასზე დაკისრებული ვალდებულება. ყოველივე აღნიშნული ცალსახად სს „...იას“ კონკურენტუნარიანობაზე უარყოფითად აისახება. სწორედ მეწარმის კონკურენტუნარიანობისათვის ზიანის მიყენების შესაძლებლობა გაითვალისწინა ორივე ინსტანციის სასამართლომ. საფუძველს არის მოკლებული კასატორის ვარაუდი, რომ ჰესები ასე არ მოიქცევიან. სემეკ-ის 04.12.08წ. N33 დადგენილება „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ ელექტროენერგიის მწარმოებელს ელექტროენერგიის გასაყიდ ზღვრულ ფასს უდგენს, გამყიდველს ბუნებრივია არაფერი უკრძალავს ნებისმიერ ფასად (ზედა ზღვრამდე) გააფორმოს ელექტროენერგიის ნასყიდობის ხელშეკრულებები. ღია არის მხოლოდ ჯამური ოდენობა და არა კონკრეტული ჰესიდან კონკრეტულ ფასად კომპანიის მიერ ელექტროენერგიის შესყიდვა. მესამე პირებს რაიმე ინტერესი არ შეელახებათ, თუ არ 6 ეცოდინებათ გაფორმებული კონტრაქტების დეტალები. კასატორი არ ასაბუთებს თუ რა საჭიროებას წარმოადგენს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ელექტროენერგიის შესყიდვის მოცულობისა და ფასის გამჟღავნება. საჯარო ინფორმაცია 2 ხელმისაწვდომია, თუ სზაკ-ის 27 .3 მუხლის თანახმად, პირმა არ მიუთითა ამ ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევა, რაც კომპანიამ განახორციელა. კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევისთვის იგი უნდა შეიცავდეს 272 მუხლის ერთერთ პირობას, მათ შორის, კონკურენტუნარიანობისათვის ზიანის მიყენებას. სასამართლოებმა დააკმაყოფილეს კომპანიის სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილი, კერძოდ, ენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ხელშეკრულებების არ გასაჯაროების შესახებ, რათა სხვების მიერ კომპანიასთან შედარებით ხელსაყრელი პირობების შეთავაზებას არ გამოეწვია სს „...იასათვის“ არასასურველი შედეგების დადგომა. სამოტივაციო ნ ა წ ი ლ ი: საქმის მასალების, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა წარმომადგენლების ახნა-განმარტების მოსმენის შედეგად საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სს „...“ 25.04.14წ. წერილით ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფის დასადგენად, სახელმწიფოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას წარუდგინა სატარიფო განაცხადი. კომისიის 29.04.14წ. N06/03-7/86-1547 წერილით კომპანიას განესაზღვრა ვადა დამატებით წარმოსადგენი დოკუმენტაციისათვის. სატარიფო განაცხადის სრულყოფის მიზნით კომპანიამ კომისიას წარუდგინა დამატებითი დოკუმენტაცია. კომპანიამ 04.06.2014წ. შუამდგომლობით მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს, რათა წარდგენილი დოკუმენტაციიდან რამოდენიმე, კერძოდ: შესყიდვების სასაქონლო ზედნადებებისა და დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურების RS რეესტრის, 2013 წლის საბანკო ამონაწერის, საქონლის სამუშაოსა და მომსახურების შესყიდვის წესის ასლები, ბუღალტრული, იურიდიულ-საკონსულტაციო, აუდიტორულ მომსახურებაზე, ქონების იჯარაზე, საწარმოს დაცვაზე და საწარმოს ქონების დაზღვევაზე ხელშეკრულებების ასლები, მოქმედი სასესხო ხელშეკრულებები და გრაფიკები სზაკ-ის 272 მუხლის საფუძველზე კომპანიის კომერციულ საიდუმლოებად ყოფილიყო მიჩნეული და მისი დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით , სხდომის ის ნაწილი, სადაც მოხდება კომერციული საიდუმლოების განხილვა დახურულად გამოცხადებულიყო. 12.06.14წ. სს „...“ კომისიაში დამატებით წარმოადგინა N500/755 წერილი, რომლითაც დამატებით მოითხოვა ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობა, ხოლო კომისიის საჯარო სხდომაზე განხილვისას მოთხოვილი დოკუმენტების კომერციულ საიდუმლოებად 7 მიჩნევის საფუძვლად მიუთითა ის გარემოება, რომ ამ ინფორმაციის გამჟღავნებას შეიძლებოდა გავლენა მოეხდინა მის კონკურენტუნარიანობაზე. სახელმწიფოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 13.06.14წ. N22/17 გადაწყვეტილებით სს „...“ მიერ წარმოდგენილი ინფორმაცია ნაწილობრივ იქნა ცნობილი კომერციულ საიდუმლოებად, კერძოდ, განხორციელებული შესყიდვების სასაქონლო ზედნადებებისა და დღგ-ს ანგარიშფაქტურების (ე.წ. RS) რეესტრი, 2013 წლის საბანკო ამონაწერები, მოქმედი სასესხო ხელშეკრულებები და გადახდის გრაფიკები ცნობილ იქნა კომერციულ სადუმლოებად. ამასთანავე, კომპანიას უარი ეთქვა „საქონლის, სამუშაოსა და მომსახურების შესყიდვის წესის“, სხვადასხვა მომსახურების შესყიდვასა და ქონების იჯარაზე გაფორმებული ხელშეკრულებების, აგრეთვე ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით სს „...“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კომისიის სადავო გადაწყვეტილების (13.06.14წ. N22/17) მე-3 პუნქტი ცნობილ იქნა ბათილად იმ ნაწილში, რომლითაც სს „...“ უარი ეთქვა ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე და კომისიას დაევალა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის გამოცემა. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს - სს „...“ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, გადაწყვეტილება გასაჩივრდა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში. ამდენად, მოცემული საქმის განხილვის საგანს შეადგენს მხოლოდ კომისიის სადავო გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომელიც ეხება ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადებას. ,,ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის 5.2 მუხლის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებულ ცალკეულ, ინდივიდუალურ საკითხებზე კომისია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში იღებს გადაწყვეტილებებს, რაც თავისი შინაარსით წარმოადგენს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. მოსარჩელე ადმინისტრაციული ორგანოსგან მოითხოვს ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის გამოცემას. ამდენად, სახეზეა მავალდებელი სარჩელი (სასკის 23-ე მუხ.), რომლის დაკმაყოფილება სასკ-ის 33-ე მუხლის თანახმად შესაძლებელია თუ აქტის გამოცემაზე უარი კანონს ეწინააღმდეგება. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნის მართლზომიერების გარკვევა საჭიროებს სადავო აქტის კანონიერების შემოწმებას. ვინაიდან სეწმეკ-ის სადავო 13.06.14წ. N22/17 გადაწყვეტილება, სზაკ-ის მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ამდენად, დავის გადაწყვეტა საჭიროებს ამ აქტის მე-3 პუნქტის იმ ნაწილის, რომლითაც კომპანიას უარი ეთქვა ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადებაზე, სათანადო, მოცემულ შემთხვევაში 8 ენერგეტიკის, სფეროს მომწესრიგებელი საკანონმდებლო თუ კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებთან შესაბამისობის გარკვევას. აღნიშნულის მიუხედავად, სააპელაციო პალატის განჩინება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის დასასაბუთებლად შემოიფარგლა მხოლოდ სზაკ-ის ნორმებისა და „კონკურენციის შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლზე მითითებით მაშინ, როდესაც სააპელაციო საჩივრის ერთ-ერთი საფუძველი იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ელექტროენერგეტიკის დარგის მომწესრიგებელი კანონმდებლობის გამოუყენებლობა. საქართველოს კონსტიტუციის 41.1 მუხლის შესაბამისად, საქართველოს ყოველი მოქალაქე უფლებამოსილია კანონით დადგენილი წესით გაეცნოს სახელმწიფო დაწესებულებებში არსებულ ოფიციალურ დოკუმენტებს, თუ ისინი არ შეიცავს სახელმწიფო, პროფესიულ ან კომერციულ საიდუმლოებას. სზაკ-ის 2.1 მუხლის ,,მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საჯარო ინფორმაცია არის ოფიციალური დოკუმენტი (მათ შორის ნახაზი, მაკეტი, გეგმა, სქემა, ფოტოსურათი, ელექტრონული ინფორმაცია, ვიდეო და აუდიოჩანაწერები), ანუ საჯარო დაწესებულებაში დაცული, აგრეთვე საჯარო დაწესებულების ან მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებით მიღებული, დამუშავებული, შექმნილი ან გაგზავნილი ინფორმაცია, ასევე საჯარო დაწესებულების მიერ პროაქტიულად გამოქვეყნებული ინფორმაცია. სზაკ-ის 2.1 მუხლის ,,ნ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საიდუმლო ინფორმაცია არის საჯარო დაწესებულებაში დაცული, აგრეთვე საჯარო დაწესებულების ან მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებით მიღებული, დამუშავებული, შექმნილი ან გაგზავნილი ინფორმაცია, რომელიც შეიცავს პერსონალურ მონაცემებს, სახელმწიფო ან კომერციულ საიდუმლოებას. ამდენად, კომერციული საიდუმლოება არის საიდუმლო ინფორმაციის ერთ-ერთი სახეობა. კომერციული საიდუმლოების დეფინიციას განსაზღვრავს და ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევის პროცედურას ადგენს სზაკ-ის 272 მუხლი, რომლის თანახმად, კომერციული საიდუმლოება არის ინფორმაცია კომერციული ფასეულობის მქონე გეგმის, ფორმულის, პროცესის, საშუალების თაობაზე ან ნებისმიერი სხვა ინფორმაცია, რომელიც გამოიყენება საქონლის საწარმოებლად, მოსამზადებლად, გადასამუშავებლად ან მომსახურების გასაწევად, ან/და რომელიც წარმოადგენს სიახლეს ან ტექნიკური შემოქმედების მნიშვნელოვან შედეგს, აგრეთვე სხვა ინფორმაცია, რომლის გამჟღავნებამ შესაძლოა ზიანი მიაყენოს პირის კონკურენტუნარიანობას (272 მუხლის 1-ლი ნაწ.). ინფორმაციის წარდგენისას პირი ვალდებულია მიუთითოს, რომ ეს ინფორმაცია მისი კომერციული საიდუმლოებაა. საჯარო დაწესებულება ვალდებულია 10 დღის ვადაში კომერციულ საიდუმლოებად მიიჩნიოს ინფორმაცია, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ინფორმაციის ღიაობის ვალდებულება დადგენილია კანონით. თუ ინფორმაციის წარდგენისას საჯარო დაწესებულება არ მიიჩნევს ამ ინფორმაციას კომერციულ საიდუმლოებად, იგი იღებს გადაწყვეტილებას მისი ღიაობის თაობაზე, რასაც დაუყოვნებლივ აცნობებს შესაბამის პირს. გადაწყვეტილების მიღებიდან 15 დღის შემდეგ ინფორმაცია ხდება ღია, თუ პირმა, რომლის საკუთრებაცაა ეს ინფორმაცია, ამ 9 ვადის გასვლამდე ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში, ხოლო საქართველოს საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით, სასამართლოში არ გაასაჩივრა ინფორმაციის ღიაობის თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილება, რაც დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს საჯარო დაწესებულებას. ამდენად, ინფორმაციისათვის კომერციული საიდუმლოების სტატუსის მინიჭება მოითხოვს ინფორმაციის კომერციული საიდუმლოებისადმი მიკუთვნების დოკუმენტურ დადასტურებას. პერსონალური მონაცემების დაცვისაგან განსხვავებით კომერციული საიდუმლოების შემთხვევაში მისი დაცვა იმთავითვე არ არის პრეზუმირებული, ინფორმაციის დაცვის ინტერესი ამ შემთხვევაში თავისთავად არ იგულისხმება. პერსონალური მონაცემების დაცვის სამართლებრივი რეჟიმისაგან განსხვავებით, ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევის, მისთვის კომერციული საიდუმლოების სტატუსის მინიჭების სავალდებულო პირობას წარმოადგენს ნების გამოხატვა. ამასთანავე ინფორმაციის გასაიდუმლოება არ არის დამოკიდებული მხოლოდ სუბიექტის ნება-სურვილზე და მოსაზრებაზე. ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადებისთვის მფლობელს, ნების გამოხატვის გარდა, უნდა გააჩნდეს საჯარო დაწესებულებაში შენახული ინფორმაციის დაცულობის მიმართ გამართლებული, პატივსადები ინტერესი, რაც განპირობებულია საიდუმლოების მფლობელის შესაძლო თვითნებობის შეზღუდვის საჭიროებით, ვინაიდან კომერციულ საიდუმლოებად ინფორმაციის გამოცხადება აკისრებს სხვებს საიდუმლოების რეჟიმის დაცვის ვალდებულებას, ანიჭებს ინფორმაციის მფლობელს განსაკუთრებულ უფლებებს, ხოლო სახელმწიფოს ამ უფლებების უზრუნველყოფის პოზიტიურ ვალდებულებებს. ინფორმაციის მფლობელის უფლება წინააღმდეგობაში მოვიდოდა თავად უფლების ცნებასთან, უკეთუ იგი მხოლოდ სუბიექტურ შეხედულებაზე იქნება დამოკიდებული და არ დააკმაყოფილებდა რაიმე უნივერსალობის და ობიექტურობის კრიტერიუმს, სახელმწიფო ვალდებულია დაიცვას ობიექტურად იდენტიფიცირებადი და არა სუბიექტური გრძნობები. კომერციულ საიდუმლოებად მიიჩნევა ინფორმაცია, რომელსაც გააჩნია კომერციული ღირებულება, რომლის გამჟღავნება ზიანის მომტანია პირის კონკურენტუნარიანობისათვის. პირი, რომელსაც შეეხება ინფორმაცია, თავად განსაზღვრავს ინფორმაციის ღირებულებას მისთვის და თავადვე ახდენს ინფორმაციის გასაიდუმლოების საკითხის ინიცირებას, მასვე ეკისრება მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ ინფორმაციის მისაწვდომობა საფრთხის შემცველია მისთვის. სზაკ-ის 82-ე მუხლის თანახმად, განმცხადებელი უფლებამოსილია მოითხოვოს წარდგენილი კომერციული საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის დაცვა, თუ სურს ამ ინფორმაციის საიდუმლოების უზრუნველყოფა. შესაბამისად, მასვე ეკისრება ვალდებულება დაასაბუთოს თუ რა საფრთხეების მატარებელია მისთვის ინფორმაციის ღიად დატოვება. ამდენად, მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ ინფორმაცია კომერციული ფასეულობის მატარებელია, მოსარჩელეს ეკისრება. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადებას მოითხოვს კოლეგიური ადმინისტრაციული 10 ორგანოსაგან. ადმინისტრაციულ ორგანოში შესაძლოა სხვა პირთა კომერციული საიდუმლოება ინახებოდეს, საიდუმლოების სამართლებრივი რეჟიმის დაცვის უზრუნველყოფაზე ადმინისტრაციული ორგანო არის ვალდებული, მაგრამ თავად ამ ორგანოს საკუთარი კომერციული საიდუმლოება არ გააჩნია, ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დაკავშირებული არც ერთი ინფორმაცია არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს კომერციულ საიდუმლოებად. სხვა პირის კომერციული საიდუმლოება ადმინისტრაციული ორგანოს მუშაკებისათვის სამსახურებრივი საიდუმლოების სტატუსით უნდა ინახებოდეს ანუ ადგილი აქვს კომერციული საიდუმლოების ერთგვარ ტრანსფორმირებას სამსახურებრივი საიდუმლოების რეჟიმში. სზაკ-ის 273 მუხლის მიხედვით, პროფესიულ საიდუმლოებას მიეკუთვნება ინფორმაცია, რომელიც წარმოადგენს სხვის პერსონალურ მონაცემს ან კომერციულ საიდუმლოებას და პირისათვის ცნობილი გახდა პროფესიული მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით. პროფესიული საიდუმლოება არ შეიძლება იყოს ისეთი ინფორმაცია, რომელიც არ წარმოადგენს სხვა პირის პერსონალურ მონაცემს ან კომერციულ საიდუმლოებას. დაცვის განსხვავებულ რეჟიმს განაპირობებს განსხვავებული სტატუსის მქონე სუბიექტებს შორის ინფორმაციის გაცემა. სზაკ-ის 28-ე მუხლის თანახმად, საჯარო ინფორმაცია ღიაა, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა და დადგენილი წესით სახელმწიფო, კომერციულ და პირად საიდუმლოებას მიკუთვნებული ინფორმაციისა. საჯარო დაწესებულებაში დაცული ინფორმაცია არის ღია და ხელმისაწვდომი ყველასათვის მანამ, სანამ საპირისპირო არ იქნება დადგენილი კანონმდებლობით განსაზღვრული მოთხოვნების დაცვით. საჯარო დაწესებულება უფლებამოსილია უარი განაცხადოს ინფორმაციის გაცემაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ეს ინფორმაცია კანონით დადგენილი წესით გასაიდუმლოებულია, უკეთუ ინფორმაცია მოცემულ შემთხვევაში განეკუთვნება ინფორმაციის მიმწოდებელი პირის კომერციულ საიდუმლოებას. შესაბამისად, უნდა გაირკვეს განმცხადებლის - სს „...“ მიერ დადებული ელექტროენერგიის შესყიდვისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებისადმი მიკუთვნების შესაძლებლობა. კომერციული საიდუმლოება არის ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელსაც კომერციული ღირებულება აქვს ან ამ ინფორმაციის საფუძველზე შესაძლებელი უნდა იყოს მოგების მიღება საწარმოს ან ფიზიკური პირის მიერ. ეს ინფორმაცია შეიძლება იყოს გეგმის, პროცესის, ფორმულის სახით და ეხებოდეს საქონლის წარმოებას, გადამუშავებას, მომზადებას ან მომსახურების გაწევას. აღნიშნული ინფორმაცია შეიძლება წარმოადგენდეს სიახლეს ან ტექნიკური შემოქმედების მნიშნელოვან შედეგს. კომერციულად მიიჩნევა ასევე ინფორმაცია, რომლის გამჟღავნებამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს პირის კონკურენტუნარიანობას ბაზარზე. საიდუმლოების მფლობელის დაცვა ხდება მის მიერ არა მხოლოდ რაიმე განსაკუთრებული ინფორმაციის (მაგ., ბაზარზე დიდი მოთხოვნილების მქონე საქონლის შემადგენლობა) მფლობელობის უზრუნველყოფის თვალსაზრისით, არამედ ნებისმიერი მესამე პირების არამართლზომიერი ჩარევისაგან დაცვისათვის. საუბარია კომერციული საიდუმლოების მფლობელის უფლებაზე მისთვის 11 სასურველი რეჟიმის დაცვაზე, ასეთ დროს უზრუნველყოფილია საიდუმლოების სამართლებრივი რეჟიმის არამართლზომიერი დარღვევისაგან დაცვა. კომერციული საიდუმლოების დაცვა არის საიდუმლოების მფლობელის ნორმალური საქმიანობის, ფუნქციონირების დაცვა და არა ავტორობის, გამომგონებლობის და ა.შ. დაცვა. მოცემულ შემთხვევაში კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების მოთხოვნა არ ეხება ტექნიკურ მონაცემებს (საიდუმლოების მფლობელს შეუძლია პატენტირების შესაძლებლობის ნაცვლად აირჩიოს მის ხელთ არსებული ტექნიკური ხასიათის მონაცემების საიდუმლო სარგებლობა, ასეთი უპირატესობის დაკარგვის რისკით ნებისმიერი ობიექტურად შემდგარი საიდუმლოების დარღვევის შედეგად. ასეთი არჩევანის მოტივი შეიძლება იყოს ტექნიკური მონაცემების არაპატენტუნარიანობა ან სხვა ობიექტური და სუბიექტური მიზეზი). კომერციულ საიდუმლოებას შეიძლება შეადგენდეს როგორც ტექნიკური (ნახაზი, მოდელი, შტამპი), ასევე საქმიანი (მიწოდების და რეალიზაციის არხები, კლიენტურის სია, ხელშეკრულებები) ხასიათის მონაცემები, რომლებსაც არსებითი მნიშვნელობა აქვს პირისათვის. ინფორმაცია, რომელიც შეადგენს კომერციულ საიდუმლოებას, არის ნებისმიერი ხასიათის მონაცემი (საწარმოო, ტექნიკური, ეკონომიკური, ორგანიზაციული და სხვ.), მათ შორის, პროფესიონალური საქმიანობის განხორციელების საშუალების შესახებ მონაცემები, რომლებსაც აქვთ მოქმედი ან პოტენციური კომერციული ღირებულება მათი მესამე პირების მიერ არცოდნის გამო და რომელთა მიმართ მესამე პირებს არ აქვთ თავისუფალი წვდომის შესაძლებლობა კანონის საფუძვლეზე და ამ მონაცემების მიმართ ამოქმედებულია კომერციული საიდუმლოების რეჟიმი. განსახილველ შემთხვევაში კომერციული საიდუმლოების გამოცხადების მოთხოვნა ეხება საქმიანი ხასიათის მონაცემების (დადებული ხელშეკრულებების) კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადებას. ვინაიდან ინფორმაცია, რომლის კონფიდენციალურად ცნობას ითხოვს მოსარჩელე, არის არა პირველადი ანუ არ არის შექმნილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, არამედ ნაწარმოებია, შექმნილია ხელშეკრულების მხარეების მიერ, ხოლო საიდუმლო ინფორმაცია შეიძლება იყოს საჯარო დაწესებულებაში არა მხოლოდ შექმნილი, არამედ აგრეთვე მიღებული და დაცული ინფორმაცია (სზაკ-ის 2.1 მუხ. „ნ“ ქვეპუნქტი), შესაბამისად, ინფორმაციის მფლობელები (ხელშეკრულების მხარეები) დამოუკიდებლად წყვეტენ ინფორმაციისათვის კონფიდენციალური ინფორმაციის სტატუსის მინიჭების შესახებ ადმინისტრაციულ ორგანოში ინიცირების საკითხს. კომერციული საიდუმლოება ქმნის კონფიდენციალური ინფორმაციის რეჟიმს, რომელიც შესაძლებლობას აძლევს მის მფლობელს შეინარჩუნოს ბაზარზე მდგომარეობა ან მიიღოს სხვა კომერციული მოგება, გაზარდოს შემოსავალი, თავი აარიდოს გაუთვალისწინებელ დანახარჯებს. ინფორმაციის კონფიდენციალობა გულისხმობს კანონის საფუძველზე დადგენილ სპეციალურ სამართლებრივ რეჟიმს, რომელიც ითვალისწინებს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვას, პირის (მფლობელის) თანხმობის გარეშე მესამე პირებისათვის გადაცემის აკრძალვას (კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა), პირის (ინფორმაციის მფლობელის) უფლებას დამოუკიდებლად გადაწყვიტოს ინფორმაციის კონფიდენციალობის დაცვის 12 საკითხი. უკვე აღინიშნა, რომ ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობა საჭიროებს ინფორმაციის მფლობელის ნების გამოხატვას. კომერციული საიდუმლოება, როგორც სამართლით დაცული ობიექტი, არ არსებობს ინფორმაციის მფლობელის გარეშე (ამით განსხვავდება ის ნოუ-ჰაუსგან, რომელიც შესაძლოა არსებობდეს მფლობელისაგან დამოუკიდებლად). საიდუმლოების მფლობელის გამართლებულ პატივსადებ ინტერესთან და ინფორმაციის გაუვრცელებლობასთან ერთად, საიდუმლო ინფორმაციის ერთ-ერთი ნიშანი არის აგრეთვე მფლობელის ნება დაიცვას ინფორმაციის საიდუმლოება მესამე პირებისაგან. კონფიდენციალობა არის ინფორმაციის თვისება, მისი ნიშანი, რომელიც მიცემულია მისთვის დაინტერესებული პირის მიერ. შესაბამისად, პირის ვალდებულება არ დაუშვას მისი გავრცელება, არის ამ თვისებების შედეგი. მოცემულ შემთხვევაში ინფორმაციის მფლობელი არის არა ერთი, არამედ რამოდენიმე პირი (ელექტროენერგიის ნასყიდობის და გატარების ხელშეკრულებების მხარეები). კომერციული საიდუმლოების სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმის ბუნებიდან გამომდინარე, ინფორმაციისათვის კომერციული საიდუმლოების სტატუსის მინიჭება შექმნის ვითარებას, რომლის პირობებში ის იმპერატიული, შესასრულებლად სავალდებულო იქნება იმ პირისთვის, რომელსაც ის წარედგინება (მოცემულ შემთხვევაში კომისიისათვის) და დისპოზიციური იქნება ინფორმაციის წარმდგენი სუბიექტისათვის (მოცემულ შემთხვევაში სს „...“) და იმ პირებისათვის, რომლებსაც ის უშუალოდ ეხება, კერძოდ ელექტროენერგიის გენერაციის და გატარების სუბიექტებისათვის ანუ სს „...“ მიერ დადებული შესაბამისი ხელშეკრულებების კონტრაჰენტებისათვის. უკანასკნელთა მიერ რაიმე დაინტერესება ასეთი ინფორმაციის გასაიდუმლოებით საქმის მასალებით არ იკვეთება, მათ ასეთი ნებასურვილი არ გამოუთქვამთ, ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების მოთხოვნით კომისიისათვის განცხადებით არ მიუმართავთ, ისინი საერთოდ არ არიან ჩართულნი საქმეში. შესაბამისად, არ იკვეთება ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების ძირითადი პირობა - ინფორმაციის მფლობელის ნება. აღნიშნული ეხება ელექტროენერგეტიკის დერეგულირებულ სფეროში მოქმედ სუბიექტთან დადებულ ხელშეკრულებებსაც, კერძოდ იმ საწარმოებთან დადებულ ხელშეკრულებებს, რომლებიც ტარიფის დადგენის გარეშე საქმიანობენ (მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურებს, აგრეთვე 01.08.08წ. შემდეგ აშენებულ ელექტროსადგურებს („ელექტროენერგეტიკის და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხ. „ჯ“ ქვეპუნქტი, 493 მუხ.)). საიდუმლოება გულისხმობს ერთგვარ მონოპოლიას ინფორმაციაზე, ინფორმაციის მფლობელის განსაკუთრებულ უფლებას ინფორმაციაზე, მეორე მხარეს ეკისრება პასუხისმგებლობა საიდუმლო ინფორმაციის დასაცავად, მათ ეკრძალებათ ამ ინფორმაციის გადაცემა, გამოქვეყნება, ნებისმიერი საშუალებებით გავრცელება. ამასთანავე მესამე პირებს ევალებათ ამ ინფორმაციის მოპოვებისაგან თავის შეკავება. სწორედ ასეთ სამართლებრივ რეჟიმს ქმნის საწარმოო - კომერციული საიდუმლოება. უკვე აღინიშნა, რომ კომერციული საიდუმლოების დაცვა დისპოზიციურია 13 ინფორმაციის მფლობელისათვის. კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ისეთი ინფორმაციის კომერციული საიდუმლოების რეჟიმში დაცვას, ინფორმაციის გავრცელების აკრძალვას, რომელსაც თავად ინფორმაციის მფლობელი ავრცელებს. საიდუმლოება არის ინფორმაცია მისი მფლობელისთვის, მაგრამ მესამე პირების მიმართ საიდუმლოება ენტროპიის, არცოდნის, გაურკვევლობის სახით ავლენს თავს. ამასში ვლინდება საიდუმლოების ფენომენის ორმაგი, პოლარული, ამბივალენტური ხასიათი. უფლება საიდუმლოებაზე მოქმედებს მანამ, სანამ დაცულია ინფორმაციაზე ფაქტობრივი მონოპოლია, აგრეთვე სახეზეა მისი დაცვის კანონით გათვალისწინებული პირობები. მოცემულ შემთხვევაში ინფორმაციის მფლობელი არის არა მხოლოდ სს „...“, არამედ ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ხელშეკრულებების კონტრაჰენტები, რომლებიც სს „...“ მსგავსად ფაქტობრივად ასევე არიან ინფორმაციის მფლობელები და აღნიშნულის გამო ამ ინფორმაციის კომერციული საიდუმლოების რეჟიმი მათთვის არ არის იმპერატიული. შესაბამისად, არ არის გამორიცხული ინფორმაციის გამჟღავნების შედეგად მისი ხელმისაწვდომობა, ასეთი ინფორმაციის მიმართ ვერ დგინდება შემდგომში საიდუმლოების რეჟიმი. ინფორმაციის მისაწვდომობა უკარგავს მას კომერციული ღირებულების ხარისხს. ინფორმაციაზე მონოპოლიის შენარჩუნება დამოკიდებულია, უპირველეს ყოვლისა თავად იმ პირზე, რომელმაც უნდა მიიღოს სათანადო ზომები ინფორმაციის საიდუმლოდ შენახვისა და ფაქტობრივი მონოპოლიის შენარჩუნებისათვის. განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულებებისათვის კომერციული საიდუმლოების სტატუსის მინიჭება არ იქნება ხელშეკრულებების კონტრაჰენტებისათვის, როგორც ინფორმაციის მფლობელებისათვის, ხელშეკრულებებში ასახული ინფორმაციის (გასაყიდი ელექტროენერგიისა და გატარების მომსახურების ფასის, ოდენობის, ამ ხელშეკრულებებში ასახული სხვა ინფორმაციების) გავრცელების დამაბრკოლებელი გარემოება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ინფორმაციის ერთიანობის, განუყოფლობის თვისებიდან გამომდინარე, მისი გავრცელება აზრს უკარგავს მის დაცვას. სკ-ის 1105-ე მუხლის თანახმად, მეწარმეს, რომელიც ფლობს საწარმოოკომერციულ საიდუმლოებას (ნოუ-ჰაუს), რომელიც წარმოადგენს განსაკუთრებული მნიშვნელობის ტექნოლოგიურ, ორგანიზაციულ ან კომერციულ ინფორმაციას, რაც დასტურდება მისი საიდუმლოდ შენახვისათვის გაწეული აუცილებელი და საკმარისი ღონისძიებით, განსაკუთრებული უფლება აქვს ამ ინფორმაციაზე. სკ-ის 1105-ე მუხლის თანახმად, საწარმოო-კომერციული საიდუმლოების მფლობელს, ინტელექტუალური საკუთრების სხვა ობიექტის მფლობელის მსგავსად, გააჩნია მასზე განსაკუთრებული უფლებები. მფლობელის განსაკუთრებული უფლების დასაცავად მფლობელს უნდა ჰქონდეს მიღებული ზომები ინფორმაციის საიდუმლოდ შესანახად. საწარმოს საიდუმლოების მფლობელი უნდა ეცადოს დაიზღვიოს თავი და ნებისმიერ პირთან, რომელსაც ხელი მიუწვდება საიდუმლოებაზე, დადოს ე.წ. ხელშეკრულება საიდუმლოს გაუმჟღავნებლობის შესახებ (ხელშეკრულება კონფიდენციალურობის შესახებ), რომელიც მხარეებს უადვილებთ ერთმანეთთან ურთიერთობას, ვინაიდან მათ აღარ მოეთხოვებათ იმის 14 მტკიცება, რომ ნდობაზე დამყარებული ურთიერთობები გააჩნიათ ერთმანეთთან. ასეთი ხელშეკრულება თავისთავად წარმოადგენს ასეთ დასტურს. მხარეებს შორის ასეთი ხელშეკრულების არარსებობის შემთხვევაში დამრღვევის პასუხისმგებლობა არ დგება. მხარეს არ წარმოუდგენია კონტრაჰენტებთან დადებული კონფიდენციალობის შესახებ ხელშეკრულებები ან ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ხელშეკრულებები, რომლებიც შეიცავენ კონფიდენციალობის შესახებ დათქმის დებულებებს. ინფორმაციის კონფიდენციალურობის კატეგორიისადმი მიკუთვნება გულისხმობს თავისუფალი შეღწევისაგან დაცვას და მათი დაცვის ეფექტური სისტემის არსებობას. საიდუმლო ინფორმაცია სამართლის დაცვის განსაკუთრებულ ობიექტად იქცევა, საიდუმლოების დაცვის საშუალებანია: საიდუმლოების უფლების აღიარება, საიდუმლოების რეჟიმის დამრღვევის მოქმედების შეწყვეტა, ზიანის ანაზღაურება და სხვ, საშუალებები, რომლებზედაც შესაძლოა მიუთითოს საიდუმლოების მფლობელმა. ხელშეკრულებების კონტრაჰენტების, როგორც ინფორმაციის მფლობელებისათვის, ინფორმაციის გავრცელების აკრძალვის მოთხოვნა ვერ იმოქმედებს, ვინაიდან მათთვის კომერციული საიდუმლოების სამართლებრივ რეჟიმს ვერ ექნება იმპერატიული ხასიათი, შესაბამისად, არ არსებობს გენერაციისა და გატარების სუბიექტებისათვის ინფორმაციის გამჟღავნების აკრძალვის, ასეთი ინფორმაციის გავრცელებისა და გამოყენებისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების, კონკრეტული პირების მიმართ სანქციების გამოყენების, მათ შორის, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების (სისხლის სამართლის კოდექსის 202-ე მუხლი ითვალისწინებს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას კომერციული ან საბანკო საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის უკანონოდ შეგროვების, გახმაურების ან გამოყენებისათვის) საფუძველი. დოკუმენტისათვის საიდუმლოს სტატუსის მინიჭება მოითხოვს გავრცელებისათვის პასუხისმგებლობის, დაცულობის მოთხოვნების ოპტიმალური სისტემის უზრუნველყოფას, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება. კონფიდენციალური ინფორმაციის გახმაურების და მაშასადამე კონფიდენციალობის დაკარგვის შემთხვევაში, მისი შემდგომი დაცვა არ მიიჩნევა „აუცილებლად დემოკრატიულ საზოგადოებაში“ (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 26.11.1991წ. გადაწყვეტილება „ობსერვერი და გარდიანი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ", Observer and Guardian v. the United Kingdom). ინფორმაციის პოლარული, ურთიერთსაწინააღმდეგო მდგომარეობა - ერთი მხრივ, ინფორმაციის საიდუმლოება და მეორე მხრივ, საჯაროობა - მკვეთრად ავლენს ინფორმაციის ტრანსფორმირების მიმართულებას - როგორც წესი საიდუმლოებიდან საჯაროობისაკენ და არა პირიქით. მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულებების კონტრაჰენტების შესაძლებლობა - გაავრცელონ ინფორმაცია ხელშეკრულებების შესახებ, არ იძლევა კომერციული საიდუმლოების სამართლებრივი რეჟიმის დაცვის, მის უზრუნველსაყოფად ქმედითი ზომების მიღების შესაძლებლობას. არ დასტურდება ინფორმაციის გავრცელების გამო მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება, კონკურენტუნარიანობის შელახვა, რაც წარმოადგენს ინფორმაციის 15 კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების პირობას. საგულისხმოა, რომ კომისიის მიერ სადავო აქტის მიღების მომენტისთვის სს „...“ იყო ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ელექტროენერგიის წარმოებისა და განაწილების კომპანია. სს „...“ ელექტროენერგიის ბაზარზე არის დომინანტი სუბიექტი, შესაბამისად, მისი კონკურენტუნარიანობის შეზღუდვის მოსაზრებებით კომპანიის მიერ დადებული ელექტროენერგიის შესყიდვისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადება არ არის დასაბუთებული. ზიანის ობიექტად კომპანია უთითებს საწარმოს კონკურენტუნარიანობას. კომერციული საიდუმლოების დაცვის საჭიროებას სამეწარმეო საქმიანობისათვის კეთილსინდისიერი კონკურენციის პირობების შექმნა განაპირობებს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 30.2 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ვალდებულია ხელი შეუწყოს თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებას. აკრძალულია მონოპოლიური საქმიანობა, გარდა კანონით დაშვებული შემთხვევებისა, მომხმარებელთა უფლებები დაცულია კანონით. კონკურენცია არის მეტოქეობა ცალკეულ სუბიექტებს (კონკურენტებს) შორის რაიმე ასპარეზზე უპირატესობის მოსაპოვებლად. ეკონომიკის სფეროში კონკურენცია გულისხმობს მეწარმეთა შეჯიბრს საქონლის (მომსახურების) წარმოებისა და გასაღების ხელსაყრელი პირობებისათვის. ანალოგიური შინაარსისაა კონკურენციის ნორმატიული განმარტება, კერძოდ, „კონკურენციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის ,,ბ'' ქვეპუნქტის თანახმად, კონკურენცია არის შესაბამის ბაზარზე მოქმედ ან პოტენციურ ეკონომიკურ აგენტებს შორის მეტოქეობა ამ ბაზარზე უპირატესობის მოსაპოვებლად. შესაბამისად, კონკურენტუნარიანობა წარმოადგენს საწარმოს უნარს, უზრუნველყოს კომერციული წარმოება გარკვეულ ბაზარზე ისე, რომ გაუძლოს ანალოგიური საქონლის (მომსახურების) საბაზრო კონკურენციას. იმისათვის, რომ მეწარმემ გაუძლოს კონკურენციას და იყოს კონკურენტუნარიანი, უნდა უზრუნველყოს მიმწოდებლებითვის/მომხმარებლებისთვის ბაზარზე მოქმედ სხვა საწარმოსთან შედარებით ხელსაყრელი პირობების შეთავაზება. საქართველოს კონსტიტუციის 30.2 მუხლით დადგენილი აკრძალვა მონოპოლიურ საქმიანობასთან მიმართებით არ არის აბსოლუტური ხასიათის და სახელმწიფოს მხრიდან თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებისათვის ხელშეწყობის ვალდებულების პირობებში ითვალისწინებს მონოპოლიური საქმიანობის გამონაკლის შემთხვევებსაც. ეკონომიკური თვალსაზრისით კომერციული საიდუმლოება არის საწარმოს უპირატესობის უზრუნველყოფის ერთ-ერთი საშუალება, კომერციული საიდუმლოების დარღვევა განიხილება როგორც არაკეთილსინდისიერი კონკურენციის ფაქტი. „კონკურენციის შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის მიხედვით, დაუშვებელია დომინირებული მდგომარეობის ბოროტად გამოყენება. მოცემულ შემთხვევაში მხედველობაშია მისაღები, რომ ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორის მნიშვნელოვან ნაწილს ბუნებრივი მონოპოლიები შეადგენს. აღნიშნული განაპირობებს მარეგულირებელი ორგანოს რეგულირების ფუნქციის გაძლიერებას, რაც ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, სამართლიანი 16 მიდგომის პრინციპის დაცვით, უზრუნველყოფს მომსახურების ხარისხის მონიტორინგს და მომსახურების მიმწოდებელსა და მომხმარებელს შორის ურთიერთობების რეგულირებას. ამისათვის უნდა განისაზღვროს მომსახურების ხარისხის მონიტორინგის მარტივი და სამართლიანი წესები, რომლებიც გულისხმობს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას, ტრანსფარენტობის მაღალ ხარისხს. არსებული არაკონკურენტული ბაზრის რეგულირების მექანიზმების გამოყენებით საკანონმდებლო რეგულირება მოწოდებულია უზრუნველყოს საქართველოს წყალმომარაგების, ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის ბაზრებისა და ტარიფების სისტემების ჩამოყალიბება და ამ საფუძველზე წყალმომარაგების, ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეჩერიზაციის, განაწილების, იმპორტის, ექსპორტისა და მოხმარების განსახორციელებლად გაწეული, ეკონომიკურად მიზანშეწონილი ხარჯების ზუსტი ასახვა ტარიფების სისტემებში, საქართველოს ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის ბაზრებისა და ტარიფების სისტემის ჩამოყალიბების უზრუნველყოფა და მათ საფუძველზე სატარიფო რეგულირების სამართლებრივი ბაზის შექმნა, რათა დაიცვას მომხმარებელი მონოპოლიური ტარიფებისაგან და ამავე დროს ხელი შეუწყოს ენერგეტიკის დარგის გრძელვადიან ფინანსურ მდგრადობასა და განვითარებას („ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის 1.2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, 43-ე მუხ. „ა“ ქვეპუნქტი, სეწმეკ-ის 08.06.11წ. N8 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის ტარიფების დადგენის მეთოდოლოგიის“ მე-4 მუხ. „ა“ ქვეპუნქტი). სს ,,...ია“ 2007 წლიდან ოპერირებს ქართულ ბაზარზე. სატარიფო დოკუმენტაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობის მოთხოვნით ამ კომპანიას კომისიისათვის 2014 წლამდე არ მიუმართავს. შესაბამისად, იდენტური ინფორმაციის საჯაროობის პირობებში სს ,,...“ რაიმე ზიანი არ მისდგომია და არც მისი კონკურენტუნარიანობის რაიმე ფორმით შეზღუდვას ჰქონია ადგილი. პირიქით, ამ ხნის განმავლობაში სს „...“ ჩამოყალიბდა ამიერკავკასიის რეგიონის ერთ-ერთ ყველაზე მსხვილ ელექტროენერგიის წარმოების და განაწილების კომპანიად (ს.ფ. 71). სს „...“ მოთხოვნა ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების შესახებ ემყარება იმ მოსაზრებებს, რომ კომპანიის მიერ ჰესებისაგან შესყიდული ელექტროენერგიის ფასის შესახებ ინფორმაციის მისაწვდომობა შესაძლოა გამოიწვიოს კონკურენტების მიერ ზღვრული ტარიფის ფარგლებში უფრო მაღალი ფასის შეთავაზება, რაც იძულებულს გახდის მას აწიოს შესყიდვის ფასი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო აქტის გამოცემის პერიოდში მოსარჩელე - სს „...“ თავადაც ფლობდა გენერაციის საწარმოებს. გენერაციის საწარმოების კომპანიიდან გამოყოფამდე, სს „ე...“ შექმნამდე (სს „...“ რეორგანიზაციის, კერძოდ, საზოგადოებიდან გაყოფის შედეგად, სს „...“ ერთი იურიდიული პირი - სს „ე...“ გამოიყო, კომპანია სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს იურიდიული პირების რეესტრში 23.12.2016წ. დარეგისტრირდა), სს „...“ ფლობდა და ამუშავებდა საშუალო და მცირე ზომის ჰიდროელექტროსადგურებს. გენერაციის გარდა სს „...“ არის ელექტროენერგიის დისტრიბუციის ყველაზე მსხვილი კერძო მფლობელი, სს 17 „...“ წარმოადგენს წამყვან ჰიდროენერგეტიკულ ოპერატორს რეგიონში. ამდენად, მსგავსი ინფორმაციის გამჭვირვალობით აქამდე კომპანიას რაიმე სახის ზიანი არ განუცდია, ინფორმაციის გამჭვირვალობას არ გამოუწვევია ბაზარზე კომპანიის კონკურენტუნარიანობის შესუსტება. მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის არგუმენტაციას ძირითადად ამყარებს მცირე გენერაციის საწარმოებთან მის მიერ დადებული ხელშეკრულებებით გათვალისწინებულ ელექტროენერგიის ნასყიდობის ფასზე უფრო მეტი ფასის კონკურენტების მხრიდან შეთავაზების შესაძლებლობით. თუმცა მოსარჩელის მოთხოვნა ეხება არა მხოლოდ მცირე გენერაციის საწარმოებთან დადებულ ხელშეკრულებებს, არამედ მთლიანად ელექტოენერგიის ყოველგვარი ნასყიდობის და გადაცემის ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობას. სწორედ ეს მოთხოვნა დააკმაყოფილა პირველი ინსტანციის სასამართლომ, რომელიც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს მიერ. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არის წინააღმდეგობრივი, სააპელაციო სასამართლო მსჯელობს მხოლოდ მცირე სიმძლავრის ჰესებისგან ელექტროენერგიის შესყიდვის ხელშეკრულებების ხელმისაწვდომობით მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების შესაძლებლობაზე მაშინ, როდესაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რომელიც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით, ბათილად იქნა ცნობილი სეწმეკ-ის სადავო გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი არა მცირე სიმძლავრის ჰესებისაგან ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში, არამედ საერთოდ ყოველგვარი ასეთი ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში და კომისიას დაევალა ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობა არა გარკვეული, არამედ განუსაზღვრელი ვადით. მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგური, „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრვი გაზის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „ჰ5“ ქვეპუნქტის თანახად, არის ელექტროსადგური, რომლის საპროექტო სიმძლავრე არ აღემატება 13 მეგავატს. ამავე მუხლის „ჯ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურისათვის დადგენილია დერეგულირების რეჟიმი ანუ ტარიფის დადგენის გარეშე საქმიანობის უფლების მინიჭება. სააპელაციო პალატამ სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა მოსარჩელის მიერ მცირე სიმძლავრის ჰესებთან დადებული ხელშეკრულებების პირობები, თუმცა არ დაუდგენია ხელშეკრულების კონტრაჰენტის - მცირე სიმძლავრის ჰესის თანხმობა ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადებაზე, თვით ასეთი ხელშეკრულების დადების ფაქტი მაშინ, როდესაც კომისიის მიერ სადავო აქტის მიღების პერიოდში მოსარჩელე სს „...“ იყო მრავალი მცირე და საშუალო ჰესების მეპატრონე. ამასთანავე, ელექტროენერგიის გადაცემის ხელშეკრულებებისათვის კომერციული საიდუმლოების სტატუსის მინიჭების თაობაზე არც მოსარჩელეს და არც სასამართლოებს რაიმე არგუმენტი არ მოუყვანიათ. 18 კომისიის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლო უთითებს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიზანია არა ჰესებისაგან ელექტროენერგიის შესყიდვის ფასის ჯამური ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად ცნობა, არამედ იმ მონაცემების საიდუმლოდ ცნობა, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას იმის შესახებ თუ კონკრეტულად ვისგან და რა ფასად შეიძინა კომპანიამ ელექტროენერგია. სააპელაციო პალატის განჩინებაში მოყვანილი აღნიშნული მოტივაცია მიღებულ გადაწყვეტილებასთან შეუსაბამოა. უკეთუ მოსარჩელის მიზანი იყო არა ხელშეკრულებების შინაარსის, არამედ მხოლოდ იდენტიფიკაციის დებულებების გასაიდუმლოება, ასეთ შემთხვევაში კომისიისათვის არა ელექტროენერგიის ნასყიდობის და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობა, არამედ ხელშეკრულების დეპერსონალიზაცია, ანუ პირების მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების გარეშე გასაჯაროება, ჰესების მონაცემების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადება უნდა დაედგინა. ამდენად, გასაჩივრებული განჩინება წინააღმდეგობრივია, განჩინების სამოტივაციო ნაწილში მოყვანილი მოსაზრებები არ შეესაბამება სარეზოლუციო ნაწილის დანაწესს. ამასთანავე, საკასაციო პალატის სხდომაზე კომპანიის წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ აქვს არა მხოლოდ ხელშეკრულების კონტრაჰენტების ვინაობის, არამედ აგრეთვე ხელშეკრულებების შინაარსობრივი ნაწილის (შესყიდული ელექტროენერგიის ოდენობის, შესყიდვის ფასის) კონფიდენციალობის მიზანი. მხედველობაშია მისაღები, რომ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონი ვრცელდება ფიზიკურ და არა იურიდიულ პირებზე. საერთო წესის თანახმად, კომერციული საიდუმლოების დაცვა უნდა მოხდეს არა იურიდიული პირის მონაცემების, არამედ საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის დაცვით. თუ პერსონალური მონაცემების შემთხვევაში დაცვის ობიექტი შეეხება არა იმდენად ინფორმაციის შინაარსს, არამედ იდენტიფიკაციის მომენტს, პერსონიფიკაციას, კომერციული საიდუმლოების დაცვაში, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი, არსებითი მნიშვნელობა აქვს ინფორმაციის შინაარსს. ამასთანავე, სეწმეკ-ის 30.07.2014წ. N14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ 26.7 მუხლის მიხედვით, შესაბამისი სატარიფო განაცხადი და თანდართული დოკუმენტები საჯაროა და ხელმისაწვდომია ნებისმიერი პირისათვის, გარდა იდენტიფიცირებად პირებთან დაკავშირებული პერსონალური ინფორმაციისა. გარდა ამისა, აღსანიშნავია აგრეთვე, რომ საერთო, ჯამური მონაცემების გამოქვეყნება არ გამორიცხავს, უფრო მეტიც, გულისხმობს ამ მონაცემების სისწორის გადამოწმების შესაძლებლობას, რაც შეუძლებელი იქნება ხელშეკრულებების ტექსტების ხელმიუწვდომლობის პირობებში. მოსარჩელე დოკუმენტაციისათვის კომერციული საიდუმლოების მინიჭების მოტივად ინფორმაციის შემცველობას ასახელებს, კერძოდ, ნასყიდობის და გატარების მომსახურების ფასს, რომელიც დადგენილი ტარიფებით განისაზღვრება. ენერგეტიკული ბაზრის ეფექტიანი ფუნქციონირებისათვის აუცილებელია 19 გამჭვირვალე და სამართლიანი ტარიფების დადგენა. სამართლიანმა ტარიფმა უნდა უზრუნველყოს, ერთი მხრივ, მომსახურების გაწევასთან დაკავშირებული ხარჯების სრულად ანაზღაურება, ხოლო მეორე მხრივ, მომხმარებლის მიერ მაღალი ხარისხის მომსახურების მიღება სამართლიან და გამჭვირვალე ფასად (საქართველოს პარლამენტის 24.06.15წ. დადგენილებით დამტკიცებული „საქართელოს ენერგეტიკის დარგში სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებები“, მე-2 პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტი). კანონმდებლობა ითვალისწინებს ტარიფის ორ სახეობას - ზუსტად განსაზღვრულს და მაქსიმალური ზღვარით განსაზღვრულს. „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის 43.11 მუხლის შესაბამისად, იმ ელექტროენერგიის წარმოების ლიზენციატს, რომელიც ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით „ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) ბალანსით“ მიჩნეულია ქვეყნის ერთიანი ელექტროენერგეტიკული სისტემის მარეგულირებელ სადგურად, უდგინდება კანონით გათვალისწინებული ფიქსირებული ტარიფი. სეწმეკ-ის 04.12.08წ. N33 დადგენილებით განსაზღვრულია არა მხოლოდ ჰიდროელექტროსადგურების მიერ წარმოებული ელექტროენერგიის გასაყიდი ზღვრული ტარიფები (ზედა ზღვარი), არამედ აგრეთვე თბოელექტროსადგურების ელექტროენერგიის წარმოების ზუსტად განსაზღვრული ტარიფები (მე-2 მუხ.) და საქართველოს ერთიანი ელექტროენერგეტიკული სისტემის მარეგულირებელ სადგურად მიჩნეული ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიატების ფიქსირებული ტარიფები (მე-3 მუხ.), რაც წარმოადგენს ნორმატიული აქტით აღიარებულ საჯარო, საყოველთაოდ ხელმისაწვდომ ინფორმაციას. ტარიფის შესახებ ინფორმაცია წარმოადგენს ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით აღიარებულ საჯარო ინფორმაციას და ხელმისაწვდომია ნებისმიერი პირისათვის. აღნიშნულის მიუხედავად, კომისიას დაევალა ელექტროენერგიის შესყიდვის ყველანაირი ხელშეკრულების, მათ შორის, ნორმატიულად განსაზღვრული ინფორმაციის, კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადება. კომისიის 04.12.08წ. N33 დადგენილების მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის ამჟამად მოქმედი რედაქცია ითვალისწინებს სს „...იას“ მიერ გამანაწილებელი ქსელით ელექტროენერგიის გატარების არა ზღვრულ, არამედ ზუსტად ფიქსირებულ ტარიფებს, რომლის გაანგარიშება სეწმეკ-ის 30.07.14წ. N14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მომსახურების ტარიფის გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ მე-15 მუხლის თანახმად, ხდება განსაზღვრული ფორმულით. გატარების ტარიფები იანგარიშება განაწილების ლიცენზიატის მიერ გატარების მომსახურებაზე გაწეული ხარჯებისა და გატარების ელექტროენერგიის რაოდენობის საფუძველზე („ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის 43.7 მუხ.). ტარიფები მტკიცდება კომისიის ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით („ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტი), ქვეყნდება ოფიციალურ გამოცემაში, სავალდებულოა შესასრულებლად, მისგან განსხვავებულ ტარიფზე შეთანხმება ხელშეკრულების მხარეებს შორის არ დაიშვება. 20 ელექტროენერგიის გატარების ტარიფის ანუ განაწილების ლიცენზიატის მიერ ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის მეშვეობით სხვისი კუთვნილი ელექტროენერგიის გატარებაზე გაწეული მომსახურების ფასის კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით ზუსტად ფიქსაცია გამორიცხავს ხელშეკრულების მხარეების მიერ მის შეცვლას. შესაბამისად, არ არის დასაბუთებული ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე კომისიის სადავო აქტის ბათილად ცნობა და კომისიისათვის ასეთი ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების შესახებ აქტის გამოცემის დავალება. ზუსტად განსაზღვრული ტარიფის ასახვა გატარების ხელშეკრულებაში არ უკავშირდება კონკურენტულ უპირატესობას ან ამ უპირატესობის დაკარგვას. რაც შეეხება ზღვრული ტარიფის ფარგლებში ელექტროენერგიის შესყიდვის ფასებს, ტარიფების გაანგარიშებისას კომისია ხელმძღვანელობს საწარმოს მიერ შესყიდული და განაწილებული ელექტროენერგიის რაოდენობის ფაქტობრივი მონაცემებით, განაწილების ლიცენზიატის მიერ შესასყიდი ელექტროენერგიის საშუალო შეწონილი ფასის განსაზღვრისათვის საწარმო ვალდებულია კომისიას წარუდგინოს ელექტროენერგიის კონკრეტული წყაროებიდან შესყიდვის სავარაუდო რაოდენობა და ფასი, აგრეთვე ელექტროენერგიის შესყიდვასთან დაკავშირებული სხვა საპროგნოზო დანახარჯები, როგორიცაა გადაცემის, დისპეტჩერიზაციის მომსახურებასა და გარანტირებული სიმძლავრის შესყიდვასთან დაკავშირებული დანახარჯები (სეწმეკ-ის 30.07.14წ. N14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ მე-17 მუხ.). სზაკ-ის 10.1 მუხლის თანახმად, ყველას აქვს უფლება გაეცნოს ადმინისტრაციულ ორგანოში არსებულ საჯარო ინფორმაციას, აგრეთვე მიიღოს მისი ასლები, თუ ისინი არ შეიცავენ სახელმწიფო, პროფესიულ ან კომერციულ საიდუმლოებას ან პერსონალურ მონაცემებს. სადავო აქტის მიღების დროს მოქმედი კომისიის 08.06.11წ. N8 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის ტარიფების დადგენის მეთოდოლოგიის“ 26-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ყველა დაინტერესებული პირი უფლებამოსილია გაეცნოს კომისიაში წარმოდგენილ მასალებს და აღნიშნულთან დაკავშირებით კომისიას წარუდგინოს საკუთარი მოსაზრებები. ამდენად, ტარიფებთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია ხელმისაწვდომი უნდა იყოს. „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის 44-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“-„გ“ ქვეპუნქტების თანახმად, კომისია სატარიფო განაცხადის განხილვისას და ტარიფის დადგენისას ეყრდნობა დასაბუთებულ სატარიფო განაცხადს. სატარიფო განაცხადის დასაბუთებულობის გარკვევამ შესაძლოა საჭირო გახადოს გაწეული დანახარჯების, შესყიდვების რაოდენობის და მაშასადამე ხელშეკრულებების გაცნობა. იმის გათვალისწინებით, რომ დავა ეხება არა მხოლოდ დერეგულირებულ, არამედ რეგულირებად სფეროსაც, ზოგადად შესყიდული და გატარებული ელექტროენერგიის შესახებ ინფორმაციას, შესაბამისად დავის გადაწყეტა საჭიროებს ენერგეტიკის მომწესრიგებელი კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურების 21 გათვალისწინებას. სზაკ-ის 272 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საჯარო დაწესებულება ვალდებულია 10 დღის ვადაში კომერციულ საიდუმლოებად მიიჩნიოს ინფორმაცია, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ინფორმაციის ღიაობის ვალდებულება დადგენილია კანონით. კომისიის 07.08.03წ. N12 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ ადმინისტრაციული წარმოების განხორციელების დებულების“ 11.1 მუხლი, სზაკ-ის 2.1 მუხლის „ნ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევის გამომრიცხავ გარემოებად ასევე ითვალისწინებს ისეთ გარემოებას, როდესაც ინფორმაციის ღიაობის ვალდებულება დადგენილია კანონმდებლობით. საიდუმლოების დაცვაში კანონმდებელი იყენებს ღირებულებათა შეფასების მეთოდს, პრიორიტეტთა გარკვეულ სისტემას, პროპორციულობას, მოქმედებს უკიდურესი აუცილებლობის პრინციპი: ნაკლები სოციალური ღირებულება უფრო მნიშვნელოვანი სოციალური ღირებულების დაცვას ეწირება (სზაკ-ის 99.2 მუხ.). ინფორმაციის საიდუმლოდ გამოცხადების უფლებას უპირისპირდება ადმინისტრაციული წარმოების ინფორმაციის საჯაროობის ვალდებულება, რომელიც ემსახურება საქმიანობის გამჭვირვალობისა და მოქალაქეთა ინტერესების დაცვას. კომისიის ამოცანას შეადგენს მათ შორის ბალანსის დაცვა, ინტერესთა პროპორციულობის უზრუნველყოფა („ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების შესახებ“ კანონის 1-ლი მუხ.). კომპანიის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის ობიექტურობის, სატარიფო განაცხადის შესაბამისობის დადგენა, ნორმატიული აქტის მიღებით ტარიფის განსაზღვრა სეწმეკ-ის კომპეტენციის უმნიშვნელოვანესი ასპექტთაგანია, რომლის სამართლებრივი შედეგი აისახება კომისიის საქმიანობაზე, მომხმარებლის უფლებების დაცვაზე, სამართლიანი წესრიგის უზრუნველყოფაზე. შესაბამისად, ოპტიმალური, პროპორციული ტარიფის განსაზღვრისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ამ პროცესის გამჭვირვალობას. ტარიფთან დაკავშირებული წარმოება განსაკუთრებულ საჯარო ინტერესს იწვევს და ამ წარმოების დროს მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ინფორმაციის გასაიდუმლოებამ შესაძლოა მიაყენოს ზიანი მომხმარებელს, რომელიც არის ელექტროენერგიის მომხმარებელი და დაინტერესებულია რაციონალური, ობიექტური, გონივრული ტარიფის დადგენაში. ელექტროენერგიის ღირებულება არის ქვეყანაში წარმოებული საქონლის ყველა სახეობის ფასების სტაბილიზაციის ძირითადი ფაქტორი, ვინაიდან ელექტროენერგიაზე დანახარჯები ნებისმიერი წარმოების დანახარჯებში შედის. ელექტროენერგიის ობიექტური ფასი, რაციონალური ტარიფი, ხელს უწყობს არა მხოლოდ ენერგეტიკული დარგის, არამედ აგრეთვე მთლიანად ეკონომიკის განვითარებას. ელექტროენერგიის ბაზარზე სუბიექტებს შორის ურთიერთობა უნდა აიგოს თანამშრომლობისა და ნდობითი (ფიდუციალური) ურთიერთობების საფუძველზე, ასეთი ურთიერთობის აგება შეუძლებელია გამჭვირვალობის, ინფორმაციის მისაწვდომობის გარეშე. ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და გატარების ტარიფები აისახება ელექტროენერგეტიკის ბაზარზე მოქმედი სუბიექტების მიერ დადებულ 22 ხელშეკრულებებში. სეწმეკ-ის 30.07.2014წ. N14 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ 3.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს გამჭვირვალე, სტაბილური და სამართლიანი სატარიფო განაკვეთების დაწესება. მეთოდოლოგიის 26-ე მუხლის, ასევე სზაკ-ის 103ე მუხლის 11 ნაწილის შესაბამისად, სრულყოფილად წარმოდგენილი სატარიფო განაცხადის მიღების შემდეგ ან კომისიის ინიციატივით ტარიფის გადახედვის შემთხვევაში კომისიის, როგორც კოლეგიური ადმინისტრაციული ორგანოს, გადაწყვეტილებით იწყება საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება და შესაბამისი ცნობა ქვეყნდება კომისიის ვებგვერდზე. სატარიფო განაცხადის განხილვა მიმდინარეობს საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული საჯარო ადმინისტრაციული წარმოების წესით („ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების შესახებ“ კანონის 4.5 მუხ.). ყველა დაინტერესებული პირი უფლებამოსილია გაეცნოს კომისიაში წარდგენილ საჯაროდ ხელმისაწვდომ მასალებს და აღნიშნულთან დაკავშირებით კომისიას წარუდგინოს საკუთარი მოსაზრებები (სზაკ-ის 1064, 117-ე მუხ.). ეროვნული მარეგულირებელი ორგანო ვალდებულია სზაკ-ის IX თავით დადგენილი წესით მოაწყოს საჯარო განხილვები სალიცენზიო და სატარიფო უფლებამოსილებების განხორციელების თაობაზე. ასეთი პროცედურის გარეშე გადაწყვეტილების მიღება იწვევს აღნიშნული გადაწყვეტილების ბათილობას. ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოს გადაწყვეტილებები ქვეყნდება დადგენილი წესით. ეროვნული მარეგულირებელი ორგანო ვალდებულია შეინახოს სხდომების ოქმები და სხვა სათანადო დოკუმენტაცია არანაკლებ 7 წლით. კომისიის წევრსა და დაინტერესებულ პირებს უფლება აქვთ დაუბრკოლებლად მიიღონ შესაბამის ეროვნულ მარეგულირებელ ორგანოში არსებული ყველა ჩანაწერი და სხვა დოკუმენტი. ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოს ყველა გადაწყვეტილება, ჩანაწერი და სხვა დოკუმენტი ხელმისაწვდომია საჯარო განხილვისათვის. ელექტროენერგიის შესყიდვისა და ელექტროენერგიის გადაცემის ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადება უცილობლად გამოიწვევს ამ დოკუმენტის, მასში ასახული ინფორმაციის, რომელიც ტარიფის მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილია, კომისიის საჯარო სხდომაზე განხილვის შეუძლებლობას, ვინაიდან „ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის მე-13 მუხლის, „ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოს შესახებ“ კანონის 4.5 მუხლის შესაბამისად, ინფორმაციის კონფიდენციალობის დაცვის მიზნით იმართება დახურული სხდომები. სეწმეკ-ის 18.09.08წ. N23 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორში საქმიანობის კონტროლისა და ლიცენზირების წესების“ მე-3 მუხლის თანახმად, მეწარმე ვალდებულია ყოველწლიურად კომისიას წარუდგინოს საქმიანობის მომსახურების პირობების დაცვის შესახებ ანგარიშგება, რომელიც სხვა ინფორმაციასთან ერთად, კომისიის მოთხოვნის შემთხვევაში უნდა შეიცავდეს მის მიერ გაფორმებულ ხელშეკრულებებს. საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის 23 30.08.06წ. N77 ბრძანებულებით დამტკიცებული „ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) ბაზრის წესების“ მე-11 მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, კვალიფიციური საწარმოები ვალდებულნი არიან გაამჟღავნონ ის ინფორმაცია, რომელიც ამ წესებისა და მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად მიჩნეულია ღია ინფორმაციად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც კანონი ითვალისწინებს მესამე პირებისათვის ამ ინფორმაციის მიუწოდებლობის პირობას. წესების თანახმად, ღია ინფორმაციად მიიჩნევა: შესყიდული და გაყიდული ელექტროენერგიის მოცულობები ელექტროენერგიის ფასის მითითებით; შესყიდული საბალანსო ელექტროენერგიის მოცულობისა და ფასების შესახებ; ელექტროენერგეტიკულ სისტემაში წინასწარ გაფორმებული პირდაპირი ხელშეკრულების გარეშე არსებული ელექტროენერგიის მოცულობისა და გამყიდველის მხრიდან შემოთავაზებული ფასის თაობაზე (ასეთის არსებობის შემთხვევაში). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიერ ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების მოთხოვნის საჯარო დანაწესთან, ნორმატიული აქტებით დადგენილი ინფორმაციის ღიაობის, მისაწვდომობის რეჟიმთან შესაბამისობა არ არის დასაბუთებული. სეწმეკ-ის 18.09.08წ. N23 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორში საქმიანობის კონტროლისა და ლიცენზირების წესების“ 2.2 მუხლის მიხედვით, მეწარმე ვალდებულია ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორში საქმიანობა წარმართოს „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ კანონის, მის შესაბამისად გამოცემული სამართლებრივი აქტების, მათ შორის კომისიის მიერ მიღებული დადგენილების, გადაწყვეტილებისა და სხვა სახის მოთხოვნების შესაბამისად. ელექტროენერგიის მომხმარებელს აქვს უფლება იცოდეს კომპანიის მიერ დადგენილი ტარიფის წარმომავლობის წყაროს, მისი შემადგენელი ნაწილების შესახებ ინფორმაცია. ამდენად, სატარიფო რეგულირებასთან დაკავშირებული ინფორმაციის საჯაროობა ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს უზრუნველლყოს ინფორმაციის გამჭვირვალობა მომეტებული საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, რამდენადაც ელექტროენერგიის საფასურის რეგულარულ გადამხდელს - მომხმარებელს უფლება აქვს იცოდეს დადგენილი ტარიფის წარმომავლობის წყარო. მოცემულ შემთხვევაში, ინფორმაციის ღიაობის ვალდებულება ნორმატიული დანაწესებით არის დადგენილი. ამდენად, კომერციულ საიდუმლოებად ინფორმაციის გამოცხადების მოთხოვნა უნდა ემყარებოდეს გამართლებულ ეკონომიკურ, პატივსადებ ინტერესს და უნდა შეესაბამებოდეს დადგენილ საჯარო წესრიგს, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს მოთხოვნილი ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების არგუმენტაციას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაედო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კომისიის სადავო გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც სს „...“ უარი ეთქვა ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად 24 ცნობაზე წინააღმდეგობაში მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან. აღნიშნული მოსაზრების დასადასტურებლად სასამართლოს არ აქვს მოყვანილი რაიმე არგუმენტი, სასამართლო არ უთითებს, თუ კონკრეტულად მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ რომელ სამართლებრივ ნორმებს ეწინააღმდეგება კომისიის უარი. ქვედა ინსტანციების სასამართლოებს დავა გადაწყვეტილი აქვთ ენერგეტიკის სფეროს მომწესრიგებელი კანონმდებლობის გამოყენების გარეშე. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არის დაუსაბუთებელი, განჩინება მოკლებულია სათანადო სამართლებრივ და ფაქტობრივ წინამძღვრებს, სახეზეა საკასაციო საჩივრის სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აბსოლუტური საფუძველი - გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 412-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად არის გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი. სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ყოველივე ზემოაღნიშნული, სათანადო სამართლებრივი შეფასება მისცეს საქმის გარემოებებს და გამოიტანოს კანონიერი გადაწყვეტილება. სარეზოლუციო ნაწილი საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და დ ა ა დ გ ი ნ ა: 1. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; 2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.11.2015წ. განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; 3. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას; 4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე 25 მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე ვ. როინიშვილი 26 საქმე #ბს-367-363(კ-12) 28 თებერვალი,2013 წელი ქ. თბილისი ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა შემადგენლობა: ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი), მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე სხდომის მდივანი - ნ. გოგატიშვილი კასატორი (მოსარჩელე) - ხ. მ-ე, წარმომადგენელი ლ. წ-ი (მინდობილობა 17.01.13წ. N130033842) მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – 1) საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური, წარმომადგენელი თ. ყ-ა (მინდობილობა 23.01.13წ. N9570); 2) ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო, წარმომადგენელი ი. ფ-ი (მინდობილობა 07.09.11წ. N06/112832-8) მესამე პირი - ქ. თბილისის მერია, წარმომადგენელი ს. ბ-ე (მინდობილობა 29.01.13წ. N067/739); დ. ბ-ე დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 08.02.12წ. განჩინება 1 ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ხ. მ-ემ 22.08.11წ. სარჩელი აღძრა ნ ა წ ი ლ ი: თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისა და ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიმართ. მოსარჩელემ სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 24.02.11წ. N06-8/1578 წერილისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 04.03.11წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ის არის სოფ. ..., ... მდებარე 0,08ჰა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, რომელიც 1998 წელს გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე 2005 წელს დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში. 19.05.11წ. ხ. მ-ემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე საკუთრების დაზუსტებული სახით რეგისტრაცია მოითხოვა. სარეგისტრაციო სამსახურმა შეაჩერა საქმის წარმოება, რადგან მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ნახაზზე მითითებული საკადასტრო მონაცემები არ შეესაბამებოდა მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემებს. მოსარჩელის განმარტებით, სარეგისტრაციო სამსახურში წარდგენილი ნახაზი ასახავდა მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ზუსტ მონაცემებს, რომელიც გადაეცა მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე. ხ. მ-ემ თავისი უფლების დასაცავად განცხადებით მიმართა საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციასა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს, მისი განცხადებები გადაიგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, სააგენტომ განცხადებები მიიჩნია ადმინისტრაციულ საჩივრად და 30.06.2011წ. მიიღო გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ, რადგან წარმოების შეჩერებაზე მიღებული გადაწყვეტილება საჩივრდება სასამართლოში. ხ. მ-ემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა გადაწყვეტილების გადმოცემა იმ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თაობაზე, რომელშიც იჭრებოდა მის მიერ წარდგენილ საკადასტრო-აზომვით ნახაზში მითითებული მიწის ნაკვეთი. სააგენტომ გადმოუგზავნა გადაწყვეტილება რეგისტრაციის შესახებ, რომლითაც მოსარჩელის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება, უფლების რეგისტრაციის საფუძველი არის ქონების მართვის სააგენტოს წერილი (მოთხოვნა). მოსარჩელე თვლის, რომ დაირღვა მისი კონსტიტუციური საკუთრების უფლება, რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილება, ასევე სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მოთხოვნა ნაკვეთის თვითმმართველობის საკუთრებად 2 რეგისტრაციის შესახებ არის უკანონო, რის გამო მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 04.03.11წ. წერილის (მოთხოვნის) და თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 04.03.11წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ნაკვეთი საკუთრებაში მას გადაეცა კანონით დადგენილი წესით, თვითმმართველის მიერ გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე, თვითმმართველობის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნით მიმართვამდე ქონების მართვის სააგენტოს არ გაურკვევია საქმის გარემოებები. მიუხედავად იმისა, რომ არაერთი წელია ... მოსარჩელეს საკუთრებაში გააჩნია ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებული აქვს საცხოვრებელი სახლი, ნაკვეთს გარშემო არტყავს ღობე მისთვის არ უცნობებიათ ადმინისტრაციული წარმოების შემთხვევაში წარმოადგენდა ის დაწყების შესახებ, ნაკვეთის წარმოებაში მის მისი საკუთრებაში ჩართვის არსებობის დამადასტურებელ დოკუმენტს. მოსარჩელემ მიუთითა აგრეთვე, რომ ნაკვეთზე თვითმმართველობის უფლების რეგისტრაციამდე თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს უნდა გამოეკვლია ნაკვეთზე სხვა პირის უფლების რეგისტრაცია და ასეთის დადგენის შემდეგ უარი უნდა ეთქვა ქონების მართვის სააგენტოსათვის უფლების რეგისტრაციაზე. აღნიშნულის შეუსრულებლობით სარეგისტრაციო სამსახურმა ფაქტიურად ხელყო საკუთრების კონსტიტუციური უფლება. საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს ქ. თბილისის მერია და დ. ბ-ე საქმეში სასკ-ის 16.2 მუხლით გათვალისწინებულ მესამე პირებად ჩაებნენ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 31.10.11წ. გადაწყვეტილებით ხ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 15.01.10წ. N4 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის“ მე-8 მუხლის თანახმად, საკადასტრო გეგმა და საკადასტრო რუკა გაიცემა საჯარო რეესტრის მონაცემთა ბანკის საფუძველზე და ასახავს მისი მომზადების მომენტისათვის მიწის ნაკვეთის და ნაგებობების შესახებ ძალაში მყოფ მონაცემებს. საკადასტრო გეგმა არის მიწის ნაკვეთის საკადასტრო და გრაფიკული მონაცემების ამსახველი დოკუმენტი, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას მიწის ნაკვეთის საკადასტრო კოდის, მისი ფართობის, კონფიგურაციის, დანიშნულების, საკოორდინატო ბადის, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა–ნაგებობებისა და მათი სართულიანობის, ასევე ამ მიწის ნაკვეთზე იმ უფლებებისა და შეზღუდვების შესახებ, რომელთა საკადასტრო მონაცემებიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში. საკადასტრო რუკა არის დოკუმენტი, რომელიც ასახავს კონკრეტული ტერიტორიის საკადასტრო მონაცემებს, 3 ინფორმაციას ამ ტერიტორიაზე უფლებარეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების, ნაგებობების, მათი საკოორდინატო ბადისა და საკადასტრო კოდის შესახებ, ასევე ამ მიწის ნაკვეთსა და ნაგებობებზე იმ უფლებებისა და შეზღუდვების შესახებ, რომელთა საკადასტრო მონაცემებიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში. საკადასტრო გეგმა არ გაიცემა, თუ რეგისტრაციის მიწის ნაკვეთის მიზნებისთვის საკადასტრო უძრავი ნივთის მონაცემები დაუზუსტებელია. დაზუსტებული საკადასტრო მონაცემები ნიშნავს ამ ინსტრუქციისა და საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად შედგენილ, საჯარო რეესტრში დაცულ საკადასტრო ინფორმაციას. სხვა შემთხვევაში უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემები მიიჩნევა დაუზუსტებლად. საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის 47-ე მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაშია თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიაზე არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა (ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები, ქუჩები, ხეივნები, სკვერები და ა. შ.), გარდა კერძო საკუთრებაში სახელმწიფოს არსებული, წილობრივი სახელმწიფო მონაწილეობით ქონებაზე არსებულ დამაგრებული ქონებაზე და დამაგრებული მიწებისა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 04.03.11წ. გადაწყვეტილება მიღებული იყო სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს განცხადების, მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზისა და წარდგენილი სხვა დოკუმენტაციის სამსახური უფლებამოსილი მიიჩნია, რომ საჯარო იყო საფუძველზე. ამდენად, დაეკმაყოფილებინა რეესტრის ეროვნული მოთხოვნა. სააგენტოს სარეგისტრაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიღებული იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე და არ არსებობდა მისი ბათილად ცნობის საფუძველი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 31.10.11წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ხ. მ-ემ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის 27.01.12წ. ამონაწერის თანახმად, სადავო მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირებულია დ. ბ-ის საკუთრების უფლება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 08.02.12წ. განჩინებით ხ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 4 31.10.11წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 15.01.10წ. N4 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-8 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკადასტრო გეგმა და საკადასტრო რუკა გაიცემოდა საჯარო რეესტრის მონაცემთა ბანკის საფუძველზე და ასახავდა მისი მომზადების მომენტისათვის მიწის ნაკვეთის და ნაგებობების შესახებ ძალაში მყოფ მონაცემებს. ამავე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, საკადასტრო გეგმა არ გაიცემოდა, თუ მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემები დაუზუსტებელი იყო. რეგისტრაციის მიზნებისთვის უძრავი ნივთის დაზუსტებული საკადასტრო მონაცემები ნიშნავდა კანონმდებლობის შესაბამისად შედგენილ, საჯარო რეესტრში დაცულ საკადასტრო ინფორმაციას. სხვა შემთხვევაში უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემები მიიჩნეოდა დაუზუსტებლად. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 05.10.11წ. N150669 მომართვის თანახმად, საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით ხ. მ-ის სახელზე რეგისტრირებულ უძრავ ნივთზე საკადასტრო ინფორმაცია საჯარო რეესტრში დაცული არ იყო. სააპელაციო პალატამ მიუთითა ,,ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 47-ე მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში იყო თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიაზე არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა, გარდა კერძო საკუთრებაში არსებული, სახელმწიფო ქონებაზე დამაგრებული და სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით არსებულ ქონებაზე დამაგრებული მიწებისა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური უფლებამოსილი იყო მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზისა და წარდგენილი სხვა დოკუმენტაციის საფუძველზე დაეკმაყოფილებინა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს განცხადება და დაერეგისტრირებინა უძრავი ქონება ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ ხ. მ-ის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მის საკუთრების უფლებას ადასტურებდა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ნ. ქ-ის დაზუსტებული მონაცემები, იმ საფუძვლით, რომ ნ. ქ-ის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების N634 აქტში მოსაზღვრე მეზობლად იყო მითითებული. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხ. მ-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველს წარმოადგენდა 18.12.98წ. N635 მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლის თანახმად ხ. მ-ეს ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ... ქარხანა, სამხრეთით 5 - გზა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით - თავისუფალი ფართობები, ხ. მ-ის მეზობლად არ იყო მითითებული ნ. ქ-ე. ნ. ქ-ის 18.12.98წ. N634 მიწის ნაკვეთის მიღებაჩაბარების აქტში მითითებული მოსაზღვრე მხარეები არ ემთხვევოდა ხ. მ-ის მიღებაჩაბარების აქტში მითითებულ მოსაზღვრე მხარეებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ნ. ქ-ის მიღება-ჩაბარების აქტში ხ. მ-ის მეზობლად მითითება არ ადასტურებდა სადავო მიწის ნაკვეთზე ხ. მ-ის საკუთრების უფლებას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 08.02.12წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ხ. მ-ემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილება მოითხოვა. კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში მოიპოვება ნაკვეთზე მისი საკუთრების უფლების დამდგენი არაერთი მტკიცებულება, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული. ქონების მართვის სააგენტოს კონსტიტუციის და ,,საქართველოს დედაქალაქის თბილისის შესახებ“ კანონის, სზაკ-ის 95-ე, 96-ე მუხლების საწინააღმდეგოდ მოითხოვა სხვის საკუთრებაში არსებული ქონების რეგისტრაცია. კასატორი არ ეთანხმება აგრეთვე სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ სარეგისტრაციო სამსახური უფლებამოსილი იყო დაერეგისტრირებინა თვითმმართველობის საკუთრების უფლება, კასატორი უთითებს ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 23-ე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნავს, რომ სადავო რეგისტრაციის განხორციელებამდე სარეგისტრაციო სამსახური ვალდებული იყო გამოერკვია ნაკვეთზე სხვისი უფლების რეგისტრაციის არსებობა. დაუზუსტებელი სახით მიწის ნაკვეთის რეგისტრაცია არ ნიშნავს, რომ ასეთი სახით რეგისტრირებული უფლება საერთოდ არ არის დაცული, არ არსებობს და წარმოადგენს უფლების ფიქციას, ასეთი განმარტება არ ემყარება კონსტიტუციას და კანონმდებლობას. რეესტრმა სხვისი უფლების რეგისტრაცია უნდა დააგინოს არა მხოლოდ ელექტრონული ნახაზის მიხედვით. არ არსებობს ასეთი წესის დამდგენი არც ერთი საკანონმდებლო აქტი. საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორმა და მისმა წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივარს რეესტრის ეროვნული და მოითხოვეს მისი დაკმაყოფილება. საჯარო სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის, ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს და ქ. თბილისის მერიის წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს და მოითხოვეს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, სააპელაციო პალატის განჩინების უცვლელად დატოვება. მესამე პირმა დ. ბ-ემ აღნიშნა, რომ არ არის საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმების წინააღმდეგი, მესამე პირმა განმარტა, რომ აუქციონის ჩატარების 6 პროცესში მისთვის ცნობილი გახდა ფართის ხ.მიქელაძის სახელზე რეგისტრაცია, მაგრამ უარი აუქციონში მონაწილეობაზე ვერ განაცხადა, ვინაიდან ასეთ შემთხვეაში, აუქციონის პირობის თანახმად, ის დაკარგავდა გადახდილი ბეს თანხას. სამოტივაციო საკასაციო სასამართლო საქმის ნ ა წ ი ლ ი: მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა- განმარტებების მოსმენის, გასაჩივრებული განჩინებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ 18.12.1998წ. მიწის ნაკვეთის მიღებაჩაბარების N635 აქტის საფუძველზე ხ. მ-ეს გადაეცა 0,08ჰა. მიწის ნაკვეთი. 30.04.03წ. მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის თანახმად ხ. მ-ის სახელზე გაცემულია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 0,080 ჰა დაუზუსტებელი ფართობით. 28.10.05წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ნაკვეთი ირიცხებოდა ხ. მ-ის სახელზე. 25.02.11წ. ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და სოფ. ..., ,,...“ არსებულ 545 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლების დარეგისტრირება მოითხოვა. განმცხადებლის მიერ წარდგენილ იქნა მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 04.03.2011წ. გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მოთხოვნა. საჯარო რეესტრიდან 04.03.2011წ. ამონაწერით უძრავი ქონება მდებარე ქ. თბილისი, სოფ. ... ,,...“, ნაკვეთი 06/402, დაზუსტებული ფართობი 545,00 კვ.მ. აღირიცხა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე. სარეგისტრაციო ცვლილების 19.05.11წ. სამსახურს და ხ. მ-ემ უძრავ რეგისტრაცია მოითხოვა. განცხადებით მიმართა თბილისის რეგისტრირებულ უფლებაში სარეგისტრაციო სამსახურის 25.05.2011წ. ნივთზე გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო საქმის წარმოება იმ საფუძვლით, რომ სარეგისტრაციოდ წარდგენილ და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის არსებობდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება, კერძოდ მიწის ნაკვეთის წარმოდგენილი საკადასტრო მონაცემები არ შეესაბამებოდა მომიჯნავე ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემებს, მიწის ნაკვეთის საზღვრები იჭრებოდა მომიჯვანე ნაკვეთის საზღვრებში, რის გამოც წარმოსადგენი იყო კორექტირებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზი. საჯარო რეესტრის 27.01.12წ. 7 ამონაწერის თანახმად სადავო ნაკვეთზე (დაზუსტებული ფართობი - 545,00 კვ.მ., მდებარე : ქ. თბილისი, სოფ. ..., ,,...“) დარეგისტრირებულია დ. ბ-ის საკუთრების უფლება. დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ გასაჩივრებული აქტები მიღებულ იქნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე. არც ადმინისტრაციულ ორგანოებს და არც სასამართლოს არ უმსჯელია და არ შეუფასებია ის დოკუმენტაცია, რომელიც არსებობდა ნაკვეთთან დაკავშირებით სადავო აქტების გამოცემამდე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის ხ. მ-ის უფლება სადავო მიწის ნაკვეთზე დასტურდება 18.12.1998წ. გაცემული №635 მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტით, 30.04.03წ. მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობით, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას მიწის ნაკვეთის ფართობის და კონფიგურაციის შესახებ. აღნიშნული დოკუმენტაცია წარმოშობს ნაკვეთზე რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლებას, ვინაიდან საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 28.06.1993წ. №503 დადგენილების მე-2 პუნქტის შესაბამისად მიწათსრგებლობის უფლების მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების დამადასტურებელი სახელმწიფო აქტი აქტის არის გაცემის ძირითადი საფუძველი. მცხეთის რაიონის სოფ. ... 18.12.1998წ. მიღება-ჩაბარების N635 აქტის თანახმად ხ. მ-ეს კერძო საკუთრებაში ...ვ გადაეცა 0.08 ჰა მიწის ნაკვეთი, აქტი შეიცავს ნაკვეთის პარამეტრებს (სიგრძე ორივე გვერდზე მეტრებში - 40/40, სიგანე ორივე გვერდზე მეტრებში - 20/20, ნაკვეთის მთლიანი ფართობის ოდენობა - 0.08 ჰა), ინფორმაციას მოსაზღვრე ნაკვეთებზე. სადავო ნაკვეთის ხ. მ-ის საკუთრებაში ყოფნას ადასტურებს აგრეთვე 30.04.03წ., №720301493 სარეგისტრაციო მოწმობა, რომელიც იმჟამად მოქმედი ,,მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა ოფიციალურ სახელმწიფო საბუთს, რომელშიც აისახებოდა უფლებაზე გავლენის მქონე ყველა ინფორმაცია. სარეგისტრაციო მოწმობა გაიცემოდა ,,სასოფლოსამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციის გადაუდებელ ღონისძიებათა და საქართველოს მოქალაქისათვის სარეგისტრაციო მოწმობების გაცემის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 16.05.99წ. №327 ბრძანებულების საფუძველზე, სარეგისტრაციო მოწმობაში მითითებული პირველადი სარეგისტრაციო მონაცემებს საფუძვლად დაედო აშშ-ს განვითარების სააგენტოს (USAID) პროექტის ფარგლებში ჩატარებული საკადასტრო სამუშაოები. ხ. მ-ის სახელზე გაცემული სარეგისტრაციო მოწმობა შეიცავს უფლების სუბიექტის და ობიექტის საიდენტიფიკაციო მონაცემებს, სარეგისტრაციო მოწმობის თანახმად მცხეთის სარეგისტრაციო ზონაში, ... კოდით, ... სექტორში, №... კოდით, №... კვარტალში, №... 8 ნაკვეთი 0.08 ჰა ფართობით, ადგილმდებარეობა - ..., „...“, დანიშნულება სასოფლოსამეორნეო მიწის ნაკვეთი კერძო საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ხ. მ-ეზე. მოწმობაში შეტანილი ჩანაწერები შესრულებული და დადასტურებულია 30.04.03წ. რეგისტრატორის მიერ. ხ. მ-ის სახელზე მიწის ნაკევთის სარეგისტრაციო მოწმობა გაცემულია საქართველოს პრეზიდენტის 16.05.1999წ. №327 ბრძანებულების საფუძველზე, რომლის მიხედვით მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი საკმარისი იყო მიწის საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციისათვის, საკუთრების უფლების დამადასტურებელი სარეგისტრაციო მოწმობის მომზადებისა და გაცემისათვის. აღნიშნული დოკუმენტაციის საფუძველზე მითითებული მონაცემებით განხორციელებულია 0.08 ჰა მიწის ნაკვეთის დაუზუსტებული რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამდენად საფუძველს არის მოკლებული ხ. მ-ის საკუთრებაში მყოფი მიწის ნაკვეთის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია. მართალია, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად მარეგისტრირებელი ორგანო და მისი თანამშრომელი პასუხს არ აგებენ წარმოდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის ნამდვილობაზე, მაგრამ ამავე ნორმის მიხედვით მარეგისტრირებელი ორგანო და მისი თანამშრომელი პასუხისმგებელნი არიან რეგისტრირებული მონაცემების და მათთან დაცული სარეგისტრაციო თუ უსაფრთხოებაზე. სხვა ამავე დოკუმენტაციის კანონის 23-ე ურთიერთშესაბამისობასა მუხლის ,,ვ1“ ქვეპუნქტის და თანახმად რეგისტრაციაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძველს სარეგისტრაციო მოთხოვნის რეგისტრირებულ მონაცემებთან იდენტურობა წარმოადგენს. ვინაიდან უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული წარდგენილი უფლება უფლების გამორიცხავს რეგისტრაციას, იმავე ნივთზე მარეგისტრირებელი სარეგისტრაციოდ ორგანო ასეთ შემთხვევაში უნდა იღებდეს გადაწყვეტილებას სარეგისტრაციო წარმოებაზე უარის თქმის შესახებ. ამდენად, ხსენებული ნორმის თანახმად ადმინისტრაციულ ორგანოს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს თვითმმართველობის ორგანოს სახელზე ნაკვეთის რეგისტრაციამდე უნდა გამოეკვლია ნაკვეთის სხვა პირის სახელზე რეგისტრაციის არსებობა, შეედარებია სარეგისტრაციოდ წარმოდგენილი დოკუმენტაცია საარქივო ცნობასთან - ქაღალდზე შესრულებულ საკადასტრო მონაცემებთან თუ სააღრიცხვო ბარათებთან და ამონაწერებთან, დაედგინა სადავო მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთების კოდები, მესაკუთრეები, გეოგრაფიული მდებარეობა, რათა სარწმუნოდ დაედგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტები და არ დაეშვა ერთი ნაკვეთის მიმართ ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩანაწერის არსებობა. გადამოწმების ვალდებულება საჯარო 9 რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს უფრო მაღალი ხარისხით წარმოეშობა იმის გათვალისწინებითაც, რომ უპირატესად სახელდობრ თავად მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის არის ცნობილი რეესტრში რეგისტრირებული ყველა მიწის ნაკვეთის ელექტრონული სისტემით აღურიცხაობის შესახებ. პალატა თვლის, რომ სწრაფი რეგისტრაციის პრინციპის გატარება საფრთხეს არ უნდა უქმნიდეს სხვა სუბიექტების საკუთრების კონსტიტუციურ უფლებას. საქმის მასალებში დაცული მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობით დასტურდება, რომ რეგისტრატორის მიერ 30.04.03წ. ხ. მ-ის სახელზე განხორციელდა სადავო ნაკვეთის აღრიცხვა, რეგისტრაციის განხორციელების დროს მოქმედი ,,მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ 14.11.1996წ. კანონის მე-5 მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად რეგისტრატორი უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა დამატებითი ინფორმაცია ნაკვეთის შესახებ, დამატებითი დოკუმენტაცია, დაინტერესებული მხარე ვალდებული იყო დაუყოვნებლივ შეესრულებინა რეგისტრატორის დასტურდება, რომ რეგისტრაციისათვის. წარდგენილი „მიწის მოთხოვნა. საქმის მონაცემები რეგისტრაციის მასალებით საკმარისად შესახებ“ ჩაითვალა 14.11.1996წ. კანონი ითვალისწინებდა რეესტრში ფიქსირებული და მიახლოებითი საზღვრების აღრიცხვას, თუ ადგილი არ ჰქონდა მოსაზღვრე მხარეებს შორის შეთანხმებას და სათანადო წესით შესრულებული კადასტრული სამუშაოების მონაცემების რეესტრში შეტანას, ყველა სხვა სახის საზღვარი მიახლოებით ნივთებზე უფლებათა ითვალისწინებდა საზღვრად ითვლებოდა (მე-13.1 მუხ.). „უძრავ რეგისტრაციის უძრავი ნივთის შესახებ“ 28.12.05 წ. კანონი ასევე სააღრიცხვო ბარათში დაზუსტებული ან დაუზუსტებელი ფართობის მითითებას (8.3. მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი). „უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის 33.4 მუხლის თანახმად „მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის შესაბამისად, ყოფილი მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის ზონის რეგისტრატურაში რეგისტრირებული უფლებები მიიჩნეოდა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულად. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ 19.12.08წ. კანონის საფუძველზე მიღებული იუსტიციის მინისტრის 15.01.10წ. ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის 8.7, 31.4 მუხლები ასევე ითვალისწინებენ დაუზუსტებელ რეგისტრაციას. ამდენად მიწა შეიძლება არსებობდეს საკუთრებაში, როგორც დაზუსტებული, ასევე დაუზუსტებელი მონაცემებით. კანონმდებლობა არ შეიცავს დაუზუსტებელი მონაცემებით მიწის ნაკვეთის სუბიექტზე აღრიცხვის გამომრიცხავ დანაწესს. ამასთანავე, პირველად დაუზუსტებელ რეგისტრაციას არ აქვს მხოლოდ საცნობარო მნიშვნელობა, უმართებულოა მისი დაყვანა მხოლოდ ფაქტობრივ აღრიცხვამდე, რომელიც აღრიცხვის ობიექტის მიმართ არ იწვევს რაიმე 10 სამართლებრივ შედეგს. სააღრიცხვო მონაცემებს იურიდიული მნიშვნელობა გააჩნია, სარეგისტრაციო აღრიცხვის ოფიციალობა უზრუნველყოფილია საჯარო რეესტრით. სარეგისტრაციო პროცედურას შედეგად მოსდევს უფლებადამდგენი დოკუმენტის გაცემა, რომელიც ადასტურებს იურიდიული ფაქტების კანონიერებას. რეგისტრაციას პრეიუდიციული მნიშვნელობა აქვს, ის არის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების რეალიზაციის პირობა, რეგისტრაცია არის უძრავ ქონებაზე უფლების წარმოშობის, შეცვლის სახელმწიფოს მხრიდან დადასტურების იურიდიული აქტი, რითაც რეგისტრაციის განმახორციელებელი კისრულობს უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობათა კომპლექსის დაცვის ვალდებულებას, სახელმწიფო რეგისტრაცია მოწოდებულია მთლიანობაში სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა განამტკიცოს, ის არის ტიტულის, პირის უფლებების სახელმწიფო დაცვის ფორმალური პირობა. მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს არ ქმნის ის მოსაზრება, რომ საკადასტრო ინფორმაცია ხ. მ-ის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთზე საჯარო რეესტრში არ აღმოჩნდა. პირველადი რეგისტრაცია კასატორის სახელზე განხორციელდა 30.04.03წ., რასაც ადასტურებს სარეგისტრაციო მოწმობა. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ გაცემული სარეგისტრაციო მოწმობა, ნაკვეთის სხვა მახასიათებლებთან ერთად, შეიცავს აგრეთვე საკადასტრო გეგმას 1:1000 მასშტაბში (ტ.1.ს.ფ.17), ხ. მ-ის საკუთრებაში მყოფი მიწის ნაკვეთის კონფიგურაციის, ნაკვეთის საზღვრების პარამეტრებს, რაც ასევე იძლეოდა ნაკვეთის ადგილმდებარეობის დადგენის საკმარის შესაძლებლობას. ვინაიდან საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ ხ. მ-ის სახელზე გაცემული სარეგისტრაციო მოწმობა, ,,მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის 3.3 მუხლის და 7.2 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ხ. მ-ის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის აღწერილობის პარამეტრების გარდა შეიცავდა აგრეთვე სარეგისტრაციო კადასტრული (ინდექსირებული) რუკის მონაცემებსაც, საკადასტრო გეგმას, უკანასკნელი ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის 33.4 მუხლის თანახმად უნდა ყოფილიყო საჯარო რეესტრის განკარგულებაში, ვინაიდან საჯარო რეესტრი პასუხისმგებელია უძრავი ქონების საკადასტრო მონაცემების შექმნასა და შენახვაზე (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 12.06.12წ. გადაწყვეტილება საქმეზე ,,დადიანი და მაჩაბელი საქართველოს წინააღმდეგ“, §15). ამასთანავე, დაზუსტებული საკადასტრო მონაცემებით რეესტრში რეგისტრირებული იყო მოსარჩელის მეზობლად მდებარე ნაკვეთი, რაც იძლეოდა ელვერსიით შედგენილი 11 საკადასტრო ნახაზში შესაძლებლობას, სადავო ვინაიდან ნაკვეთის მოსარჩელეზე საკადასტრო აზომვითი აღრიცხვის ნახაზის დადგენის თანდართული წერილობითი ინფორმაცია, ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის 26.5 მუხლის შესაბამისად, სხვა მონაცემებთან ერთად, შეიცავს ინფორმაციას მოსაზღვრე უძრავი ნივთის მფლობელის ან მესაკუთრის შესახებ, ამასთანავე ნ. ქ-ის სახელზე 18.12.1998წ. გაცემული N634 მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტში მოსაზღვრედ მითითებულია ხ. მ-ე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან 18.12.1998წ. მიღება-ჩაბარების აქტი, 30.04.03წ. სარეგისტრაციო მოწმობა, საჯარო რეესტრის მონაცემი შეიცავდა ხ. მის კუთვნილი ნაკვეთის მაიდენტიფიცირებელ ნიშნებს (სარეგისტრაციო ზონის და სექტორის კოდები, ნაკვეთის ნომერს, კონტურს), ამასთანავე, სარეგისტრაციო სამსახურის სადავო გადაწყვეტილების გამოცემის დროს მოქმედი „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 7.3 მუხლის თანახმად მარეგისტრირებელი ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტულ შემთხვევაში დამატებით მოითხოვოს სარეგისტრაციო წარმოებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი დოკუმენტის ან ინფორმაციის წარმოდგენა, რომელიც აუცილებელია განაცხადით მოთხოვნილ საკითხზე გადაწყვეტილების მისაღებად, შესაბამისად დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის დასკვნა იმის შესახებ, რომ ვერ ხერხდება ნაკვეთის მონაცემებით ხ. იდენტიფიცირება მ-ეზე და არ რეგისტრირებული დასტურდება მიწის ნაკვეთის დაუზუსტებელი ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს სახელზე რეგისტრაცია. სარეგისტრაციო სამსახური თვითმმართველობის ორგანოს სახელზე სადავო რეგისტრაციის განხორციელებამდე ვალდებული იყო სხვა პირზე რეგისტრაციის არსებობა დაედგინა, აღნიშნულის გადამოწმების გარეშე რეგისტრაციის განხორციელებით მოსარჩელეს ფაქტიურად წაერთვა საკუთრების უფლება სადავო ნაკვეთზე, მით უფრო, რომ სარეგისტრაციო სამსახური ვერ უთითებს ხ. მ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ნაკვეთის რაიმე სხვა ადგილმდებარეობას. ხ. მ-ისათვის ნაკვეთის გადაცემის დროისათვის მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა მცხეთის რაიონს, ამჟამად ის თბილისის ტერიტორიას განეკუთვნება. თბილისისათვის თბილისის გადმოცემის სარეგისტრაციო სოფლის შემდეგ ტერიტორიის სადავო სამსახურს, ნაკვეთის შესაბამისად მცხეთის რაიონიდან მონაცემები მოპასუხეს გადაეცა არსებითი გამოკვლევის შემთხვევაში შეეძლო დაედგინა ნაკვეთის მესაკუთრე. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური ვალდებული იყო გამოერკვია მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთზე სხვა პირის უფლების რეგისტრაციის არსებობა. კანონმდებლობა არ გამორიცხავს დაუზუსტებელი რეგისტრაციის 12 არსებობას, შესაბამისად, რეგისტრაციის არსებობის გადამოწმება მხოლოდ ელექტრონული ნახაზის მეშვეობით არ ადასტურებს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საქმის გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღებას, აღნიშნული ყოველგვარ აზრს უკარგავს დაუზუსტებელ რეგისტრაციას, რეესტრის სამსახური ვალდებული იყო გამოეკვლია ნაკვეთზე სხვა რეგისტრაციის არსებობა, სზაკ-ის 95-ე მუხლის შესაბამისად ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო დაინტერესებული მხარისათვის - ხ. მ-ისათვის ეცნობებინა წარმოების დაწყების შესახებ, მიეცა მისთვის აზრის გამოთქმის შესაძლებლობა. სადავო გადაწყვეტილების მიღებისას ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გამოუკვლევია საქმის გარემოებები, კერძოდ ხ. მ-ის სახელზე გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტი, საკუთრების მოწმობა, მის სახელზე საჯარო რეესტრის განხორციელებული ჩანაწერი. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე ის გარემოება, რომ ხ. მ-ის სახელზე რეგისტრაციის განხორციელების ითავლისწინებდა დროს მოქმედი კანონმდებლობა რეგისტრაციისთვის განმცხადებლის მიერ საკადასტრო-აზომვითი ნახაზის პრეზიდენტის 30.04.1999წ. გეოდეზიური ქსელით წარდგენის არ ელექტრონული ვალდებულებას. საქართველოს №206 ბრძანებულებით განისაზღვრა, შექმნილი ტოპოგრაფიული რუკებით რომ ახალი თანდათანობით დაფარვამდე პრაქტიკულ საქმიანობაში გამოყენებული უნდა ყოფილიყო მანამდე არსებული გეოდეზიური ქსელები და ტოპოგრაფიული რუკები. ხსენებული ბრძანებულების შემდგომ გამოცემული „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციის გადაუდებელ ღონისძიებათა და საქართველოს მოქალაქისათვის სარეგისტრაციო მოწმობების გაცემის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 16.05.1999წ. №327 ბრძანებულება, რომლის საფუძველზე გაიცა 30.04.03წ. კასატორის სახელზე მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა, არ ითვალისწინებდა საკადასტრო აზომვითი ნახაზის შედგენას ელექტრონულ კოორდინატთა სისტემაში. საკადასტრო აღწერის შედეგების (საკადასტრო აზომვითი ნახაზის) WGS 84 კოორდინატთა სისტემაში და UTM პროექციაში წარმოდგენა პირველად, ხ. მ-ის სახელზე ნაკვეთის რეგისტრაციის შემდეგ, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 13.12.2006წ. N800 ბრძანებით დამტკიცებული ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის 48-ე მუხლით დადგინდა (ანალოგიურ ნორმას შეიცავს ამჟამად მოქმედი საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 15.01.10წ. N4 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის 26.1 მუხლი). ამასთანავე, განხორციელებული ამჟამად რეგისტრაციის არ არსებობს განახლების, მესაკუთრისათვის რეგისტრაციის ადრე მოქმედების 13 გაგრძელებისათვის ელექტრონული აზომვითი ნახაზის UTM პროექციაში წარდგენის ვალდებულების დამდგენი რაიმე ნორმა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ახლად შემოღებული კოორდინატთა ელექტრონული სისტემით მიწის ნაკვეთის საზღვრების დაუზუსტებლობა, არ ნიშნავს მიწის ნაკვეთზე უკვე წარმოშობილი საკუთრების უფლების ჩამორთმევას. ახალი კოორდინატთა სისტემის შემოღება იუსტიციის მინისტრის 15.01.10წ. N4 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის 26-ე მუხლის თანახმად საკადასტრო აღწერის ტექნიკური პირობაა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ გეოდეზიურ კოორდინატთა სისტემის შეცვლა ტექნიკური საკითხია და მას არ უნდა ეწირებოდეს რეესტრში ასახული უფლებები, რეგისტრაციის ახალი სისტემის დანიშნულება სანივთო უფლებების უკეთესი დაცვაა და არა საკუთრების უფლების შეზღუდვა. ახალი კოორდინატთა სისტემის შემოღება შედეგად არ უნდა იწვევდეს ფორმალურ-სამართლებრივი პროცედურების შესრულებით მესაკუთრეზე უკვე რეგისტრირებული ნაკვეთის მესამე პირის მიერ დაუფლებას, არ უნდა ხელყოფდეს სამართლებრივ უსაფრთხოებას, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას, მანამდე წარმოებული რეგისტრაციების იურიდიული ძალის დაკარგვას, მარეგისტრირებელი ორგანოს, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობისა და საჯარო წესრიგის გარანტის დანიშნულების შეცვლას. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 16.05.1999წ. N327 ბრძანებულების მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული პირველადი რეგისტრირებული მონაცემების აუცილებელი დაზუსტების მოთხოვნა გულისხმობდა მიწის აგეგმვის შედეგად შედგენილი საგეგმო-კარტოგრაფიული მასალების საფუძველზე ნაკვეთის მონაცემების დაზუსტებას და არა ნაკვეთის სხვა სუბიექტზე აღრიცხვით პირველადი რეგისტრაციის გაუქმებას. გარდა ამისა, საქართველოს პრეზიდენტის 16.05.1999წ. N327 ბრძანებულების ხსენებული ნორმა საჯარო რეესტრის ეროვნული თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის სადავო - 04.03.11წ. სააგენტოს N882011078803-03 გადაწყვეტილების მიღებისას 05.11.07წ. N4741 კანონით უკვე გაუქმებული იყო. საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიმართ მოქმედებს უტყუარობის პრეზუმფცია, რაც განპირობებულია სამოქალაქო ბრუნვის ინტერესებით. საჯარო რეესტრის სისწორის ვარაუდი გულისხმობს იმას, რომ რეგისტრირებული უფლება არსებობს და იგი ეკუთვნის რეგისტრირებულ უფლებამოსილ პირს. აღნიშნული საჯარო რეესტრს წარმოაჩენს, როგორც უფლებათა უტყუარობისა და სისრულის გარანტს. საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციიდან გამომდინარე ითვლება, რომ ხ. მ-ეს საკუთრებაში გააჩნია მის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი. ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრის ძირითადი 14 იურიდიული საფუძველი- სარეგისტრაციო სამსახურის სააღრიცხვო ბარათი ნაკვეთზე ხ. მ-ის საკუთრების უფლების მითითებით არ შეცვლილა, ხ. მ-ის სახელზე საჯარო რეესტრის რეგისტრაციის საფუძველი, - 18.12.1998წ. N635 მიღება-ჩაბარების აქტი, არ გაუქმებულა, ხ. მ-ის სახელზე განხორციელებული რეგისტრაცია არ გამხდარა სადავო, ძალაშია და მოქმედებს. საქმეში არ მოიპოვება ხ. მ-ეზე საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმების დოკუმენტაცია, კერძოდ, უფლების გადასვლის ან შეწყვეტის ფაქტის, ჩანაწერის ბათილად ან ძალადაკარგულად ცნობის ფაქტის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილება არის აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლის გაუქმება ხდება აქტისადმი დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის გათვალისწინებით (სზაკ 601 მუხ.). საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საკუთრება არის ფაქტი და დაუშვებელია ბუნებაში მისი აბსტრაქტული სახით არსებობა. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შესაძლებლად მიიჩნევს და ფაქტიურად ეთანხმება სარეგისტრაციო მონაცემის შეუსაბამობას, საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა ლახავს სამართლებრივ უსაფრთხოებას, ქმნის მდგომარეობას, როდესაც პირი არის საკუთრების უფლების მატარებელი თუმცა არ გააჩნია საკუთრების უფლების ობიექტი, რაც ეწინააღმდეგება საკუთრების უფლების არსს, რადგან არ არსებობს საკუთრების უფლება ამ სამართალურთიერთობის უფლების ასეთი ობიექტისაგან გადაწყვეტით ხ. დამოუკიდებლად. მ-ის სახელზე სადავო იარსებებს რეგისტრირებული უფლება ქონებაზე, ხოლო თავად ქონება ანუ უფლების ობიექტი სახეზე არ იქნება, რაც მესაკუთრის უფლებებიდან და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის ინტერესებიდან გამომდინარე დაუშვებელია. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არის წინააღმდეგობრივი, ის ერთის მხრივ აღიარებს მიწის ნაკვეთის მოსარჩელისადმი კუთვნილებას ფორმალურად (ე.ი. ეთანხმება რეესტრის ჩანაწერს), ხოლო მეორეს მხრივ სასამართლო თავის გადაწყვეტილებით გამორიცხავს, ფაქტობრივად უარყოფს საკუთრებას, ვინაიდან არც სასამართლო და არც საჯარო რეესტრის სამსახური არ უთითებს ხ. მ-ის საკუთრებაში მყოფი ნაკვეთის რაიმე სხვა ადგილმდებარეობას. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ გატარებული ზომების შედეგად პირზე რიცხული უძრავი ქონება გამოუყენებადი ხდება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში საქმეზე ,,სპორონგი და ლონორთი შვედეთის წინააღმდეგ“ აღინიშნა, რომ საკუთრების უფლება ფაქტობრივად ჩამორთმეულად შეიძლება ჩაითვალოს იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც სახელმწიფო უარყოფს ქონების ექსპროპრიაციის ფაქტს და ქონების ფლობის სამართლებრივი უფლება ფორმალურად პირველად მესაკუთრეს რჩება, თუმცა მისით 15 სარგებლობა შეუძლებელი ან მნიშვნელოვნად გართულებულია. 4460,63). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ფიქციაა არა ის ქონება, რომელსაც პირი რეგისტრაციის საფუძველზე ფლობს, არამედ ფიქციაა თავად რეგისტრირებული მონაცემების უტყუარობა, შესაბამისად დაუშვებელია სარეგისტრაციო მონაცემის და ნამდვილი მდგომარეობის შეუსაბამობა, არ დაიშვება რეგისტრირებულ მონაცემებს შორის კონკურენციის არსებობის შესაძლებლობა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ საგანთა ნამდვილი მდგომარეობა და რეგისტრირებული მონაცემები უნდა იყოს თანხვედრაში, ხოლო დუბლირების და პარალელიზმის გამოვლენის შემთხვევაში უნდა გაირკვეს საკითხი იმის შესახებ, თუ რომელს გააჩნია უკეთესი სამართლებრივი საფუძველი. ხ. მის სახელზე გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი, სარეგისტრაციო მოწმობა ქმნიდნენ ნაკვეთის ხ. მ-ის სახელზე აღრიცხვის მყარ საფუძველს. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე რეგისტრირებულ უფლებათა რიგითობა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თვითმმართველობის ორგანოს სახელზე სადავო რეგისტრაციის დროს მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრის ჩანაწერის შესაბამისად ხ. მ-ის სახელზე იყო რეგისტრირებული. საერთო წესის მიხედვით ბოლო ჩანაწერი ძალას უკარგავს ადრინდელ ჩანაწერს. მოცემულ შემთხვევაში თვითმმართველობის ორგანოს სახელზე განხორციელებული სადავო ჩანაწერით არ გაუქმებულა ხ. მ-ის სახელზე არსებული ჩანაწერი, სახეზეა ერთი და იგივე ობიექტზე ორი ჩანაწერის კონკურენცია, რომლის პირობებშიც უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ უფლებას, რომელიც ქრონოლოგიურად უფრო ადრე არის რეგისტრირებული, ვინაიდან წინმსწრები რეგისტრაციის ჩანაწერის მოქმედება გამორიცხავს შემდეგი ჩანაწერის კანონიერებას. ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 12.1 მუხლის შესაბამისად, თუ სარეგისტრაციო ობიექტზე მოთხოვნილია რამდენიმე ისეთი უფლების რეგისტრაცია, რომლებიც თავიანთი შინაარსით გამორიცხავს ერთმანეთს, მაშინ რეგისტრირდება მხოლოდ ის უფლება ან უფლებები, რომელიც (რომლებიც) სხვა უფლებაზე ან უფლებებზე ადრე იქნა წარდგენილი სარეგისტრაციოდ. ამდენად არ იკვეთება სადავო რეგისტრაციის ფაქტობრივი ან სამართლებრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხ. მ-ის მიერ სადავო ნაკვეთის მიმდებარედ გარკვეული ტერიტორიის შემოკავებას არ აქვს მნიშვნელობა მოცემული დავის მიმართ, ვინაიდან ხ. მ-ის მიერ თვითნებურად დაკავებული ნაკვეთი არ შეადგენს მოცემული დავის საგანს, ხ. მ-ეს არ მოუთხოვია მისი რეგისტრაცია თავის სახელზე, რის გამოც სააპელაციო პალატის მითითება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის მიმდებარედ ხ. მ-ის მიერ შემოკავებულია გარკვეული ტერიტორია, რასაც თავად მოსარჩელე მხარეც არ 16 უარყოფს, არ ქმნიდა ხ. მ-ის სადავო ნაკვეთის მიმართ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს. საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ საქმეში მესამე პირად ჩაბმული დ. ბ-ე არ არის სადავო აქტების გაუქმების წინააღმდეგი (სხდომის ოქმი 06.0213წ. 16სთ და 21წთ.), მისი განმარტებით სადავო ნაკვეთზე სხვისი მფლობელობის შესახებ მან ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე შეიტყო, მიუხედავად ამისა ხელშეკრულების დადებაზე უარი არ განაცხადა, რათა არ დაეკარგა გადახდილი ბეს თანხა (სხდომის ოქმი 23.01.13წ. 17 სთ და 46 წთ.) . სკ-ის 185-ე მუხლის თანახმად უკეთუ შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე, საჯარო რეესტრში გამსხვისებლის რეგისტრაცია არ არის საკმარისი სფუძველი ვარაუდისა, რომ შემძენმა ნივთი მესაკუთრისაგან შეიძინა. ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ შემძენის ცოდნა, სკ-ის 312.2 მუხლის მიხედვით, რეესტრის ჩანაწერის სისწორის გამომრიცხავი გარემოებაა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ აუქციონის ჩატარების დროს ხ. მ-ის სახელზე რიცხული ქონება საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიხედვით მის სახელზე იყო რეგისტრირებული, აუქციონის ჩატარებით და შემძენის სახელზე ნაკვეთის რეგისტრაციით არ გაუქმებულა ხ. მ-ეზე რეესტრში არსებული ჩანაწერი, რეესტრის ჩანაწერთა კონკურენციისას რეესტრის სანდოობა ვერ იმოქმედებს, ვინაიდან არსებობდა სადავო ნაკვეთის მესაკუთრის დადგენის შესაძლებლობა. ,,ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის 47-ე მუხლის, ,,საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ კანონის 34.1 მუხლის თანახმად, ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრებაში შეიძლება იყოს ადგილობრივი ერთეულის ტერიტორიაზე არსებული მიწა, გარდა კერძო საკუთრებაში არსებული მიწებისა. სხვის საკუთრებაში მყოფი ქონების თვითმმართველი ერთეულის სახელზე რეგისტრაციას არ ითვალისწინებს აგრეთვე ,,ადგილობრივი თვითმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ კანონი. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ნაკვეთის რეკვიზიტები აღრიცხული იყო საჯარო რეესტრში, სადავო საკარმიდამო ნაკვეთი შემორაგულია და იმყოფება ხ. მ-ის მფლობელობაში, ამდენად სავსებით შესაძლებელი იყო დაინტერესებული პირის დადგენა, მისი ადმინისტრაციულ წარმოებაში ჩართვა, მისთვის აზრის გამოთქმის შესაძლებლობის მიცემა. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 13.12.06წ. ინსტრუქციები №800 (შესაბამისად დაინტერესებული პირის და 48.5 15.01.10წ. და ხელმოწერას №4 27-ე ახალ ბრძანებებით მუხლები) საკადასტრო დამტკიცებული ითვალისწინებდნენ აზომვით ნახაზზე, ხელმოწერას აქვს არა ნახაზის სანქციონირების, არამედ დაინტერესებული პირისათვის ახალი საკადასტრო მონაცემების შედგენის შეტყობის მნიშვნელობა. საქმის მასალებში 17 ასეთი არ მოიპოვება, რაც დამატებით ადასტურებს დაინტერესებული პირის ჩართვის და შესაბამისად, საქმის გარემოებების შესწავლის გარეშე სადავო აქტის გამოცემას. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში განხორციელდა ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 24.02.10წ. N06 მიმართვის საფუძველზე, რომელიც თავის მხრივ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოადგენს. ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 8.1 მუხლის თანახმად, უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება არის სარეგისტრაციო წარმოების დაწყების საფუძველი. მოსარჩელის სამართლებრივ ინტერესს რეგისტრაციის ბათილობასთან ერთად ბუნებრივია შეადგენს იმ საფუძვლის მოსპობა, რომელიც ქმნის ქონების რეგისტრაციის ერთადერთ სამართლებრივ პირობას და რომლითაც მოსარჩელის (კასატორის) მოსაზრებით შეილახა მისი, როგორც მესაკუთრის, უფლება. ქონების რეგისტრაციის რეგულირების სფეროში სხვადასხვა დროს მოქმედი კანონმდებლობა რეგისტრაციის ფაქტს უკავშირებს უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს, შესაბამისად თვითმმართველობის ორგანო, როგორც სამართლის სუბიექტი, ამ თვალსაზრისით გამონაკლისს არ ქმნის. საქართველოს მთავრობის 24.10.07წ. N233 დადგენილებით დამტკიცებული წესის 61 მუხლის თანახმად ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებას მიკუთვნებული მიწის ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად აღრიცხვისა და რეესტრში დარეგისტრირების მიზნით კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტების საფუძველზე, მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო წერილობითი მოთხოვნით მიმართავს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შესაბამის ტერიტორიულ სამსახურს, რაც არის მიწის ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად რეგისტრაციის საფუძველი. მოცემულ შემთხვევაში აშკარაა, რომ გადაწყვეტილების მიღება, თვითმმართველობის სახელზე ქონების აღრიცხვის თაობაზე მომართვის წარდგენა, საჭიროებდა საქმის გარემოებების სათანადო გამოკვლევას, ვინაიდან მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ პირი ხდება საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ, ადმინისტრაციულ ორგანოს, მის საკუთრებად უძრავი ქონების აღრიცხვის თაობაზე სარეგისტრაციო სამსახურისადმი მიმართვის გადაწყვეტილების მიღებისას, ხელთ უნდა ჰქონოდა საჯარო რეესტრში არსებული ინფორმაცია ნაკვეთთან დაკავშირებით, მათ შორის ნაკვეთის დაუზუსტებელი რეგისტრაციის, დაუზუსტებელი რეგისტრაციის რეკვიზიტების შესახებ. იმ ფართობზე, რომელზედაც მდებარეობს დაუზუსტებელი (თუმცა იდენტიფიცირებადი) მონაცემების მქონე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი, ქონების მართვის სააგენტოს ჰქონდა შესაძლებლობა გაერკვია დაინტერესებული 18 პირის ვინაობა, რომლის სამართლებრივი მდგომარეობაც გაუარესდებოდა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით. აღნიშნული შესაძლებელი იყო არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მეშვეობით, რომლის მონაცემები ,,სახელმწიფო რეესტრის შესახებ“ კანონის 12.6 მუხლის, ,,ინფორმაციის ერთიანი სახელმწიფო რეესტრის შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის, ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის თანახმად საჯარო და ხელმისაწვდომია, არამედ მიღებაჩაბარების აქტიდან, მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობიდან, აგრეთვე ადგილის დათვალიერებით, მეზობლების გამოკითხვით მიღებული ინფორმაციების შესწავლით. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო ეცნობებინა დაინტერესებული პირისათვის ადმინისტრაციული წარმოების შესახებ (სზაკ 95.2 მუხ.). ადმინისტრაციულ წარმოებაში დაინტერესებული პირის მონაწილეობა აძლევს მას შესაძლებლობას დაიცვას თავისი უფლებები და პასუხობს პირის მოლოდინს, იმასთან დაკავშირებით, რომ მის მიმართ კანონიერი და დასაბუთებული აქტი გამოიცემა. სზაკ-ის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ადმინისტრაციული წარმოებისას დაცული არ იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარებასთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციული გამოიკვლიოს ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა წარმოებისას გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე (სზაკ-ის 96-ე მუხ.). ადმინისტრაციულ ორგანოს საკითხის გადაწყვეტისას მტკიცებულებათა მოპოვების გზით უნდა დაედგინა საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ 24.02.10წ. სადავო წერილის შედგენის დროს მოქმედი ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების მიწის პრივატიზების შესახებ“ კანონი, რომლითაც განისაზღვრა იჯარით თვითმმართველობის გაუცემელი მიწების წარმომადგენლობითი პრივატიზებისას ადგილობრივი ორგანოსა საქართველოს და ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და მისი ტერიტორიული ორგანოს ვალდებულებები, კერძოდ კანონის მე-8 მუხლის, მე-14 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ა“ და ,,ბ“ ქვეპუნქტები იჯარით გაუცემელი მიწის ნაკვეთის პრივატიზებისას ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ვალდებულებებად განსაზღვრა იჯარით გაუცემელი 19 ნაკვეთის აგეგმვა და ნატურაში გადატანა, საპრივატიზებო მიწის ფართობის შერჩევა, მათი ოპტიმალური ზომის ნაკვეთებად დაყოფა და საპრივატიზებოდ მიჩნეული მიწის ნაკვეთების შესახებ საკადასტრო აზომვითი ინფორმაციის გადაგზავნა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შესაბამის ტერიტორიულ ორგანოში საპრივატიზებო გეგმის დასამტკიცებლად. უკანასკნელი, იმავე კანონის მე-3 მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, თავის მხრივ ნიშნავდა საპრივატიზებო მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვის, საკადასტრო ინფორმაციის, ფართობის, ადგილმდებარეობის, მიწის ხარისხობრივი მონაცემების ინფორმაციის მოპოვების ერთობლიობას. აღნიშნული არათუ არ ათავისუფლებდა ადმინისტრაციულ ორგანოს სზაკ-ით განსაზღვრული ვალდებულებების შესრულებისაგან, არამედ გულისხმობდა მისი მოთხოვნების ზედმიწევნით დაცვას. ქ. თბილისის მთავრობის 30.03.2010წ. N08.32.412 დადგენილებით დამტკიცებული ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს წესდების (დებულების) მე-7 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ა“, ,,ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად სააგენტოს კომპეტენციას განეკუთვნება უძრავი ქონების თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად აღრიცხვა და გამიჯვნა-გაერთიანება, ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად რეგისტრაციისათვის უძრავი ქონების აზომვითი, საკადასტრო და სხვა სამუშაოების წარმოება. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ზემოთ აღნიშნული გარემოებების გამოკვლევას არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა საქმეზე კანონიერი გადაწყვეტილების მიღებისათვის. სასკ-ის 32.4 მუხლის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია მნიშვნელობის გარემოებების გამოკვლევისა უფლებამოსილია სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი საკითხის და საქმისათვის შეფასების გადაუწყვეტლად არსებითი გარეშე, ბათილად აქტი და იგი ცნოს დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამ გარემოებათა გამოკვლევის და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი აქტი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სახეზეა სასკ-ის 32.4 მუხლით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი და შეფასების აქტების გარეშე გამოცემის ინდივიდუალური შემთხვევა, რის გამოც არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების შეცვლით ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი, რომლითაც ხ. მ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს 20 ნაწილობრივ, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები და ადმინისტრაციულ ორგანოს უნდა დაევალოს საქმის გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე ახალი აქტის გამოცემა. იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურის სადავო გადაწყვეტილება ნაკვეთის თვითმმართველი ორგანოს სახელზე რეგისტრაციის შესახებ მიღებულია სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს წერილის საფუძველზე და ორივე ადმინისტრაციული ორგანოს - რეგისტრაციის სამსახურის და სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს აქტები დავის საგანს შეადგენს, ამასთანავე რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების მიღება შესაძლებელია რეგისტრაციის შესახებ მიმართვის საფუძველზე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასკის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე აქტის გამოცემა უნდა დაევალოს სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქონების მართვის სამმართველო, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისადმი ახალი მიმართვის შედგენამდე, უნდა ჩაატაროს ადმინისტრაციული წარმოება, ჩართოს ადმინისტრაციულ წარმოებაში ყველა დაინტერესებული პირი, მისცეს მათ აზრის გამოთქმის საშუალება და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევის შედეგად მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება ნაკვეთის თვითმმართველობის ორგანოს სახელზე რეგისტრაციისათვის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის მიმართვის შესახებ. ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი: საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 411-ე მუხლებით და გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა: 1. ხ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; 2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 08.02.12წ. განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება; 3. ხ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 24.02.10წ. N06-8/1578 წერილი და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 21 თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 04.03.11წ. N882011078803-03 გადაწყვეტილება. ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს დაევალოს საქმის garemoebebis gamokvlevis safuZvelze გადაწყვეტილების gamosces administraciul-samarTlebrivi aqti; ჩაბარებიდან 1 თვის ვადაში axali individualuri 4. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ მოსარჩელის ხ. მ-ის სასარგებლოდ მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის გადახდა; 5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე ლ. მურუსიძე პ. სილაგაძე 22 ბს-797 (კ-18) 7 მარტი, 2019წ. ქ. თბილისი ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი), მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ვასილ როინიშვილი სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე კასატორი - საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო (მოპასუხე), წარმომადგენელი - მ. მ-ე (04.02.19წ. NMES ....). მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. მ-ი (მოსარჩელე), წარმომადგენელი - ლ. ა-ი (04.08.16წ. №160866755 რწმუნებულება) სარჩელზე თანამოპასუხე - სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრი (მოპასუხე), წარმომადგენლები - დ. ჭ-ე (07.02.19წ. NMES ...), ი. ჟ-ა (07.02.19წ. NMES ...) გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 16.05.2018წ. განჩინება. დავის საგანი - საგამოცდო ნაშრომის შეფასება, ქულის მომატების მოთხოვნა, დისკრეციული უფლებამოსილების სასამართლო კონტროლი 1 ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი: საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ნ. მ-მა მონაწილეობა მიიღო 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდაში და მისი ნაშრომი პროფესიულ უნარებში სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიერ შეფასდა 42 ქულით. ნაშრომის 21-ე დავალება შეფასდა 2 ქულით (მაქსიმალური ქულა 4). ნ. მ-მა №21 დავალებაში მიღებული შეფასება (2 ქულა) გაასაჩივრა სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნულ ცენტრში. საპრეტენზიო განაცხადის განხილვის შედეგად 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდის უნარების შედეგების გასაჩივრებასთან დაკავშირებით შექმნილი საგნობრივი ქვეკომისიის მიერ 22.08.2014წ. მიღებული გადაწყვეტილებით №21 დავალებების მიმართ ნ. მ-ის პრეტენზია არ დაკმაყოფილდა და მიუთითა, რომ გამსწორებლების მიერ სწორად იყო შეფასებული №21 ტესტური დავალება 2 ქულით. 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდების ფარგლებში წარმოშობილი პრეტენზიების განმხილველი კომისიის 26.08.2014წ. №6 ოქმით (მე-14 პუნქტი) დამტკიცდა საგნობრივი ქვეკომისიის 22.08.2014წ. გადაწყვეტილება. ნ. მ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას ნ. მ-ის ნაშრომის №21 დავალების პირველადი შეფასების, 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდების ფარგლებში წარმოშობილი პრეტენზიების განმხილველი კომისიის 26.08.2014წ. №6 სხდომის ოქმის, ნ. მ-ის №21 დავალების ნაწილში საგნობრივი ქვეკომისიის 22.08.2014წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრისათვის, შეფასების სქემის საფუძველზე, ნ. მ-ის №21 დავალების შეფასების ერთი ქულის მომატების თაობაზე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების მოთხოვნით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.06.15წ. გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ნ. მ-ის ნაშრომის №21 დავალების პირველადი შეფასება, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდების ფარგლებში წარმოშობილი პრეტენზიების განმხილველი კომისიის 26.08.2014წ. №6 ოქმის მე-14 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც დამტკიცდა 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდის უნარების შედეგების გასაჩივრებასთან დაკავშირებით შექმნილი საგნობრივი ქვეკომისიის 22.08.2014წ. გადაწყვეტილება ნ. მ-ის პრეტენზიის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, მოპასუხეებს დაევალათ №21 დავალებასთან დაკავშირებით ნ. 2 მ-ის საპრეტენზიო განცხადების ხელახალი განხილვა და აღნიშნულ საკითხზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. დანარჩენ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 09.02.2016 წ. განჩინებით. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 11.10.2016წ. №760 ბრძანებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.12.2014წ. (საქმე №3/3377-14) გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით შეიქმნა კომისია, რომლის 31.10.2016წ. გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის მიერ შესრულებულ 21-ე დავალებაზე წარდგენილი პასუხის შეფასება (2 ქულა) უცვლელად იქნა დატოვებული. 31.10.2016წ. სხდომაზე კომისიის წევრებმა განიხილეს 2014 წლის უნარების ტესტის #21 დავალება და მასზე ნ. მ-ის მიერ გაცემული პასუხი. კომისია ერთხმად შეთანხმდა, რომ მართალია სადავო პასუხში მოყვანილია მეთოდის გამოყენების კონკრეტული მაგალითი, თუმცა მოთხოვნილი, მინიმუმ 2 განსავითარებელი უნარის ნაცვლად დასახელებულია მხოლოდ ერთი უნარი და პასუხი არ არის დასაბუთებული. კომისიის გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ემყარება როგორც ზოგად ჰოლისტურ ხედვას, ასევე განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 22.07.2014წ. #173/14 ბრძანებით დამტკიცებულ შეფასების სქემას, რომლის თანახმად დავალება ფასდებოდა 2 ქულით იმ შემთხვევაში, თუ პასუხში ჩანს საკითხის ნაწილობრივი ცოდნა, მსჯელობა არის არასრული, აკლია დავალების პირობის რომელიმე კომპონენტი, ან ზოგადად პასუხი ყველა მითითებაზე სწორია, მაგრამ სქემატურია. კომისიამ მიიჩნია, რომ ნ. მ-ის მიერ შესრულებული დავალება პასუხობდა დავალების მხოლოდ პირველ კომპონენტს. აპლიკანტს არ ჰქონდა წარმოდგენილი ვენის დიაგრამის მიერ განსავითარებელი მინიმუმ 2 უნარი და პასუხში არ იკვეთებოდა არავითარი დასაბუთების მცდელობა. კომისიამ მიიჩნია, რომ ნ. მ-ის პასუხი არ შეესაბამებოდა 3 ქულით შეფასების კრიტერიუმებს, კერძოდ, 3 ქულით ფასდება ნაშრომი იმ შემთხვევაში, თუ პასუხში ჩანს საკითხის გააზრებული ცოდნა, მთლიანობაში მსჯელობა სწორია, თუმცა არასრული - რომელიმე ერთ მათგანზე პასუხი შედარებით სქემატურია. კომისიამ ერთხმად მიიჩნია, რომ ნ. მ-ის პასუხი არ არის დასაბუთებული, მასში არ არის ასახული მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით თუ რატომ უწყობს ვენის დიაგრამა ხელს ამა თუ იმ უნარის განვითარებას, მოყვანილი უნდა ყოფილიყო ვენის დიაგრამის გამოყენების მაგალითი, განსავითარებელი უნარები და შესაბამისი დასაბუთება. კომისიამ მიიჩნია, რომ ნ. მ-ის მიერ ფაქტობრივად პასუხი გაცემულია მხოლოდ ერთ კითხვაზე, რაც არ ქმნიდა პასუხის 3 ქულით შეფასების საფუძველს. 3 ნ. მ-მა 13.01.2017წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს და სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ნ. მ-ის ნაწილში საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 11.10.2016წ. №760 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 31.10.2016წ. №1 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობა და ნ. მ-ისათვის N21 დავალებაში 1 ქულის მომატების თაობაზე სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.06.2015წ. გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დასაბუთებული არ იყო ნ. მ-ის მიერ შესრულებული დავალების 3 ქულით შეფასების დაუშვებლობა. აღნიშნული განმარტების მიუხედავად კომისიის გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ ნ. მ-ის მიერ №21 დავალებაზე გაცემულ პასუხში არ იკვეთება საკითხის გააზრებული ცოდნა. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს აღნიშნული მოსაზრება, მოსარჩელის აზრით, ადასტურებს, რომ მოპასუხე შემოიფარგლა სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გაცნობით და უგულებელყო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული განმარტებები. ამდენად, სახეზეა სზაკ-ის 6011 მუხლის შესაბამისად, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 11.10.2016წ. №760 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 31.10.2016წ. №1 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობისა და სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების საფუძველი ნ. მ-ისათვის N21 დავალებაში 1 ქულის მომატების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 30.10.17წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნ. მ-ის ნაწილში საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 11.10.2016წ. №760 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 31.10.16წ. №1 სხდომის ოქმი და სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნულ ცენტრს დაევალა ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ნ. მ-ისათვის №21 დავალებაში 1 ქულის მომატების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული აქტის გამოცემის საფუძველი იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება, 24.12.2014წ. რომლითაც ახალი №3/3377-14) მოპასუხეებს განცხადების ხელახალი შეფასება საკითხზე (საქმე კანონიერ დაევალათ ნ. ძალაში მ-ის შესული საპრეტენზიო №21 დავალებასთან დაკავშირებით და აღნიშნულ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის 4 გამოცემა. აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესაბამისად უნდა მომხდარიყო. სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.12.2014წ. (საქმე №3/3377-14) გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით არ მომხდარა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სათანადო აღსრულება, რადგან კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სასამართლომ მიუთითა, რომ სასწავლო პროცესის დაგეგმვისა და სწავლის ეფექტური სტრატეგიების სატრენინგო მასალაში მოცემული ვენის დიაგრამის განმარტების ანალიზის საფუძველზე, მოსარჩელის მიერ სადავო კითხვაზე (დავალება №21) შემოთავაზებულ პასუხში უდავოდ ჩანს საკითხის გააზრებული ცოდნა, ნ. მ-ი არა მხოლოდ აღწერს რა დანიშნულებით გამოიყენება ვენის დიაგრამა, როგორ ხდება მისი შევსება, არამედ უთითებს კონკრეტულ მაგალითსაც ტარიელისა და ავთანდილის შედარებითი დახასიათების სახით. ამასთან, მხოლოდ ერთი - ანალიზის უნარის მითითება და დასაბუთების არ არსებობა არ ქმნიდა პასუხის 3 ქულით შეფასების დაუშვებლობის საფუძველს. სასამართლოს გადაწყვეტილებით მიეთითა სადავო კითხვაზე შემოთავაზებულ პასუხში საკითხის გააზრებულ ცოდნაზე, ხოლო სახელმწიფოს სახელით დადგენილი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა გულისხმობს მის უპირობო და სავალდებულო შესრულებას, რაც მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს ვალდებულს ხდიდა 2014 წლის უნარების ტესტის №21 დავალებაზე წარდგენილი პასუხი შეეფასებინა 3 ქულით, რამდენადაც, სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 22.07.2014წ. №173/14 ბრძანებით (დანართი №17) დამტკიცებული შეფასების სქემის თანახმად, პასუხი, რომელშიც ჩანს საკითხი გააზრებული ცოდნა ფასდება 3 ქულით. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 24.04.2014წ. №ბს-476-464(კ-13) გადაწყვეტილებაზე, მუხლების დანაწესებზე და აღნიშნა, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ მოწესრიგება არ შეესაბამება სასკ-ის 22-2, 23-ე, 32.1, 33-ე, სზაკ-ის 6011 აქტში მისი რომ გასაჩივრებულ ასახული გამოცემის კონკრეტული სამართლებრივ ინდივიდუალურ ურთიერთობის საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან, რაც სასამართლოს აზრით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების საფუძველს ქმნიდა. სსკ-ის 53-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხე მხარეს დაეკისრა მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 100 ლარის ოდენობით. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ. 5 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 16.05.2018წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და გაიზიარა სამართლებრივი შეფასება. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო აქტი მიღებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს №3/3377-14 საქმეზე გამოტანილი 24.12.14წ. გადაწყვეტილების აღსასრულებლად. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ დავის სპეციფიკა და თავისებურება არ გამორიცხავს სასამართლოს შესაძლებლობას არსებითად იმსჯელოს საკითხზე და დააკმაყოფილოს სარჩელი. სასამართლოს მიერ იმავე შინაარსის გადაწყვეტილების მიღება არღვევს ეფექტური მართლმსაჯულების პრინციპს ორიენტირებული. სააპელაციო და არ არის დავის არსებით გადაწყვეტაზე სასამართლომ აღნიშნა აგრეთვე, რომ მსგავსი კატეგორიის დავების განხილვის პროცესში აღიარებს ადმინისტრაციული სასამართლოს მიერ განხორციელებული კონტროლის მოცულობას და გარკვეული ფარგლებით შეზღუდვას. აღნიშნული ფარგლების დადგენის მიზნით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ შეფასებებთან დაკავშირებულ შეკითხვებზე პასუხის გაცემა არ არის სრულ კონტროლს მოკლებული, შეფასების თავისუფლებას აქვს ფარგლები და სასამართლოს კონტროლი ამ პირობებში უნდა იყოს სათანადო და თანაზომიერი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შეფასების კრიტერიუმები საკმაოდ მკაფიოდ, ნათლად და ცალსახად იყო გაწერილი სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის დირექტორის სქემაში, რაც 22.07.2014წ. №173/14 ბრძანებით დამტკიცებულ შეფასების შესაძლებელს ხდიდა სასამართლო კონტროლის განხორციელებას და კითხვაზე გაცემული პასუხის დაწესებულ კრიტერიუმებთან შესაბამისობის საკითხის შემოწმებას. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ადმინისტრაციული ორგანოების მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ნ. მ-ის პასუხიდან იკვეთება საკითხის ნაწილობრივი ცოდნა, რადგანაც პასუხი შეიცავს მითითებას უნარზე, რომლის განვითარებას უწყობს ხელს დიაგრამის სასწავლო პროცესში ჩართვა, წარმოდგენილია მაგალითი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტული კონკრეტული მაგალითის საფუძველზე საკითხის წარმოჩენა, როდესაც თავად მოხმობილი მაგალითის სისწორე სადავო არ არის, ადასტურებს საკითხის გააზრებულ ცოდნას, რაც სწორად იქნა შეფასებული პირველი გადაწყვეტილების ინსტანციის გაუქმებისა და სასამართლოს სააპელაციო მიერ საჩივრის და გამორიცხავს დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს განათლებისა და 6 მეცნიერების სამინისტროს მიერ, რომელიც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების გზით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას ითხოვს. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა კანონი, რომელიც გამოიყენა (სასკ-9, 32-ე მუხ.). სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ გასაჩივრებული აქტი არ შეესაბამება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მოთხოვნებს. მითითებული გადაწყვეტილებით განცხადების ადმინისტრაციულ ხელახალი სამართლებრივი აქტის შეფასება გამოცემა, ორგანოს და დაევალა ნ. მ-ის საპრეტენზიო ინდივიდუალური გადაწყვეტილება არ ადმინისტრაციულ- შეიცავდა მითითებას ადმინისტრაციული ორგანოების მიმართ ნ. მ-ისთვის ქულის მომატების თაობაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249.5 მუხლი განსაზღვრავს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს დასკვნას სარჩელის დაკმაყოფილების ან სარჩელზე მთლიანად ან ნაწილობრივ უარის თქმის შესახებ, მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილებაზე, გასაჩივრების ვადასა და წესზე. საკასაციო სასამართლოს 21.10.2016წ. №ას-513-490-2016 გადაწყვეტილების 1.4 პუნქტში აღნიშნულია, დადგენა რომ სასამართლოს შესაძლებელია რა გადაწყვეტილებით მხოლოდ სამართლებრივი გადაწყვეტილების წესრიგის აღსრულებით, აღსასრულებლად წარემართება მხოლოდ სარეზოლუციო ნაწილი და არა სამოტივაციო ნაწილი, თუნდაც ეს უკანასკნელი ადგენდეს რაიმე უფლებას ან ვალდებულების არსებობას. კასატორმა აღნიშნა, რომ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 11.10.2016წ. N760 ბრძანებით შეიქმნა კომისია, რომელმაც იხელმძღვანელა სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 22.07.2014წ. N173/14 ბრძანებით დამტკიცებული შეფასების სქემის მიხედვით და გადაწყვეტილება მიიღო აღნიშნული ბრძანების შესაბამისად. კომისიამ 21.10.2016წ. გამართულ სხდომაზე იმსჯელა ნ. მ-ის მიმართ სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 11.06.2015წ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის თანახმად, ნ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ნ. მ-ის ნაშრომის პირველადი შეფასება N21 დავალების ნაწილში, ასევე, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდების ფარგლებში წარმოშობილი პრეტენზიების განმხილველი კომისიის 26.08.2014წ. N6 სხდომის ოქმი იმ ნაწილში, რომლითაც დამტკიცდა 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო 7 გამოცდის უნარების შედეგების გასაჩივრებასთან დაკავშირებით შექმნილი საგნობრივი ქვეკომისიის 22.08.2014წ. გადაწყვეტილება ნ. მ-ის პრეტენზიების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, მოპასუხეებს დაევალათ ნ. მ-ის საპრეტენზიო განცხადების ხელახალი შეფასება N21 დავალებასთან დაკავშირებით და აღნიშნულ საკითხზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. შეფასებისა და გამოცდების ეროვნულ ცენტრსა და საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს შეესაბამებოდა დაევალათ დაედგინათ ნ. მ-ის მიერ შესრულებული დავალება თუ არა ღიადაბოლოებიანი დავალების 3 ქულით შეფასების კრიტერიუმებს. კომისიის წევრებმა განიხილეს N21 დავალების პასუხი, რა დროსაც იხელმძღვანელეს სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 22.07.2014წ. ბრძანებით №173/14 დამტკიცებული შეფასების სქემის (დანართი №17-ის) შესაბამისად. N21 დავალების პირობა მდგომარეობდა შემდეგში: სწავლის ეფექტიანობის ასამაღლებლად მასწავლებლები ხშირად იყენებენ სხვადასხვა ტიპის კოგნიტურ სქემებს. ერთ-ერთი ასეთი სქემაა ვენის დიაგრამა, რომლის გამოყენებაც მრავალფეროვანსა და საინტერესოს ხდის სასწავლო პროცესს. - მოიყვანეთ სწავლებისა პროცესში ვენის დიაგრამის ეფექტიანი გამოყენების კონკრეტული მაგალითი; დაასახელეთ, მოსწავლის რომელი უნარების განვითარებას უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება სასწავლო პროცესში. დაასაბუთეთ თქვენი პასუხი. კასატორი აღნიშნავს, რომ დავალების პირობის მიხედვით, აპლიკანტი ვალდებული იყო მოეყვანა სწავლების პროცესში ვენის დიაგრამის ეფექტიანი გამოყენების კონკრეტული მაგალითი; დაესახელებინა მოსწავლის რომელი უნარების განვითარებას უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება სასწავლო პროცესში; დაესაბუთებინა პასუხი. აპლიკანტის პასუხში წარმოდგენილი იყო შემდეგი მსჯელობა: ,,ვენის დიაგრამა შეიძლება გამოვიყენოთ პერსონაჟთა შედარებითი დახასიათების დროს. დიაგრამის მარცხენა და მარჯვენა ნახევარსფეროში ჩაიწერება განსხვავებული თვისებები, ხოლო შუაში ჩაიწერება მსგავსი თვისებები. მაგ.: ტარიელისა და ავთანდილის შედარებითი დახასიათების დროს განსხვავებული თვისებები: გარეგნობა, საქმიანობა, ჩაიწერება მარცხნივ და მარჯვნივ, ხოლო ის რაინდული თვისებები, რომელიც ორივე პერსონაჟს ახასიათებდა ჩაიწერება შუაში. ვენის დიაგრამის გამოყენება სასწავლო პროცესში ხელს უწყობს ანალიზის უნარის განვითარებას.’’ კომისიამ ერთხმად მიიჩნია, რომ ნ. მ-ის სადავო პასუხში, მართალია, მოყვანილია მეთოდის გამოყენების კონკრეტული მაგალითი, თუმცა მოთხოვნილი, მინიმუმ 2 განსავითარებელი უნარის ნაცვლად დასახელებულია მხოლოდ ერთი და ამავდროულად, პასუხი არ არის დასაბუთებული. 8 იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული ღია ტიპის დავალება 4-ქულიანია, სანახევროდ შესრულებული დავალებისათვის 2-ქულიანი შეფასება აბსოლუტურად ადეკვატურია. აღნიშნული გადაწყვეტილება არ ემყარება მხოლოდ ზოგად, ჰოლისტურ ხედვას. კომისიამ იხელმძღვანელა 22.07.2014წ. №173/14 დამტკიცებული შეფასების სქემით (დანართი №17-ით) განსაზღვრული კრიტერიუმებით, კერძოდ, 2 ქულით ფასდებოდა პასუხის შემდეგი ვარიანტი: ,,2 ქულა - პასუხში ჩანს საკითხის ნაწილობრივი ცოდნა. მსჯელობა არის არასრული, აკლია დავალების პირობის რომელიმე კომპონენტი; ან ზოგადად პასუხი ყველა მითითებაზე სწორია, მაგრამ სქემატურია.’’ აპლიკანტის მიერ წარმოდგენილი მსჯელობა პასუხობდა დავალების მხოლოდ პირველ კომპონენტს. ნ. მ-ს არ ჰქონდა წარმოდგენილი ვენის დიაგრამის მიერ განსავითარებელი მინიმუმ 2 უნარი და პასუხში არ იკვეთებოდა არავითარი დასაბუთების მცდელობა. შესაბამისად, ნ. მ-ის პრეტენზია, მომატებოდა არსებულ პასუხში 1 ქულა, უმართებულო იყო. 3-ქულიანი შეფასების კრიტერიუმის მიხედვით: ,,3 ქულა - პასუხში ჩანს საკითხის გააზრებული ცოდნა. მთლიანობაში მსჯელობა სწორია, თუმცა არასრული - რომელიმე ერთ მითითებაზე პასუხი შედარებით სქემატურია’’. ნ. მის მიერ დავალებისთვის გაცემულ პასუხში არ იკვეთებოდა გააზრებული და სწორი მსჯელობა. პასუხში არ იყო დასაბუთებული (თუნდაც სქემატურად), რატომ უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება ამა თუ იმ უნარის განვითარებას. შეკითხვის 3 კომპონენტიდან, ფაქტობრივად, პასუხი გაცემულია მხოლოდ ერთზე. ამდენად, საკითხის განხილვის შედეგად კომისიამ ერთხმად გადაწყვიტა, რომ ნ. მ-ის მიერ შესრულებულ 21-ე დავალებაზე წარმოდგენილი პასუხი შეფასებულიყო კვლავ ქულით. კასატორმა სასკ-ის 34.3 მუხლზე მითითებით მოითხოვა 2 საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა. საკასაციო სასამართლოს 15.11.2018წ, განჩინებით საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი. „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ" კანონში 05.07.2018წ. კანონით შეტანილი ცვლილებების თანახმად, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ფუნქციები და უფლებამოსილებანი გადაეცა საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს. შესაბამისად, საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო ჩაითვალა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს უფლებამონაცვლედ საქართველოს კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებულ უფლებამოსილებათა ფარგლებში (2.1 მუხ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის 07.02.2019წ. განჩინებით საქართველოს განათლებისა 9 და მეცნიერების სამინისტროს უფლებამონაცვლედ, სსკ-ის 92-ე მუხლის საფუძველზე, ცნობილ იქნა საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო. საკასაციო სასამართლოს 07.02.2019წ. სხდომაზე კასატორის საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს წარმომადგენელმა მ. მ-ემ მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს, მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება და აღნიშნა, რომ განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს და სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიერ მაღალკვალიფიციური სპეციალისტებით დაკომპლექტდა კომისია, რომლის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით გასაჩივრებული აქტი აღსრულდა დასაბუთებულია, არ სასამართლოს არსებობს მისი გადაწყვეტილება. ბათილად ცნობის საფუძვლები. ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებებით სასამართლო შეიჭრა ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებაში, რაც ეწინააღმდეგება ადმინისტრაციული კანონმდებლობის მოთხოვნებს. თავდაპირველი მოპასუხის სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის წარმომადგენლებმა დ. ჭ-ემ და ი. ჟ-ამ მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივარს და მოითხოვეს მისი დაკმაყოფილება. ი. ჟ-ამ აღნიშნა, რომ სადავო #21 დავალება იყო ღია ტიპის დავალება და შედგებოდა რამოდენიმე კითხვისაგან, კერძოდ, აპლიკანტს უნდა დაესახელებინა ვენის დიაგრამის გამოყენების მაგალითი, უნდა დაესახელებინა ერთზე მეტი უნარი, რომლის განვითარებასაც ხელს უწყობს ვენის დიაგრამა და უნდა დაესაბუთებინა პასუხი. ნ. მ-ის მიერ სრულყოფილად შესრულდა დავალება მხოლოდ მაგალითის დასახელების ნაწილში, პასუხში არ არის გადმოცემული დასაბუთება და მას დასახელებული აქვს მხოლოდ ერთი უნარი. პასუხიდან აგრეთვე არ ჩანს მასწავლებლის მსჯელობა, რომლის არსებობის შემთხვევაში იგი დიდი ალბათობით მიიღებდა უფრო მაღალ შეფასებას. საგამოცდო ნაშრომის ფასდება ორი დამოუკიდებელი გამსწორებლის მიერ, განათლების სამინისტროს მიერ წინასწარ შემუშავებული შეფასების სქემის მიხედვით. იმ შემთხვევაში, თუ გამსწორებლებს შორის არსებობს გამსწორებელი. აზრთა სხვადასხვაობა, საპრეტენზიო შეფასების კომისია საკითხში იქმნება ერთვება მესამე მაღალკვალიფიციური სპეციალისტებისაგან, რომლებიც აფასებენ პირველადი შეფასების სისწორეს. ამდენად, თითოეული ნაშრომი მინიმუმ ოთხჯერ სწორდება მაღალკვალიფიციური სპეციალისტების მიერ წინასწარ დადგენილი წესის შესაბამისად, რაც უზრუნველყოფს შეფასების ობიექტურობას და სანდოობას. შეფასების სქემა და სატრენინგო მასალა წინასწარ ქვეყნდება და ცნობილია მასწავლებლებისათვის. 10 მოწინააღმდეგე მხარის ნ. მ-ის წარმომადგენელმა ლ. ა-მა არ სცნო საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვება და აღნიშნა, რომ სადავო #21 დავალება შედგებოდა ორი ნაწილისაგან, რომლის პირველი ნაწილი ნ. მ-ის მიერ შესრულდა სრულყოფილად, მან დაასახელა მაგალითი, რისთვისაც ამ ნაწილში მას 2 ქულით შეფასება უნდა მიეღო, ხოლო უნარის დასახელებისა და არასრული დასაბუთებისთვის უნდა მიეღო - 1 ქულა. დავაზე მიღებული ინსტანციის თავდაპირველი სასამართლომ მართალია გადაწყვეტილების მიიჩნია, რომ გამოტანისას პირველი განსახილველი საკითხი წარმოადგენდა ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას, რის გამოც სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი თავად მიეღო გადაწყვეტილება, თუმცა ამავე გადაწყვეტილებაში აღინიშნა სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ არ იკვეთებოდა პასუხის 3 ქულით შეფასების დაუშვებლობა. აღნიშნული გარემოება არ იქნა გათვალისწინებული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, რაც მართებულად შეფასდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ და მოპასუხეს დაევალა ნ. მ-ისათვის 1 ქულის მომატება. გასაჩივრებული აქტის გამოცემისას კომისიის შემადგენლობაში შედიოდნენ არა მხოლოდ ფილოლოგები, არამედ სხვა პროფესიის წარმომადგენლებიც, მაგალითად, ფსიქოლოგები, რითიც დასტურდება, რომ სადავო საკითხის შეფასება არ არის მხოლოდ ფილოლოგების შეფასების საგანი და მისი შეფასება იურისტს, კერძოდ, სასამართლოსაც შეუძლია. კასატორის მითითითება იმის თაობაზე, რომ აღსრულებას ექვემდებარება მხოლოდ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი არასწორია, ვინაიდან სასკ-ის 32.4 მუხლის შესაბამისად დავის გადაწყვეტისას გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სასამართლო უთითებს, თუ რა გარემოება არ გამოიკვლია ადმინისტრაციულმა ორგანომ და რომელი გარემოების გამოკვლევაა საჭირო საკითხზე ხელახლი მსჯელობისას. სამოტივაციო ნ ა წ ი ლ ი: საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ ნ. მ-მა მონაწილეობა მიიღო 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდაში და მისი ნაშრომი პროფესიულ 11 უნარებში სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიერ შეფასდა 42 ქულით (მინიმალური ზღვარი 43 ქულა). უნარებში ნ. მ-ის ნაშრომის 21-ე დავალება შეფასდა 2 ქულით (მაქსიმალური ქულა - 4). გამოცდის შედეგი გასაჩივრდა ნ. მ-ის მიერ (დავალებები №21,№22, №23, №40). 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდის უნარების შედეგების გასაჩივრებასთან დაკავშირებით შექმნილი საგნობრივი ქვეკომისიის 22.08.14წ. გადაწყვეტილებით მოსარჩელის საპრეტენზიო განაცხადი არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ გამსწორებლის მიერ სწორად იქნა შეფასებული უნარების შედეგების გასაჩივრების თაობაზე წარდგენილ საპრეტენზიო განაცხადში მითითებული ტესტური დავალება. აღნიშნული გადაწყვეტილება დამტკიცდა 26.08.14წ. მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდების ფარგლებში წარმოშობილი პრეტენზიების განმხილველი კომისიის №6 სხდომის ოქმით. №21 დავალების შესრულების შეფასებასთან დაკავშირებით ნ. მ-მა კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სარჩელი აღძრა სასამართლოში. საქალაქო სასამართლოს 11.06.15წ. გადაწყვეტილებით, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი სადავო აქტები, №21 დავალებასთან დაკავშირებით მოპასუხეებს საპრეტენზიო განაცხადის განხილვა დაევალათ, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. „თბილისის საქალაქო სასამართლოს 11.06.15წ. (საქმე №3/3507-14) გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით კომისიის შექმნის შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 11.10.16წ. №760 ბრძანებით შეიქმნა კომისია. სასამართლო გადაწყვეტილების აღსასრულებლად შექმნილი კომისიის 31.10.16წ. გადაწყვეტილებით კომისიამ ერთხმად მიიჩნია, რომ ნ. მ-ის მიერ 21-ე დავალებაზე პასუხი 2 ქულით უნდა შეფასდეს. №21 დავალება ფორმულირებული იყო შემდეგნაირად: „სწავლის ეფექტიანობის ასამაღლებლად მასწავლებლები ხშირად იყენებენ სხვადასხვა ტიპის კოგნიტურ სქემებს. ერთ-ერთი ასეთი სქემაა ვენის დიაგრამა, რომლის გამოყენებაც მრავალფეროვანსა და საინტერესოს ხდის სასწავლო პროცესს. მოიყვანეთ სწავლის პროცესში ვენის დიაგრამის ეფექტიანი გამოყენების კონკრეტული მაგალითი. დაასახელეთ, მოსწავლის რომელი უნარების განვითარებას უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება სასწავლო პროცესში. დაასაბუთეთ თქვენი პასუხი“. 2014 წლის მასწავლებლის სასერტიფიკაციო გამოცდის უნარების მასწავლებელთათვის შეთავაზებულ ტესტში, სადავო №21 დავალებაზე ნ. მ-მა წერილობით შემდეგი პასუხი გასცა: ,,ვენის დიაგრამა შეიძლება გამოვიყენოთ პერსონაჟთა შედარებითი დახასიათების დროს. დიაგრამის მარცხენა და მარჯვენა ნახევარსფეროებში ჩაიწერება განსხვავებული თვისებები, ხოლო შუაში ჩაიწერება 12 მსგავსი თვისებები. მაგ: ტარიელისა და ავთანდილის შედარებითი დახასიათების დროს განსხვავებული თვისებები: გარეგნობა, საქმიანობა, ჩაიწერება მარცხნივ და მარჯვნივ, ხოლო ის რაინდული თვისებები, რომელიც ორივე პერსონაჟს ახასიათებს, ჩაიწერება შუაში. ვენის დიაგრამის გამოყენება სასწავლო პროცესში ხელს უწყობს ანალიზის უნარის განვითარებას’’. მოსარჩელე მოითხოვს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 11.10.2016წ. №760 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 31.10.2016წ. №1 სხდომის ოქმის ბათილად ცნობას და სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ოქმი წარმოადგენს სზაკ-ის 2.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს (სუსგ 25.03.09წ. #ბს-1448-1406 (კს-08)). ამდენად, სასკ-ის 2.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დავის განხილვისას უნდა შემოწმდეს ამ აქტის შესაბამისობა კანონმდებლობის მოთხოვნებთან. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კომისია და მის მიერ მიღებული სადავო აქტი გამოცემულია კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს აღსასრულებლად. 11.06.15წ. (საქმე№3/3507-14) გადაწყვეტილების ამდენად, უმართებულოა სააპელაციო პალატის მითითება იმის შესახებ, რომ სადავო აქტი მიღებულია საქალაქო სასამართლოს №313377-14 საქმეზე გამოტანილი 24.12.14წ. გადაწყვეტილების აღსასრულებლად. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ №21 დავალება შეიცავდა მითითებას სასწავლო პროცესში სხვადასხვა ტიპის კოგნიტური (შემეცნებითი) სქემების გამოყენების ეფექტიანობაზე, მითითებას იმაზე, რომ ერთ-ერთი ასეთი სქემაა ვენის დიაგრამა, რომლის გამოყენებაც მრავალფეროვანსა და საინტერესოს ხდის სასწავლო პროცესს. დავალებას თან ახლდა ვენის დიაგრამის ნახაზი. №21 დავალების პირობა მოიცავდა შემდეგ ელემენტებს: აპლიკანტს უნდა მოეყვანა სწავლების პროცესში ვენის დიაგრამის ეფექტიანი გამოყენების კონკრეტული მაგალითი; დაესახელებინა მოსწავლის უნარები (ანუ ერთზე მეტი), რომელთა განვითარებასაც ხელს უწყობს ვენის დიაგრამის გამოყენება სასწავლო პროცესში; დაესაბუთებინა პასუხი. ამდენად, დავალება მიზნად ისახავს აპლიკანტის ცოდნის გამოვლენას სწავლების ამ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეთოდის, ეფექტიანი მისი პრაქტიკული გამოყენების შესახებ მოსწავლეების სწავლა-განვითარებისათვის, სოციალურ-პიროვნული თავისებურებების, სწავლისა რადგან განვითარებისათვის, და განათლების მოსწავლეების კოგნიტური, მოსწავლეთა ასაკობრივი თეორიების ცოდნის ეფექტიანად 13 გამოყენება მასწავლებელთა (მასწავლებლების პროფესიული პროფესიული სტანდარტით სტანდარტის 131.1 არის მუხ.). მოთხოვნილი №21 დავალების მოთხოვნიდან გამომდინარე, აპლიკანტს პასუხში უნდა გამოევლინა ვენის დიაგრამის, როგორც სასწავლო მეთოდის, მნიშვნელობა მოსწავლეებთან მუშაობის დროს, ასევე პედაგოგიურ საქმიანობაში ვენის დიაგრამის გამოყენების შესაძლებლობების და მოსწავლეებზე მისი გავლენის შესახებ ცოდნა. ვენის დიაგრამის, როგორც სწავლების მნიშვნელოვანი ელემენტის შესახებ ინფორმაცია მოცემულია პედაგოგთა მოსამზადებელ მასალებში. 21-ე დავალების პირობა შეიცავს სიტუაციის/საკითხის აღწერას და შესაბამის შეკითხვებს. ამ ტიპის დავალებების შეფასება უკავშირდება სპეციფიკურ საგნობრივ, პროფესიული უნარების გამოვლენას და მათ შეფასებას, რაც პროფესიულ მომზადებას საჭიროებს, ვინაიდან ღია დავალების შეფასება ჰოლისტური (მთლიანობითი) ხასიათისაა, ის ნამუშევრის მთლიანობაში შეფასებას ეფუძნება. დავალების შეფასება ავლენს სწავლების მნიშვნელოვანი ასპექტის - სასწავლო პროცესში კოგნიტური (შემეცნებითი) სქემების გამოყენების ეფექტიანობის ცოდნას გამოსაცდელი პირის მიერ. 21-ე დავალება მონაწილისაგან კომპლექსური მოითხოვს ხასიათისაა კომპლექსურ და მასზე საგნობრივ პასუხი ცოდნას, ტესტირებაში ხოლო მისი შეფასებისათვის აუცილებელია სპეციფიკური ექსპერტული კომპეტენცია, სწავლისა და განვითარების თავისებურებების ცოდნა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საგამოცდო კომისიის მიერ ნაშრომის შეფასება კოლეგიური ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებათა რიგს განეკუთვნება, რომელშიც სასამართლოს კონტროლი გარკვეული თავისებურებებით ხასიათდება. სასამართლო ფლობს დავის გადაწყვეტის სრულ იურისდიქციას, თუმცა ადმინისტრაციული სფეროს ორგანოს სპეციფიკის დისკრეციული გათვალისწინებით სფეროს განსხვავდება რეგულირების ხარისხი, სასამართლო კონტროლის სიმჭიდროვე, ინტენსივობა, შესაბამისად სასამართლოს კონტროლი ამ პირობებში უნდა იყოს სათანადო და თანაზომიერი, დასაცავი ობიექტის მნიშვნელობიდან გამომდინარე არ არის გამორიცხული დისკრეციის მიმართ გამკაცრებული ტესტის გამოყენება (სუსგ 13.02.2013წ. Nბს-448-443(კ-12)). გამოცდის შედეგთან დაკავშირებით პრეტენზიის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლოს შეუძლია შეაფასოს გადაწყვეტილების მიღების განსაზღვრული დისკრეციული პროცედურული მხარე, კანონმდებლობით უფლებამოსილების საზღვრების გამოყენების დაცულობა და მიზანთან მისი შესაბამისობის სისწორე, შეფასების საყოველთაოდ 14 მიღებული მასშტაბის, თანასწორობის პრინციპის დაცულობა (გამოსაცდელი პირების არათანაბარ მდგომარეობაში ჩაყენება (მაგ. მოფიქრებისათვის ნაკლები დროის მიცემა, გამოცდის არასამუშაო გარემოში წარმართვა)), ფაქტების სწორად დადგენის მოთხოვნის, გამოცდის პროცედურული წესების დაცულობა. სასამართლო კონტროლი მოიცავს აგრეთვე ისეთ საკითხებს, რომელიც უკავშირდება გამომცდელის მიერ გამოცდისათვის განსაზღვრული დანაწესის გაუთვალისწინებლობას, არასწორი ფაქტობრივი გარემოებებით ხელმძღვანელობას (მაგ. გამომცდელი საგამოცდო კითხვას გამოცდასთან შეუსაბამო შინაარს აძლევს, დასმული კითხვა ცდება პროგრამის ფარგლებს და სხვ.), საგამოცდო ტესტის, მისი შინაარსობრივი წყობის, დასმული კითხვისა და მასზე სწორად მიჩნეული პასუხის აშკარად შეუსაბამობას, გამომცდელის მიერ გაცნობიერებულად საკითხისადმი კავშირში არმყოფი მოსაზრებებით მოქმედებას. გამომცდელის შეფასებაზე სასამართლო კონტროლი დასაშვებია, როდესაც შეფასება შესაძლოა საგნის სპეციფიკაში ჩაღრმავების გარეშე, იმ შემთხვევაში, როდესაც გამომცდელის შეფასება ემყარება მეცნიერულ-პროფესიული მოსაზრებების ისეთ აშკარა და გონივრულ ზღვარს გადამცდარ არასწორ გააზრებასა და შეფასებას, რომლის შედეგი ყოვლად დაუსაბუთებელი, ირაციონალური და მიუღებელია სასამართლოსათვის. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის პროცედურულ საკითხს, არ უთითებს თანასწორობის პრინციპის დარღვევით იდენტურ შემთხვევაში სხვების მიმართ განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღებას, ადმინისტრაციული ორგანოს არსებული პრაქტიკის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილების მიღებას, მოსარჩელე არ ეთანხმება დავალებაზე გაცემული პასუხის შეფასებას. მხედველობაშია მისაღები, რომ სასამართლო კონტროლს თავისი საზღვრები აქვს, რადგან შეფასების პროცესს მრავალი ისეთი ელემენტი ახლავს, რომელიც არ ექვემდებარება ზუსტ შეფასებას (გამომცდელის სუბიექტური შთაბეჭდილება, გამომცდელის პროფესიული თავისებურებების ზემოქმედება შეფასებაზე და სხვ.). გამოცდის ჩატარება დაკავშირებული არის შეფასების აუცილებლობასთან, გამომცდელის მიხედულებასთან, რომელიც წარმოადგენს ამ საქმიანობის, შეფასებითი კატეგორიების გამოყენების უცილობელ ელემენტს, შესაბამისად ამ სფეროში რეგულაციას მიზნად აქვს არა მიხედულების სრული აღმოფხვრა, არამედ მისი თვითნებობაში გადაზრდის თავიდან აცილება, დისკრეციის სფეროს შეზღუდვა. დისკრეციის სფეროს შეზღუდვა ზოგადად დადებითი პროცესია, თუმცა მიხედულების კონკრეტული სრული პასუხის იგნორირება, სპეციფიკურობის, სრული კონტროლი გამოიწვევდა მიზანშეწონილობის ფაქტორის გათვალისწინების უარყოფას, ორგანოს საქმიანობის არაეფექტურობას. კომისიის 15 სადავო გადაწყვეტილება უკავშირდება მაღალკვალიფიციური სპეციალისტებისაგან დაკომპლექტებული კომისიის საგნობრივ კომპეტენციას, ერთჯერად სიტუაციას, რომლის რეკონსტრუქცია და გადამოწმება მოსამართლის მიერ შეუძლებელია (გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს გამოსაცდელის ცოდნის დონეს სახელდობრ გამოცდის ჩატარების მომენტისათვის და არა მის შემდეგ), შემფასებელი ახდენს შეფასებას საგამოცდო საკითხების სირთულეების გათვალისწინებით და საერთო შედეგების შეფასების საფუძველზე (შეფასება თავის თავში შეიცავს შედარების ელემენტს, შეფასება შესაბამისობაში უნდა იყოს სხვა აპლიკანტების მიერ მიღებულ შეფასებებთან, ამდენად, გასათვალისწინებელია გამოსაცდელების საშუალო დონე, საგამოცდო ნიშანი იმ ურთიერთობათა სისტემის ნაწილია, რომელიც გარკვეულწილად არის საგამოცდო პრაქტიკის, გამომცდელთა გამოცდილებისა და წარმოდგენების შედეგი), რაც საგამოცდო გადაწყვეტილებისათვის ქმნის შეფასების თავისუფალ სივრცეს (იხ. აგრეთვე სუსგ 08.07.04წ., #ბს-94-11-კს-04; 20.10.10წ. #ბს-342-331 (კ-10); 25.03.09წ. #ბს-1448-1406 (კს-08); 20.07.11წ. #ბს-1805-1760 (კ-10)). დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელება ადმინისტრაციულ ორგანოს ანიჭებს შესაძლებლობას კანონმდებლობის შესაბამისი რამდენიმე გადაწყვეტილებიდან შეარჩიოს ყველაზე მისაღები გადაწყვეტილება (სზაკ- ის მე-2 მუხ. "ლ" ქვ.პ.). შეფასების ფართო ველის აღიარება იწვევს გადაწყვეტილების მიღების დისკრეციული სივრცის აღიარებას. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ადმინისტრაციული დისკრეციული უფლებამოსილება გადაწყვეტილების გამოცდების სრული მიღების სპეციალიზებულ სასამართლო ფუნქცია შემოწმების უცილობლად სფეროში. გამომცდელის დაშვების შემთხვევაში, მთლიანად სასამართლოში გადაინაცვლებს. სასამართლო არ არის უფლებამოსილი იკისროს გამომცდელის ფუნქცია და შეაფასოს მოსარჩელის სპეციალური ცოდნა. დისკრეციული უფლებამოსილება ადმინისტრაციულ ორგანოს აძლევს მოქმედების თავისუფლებას, თუმცა არ ქმნის სამართლისგან სრულიად თავისუფალ სივრცეს, ასეთ პირობებში მოქალაქეს არ ერთმევა უფლება მოითხოვოს მის მიმართ უშეცდომო გადაწყეტილების მიღება. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ არ არსებობს სრულიად დისკრეციული უფლებამოსილება, ისევე როგორც სრული მოწესრიგება. გარემოებათა სიმრავლის, სფეროს თავისებურებების გათვალისწინებით სასამართლო შემოწმების მასშტაბი ცვალებადია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ორგანოს მიხედულების სფეროს გაფართოებას იწვევს განუსაზღვრელი ცნებები. საგამოცდო წარმოება მოიცავს ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას და შეფასების 16 პროცესთან დაკავშირებულ განუსაზღვრელ ცნებებს. ასეთი ორმაგი დატვირთვის მოწესრიგება განაპირობებს განუსაზღვრელი, ზოგადი ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების სპეციფიკას. სამართლებრივი ტერმინები გულისხმობს არჩევანის სრულ არ თავისუფლებას, უშეცდომო დისკრეციული გადაწყვეტილებების მიღების, პირის უფლებების დაცვის მოთხოვნიდან გამომდინარე, ასეთი ტერმინები სწორად უნდა განიმარტოს, ცნებების განმარტების სისწორე ექვემდებარება სასამართლო კონტროლს, თუმცა საგამოცდო წარმოების მოწესრიგება ანიჭებს ადმინისტრაციულ ორგანოს გარკვეულ თავისუფლებას ამ ცნებების შემადგენლობის განმარტებისას და სასამართლო თავისებურების გათვალისწინებით ხორციელდება. კონტროლიც ამ საგამოცდო კომისია თავისი უფლებამოსილების განხორციელებისას ადგენს თუ როდის არის სახეზე წესით დადგენილი წინაპირობა - გააზრებული ცოდნა, ნაწილობრივი ცოდნა, რომლებიც სრულად არ არიან განსაზღვრულები და თავის მხრივ, უქმნიან საგამოცდო კომისიას გარკვეულწილად შეფასების თავისუფალ სივრცეს, რაც დამახასიათებელია საგამოცდო პროცესისათვის. შეფასების გამოყენება გარკვეული ობიექტურად და თავისუფლების მიუხედავად, სამართლიანად უნდა ცხადია, ხდებოდეს. რომ მისი დისკრეციული უფლებამოსილების სპეციფიკური პროცესი წინააღმდეგობაში არ უნდა მოვიდეს მოქალაქეთა დარღვეული უფლების სასამართლო წესით აღდგენის ინტერესთან, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, და უნდა ექვემდებარებოდეს სასამართლო კონტროლს. მმართველობის ყველა აქტი, მათ შორის დისკრეციული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილება, ექვემდებარება სასამართლო კონტროლს. სზაკ-ის 7.2 მუხლის შესაბამისად, დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას არ დაიშვება პირის ძირითადი უფლებისა და კანონიერი ინტერესების შელახვა. დისკრეცია არ წარმოადგენს სასამართლო ხელისუფლების კონტროლისაგან თავისუფალ სივრცეს (სუსგ 11.04.12წ. #ბს-1655-1627 (კ-11), 20.10.10წ. #ბს-342-331 (კ-10)), ადმინისტრაციული ორგანოს მიხედულება უკიდეგანო არ არის და მის ფარგლებში თვითნებობის, დისკრიმინაციის, დისკრეციული უფლებამოსილების გადაჭარბების ან არამიზნობრივი გამოყენების გამოვლენა დაუშვებელია, ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეცია არ ნიშნავს თანასწორობის ან კანონიერების პრინციპის უგულებელყოფას, დისკრეციული უფლებამოსილება სამართლებრივად შებოჭილი თავისუფლებაა. დისკრეციული უფლებამოსილების ცნებისათვის იმანენტურია მისი სამართლებრივი ბოჭვა, რაც სასამართლო კონტროლის პირობებშია შესაძლებელი. მოცემულ შემთხვევაში 17 დისკრეციული ველის შეზღუდვის, ამ სფეროში ერთგვარი ინტერვენციის, სასამართლო კონტროლის გაფართოების შესაძლებლობას გარკვეულწილად იძლევა სასერტიფიკაციო გამოცდის შეფასების სქემა. სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მასწავლებლის სასერტიფიკაციო გამოცდის ჩატარების წესს ადგენდა „ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის 26-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „შ1ზ“ ქვეპუნქტის, საქართველოს მთავრობის 21.05.04წ. #37 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს დებულების“ მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „პ.ა“ ქვეპუნქტის, მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 04.12.09წ. #1101 ბრძანებით დამტკიცებული „მასწავლებელთა სერტიფიცირების დებულება“, რომლის მე-4 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შეფასების სქემა არის შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიერ, საგამოცდო პროგრამისა გამსწორებლისთვის და და შეფასების საპრეტენზიო ზოგადი კრიტერიუმების კომისიისათვის შედგენილი შესაბამისად, დოკუმენტი. დებულების მე-11 მუხლის 14 პუნქტი ითვალისწინებდა შეფასების და გამოცდების ეროვნული ცენტრის სამართლებრივი აქტით დირექტორის შეფასების ინდივიდუალური სქემების დამტკიცებას. ადმინისტრაციულსაქმის მასალებით დასტურდება, რომ სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 22.07.14წ. №173/14 ბრძანებით დამტკიცდა მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდების შეფასების სქემა. სქემით განისაზღვრა შეფასების ზოგადი კრიტერიუმები, რომელთა მიხედვით 4 ქულიდან ღია დავალებებში 3 ქულა ამ კრიტერიუმების მიხედვით იწერება იმ შემთხვევაში, თუ პასუხში ჩანს საკითხის გააზრებული ცოდნა, მთლიანობაში მსჯელობა სწორია, თუმცა არასრული, რომელიმე ერთ მითითებაზე პასუხი შედარებით სქემატურია. შეფასების სქემის მიხედვით აპლიკანტი 2 ქულას იმსახურებს იმ შემთხვევაში, თუ პასუხში ჩანს საკითხის ნაწილობრივი ცოდნა, მსჯელობა არ არის სრული, აკლია დავალების პირობის რომელიმე კომპონენტი ან ზოგადად პასუხი ყველა მითითებაზე სწორია, მაგრამ სქემატური. ამდენად, შეფასების სქემის მიხედვით 3-ქულიანი შეფასება საჭიროებდა მოსწავლის უნარების დასახელებას, რომელთა განვითარებასაც ხელს უწყობს ვენის დიაგრამის გამოყენება, ნ. მ-მა დაასახელა მხოლოდ ერთი უნარი. შეფასების სქემის მიხედვით 3-ქულიანი შეფასება საჭიროებდა გაცემული პასუხის დასაბუთებას. №21 დავალების პასუხში ნ. მ-ს მოყვანილი აქვს მეთოდის გამოყენების მაგალითი და დასახელებული აქვს მხოლოდ ერთი უნარი, რომლის განვითარებასაც უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება, თუმცა არ არის მოყვანილი უნარის განვითარების 18 დასაბუთება. პასუხი არ ავლენს პედაგოგიურ საქმიანობაში გამოყენების მეთოდის მნიშვნელობას, ამ ზემოქმედებას ვენის დიაგრამის მოსწავლეებზე. №21 დავალებაზე გაცემული პასუხიდან შეუძლებელია განისაზღვროს აპელანტის ცოდნა ვენის დიაგრამის გამოყენების მნიშვნელობის, მოსწავლეებზე მეთოდის ზემოქმედების შესახებ, დავალებაზე გაცემული პასუხი არ არის სრული, პასუხს აკლია დავალების პირობის არაერთი არსებითი კომპონენტი. პასუხში მოყვანილია მეთოდის გამოყენების კონკრეტული მაგალითი, თუმცა მოყვანილი მინიმუმ 2 განსავითარებელი უნარის ნაცვლად დასახელებულია მხოლოდ ერთი, ამასთანავე, პასუხი არ არის დასაბუთებული. მხედველობაშია მისაღები, რომ პროფესიული უნარების ტესტის 21-ე დავალება განეკუთვნება ე.წ. ღია ტიპის დავალებას, ასეთ დავალებას არ აქვს თანდართული სავარაუდო პასუხები, რის გამო მნიშვნელობა ენიჭება დასაბუთებას. დასაბუთება, განმარტება უფრო მაღალი სააზროვნო დონის მაჩვენებელია, ვიდრე დასახელება, აღწერა, ის ავლენს აპლიკანტის ანალიზის, სინთეზისა და შეფასების უნარებს. ნ. მ-ის პასუხში არ არის დასაბუთებული თუ რატომ უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება უნარების განვითარებას. ღია დავალების პასუხში ტესტირების მონაწილეს უნდა გამოევლინა ვენის დიაგრამის, როგორც სასწავლო მეთოდის, მნიშვნელობა მოსწავლეებთან მუშაობისას, პედაგოგიურ საქმიანობაში ვენის დიაგრამის გამოყენების შესაძლებლობები, ამ კოგნიტური სქემის დახმარებით მოსწავლეებზე გავლენის მოხდენის გაცნობიერება, ამ მეთოდის გავლენა მოსწავლეების სწავლისა და აზროვნების თავისებურებაზე (კოგნიტური და მეტაკოგნიტური უნარები, სემანტიკური კომპეტენცია და სხვ.). აღნიშნულის მიუხედავად #21 დავალების პასუხი საერთოდ არ შეიცავს რაიმე უნარის განვითარების დასაბუთებას, პასუხიდან არ ჩანს ასეთი დასაბუთების მოყვანის თუნდაც მცდელობა. პასუხში მხოლოდ ერთი უნარის (ანალიზის უნარის) დასახელება, ვენის დიაგრამის გამოყენების შედეგად ამ უნარის განვითარების დასაბუთების გარეშე, ადასტურებს საკითხის ნაწილობრივ ცოდნის შესახებ კომისიის სადავო აქტის დასკვნის საფუძვლიანობას. აღნიშნული დავალების მაქსიმალური 4 - ქულიანი შეფასების გათვალისწინებით, მართებულია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ნახევრად შესრულებული დავალებისათვის 2 - ქულიანი შეფასება ადეკვატურია და პასუხობს შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის 22.07.14წ. №173/14 ბრძანებით დამტკიცებული 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდის შეფასების სქემით განსაზღვრულ კრიტერიუმებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სადავო 19 აქტით გადაწყვეტილი დავის მთავარი საკითხი - ქულის მომატებაზე უარი ადექვატურია, ადგილი არ აქვს თვითნებობას, დისკრეციული უფლებამოსილების გადაცილებას, მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციულ მიდგომას. დავის დამატებით ასპექტს ქმნის მოსარჩელის წარმომადგენლის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ დავალება ორ ნაწილად არის დაყოფილი და შესაბამისად, პირველი ნაწილის (მაგალითის მოყვანის) სრულყოფილად შესრულების გამო, დავალების 4 - ქულიანი შეფასებიდან გამომდინარე, პასუხი იმსახურებს 2 ქულას, ხოლო დავალების მეორე ნაწილის (უნარების დასახელება, დასაბუთება) ნაწილობრივი შესრულების გამო - 1 ქულას. თავის მხრივ, მოპასუხეების წარმომადგენლები მიიჩნევენ, რომ №21 დავალება შეიცავს 2-ზე მეტ კომპონენტს, კერძოდ, მაგალითის მოყვანა, რამდენიმე უნარის დასახელება, თითოეულის დასაბუთება, რაც გამორიცხავს ნ. მ-ის პასუხის 3 ქულით შეფასების შესაძლებლობას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდის შეფასების სქემა იძლევა გარკვეული მასშტაბით შეფასების გადამოწმების შესაძლებლობას, სქემაში მოცემულია შეფასების ზოგადი მასშტაბი, თუმცა აღნიშნული სრულად არ გამორიცხავს გამომცდელის შეფასების, მათ შორის ტესტის კომპონენტების პრიორიტეტულობის შეფასების დისკრეციას, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი თავად განახორციელოს ადმინისტრაციული ორგანოებისადმი მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილება. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლი არ გულისხმობს სასამართლოს ისეთ იურისდიქციას, რომელიც ყოველთვის მისცემს მას შესაძლებლობას მიხედულების საფუძველზე სპეციალიზებულ სფეროში მიღებულ გადაწყვეტილებებზე ჩაანაცვლოს ადმინისტრაციულ ევროპული ორგანოთა სასამართლოს მოსაზრება 20.10.15წ. საკუთარით (ადამიანის გადაწყვეტილება საქმეზე უფლებათა „ფაზია ალი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Fazia Ali v. the United Kingdom) § 77; 22.10.1995წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ბრაიანი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Bryan v. the United Kingdom) §47). სამართლებრივი წესრიგი ავალდებულებს გამომცდელებს კეთილსინდისიერად ავალდებულებს შეაფასონ გამოსაცდელი, თუმცა საგამოცდო სამართალი არ მათ მივიდნენ იმავე დასკვნამდე რა დასკვნამდეც მივიდოდა მოგვიანებით სასამართლო გამოცდის შედეგების გაცნობის შემდეგ. კონვენციის მე-6 მუხლი არ გულისხმობს იმ დონის იურისდიქციის ხელმისაწვდომობას, რომელსაც შეუძლია სრულიად უგულებელყოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიხედულება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 21.07.11წ. გადაწყვეტილება შპს „სიგმა რადიო ტელევიზია“ კვიპროსის წინააღმდეგ (Sigma Radio Television LTD. v. Cyprus) § 20 153). მოსარჩელის მოთხოვნა აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას ეხება. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მმართველობითი ფუნქციის განხორციელების სამართლებრივი ფორმა. სასამართლოს შეუძლია დაადგინოს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება კონკრეტულ შემთხვევებში მმართველობითი ფუნქციის განხორციელების თაობაზე, სასამართლო ვერ შეითავსებს ამ ფუნქციებს. კანონმდებლობა გამონაკლისის სახით უშვებს სადავოდ ქცეული მმართველობითი ფუნქციის სასამართლოს მიერ განხორციელების შესაძლებლობას მთელი რიგი წინაპირობების დაცვით. სასამართლო მხოლოდ იმ შემთხვევაშია უფლებამოსილი თავისი განჩინებით მოაწესრიგოს სადავო საკითხი, თუ აღნიშნული ითვალისწინებს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის გამოცემას და არ საჭიროებს საქმის გარემოებების დამატებით გამოკვლევას, ამასთანავე, საკითხი არ მიეკუთვნება ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას (სასკ-ის 33-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). სწორედ უკანასკნელს განეკუთვნება მოცემულ შემთხვევაში 21-ე დავალების კომპონენტების პრიორიტეტულობა, თითოეული ელემენტის (მაგალითის მოყვანა, უნარების დასახელება, უნარების განვითარების დასაბუთება) მნიშვნელობის განსაზღვრა. სზაკ-ის 177.1 მუხლის მიხედვით, დაინტერესებული მხარე უფლებამოსილია გაასაჩივროს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ნ. მ-მა ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა მიღებული სამართალურთიერთობის ითვალისწიებდა არა შეფასება წარმოშობის მხოლოდ საპრეტენზიო კომისიაში დროს მოქმედი პროცედურის დადგენილი (სადავო კანონმდებლობა წესის, არამედ ტესტის/ტესტების შეფასებასთან დაკავშირებით საპრეტენზიო განაცხადის წარდგენის შესაძლებლობას, თითოეულისათვის გასაჩივრების და გადაწყვეტის განსხვავებული ვადების განსაზღვრით (საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 04.12.09წ. #1101 ბრძანებით დამტკიცებული „მასწავლებელთა სერტიფიცირების დებულების“ II1 თავი)). კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.06.2015წ. გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი საპრეტენზიო კომისიის აქტი ნ. მ-ის პრეტენზიის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა საპრეტენზიო განაცხადის ხელახალი შეფასება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოსაგან განსხვავებით, საჩივრის განხილვისას ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო ამოწმებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების არა მხოლოდ კანონიერებას, არამედ აგრეთვე 21 მიზანშეწონილობას. მართლზომიერების დისკრეციული შემოწმებისას უფლებამოსილების ზემდგომი გამოყენების ადმინისტრაციული ორგანო, სასამართლოსაგან განსხვავებით, თავადაც იყენებს დისკრეციულ უფლებამოსილებას. საჩივართან დაკავშირებულ წარმოებაში მოწმდება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფორმალური და მატერიალური მოთხოვნები, მათ შორის დისკრეციული უფლებამოსილების მიზანსა და შედეგს შორის თანაფარდობის, დისკრეციის მიზნის, უფლებამოსილების უფლებამოსილების ექსპერტებით ფარგლების დროს დგინდება დაშვება. მხედველობაშია კოლეგიური ორგანოს შეცდომის დაკომპლექტებული გადაწყვეტილების დაცულობა, შემოწმება სასამართლოში ხდება დისკრეციული მისაღები, მიერ რომ მიღებული კანონიერების და არა მიზანშეწონილობის თვალსაზრისით, მიზანშეწონილობის მოსაზრებებს არ აქვთ პრიორიტეტული მნიშვნელობა კანონიერების მოთხოვნებთან. დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილების სასამართლო კონტროლი შეზღუდულია ხელისუფლების დანაწილების კონსტიტუციური პრინციპით, სასამართლო ვერ იქცევა ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოდ და თავად ვერ განახორციელებს დისკრეციულ უფლებამოსილებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში კომისიის უფლებამოსილებაში კომისიას, ჩარევით გადაიქცეოდა სასამართლო ზემდგომ მთლიანად შეცვლიდა ადმინისტრაციულ საგამოცდო ორგანოდ, ხოლო ადმინისტრაციული ორგანო შებოჭილი იქნებოდა არა კანონით, არამედ სასამართლოს მიხედულებით. სასკ-ის 23-ე მუხლით გათვალისწინებული მავალდებულებელი სარჩელით პირი სასამართლოს მიმართავს არსებული მდგომარეობის შეცვლის და შესაბამისად, მისთვის ხელსაყრელი მდგომარეობის მიღწევის მიზნით. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის თაობაზე სარჩელის დასაშვებობის პირობებს სასკ-ის 23-ე მუხლი, ხოლო სარჩელის საფუძვლიანობის პირობებს 33-ე მუხლი განსაზღვრავს. აქტის არსებობას, აქტის სამართლებრივი გამოცემაზე აქტის უარის გამოცემის თქმას თაობაზე უკავშირდება სარჩელის ადმინისტრაციულ- დასაშვებობა. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიზანია არა აქტის გამოცემამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენა (სასკ-ის 22-ე მუხ.), არამედ არსებული მდგომარეობის შეცვლა (სასკ-ის 23-ე მუხ.) და მისთვის ხელსაყრელი მდგომარეობის მიღწევა (სუსგ 25.03.09წ. #ბს-1448-1406 (კს-08)). მოცემულ შემთხვევაში მავალდებულებელი სარჩელი, აქტის გამოცემის მოთხოვნა უცილობლად მოიცავს უარის თქმის შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრვი აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნას, რომლის ბათილად ცნობის გარეშე შეუძლებელია აქტის გამოცემის დავალება. შესაბამისად, 22 სამინისტრო და სსიპ გამოცდებისა და შეფასების ეროვნული ცენტრი მოცემულ დავაში სოლიდარულ მოპასუხეებს წარმოადგენენ, შესაბამისად ერთ-ერთის მიერ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება ადასტურებს გადაწყვეტილების სრულად გასაჩივრებას. საერთო წესის თანახმად, მავალდებულებელი სარჩელის განხილვისას აქტის გამოცემაზე უარის კანონიერების დასადგენად აქცენტი კეთდება არა იმდენად უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლებზე, რამდენადაც აქტის გამოცემაზე, მოთხოვნილი აქტის გამოცემის წინაპირობების არსებობაზე. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავა საგამოცდო კომისიის დისკრეციულ სფეროს შეეხება (სზაკ-ის 2.1 მუხ. „ლ“ ქვ.პ., მე-6, მე-7 მუხ.). უკვე აღინიშნა, რომ სასკ-ის 33-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ინდივიდუალური განეკუთვნება სასამართლო არ არის უფლებამოსილი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ადმინისტრაციული ორგანოს აქტი, დისკრეციულ თავად გამოსცეს თუ საკითხი უფლებამოსილებას, შესაბამისად, მოცემულ დავაში, საგამოცდო კომისიის გადაწყვეტილების დისკრეციული ხასიათის გამო, ყურადღება უნდა გამახვილდეს უარის თქმის შესახებ საგამოცდო კომისიის სადავო აქტის კანონიერებაზე. ამდენად, უარის შესახებ აქტის არსებობა არსებით შედეგს იწვევს მოთხოვნილი აქტის გამოცემის საკითხის გადაწყვეტისათვის. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დისკრეციული უფლებამოსილების უშეცდომოდ განხორციელების მოთხოვნის უფლება იმით განსხვავდება ჩვეულებრივი გადაწყვეტილების მიმართ წარმოშობილი მოთხოვნის უფლებისაგან, რომ პირველ შემთხვევაში აქცენტი კეთდება არა კონკრეტული შინაარსის გადაწყვეტილების მიღებაზე, არამედ დისკრეციული უფლებამოსილების უშეცდომოდ განხორციელებაზე. დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებაში შეცდომად მიიჩნევა დასაბუთების ვალდებულების უგულებელყოფა. მხოლოდ შეფასებასთან დაკავშირებით წარდგენილ პრეტენზიაზე უარის დასაბუთების მეშვეობით არის შესაძლებელი საკითხზე გამოტანილი გადაწყვეტილების სისწორე. დასაბუთებიდან უნდა ირკვეოდეს, თუ რა გარემოებებმა და შეხედულებებმა მოახდინეს გავლენა გადაწყვეტილების მიღებაზე. შესაბამისად, გადაწყვეტილების შემოწმებისას სასამართლოსათვის თვალსაჩინო უნდა გახდეს თუ რა ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებს ემყარება დისკრეციული გადაწყვეტილება და მისი მიღების პროცესი. განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება სადავო აქტით მოსარჩელის უფლების ხელყოფა, სადავო აქტი მიღებულია უფლებამოსილი, კოლეგიური ორგანოს მიერ, გადაწყვეტილება მიღებულია ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების, საკითხის სრულად გამოკვლევის შედეგად, 23 აქტი დასაბუთებულია. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შესახებ სარჩელთან (სასკის 23-ე მუხ.) დაკავშირებით სასამართლოს გადაწყვეტილება შესაძლოა ორი სახის იყოს: სასამართლოს შეუძლია დაავალოს აქტის გამოცემა ან თავად სასამართლომ მოაწესრიგოს სადავო საკითხი. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოსარჩელის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოპასუხემ არ შეასრულა კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლოს გადაწყვეტილების დანაწესი. დისკრეციული უფლებამოსილების სასამართლო კონტროლის თავისებურებაა ის, რომ სასამართლო არ იღებს საბოლოო გადაწყვეტილებას და ამგვარად არ იჭრება ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციაში. საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი 11.06.15წ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილშივეა მითითებული, რომ სადავო აქტები ბათილად იქნა ცნობილი სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში მყოფ 11.06.15წ. გადაწყვეტილებაში სასამართლო პირდაპირ უთითებს, რომ სასამართლო არ არის უფლებამოსილი გადაწყვეტილების გადაამოწმოს ადმინისტრაციული მიზანშეწონილობა ანუ მისი ორგანოს დისკრეციის მიერ მიღებული განხორციელების მართლზომიერება, სასამართლომ აღნიშნა აგრეთვე, რომ სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას გადაწყვიტოს სადავო საკითხი, ვინაიდან სასერტიფიკაციო გამოცდაზე მიღებული ქულის მომატება კომისიის უფლებამოსილებას განეკუთვნება. კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.06.15წ. გადაწყვეტილებით სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ნ. მ-ის ნაშრომის პირველადი შეფასება №21 დავალების შეფასების ნაწილში, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდების ფარგლებში წარმოშობილი პრეტენზიების განმხილველი საპრეტენზიო კომისიის პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც დამტკიცდა 26.08.2014წ. №6 ოქმის მე-14 2014 წლის მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდის უნარების შედეგების გასაჩივრებასთან დაკავშირებით შექმნილი საგნობრივი ქვეკომისიის 22.08.2014წ. გადაწყვეტილება №21 დავალებასთან დაკავშირებით ნ. მ-ის პრეტენზიის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, მოპასუხეებს დაევალათ №21 დავალებასთან დაკავშირებით საპრეტენზიო განაცხადის ხელახლა შეფასება, სასარჩელო მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში (ანუ სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრისათვის 1 ქულის მომატების ნაწილში) სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი (სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი). 24 ამდენად, საფუძველს მოკლებულია მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დავალებული იყო ქულის მომატება. არ დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით კოლეგიური ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ისეთი შეზღუდვის დაწესება, რომლის შედეგად კოლეგიური ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დავალებული ექნებოდა მხოლოდდამხოლოდ ერთი, გარკვეული შინაარსის გადაწყვეტილების მიღება და ნებისმიერი სხვა გადაწყვეტილებაში გადაწყვეტილების აღინიშნა, რომ მიღება საგნობრივი გამოირიცხებოდა. ქვეკომისიისა სასამართლო და საპრეტენზიო კომისიის მიერ არ არის დასაბუთებული, თუ რატომ იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მიერ სადავო კითხვაზე გაცემული პასუხი საკითხის ნაწილობრივ და არა გააზრებულ ცოდნად, რატომ იქნა მიჩნეული მხოლოდ ერთი უნარის მითითება პასუხის 3 ქულით შეფასების დაუშვებლობის საფუძვლად. სასამართლოს აღნიშნული მითითება ნიშნავს არა კომისიისათვის ნაშრომის 3 ქულით შეფასების დავალებას, არამედ მითითებას გასაჩივრებული შედეგად აქტების გამოცემულ დაუსაბუთებლობაზე, აქტში შეფასების ნაშრომის სათანადო ხელახალი დასაბუთების შეფასების საჭიროებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ სასკ-ის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ციტირების მოყვანით, მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების გამოკვლევის საჭიროება და დაავალა ადმინისტრაციას №21 დავალებასთან დაკავშირებით ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, კერძოდ, იმის შეფასება თუ რამდენად შეესაბამება ნაშრომი 3 ქულით შეფასების კრიტერიუმს. შექმნილი კომისიის სადავო აქტის კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლო გადაწყვეტილებასთან შეუსაბამობას არ ადასტურებს სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითება იმაზე, რომ კითხვაზე შემოთავაზებულ პასუხში ჩანს საკითხის გააზრებული ცოდნა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების აღსრულებისას აღსასრულებლად მიექცევა სარეზოლუციო და არა სამოტივაციო ნაწილი, თუნდაც ეს უკანასკნელი ადგენდეს რაიმე უფლების ან ვალდებულების არსებობას („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 21-ე მუხ.). საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია გადაწყვეტილების ფორმალური (სსკ-ის 264-ე მუხ.) და მატერიალური (სსკ-ის 266-ე მუხ.) კანონიერი ძალა, რომელიც პირველ შემთხვევაში გულისხმობს მიმდინარე პროცესში დავის განხილვის დამთავრებას, ხოლო მატერიალური კანონიერი ძალა უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მხოლოდ კონკრეტულ პროცესში ჩაბმული პირებისათვის, 25 არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. მითითებული ნორმის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების ფარგლებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები). შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტები. ამდენად, გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება მის სარეზოლუციო ნაწილზე (სუს 17.06.15წ. გადაწყვეტილება №ას-532-505-2015). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დავა არსებითად არ გადაწყვეტილა, მოცემულ შემთხვევაში სადავო აქტები ბათილად იქნა ცნობილი დავის გადაუწყვეტლად, აღსრულება ხდება გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის, აღსრულებისათვის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილს მნიშვნელობა აქვს არსებითი გადაწყვეტილების მიღების დროს, როდესაც ბუნდოვანია გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. საქალაქო სასამართლოს 11.06.15წ. გადაწყვეტილება გამოტანილია სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე, რომელიც სასკ-ის 23-ე და 31-ე, 33-ე მუხლებისაგან განსხვავებით ითვალისწინებს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის არა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ აქტის გამოცემის დავალებას, არამედ ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების შედეგად დასაბუთებული აქტის გამოცემის დავალებას, ამასთანავე, სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე სადავო აქტის ბათილად ცნობა არ გამორიცხავს ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად იმავე შინაარსის გადაწყვეტილების მიღებას(სუსგ 20.04.06წ. Nბს-1291-866(კ-05); 18.10.18წ. Nბს-368-368(კ18); 04.10.2018წ. Nბს-567-567(კ-18)). ამდენად, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმავე შინაარსის გადაწყვეტილების განმეორებით მიღების დაუშვებლობის, აღნიშნულით ეფექტური მართლმსაჯულების პრინციპის დარღვევის შესახებ. 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გამოტანილი სასამართლო გადაწყვეტილების შესაბამისად ადმინისტრაციულ ორგანოს არ ევალება კონკრეტული შინაარსის ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა, ასეთ შემთხვევაში გასაჩივრებული აქტი უქმდება დავის გადაუწყვეტლად, გამოსაცემი აქტის შინაარსი დამოკიდებულია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად საქმის გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგებზე. სასამართლო 26 გადაწყვეტილებით ადმინისტრაციული ორგანოსათვის კონკრეტული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება ხდება სასამართლო გადაწყვეტილების სასკ-ის 33-ე მუხლის და არა 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გადაწყვეტილების გამოტანის შემთხვევაში. ამდენად, ის გარემოება, რომ ნ. მ-ის თავდაპირველი სარჩელის განხილვის შედეგად ქულის მომატებაზე უარის თქმის შესახებ აქტები ბათილად იქნა ცნობილი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა საკითხის ხელახალი განხილვის შედეგად ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, არ ნიშნავს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის დაუშვებლობას. გამოსაცდელი პირის უფლების დაცვა მოითხოვს იმას, რომ წერითი გამოცდების მიმართ გამომცდელის შეფასება იყოს სათანადოდ დასაბუთებული. №21 დავალებაზე გაცემული წერილობითი პასუხის თავდაპირველი შეფასება არ იყო დასაბუთებული, აქტი არ შეიცავდა რაიმე მოტივაციას, ასეთ პირობებში სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქულის მომატების მოთხოვნის დაკმაყოფილება არ იყო გამორიცხული, რის გამოც დავის გადაუწყვეტლად სადავო აქტები ბათილად იქნა ცნობილი და მოპასუხეებს დაევალათ წერილობითი ნაშრომის ხელახალი შეფასება. ხელმეორე აქტი შეიცავს დამაჯერებელ დასაბუთებას. დისკრეციულ სფეროში მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულება ემსახურება ადმინისტრაციული დასაბუთების ვალდებულების ორგანოს საქმიანობის შეუსრულებლობა ასეთი კონტროლის მიზანს, უფლებამოსილების დარღვევით განხორციელებად ფასდება და შესაძლოა გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი. სასამართლო ამოწმებს არა შერჩეული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობას, არამედ მის კანონიერება-დასაბუთებულობას, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა დაასაბუთოს, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ყველაზე მისაღები, ოპტიმალური იყო არსებული შესაძლებლობებიდან და არა თავად განუსაზღვროს ორგანოს ალტერნატიული ზომებიდან გამოსაყენებელი ზომა, საწინააღმდეგო იქნებოდა დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებაში შეჭრა, სასამართლო კონტროლის ფარგლების გადაცილებას, ხელისუფლების დანაწილების პრინციპის დარღვევას (სუსგ 25.02.2014წ. Nბს-421-410(კ-13)). კანონმდებლობა ყველა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ ადგენს დასაბუთების მოთხოვნას (სზაკ-ის 53-ე მუხ. 1-ლი ნაწ.), თუმცა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში აქტის დასაბუთების საერთო იმპერატივი დამატებით მოთხოვნებს ითვალისწინებს (სზაკ-ის 53-ე მუხ. მე-4 ნაწ.). აქტის დასაბუთების შინაარსისა და მოცულობისადმი მოთხოვნები დეტერმინირებულია საკითხის 27 თავისებურებებით. სხვა გადაწყვეტილების მსგავსად, მიხედულების მიხედვით მიღებული გადაწყვეტილება უნდა შეიცავდეს მნიშვნელოვან ფაქტოლოგიურ და სამართლებრივ ასპექტებზე მითითებას. დასაბუთებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს დისკრეციული აქტებისათვის, დასაბუთების არარსებობა არის აქტის გაუქმების საფუძველი (სუბსიდიარობის პრინციპიდან გამომდინარე, ზოგ შემთხვევაში შესაძლოა საკმარისად იქნეს მიჩნეული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილების სათანადო დასაბუთების სასამართლოსათვის წარდგენა). ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გააჩნია რაიმე აღმატებული სტატუსი ან აბსოლუტური ძალაუფლება, რაც ავალდებულებს მას დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, ხსენებული ზრდის აქტის ხარისხს. წარდგენილ პრეტენზიასთან დაკავშირებით დასაბუთების მოთხოვნა სამართლებრივი სახელმწიფოს ჯანსაღი გამოვლინებაა. დისკრეციული უფლებამოსილების გამოყენება გულისხმობს გადაწყვეტილების შედეგის დასაბუთებას, რომლის მეშვეობით ირკვევა მიღებულ იქნა თუ არა უშეცდომო გადაწყვეტილება. მოცემულ შემთხვევაში სადავო აქტი შეიცავს მითითებას იმ მოსაზრებებზე და გარემოებებზე, რომლებსაც ადმინისტრაციული ორგანო დაეყრდნო გადაწყვეტილების მიღების დროს, არ დასტურდება კომისიის მიერ გადაწყვეტილების მიღება საქმის გარემოებების ან კანონის არასწორად განმარტების საფუძველზე. სადავო 31.10.16წ. აქტის შინაარსით დასტურდება, რომ კომისიამ სრულად დაადგინა საქმის გარემოებები, გაეცნო #21 დავალების შინაარსს, ნ. მ-ის წერილობით პასუხს, იხელმძღვანელა ცენტრის დირექტორის 22.07.14წ. #173/14 ბრძანებით დამტკიცებული სქემით, კომისიამ გააანალიზა #21 დავალების ელემენტები, დავალებაზე გაცემული პასუხი. კომისიამ მიიჩნია, რომ დავალების პირობის მიხედვით აპლიკანტი ვალდებული იყო მოეყვანა დიაგრამის ეფექტიანი გამოყენების კონკრეტული მაგალითი, დაესახელებინა რომელი უნარების განვითარებას უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება და დაესაბუთებინა პასუხი. კომისიამ მიიჩნია, რომ მინიმუმ ორი განსხვავებული უნარის ნაცვლად დასახელებულია მხოლოდ ერთი, პასუხი არ არის დასაბუთებული, კომისიამ მიიჩნია, რომ დავალება სანახევროდ იყო შესრულებული. იმის გათვალისწინებით, რომ ღია ტიპის დავალება 4 ქულიანი იყო, ხოლო დავალება სანახევროდ იყო შესრულებული, კომისიამ იხელმძღვანელა 22.07.14წ. #173/14 ბრძანებით დამტკიცებული შეფასების სქემით განსაზღვრული კრიტერიუმებით. აქტში გაანალიზებულია სქემით დადგენილი მოთხოვნები 2 ქულიანი და 3 ქულიანი შეფასებისათვის. კომისიამ აღნიშნა, რომ პასუხი არ შეიცავს მინიმუმ ორ განსხვავებულ უნარზე მითითებას, პასუხში არ იკვეთება არავითარი დასაბუთების მცდელობა, არ არის 28 დასაბუთებული (თუნდაც სქემატურად), თუ რატომ უწყობს ხელს ვენის დიაგრამის გამოყენება ამა თუ იმ უნარის განვითარებას, შეკითხვის 3 კომპონენტიდან ფაქტობრივად პასუხი გაცემულია მხოლოდ ერთზე, რაც კომისიის აზრით არ შეესაბამება 3 - ქულიანი შეფასების კრიტერიუმს, რომელიც მოითხოვს დავალებაზე გააზრებულ და სწორ მსჯელობას. ამდენად, არსებულ პასუხში 1 ქულის მომატების მოთხოვნაზე უარი დასაბუთებულია. მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის დისკრეციული უფლებამოსილების გადაჭარბება, ფარგლების გადაცილება (სზაკ-ის მე-6 მუხ.), კომისიის სადავო გადაწყვეტილება არ სცილდება გონიერების და მიხედულების ფარგლებს, არ დასტურდება მოპასუხის მხრიდან თვითნებობის ჩადენა, დისკრეციული უფლებამოსილების იმ მიზნის საწინააღმდეგოდ განხორციელება, რომლის მისაღწევადაც მინიჭებული აქვს ეს უფლებამოსილება ორგანოს (სზაკ-ის 6.2 მუხ.), კომისიის მხრიდან არ დასტურდება არაობიექტურობა, ტენდენციურობა, მოსარჩელის მიმართ თანასწორობის უფლებამოსილების პრინციპის დარღვევა, განხორციელებაში, შეცდომა დისკრეციული დიკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების დაფუძნება არასრულ ან საქმისათვის მნიშვნელობის არმქონე ფაქტობრივ ან სამართლებრივ გარემოებებზე. საკასაციო პალატა თვლის, რომ კომისიამ ობიექტურად, ადექვატურად შეაფასა წერილობითი პასუხი, სადავო გადაწყვეტილება არ დაფუძნებულა ისეთ გარემოებაზე, რომელიც არ იქნა სათანადოდ შესწავლილი და გამოკვლეული ადმინისტრაციული წარმოების დროს (სზაკ-ის 53-ე მუხ., 96-ე მუხ.). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება, ახალი გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. სარეზოლუციო ნაწილი: საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით დ გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა: 1. საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს; 29 2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 16.05.2018წ. განჩინება და საქმეზე მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება; 3. ნ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს; 4. ნ. მ-ის (პ/ნ ...) მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 100 ლარის ოდენობით დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად. სსიპ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის (ს/კ 202198727) მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი 150 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის გადახდა დაეკისროს ნ. მს; 5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე: მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე მ. ვაჩაძე ვ. როინიშვილი 30 საქმე #ბს-661-646(2კ-14) 15 ოქტომბერი, 2015 წელი ქ. თბილისი ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა შემადგენლობა: ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი), მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, მაია ვაჩაძე საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე კასატორი – ზ. ი-ი (მოსარჩელე), საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო (მოპასუხე) მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო (ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარზე), ზ. სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარზე) ი-ი (საქართველოს სააპელაციო სასამართლოს მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინება ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი: 04.07.13 წ. ზ. ი-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - საქართველოს 1 სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის და მესამე პირის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარეტამენტისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით 4 000 ევროს ექვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნით. მოსარჩელემ სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნა, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა დაარღვია საქართველოს კონსტიტუციის მე-6 მუხლი, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი და პატიმრობის კოდექსის მე-13 მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები, ვინაიდან მოსარჩელის ნების საწინააღმდეგოდ მოპასუხემ გახსნა და წაიკითხა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან მისთვის, პატიმრისათვის გაგზავნილი კორესპონდენცია. აღნიშნული დასტურდება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წერილზე არსებული სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპით, რადგან დალუქული კონვერტის შიგნით მოთავსებულ ევროპული სასამართლოს განმწესრიგლების 26.04.13წ. წერილზე მოპასუხის მიერ შტამპის დასმა კონვერტის გახსნის გარეშე შეუძლებელი იყო. მოსარჩელემ აღნიშნა აგრეთვე, რომ არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, ვერ ისარგებლა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ და ,,ც“ ქვეპუნქტებით დაცული უფლებით, კერძოდ, სასამართლოში დაცვის მოსამზადებლად და განსახორციელებლად შესაბამისი საშუალებების ქონის უფლებით, ევროსასამართლოს გამწესრიგებლის 26.04.13წ. წერილში მითითებული კომპიუტერული 12-იანი შრიფტით საჩივრის ფორმის შედგენისთვის აუცილებელი კომპიუტერული ტექნიკით სარგებლობის უფლებით, ასევე საჩივარზე დასართავი მტკიცებულებების ასლების დამზადებისათვის საჭირო ქსეროქსის აპარატით სარგებლობისა და ფლობის უფლებით, რამაც განაპირობა ევროპულ სასამართლოში გასაგზავნი საჩივრისა და მასზე დართული მტკიცებულებების ასლების მე-16 დაწესებულების ადმინისტრაციის მიერ გადაღების აუცილებლობა. აღნიშნულმა თავის მხრივ, ციხის ადმინისტრაციასა და მოპასუხეს მისცა შესაძლებლობა წინასწარ გაცნობოდნენ ევროპულ სასამართლოში გასაგზავნ საჩივარსა და მტკიცებულებებს, რითაც დაირღვა ევროკონვენციის მე-8 მუხლი. ამასთანავე, ევროსასამართლოში გასაგზავნი საჩივრის მოპასუხე იყო სახელმწიფო, შესაბამისად გზავნილის კონფიდენციალობის დაცვა მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს წარმოადგენდა. მოსარჩელემ აგრეთვე მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ,,კარალევიჩუსი ლიტვის წინააღმდეგ“ და აღნიშნა, რომ მსგავს შემთხვევებში ევროსასამართლოს პრაქტიკით დადგენილია ზიანის ანაზღაურება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.02.2014 წ. გადაწყვეტილებით ზ. ი-ის სარჩელი მოპასუხე საქართველოს 2 სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტს ზ.ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 300 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ზ.ი-ს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოდან ზ. ი-ს, რომელიც სასჯელს იხდის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, 26.04.2013წ. გაეგზავნა სასამართლოს გამწესრიგლებლის წერილი, რომელიც შეიცავდა სათანადო ფორმისა და პროცედურების დაცვით საჩივრის შედგენისა და ევროსასამართლოში გაგზავნასთან დაკავშირებულ ინფორმაციას. აღნიშნულ წერილზე მოთავსებული იყო საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპი, მასზე არსებული თარიღის და კანცელარიაში რეგისტრაციის ნომრის (N10/53520) მითითებით. ამასთან, მოსარჩელის მოთხოვნა კომპიუტერული ტექნიკით სარგებლობის თაობაზე სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ არ იქნა დაკმაყოფილებული, მოსარჩელემ კორესპონდენციის გამრავლების მიზნით ციხის ადმინისტრაციას მიმართა დახმარებისთვის. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე, 992-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც არის ზიანის გამომწვევი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების უშუალო შედეგი. ამასთან, ზიანის მიმყენებელი ქმედება უნდა გამომდინარეობდეს პირის სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებიდან. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და გამოიხატა ციხის ადმინისტრაციის მიერ მასზე კანონით დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობაში. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლი ადგენს ბრალდებულის/მსჯავრდებულის კორესპონდენციის შემოწმების შესაძლებლობას, რაც გულისხმობს ვიზუალურ დათვალიერებას შინაარსის გაცნობის გარეშე, თუმცა დასაბუთებული ვარაუდისას, თუ საფრთხე ექმნება საზოგადოებრივ წესრიგს, საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას ან სხვა პირთა უფლებებს და თავისუფლებებს, ადმინისტრაცია უფლებამოსილია გაეცნოს კორესპონდენციის შინაარსს და საჭიროებისამებრ შეზღუდოს მისი ადრესატისთვის გაგზავნა, რის თაობაზეც დაუყონებლივ ეცნობება გამგზავნს. ამასთან, დახურული კონვერტით მიღებული კორესპონდენცია უნდა გაიხსნას ბრალდებულის/მსჯავრდებულის თანდასწრებით. სასამართლომ მიუთითა პატიმრობის კოდექსის 16-ე მუხლის მე-6 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან გამოგზავნილი 3 კორესპონდენციის გახსნით, რასაც ადასტურებს წერილზე არსებული შტამპი, ციხის ადმინისტრაციამ ხელყო მოსარჩელის მიმოწერის თავისუფლება, მიუხედავად იმისა გაეცნო თუ არა ადმინისტრაცია წერილის შინაარსს. საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებულ მიმომწერის პატივისცემის უფლებაზე და აღნიშნა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცენდენტული სამართალი აღიარებს პატიმრების მიმოწერაზე კონტროლის ზოგიერთი ღონისძიების დასაშვებობას, თუმცა უთითებს, რომ ჩარევა არ უნდა სცდებოდეს დასახული კანონიერი მიზნის ფარგლებს. სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მითითება იმაზე, რომ ციხის ადმინისტრაციის მიერ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით პატიმრის მიმოწერის პატივისცემის უფლების დარღვევით და პირად ცხოვრებაში ჩარევით ხელყოფილ იქნა მისი პირადი არაქონებრივი უფლებები. სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 413-ე და მე-18 მუხლების საფუძველზე მიიჩნია, რომ სახეზეა დელიქტი, რომელსაც მოჰყვა ისეთი მორალური ზიანი, რომლის დადგომის შემთხვევაში კანონმდებელი ითვალისწინებს მისი ანაზღაურების შესაძლებლობას. მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება კონკრეტულ შემთხვევაში დარღვევასთან. სამოქალაქო გათვალისწინებით დაკავშირებულია არაქონებრივ სამართლის აღნიშნული ობიექტის უფლებათა სპეციფიკის მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ექვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წარმოშობისთვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამდგარი მორალური ზიანის კომპენსაციისთვის დარღვევის ფაქტის კონსტატაციასთან ერთად გათვალისწინებული უნდა იქნეს ზიანის მიმყენებლის ბრალის ხარისხი, დაზარალებულის განცდების სიღრმე. სასამართლომ გაითვალისწინა აგრეთვე ის გარემოება, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის უფლებების ხელყოფას არ მოჰყოლია რაიმე მატერიალური ზიანი და აღნიშნა, რომ მიყენებულ მორალურ ზიანს ფულადი ექვივალენტი არ გააჩნია, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ნეგატიური განცდების შემსუბუქება და დადებითი ემოციების გამოწვევა. ზემოაღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს ზ. ი-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება 300 ლარის ოდენობით. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება დოკუმენტაციის ასლების გადასაღებად ადმინისტრაციისათვის გადაცემის გამო მისი მიმოწერის 4 უფლების დარღვევის შესახებ და მიუთითა, რომ პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით ციხის ადმინისტრაცია უზრუნველყოფს ბრალდებულს/მსჯავრდებულს საწერი საშუალებებითა და ქაღალდით, მოსარჩელისათვის კომპიუტერული ადმინისტრაციისათვის კანონით ტექნიკის გადაცემა არ წარმოადგენს ციხის დაკისრებულ ვალდებულებას, შესაბამისად სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა აღნიშნულ ნაწილში არ არის საფუძვლიანი. საქალაქო სასამართლომ დაადასტურა მოსარჩელის უფლება ადვოკატთან შეუზღუდავად შეხვედრისა და სამართლებრივი დახმარების უზრუნველყოფის შესახებ, თუმცა არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება მისთვის დაცვის უფლების შეზღუდვის თაობაზე და აღნიშნა, რომ წარმომადგენელს სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოსარჩელესთან შეხვედრაზე უარი ეთქვა იმ მოტივით, რომ იგი არ იყო საადვოკატო საქმიანობის განხორციელებაზე უფლებამოსილი პირი, რამდენადაც ზ. ი-ის წარმომადგენლის მიერ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ვერ წარადგინა საადვოკატო საქმიანობის უფლების დამადასტურებელი მოწმობა. ,,ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლის თანახმად მხოლოდ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭება არ ქმნის საადვოკატო საქმიანობის განხორციელების საკმარის საფუძველს, აუცილებელია, აგრეთვე, რომ პირი იყოს ამ უფლებამოსილების მატარებელი სპეციალური სუბიექტი, რომელიც აკმაყოფილებს ,,ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მოთხოვნებს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.02.2014 წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. ი-მა და საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტისა და ზ. ი-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.02.2014წ. გადაწყვეტილება, ზ.ი-ს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის გადახდა. სააპელაციო პალატამ სსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტზე მითითებით სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. სასამართლომ მიუთითა, რომ დაკისრებული კომპენსაცია ატარებს მხოლოდ სიმბოლურ ხასიათს და სასამართლოს მიერ განიხილება როგორც ხელყოფის მსგავსი ფაქტების გამორიცხვის ერთგვარი პრევენცია. აღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრებული თანხის ოდენობა სრულად პასუხობს კომპენსაციის მიზანს. სააპელაციო სასამართლოს 5 განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტისა და ზ. ი-ის მიერ. კასატორმა საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და აღნიშნა, რომ უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლსა და პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლზე, რადგან მე-16 მუხლის სუბიექტი არის პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის ადმინისტრაცია და არა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი. ამასთანავე, ადმინისტრაციას ეკრძალება ბრალდებულის/მსჯავრდებულის სახელზე და არა დეპარტამენტის სახელზე შემოსული კორესპონდენციის შემოწმება. განსახილველ შემთხვევაში წერილი გამოგზავნილი იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მისამართზე და მისი ადრესატი იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის სტრუქტურული ქვედანაყოფის ხელმძღვანელი, შესაბამისად დეპარტამენტი ვალდებული იყო გაეხსნა წერილი და დაესვა მასზე შტამპი. ამდენად, საფუძველს არის მოკლებული სასამართლოს მსჯელობა ციხის ადმინისტრაციის მიერ მსჯავრდებულის მიმოწერის უფლების ხელყოფაზე. მას შემდეგ, რაც ცნობილი გახდა ზ.ი-ისთვის წერილის გადაცემის შესახებ, ის გადაეცა მსჯავრდებულს დადგენილი წესების სრული დაცვით. კასატორი ზ. ი-ი მოითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინების გაუქმებას და საქმის გარემოებათა ხელახლა სასამართლოსათვის გამოსაკვლევად დაბრუნებას, ასევე საქმის თბილისის სააპელაციო პალატის სააპელაციო წინმსწრები 28.03.2014წ. (ხარვეზის დადგენის შესახებ), 30.05.2014წ. (სასამართლოს შემადგენლობის აცილებისა და წარმომადგენლის დაშვებაზე უარის თქმის შესახებ) განჩინებების, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 12.02.2014წ. გადაწყვეტილებისა და 13.11.2013წ. განჩინებების გაუქმებას. კასატორმა მიუთითა, რომ სასამართლოებმა სსკ-ის 47-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნათა დარვევით, მტკიცებულებებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების იგნორირებით და პატიმრობის კოდექსით დადგენილი შეზღუდვებისა და აკრძალვების გაუთვალისწინებლად განიხილეს ბაჟისგან გათავისუფლების საკითხი. კასატორი თვლის, რომ მას არ უნდა დაკისრებოდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. კასატორმა მტკიცებულებების ჯეროვანი გამოკვლევისთვის მოითხოვა საქმის საპელაციო სასამართლოსთვის დაბრუნება, რადგან სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო საქმეში დაცული მტკიცებულებები. კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას „კარალევიჩუსი ლიტვის 6 წინააღმდეგ“ და აღნიშნავს რომ მისთვის მიყენებული ზიანის სანაცვლოდ 300 (სამასი) ლარის ანაზღაურება არ არის სამართლიანი კომპენსაცია და ზიანის ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად 1000 ევროს ოდენობით. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოებმა არ გამოიყენეს პატომრობის კოდექსის მე-18 მუხლის ის რედაქცია, რომლის თანახმად, კასატორი წარმომადგენელს, რომელთანაც მინდობილობა. კასატორის უფლებამოსილი ნოტარიულად განმარტებით, მას არ იყო შეხვედროდა მის ჰქონდა დამოწმებული მიეცა საშუალება რომ შეესრულებინა ევროპული სასამართლოს გამწესრიგებლის მომართვა და კომპიუტერის გამოყენებით შეევსო საჩივარი, რომელიც უნდა გაეგზავნა ევროპულ სასამართლოში, მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალურ ფორმაში ბეჭდური სახით შევსებული საჩივრის წარდგენა აუცილებელი მოთხოვნა იყო ევროპული სასამართლოს გამწესრიგლების მხრიდან. კასატორის თვლის, რომ აღნიშნულის შედეგად დაირღვა ევროკონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,ბ“ და ,,გ“ ქვეპუნქტები, რის გამოც სასჯელაღსრულების დეპარტამენტს ზ. ი-ის სასარგებლოდ დამატებით უნდა დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება - 3 000 ევროს ოდენობით. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 31.10.2014წ. განჩინებით ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. (სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ), 28.03.2014წ. (სააპელაციო საჩივარზე ხარვეზის დადგენის შესახებ) და 30.05.2014წ. (სასამართლოს შემადგენლობის აცილებისა და წარმომადგენლის დაშვებაზე უარის თქმის შესახებ) განჩინებების ნაწილში. ამავე თარიღის განჩინებით განუხილველად იქნა დატოვებული ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 12.02.2014წ. გადაწყვეტილების და 13.11.2013წ. განჩინებების გასაჩივრების ნაწილში. სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად საქმე განხილულ იქნა ზეპირი მოსმენის გარეშე. სამოტივაციო ნაწილი საკასაციო საჩივრების სასამართლო საფუძვლების საქმის შესწავლისა მასალების და გაცნობის, საკასაციო გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს სასნჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ზ. ი-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო: 7 საქმეზე დადგენილია, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტში გაიხსნა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან ზ.ი-ის სახელზე გამოგზავნილი კორესპონდენცია, რასაც ადასტურებს წერილზე არსებული სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპი, მასზე თარიღისა და ნომრის მითითებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მიმოწერის ხელშეუხებლობა სხვათა მხრიდან კონტროლისაგან თავისუფალი კომუნიკაციის უფლებაა. კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის ძირითადი უფლებით დაცულია კომუნიკაციის მონაწილე ყველა პარტნიორი, როგორც გარე, ასევე შიდა ჩარევისაგან. სახელმწიფოს მიერ უფლებების დაცვა უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს პირის პატიმრობის შემთხვევაშიც. სასამართლო განაჩენის საფუძველზე პირისათვის თავისუფლების აღკვეთა არ ართმევს პირს საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო აქტებით გარანტირებულ უფლებებს, თუმცა პატიმრებთან მიმართებით შესაძლოა განხორციელედეს ლეგიტიმური მიზნითა და კანონით დადგენილი საფუძვლებით აღნიშნული უფლებების შეზღუდვა. თავისუფლებააღკვეთილი პირის გარე სამყაროსთან კავშირის შენარჩუნებისა და საკუთარი უფლებების ქმედითი რეალიზაციის ერთ-ერთი უმთავრესი საშუალებაა კორესპონდენცია. პირის, მათ შორის პატიმრის, მიმოწერის უფლება ექცევა საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლის პირველი პუნქტითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით დაცულ სფეროში, თუმცა ორივე შემთხვევაში გათვალისწინებულია უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის შესაძლებლობა. ცენზურის არსებობა პატიმართა კორესპონდენციებზე დასაშვებია მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამასთანავე, უწესრიგობისა და დანაშაულის თავიდან აცილების მიზნით გამართლებულად შეიძლება ჩაითვალოს პატიმართან მიმართებაში უფრო ფართო ჩარევის განხორციელება, ვიდრე თავისუფლებაში მყოფი პირის შემთხვევაში (21.02.1975 წ., =4451/70 გადაწყვეტილება ,,გოლდერი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, Golder v. the United Kingdom, §45), თუმცა მიმოწერის კონტროლის სისტემა თავის მხრივ უნდა ექვემდებარებოდეს კონტროლს (25.03.1983წ. გადაწყვეტილება ,,სილვერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, Silver and others v the United Kingdom, §90, 98). ევროსასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, უფლების შეზღუდვა დაშვებული უნდა იყოს კანონით, უფლებაში ჩარევა უნდა ემსახურებოდეს კანონიერ მიზანს, გამოყენებული საშუალება უნდა იყოს მისაღწევი მიზნის პროპორციული, შეზღუდვა აუცილებელი უნდა იყოს დემოკრატიულ საზოგადეობაში (25.03.1983 წ. გადაწყვეტილება ,,სილვერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, Silver and others v the United Kingdom, 25.03.1983წ., §84). კონტროლის განხორციელება კონფიდენციალურ კორესპონდენციაზე სათანადოდ უნდა დასაბუთდეს (იხ. ევროსასამართლოს 8 24.07.2001წ. =44558/98 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,ვალასინასი ლიტვის წინააღმდეგ“, Valasinas v. Lithuania, §128). კანონით დადგენილი წესის დარღვევით უფლებაში ჩარევა განიხილება საკმარის ფაქტორად კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევის დასადგენად (28.09.2000წ., = 25498/94 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,მესინა იტალიის წინააღმდეგ“, Messina v. Italy (=2), §83, აგრეთვე დიდი პალატის 01.03.2000წ. =26772/95 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლაბიტა იტალიის წინააღმდეგ“, Labita v. Italy, §176,179,184). კანონთან შესაბამისობის შემოწმებისას მოწმდება არა მხოლოდ კანონმდებლობის მოთხოვნების დაცულობა, არამედ აგრეთვე ეროვნული კანონმდებლობის ხარისხი, მისი შესაბამისობა ევროკონვენციასთან (16.02.2000წ., =27798/95 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,ამანი შვეიცარიის წინააღმდეგ, Amann v. Switzerland, §56). თავისუფლებააღკვეთილი პირების მიმოწერის უფლებასთან დაკავშირებით ევროსასამართლოს მიერ დადგენილი მიდგომების თანმხვედრ მოწესრიგებას ვხვდებით ეროვნულ კანონმდებლობაში. პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, შეუზღუდავი რაოდენობით გაგზავნოს და მიიღოს წერილები ამ კოდექსით დადგენილი წესით, გარდა ამავე კოდექსით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამავე მუხლის მე-5 და მე-6 ნაწილების თანახმად დახურული კონვერტით მიღებული კორესპონდენცია უნდა გაიხსნას ბრალდებულის/მსჯავრდებულის თანდასწრებით. აღნიშნული კორესპონდენცია დათვალიერებას, შინაარსის გაცნობის გარეშე, უფლებამოსილ პირს ეკრძალება ექვემდებარება ვიზუალურ ადმინისტრაციის შესაბამის ბრალდებულის/მსჯავრდებულის კორესპონდენციის შეჩერება ან/და შემოწმება, რომლის ადრესატი ან აბონენტი არის საქართველოს საქართველოს სასამართლო, პრეზიდენტი, საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე, პრემიერ-მინისტრი, საქართველოს პარლამენტის წევრი, ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლო, საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული ადამიანის უფლებათა დაცვის სფეროს საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე, საქართველოს სამინისტრო, დეპარტამენტი, საქართველოს სახალხო დამცველი, დამცველი, პროკურორი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სამდივნოდან პატიმრის სახელზე გამოგზავნილი წერილების შინაარსის გაცნობა, იმისდამიუხედავად არის თუ არა დაშვებული ცენზურა შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით, არ მიიჩნევა ,,აუცილებლად დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, ვინაიდან არ დგინდება რაიმე საფუძვლიანი არგუმენტი ჩარევის გასამართლებლად (07.04.2005წ. =53254/99 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,კარალევიჩუსი ლიტვის წინააღმდეგ“, Karalevicius v. lithuania, §60). 2015 9 წლის 01 სექტემბრამდე მოქმედი (ზ.ი-ის სახელზე გაგზავნილი კორესპონდენცია გაიხსნა 15.05.2013წ.) საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრის 30.05.2011წ. №97 ბრძანებით დამტკიცებული ,,თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დებულების“ 38-ე მუხლის 26-ე პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციას ეკრძალება უფლებათა ევროპის სასამართლოს სახელზე გაგზავნილი განცხადების, მოთხოვნის და საჩივრის შეჩერება ან შემოწმება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადამიანის ადამიანის მსჯავრდებულის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლისა და ეროვნული კანონმდებლობის ანალიზის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ კორესპონდენციის გახსნა და წაკითხვა არ იყო „დაშვებული კანონით“, ვინაიდან ევროპული სასამართლოდან გამოგზავნილი წერილების გახსნას ერთმნიშვნელოვნად კრძალავს პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლი. კანონმდებლობით არ არის დადგენილი რაიმე გამონაკლისი, მიზანი ან სამართლებრივი სიკეთე, რომლის დასაცავად შესაძლოა გახსნასა და შემოწმებას დაექვემდებაროს თავისუფლებააღკვეთილი პირის სახელზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან გამოგზავნილი წერილი. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ისეთი დაცვის ღირსი ინტერესი, რომელიც პირადი კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის გარანტირებულ უფლებაზე მაღლა დგას. ამასთანავე აღსანიშნავია, რომ პატიმრის ევროსასამართლოსთან მიმოწერის კონფიდენციალობას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება, რადგან ის შეიძლება შეიცავდეს სახელმწიფო ორგანოთა ან პენიტენციალური სისტემის მოხელეთა მაკომპრომიტირებელ მონაცემებს. შესაბამისად, შესაძლოა კორესპონდენციაში ასახული ინფორმაციის დაცვის ინტერესი პატიმარს უპირველესად სწორედ სახელმწიფო ორგანოთა მიმართ ჰქონდეს. ამდენად, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევა არ არის ,,კანონით დაშვებული“, საკასაციო სასამართლო საჭიროდ აღარ თვლის იმსჯელოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით დაცულ უფლებაში განხორციელებული ჩარევის კანონიერ მიზანსა და ქმედების პროპორციულობაზე, მით უფრო, რომ ჩარევის გამამართლებელ საფუძვლებზე არც მოპასუხე უთითებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფოს ვალდებულებას შეადგენს არა მარტო პირადი მიმოწერის უფლებაში ჩაურევლობის დაცვის ნორმატიული გარანტიების შექმნა, არამედ აღნიშნული უფლების დაცვის პრაქტიკული რეალიზების უზრუნველყოფაც, რაც პირველ რიგში, სახელმწიფო უწყებების მიერ შესაბამისი საფუძვლის გარეშე აღნიშნული უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევას უნდა გამორიცხავდეს. 10 პატიმრობის კოდექსი განსაზღვრავს ბრალდებულთა და მსჯავრდებულთა სამართლებრივი დაცვის გარანტიებს, ხოლო სასჯელღასრულების დაწესებულებათა ერთიან მართვას ახორციელებდა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი საქვეუწყებო დაწესებულება საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი, რომლის დაქვემდებარებაში იყო პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებები (პატიმრობის კოდექსის 6.1 მუხ., მე7, მე-8 მუხ.). დეპარტამენტი ხელმძღვანელობდა და წარმართავდა დაწესებულებათა საქმიანობას, განსაზღვრავდა მათი საქმიანობის ძირითად მიმართულებებს, უზრუნველყოფდა საკონსულტაციო, მეთოდურ და პრაქტიკულ დახმარებას, ორგანიზებას და კონტროლს უწევდა სისტემის ორგანოთა მიერ შესაბამისი ნორმატიული აქტების შესრულებას (საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრის 17.12.2012წ. =176 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის დებულების“ 3.2 მუხლის ,,ა“, ,,ბ“ ქვეპუნქტები). ამდენად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მოსაზრებას დეპარტამენტის მიმართ პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის გამოყენების დაუშვებლობის შესახებ. დეპარტამენტი, თავისუფლების აღკვეთის ადმინისტრაცია წარმოადგენენ სასჯელაღსრულების ერთიანი სისტემის რგოლებს, ის გარემოება, რომ ბრალდებულის/მსჯავრდებულის წერილების ადმინისტრაციისათვის გაგზავნას უზრუნველყოფს პატიმრობის/თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების ადმინისტრაცია, არ ათავისუფლებდა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტს კორესპონდენციის ხელშეუხებლობის დაცვისგან. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით (ტ.1, ს.ფ.14) დგინდება, რომ კორესპონდენციაზე განთავსებულია სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის შტამპი, სადაც მითითებულია შტამპის დასმის თარიღი და შემოსული კორესპონდენციის ნომერი. აღნიშნული გარემოება უდავოდ ადასტურებს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან პატიმრის სახელზე გამოგზავნილი წერილის გახსნის ფაქტს, რაც დადგენილად იქნა მიჩნეული სააპელაციო სასამართლოს მიერ. დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარში იმის აღნიშვნა, რომ კორესპონდენცია გამოგზავნილი იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მისამართზე და ადრესატად მითითებული იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის სტრუქტურული ქვედანაყოფის ხელმძღვანელი, არ ადასტურებს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უსაფუძვლობას. საფუძველს არის მოკლებული დეპარტამენტის მოსაზრება, თითქოს წერილის გახსნის გარეშე შეუძლებელი იყო მისი რეალური ადრესატის დადგენა, რადგან ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოდან გამომგზავნილი კორესპონდენციის კონვერტზე აღნიშნულია წერილის მიმღები კონკრეტული სუბიექტი, მიეთითება კონკრეტული ადრესატი, კონვერტზე აღნიშნულია, რომ წერილი უნდა გადაცემულიყო ზ. ი-ს(ტ.1, ს.ფ.94). ამდენად, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა წერილის გახსნამდე იცოდა, რომ კორესპონდენცია ზ.ი-ისათვის იყო განკუთვნილი. შესაბამისად, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ პატიმრისათვის 11 გაგზავნილი კორესპონდენციის ხელშეუხებლობის დარღვევით, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტმა დაარღვია პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლისა და ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-8 მუხლის მოთხოვნები. შესაბამისად, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ მართლსაწინააღმდეგოდ და ბრალეულად დაირღვა ზ.ი-ის კანონით გარანტირებული - მიმოწერის ხელშეუხებლობის უფლება. კანონის დათქმის საწინააღმდეგოდ ზ. ი-ის სახელზე ევროსასამართლოდან გამოგზავნილი წერილის გახსნით მოხდა მართლსაწინააღმდეგო ჩარევა პატიმრის პირადი ცხოვრების სფეროში, რითაც დაირღვა მისი პირადი არაქონებრივი უფლებები. ამასთანავე, ,,საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრის 30.06.2015წ. ბრძანების მე-2 პუნქტით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრის 17.12.2012წ. =176 ბრძანება ,,საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების შესახებ“. პატიმრობის კოდექსში 01.05.2015. N3523 კანონით შესული ცვლილებებით, კოდექსს დაემატა 1251 მუხლი, რომლის მიხედვით 2015 წლის 1 ივლისს ლიკვიდირებულ იქნა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება – სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი (1-ლი ნაწილი) და უფლებამონაცვლედ მიეთითა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო (მე-8 ნაწილი). არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს არ აქვს ქონებრივი ექვივალენტი, არაქონებრივი ზიანის ანაზრაურებისათვის საკმარისია არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. ადმინისტრაციის მიერ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით მიმოწერის, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევით ხელყოფილ იქნა მოსარჩელის პირადი არაქონებრივი უფლებები. სკ-ის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე კოდექსის მე-18 მუხლის მიხედვით პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას პირადი ცხოვრების საიდუმლოება შელახვისაგან, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ საფუძვლიანია, სახეზეა დელიქტი, მას მოჰყვა ისეთი მორალური ზიანი, რომელიც ექვემდებარება ანაზღაურებას. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს 12 სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო ითვალისწინებს დარღვევის სიმძიმეს და ხასიათს, ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხს, დაზარალებულის განცდების სიღრმეს და სხვა ობიექტურ თუ სუბიექტურ გარემოებებს. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან დამდგარ ზიანს ფულადი ექვივალენტი არ გააჩნია. ამასთანავე, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ნეგატიური განცდების შემსუბუქება და დადებითი ემოციების გამოწვევა. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვედა ინსტანციების სასამართლოების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 300 ლარი დამდგარი მორალური ზიანის სამართლიანი და გონივრული ანაზღაურებაა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების სახით განსაზღვრული თანხა (300 ლ.), ორი სასამართლო ინსტანციის მიერ ზ.ი-ისათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაკისრებული ჯამური თანხის (250 ლ.) გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს აზრით არაგონივრულია, განსაზღვრული თანხა ვერ უზრუნველყოფს მორალური ზიანის სამართლიან ანაზღაურებას, მართლმსაჯულების ეფექტურობას, უგულვებელყოფს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-13 მუხლის მოთხოვნას, ფორმალურს ხდის მართლმსაჯულების განხორციელებას, უფლებების და თავისუფლებების სამართლებრივ დაცვას, არ ემსახურება დარღვევის პრევენციას. იმის გათვალისწინებით, რომ ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრაში პრიორიტეტი ენიჭება ეროვნულ საერთო სასამართლოს, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სამართლოანი კომპენსაციის ოდენობა 1 000 ლარით უნდა განისაზღვროს. რაც შეეხება კასატორის სააპელაციო პალატის წინმსწრები, ხარვეზის დადგენის შესახებ სააპელაციო პალატის 28.03.14წ. განჩინების გაუქმების მოთხოვნას, სსკ-ის 368.5 მუხლის თანახმად, თუ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი არ არის სახელმწიფო ბაჟი, სასამართლო ავალებს საჩივრის შემტან პირს შეავსოს ხარვეზი. ხსენებული განჩინებით აპელანტ ზ.ი-ს დაუდგინდა ხარვეზი, ხოლო შემდგომში სსკ-ის 48-ე მუხლის საფუძველზე, სახელმწიფო ბაჟის გადავადების შესახებ ზ.ი-ის 10.04.2014წ. შუამდგომლობის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოს 25.04.2014წ. განჩინებით ზ.ი-ს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელობის გამო ზ.ი-ის სააპელაციო საჩივარი არ დარჩენილა განუხილველად, ზ.ი-ს მიეცა პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრების უფლება. სააპელაციო სასამართლომ არსებითად განიხილა სააპელაციო საჩივარი, დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას ზ.ი-ისთვის მორალური ზიანის 13 ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ. ამდენად, სააპელაციო პალატის 28.03.14წ. განჩინებით ზ.ი-ის უფლება სასამართლოს დაცვაზე არ შელახულა, შესაბამისად არ არსებობს განჩინების გაუქმების საფუძველი. რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ არსებითი განხილვის შედეგად გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრებას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საერთო სასამართლოებში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან კანონისმიერი გათავისუფლების საფუძველს ითვალისწინებენ სასკ-ის მე-9 მუხლი, სსკ-ის 46-ე მუხლი და ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლი. ხსენებული საკანონმდებლო აქტები ითვალისწინებენ როგორც კონკრეტული კატეგორიის (მაგ. სოციალური დაცვის) დავების სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებას, ასევე იმ სუბიექტთა წრეს, რომლებიც თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. კანონმდებლობა ითვალისწინებს აგრეთვე სასამართლოს მიერ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან გათავისუფლებას (სსკ-ის 47-ე მუხ.) ან შემცირებას (სსკ-ის 48-ე მუხ.). ამდენად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების საკითხის გადაწყვეტა საჭიროებს დავის ბუნების და საკასაციო საჩივრის ავტორის მდგომარეობის გათვალისწინებას. განსახილველი დავა არ განეკუთვნება იმ საქმეთა კატეგორიას, რომლებიც კანონმდებლობით (სსკ-ის 46-ე მუხ., ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხ.) თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. ამასთანავე, აღნიშნული არ გამორიცხავდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის არსებითი განხილვისას კონკრეტულად მოცემული დავისათვის სსკ-ის 47-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან გათავისუფლების საკითხის მიზანშეწონილობაზე, გადასახადისგან გათავისუფლების პირობების არსებობაზე, მოსარჩელის ქონებრივ მდგომარეობაზე მსჯელობას, ვინაიდან სსკ-ის 47.1 მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია მთლიანად ან ნაწილობრივ გაათავისუფლოს მოქალაქე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, რის თაობაზეც მოსამართლეს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება. სასამართლო თვლის, რომ სსკ-ის 47-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული დისკრეცია შესაძლოა შეიცვალოს ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დისკრეციით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში არ არის დასაბუთებული. იმის გათვალისწინებით, რომ დავა წარმოიშვა ადამიანის უფლებათა დაცვის სასამართლოდან გამოგზავნილ კორესპონდენციასთან დაკავშირებით, ამასთანავე, სარჩელის აღძვრა ევროპულ სასამართლოში არ უკავშირდება რაიმე განსახილველი დავის ბაჟის გადახდას, საგნის საკასაციო გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, კონკრეტულ რომ შემთხვევაში არსებობს ზ.ი-ის სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების საფუძველი. 14 რაც შეეხება სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს, ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის ,,უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან დაწესებულებები (ორგანიზაციები), რომელთა ხარჯები ფინანსდება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან - ყველა საქმეზე. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სარგებლობაზე უარის თქმის გამო კომპიუტერული ზიანის ანაზღაურების საშუალებებით მოთხოვნასთან დაკავშირებით კასატორის მოსაზრებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პატიმრობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს, მოთხოვნის შემთხვევაში ადმინისტრაციის მიერ ბრალდებულის/მსჯავრდებულის საწერი საშუალებებითა და ქაღალდით უზრუნველყოფის ვალდებულებას. კანონმდებლობა ადმინისტრაციას არ უყენებს ბრალდებულის/მსჯავრდებულის პერსონალური კომპიუტერით უზრუნველყოფის მოთხოვნას, შესაბამისად კომპიუტერული ტექნიკის პატიმრისათვის ინდივიდუალურად სარგებლობაში გადაცემაზე უარის თქმა ვერ იქნება მიჩნეული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად, ხოლო სკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობაა: მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება, დამდგარი ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოთხოვნის მოცემულ ნაწილში არ დასტურდება სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის ფაქტი. ამასთანავე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმწესრიგებლის 26.04.2013წ. წერილი არ შეიცავდა უპირობოდ კომპიუტერული ტექნიკის გამოყენებით საჩივრის მოთხოვნას, სასამართლოს განმწესრიგებლის წერილში მითითებულია საჩივრის მოცულობასთან დაკავშირებით, 12-იანი კერძოდ შედგენის შრიფტი იმასთან მიმართებაში, რომ ,,საჩივრის მოცულობა არ უნდა აღემატებოდეს 15 გვერდს (12იანი შრიფტით)“. მართალია, საჩივრის ფორმა (KAT-2014/1) შეიცავს მითითებას საჩივრის პროგრამა Adobe Reader 9-ით შევსების შესახებ, თუმცა ,,ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განაცხადის წერილობითი სახით რეგლამენტის“ წარდგენის და 45.1 მუხლი ადგენს არა კომპიუტერული საშუალებებით შედგენილი საჩივრის წარდგენის სავალდებულოობას. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 34-ე მუხლი ითვალისწინებს ხელშემკვრელი მხარის ვალდებულებას არაფრით დააბრკოლოს საჩივრით სასამართლოსადმი მიმართვის უფლების სრულად განხორციელება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რეგლამენტის 47-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, კონვენციის 34-ე მუხლის საფუძველზე საჩივრები წარედგინება 15 სამდივნოს ბლანკებზე, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ იქნება დადგენილი. რეგლამენტის თანახმად, 47-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტის მოთხოვნების შეუსრულებლობა სავალდებულო წესით არ იწვევს მის განხილვაზე უარს. რეგლამენტის 47-ე მუხლის ახალი რედაქცია ითვალისწინებს ამ მუხლის 1-3 პუნქტში მითითებული წესების შეუსრულებლობის გამო საჩივრის განხილვაზე უარს გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც განმცხადებელი იძლევა წაყენებული მოთხოვნების შეუსრულებლობის დამაკმაყოფილებელ განმარტებას. მხარეს არ წარმოუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ უარი თქვა ზ.ი-ის საჩივრის განხილვაზე ბლანკის არასათანადოდ შევსების, სახელდობრ, საჩივრის ტექსტის კომპიუტერული ტექნიკის გამოყენების გარეშე შევსების გამო. მეტიც, საქმეში დაცულია (ტ.1, ს.ფ. 95) სასამართლოს განმწესრიგებლის 19.07.2013წ. წერილი, რომლითაც მან აცნობა ზ. ი-ს, რომ 19.07.2013წ. დათარიღებული, სათანადოდ შევსებული საჩივრის ფორმა საბუთებითურთ მიღებულია. რაც შეეხება სტრასბურგის სასამართლოს 26.09.13წ. გადაწყვეტილებას ზ.ი-ის საჩივრის მიუღებლად ცნობის შესახებ, განმწესრიგებლის 03.10.2013წ. წერილის თანახმად დაუშვებლობას საფუძვლად დაედო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ საჩივარი არ აკმაყოფილებდა კონვენციის 34-ე და 35-ე მუხლებით დადგენილ მისაღებობის კრიტერიუმებს. აღნიშნული დასკვნა გაკეთდა სასამართლოს ხელთ არსებული საქმის მასალების ერთობლიობაში შესწავლის შედეგად და არა საჩივრის ტექსტის არასათანადო შრიფტით შედგენის გამო. საფუძველს არის მოკლებული აგრეთვე კასატორის მოსაზრება მისი დაცვის უფლების შეზღუდვის შესახებ. პატიმრობის კოდექსის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ბრალდებულს/მსჯავრდებულს აქვს თავის დამცველთან ყოველგვარი შეზღუდვისა და ჩარევის გარეშე შეხვედრის უფლება. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირები უნდა ახორციელებდნენ კანონით გათვალისწინებულ საადვოკატო საქმიანობას. ამდენად, პატიმრის მიერ პირისათვის მინდობილობის გაცემა თავისთავად არ ნიშნავს იმას, რომ რწმუნებული უფლებამოსილია განახორციელოს პატიმრის დაცვა, რწმუნებული უნდა იყოს ადვოკატი და ახორციელებდეს საადვოკატო საქმიანობას, ხოლო ,,ადვოკატთა შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ადვოკატად მიიჩნევა პირი, რომელიც გაწევრიანებულია საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ზ.ი-ის წარმომადგენელი არ არის ადვოკატი, შესაბამისად აღნიშნული პირის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში შეშვებაზე უარის თქმა არ ნიშნავს ზ.იის დაცვის უფლების ხელყოფას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამართლებრივ საფუძველს არის მოკლებული აგრეთვე წარმომადგენლის დაშვებაზე უარის თქმის 16 თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.05.2014წ. საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ მოთხოვნა, რადგან სსკის 440-ე მუხლის თანახმად, პირებს, რომლებსაც არ გაუვლიათ ადვოკატთა ტესტირება და არ არიან გაწევრიანებული საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში, ეკრძალებათ წარმომადგენლის უფლებამოსილების განხორციელება სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციების სასამართლოებში, გარდა სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოს, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს, ორგანიზაციების თანამშრომლებისა – ამ ორგანოებისა და ორგანიზაციების საქმეებზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს უარი ზ. ი-ის წარმომადგენლად ლ. ფანქველაშვილის დაშვებაზე, რომელიც არ არის ადვოკატი, მართებულია. აღნიშნულის გათვალისწინებით საფუძველს არის მოკლებული მითითება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,b“ და ,,c“ ქვეპუნქტების დარღვევაზე, მით უფრო, რომ 6.3 მუხლის ,,b“ და ,,c“ ქვეპუნქტები ეხება სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებულის დამცველთან ურთიერთობას და დაცვის მომზადებას, ხოლო 09.10.09წ. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-7, მე-9 ნაწილების, 44-ე მუხლის თანახმად ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ინტერესების დაცვის და იურიდიული დახმარების განხორციელების უფლება აქვს ადვოკატს. პალატა აღნიშნავს, რომ ზ. ის არ აკრძალვია ზოგადად ადვოკატის მომსახურებით სარგებლობა, მასთან შეხვედრა, სამართლებრივი კონსულტაციების მიღება, კასატორს უარი ეთქვა მხოლოდ იმ პირთან შეხვედრაზე, რომელიც არ ეწეოდა საადვოკატო საქმიანობას. საადვოკატო საქმიანობა საჯარო საქმიანობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოვლინებად მიიჩნევა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.11.05წ. =1/5/323 გადაწყვეტილება), საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლი გულისხმობს ადამიანის არამხოლოდ ადვოკატით უზრუნველყოფას, არამედ კვალიფიციური და ეფექტური დაცვის განხორციელებას. საადვოკატო საქმიანობა გულისხმობს საადვოკატო საქმიანობის განხორციელებას შესაბამისი ცოდნის და კვალიფიკაციის მქონე იურისტის მიერ. სახელმწიფოს აქვს უფლება თავად მოაწესრიგოს სასამართლოზე ადვოკატთა დასწრების საკითხი და ზოგ შემთხვევაში აკრძალოს გარკვეულ პირთა დაშვება სასამართლო სხდომაზე, მაგალითად, სახელმწიფომ შეიძლება ჩამოაყალიბოს და განსაზღვროს დასაშვებ პირთა საჭირო კვალიფიკაცია და მათი პროფესიული ქცევის წესები (08.07.1978წ. =7575/76, 7586/76, 7587/76 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,ენსლინი და სხვები გერმანიის წინააღმდეგ“, Ensslin and Others v. Germany, The Law, B, §20). ზ. ი-მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასევე სააპელაციო პალატის 30.05.2014წ. განჩინება სასამართლო შემადგენლობის აცილების თაობაზე და მოითხოვა მისი 17 გაუქმება, თუმცა არ მიუთითებია აცილებისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივ საფუძვლებზე. ზ.ი-ი ვერ უთითებს ისეთ კონკრეტულ გარემოებაზე, რომელიც დაადასტურებდა მოსამართლეთა მხრიდან საქმის შედეგით დაინტერესებას ან მათ მიკერძოებას. სასამართლო შემადგენლობის საქმის მასალებით დასტურდება, რომ აცილების მოთხოვნას საფუძვლად დაედო სააპელაციო პალატის უარი ლ.ფანქველაშვილის სააპელაციო პალატის სხდომაზე წარმომადგენლად დაშვების შესახებ ზ.ი-ის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლო ადასტურებს მოსარჩელის კანონისმიერ უფლებას ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე ისარგებლოს ადვოკატის მომსახურების უფლებით, ამასთანავე პატიმრობის კოდექსის მე-18 მუხლით გათვალისწინებული ეს უფლება უკავშირდება მომსახურების გაწევას სათანადო პროფესიული უნარ-ჩვევების მქონე კვალიფიციური პირის, ადვოკატის მიერ. ამდენად, ვინაიდან სააპელაციო პალატის უარი აღნიშნული შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე კანონიერია, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობდა სსკ-ის 32-ე მუხლით გათვალისწინებული სასამართლო შემადგენლობის აცილების არც ერთი საფუძველი, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ზ.ი-ის მოთხოვნა აღნიშნული განჩინების გაუქმების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სწორად არის დადგენილი, სსკ-ის 407-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო სასამართლოსათვის, სააპელაციო სასამართლოს სააპელაციო სავალდებულოა მიერ საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიმართ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული პრეტენზია. შესაბამისად, არ არსებობს სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი. საკასაციო პალატა თვლის, რომ დავა უნდა გადაწყდეს არსებითად, თბილისის სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს ნაწილობრივ, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო, ხოლო ზ. ი-ის სასარჩელო მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი : საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 411-ე მუხლებით და 18 გადაწყვიტა : 1. საქართველოს სასჯელაღსრულებისა საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; და პრობაციის სამინისტროს 2. ზ.ი-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; 3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 11.07.2014წ. განჩინება საქართველოს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტისათვის ზ. ი-ის სასარგებლოდ 300 ლარის დაკისრების და ზ.იისათვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრების ნაწილებში და აღნიშნულ ნაწილებში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება; 4. ზ.ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა სასარგებლოდ და პრობაციის სამინისტროს ზ.ი-ის დაეკისროს 1000 (ათასი) ლარის გადახდა; 5. ზ. ი-ის სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს; 6. ზ. ი-ი განთავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან; 7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე მ. ვაჩაძე 19 ბს-854-836(კ-12) 10 ოქტომბერი ,2013 წ. ქ. თბილისი ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი), ლევან მურუსიძე, მაია ვაჩაძე სხდომის მდივანი – ა. ვარდიძე კასატორი (მოსარჩელე) – კომპანია ,, ...“, წარმომადგენელი ე.ნ-ე (22.11.2011წ. #CH-4002 მინდობილობა) მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი ,,საქპატენტი“, წარმომადგენელი მ.ფ-ე (25.01.2012წ. #01-05/97 მინდობილობა) დავის საგანი – სასაქონლო ნიშნის საერთაშორისო დაცვაზე უარის გასაჩივრების პროცედურის დაცვა, საჩივრის განსახილველად მიღების დავალება გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.2012წ. განჩინება სასამართლოს კასატორის მოთხოვნა - სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება აღწერილობითი ნაწილი: 25.11.11წ. კომპანია ,, ...“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“ მიმართ მოპასუხის 25.10.11წ. გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ,, ...“ საჩივრის განსახილველად მიღების მოთხოვნით. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საჩივრით მიმართა ,,საქპატენტთან“ არსებულ სააპელაციო პალატას და მოითხოვა ექსპერტიზის უარყოფითი გადაწყვეტილების გაუქმება, რომლითაც მის კუთვნილ საერთაშორისო ნიშანს (,,...”) უარი ეთქვა დაცვის 1 მინიჭებაზე და საქართველოში გავრცელებაზე საქონლის სრული ჩამონათვლის მიმართ. ,,საქპატენტის“ სააპელაციო პალატამ 25.10.11წ. გადაწყვეტილებით დაუშვებლად ცნო ,, ...“ სააპელაციო საჩივარი იმ საფუძვლით, რომ გასული იყო სააპელაციო საჩივრის წარდგენის კანონით დადგენილი სამთვიანი ვადა. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საფუძვლით მისი სააპელაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა კანონისმიერ საფუძველს მოკლებულია, რადგან მას ექსპერტიზის გადაწყვეტილება ჩაბარდა 04.08.11წ., შესაბამისად მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ,,საქპატენტი“ არასწორად განმარტავს ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონს, დაუშვებელია გასაჩივრების სამთვიანი ვადის ათვლა ექსპერტიზის გადაწყვეტილების მიღების დღიდან და არა მისი დაინტერესებული მხარისთვის ჩაბარების მომენტიდან. ,, ...“ თვლის, რომ სადავო გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსისა და ,,საქპატენტის“ საპელაციო პალატის შესახებ დებულების დანაწესებს. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის გადაწყვეტილება ინგლისურ ენაზე შედგა 13.07.11წ., ექსპერტიზის შეტყობინება/ნოტიფიკაცია გაგზავნილ იქნა 15.07.11წ. ინტელექტუალური საკუთრების მსოფლიო ორგანიზაციის საერთაშორისო ბიუროში (ისმო), რომელმაც 25.07.11წ. მიიღო ეს შეტყობინება და 03.08.11წ. შეტყობინება გადაუგზავნა კომპანიის წარმომადგენელს, უკანასკნელმა შეტყობინება 04.08.11წ. მიიღო. დადგენილი წესის თანახმად ექსპერტიზის უარყოფითი გადაწყვეტილება მტკიცდება ბრძანებით და გასაჩივრების სამთვიანი ვადა აითვლება ბრძანების გამოცემიდან. მოსარჩელე თვლის, რომ ამ შემთხვევაშიც ირღვევა ვადის ათვლის ზოგადი წესები, თუმცა დაცულია სზაკ-ის მოთხოვნები. სხვა წესია დადგენილი საქართველოში მადრიდის პროტოკოლის საფუძველზე გასავრცელებლად წარმოდგენილი საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნებისათვის. ,,საქპატენტის“ ექსპერტიზის გადაწყვეტილება ნოტიფიკაციის სახით, მხოლოდ ინგლისურ ენაზე შედგენილი, ეგზავნება საერთაშორისო ბიუროს განმცხადებლისათვის გადასაგზავნად. ადგილი აქვს სხვადასხვა წესის გამოყენებას უარყოფითი გადაწყვეტილების შეტყობინებისას ეროვნული სასაქონლო ნიშნისა და საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნის განმცხადებლების მიმართ, რაც არღვევს თანასწორობის პრინციპს. ექსპერტიზის უარყოფითი გადაწყვეტილება საერთაშორისო ბიუროში იგზავნება ამ გადაწყვეტილების დამამტკიცებელი ბრძანების გარეშე. მოსარჩელემ გამოითხოვა ბრძანება უარყოფითი გადაწყვეტილების დამტკიცების შესახებ, რომელიც თითქმის ერთი თვის დაგვიანებით არის გამოცემული. მოსარჩელე თვლის, რომ ადმინისტრაციულ ინდივიდუალურ-სამართლებრივ აქტად უნდა ჩაითვალოს არა ისმო-ში გაგზავნილი ინგლისურენოვანი შეტყობინება, მიღებული მოსარჩელის მიერ 04.08.11წ., არამედ 12.08.11წ. ბრძანება, რომელიც ამტკიცებს ექსპერტიზის დასკვნას. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ საქპატენტის კანცელარიაში ჩააბარა საჩივარი 13.09.11წ., თუმცა ამ ფაქტს ვერ ადასტურებს, რადგან საჩივრის ასლზე დასმულია 17.10.11წ. ანუ მომდევნო სამუშაო დღის თარიღი. საქპატენტის სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დაირღვა სააპელაციო საჩივრის ჩაბარების ვადა და 25.10.11 წ. საჩივარი დაუშვებლად ცნო. მოსარჩელე თვლის, რომ ადმინისტრაციულ აქტად უნდა ჩაითვალოს არა საქპატენტის მიერ შედგენილი ნოტიფიკაცია/შეტყობინება, არამედ ქართულ ენაზე შედგენილი 12.08.2011წ. №1863/03 ბრძანება, რომლითაც დამტკიცდა ექსპერტიზა და განმცხადებელს განემარტა გასაჩივრების უფლება. შესაბამისად მოსარჩელე თვლის, 2 რომ გასაჩივრების სამთვიანი ვადა მას არ დაურღვევია, სადავო აქტით დარღვეულია სააპელაციო პალატის დებულების 6.3 მუხლი, რომლის თანახმად საჩივრის შეტანა დასაშვებია შესაბამისი გადაწყვეტილების გამოქვეყნებიდან/ჩაბარებიდან სამი თვის ვადაში, სსკ-ის 60.2 მუხლი, რომლის მიხედვით წლებით, თვეებით ან დღეებით გამოსათვლელი ვადის დინება იწყება იმ კალენდარული თარიღის ან იმ მოვლენის დადგომის მომდევნო დღიდან, რომლითაც განსაზღვრულია მისი დასაწყისი. გასაჩივრების ვადა არ არის დარღვეული ისმო-ს შეტყობინების მიღებიდან (04.08.11წ.) ათვლის შემთხვევაშიც. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ დარღვეულია სზაკის 94-ე, 182-ე მუხლების მოთხოვნები. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 09.03.2012წ. გადაწყვეტილებით კომპანია ,, ...“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ,,საქპატენტის“ სასაქონლო ნიშნებისა და გეოგრაფიული აღნიშვნების დეპარტამენტის მიერ 13.07.2011წ. მიღებულ იქნა ექსპერტიზის დასკვნა საერთაშორისო ნიშნის დაცვაზე უარის თქმის შესახებ, ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის ,,გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული დასკვნის საფუძველზე ,,საქპატენტის“ მიერ 12.08.2011 წ. გამოიცა ბრძანება, რომლითაც კომპანია ,, ...“ საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნითვის დაცვის მინიჭებაზე ეთქვა უარი. ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მითითებულ ექსპერტიზის დასკვნაზე შეტყობინება გაიგზავნა ისმო-ს საერთაშორისო ბიუროში, რომელმაც შეტყობინება მიიღო 25.07.11წ., ხოლო 3 აგვისტოს გადაუგზავნა კომპანია ,, ...“, რომელსაც შეტყობინება ჩაბარდა 04.08.2011წ. სასამართლომ მიუთითა ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტზე, ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებისა და აღნიშნულ შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის ზოგადი წესების მე-4 მუხლზე და აღნიშნა, რომ დასახელებული შეტყობინებით კომპანიას დეტალურად ეცნობა გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესაძლებლობა, გასაჩივრების წესი და ვადა, დეტალურად განემარტა, რომ გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა 13.10.2011წ. იწურებოდა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება გასაჩივრების ვადის შეტყობინების ჩაბარებიდან ათვლის შესახებ და მიუთითა, რომ ვერც საქპატენტისთვის და ვერც საერთაშორისო ბიუროსთვის წინასწარ ვერ იქნება ცნობილი თუ როდის ჩაბარდება განმცხადებელს გადაწყვეტილება, შესაბამისად, საქპატენტს ვერ შეეძლება შეასრულოს მასზე დაკისრებული ვალდებულება შეტყობინების საერთაშორისო ბიუროში გაგზავნისას შეტყობინებაში გასაჩივრების საბოლოო თარიღის მითითების შესახებ. ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გადაწყვეტილების გასაჩივრების სამთვიანი ვადა აითვლება გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტიდან. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.03.2012წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.12წ. განჩინებით კომპანია ,, ...“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლზე დაყრდნობით სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასებები. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 31.10.2012 წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კომპანია ,, ...“, რომელმაც 3 აღნიშნული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა. კასატორმა აღნიშნა, რომ ,,საქპატენტი“ სასაქონლო ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციაზე არღვევს მადრიდის ხელშეკრულების თანდართული პროტოკოლის ერთ-ერთ ძირითად დებულებას, რომლის მიხედვითაც თანაბარ სამართლებრივ და უფლებრივ პირობებში მოქმედების საშუალება უნდა ჰქონდეთ ეროვნულ განმცხადებლებსა და საერთაშორისო რეგისტრაციის მფლობელებს. კასატორის მითითებით ,,საქპატენტის“ მხრიდან უთანასწორო მოპყრობას აქვს ადგილი, რადგან სხვადასხვანაირად ხდება უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გამოცემული ბრძანების გასაჩივრების ვადის ათვლა, კერძოდ, როდესაც ეროვნულ განმცხადებლებს აქტის გასაჩივრებისთვის ეძლევათ 3 თვე სადავო აქტის ჩაბარებიდან, საერთაშორისო რეგისტრაციის მფლობელებს ეს ვადა აეთვლებათ სადავო აქტის გამოცემიდან, რის შედეგადაც გასაჩივრების ვადებს შორის ფიქსირდება რამდენიმე კვირიანი სხვაობა. კომპანიის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და ,,საქპატენტთან“ არსებული სააპელაციო პალატის დებულების ნორმათა ანალიზის საფუძველზე დგინდება, რომ გასაჩივრების სამთვიანი ვადის ათვლა უნდა მოხდეს გადაწყვეტილების უფლებამოსილი პირისთვის ჩაბარების დღიდან და არა ,,საქპატენტის“ მიერ მისი მიღებიდან. კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველ დავაშიც არასწორად მოხდა აქტის გასაჩივრების სამთვიანი ვადის ათვლა, რეალურად ის უნდა ათვლილიყო 2011 წლის 4 აგვისტოდან, თუმცა მისი ათვლა დაიწყო 13 ივლისიდან - 21 დღით ადრე. ,,საქპატენტს“ უფლება არ ჰქონდა დაედგინა სააპელაციო პალატაში საჩივრის შეტანის უფრო ხანმოკლე ვადა საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნებისთვის, ვიდრე ეს დადგენილია ეროვნული განმცხადებლებისთვის. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ არც ერთი საერთაშორისო თუ შიდა ნორმატიული აქტი არ ავალდებულებს ,,საქპატენტს“ გადაწყვეტილებაში აღნიშნოს მისი გასაჩივრების ვადის ამოწურვის კონკრეტული დღე. მადრიდის შეთანხმების თანდართული ოქმის თანახმად (მუხ. 17, 2 vii პუნქტი), სასურველია და არა აუცილებელი მოხდეს სააპელაციო საჩივრის შეტანის გონივრული ვადის მითითება, ხსენებული წესის თანახმად, სასურველია მიეთითოს გონივრული ვადა პასუხების შეტანისა, სააპელაციო საჩივრის შეტანისა, წინასწარი უარყოფითი გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა, ოპოზიციაზე პასუხის წარდგენისა, იმ უწყების დასახელება, სადაც უნდა იქნეს შეტანილი პასუხი, სააპელაციო განაცხადი და ა.შ.. ,,საქპატენტის“ მითითება იმის თაობაზე, რომ ის ვერ მოახერხებს უფლებამოსილი პირისთვის აქტის ჩაბარების მომენტიდან გასაჩივრების სამთვიანი ვადის ათვლას, რადგან მისთვის წინასწარ უცნობია, თუ როდის ჩაბარდება პირს აქტი, არ არის გასათვალისწინებელი, რადგან დღევანდელი კომუნიკაციების გათვალისწინებით ეს არგუმენტი უსუსურია, ამასთანავე საერთაშორისო ბიურო აფიქსირებს განმცხადებლისთვის გადაწყვეტილების ჩაბარების თარიღს და ნოტიფიკაციას ამ თარიღის შესახებ აქვეყნებს შესაბამის ვებგვერდზე. ,,საქპატენტს“ აქვს უფლებამოსილება თავისუფლად განსაზღვროს გასაჩივრების ვადის დენის დასაწყისი და დასასრული, თუმცა ისე, რომ გასაჩივრების ვადა არ იყოს 3 თვეზე ნაკლები და თანაბარ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ ეროვნული და საერთაშორისო განმცხადებლები. საკასაციო პალატის სხდომაზე საქპატენტის წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია და ძალაში უნდა დარჩეს, 4 საქპატენტის მიერ დაცულია ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონისა და მადრიდის შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის მოთხოვნები. 13.07.11წ. ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე, ოქმის ზოგადი წესების 17 (1) მუხლის შესაბამისად, საერთაშორისო ბიუროს ეცნობა წინასწარი უარი დაცვაზე, რომელიც თავისი არსით არის შეტყობინება. ნიშნის დაცვაზე წინასწარი უარის შესახებ შეტყობინების შესაბამის გრაფაში უწყების მიერ, სხვა მონაცემებთან ერთად, უნდა მიეთითოს სასაქონლო ნიშნის დაცვაზე უარის თქმის საფუძვლები, გასაჩივრების ვადა და ასევე საჩივრის წარდგენის საბოლოო თარიღი, რომელიც ივსება მე-9 გრაფაში. უწყების მიერ აღნიშნული გრაფის შევსების სავალდებულობას ადგენს ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებისა და აღნიშნულ შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის ზოგადი წესების მე-17(2) მუხლი, რომლის მიხედვით შეტყობინებაში წინასწარი უარის შესახებ სხვა ინფორმაციასთან ერთად მითითებული უნდა იყოს: გასაჩივრების გონივრული ვადა და ამ ვადის ამოწურვის თარიღი. მუხლი ადგენს პროცედურებს უწყების მიერ შეტყობინების არასათანადოდ შევსების შემთხვევაში. წესის მე-18 მუხლის 1(d) პუნქტის მიხედვით, თუ შეტყობინება არ პასუხობს 17(2) მუხლის მოთხოვნებს, წინასწარი უარი დაცვაზე არ შეიტანება საერთაშორისო რეესტრში და უწყებას ესაზღვრება ორთვიანი ვადა შესწორებული ფორმის გადმოსაგზავნად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოწინააღმდეგე ორგანოს წარმომადგენელი თვლის, რომ გასაჩივრების საბოლოო თარიღის მითითება სავალდებულოა. ზოგადი წესების 4(2) მუხლის შესაბამისად, ნებისმიერი ვადა განსაზღვრული თვეებში მთავრდება შესაბამისი თვის იმავე რიცხვის მქონე დღეს, რომელიც შეესაბამება მოვლენის დადგომის დღეს. შეტყობინების ჩაბარებიდან ვადის ათვლის შემთხვევაში არც საქპატენტისთვის და არც საერთაშორისო ბიუროსთვის არ იქნება წინასწარ ცნობილი განმცხადებლისთვის გადაწყვეტილების ჩაბარების თარიღი, ამასთანავე საბოლოო ვადის ამოწურვის თარიღის მითითება სავალდებულოა საერთაშორისო ბიუროსათვის შეტყობინების გაგზავნის დროს. მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონით დადგენილი გადაწყვეტილების გასაჩივრების სამთვიანი ვადა, რომელიც აღემატება ადმინისტარციული კოდექსით განსაზღვრული აქტის გასაჩივრების ერთთვიან ვადას, სრულიად გონივრულია და საკმარისია იმისთვის, რომ უცხოელმა განმცხადებელმა აღნიშნულ ვადაში წარადგინონ საჩივარი. საქპატენტის თავმჯდომარის 18.03.11წ. №02 ბრძანებით დამტკიცებული საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების 8.12 მუხლის, 8.9 მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, თუ გასულია სააპელაციო საჩივრის წარდგენის დადგენილი ვადა. ამდენად, გასაჩივრების ვადა ამოიწურა 13.10.11წ., ხოლო საჩივარი 17.10.11წ. იქნა წარდგენილი, რის გამოც საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის 25.10.11წ. გადაწყვეტილება საჩივრის დაუშვებლად ცნობაზე კანონიერია და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი. საქართველოს უზენაეს სასამართლოში 10.10.2013 წ. გამართულ სასამართლო სხდომაზე საქპატენტის წარმომადგენელმა ახსნა-განმარტებაში აღნიშნა, რომ შეუძლებელია ისმოს-ს მიერ განმცხადებლისთვის გადაწყვეტილების გადაგზავნისას ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტის გამოგზავნა საქპატენტში, ამიტომ საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნებზე გამოტანილი უარყოფითი გადაწყვეტილებების გასაჩივრების ვადების ათვლის ერთ-ერთ მისაღები თარიღია გადაწყვეტილების 5 ,,საერთაშორისო ნიშნების ისმო-ს ჟურნალში“ გამოქვეყნების თარიღი. აღნიშნული ჟურნალი ქვეყნდება ისმო-ს ოფიციალურ ვებგვერდზე ყოველკვირეულად და დაინტერესებულ პირს აქვს შესაძლებლობა მიიღოს შესაბამისი ინფორმაცია. კომპანიის ,, ...“ სასაქონლო ნიშანზე საქპატენტის 13.07.11წ. გადაწყვეტილების თაობაზე ინფორმაცია ,,საერთაშორისო ნიშნების ისმო-ს ჟურნალში“ გამოქვეყნდა 25.08.11წ., ასეთ შემთხვევაში კომპანიის ,, ...“ მიერ საჩივრის წარდგენის თარიღი 17.10.11წ. აკმაყოფილებს საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულებით გათვალისწინებულ სამთვიან ვადას. გასაჩივრების ვადის ამ მომენტიდან ათვლაზე კასატორის წარმომადგენლის თანხმობის მიუხედავად საქპატენტის წარმომადგენელმა უარი თქვა განსახილველი დავის მორიგებით დამთავრებაზე. ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი: საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნაგანმარტებების მოსმენის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სსიპ ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი საქპატენტის არსობრივი ექსპერტიზის 13.07.2011წ. დასკვნის საფუძველზე კომპანია ,, ...“ სასაქონლო ნიშანს ,,...“ უარი ეთქვა საერთაშორისო ნიშნის დაცვის მინიჭებაზე. აღნიშნულის თაობაზე შედგენილი ინგლისურენოვანი შეტყობინება გაეგზავნა ინტელექტუალური საკუთრების (ისმო-ს) საერთაშორისო ბიუროს, რომელმაც შეტყობინება მიიღო 25.07.11წ., ხოლო 03.08.2011წ. ბიურომ შეტყობინება გადაუგზავნა კომპანია ,, ...“, რომელსაც იგი 04.08.2011წ. ჩაბარდა. შეტყობინებაში მიეთითა გადაწყვეტილების მიღების თარიღი - 13.07.2011წ. და აქტის გასაჩივრების ვადის მიმდინარეობის დასასრული - 13.10.2011წ. . კომპანია ,, ...“ წარმომადგენელმა 17.10.2011წ. სააპელაციო განცხადებით მიმართა საქპატენტის სააპელაციო პალატას და მოითხოვა ექსპერტიზის უარყოფითი დასკვნის საფუძველზე მიღებული 13.07.2011წ. გადაწყვეტილების გაუქმება და მის მიერ წარდგენილი სასაქონლო ნიშნისთვის (,,...“) დაცვის მინიჭება. საქპატენტის სააპელაციო პალატის 25.10.2011წ. №90-03/11 გადაწყვეტილებით კომპანია ,, ...“ სააპელაციო საჩივარი, გასაჩივრების 3-თვიანი ვადის დარღვევის გამო, დაუშვებლად იქნა ცნობილი. გადაწყვეტილებაში მიეთითა, რომ სააპელაციო პალატის დებულების 8.9 მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად სააპელაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, თუ გასულია სააპელაციო საჩივრის წარდგენის დადგენილი ვადა. ისმო-ს საერთაშორისო ბიუროში გაგზავნილი შეტყობინების თანახმად, საქპატენტის გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა 13.10.11წ. ამოიწურა, აპელანტმა საჩივარი 17.10.11წ. შემოიტანა, რის გამოც კოლეგიამ მიიჩნია, რომ არსებობს საჩივრის დაუშვებლად ცნობის საფუძველი. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქპატენტის სასაქონლო ნიშნებისა და გეოგრაფიული აღნიშვნების დეპარტამენტის მიერ 13.07.11წ. მიღებულ იქნა ექსპერტიზის დასკვნა საერთაშორისო ნიშნის დაცვაზე უარის შესახებ, რომელშიც განმცხადებელს განესაზღვრა საჩივრის წარსადგენად კონკრეტული ვადა (13.10.11წ.). საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საერთაშორისო ნიშნის დაცვაზე უარის შესახებ ექსპერტიზის დასკვნა არ შეიცავს გასაჩივრების წესს, 6 საჩივრის წარდგენის კონკრეტულ ვადას. საქპატენტში სამი თვის ვადაში ან თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში გასაჩივრების შესაძლებლობაზე მითითებას შეიცავს არა ექსპერტიზის დასკვნა, არამედ ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - საქპატენტის სასაქონლო ნიშნებისა და გეოგრაფიული აღნიშვნების დეპარტამენტის უფროსის 12.08.11წ. №1863/03 ბრძანება. საქმის მასალებით დასტურდება აგრეთვე, რომ გასაჩივრების ლიმიტირებული ვადა (13.10.11წ.) და საჩივრის განმხილველი ორგანო მითითებულია საქპატენტის მიერ ინგლისურენოვანი შეტყობინება-ნოტიფიკაციაში გაგზავნილი ინტელექტუალური საკუთრების მსოფლიო ორგანიზაციის (ისმო) საერთაშორისო ბიუროში. ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა, ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის 16.2 მუხლის საფუძველზე მიიჩნიეს, რომ გასაჩივრების სამთვიანი ვადის ათვლა უნდა მოხდეს გადაწყვეტილების მიღებიდან და არა სხვა მომენტიდან, მაგ. უფლებამოსილი პირისთვის ორგანოს გადაწყვეტილების ჩაბარების მომენტიდან, რადგან ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებისა და აღნიშნულ შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის ზოგადი წესების მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით დაინტერესებული პირისთვის გაგზავნილ შეტყობინებაში სავალდებულოა გასაჩივრების ვადის ამოწურვის კონკრეტული თარიღის მითითება. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით აღნიშნული ვალდებულება ვერ შესრულდება, თუ გასაჩვრების ვადის ათვლა მოხდება აქტის მხარისთვის ჩაბარების მომენტიდან, რადგან ,,საქპატენტისა“ და საერთაშორისო ბიუროსთვის წინასწარ ვერ იქნება ცნობილი გადაწყვეტილების განმცხადებლისთვის ჩაბარების თარიღი. განაცხადის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზის გადაწყვეტილების, აგრეთვე სასაქონლო ნიშნის დაცვაზე უარის თქმის შესახებ არსობრივი ექსპერტიზის გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება გათვალისწინებულია ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლში. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საქპატენტთან არსებული სამრეწველო საკუთრების ობიექტზე უფლების მოპოვებასთან დაკავშირებით წარმოქმნილი დავის განმხილველ ორგანოში - სააპელაციო პალატაში კომპანია ,, ...“ საჩივრის შეტანის ვადა უნდა ათვლილიყო გადაწყვეტილების გამოტანის დღიდან და მიიჩნევს, რომ „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის 1-ლი, მე-2 პუნქტები და საქართველოს ეკონომიკის მინისტრის მიერ 23.08.99წ. №63 ბრძანებით დამტკიცებული ,,სასაქონლო ნიშანზე განაცხადის წარდგენასა და რეგისტრაციასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ“ ინსტრუქციის 17.1 და 22.1 მუხლები სიტყვასიტყვით არ უნდა განიმარტოს. ხსენებულ მუხლებში მოცემული რეგულაციის დადგენა ნორმის განმარტების სისტემურ მიდგომას, ხსენებული ნორმების კანონმდებლობის სხვა აქტებთან ორგანული კავშირის გათვალისწინებას საჭიროებს. საჩივრის დაუშვებლად ცნობას არ ადასტურებს ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონის 16.2 მუხლის მითითება იმაზე, რომ გადაწყვეტილება სააპელაციო პალატაში შეიძლება გასაჩივრდეს გადაწყვეტილების მიღებიდან 3 თვის ვადაში. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 16.2 მუხლის დებულების დაკონკრეტება მოცემულ შემთხვევაში მოხდა კანონის სხვა მუხლებში და კანონქვემდებარე აქტში. ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონის 13.5 მუხლი ითვალისწინებს ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზის საფუძველზე საქპატენტის მიღებული გადაწყვეტილების 7 განმცხადებლისათვის გაცნობას, ამავე კანონის 14.3 მუხლი ითვალისწინებს არსობრივი ექსპერტიზის საფუძველზე გადაწყვეტილების განმცხადებლისათვის გაგზავნას. ამავე კანონის მე-12 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად ექსპერტიზის გადაწყვეტილების გასაჩივრების, პროცედურული ვადების შეჩერების, გაგრძელებისა და აღდგენის, აგრეთვე სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციასთან დაკავშირებული სხვა წესები განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით საქპატენტის თავმჯდომარის მიერ გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით. სსიპ საქპატენტის თავმჯდომარის 18.03.11წ. №02 ბრძანებით დამტკიცებული საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების 6.3 მუხლი პირდაპირ უთითებს, რომ სააპელაციო პალატაში სააპელაციო საჩივრის შეტანა დასაშვებია შესაბამისი გადაწყვეტილების გამოქვეყნებიდან/ ჩაბარებიდან (და არა გადაწყვეტილების გამოტანიდან) 3 თვის ვადაში. საჩივრის დაუშვებლად ცნობის კანონიერების დასაბუთებისათვის სააპელაციო სასამართლო განჩინებაში უთითებს საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების მე-8 მუხლის მე-9 პუნქტის მოთხოვნას სარჩელის წარდგენის ვადის დაცვის საჭიროებაზე, ამასთანავე სასამართლოს შეფასების მიღმა რჩება დებულების 6.3 მუხლი, რომელზედაც ყურადღებას ამახვილებდა აპელანტი სააპელაციო საჩივარში. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტს შორის კოლიზიას, 18.03.11წ. №02 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების ხსენებული ნორმა აკონკრეტებს „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონისა და დასახელებული ინსტრუქციის მუხლებს, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, ,,ნორმატიული აქტების შესახებ“ კანონის 7.9 მუხლის თანახმად, გამოცემულია საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე და მის შესასრულებლად. ამდენად, არ არსებობს კანონსა და კანონქვემდებარე აქტს შორის კოლიზია, ამ კოლიზიის გადასაჭრელად სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ სსკ-ის 6.3 მუხლის, ,,ნორმატიული აქტების შესახებ“ კანონის 7.7 მუხლის საფუძველზე კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის გამოყენებაზე უარის თქმის საჭიროება (ინციდენტური კონტროლი), ვინაიდან კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი შესაბამისობაშია უპირატესი იურიდიული ძალის მქონე საკანონმდებლო აქტთან, მითითებული საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები ავსებენ ერთმანეთს. ამდენად, გასაჩივრების ვადა აითვლება არა გადაწყვეტილების მიღებიდან, არამედ გადაწყვეტილების ოფიციალური გაცნობიდან. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის, აგრეთვე სასამართლოების მოსაზრებას აქტის გასაჩივრების ვადის გადაწყვეტილების მიღებიდან, კანონით დადგენილი წესით აქტის ოფიციალურ გაცნობამდე ათვლის შესაძლებლობის შესახებ. სზაკ-ის 180-ე მუხლის თანახმად გასაჩივრების ვადა აითვლება სწორედ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოქვეყნების ან ოფიციალური წესით გაცნობის დღიდან. აქტის გაცნობამდე გასაჩივრების დაშვება გამოიწვევდა საჩივრის მიზნის - კონტროლის განხორციელების უარყოფას, რამდენადაც გადაწყვეტილების მიღებამდე კონტროლის განხორციელება არ დაიშვება. ადმინისტრაციული აქტის იმ პირისათვის ოფიციალური გაცნობის მოთხოვნა, ვის მიმართაც არის იგი გამოცემული, კანომდებლობის კატეგორიული იმპერატივია, ვინაიდან აქტის გამოქვეყნება, მისი ადრესატისთვის გაცნობა არის ადმინისტრაციული წარმოების ფინალი და მისი ნაყოფი - წარმოების შედეგად გამოცემული გადაწყვეტილება ძალაში შედის მხარისათვის ოფიციალური გაცნობით (სზაკ-ის 54-ე მუხ.). აქტის ძალაში შესვლის განსაზღვრა მნიშვნელოვანია აქტის გასაჩივრებისათვის 8 დადგენილი ვადების დასაცავად. სწორედ აქტის ძალაში შესვლის ანუ მხარისათვის კანონით დადგენილი წესით გაცნობით იწყება მისი გასაჩივრების ვადების ათვლა, გაცნობის შემდეგ ხდება შესაბამისი ადრესატის უფლებამოვალეობების წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა, შესაბამისად, სწორედ ამ მომენტიდან პირს ეძლევა გასაჩივრების შესაძლებლობა. აქტის ოფიციალური გაცნობის სამართლებრივი მნიშვნელობა მდგომარეობს იმაში, რომ მხარე ადასტურებს მისი შინაარსის გაცნობას. გასაჩივრების ვადის ათვლა არ ხდება მაშინაც კი, როდესაც პირისთვის აქტის შინაარსი ცნობილი გახდა არაოფიციალური წყაროდან. აქტის გასაჩივრებისათვის დადგენილი ვადების დასაცავად მნიშვნელოვანია აქტის ძალაში შესვლის მომენტის განსაზღვრა. საჩივრის უფლება წარმოიშობა გამოცემული აქტით უფლების დარღვევით, რომელიც მხოლოდ ძალაში შესული აქტით არის შესაძლებელი, აქტი უნდა შეიცავდეს მითითებას მისი გასაჩივრების წესის შესახებ. სწორედ აქტის ძალაში შესვლის ანუ მხარისთვის კანონით დადგენილი წესით გაცნობისთანავე იწყება მისი გასაჩივრების ვადების ათვლა. შეუძლებელია პირს მოეთხოვოს მისთვის ჯერ კიდევ უცნობი აქტის შესრულება და გასაჩივრება. ადმინისტრაციულ წარმოებაში ვადების ათვლის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, სზაკ-ის 94.2 მუხლი დამატებით ადგენს, რომ დაინტერესებული მხარე ვალდებულია დაიცვას დადგენილი ვადა, რომლის დინება დაიწყება მხოლოდ დაინტერესებული მხარისათვის შესაბამისი დოკუმენტის ან ინფორმაციის გადაცემის ან ამ ინფორმაციის გამოქვეყნების დღიდან. იმ შემთხვევაში, როდესაც აქტის ადრესატისთვის ინდივიდუალური გაცნობა სირთულეებთან ან დიდ ფინანსურ დანახარჯებთან არის დაკავშირებული, შესაძლებელია სზაკ-ით გათვალისწინებული აქტის ოფიციალური გაცნობის ერთ-ერთი სახეობის (კერძოდ, აქტის გადაცემა (58-ე მუხ.), გამოქვეყნება შესაბამისი ორგანოს ბეჭდვით ორგანოში(56-ე მუხ.), საჯაროდ გამოცხადება (57-ე მუხ.)) გამოყენება. აქტის ოფიციალური გაცნობის პროცესში ყურადღება უნდა მიექცეს სზაკ-ის 55-58-ე მუხლებს და სპეციალურ კანონმდებლობაში მოცემულ თავისებურებებს. ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, სამრეწველო საკუთრების ოფიციალურ ბიულეტენში განაცხადის მონაცემები გამოქვეყნდება არსობრივი ექსპერტიზის მხოლოდ დადებითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, გამოქვეყნება უნდა განხორციელდეს დადებითი გადაწყვეტილების მიღებიდან ერთი თვის ვადაში (მე-15 მუხ.). ამდენად, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით გამოქვეყნების საკითხი არ დგება არსობრივი ექსპერტიზის უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში, რასაც ადგილი ჰქონდა მოცემულ შემთხვევაში. არსობრივი ექსპერტიზის უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში განმცხადებელს აქვს გადაწყვეტილების საქპატენტის სააპელაციო პალატაში გასაჩივრების უფლება, ასეთი უფლების გამოყენების პირობაა გადაწყვეტილების ადრესატისათვის გაცნობა, ვინაიდან საქპატენტის თავმჯდომარის 18.03.11წ. №02 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების“ 1.2 მუხლის თანახმად საპელაციო პალატა თავის საქმიანობაში, სხვა ნორმატიულ აქტებტან ერთად, ხელმძღვანელობს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმებით. ამდენად, იმისათვის, რომ პირი სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილედ ჩაითვალოს და მასზე გავრცელდეს ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლება - მოვალეობები, მათ შორის გასაჩივრების უფლება და გასაჩივრების ვადის დაცვის ვალდებულება, როგორც მინიმუმ, საჭიროა მისი ინფორმირება აღნიშნულის შესახებ. საქართველოს ეკონომიკის მინისტრის 23.08.1999წ. №63 ბრძანებით დამტკიცებული ,,სასაქონლო ნიშანზე განაცხადის 9 წარდგენასა და რეგისტრაციასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ“ ინსტრუქცია, რეგისტრაციაზე უარის რომელიმე საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში, ითვალისწინებს საერთაშორსო განაცხადში მოცემული საქონლის სიმბოლოს საქართველოში დაცვაზე უარის შესახებ გადაწყვეტილების განმცხადებლისათვის გაგზავნას საერთაშორისო ბიუროს მიერ დადგენილი ფორმით (21-ე მუხლის მე-4 პუნქტი), ინსტრუქციის თანახმად განმცხადებელს არ ეგზავნება მხოლოდ დადებითი გადაწყვეტილება მოთხოვნის დაკმაყოფილების, სასაქონლო ნიშნის საქართველოში დაცვის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში გადაწყვეტილების მიღებიდან გასაჩივრების ვადის ათვლა დაუშვებელია არამხოლოდ იმის გამო, რომ მხარისათვის აქტის გაცნობამდე უცნობი იყო გადაწყვეტილების შინაარსი, მოთხოვნაზე უარის თქმის მოტივი, არამედ აგრეთვე იმის გამოც, რომ მხარისთვის უცნობი იყო ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მის მოთხოვნასთან დაკავშირებით თვით გადაწყვეტილების მიღების ფაქტი. ასეთ პირობებში, გადაწყვეტილების მიღებიდან კანონით განსაზღვრული გასაჩივრების სამთვიანი ვადის ათვლა ილუზორულს გახდიდა კანონით განსაზღვრული გასაჩივრების სამთვიანი ვადის არსებობას. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ „საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულება“ ადგენს სააპელაციო საჩივრის სავალდებულო რეკვიზიტებსა და მისი დასაშვებობოს წინაპირობებს, ხსენებული დებულების მე-8 მუხლის მიხედვით, სააპელაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს გასაჩივრებული აქტის დასახელებას, ნომერს და თარიღს, მითითებას იმაზე, თუ აქტის რა ნაწილია გასაჩივრებული, აგრეთვე რაში მდგომარეობს აქტის უსწორობა, რას მოითხოვს სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირი. ხსენებული მუხლის შინაარსი დამატებით ადასტურებს გადაწყვეტილების ტექსტის გაცნობის გარეშე გადაწყვეტილების გამოცემიდან გასაჩივრების ვადის ათვლის დაუშვებლობას. ამდენად, გასაჩივრების ვადის ათვლა შესაძლებელია მოხდეს მხოლოდ იმ მომენტიდან, როდესაც პირს შეექმნება ობიექტური შესაძლებლობა მიიღოს ინფორმაცია აქტის შინაარსის შესახებ (ასეთ მომენტად შესაძლოა მიჩნეულ იქნეს აქტის უფლებამოსილი პირისთვის ჩაბარება, გადაწყვეტილების კანონმდებლობით დადგენილი წესით ბიულეტენში გამოქვეყნების თარიღი და სხვ.). გასაჩივრების უფლება მოიცავს პრეზუმფციას, რომ პირისათვის ცნობილია აქტის შინაარსი. აქტის ოფიციალურად გაცნობით პირისთვის ცნობილი ხდება რა გახდა უარის თქმის საფუძველი და შესაბამისად, ექნება თუ არა პერსპექტივა მის საჩივარს, აგრეთვე ის, თუ რა სამართლებრივი საშუალებებით შეძლებს თავისი უფლებებისა და ინტერესების დაცვას. ადმინისტრაციული საჩივრის/სარჩელის უფლების მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობს, რომ ის სხვა უფლებების და ინტერესების დაცვის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს, რაც განაპირობებს საჩივრის უფლების დაცვის უზრუნველყოფის აუცილებლობას. სამართლებრივი სახელმწიფოს ძირითადი მახასიათებელი სწორედ ის არის, რომ დაინტერესებულ მხარეს მიეცეს შესაძლებლობა ადმინისტრაციულ ორგანოს მოთხოვოს ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად მიღებული გადაწყვეტილების გადასინჯვა. იმ მომენტამდე გასაჩივრების ვადის დინების ათვლის დაწყება, ვიდრე პირს არ მისცემია აქტის შინაარსის ოფიციალური წყაროს მეშვეობით გაცნობის შესაძლებლობა, უხეშად არღვევს პირის კანონიერ უფლებებსა და ინტერესს. სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ცენტრთან საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების მე-6 მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატაში გასაჩივრების წინაპირობებია ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ 10 კანონის მე-16 მუხლის 1-ლი, მე-2 და მე-4 პუნქტებში მითითებული საფუძვლები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არსობრივი ექსპერტიზის დასკვნა არ არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თავისი ბუნებით ის შუალედური აქტია, რომლის საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას კონკრეტული სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციის ან რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ. აღნიშნული დასტურდება ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონის მე-14 მუხლით, რომლის თანახმად არსობრივი ექსპერტიზა ამოწმებს დაცვაზე (რეგისტრაციაზე) უარის თქმის საფუძვლების არსებობას, არსობრივი ექსპერტიზის საფუძველზე განმცხადებელს ეგზავნება გადაწყვეტილება სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციის ან რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ. საქმის მასალებში დაცული ექსპერტიზის დასკვნა საერთოდ არ შეიცავს რაიმე დებულებას გასაჩივრებასთან დაკავშირებით. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნისთვის დაცვის მინიჭებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილება ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონის მე-14 მუხლის საფუძველზე გამოიცა, კერძოდ, საქპატენტის სასაქონლო ნიშნებისა და გეოგრაფიული აღნიშვნების დეპარტამენტის უფროსის 12.08.11წ. №1863/03 ბრძანებით, კომპანია ,, ...“ საერთაშორისო სასაქონლო ნიშანს უარი ეთქვა დაცვაზე, ამასთანავე, ბრძანებაში აღინიშნა, რომ ის შეიძლება გასაჩივრდეს კანონით დადგენილი წესით საქპატენტის სააპელაციო პალატაში სამი თვის ვადაში. დეპარტამენტის უფროსის ხსენებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი განმცხადებლისათვის არ გაგზავნილა, ბრძანება მხოლოდ განმცხადებლის წერილობითი მოთხოვნის (07.11.11წ.) შემდეგ 15.11.11წ. გაეგზავნა პატენტრწმუნებულს. საქპატენტის მიერ ისმო-ს საერთაშორისო ბიუროსთვის ინფორმაციული ხასიათის შეტყობინების გაგზავნა არ ათავისუფლებდა ადმინისტრაციულ ორგანოს სზაკ-ით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებისაგან, განმცხადებლისათვის - პატენტწრმუნებულისათვის განცხადებაზე გამოცემული წერილობითი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაცნობის ვალდებულებისაგან, სადაც სზაკ-ის 52.2 მუხლის მოთხოვნის შესაბამისად მითითებული იქნებოდა ის ორგანო, რომელშიც შეიძლება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრება, მისი მისამართი და საჩივრის წარდგენის ვადა. ,,სასაქონლო ნიშანზე განაცხადის წარდგენისა და რეგისტრაციასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ“ ინსტრუქციის 4.2 და 8.2 მუხლების თანახმად, უცხოელი განმცხადებელი, რომელსაც არა აქვს მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი ან მოქმედი საწარმო საქართველოს ტერიოტრიაზე, საქპატენტთან ურთიერთობას წარმართავს მხოლოდ პატენტრწმუნებულის მეშვეობით. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ კომპანია ,, ...“ წარმოამდგენელს უარყოფითი პასუხი ჩაბარდა 04.08.11წ.. შესაბამისად, არ დასტურდება კანონით დადგენილი სამთვიანი გასაჩივრების ვადის გაცდენა. სზაკ-ის 180.1 მუხლი გასაჩივრების ვადის ათვლას უკავშირებს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოქვეყნების ან ოფიციალური წესით გაცნობის დღეს, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. საერთაშორისოსამართლებრივი აქტებით და ქვეყნის კანონმდებლობით არ არის დადგენილი რაიმე საწინააღმდეგო, მადრიდის შეთანხმება და მისი ოქმი ასეთ დებულებას არ შეიცავენ. საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველს არ ქმნიდა ,,ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებისა და აღნიშნულ შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის ზოგადი წესების“ მე-4 მუხლი. აღნიშნული 11 აქტები არ იძლევა საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნის მფლობელისათვის, ეროვნულ განმცხადებელთან შედარებით, გასაჩივრების უფრო ნაკლები ვადის განსაზღვრის საფუძველს. აღნიშნულის მიუხედავად მოცემულ შემთხვევაში საერთაშორისო ნიშნის მფლობელს, გადაწყვეტილების მიღებიდან გასაჩივრების ვადის ათვლის გამო, ეროვნულ განმცხადებელთან შედარებით, ფაქტიურად მიეცა საჩივრის შეტანის კანონით განსაზღვრულ ვადაზე რამდენიმე კვირით შემცირებული ვადა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ რაიმე ობიექტური საფუძველი ასეთი დიფერენცირებული მიდგომისთვის არ არსებობს. ,,ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ“ მადრიდის შეთანხმების მე-4 მუხლის, ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებასთან დაკავშირებული 27.06.1989წ. ოქმის (რომელსაც საქართველო შეუერთდა საქართველოს პარლამენტის 13.05.1998წ. №1380-IIს დადგენილებით) მე-4.1 და 5.3 მუხლების თანახმად, ნიშანს ენიჭება იგივე დაცვა, როგორიც მას ექნებოდა ნიშნის უშუალოდ ამ მონაწილე მხარის უწყებაში წარდგენისას. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ გასაჩივრების განსხვავებული წესი საერთაშორისო ნიშნის მფლობელისთვის განპირობებულია საერთაშორისო აქტებით დადგენილი განსხვავებული წესით. ,,ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ“ მადრიდის ხელშეკრულების მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, საერთაშორისო ნიშნის დაცვაზე უარი შეიძლება გასაჩივრდეს იმავე პირობებით, რა პირობებიც არის დადგენილი ნაციონალური რეგისტრაციისათვის, ამავე მუხლის მე-3 პუნქტი ადგენს საერთაშორისო ბიუროს ვალდებულებას საერთაშორისო ნიშნის მფლობელის ადმინისტრაციის მიერ უარის თქმის ერთი ეგზემპლარის გადაგზავნის თაობაზე, ამავე პუნქტში საგანგებოდ არის აღნიშნული, რომ დაინტერესებულ პირს ეძლევა ისეთივე უფლება გასაჩივრებისთვის, როგორც განცხადების შეტანის ქვეყანაში. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თანასწორობის კონსტიტუციური პრინციპი მხოლოდ იმ შემთხვევაში უშვებს განსხვავებულ მიდგომას, უკეთუ არსებული განსხვავება იძლევა განსხვავებული მიდგომის მართლზომიერების დასაბუთების შესაძლებლობას. განსხვავებული, შედარებით არახელსაყრელი პირობების განსაზღვრა განპირობებული უნდა იყოს არსებითი, გონივრული და ობიექტური მიზეზებით (ობიექტური გარემოებებით განპირობებული დიფერენციაცია), დაუშვებელია არსებითად თანასწორის განხილვა უთანასწოროდ (დისკრიმინაციული დიფერენციაცია) და პირიქით. მოცემულ შემთხვევაში უფლების დაცვის შედარებით არახელსაყრელი სამართლებრივი რეჟიმის დამკვიდრება საერთაშორისო ნიშნის მფლობელისთვის განპირობებული უნდა იყოს არსებითი მიზეზებით. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრების ვადებთან მიმართებით, უცხოელი განმცხადებლის უთანასწორო, განსხვავებულ მდგომარეობაში ჩაყენებას არ აქვს გონივრული და ობიექტური საფუძველი. ასეთ საფუძვლად ვერ იქნება მიჩნეული მოპასუხე მხარის წარმომადგენლის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ უფლებამოსილი პირისთვის აქტის ჩაბარებიდან გასაჩივრების ვადის ათვლა შეუძლებელს გახდის საბოლოო ვადის ამოწურვის თარიღის მითითებას, რადგან საქპატენტისთვის და საერთაშორისო ბიუროსათვის არ არის წინასწარ ცნობილი განმცხადებლისათვის გადაწყვეტილების ჩაბარების დრო. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ვადის ამოწურვის თარიღის მითითება არ ნიშნავს სავალდებულო წესით საბოლოო, კონკრეტული დღის მითითების საჭიროებას. გასაჩივრების წესში, მითითება იმაზე, რომ საერთაშორისო ნიშნის მფლობელს აქვს საჩივრის შეტანის შესაძლებლობა აქტის გაცნობიდან 3 თვის განმავლობაში, სავსებით ცხადად განსაზღვრავს საჩივრის შეტანის ვადას, მისი 12 ამოწურვის მომენტს. გარდა ამისა, ,,ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებისა და აღნიშნულ შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის ზოგადი წესების“ 4.5 მუხლის შესაბამისად, გასაჩივრების ვადის ამოწურვის თარიღის მითითება, რომელიც 17.2 მუხლის, 18.1 მუხლის ,,e” ქვეპუნქტის შესაბამისად არის სასურველი და არა სავალდებულო, შესაძლებელი იქნებოდა აგრეთვე იმ შემთხვევაში, უკეთუ საერთაშორისო ბიუროში ინფორმაციის გაგზავნამდე უარყოფითი გადაწყვეტილების შესახებ ეცნობება განმცხადებელს (პატენტრწმუნებულს), რომლისთვისაც მიღებული გადაწყვეტილების ჩაბარების თარიღიდან შესაძლებელი იქნებოდა გასაჩივრების სამთვიანი ვადის ამოწურვის კონკრეტული თარიღის მითითება, მით უფრო, რომ 2006 წლის ივნისში მომზადებული ისმო-ს სტანდარტული შეტყობინების (MM/LD/WG/2/6) ფორმულარი (მე-10 გრაფა) ითვალისწინებს წინასწარი უარის შეტყობინების თარიღის მითითებას, რაც თავისთავად შესაძლებელს ხდის ზღვრული ვადის მითითების შესაძლებლობას (მე-9 გრაფა). შეტყობინებაში შედავების წარდგენის საბოლოო თარიღის მითითება შესაძლებელია შედავების წარდგენის თარიღის დაწყების შემთხვევაში, ხოლო უკანასკნელი შესაძლებელია უარის შესახებ განმცხადებლის შეტყობინების შემთხვევაში. შეტყობინებიდან ვადის ათვლის მართებულობა დასტურდება ,,ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებისა და აღნიშნულ შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის ზოგადი წესის“ სხვა დებულებებით, რომელთა მიერ დროის გარკვეული პერიოდით განსაზღვრული მოთხოვნების ვადების (მაგ. წესების 11.4 მუხლის ,,B” ქვეპუნქტით განსაზღვრული საერთაშორისო განაცხადის ხარვეზის გამოსწორების ვადის, 12.7 მუხლის ,,a“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ბაჟის და მოსაკრებლის თანხის გადახდის, 13.2 მუხლის ,,a“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საქონლის და მომსახურების მითითების წესის დარღვევის გამოსწორებისათვის წინადადების წარდგენის ვადის, აგრეთვე 20.2 bis მუხლის ,,B” ქვეპუნქტით განსაზღვრული ლიცენზიის შესახებ ჩანაწერის განხორციელების თაობაზე მიმართვის ხარვეზის გამოსწორების, 26-ე მუხლით გათვალისწინებული ცვლილების ან გაუქმების ჩანაწერის შეტანის შესახებ განცხადების ხარვეზის გამოსწორების ვადის და წესებით გათვალისწინებული სხვა (28.3 მუხ., 30.3, 34.3 მუხ. ,,d” ქვეპუნქტი) ვადების) ათვლა სახელდობრ შეტყობინების თარიღს უკავშირდება. დაცვის მინიჭებაზე უარის შეტყობინებაში საჩივრის წარდგენის საბოლოო თარიღის მითითება ,,ნიშნების საერთაშორისო რეგისტრაციის შესახებ მადრიდის შეთანხმებისა და აღნიშნულ შეთანხმებასთან დაკავშირებული ოქმის ზოგადი წესის“ 16.1 მუხლის ,,B” ქვეპუნქტის თანახმად, შესაძლებელია უკეთუ ცნობილია ინფორმაციის წარდგენის მომენტისათვის შედავების წარდგენისა და დასრულების ვადის თარიღები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გასაჩივრების უფლების რეალიზაცია, ხსენებული ოქმის ზოგადი წესების მე-17 მუხლის თანახმად, საჭიროებს გარკვეულ გონივრულ ვადას. გასაჩივრების ვადის ათვლა გადაწყვეტილების მიღებიდან მაშინ, როდესაც შეტყობინება ისმო-დან საერთაშორისო ნიშნის მფლობელს შესაძლოა ჩაბარდეს მოგვიანებით, მათ შორის ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული სამთვიანი ვადის შემდეგ, არ პასუხობს გონივრულობის მოთხოვნებს და ქმნის ვითარებას, როდესაც სუბიექტს არ რჩება გასაჩივრების უფლების რეალიზაციის სათანადო ვადა, ან ეძლევა იმდენად მცირე გასაჩივრების პერიოდი, რომ შეუძლებელია ამ უფლების სრულყოფილი განხორციელება (პრაქტიკაში ყოფილა შემთხვევები, როდესაც საერთაშორისო ბიუროს მიერ წინასწარი უარყოფითი გადაწყვეტილების შესახებ 13 შეტყობინება სასაქონლო ნიშნის მფლობელს გასაჩივრების ვადის შემდეგ გადაეგზავნა (მაგ. საერთაშორისო სასაქონლო ნიშანი ,,...“ ,,...”). დადგენილ ვადაში შეტყობინების მიუღებლობის გამო, მაგ. საქპატენტის 13.12.11წ. №01-03/1451 აქტით, საერთაშორისო სასაქონლო ნიშნის მფლობელს აპელაციის შეტანის უფლება მიეცა შეტყობინების ჩაბარების დღიდან 3 თვის განმავლობაში). საკასაციო პალატა თვლის, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ თავისი საქმიანობა ისე უნდა წარმართოს, რომ უზრუნველყოს ეროვნული განმცხადებლისათვის და საერთაშორისო ნიშნის მფლობელისათვის უარყოფითი გადაწყვეტილების კანონით განსაზღვრული სამი თვის ვადაში გასაჩივრების უფლებით რეალური სარგებლობა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართლმსაჯულება არის იურისდიქციული საქმიანობის სახეობა, რომელიც ეხება დავის გადაწყვეტას, კონფლიქტის გადაჭრას, დარღვეული უფლების აღდგენას ან კანონიერი ინტერესის დაცვას, სასამართლო გადაწყვეტილება შესაძლოა გახდეს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სრულყოფის მნიშვნელოვანი ფაქტორი, ამასთანავე, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით მხარისათვის გაცნობის პროცესის ორგანიზაციის, აპარატის საქმიანობის ორგანიზაციის საკითხი მმართველობის სფეროს განეკუთვნება და სცილდება დავის საგანს და სასამართლო საქმიანობის სფეროს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო აქტი - საქპატენტის სააპელაციო პალატის 25.10.11წ. №90-03/11 გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის თაობაზე, გამოიცა სზაკ-ის 182-ე მუხლის მოთხოვნების გაუთვალისწინებლად. ხსენებული მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გასაჩივრების ვადის გასვლის გამო საჩივრის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანა მოქმედი კანონმდებლობით შეუძლებელია საჩივრის ავტორისათვის აღნიშნულ საკითხზე საკუთარი მოსაზრების წარდგენის შესაძლებლობის მიღების შემდეგ (სზაკ-ის 182.2 მუხ.). აღნიშნული დებულებისგან განსხვავებულ რეგულაციას არც ,,სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ კანონი და არც საქპატენტის თავმჯდომარის 18.03.11წ. №02 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულება“ არ შეიცავს, უფრო მეტიც, დებულების 1.3 მუხლში მითითებულია, რომ სააპელაციო პალატა თავის საქმიანობაში სზაკ-ით ხელმძღვანელობს. ხსენებულის მიუხედავად სადავო აქტი სზაკ-ის 182.2 მუხლის მოთხოვნის დაუცველად გამოიცა. სადავო აქტი გამოცემულია აგრეთვე ,,საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების“ მე-5 მუხლის დარღვევით, რომელიც ითვალისწინებს საქართველოს მთავრობის 03.07.10წ. დადგენილებით დამტკიცებული საფასურის გადახდის დაბრუნებას საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში (საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საჩივარს თანდართული ჰქონდა საჩივრის განხილვისათვის საჭირო საფასურის გადახდის წერილის ასლი). სააპელაციო სასამართლომ განჩინების სამოტივაციო ნაწილში გაიმეორა საქალაქო სასამართლოს არგუმენტაცია და საერთოდ არ უპასუხა აპელანტის მიერ სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ არგუმენტაციას. სააპელაციო სასამართლოს საკასაციო წესით გასაჩივრებული განჩინების მოტივაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი ეხება ფორმალური ექსპერტიზის ჩატარების მომწესრიგებელი ნორმების დებულებების აღწერას და ნიშნების მსგავსების გამო რეგისტრაციაზე უარის თქმის დასაბუთებას მაშინ, როდესაც საერთაშორისო რეგისტრაციის საფუძველზე 14 სასაქონლო ნიშანზე საქართველოში დაცვის მინიჭებისათვის საჭიროა მხოლოდ არსობრივი ექსპერტიზის ჩატარება. ამასთანავე დავა ეხება მხოლოდ და მხოლოდ საჩივრის დაუშვებლად ცნობის, გასაჩივრების პროცედურის დაცვის მართლზომიერებას და არა სასაქონლო ნიშნის დაცვაზე უარის თქმის კანონიერებას. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არის წინააღმდეგობრივი. განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქმნის განჩინების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა კანონი, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სახეზეა სსკ-ის 393.2 მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება კანონის დარღვევით არის გამოტანილი, რის გამოც საკასაციო პალატა თვლის, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და საქმეზე მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სადავო აქტი. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ სასარჩელო მოთხოვნა მოიცავს არა მხოლოდ ,,საქპატენტის“ სააპელაციო პალატის 25.10.11წ. გადაწყვეტილების გაუქმებას, არამედ აგრეთვე მოპასუხისათვის კომპანია ,, ...“ საჩივრის განსახილველად მიღების დავალებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის საქპატენტის თავმჯდომარის 18.03.11 წ. №02 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების“ მე-8 მუხლით გასაჩივრების 3-თვიანი ვადის გარდა დადგენილია სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის სხვა წინაპირობებიც, როგორებიცაა: სააპელაციო საჩივრის შეტანა უფლებამოსილი პირის მიერ (8.6 მუხ.), საჩივრის შეტანა სააპელაციო პალატის თავმჯდომარის მიერ დამტკიცებული სააპელაციო საჩივრის ფორმით (8.2 მუხ.), საჩივრის შეტანა განხილვისათვის დადგენილი საფასურის გადახდის დამადასტურებელ საბუთთან (8.8 მუხ.), გასაჩივრებული აქტის ასლთან (8.4 მუხ.) ერთად, ასევე საჩივრისა და თანდართული მასალების ასლების მონაწილე მხარეთა რაოდენობის შესაბამისად წარდგენა (8.5 მუხ.). ამასთანავე, მე-8 მუხლის 1-ლი და მე3 პუნქტებით განსაზღვრულია სააპელაციო საჩივრის შინაარსის განმსაზღვრელი ელემენტები. უკეთუ საჩივარი არ აკმაყოფილებს აღნიშნული მუხლის მე-2 - მე-8 პუნქტებით განსაზღვრულ მოთხოვნებს, სააპელაციო პალატა მას არ იღებს არსებითად გასახილველად და ადგენს ხარვეზს (8.10 მუხ.). ამდენად, ვინაიდან გასაჩივრების ვადის დარღვეულად მიჩნევის გამო, საჩივრის დასაშვებობის სხვა პირობები ადმინისტრაციულ ორგანოს აღარ შეუმოწმებია, საჩივრის დასაშვებობის სხვა პირობებზე მსჯელობა სცილდება სასამართლო უფლებამოსილების ფარგლებს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქპატენტის სააპელაციო პალატას უნდა დაევალოს ხელახლა იმსჯელოს კომპანია ,, ...“ სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხთან დაკავშირებით. სსკ-ის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ მიღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია საპატენტო ბიუროს კურიერის ლ.ს-ის მიერ. შესაბამისად, მოპასუხეს მის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა. 15 სარეზოლუციო ნაწილი: საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და გადაწყვიტა: 1. კომპანია ,,...“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; 2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.12წ. განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება; 3. კომპანია ,,...“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. ბათილად იქნეს ცნობილი ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“ სააპელაციო პალატის 25.10.11წ. №90-03/11 გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის თაობაზე. ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“ სააპელაციო პალატას დაევალოს კომპანია ,,...“ სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის გადაწყვეტა; 4. ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრს - ,,საქპატენტს“ ლ. ს-ის (პ.ნ....) სასარგებლოდ დაეკისროს 550 ლარი; 5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე: ნ.სხირტლაძე, მოსამართლეები: ლ.მურუსიძე, მ.ვაჩაძე 16 ბს-854-846(კ-16) 18 ივლისი, 2018 წელი ქ. თბილისი ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი), მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ვასილ როინიშვილი სხდომის მდივანი - ნ. გ-ი კასატორი – შპს „...’’, წარმომადგენელი თ. მ-ე (რწმუნებულება 19.02.2018წ. N---; 25.06.2018წ. N--- რწმუნებულება). მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ შემოსავლების სამსახური, წარმომადგენელი მ. წ-ე (14.05.2018წ. N11263 ბრძანება); დ. ბ-ი (21.05.2018წ., N21-04/65188 მინდობილობა); საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელი დ. მ-ი (21.02.2018წ., N0801/24173 მინდობილობა), თ. ტ-ე (21.08.2018წ., N08-01/24226) დავის საგანი – ოპერაციის კვალიფიკაციის შეცვლა საგადასახადო ორგანოს მიერ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 16.03.2016წ. გადაწყვეტილება სასამართლოს აღწერილობითი ნაწილი: შპს „...-მა’’ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს, სსიპ შემოსავლების 1 სამსახურის მიმართ, მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 24.12.2013წ. №67953 ბრძანების, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 24.12.2013წ. №7-1089 საგადასახადო მოთხოვნის, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 24.02.2014წ. №10256 ბრძანების და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 23.05.2014წ. №7575/2/14 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შპს „...-ის“ საჩივრი, კერძოდ, 63369 ლარის დარიცხვის ნაწილში. მოსარჩელე მხარემ აღნიშნა, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 14.06.2013წ. №26873 ბრძანების საფუძველზე განხორციელდა შპს „...’’ გასვლითი საგადასახადო შემოწმება ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების კუთხით. 20.12.2013წ. გამოიცა საგადასახადო შემოწმების შუალედური აქტი, ხოლო 24.12.2013წ. გამოიცა №7- 1089 საგადასახადო მოთხოვნა, რის საფუძველზეც შპს „...-ს“ დაეკისრა 180972,37 ლარი, მათ შორის: ძირითადი გადასახადი 63 725 ლარი, ჯარიმა 31 423 ლარი, საურავი 85 824, 37 ლარი. 09.01.2014წ. მოსარჩელემ საჩივრით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს, რომლის 24.02.2014წ. N10256 ბრძანებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოსარჩელეს მიეცა საშუალება ჩაეტარებინა შეფასებითი აუდიტი ქ. თბილისში, ... მდებარე 359,45კვ.მ. ფართის უძრავ ქონებაზე და დასკვნა წარედგინა დარიცხული თანხების კორექტირებისთვის. სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 24.12.2013წ. №7-1089 საგადასახადო მოთხოვნა და შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 24.02.2014წ. №10256 ბრძანება მოსარჩელის მიერ გასაჩივრდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში, რომლის გადაწყვეტილებითაც ნაწილობრივ გაუქმდა 24.02.2014წ. №10256 ბრძანება, 24.12.2013წ. №7-1089 საგადასახადო მოთხოვნა და მოსარჩელე გათავისუფლდა სადავო ნაწილში დარიცხული ჯარიმის - 31 423 ლარისა და საურავის 85 825,37 ლარის გადახდისგან. სადავო დარჩა ძირითადი თანხა- 63 725 ლარი. 16.06.2014წ. სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის მიერ მიღებულ იქნა №30236 ბრძანება, რომელსაც საფუძვლად დაედო ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება და აუდიტის დეპარტამენტის აუდიტორების დასკვნა. აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე გამოიცა №7-295 და №7-2906 საგადასახადო მოთხოვნები, კორექტირების შედეგად დარიცხული დარჩა ძირითადი გადასახდელი თანხა- 63 369 ლარი. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ შესამოწმებელ პერიოდში საზოგადოების ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა უძრავი ქონების საიჯარო მომსახურება. 2007 წელს საზოგადოების სახელზე ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ... მდებარე 359,4 კვ.მ. უძრავი ქონება (შენობა-ნაგებობა). საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტომ შპს „...-ს’’ მიმართა თხოვნით, რომ ზემოაღნიშნული ფართი დაეთმო ქ. თბილისში, ... №4-ში არსებული ფართის სანაცვლოდ, მაგრამ რამდენადაც საქართველოს კანონმდებლობა არ ითვალისიწნებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლას, 05.03.2007წ. შპს „...-სა“ და 2 საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის დაიდო უძრავი ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს საკუთრებში გადაეცა ქ. თბილისში, ... მდებარე 359.4 კვ.მ ფართი. 23.03.2007წ. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ შპს „...-თან’’ გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად პრივატიზების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით მოსარჩელემ შეიძინა ქ. თბილისში, ... №4-ში მდებარე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასაცხვორებელი ფართი(456.31) და მასზე წილობრივად დამაგრებული მიწის ნაკვეთი, რომლის საპრივატიზებო ღირებულებამ 10000 აშშ დოლარის ეკვივალნეტი ლარი შეადგინა. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ განხორციელდა ორი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი ოპერაცია - უძრავი ქონების პირობადადებული პრივატიზაცია პირდაპირი მიყიდვის წესით და უძრავი ქონების უსასყიდლოდ გადაცემა. 20.12.2013წ. საგადასახადო შემოწმების შუალედური აქტით განხორციელებული ოპერაციები მიჩნეულ იქნა ბარტერული ტიპის გარიგებად და საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 161.7 მუხლის, მე-18.10 მუხლის საფუძველზე შპს „...’’ დაიბეგრა დამატებული ღირებულების გადასახადით. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ არ არსებობს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის გამოყენების კანონისმიერი საფუძველი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.05.2015წ. გადაწყვეტილებით შპს „...’’ სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 24.12.13წ. №67953 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის სამსახურის 24.12.13წ. №7-1089 საგადასახადო მოთხოვნა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის სამსახურის 24.02.2014წ. №10256 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 23.05.2014წ. გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შპს ‘’...’’ საჩივარი 63 369 ლარის დარიცხვის ნაწილში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანო არ იყო უფლებამოსილი გამოეყენებინა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის ‘’ბ’’ ქვეპუნქტი. მართალია მოცემული ნორმით საგადასახადო ორგანო აღჭურავილია სამეურნეო ოპერაციის ფორმისა და შინაარსის გათვალისწინებით მისი კვალიფიკაცის შეცვლის უფლებამოსილებით, რაც იმ შემთხვევაში გამოიყენება როდესაც სამეურნეო ოპერაციის ფორმა არ შეესაბამება მის შინაარსს, სამეურნეო ოპერაციის განხორციელების ფორმიდან გამომდინარე შინაარსს ადგენს არა საგადასახადო ორგანო, არამედ მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელი კანონმდებლობა, თუ ოპერაციის საფუძველი კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულებაა, მისი რეგულაცია ხორციელდება სამოქალაქო კოდექსით და სხვა მსგავსი ნორმატიული აქტებით, სწორედ ეს ნორმატიული აქტები უნდა გამოიყენონ საგადასახადო ორგანოებმა მხარეთა ნებისა და ხელშეკრულების ფორმის შესაბამისობის დასადგენად. სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლას, როგორც გარიგებას, რაც დასტურდება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 3 სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს მიერ მოსარჩელის პასუხად 12.12.2016წ. გაცემული წერილით. საგადასახადო ორგანოს მიერ ისე განხორციელდა მხარეთა შორის არსებული ოპერაციებისთვის კვალიფიკაციის შეცვლა, რომ დასაბუთებული არ ყოფილა მხარეების მიერ შერჩეული ოპერაციების მეშვეობით გადასახადისაგან თავის არიდების მიზანი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.05.2015წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ შემოსავლების სამსახურმა და საქართველოს ფინასთა სამინისტრომ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 16.03.2016წ. გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 13.05.2105წ. გადაწყვეტილების გაუქმებით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს ‘’...-ს’’ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განმარტება იმის შესახებ, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანო არ იყო უფლებამოსილი გამოეყენებინა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის ‘’ბ’’ ქვეპუნქტის დებულება. საგადასახადო მიზნებისათვის განხორციელებული ოპერაცია სხვა არაფერია თუ არა სკ-ის 521.1 მუხლისა და საგადასახადო კოდექსის 18.10 მუხლებით გათვალისწინებული გაცვლა (ბარტერული ოპერაცია). სააპელაციო პალატა დაეთანხმა აპელანტების მოსაზრებას, რომ ოპერაცია თავისი შინაარსით წარმოადგენს ბარტერული ტიპის გარიგებას, შესაბამისად იგი შემმოწმებლის მიერ განხილულ იქნა როგორც დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია საგადასახადო კოდექსის 161.7 მუხლისა და 18.10 მუხლის (შესაბამისი ოპერაციის განორციელების დროს მოქმედი კოდექსის 227.2 მუხლის და 22.9 მუხლის) დებულებების თანახმად. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სახეზეა სკის 521-ე მუხლით გათვალისწინებული გაცვლის ხელშეკრულება, რაც გამოიხატება ქ.თბილისში, ... N4-ში მდებარე (456.31 კვ.მ.) ფართისა და ქ. თბილისში ... მდებარე (359,4 კვ.მ.) ფართზე საკუთრების უფლების ურთიერთგადაცემაში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 16.05.2016წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „...-მა’’, რომელმაც მოითხოვა 63369 ლარის გადახდისაგან გათავისუფლება, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სარჩელის განხილვისთვის გადახდილი ბაჟის 1905 ლარის, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაკისრებული ბაჟის 2530 ლარის, საკასაციო განხილვისთვის გადახდილი ბაჟის 3390.40 ლარის დაბრუნება. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, გამოიყენა კანონი რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი, არ გაითვალისწინა საქართველოს უზანაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომლის თანახმადაც საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის ‘’ბ’’ ქვეპუნქტი გამოიყენება არამართლზომიერი გარიგებების შემთხვევაში, როდესაც სამეურნეო ოპერაციის 4 ფორმა და შინაარსი ერთმანეთს არ ემთხვევა. მოცემულ შემთხვევაში განხორციელებული ოპერაციის ფორმა და შინაარსი თანხვედრაში იყო და არ არის დასაბუთებული სამეურნეო ოპერაციის მხარეების მიერ შერჩეული ფორმის გამოყენებით გადასახადისაგან თავის არიდების მიზანი. აღნიშნული ნორმა არ იძლეოდა მართლზომიერი გარიგების კვალიფიკაციის შეცვლის შესაძლებლობას, არამედ იგი ეხება ბათილ, ნების ნაკლის მქონე გარიგებებს, მათ შორის, თვალთმაქცურ და მოჩვენებით გარიგებებს, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა კანონი ჩატარებულ მართლზომიერ სამეურნეო ოპერაციასთან დაკავშირებით. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საქართველოს ეკონომიკური სამინისტროსთვის 08.12.2006წ. №1/12.09.11051 გაგზავნილი წერილში აღნიშული იყო, რომ გარიგება უნდა დაიდოს არსებული სამართლებრივი ფორმების მიხედვით, ვინაიდან საქართველოს კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლას, ხოლო ფართების სხვაობის შემთხვევაში სხვაობის შესყიდვა მოხდებოდა საბაზრო ფასად და პირდაპირი მიყიდვის ფორმით. მიღებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ არ მისცა სამართლებრივი შეფასება საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.2007წ. №55 განკარგულებას, რომლის საფუძველზეც დაიგეგმა და განხორციელდა მთელი სამეურნეო ოპერაცია. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ასევე იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს 08.12.2006წ. წერილი ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსთვის, სადაც აღნიშნული იყო, რომ გარიგება უნდა განხორციელებულიყო არსებული ფორმების მიხედვით, რადგან კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლას. ყურადღების მიღმა დარჩა აგრეთვე საგადასახადო ომბუდსმენის შეფასებითი და განმარტებითი ხასიათის მიმართვა, რომელშიც გაზიარებული იყო კასატორის პოზიცია. შესაბამის პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას, ასეთი გარიგების დადება შესაძლებელი გახდა მოგვიანებით. საკასაციო საჩივარზე წარდგენილ საკასაციო შესაგებელში შემოსავლების სამსახურმა აღნიშნა, რომ საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის შესაბამისად საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს სამეურნეო ოპერაციის ფორმისა და შინაარსის გათვალისწინებით შეცვალოს მისი კვალიფიკაცია თუ ოპერაციის ფორმა არ შეესაბამება მის შინაარსს. ამდენად, საგადასახადო ორგანოს მიერ რეალიზებულ იქნა 73-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილება და ოპერაცია დაკვალიფიცირდა ბარტერულ ოპერაციად. იმის გათვალისწინებით, რომ ოპერაცია თავისი შინაარსით წარმოადგენს ბარტერული ტიპის გარიგებას, იგი შემმოწმებლის მიერ განხილულ იქნა დასაბეგრ ოპერაციად. ამასთანავე, მიწოდებული საქონლის საბაზრო ფასი განისაზღვრა ექსპერტის მიერ დადგენილი ღირებულებით. შესაგებლის ავტორი თვლის, რომ სახეზეა სკ-ის 521-ე მუხლით გათვალისწინებული გაცვლის ხელშეკრულება, რაც გამოიხატება ქ. თბილისში ... N4-ში მდებარე (456.31 კვ.მ.) ფართისა და ... მდებარე (359.4 კვ.მ.) ფართზე საკუთრების უფლების ურთიერთგადაცემაში. მიუხედავად იმისა, რომ სადავო პერიოდისათვის არ 5 არსებობდა კონკრეტული საკანონმდებლო აქტი, რომლითაც გათვალისწინებული იქნებოდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის გარიგების დადების შესაძლებლობა, მიგვაჩნია, რომ საგადასახადო ორგანოს ჰქონდა უფლებამოსილება ოპერაციის შინაარსის გათვალისწინებით შეეცვალა მისი ფორმა, ვინაიდან შესაძლებელი იყო თავად განხორციელებული ოპერაციის შინაარსის იდენტიფიცირება მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე. შესაგებლის ავტორი თვლის, რომ 73-ე მუხლის გამოყენება შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განხორციელებული სამეურნეო ოპერაციის შინაარსის მსგავს ოპერაციას არ იცნობს თავად ქვეყანაში მოქმედი არცერთი სამართლებრივი აქტი. მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შესაძლებელი იყო გაცვლის ხელშეკრულების დადება და ოპერაციის განხორციელება, შესაბამისად შემმოწმებლების მიერ კანონმდებლობის მოთხოვნების დაცვით ოპერაცია დაკვალიფიცირდა გაცვლის ხელშეკრულებად. საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორის წარმომადგენელმა დააზუსტა მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ სადავო აქტებს ასაჩივრებდა მხოლოდ დღგ-ს და მოგების გადასახადის დარიცხვის ნაწილში, კასატორის წარმომადგენლის მიერ დაზუსტდა ბაჟთან დაკავშირებით მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ არ მოითხოვდა 16.06.2014წ. N295 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობას, რომლითაც მოიხსნა დავალიანებები. საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორის წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს და მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება. მოპასუხეების წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს და მოითხოვეს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება საკასაციო საჩივრის უსაფუძვლობის გამო. ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი: საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის და საკასაციო საჩივრის კონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ შპს ,,...-ის“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის მიერ შპს „...-ის’’ გასვლითი საგადასახადო შემოწმების შედეგად 24.12.13წ. №67953 ბრძანების და შემოსავლების სამსახურის 24.12.13წ. №7-1089 „საგადასახადო მოთხოვნის’’ საფუძველზე შპს ‘’...-ს’’ დაერიცხა თანხა 180972 ლარი, მათ შორის, ძირითადი თანხა 63725 ლარი (დღგ - 31 683 ლარი, მოგების გადასახადი 30280 ლარი, ქონების გადასახდი - 1628 ლარი.), ჯარიმა- 31423 ლარი, საურავი 85824,37 ლარი. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 23.05.2014წ. გადაწყვეტილებით მომჩივანი შპს „...’’ 6 გათავისუფლდა დარიცხული ჯარიმისა და საურავისგან, ძირითადი თანხის ნაწილში გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა. საკასაციო პალატა ყირადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ოპერაციები ჩატარდა სახელმწიფო ორგანოების ინიციატივით. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ სამოქალაქო რეესტრის სააგენტომ 12.12.2007წ. წერილით მიმართა შპს „...“ -ის დირექტორს და სააგენტოს სამუშაო, საკომუნიკაციო და მართვის პირობების გაუმჯობესების მიზნით სააგენტომ გამოთქვა ერთ შენობაში სააგენტოს განთავსების სურვილი და შესთავაზა საზოგადოების საკუთრებაში არსებული ფართის გაცვლა ... ქ. N4-ში მდებარე შენობის ფართში. ვინაიდან კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას სააგენტომ დასვა სახელმწიფო ფართის პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების და შემდეგ სახელმწიფოსთვის ჩუქების ხელშეკრულებების დადების წინადადება, რაც შეთანხმდა ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსთან (ტ.1, ს.ფ. 80-81). რადგან ფართის ოდენობა და ფასი ზუსტად არ ემთხვეოდა ერთმანეთს, საზოგადოებას მიეცა წინადადება, რომ განსხვავებული ზედმეტი ფართი შეესყიდა საბაზრო ფასად, პირდაპირი მიყიდვის ფორმით. საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.2007წ. N55 განკარგულებით, საპრივატიზაციო კანონმდებლობის საფუძველზე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართობი (456,31 კვ.მ.) და მასზე წილობრივად დამაგრებული მიწის ნაკვეთი პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაეცა შპს „...“ სიმბოლურ ფასად 10 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარად, ერთ თვეში საპრივატიზაციო თანხის გადახდისა და ხელმოწერიდან ორ კვირაში სახელმწიფოს საკუთრებაში უსასყიდლოდ ქ. თბილისში, ... და მასზე წილობრივად დამაგრებული ნაკვეთის სახელმწიფოს საკუთრებაში გადაცემის პირობით. საგადასახადო ორგანომ ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კდექსის 73-ე მუხლზე მითითებით მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა არა უსასყიდლოდ გადაცემა არამედ ქონების გაცვლა, ბარტერი, რაც საგადასახადო კანონმდებლობით დასაბეგრ ოპერაციას წარმოადგენს. 17.09.2010წ. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 2.2 მუხლის, აგრეთვე მე-5 მუხლის თანახმად, გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენება საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის მოქმედი საქართველოს კანონმდებლობა. რაც შეეხება პროცედურულ ნორმებს, მათი გამოყენება ხდება საკითხის განხილვისა და აქტის გამოცემის დროისათვის მოქმედი კანონმდებლობით. სამეურნეო ოპერაციის განხორციელების დროს მოქმედი 22.12.2004წ. საგადასახადო კოდესის 20.4 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი ადგენდა, რომ საქონლის მიწოდებად/მომსახურების გაწევად არ ითვლებოდა სახელმწიფოსათვის ან/და ადგილობრივი თვითმმართველობისთვის საქონლის უსასყიდლოდ გადაცემა ან/და მომსახურების უსასყიდლოდ გაწევა. 22.12.2004წ. საგადასახადო კოდექსის 230-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის პროგრამის მიხედვით მიწოდება თავისუფლდებოდა დღგ-საგან, ამავე კოდექსის 168-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ნ“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებდა პრივატიზების წესით (უსასყიდლოდ) მოპოვებული უძრავი ქონების გადასახადისაგან გათავისუფლებას საშემოსავლო გადასახადისაგან 7 (პრივატიზაციის შედეგად საქონლის მიწოდება თავისუფლდება დღგ და საშემოსავლო გადასახადისაგან აგრეთვე ამჟამად მოქმედი 17.09.2010წ. საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და 82-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „მ“ ქვეპუნქტით). რაც შეეხება მოგების გადასახადს საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსხვავებული ზედმეტი ფართი (96,91 კვ.მ.) შპს „...“ მიერ შესყიდულია საბაზრო ფასად 1კვ.მ. – 100 აშშ დოლარად, ხოლო დანარჩენი ფართი მის მიერ შეძენილ იქნა შპს „...“ კუთვნილი ფართის გადაცემის სანაცვლოდ. ამდენად, არ დასტურდება შპს „...“ მიერ მოგების მიღება, შესაბამისად არ იკვეთება შპს-ს მოგების გადასახადით დაბეგვრის საფუძველი. სადავო სამართალურთიერთობის წარმოშობის პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 169.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი ადგენდა, რომ მოგების გადასახადის გადამხდელია საქართველოს საწარმო, 170.1 მუხლი ადგენდა, რომ საქართველოს საწარმოს მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია დასაბეგრი მოგება, ანუ სხვაობა გადასახადის გადამხდელის ერთობლივ შემოსავალსა და კოდექსით გათვალისწინებული გამოქვითვების თანხებს შორის. მოცემულ შემთხვევაში, ქონების (ძირითადი საშუალების) რეალიზაციით მიღებული შემოსავლით განხორციელდა ისევ უძრავი ქონების (ძირითადი საშუალების) შეძენა - საწარმოს მიერ გაწეულ იქნა გამოსაქვითი ხარჯი ზუსტად იმ ოდენობით, რა ოდენობის თანხაც მიღებული იქნა ქონების რეალიზაციიდან. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია გადასახადის გადამხდელისათვის მოგების გადასახადის დაკისრება მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტის არარსებობის გამო. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას არ ადასტურებს სააპელაციო პალატის მითითება სკ-ის 521-ე მუხლზე. გაცვლის ხელშეკრულების ყოველი მხარე ითვლება იმ ქონების გამყიდველად, რასაც ცვლის და იმის მყიდველად, რასაც სანაცვლოდ იღებს (სკ-ის 521.2 მუხ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი ქონების განკარგვას, კანონმდებლობა ადგენს სახელმწიფო ქონების განკარგვის განსაზღვრულ სახეებს. საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის „ბ“ ქვეპუნტის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს მინიჭებული აქვს სამეურნეო ოპერაციის კვალიფიკაციის შეცვლის უფლებამოსილება შესაბამისი პირობების არსებობისას, თუმცა მის მიერ განსაზღვრული კვალიფიკაცია შესაბამისობაში უნდა იყოს სამართალურთიერთობის წარმოშობის პერიოდში მოქმედ კანონმდებლობასთან, არ დაიშვება კვალიფიკაციის შეცვლა კანონმდებლობით გაუთვალისიწინებელ ოპერაციაზე. ოპერაციის განხორციელების დროს მოქმედი კანონმდებლობა, კერძოდ „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლი პრივატიზების ფორმებს შორის ითვალისწინებდა: კონკურსს, აუქციონს, იჯარა-გამოსყიდვას და პირდაპირ მიყიდვას. ხსენებული ჩამონათვალი იყო ამომწურავი, სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას. ამდენად, მოპასუხის მითითება სკ-ის 521-ე მუხლით გათვალისწინებულ გაცვლის ხელშეკრულებაზე, ოპერაციის შინაარსის 8 გათვალისწინებით ფაორმის შეცვლაზე მოკლებულია საკანონმდებლო საფუძველს, ვინაიდან ოპერაციის განხორციელების დროს კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და შპს „...“შორის ჩუქებისა და ნასყიდოების ხელშეკრულებები დადებულია საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.2007წ. N55 განკარგულების და საქართველოს ეკონომიკური განვიტარების მინისტრის 19.02.2007წ. N1-1/319 ბრძანების საფუძველზე და მათ შესასრულებლად. ხსენებული განკარგულების თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართი და მასზე წილობრივად დამაგრებული მიწის ნაკვეთი პირდაპირი მიყიდვის ფორმით გადაეცა შპს „...-ს“ სიმბოლურ ფასად 10 000 აშშ დოლარის ექვივალენტ ლარად, იმ პირობით თუ სახელმწიფოს საკუთრებაში უსასყიდლოდ იქნებოდა გადაცემული საზოგადოების კუთვნილი უძრავი ქონება და მასზე წილობრივად დამაგრებული მიწის ნაკვეთი. საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.2007წ. N58 განკარგულების გამოცემის დროს მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ კანონის 6.5 მუხლი ადგენდა, რომ პირდაპირი მიყიდვის მიზანს შეადგენს საკუთრების უფლების იმ მყიდველისათვის გადაცემა, რომელიც სრულად და კეთილსინდისიერად შეასრულებს სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზაციისას დადგენილ პირობებს. პირდაპირი მიყიდვის ფორმით სახელმწიფო ქონების გადაცემის პირობებს საქართველოს პრეზიდენტი განსაზღვრავდა (ობიექტის პრივატიზების დროს მოქმედი საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 20.09.2004წ. N1-1/102 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ დებულების 1.2 მუხ.), რომელიც გამოსცემდა აქტს სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის შესახებ. „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-6 პუნქტის საფუძველზე გამოცემული საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.2007წ. განკარგულებით მოხდა ქ. თბილისში, ... N4-ში მდებარე ქონების და მასზე წილობრივად დამაგრებული მიწის ნაკვეთის პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზება. ამდენად, გარიგების ფორმასთან გათანაბრებული ნებართვა, როგორც გარიგების ნამდვილობის პირობა, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა (საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.2007წ. N55 განკარგულება), სახელმწიფო ქონების პრივატიზება არ გაუქმებულა და ძალაშია, პრივატიზებული სახელმწიფო ქონების დოკუმენტაციის კანონიერების შემოწმების უფლება, სასამართლოს გარდა, „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ 30.05.1997წ. კანონის 11-ე მუხლის თანახმად კოორდინირებული წესით მხოლოდ საქართველოს კონტროლის პალატას გააჩნდა. პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების წესის თანახმად, სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისას მყიდველზე საკუთრების უფლება გადადიოდა თანხის მთლიანად გადახდის, საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემის და საჯარო რეესტრში ან შესაბამის მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის შემდეგ, ხოლო იმ შემთხვევაში თუ მყიდველს უნდა შეესრულებინა გარკვეული ვალდებულებები, 9 მყიდველს საკუთრების უფლება ეძლეოდა ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების პირობით. შესაბამისად, მოცემულ შმეთხვევაში სახეზეა პირობადადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რადგან გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომა დამოკიდებულია სამომავლო პირობაზე. უკვე აღინიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.2007წ. განკარგულებით შპს „...“ სახელმწიფოს საკუთრებაში რიცხული ქონების გადაცემის პირობად განისაზღვრა შპს-ს მიერ ნასყიდობის ფასის - 10000 აშშ დოლარის გადახდა და მის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების სახელმწიფოსათვის უსასყიდლო გადაცემა. აღნიშნული დათქმა წარმოადგენდა შპს „...-ის“ სახელზე საკუთრების გადასვლის პირობას. პირობადადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფოსა და პირს შორის ქონების გაცვლის შესაძლებლობას, სახელმწიფოსა და შპს ‘’...-ს’’ შორის ხელშეკრულებები დაიდო 2007 წელს, ხოლო „სახელმწიფო ქონების ტოლფასი ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში გადმოცემის სანაცვლოდ, ფიზიკური ან/და კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის სახელმწიფო ქონების საკუთრებაში გადაცემის წესისა და პირობების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ბრძანება, რომელიც ითვალისწინებს სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას, მხოლოდ 07.09.2010წ. გამოიცა („სახელმწიფო ქონების შესახებ“ 21.07.2010წ. კანონის მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის, აგრეთვე 46-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ქონების გაცემის წესი მისი ტოლფასი ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში გადმოცემის სანაცვლოდ განისაზღვრება საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ბრძანებით). საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს არა თუ კვალიფიკაციის შეცვლას, არამედ უმაღლესი სახელმწიფო ორგანოს სამართლებრივი აქტით დადგენილი სამართლებრივი ურთიერთობის გადახედვას, რაც სცილდება საგადასახადო ორგანოსათვის საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით (ანალოგიური შინაარსის მქონე 22.12.2004წ. საგადასახადო კოდექსის 104.6 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით) გათვალისიწინებული უფლებამოსილების ფარგლებს. აღნიშნულის თაობაზე საქარველოს საგადასახადო ომბუდსმენის 19.05.2014წ. N 02-138/05 მიმართვის მიუხედავად საქართველოს ფინანასთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს მიერ არ იქნა მხედველობაში მიღებული 17.09.2010წ. საგადასახადო კოდექსის იმჟამად მოქმედი 42-ე მუხლის მე-5 ნაწილის და საქართველოს მთავრობის 23.02.2011წ. N92 დადგენილების 7.10 მუხლის საფუძველზე საგადასახადო ომბუდსმენის რეკომენდაცია გადამხდელის უფლების აღდგენის შესახებ. „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ’’ კანონის, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 20.09.2004წ. N1-1/102 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ’’ დებულების, საქართველოს პრეზიდენტის 13.02.07წ. №55 განკარგულების, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 19.02.07წ. ბრძანების და ნოტარიულად დამოწმებული პირობადადებული ნასყიდობის 10 ხელშეკრულების (23.03.07წ.) საფუძველზე, შპს ‘’...-მა’’ მიიღო საკუთრებაში ქ. თბილისში, ... ქ. №4-ში მდებარე შენობა (456,31 კვ.მ.), საპრივატიზაციო თანხად 10000 აშშ დოლარი განისაზღვრა. შპს ‘’...-მა’’ ნოტარიალურად დამოწმებული 05.03.2007წ. ხელშეკრულებით უსასყიდლოდ გადასცა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ქ. თბილისში, ... მდებარე ქონება. 17.09.2010წ. საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის ‘’ბ’’ ქვეპუნქტზე მითითებით, რომელიც ითვალისწინებს სამეურნეო ოპერაციის ფორმისა და შინაარსის გათვალისწინებით კვალიფიკაციის შეცვლის შესაძლებლობას, თუ ოპერაციის ფორმა არ შეესაბამება მის შინაარსს, შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის მიერ ოპერაცია დაკვალიფიცირდა ბარტერულ ოპერაციად, რომელიც საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 161.7 მუხლის და 18.10 მუხლის საფუძველზე გადასახადით დაიბეგრა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ოპერაციის კვალიფიკაციის შეცვლა შესაძლებელია იმ შემთხვევაში თუ სამეურნეო ოპერაცია თავისი არსით ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის მოთხოვნებს. 73-ე მუხლის მე-9 ნაწილი არ იძლევა მართლზომიერი გარიგების კვალიფიკაციის შეცვლის შესაძლებლობას, ის ეხება ბათილ, ნების ნაკლის მქონე გარიგებებს, მათ შორის თვალთმაქცურ და მოჩვენებით გარიგებებს (სუს 14.03.2017წ. Nბს-702-695(2კ16) განჩინება) და არა მართლზომიერ გარიგებებს, რომელთა შინაარსიც შეესაბამება მისივე ფორმას. ოპერაციის შინაარსის და ფორმის შესაბამისობა ურთიერთობის მარეგულირებელი კანონმდებლობით დგინდება. მხარეთა რეალური ნების შესწავლის გარეშე არ დაიშვება გარიგების კვალიფიკაციის შეცვლა. დაუშვებელია მხარის რეალური ნების იგნორირება, თუ არ არის საკმარისად დიდი ალბათობა იმისა, რომ მხარე თვალთმაქცობს ან ცდება თავისი ნების გამოხატვაში. ხელშეკრულების ფორმისა და მხარეთა ნებას შორის შესაბამისობის გარკვევა ხდება იმ კანონმდებლობის საფუძველზე, რომლითაც რეგულირდება კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა. ამ ნორმატიული აქტების გამოყენებით ხდება კონკრეტული სამართლებრივი კონსტრუქციის ფორმის ნორმატიულად დადგენილი შინაარსისა და მხარეთა ფაქტობრივი ნების შეპირისპირება. ფორმა წარმოადგენს მხარეთა შეთანხმების კანონმდებლობით დადგენილ შინაარსს, ხოლო შინაარსი კი მხარეთა რეალურ ნებას. მოცემულ შემთხვევაში არ იკვეთება ნების ნაკლი, გარიგების დადება მხოლოდ მოსაჩვენებლად (მოჩვენებითი გარიგება), იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოყვეს (სკ-ის 56.1 მუხ.) ანუ მესამე პირის, ამ შემთხვევაში სახელმწიფოს მოსატყუებლად, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში თავად არის გარიგების ერთ-ერთი მხარე. მხარეებს შორის პირობადადებული ნასყიდობის და უსასყიდლოდ ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების დადების პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას და შესაბამისად ხელშეკრულებების დადების მომენტში არ არსებობდა სახელმწიფოს მოტყუების გადასახადის გადასახადებისაგან თავის არიდების მიზანი, ოპერაციის მითითებული ფორმითა და შინაარსით განხორციელება, რომლის ინიციატორებიც სახელმწიფო ორგნოები იყვნენ, მიზნად არ ისახავდა საგადასახადო კოდექსით დადგენილი საგადასახადო ვალდებულებებისაგან თავის არიდებას. ამასთანავე, ნაკლები 11 გადასახადის გადახდის მიზანი ყოველთვის არ იწვევს გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევას. ადგილი არ აქვს აგრეთვე სხვა გარიგების დაფარვას (თვალთმაქცური გარიგება) და შესაბამისად დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესების გამოყენებას (სკ-ის 56.2 მუხ.). მოჩვენებითი (სიმულირებული) გარიგება შედეგად იწვევს დამალული გარიგების წესების მოქმედებას. უკვე აღინიშნა, რომ სახელმწიფო ქონების განკარგვის დროს მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას, ხოლო დაფარული გარიგების წესების გამოყენება შესაძლებელია თუ ის მართლზომიერია და ამ საფუძვლით ნამდვილია მაშინ, როდესაც კანონით დადგენილი წესის (ამ შემთხვევაში სახელმწიფო ქონების განკარგვის მომწესრიგებელი კანონმდებლობის) დამრღვევი გარიგება, სკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად ბათილია. საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილება შეცვალოს სამეურნეო ოპერაციის კვალიფიკაცია შესაბამისი პირობების არსებობისას გულისხმობს იმას, რომ განსაზღვრული კვალიფიკაცია შესაბამისობაში უნდა იყოს მოქმედ კანონმდებლობასთან, რადგანაც შესაბამის პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის ნორმები გამოიყენებოდა საპრივატიზაციო კანონმდებლობით დაშვებული სახელმწიფო ქონების განკარგვის სახეების მიმართ, შესაბამისად კვალიფიკაციის შეცვლის პირობას არ ქმნიდა სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ქონების გაცვლის წესები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ოპერაციის ფორმის და შინაარსის შეუსაბამობის, კვალიფიკაციის შეცვლის საჭიროების მტკიცების ტვირთი აკისრია აღნიშნულის შესახებ აქტის გამომცემ ორგანოს. სზაკ-ის მე-5 მუხლის თანახმად ადმინისტრაციულ ორგანოს არა აქვს უფლება კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება, სასკ-ის მე-17 მუხლის მიხედვით აქტის კანონიერების მტკიცების ტვირთი ეკისრება აქტის გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოს. სადავო აქტებით არ დასტურდება ისეთი გარემოების არსებობა, რომელიც მიუთითებს ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ შეთანხმებაზე, ეკონომიკური რეალობის, შინაარსის და სამართლებრივი ფორმის შეუსაბამობაზე, მოცემულ შემთხვევაში ოპერაციის ფორმა შეესაბამება მის შინაარსს. ბარტერულ ოპერაციაში იგივე ღირებულების ობიექტებს შორის ნატურალური გაცვლაა, გარიგება იდება ერთდროულად ერთი ხელშეკრულების ფარგლებში. მოცემულ შემთხვევაში მხარეებმა ცალკეული და ურთიერთდამოუკიდებელი ხელშეკრულებების ფარგლებში განახორციელეს სახელშეკრულებო ავტონომიით მინიჭებული უფლებამოსილებები, პირობადადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების საფუძველზე და მის შესასრულებლად, მართლზომიერია. განსაზღვრული შედეგის დადგომისთვის პირს კერძო ავტონომიის ფარგლებში თავისი ნების რეალიზებისთვის შეუძლია გამოიყენოს კანონით აუკრძალავი ნებისმიერი ფორმა, არჩევანისას ის ითვალისიწინებს თავისი ქონების დაცვის ხარისხს, კონტრაჰენტისა და სამართლებრივი კონსტრუქციის ფაქტორს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ 12 საგადასახადო ოპტიმიზაციის კანონიერი საშუალებების გამოყენება სავსებით ბუნებრივია, ამის საწინააღმდეგო იქნებოდა გადასახადების მაქსიმალური ოდენობით გადახდის, საუარესო საგადასახადო შედეგებისადმი გადამხდელის მისწრაფება. დაუშვებელია პასუხისმგებლობის დაწესება გადამხდელის ისეთი მოქმედებისათვის, რომლებიც იდება გადამხდელის კანონიერი უფლებების, მიკუთვნებული კანონიერი შეღავათების ფარგლებში, რომელიც კანონიერ საფუძველზე იძლევა გადასახადისაგან გათავისუფლების პირობას. ამდენად, მოცემული სამართლებრივი თავისუფლების ფარგლებში მიზნის მიღწევის ერთერთი კანონიერი გზის არჩევა არ უნდა იწვევდეს მის ავტომატურ მოდიფიცირებას დაბეგვრას დაქვემდებარებული ხელშეკრულების სახეობად, მითუმეტეს კანონსაწინააღმდეგო მიზნისა და ფორმის არარსებობის შემთხვევაში. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა სსკ-ის 399.2 მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა (საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი, სკ-ის 521-ე მუხ.) და არასწორად განმარტა კანონი. სააპელაციო სასამართლომ სრულად არ გამოიკვლია საქმის გარემოებები, სათნადოდ არ დაასაბუთა გასაჩივრებული განჩინება, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს. ამდენად, საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს. საქმის მასალების თანახმად, მოსარჩელე ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში ითხოვდა სადავო აქტების ბათილად ცნობას დღგ-ს, მოგების და ქონების გადასახადის დარიცხვის ნაწილში, მოსარჩელე თვლიდა, რომ აღნიშნული გადასახადების ნაწილში შპს-ს არამართლზომიერად აქვს დარიცხული თანხა - ჯამში 63 369 ლარი. შესაბამისად, სწორედ ამ ოდენობით განისაზღვრა პირველი ინსტანციის სასამართლოში დავის საგნის ღირებულება, რაც სსკ-ის 39.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ქმნიდა სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის სახით - 1901,07 ლარის (დავის საგნის ღირებულების 3%) გადახდის საჭიროებას, თუმცა სარჩელზე გადახდილ იქნა ჯამში 1905 ლარი (100 + 1805), აღნიშნულიდან გამომდინარე, ზედმეტად გადახდილი თანხა - 3,93 ლარი (1905-1901,07) უნდა დაექვემდებაროს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაბრუნებას. საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში დავის საგნის ღირებულება შემცირდა, რადგან 11.07.2018წ. გამართულ სასამართლო სხდომაზე კასატორის საგანმკარგულებლო უფლებამოსილების მქონე წარმომადგენელემა - თ. მ-ემ (რწმუნებულება 19.02.2018წ., N...; 25.06.2018წ. N...) დააზუსტა მოთხოვნები და აღნიშნა, რომ სადავო აქტებს ასაჩივრებს მხოლოდ დღგ-სა და მოგების გადასახადის დარიცხვის ნაწილში და არ ასაჩივრებს 16.06.2014წ. N295 საგადასახადო მოთხოვნას, აგრეთვე არ ითხოვს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მისთვის დაკისრებული ბაჟის მოწინააღმდეგე მხარეთათვის დაკისრებას. 16.06.2014წ. N296 საგადასახადო მოთხოვნის მიხედვით, შპს „...-ს“ დღგ-სა და მოგების გადასახადი დაერიცხა ჯამში 61963 ლარი (31683 + 30280). ვინაიდან კასატორის წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ 13 სადავო აქტების გასაჩივრება ხდება მხოლოდ აღნიშნული გადასახადების დარიცხვის ნაწილში, დავის საგნის ღირებულება საკასაციო სასამართლოში განისაზღვრა - 61 963 ლარით. აღნიშნული, სსკ-ის 39.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქმნიდა სახელმწიფო ბაჟის - 3098,15 ლარის (საკასაციო სასამართლოში დავის საგნის ღირებულების 5%) გადახდის საფუძველს, თუმცა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილ იქნა -3390,40 ლარი, რის გამოც ზედმეტად გადახდილი თანხა - 292,25 ლარი (3390,40-3098,15) უნდა დაექვემდებაროს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გადამხდელისათვის დაბრუნებას. სსკ-ის 53.1 მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამდენად, მართალია განსახილველ შემთხვევაში მოწინააღმედე მხარეები - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და სსიპ შემოსავლების სამსახური, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გათავისუფლებულები არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, თუმცა აღნიშნული არ გამორიცხავს მათი, როგორც მოწინააღმდეგე მხარეების, ვალდებულებას სარჩელის დაკმაყოფილებისას აანაზღაურონ სარჩელზე (საჩივარზე) გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი. ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი: საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და გადაწყვიტა 1. შპს „...“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს; 2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 16.03.2016წ. გადაწყვეტილება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება; 3. შპს „...“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს; 4. ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 24.12.2013წ. N67953 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 24.12.2013წ. N7-1089 საგადასახადო მოთხოვნა,სსიპ შემოსავლების სამსახურის 24.02.2014წ. N10256 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 16.06.2014წ. N30236 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 16.06.2014წ. N7-296 საგადასახადო 14 მოთხოვნა შპს „...“ 61963 ლარის დარიცხვის ნაწილში; 5. ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 23.05.2014წ. N7575/2/14 გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „...“ საჩივარი არ დაკმაყოფილდა 61963 ლარის დარიცხვის გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში; 6. სსიპ შემოსავლების სამსახურს და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სოლიდარულად დაეკისროთ ბ. კ-ისთვის (პ.ნ....) მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 100 ლარის ანაზღაურება, ა. ჯ-ისთვის (პ.ნ....) - 1801,07 ლარის ანაზღაურება, თ. მ-ისათვის (პ.ნ. ...) – 3098,15 ლარის ანაზღაურება; 7. ა. ჯ-ს (პ.ნ....) დაუბრუნდეს სარჩელზე 11.02.2015წ. N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1 805 ლარის ნაწილი, - 3,93 ლარი, როგორც ზედმეტად გადახდილი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150; 8. თ. მ-ეს (პ.ნ....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 16.09.2016წ. N0 საგადასახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 3390,40 ლარის ნაწილი, - 292,25 ლარი, როგორც ზედმეტად გადახდილი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150; 9. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე ვ. როინიშვილი 15 ნუგზარ სხირტლაძე პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამართლებრივი ასპექტები winamdebare publikacia Seqmnilia evrokavSirisa da gaeros daxmarebiT. mis Sinaarsze pasuxismgebelia mxolod avtori da misi Sinaarsis evrokavSiris da gaeros adamianis uflebaTa umaRlesi komisris ofisis poziciad aRqma dauSvebelia. ‫ږڍڊڌږڅڏډڊڜڍچډچډڏڙژڍڕڅچڅڑڅڌ‬ თბილისი 2017 წიგნი ეძღვნება პირადი ცხოვრების დაცვის მნიშვნელოვან ასპექტს – პერსონალური მონაცემების დაცვას, რომელიც მისი სიახლის გამო ნაკლებად არის შესწავლილი და თეორიულ გააზრებას და პრაქტიკულ გადაწყვეტას საჭიროებს. ავტორის მიერ გაანალიზებულია ამ პრობლემატიკის აქტუალური საკითხების ფართო სპექტრი, სასამართლოს როლი პერსონალური მონაცემების დაცვაში, თუმცა, ცხადია, ნაშრომს არ აქვს მრავალწახნაგოვანი თემის სრული, კომპლექსური ამოწურვის პრეტენზია, მისი მიზანია შეაჯეროს ამ პრობლემის კვლევის შედეგები. ავტორი ყურადღებას ამახვილებს, ამჟამად ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში მყოფ, მონაცემთა დაცვის სამართლებრივი რეჟიმის მნიშვნელოვან და სადავო საკითხებზე, აყალიბებს მათი განვითარების და გადაჭრის რეკომენდაციებს. ანალიზისათვის შერჩეულია თემატიკის აქტუალური საკითხები, თუმცა თემის ზოგი სეგმენტის ფრაგმენტული განხილვით ხდება ნაკლებადშესწავლილი პრობლემატიკის მონიშვნა, მოწვევა კვლევების ჩატარებაზე. ინფორმაციული თვითგამორკვევის საფუძველზე აგებული პერსონალური მონაცემების დაცვის სისტემა, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მაღალი ხარისხი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ინდივიდუალურ, კვალიფიციურ მიდგომას საჭიროებს. წიგნში გაშუქებულ საკითხებს აქვს არა მხოლოდ თეორიული, არამედ პრაქტიკული მნიშვნელობა. ნაშრომი დახმარებას გაუწევს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის საკითხებით დაინტერესებულ პირებს უკეთ ჩაწვდნენ მონაცემების სამართლებრივი დაცვის არსს, მის დანიშნულებას. winamdebare gamocemaSi/naSromSi warmodgenili masala da mosazrebebi SesaZlebelia ar gamoxatavdes/emTxveodes evrokavSiris an gaerTianebuli erebis organizaciis adamianis uflebaTa umaRlesi komisris ofisis mosazrebebs/pozicias da maTze pasuxismgebelia mxolod masalis/statiis avtori. რედაქტორები: მ. ცაცანაშვილი – სამართლის დოქტორი, მ. ბიჭია – სამართლის დოქტორი redaqtorebi: m. cacanaSvili - samarTlis doqtori, m. biWia - samarTlis doqtori ISBN © GIZ, 2017 ISBN © GIZ, 2017 სარჩევი შესავალი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 პერსონალური მონაცემების საერთაშორისო-სამართლებრივი რეგულირება . . 13 პერსონალური მონაცემების დაცვის ეროვნული სისტემები . . . . . . . . . . . 17 პერსონალური მონაცემების სამართლებრივი დაცვის ტიპები . . . . . . . . . . 23 პერსონალური მონაცემის ცნება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 მგრძნობელობის (ნების) კრიტერიუმი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 განსაკუთრებით მგრძნობიარე პერსონალური მონაცემები . . . . . . . . . . . 32 ბიომეტრიული მონაცემები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 პერსონალური მონაცემების დაცვა შრომით ურთიერთობებში . . . . . . . . . 41 იდენტიფიკაციის (ინტერესის) კრიტერიუმი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 ჟურნალისტურ და სხვა შემოქმედებით საქმიანობაში პერსონალური მონაცემების დამუშავება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 მონაცემთა დაცვის სუბიექტი და მისი უფლებების დაცვა . . . . . . . . . . . . 65 უფლების დაცვის ორგანო . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 ინფორმაციული თვითგამორკვევის ფაქტორი მონაცემების დაცვაში . . . . . . 79 მონაცემთა დამუშავების მიზანი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 პერსონალური მონაცემების მეორადი გამოყენება . . . . . . . . . . . . . . . . 98 მონაცემების სათადარიგო დაგროვება. მონაცემთა შენახვა და გამოყენება . . . 102 ვიდეოდაკვირვება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 მონაცემთა გაერთიანების პროცედურა და უნივერსალური საიდენტიფიკაციო კოდი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 დნმ-ის მონაცემები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 ნაგულისხმევი თანხმობა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 3 სასამართლო ხელისუფლების გამჭვირვალობა და პერსონალური მონაცემების დაცვა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 ინფორმაციის თვისებები და საიდუმლოება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 ნდობის ფაქტორი მონაცემთა დაცვაში . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 საკუთრების უფლება მონაცემებზე . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 კერძო ცხოვრების დაცვის პრიორიტეტი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნება და პერსონალური მონაცემების დაცვა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 სასამართლო გადაწყვეტილებების სისტემატიზაცია საინფორმაციო ტექნოლოგიების მეშვეობით . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნების საკითხების მიმართ . . . . 201 პერსონალური მონაცემების დაცვა ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებში . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 4 შესავალი პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცვის უფლება საერთაშორისო და ეროვნულ დონეზე საყოველთაოდ აღიარებული უფლებათაგანია. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი აღიარებს პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლებას, ადგენს ამ უფლების განხორციელების გარანტიებს. აღნიშნულის მიუხედავად, ევროპული სახელმწიფოების კონსტიტუციები, როგორც წესი, ამ უფლების ცალკეული ასპექტების გარანტიებით შემოიფარგლება (მაგ. გერმანია), ან საერთოდ არ ახსენებს ამ უფლებას (მაგ. საფრანგეთი), რაც განაპირობებს ამ ქვეყნების საკონსტიტუციო იუსტიციის ორგანოების მიერ შესაბამისი კონსტიტუციის ცალკეული დებულებების განვრცობითი განმარტებით ამ უფლების სხვადასხვა ასპექტების სრული მოცულობით დაცვას. კერძო ცხოვრების უფლების დაცვის გარანტიები, ძირითადად, ევროპული ქვეყნების საკანონმდებლო დონეზე გვხვდება. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება გარანტირებულია საქართ ველოს კონსტიტუციით, კერძოდ, ძირითადი კანონის მე-20, 41-ე და სხვა მუხლების დანაწესებით. საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლების დამცავი ერთიანი კანონი არ არსებობს, ამ უფლების დამცავი ცალკეული დებულებები სხვადასხვა საკანონმდებლო აქტშია დივერსიფიცირებული. კერძო ცხოვრების სრული დაცვა, მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, შესაძლებელია არა მხოლოდ კერძო, არამედ საჯარო სფეროს მომწესრიგებელი კანონებით. უკანასკნელთა შორის განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” 28.12.11წ. კანონი (შემდგომში კანონი), სზაკ-ის მე-3 თავი, რომელიც ითვალისწინებს პირადი საიდუმლოების, პერსონალური მონაცემების დაცვის მნიშვნელოვან დებულებებს. პერსონალური მონაცემების შესახებ დავები მოქალაქეებს, კომპანიებსა და სახელმწიფოს შორის წესრიგდება „privacy” („ფრაივესის” უფლების) კონცეფციის ფარგლებში. ინფორმაციულ სფეროში საზოგადოებრივი ურთიერთობების განვითარება განაპირობებს კერძო ცხოვრების კონსტიტუციური უფლების კომპ ლექსური სტრუქტურის ახალი ელემენტის – პერსონალურ მონაცემთა დაცვაზე უფლების ფორმირების პროცესის გააქტიურებას, რომელიც ამყარ ებს ბაზისს ადამიანის კომუნიკაციისათვის და უკავშირდება ძირითად კომუნიკაციურ უფლებებს (აზრის თავისუფლება, ბინის ხელშეუხებლობა, სატელეფონო საუბრების, მიმოწერის საიდუმლოება და სხვ.). ადამიანის კერძო (პირადი) ცხოვრების უფლება გვარეობითი ცნებაა. ის შე- 5 იცავს: პირად და საოჯახო საიდუმლოებას, სატელეფონო საუბრების, მიმოწერის, საფოსტო, სატელეგრაფო და სხვა მონაცემების, დღიურის, პირადი ქაღალდების, აღსარების და სხვა საიდუმლოებას, ღირსებას, რეპუტაციას, ბინის ხელშეუხებლობას და სხვა. კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის ინსტიტუტი – ინდივიდის ცალკეული უფლებამოსილებებისაგან შემდგარი, თავისი სტრუქტურით რთული სამართლებრივი კონსტრუქციაა. ამ სფეროში საზოგადოებრივ ურთიერთობათა მუდმივი განვითარების გამო, უფლებამოსილებათა ეს ჩამონათვალი არ არის ამომწურავი. სადღეისოდ ყალიბდება კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის კომპლექსური კონსტიტუციური უფლების სტრუქტურის ახალი ელემენტი – უფლება პერსონალური მონაცემების დაცვაზე, შესაბამისად არსებობს ამ უფლების შინაარსის, მისი ბუნების ახსნის, მისი როლის და ადგილის დასაბუთების საჭიროება. ამ სფეროში ძირითადი ცნებების და პრინციპების არასაკმარისი თეორიული და პრაქტიკული დამუშავება, რასაც ერთვის ტექნიკური და ტექნოლოგიური პრობლემატიკისაკენ ერთგვარი გადახრა, აფერხებს პიროვნების ინფორმაციული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის, მონაცემთა ბრუნვის სრულყოფილი, კომპლექსური სამართლებრივი რეგულირების მექანიზმის შექმნას, პერსონალური მონაცემების დაცვის, როგორც სამართლის სისტემის მნიშვნელოვანი დემოკრატიული ინსტიტუტის, ჩამოყალიბებას. ვინაიდან პერსონალური მონაცემის დაცვის უფლების შინაარსი უკავშირდება კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობას, არის ამ კონსტიტუციური უფლების ერთ-ერთი ელემენტი, პერსონალური მონაცემების დაცვის პრობლემა განიხილება „კერძო ცხოვრების” და „პირადი საიდუმლოების” დაცვის პრიზმაში, ამასთანავე მონაცემთა დაცვის ნორმები არის ბევრად უფრო ფართო საინფორმაციო სამართლებრივი ნორმების ქსელის ნაწილი. ინფორმაციის მასიური ურთიერთგაცვლის პირობებში განვითარებად საზოგადოებაში პერსონალური მონაცემების დაცვის თემა განსაკუთრებული დინამიკით და პერმანენტული მნიშვნელობის ზრდით სულ უფრო ცხადად იკვეთება. სახელმწიფო საიდუმლოებისაგან განსხვავებით, პირადი საიდუმლოების დაცვა ძველ დროში ზნეობრივი დაცვით შემოიფარგლებოდა და ძირითადად უკავშირდებოდა მკურნალობას (მაგ. ჰიპოკრატე (დაახლ. 400წ. ქრისტეს შობამდე) მოითხოვდა პაციენტის მკურნალობის შედეგად მიღებული ინფორმაციის საიდუმლოდ შენახვას), ფილოსოფიას (პითაგორა (დაახლ. 500წ. ქრისტეს შობამდე) აკისრებდა თავის მოწაფეებს საიდუმლოების შენახვის მოვალეობას), ღვთისმსახურებას. ძვ. რომში პირადი საიდუმლოების სფეროს დაცვა, ძირითადად, შეურაცხყოფის შესახებ დაშვებულ სარჩელებთან დაკავშირებით 6 იკვეთებოდა.1 შემდგომ ეპოქებში პირადი სფეროს დაცვა მჭიდროდ უკავშირდება საცხოვრებლის ხელშეუხებლობის დაცვას, პატივის ხელყოფისაგან დაცვას. პიროვნული უფლებების დაცვა შეიცავს პირადი საიდუმლოს სფეროს დაცვას, რომელიც მანამდე მნიშვნელოვანწილად იყო მოცული საოჯახო, კორპორატიული (კერძოდ, რელიგიური, პროფესიული) და სხვა სახის კოლექტიური საიდუმლოებებით. „ფრაივესის” (ინგლ. privacy – საიდუმლო, განმარტოება, კერძო ცხოვრება) კონცეფცია დასავლურ ტრადიციას ემყარება და თავდაპირველად მხოლოდ ტერიტორიულ – სივრცით ნიშანს ატარებდა („ჩემი სახლი ჩემი ციხე-სიმაგრეა”, „ყველას აქვს უფლება დარჩეს მარტო საკუთარ თავთან”). ამას ემატებოდა სხვა ფიზიკური ანკლავიც, მაგ. ინდივიდის კუთვნილი უძრავი ქონება (მიწის ნაკვეთი, სახლი), ან მის მიერ დაკავებული ფიზიკური სივრცე (მაგ. ნომერი სასტუმროში), როგორც პრივატულობის სფეროს აუცილებელი პირობა. ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 60-იან წლებში აშშ-ს უმაღლესი სასამართლო თავის გადაწყვეტილებებში მისდევდა პრინციპს, რომლის მიხედვით ადამიანის კერძო ცხოვრებას შეიძლება მიეკუთვნოს მხოლოდ ის, რაც ხდება მისი საცხოვრისის კედლებში. სადღეისოდ ეს პრინციპი გამოუსადეგარია, მობილური ტელეფონის გამოყენებით ოპერატორი იგებს ინფორმაციას თქვენი ადგილსამყოფელის შესახებ, საკრედიტო ბარათის გადახდით ბანკისათვის იმთავითვე ცნობილი ხდება შენაძენის შესახებ, ელემენტარული კომპიუტერული შეტყობინება ადვილად იკითხება მესამე პირების მიერ. ადამიანს, ფიზიკური ანკლავის გარდა, უწევს ცხოვრება ინფორმაციულ სივრცეში, ადამიანი ინფორმაციის მთავარი წყაროა და ამავე დროს ინფორმაციის მომხმარებელიც. იგი დაინტერესებულია ინფორმაციული სივრცის ცირკულაციით, რადგანაც ეს მისი, როგორც გონიერი არსების, ცხოვრების აუცილებელი პირობაა. ადამიანს აქვს უფლება აკონტროლოს პერსონალური ინფორმაციის ცირკულაცია პერსონალურ სივრცესა და გარე სამყაროს შორის. ეს მისი ბუნებრივი უფლებაა და „ფრაივესის” კონცეფცია ამჟამად, ტერიტორიულ-სივრცით ნიშანთან ერთად, ინფორმაციულ- სივრცითი ნიშნითაც ხასიათდება. „ფრაივესის” სამართლებრივი ცნება ამერიკული სამართლის პირმშოა. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის ფორმალური, იურიდიული დაცვის მექანიზმები პირველად, მეოცე საუკუნეში, შეერთებული შტატების სამართალში ჩნდება. თუმცა ის ინტელექტუალური და ისტორიული წინაპირობები, რომლებიც იურიდიულ მექანიზმებს დაედო საფუძვლად, უძველეს ხანაშივე არსებობდა. რაინარდ ვ. ფონ მაისი „პირადი საიდუმლოების სფერო და მისი დაცვა სამართალწარმოების პროცესში”, მ.ბიჭიას თარგმანი, თბ., 2014, გამომც. „მერიდიანი”, გვ.80-81. 1 7 ბერძნული და რომაული პოლიტიკური ფილოსოფიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი გახლდათ კერძო და საჯარო სფეროების ერთმანეთისაგან გამიჯვნა. სოკრატეს და არისტოტელეს დროიდან მიმდინარეობს დისკუსიები პიროვნებისა და სახელმწიფოს როლის შესახებ, რამაც გარკვეულწილად გამიჯნა კერძო და საჯარო სფეროები. მიუხედავად იმისა, რომ განსხვავება და საზღვრები კერძო და საჯარო სფეროებს შორის მუდმივად სადავოა, სოციალურ, პოლიტიკურ და სამართლებრივ თეორიებში, იგი მაინც არსებობს.2 აშშ-ს კონსტიტუციაში საამისოდ ყველა პირობის არსებობის მიუხედავად, აშშ-ს სასამართლო სისტემაში პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის შესახებ ნორმამ საერთო პრინციპის სახით მხოლოდ მე-19 საუკუნის ბოლოს მოიკიდა ფეხი (მანამდე სასამართლო დაცვა ხორციელდებოდა მკვეთრად დაკონკრეტებული საფუძვლებით, რომლებიც უმთავრესად რეპუტაციის ან ღირსების შეურაცხყოფის ფაქტებს უკავშირდებოდა). გარდატეხა ამ სფეროში უკავშირდება ბოსტონელი ადვოკატის ს. უორენის და აშშ-ს უმაღლესი სასამართლოს მომავალი წევრის ლ. ბრანდეისის თანაავტორობით 1890წ. ჰარვარდის სამართ ლებრივ ჟურნალში გამოქვეყნებულ სტატიას „უფლება პრივატულობაზე”, რომელშიც საბუთდებოდა მოსაზრება, რომ დიფამაციის, ხელშეუხებლობის დარღვევის შესახებ და სხვა სასამართლო საქმეები შეიცავენ ინდივიდის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის შესახებ უფლების აღიარებას. ამგვარი ნორმის სასამართლო პრაქტიკაში დამკვიდრების შემდეგ მან საყოველთაო აღიარება ჰპოვა. ს. უორენის და ლ. ბრანდეისის იდეათა თანახმად, ამერიკის სასამართლოები იძულებული გახდნენ გაეფართოვებინათ დელიქტთა ტრადიციული ტიპების წრე და ჩაერთოთ მასში ინდივიდის „კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების” („right of privace”) დარღვევისათვის დამახასიათებელი ფაქტობრივი გარემოებების ახალი სახეობები. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება, როგორც დამოუკიდებელი და განცალკევებული კონცეფცია, მომდინარეობს დელიქტური სამართლის სფეროდან, რომლის თანახმადაც, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებაში უკანონო ჩარევით გამოწვეული ზიანისათვის სარჩელის აღძვრის ახალი საფუძველი იქნა აღიარებული.3 საყოველთაოდ მიჩნეულია, რომ არცერთ პუბლიკაციას ისე არ უმოქმედია სამართლის განვითარებაზე, როგორც ს. უორენისა და ლ. ბრანდეისის სტატიას, რომელიც ცვალებადი მორალური პრინციმ. ოქრუაშვილი „პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა”, 2005წ., თავისუფლების ინსტიტუტი, გვ. 9. 3 უ. კილკელი „პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება”, 2005 წ., შპს „პეტიტი”, გვ. 11. 2 8 პისაგან სამართლებრივი პრინციპის განვითარების წარმატებულ მცდელობას წარმოადგენს.4 კერძო ცხოვრებაში, როგორც წესი, იგულისხმება ადამიანის პირადი, ინტიმური, ოჯახური, საყოფაცხოვრებო და სხვა ურთიერთობები, რომელსაც თვით ინდივიდი აკონტროლებს, კერძო ცხოვრება არის პიროვნების ერთგვარი სუვერენობა, რომელიც მისი ცხოვრების ხელშეუხებლობას ნიშნავს. საქართველოს კონსტიტუციით არ არის გათვალისწინებული ტერმინი „პირადი საიდუმლოება”, თუმცა 41.2 მუხლში აღნიშნულია „კერძო საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაცია”, აგრეთვე 20.1 მუხლში „პირად ცხოვრებაზე” მითითება გულისხმობს პირადი საიდუმლოებისთვის განკუთვნილ ინფორმაციას5. ის გარემოება, რომ ნორმატიული აქტები არ შეიცავენ „პირადი (კერძო) ცხოვრების” დეფინიციას, სავსებით გასაგებია, კერძო ცხოვრების სფეროში ადამიანებს შორის ურთიერთობები, ძირითადად, ზნეობის ნორმებით რეგულირდება. ეტიმოლოგიური თვალსაზრისით, ტერმინს „კერძო” უპირისპირდება „საჯარო”, „სახელმწიფო”, ძირითადად, იყენებდნენ მხოლოდ „პირადი ცხოვრების” და არა „კერძო ცხოვრების ტერმინს”6. შეიძლება ითქვას, რომ პირადი არის პირთან დაკავშირებული, კერძო („Privatum”) უფრო ფართო ცნებაა, ვიდრე პირადი, უკანასკნელი მის ნაწილად აღიქმება და პიროვნული ინტერესებით შემოიფარგლება. ყველა პირადი არის კერძო, მაგრამ არა პირიქით.7 უფრო დაწვრილებით ხსენებული სტატიის შესახებ იხ. მ. ოქრუაშვილი, დასახელებული ნაშრომი, გვ.10-19. 5 პირადი ცხოვრების დაცვის გარანტიები მოცემულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-16, მე-20, 41-ე მუხლებში. 6 კანონმდებლობა არ იცნობს ტერმინების „კერძოსა” და „პირადის” დეფინიციას, არ ახდენს ამ ცნებების გამიჯვნას (ასეთი გამიჯვნა არც სასამართლო პრაქტიკაში შეინიშნება), ტერმინი „პირადი” კანონმდებლობაში უმეტესად პირადულის აღსანიშნავად გამოიყენება. ასე მაგ. კონსტიტუციის მე-20 მუხლით დაცულია ყოველი ადამიანის პირადი ცხოვრება, პირადი საქმიანობის ადგილი, პირადი ჩანაწერი და მიმოწერა, ანუ აღნიშნული მუხლის მიზანია ზოგადად პირადი სფეროს დაცვა. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, სისხლის სამართლის და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსები ასევე იყენებენ ტერმინს – „პირადი”. „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” (8.1 მუხ.), „ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” (მე-12 მუხ.), „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ” საერთაშორისო პაქტის (17.1 მუხ.) ქართულ თარგმანში მითითებულია პირადი ცხოვრების დაცვაზე, თვითნებური ჩარევის დაუშვებლობაზე. 7 აღსანიშნავია, რომ კერძო ცხოვრების არსის გამოკვეთას ემსახურება რიგი თეორია, კერძოდ, შეზღუდული ხელმისაწვდომობის შესახებ თეორია, „კონტროლის შესახებ” თეორია, „მოზაიკის” თეორია, სპეციფიური როლების შესახებ თეორია და სხვ. (უფრო დაწვრილებით იხილეთ მ. ბიჭია, „პირადი ცხოვრების დაცვა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის მიხედვით”, გამომც. „ბონა კაუზა”, 2012, გვ.46-66). საჯარო სფეროს არსის გამოკვეთას, მისი 4 9 ნორმატიული ბაზის სიმწირის, ამ სფეროში სამართლებრივი კულტურის დაბალი დონის, აგრეთვე იმის გათვალისწინებით, რომ ეს ურთიერთობები პრაქტიკულად ქვეყნის მთელ მოსახლეობას ეხება, ცხადია, რომ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვის სისტემაში სირთულით გამოირჩევა პირის კონფიდენციალური ინფორმაციის დაცვის პრობლემა. საკანონმდებლო მოწესრიგების ამოცანა იმაში მდგომარეობს, რომ დაიცვას კერძო ცხოვრება და ამომ წურავად მოაწესრიგოს ადამიანის კერძო ცხოვრებაში შეღწევის პროცედურა დამნაშავეობასთან ბრძოლის, ჯანმრთელობის დაცვის, სხვა პირთა უსაფრთ ხოების დაცვის და სხვა ისეთ შემთხვევებში, როდესაც ამგვარი შეღწევა დასაშვებია ცივილიზებულ, დემოკრატიულ საზოგადოებაში. კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება არის ერთ-ერთი პრინციპი, რომელზედაც აიგება პიროვნებასა და სახელმწიფოს შორის ურთიერთობები. ამ უფლებას კომპლექსური ხასიათი აქვს. გამოყოფენ მის საჯარო და კერძოსამართლებრივ ასპექტს. თითოეული სახელმწიფო დამოუკიდებლად განსაზღვრავს კერძო ცხოვრების საზღვრებს, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპების და ნორმების შესაბამისად ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების მიმართ დამოკიდებულება არ არის სახელმ წიფოს მხოლოდ და მხოლოდ შიდა საქმე. პირადი და ოჯახური საიდუმლოების კატეგორიები თავისი მნიშვნელობით ახლომდგომია და ნაწილობრივ ემთხვევა ერთმანეთს. ერთადერთი სხვაობა მათ შორის იმაში მდგომარეობს, რომ პირადი საიდუმლოება ერთი ცალკე აღებული ადამიანის ინტერესებს, ხოლო ოჯახური საიდუმლოება – რამდენიმე პირის – ოჯახის წევრების ინტერესებს ეხება. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის, პირადი და ოჯახური საიდუმლოების უფლება არის ადამიანისადმი კუთვნილი და სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული შესაძლებლობა აკონტროლოს ინფორმაცია მის შესახებ, არ დაუშვას პირადი, ინტიმური ხასიათის მონაცემების გავრცელება. პირად საიდუმლოებას განეკუთვნება საიდუმლოების ისეთი ქვესახეობები, როგორიცაა: მიმოწერის, სატელეფონო საუბრების, საფოსტო, სატელეფონოგრამო და სხვა შეტყობინებების საიდუმლოება, შვილად აყვანის, კენჭისყრის, აღსარეკერძო სფეროსაგან გამიჯვნას ემსახურება ისეთი თეორიები, როგორიცაა ინტერესთა თეორია, სუბიექტობის თეორია და სხვ. (დაწვრილებით აღნიშნულის შესახებ იხილეთ მ. კოპალეიშვილი, ნ. სხირტლაძე, ე. ქარდავა, პ. ტურავა „ადმინისტრაციული საპროცესო სამართ ლის სახელმძღვანელო”, თბ., 2008 წ., გვ. 177-187). ვინაიდან პერსონალური მონაცემების დაცვა გათვალისწინებულია არა მხოლოდ საჯარო, არამედ კერძო სამართლით (მაგ. სკ-ის 181 მუხ.), მონაცემთა დაცვის თაობაზე სასამართლო დავების განსჯადობის, საჯარო თუ კერძო სამართალწარმოების საფუძველზე კონკრეტული დავის გადაწყვეტის საკითხი ხსენებული თეორიების სინთეზის საფუძველზე უნდა მოხდეს. 10 ბის საიდუმლოება. კონკრეტული პიროვნების პირად საიდუმლოებას შეიძლება მიეკუთვნოს პროფესიული საიდუმლოების ისეთი ქვესახეობები, როგორიცაა: საექიმო (სამედიცინო) საიდუმლოება, საგადასახადო, საბანკო საიდუმლოება, სანოტარო, წინასწარი გამოძიების, დაზღვევის საიდუმლოება. მათი მეშვეობით ხდება კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების რეალიზაცია. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის გარანტიისათვის სისხლის სამართლის კოდექსი ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას პირადი ან ოჯახური საიდუმლოების, პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაციის ან პერსონალური მონაცემების ხელყოფისათვის (157-ე მუხ.), კერძო კომუნიკაციის საიდუმლოების დარღვევისათვის (158-ე მუხ.), პირადი მიმოწერის, ტელეფონით საუბრის ან სხვაგვარი ხერხით შეტყობინების საიდუმლოების დარღვევისათვის (159-ე მუხ.), შვილად აყვანის საიდუმლოების გამჟღავნებისათვის (175-ე მუხ.) და სხვ.. პერსონალური მონაცემების ინსტიტუტის კომპლექსური სამართლებრივი რეგულირების შემოღება მოითხოვს მასში არსებული ნორმების რეალიზაციის გარანტიების, პასუხისმგებლობის ზომების სამართლებრივი მექანიზმის ეფექტურ მოქმედებას, თუმცა პერსონალურ მონაცემთა დაცვის საქმეში პრიორიტეტული მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს არა დასჯას, არამედ მონაცემთა სუბიექტის უფლების დარღ ვევის პრევენციას, შელახული უფლების აღდგენას, რის გამოც, პასუხისმგებ ლობის ძირითად ზომად უნდა გამოიყენებოდეს ადმინისტრაციული და სამოქალაქო-სამართლებრივი სანქციები, რომლებიც იძლევიან დარღვეული უფლების აღდგენისა და დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას. ამასთანავე, იურიდიული პრევენციის ფუნქციის შესრულებაში ძალზედ მნიშვნელოვანია სისხლისსამართლებრივი სანქციები, მით უფრო, რომ ხშირია კომპიუტერულ სისტემებში შეღწევა და კონფიდენციალური ინფორმაციის მოპოვება ჩადენილი ანცობის ან პროფესიული ამბიციების დაკმაყოფილების გამო. პერსონალური მონაცემების დაცვასთან დაკავშირებით სპეციალური შემადგენლობის შემოღება, პასუხისმგებლობის დაწესება დანაშაულისათვის, რომლის ობიექტი არის საზოგადოებრივი ურთიერთობები პერსონალურ მონაცემთა ბრუნვის და დაცვის სფეროში, ამასთანავე, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სფეროში სამართალდარღვევის ჩადენისათვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის ნორმების შემოღება (28.12.11 წ. კანონის მე-7 თავი) მონაცემთა დაცვის მექანიზმის ეფექტიანობის ამაღლების მოლოდინს ქმნის, პასუხისმგებლობის გამოყენების შესაძლებლობის თვით ფაქტიც კი, პრევენციული ზემოქმედების მქონეა. ინფორმაციული პროცესების კომპიუტერიზაციამ საგრძნობლად გააადვილა მონაცემების შეკრება, დაგროვება, შენახვა, დამუშავება და საბოლოო ჯამში 11 ბრუნვა, რაც ქმნის ხარისხობრივად ახალ სიტუაციას ინფორმაციის დამუშავებაში, აადვილებს მონაცემების ხელმისაწვდომობის პირობებს, იმავდროულად მნიშვნელოვანწილად ზრდის მათი არასანქცირებული გამოყენების რისკს. ხელისუფლების ორგანოების, კომერციული და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების მიერ პერსონალური მონაცემების ფართო გამოყენება მნიშვნელოვნად ზრდის უცხო პირთა არასანქცირებულ შეღწევას ადამიანის პირად ცხოვრებაში, რაც ქმნის მისი ერთ-ერთი ფუძემდებლური ბუნებრივი უფლების – კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევის საშიშროებას. ინფორმაციული ტექნოლოგიების ეფექტიანობის ზრდამ მიაღწია ისეთ ნიშნულს, რომლის პირობებში ინფორმაციული უფლებების თვითდაცვა უკვე არ წარმოადგენს პრივატულ სფეროში შეღწევისაგან დაცვის საიმედო საშუალებას. ინფორმაციული ნაკადების მოცულობის და ინტენსივობის ზრდის კვალდაკვალ სულ უფრო საშურია ინფორმაციის ურთიერთგაცვლასა და მონაცემთა დაცვას შორის ბალანსის მოძიება, მათ შორის კოლიზიის დაძლევა, კერძო ცხოვრების საიდუმლოების დაცვის სისტემის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით ფუნდამენტურ საკითხებზე კონსენსუსის მიღწევა, ამ სფეროში საკვანძო პრობლემების გამოვლენა და მათი გადაჭრის გზების დასახვა. მიუხედავად ამისა პერსონალურ მონაცემთა ბრუნვისა და დაცვის კომპლექსური გამოკვლევა ჩვენში არ ჩატარებულა, რაც შემთხვევითი არ არის, ვინაიდან არ არსებობდა ამ სფეროს სათანადო სამართლებრივი რეგლამენტაცია. პერსონალური მონაცემების ხელყოფისაგან დაცვა (საცხოვრებლის და კორესპოდენციის, პატივისა და ღირსების ხელყოფისაგან დაცვასთან ერთად) – კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების დაცვის, ადამიანის ინფორმატიული თვითმყოფადობის გარანტიის აუცილებელი კომპონენტია. მონაცემების დაცვის საკითხი განსაკუთრებულ აქტუალობას იძენს თანამედროვე ინფორმაციულ საზოგადოებაში, სადაც ინფორმაცია გადამწყვეტ რესურსად არის ქცეული, ზოგჯერ ბევრად უფრო მნიშვნელოვნად ვიდრე ბუნებრივი, შრომითი და სხვა რესურსები. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მაღალი დონის უზრუნველ ყოფის საჭიროების ვალდებულება საქართველომ იკისრა ასოცირების შესახებ 28.11.14 წ. პარაფირებული შეთანხმებით8. ზოგადი მოთხოვნები, რომლებსაც უნდა პასუხობდეს პერსონალური მონაცემის ბრუნვა, ეხება შემდეგს: პერსონალური მონაცემის შეგროვება – დამუშავება კანონიერ მიზანს უნდა ისახავდეს; მონაცემი უნდა იყოს ადეკვატურად ასოცირების შესახებ შეთანხმების მე-14 მუხლის თანახმად, მხარეები თანხმდებიან, რომ ითანამშრომლებენ, რათა უზრუნველყონ პერსონალურ მონაცემთა მაღალ დონეზე დაცვა ევროკავშირის, ევროპის საბჭოს და საერთაშორისო სამართლებრივი დოკუმენტებისა და სტანდარტების შესაბამისად. 8 12 იდენტური, ზუსტი; არაზუსტი ან არასრული მონაცემის გამოყენება უნდა შეწყდეს, შესწორდეს, შეივსოს ან განადგურდეს; მონაცემს უნდა გააჩნდეს მხოლოდ ის მოცულობა, რაც აუცილებელია მისი მოპოვებისა და შემდგომი დამუშავებისათვის; არ დაიშვება შეგროვების მიზანთან მიმართებით პერსონალური მონაცემების გადაჭარბებული შეკრება; მონაცემის შენახვა შესაძლებელია მხოლოდ იმ ვადით, რომელიც საჭიროა მისი დამუშავებისათვის; არ დაიშვება სხვადასხვა მიზნით შეგროვებული პერსონალური მონაცემების ბაზების გაერთიანება. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ მონაცემთა დაცვის ინსტიტუტის საფუძველს შეადგენს შემდეგი სამართლებრივი პრინციპები: კანონიერების, მიზნობრივი გარკვეულობის, მინიმალურობის, ინფორმაციის ხარისხიანობის, მონაცემთა სუბიექტის მიერ კონტროლის განხორციელების, ინფორმაციული უსაფრთხოების პრინციპები. ხსენებული პრინციპები უზრუნველყოფენ ამ ინსტიტუტში შემავალი ნორმების შეთავსებადობას, მონაცემთა დაცვის განვითარებას. მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონი საკმაოდ სრულად ასახავს მონაცემთა დაცვის ხსენებულ პრინციპებს. ძალზედ მნიშვნელოვანია მათი პრაქტიკაში განუხრელი დაცვის უზრუნველყოფა. ხსენებული პრინციპებისაგან განდგომა ქმნის პირის უფლებების დარღვევის წინაპირობებს. პერსონალური მონაცემების საერთაშორისო-სამართლებრივი რეგულირება პერსონალური მონაცემების ექსტერიტორიული დაცვა შეუძლებელი იყო სხვადასხვა ქვეყანაში „ფრაივესის” კონცეფციის განსხვავებული გაგების გამო. საჭირო იყო მონაცემთა დაცვის შესახებ საერთო პრინციპების თაობაზე საერთაშორისო შეთანხმება, რაც შექმნიდა ეროვნული კანონმდებლობის ჰარმონიზაციის შესაძლებლობას. ევროპის საბჭოს წევრ-სახელმწიფოთა ოთხწლიანი მოლაპარაკების შედეგად მიღებულ იქნა „პერსონალური მონაცემების ავტომატური დამუშავებისას ფიზიკური პირების დაცვის შესახებ” სტრასბურგის 28.01.1981წ. №108 კონვენცია9. მიუხედავად იმისა, რომ კონვენცია ვრცელ დება პერსონალური მონაცემების მხოლოდ ელექტრონული საშუალებებით ავტომატიზებულ დამუშავებაზე, მიერთებულ სახელმწიფოებს შეუძლიათ მისი განვრცობა მონაცემთა არაავტომატიზებულ (მანუალურ) დამუშავებაზეც. საქართველოს პარლამენტის 28.10.05წ. №2010 დადგენილებით მოხდა კონვენციის რატიფიცირება. 9 13 შემდგომში პერსონალური მონაცემების დაცვის სისტემამ თავისი განვითარება ჰპოვა ევროკავშირის საბჭოს და ევროპული პარლამენტის 95/46/EC დირექტივაში (24.01.1995წ.) „პერსონალური მონაცემების დამუშავებისას კერძო პირთა უფლებების დაცვის და ასეთი მონაცემების თავისუფალი მიმოქცევის შესახებ” და „ტელესაკომუნიკაციო სექტორში პერსონალური მონაცემების დამუშავების და კონფიდენციალობის დაცვის შესახებ” 15.12.1997წ. 97/66 დირექტივაში, „პერსონალური მონაცემების დამუშავების და ელექტრონული საშუალებების სექტორში კონფიდენციალობის დაცვის შესახებ (პირადი ცხოვრებისა და ელექტრონული კომუნიკაციების დირექტივა)” 12.07.2002წ. №2002/58EC დირექტივა, 23.11.2010წ. წევრ-სახელმწიფოთა მინისტრთა კაბინეტის CM/Rec (2010) 13 რეკომენდაციაში „ავტომატურ დამუშავებასთან დაკავშირებით კერძო პირთა დაცვის საკითხებზე.”10 ხსენებული დოკუმენტები შეიცავენ ავტომატიზებულ მონაცემთა ბაზებში დაგროვილი პერსონალური მონაცემების დაცვის ძირითად ზომებს. სადღეისოდ იკვეთება ორი ურთიერთდაკავშირებული ტენდენცია: ინფორმაციული პროცესების გლობალიზაცია ანუ მრავალი პროცესის გამოსვლა ეროვნული სამართლის იურისდიქციული სისტემიდან და ამ პროცესთან დაკავშირებული ატომიზაცია – ადგილის, პირის, ქონების ინდივიდუალიზაცია და სხვ.. აღსანიშნავია, რომ პერსონალურ მონაცემთა დაცვა სუსტდება გეოგრაფიული საზღვრების გაფართოების შემთხვევაში. პერსონალური მონაცემების ტრანსნაციონალური გადაცემის პრინციპები ემსახურება იმას, რომ პერსონალური მონაცემების საერთაშორისო ურთიერთგაცვლა, მათ შორის ქვეყნის ტერიტორიის გავლით მათი ტრანზიტი, იყოს უწყვეტი და უსაფრთხო. ამასთანავე, ამ სფეროს მომწესრიგებელი საერთაშორისო წესები სახელმწიფოთაშორისი საერთაშორისო ხელშეკრულების არსებობას არ განიხილავენ ქვეყნებს შორის პერსონალური მონაცემების გადაცემის სავალდებულო პირობად. მოქმედი საერთაშორისო აქტები ითვალისწინებენ სახელმწიფოთაშორის პერსონალური მონაცემების თავისუფალ გავრცელებას ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნების დაცვის პირობებით. პერსონალური მონაცემების საერთაშორისო გადაცემა აიკრძალება ან შეიზღუდება ქვეყნის კონსაღსანიშნავია აგრეთვე, რომ ევროსაბჭოს წევრ-სახელმწიფოთა მინისტრთა კომიტეტის მიერ მიღებულია სხვადასხვა სფეროებში პერსონალური მონაცემების დაცვის სპეციალური რეკომენდაციები: მედიცინის (1981); სამეცნიერო კვლევის და სტატისტიკის (1983); მარკეტინგის (1985); სოცუზრუნველყოფის (1986); პოლიციის (1987); დასაქმების (1989); ფინანსური გადახდების და გარიგებების (1990); მესამე პირებისათვის მონაცემების გადაცემის (1991); ტელეკავშირის, სპეციალური სატელეფონო მომსახურების (1995); სამედიცინო და გენეტიკური მონაცემების დაცვის (1997) სფეროში; სტატისტიკის მიზნებში პერსონალური მონაცემების შეგროვებისა და დამუშავების (1997) რეკომენდაცია. 10 14 ტიტუციური წყობის, ზნეობის, ჯანმრთელობის, მოქალაქეთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების, ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობისა და სახელმწიფოს უშიშროების დაცვის მიზნით. საერთაშორისო გადაცემის შეზღუდვის მეორე საფუძველს წარმოადგენს აგრეთვე მიმღები ქვეყნის ტერიტორიაზე პერსონალური მონაცემების სუბიექტის უფლებების ადეკვატური დაცვის შეუძლებლობა. საუბარია სახელდობრ დაცვის სათანადო გარანტიებზე, ადეკვატურობაზე და არა სრულ შესაბამისობაზე. ადეკვატურობის მოთხოვნა, ექვივალენტურობისაგან განსხვავებით, გულისხმობს მონაცემთა დაცვის ფართო სპექტრის გამოყენების შესაძლებლობას. დაცვის დონის ადეკვატურობის შეფასება ხდება ყველა იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომელსაც ადგილი აქვს მონაცემის გადაცემისას. განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა მონაცემთა ბუნებას, მონაცემთა დამუშავების მიზანს და ხანგრძლივობას, პროფესიულ ნორმებსა და უსაფრთხოების ზომებს (95/46EC დირექტივა (24.10.1995წ.) 25-ე მუხლი). პერსონალური მონაცემების დაცულობის ხარისხის, მონაცემთა დაცვის ადეკვატურობის დადგენა, როგორც წესი ეკისრება იმ ორგანოს, რომელიც ახორციელებს კონტროლს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ ეროვნული კანონმდებლობის დაცვაზე. აღნიშნულის შესაბამისად, „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონი ადგენს, რომ სხვა სახელმწიფოში ან/და საერთაშორისო ორგანიზაციაში მონაცემთა დაცვის სათანადო გარანტიების არსებობას აფასებს და გადაწყვეტილებას იღებს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორი მონაცემთა დამუშავების მარეგულირებელი კანონმდებლობისა და პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე (კანონის 42-ე მუხ.). მონაცემთა ტრანსსასაზღვრო გადაცემის საკითხის მოწესრიგების მიზნით კვლევის საფუძველზე პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის 16.09.2014წ. №1 ბრძანებით დამტკიცდა იმ ქვეყნების ნუსხა, სადაც უზრუნველყოფილია მონაცემთა დაცვის სათანადო გარანტიები. შესაბამისად, 2014 წლის 16 სექტემბრიდან საქართველოს იურისდიქციის ფარგლებში მოქმედ საჯარო და კერძო ორგანიზაციებს საშუალება აქვთ კანონით განსაზღვრული საფუძვლების არსებობისას სპეციალური ნებართვის გარეშე გადასცენ მონაცემები მსოფლიოს 47 ქვეყნის იურიდიულ და ფიზიკურ პირებს. ე.წ. „თეთრმა სიამ” საკანონმდებლო ჩარჩოში მოაქცია პერსონალურ მონაცემთა სხვა სახელმწიფოში გადაცემის მრავალი შემთხვევა და საქართველოში მოქმედ საჯარო და კერძო ორგანიზაციებს მნიშვნელოვნად გაუმარტივა საქმიანობის პროცესი.11 ინსპექტორის ანგარიში „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობა საქართველოში”, გვ. 28. https://personaldata.ge/manage/res/docs/Angarishi_2014/Annual%20Reporta_2014.pdf 20.04.17 წ. მდგომარეობით. 11 15 ცნობილია, რომ ინფორმაციის მიღების უფლება12 არ არის აბსოლუტური უფლება და შესაბამისად, შეიძლება დაექვემდებაროს შეზღუდვას.13 „წევრსახელმწიფოთა მიმართ ოფიციალურ დოკუმენტთა ხელმისაწვდომობის თაობაზე” ევროპის საბჭოს მინისტრთა კაბინეტის 21.02.02წ. რეკომენდაციის თანახმად „წევრ სახელმწიფოებს შეუძლიათ ოფიციალურ დოკუმენტებზე ხელმისაწვდომობის შეზღუდვა. შეზღუდვები უნდა იყოს ზუსტად ჩამოყალიბებული კანონში, აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში და კანონიერი მიზნების პროპორციული”. რეკომენდაციის შესაბამისად, პირადი ცხოვრება და სხვა კერძო კანონიერი ინტერესები წარმოადგენს დოკუმენტებზე ხელმისაწვდომობის უფლების შეზღუდვის ერთ-ერთ საფუძველს. ევროპის საბჭოს 18.06.09წ. კონვენცია „ოფიციალურ დოკუმენტებთან დაშვების შესახებ” არის პირველი ეს უფლება ასახულია გაეროს გენერალური ასამბლეის მიერ 10.12.1948წ. დამტკიცებულ „ადამიანის უფლებათა დეკლარაციაში” (მე-19 მუხ.) (საქართველო დეკლარაციას 15.09. 1991წ. მიუერთდა), 16.12.1966წ. „სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტში” (მე-19 მუხ.) (საქართველო პაქტს 23.11.1995წ. მიუერთდა), საქართველოს კონსტიტუციაში ეს უფლება აისახა მე-19, მე-20, 24-ე, 37-ე, 41-ე მუხლებში. ევროკონვენციის მე-10 მუხლი, რომელიც შეეხება ინფორმაციის მიღების თავისუფლებას, ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, შეეხება ინფორმაციის საჯარო ხელისუფლების ჩარევის გარეშე მიღების უფლებას და იგი არ მოიცავს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უფლებას (კონვენციის მე-10 მუხლის არსებული განმარტება ზოგიერთი ავტორის აზრით ქმნის ინფორმაციულ ვაკუუმს. ხსენებული მუხლის ფართო ინტერპრეტაციის მოთხოვნა ემყარება იმას, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოებში არსებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა უზრუნველყოფილია ევროპის საბჭოს სახელმწიფოების შიდა კანონმდებლობით, რის გამოც მე-10 მუხლის ფართო ინტერპრეტაცია არ ქმნის სახელმწიფოსათვის დამატებით ტვირთს). საქართველოს კონსტიტუციის 41.1 მუხლით აღიარებულია სახელმწიფო დაწესებულებებში არსებული ოფიციალური დოკუმენტების გაცნობის უფლება, თუ ისინი არ შეიცავენ სახელმწიფო, პროფესიულ ან კომერციულ საიდუმლოებას. მსგავსი რეგულირება აღემატება გამჭვირვალობის თვით საერთაშორისო სტანდარტებსაც. ამასთანავე აღსანიშნავია, რომ სახელმწიფო დაწესებულებათა წრე, ადმინისტრაციული ორგანოების ფუნქციონალური გაგებიდან გამომდინარე, განვრცობითად განიმარტება, მასში მოიაზრება ის პირებიც, რომლებსაც კანონმდებლობის ან ხელშეკრულების საფუძველზე დელეგირებული აქვთ საჯარო დაწესებულების სახელით გარკვეული ფუნქციების შესრულება, ან რომელთა საწესდებო კაპიტალის ნახევარზე მეტი სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს ეკუთვნის. ასეთი პირების მიერ ადმინისტრაციული ორგანოს ინფორმაციულ სფეროში ვალდებულების უკეთესი ფიქსაციისათვის ინფორმაციული სფეროს მომწესრიგებელ კანონმდებლობაში გამართლებულია ე.წ. „კერძო-საჯარო პირის” სტატუსის და უფლება-მოვალეობების განსაზღვრა. ადმინისტრაციული ორგანოების გამჭვირვალობის მაღალი ხარისხი განსაკუთრებით აქტუალურს ხდის ინფორმაციის თავისუფლებასა და პერსონალურ მონაცემთა დაცვას შორის კოლიზიის დაძლევას. 13 ინფორმაციის მოპოვების უფლების შეზღუდვის შესაძლებლობა ასახულია „ადამიანის უფლებათა დეკლარაციის” 29-ე მუხლში, საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლში. 12 16 საერთაშორისო-სამართლებრივი დოკუმენტი, რომელშიც აღიარებულია სახელმწიფო ორგანოებში დაცულ ოფიციალურ დოკუმენტებთან დაშვების უფლება. კონვენცია ძალაში შევა მეათე რატიფიკაციის დღეს. საგულისხმოა, რომ კონვენცია ვრცელდება არამხოლოდ ადმინისტრაციულ ორგანოებზე, არამედ აგრეთვე ფიზიკურ ან იურიდიულ პირებზე მათ მიერ სახელმწიფო ფუნქციების შესრულებისას, აგრეთვე საკანონმდებლო და სასამართლო ორგანოებზე მათ მიერ თავიანთი სხვა ფუნქციების განხორციელებისას. პერსონალური მონაცემების დაცვის ეროვნული სისტემები ვინაიდან პერსონალური მონაცემების დაცვა კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის ნაწილია და, ამდენად, მას კონსტიტუციური ბუნება აქვს, მონაცემთა დაცვის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმები პრაქტიკულად ყველა დარგში არსებობს. მონაცემთა დაცვის რეგულირების მაღალი დონის მქონე ქვეყნებში ინფორმაციული თვითგამორკვევის კონსტიტუციური უფლების კანონისმიერ კონკრეტიზებას ახდენს მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონი და მის პარალელურად მოქმედი ის საკანონმდებლო აქტები, რომლებიც მონაცემთა დაცვის უფლების სპეციალურ რეგულირებას უზრუნველყოფენ. მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონმდებლობა იმ შემთხვევაში მოქმედებს, თუ არ არსებობს სპეციალური რეგულაციები ცალკეული სფეროებისათვის. მონაცემთა დაცვა წარმოადგენს სხვადასხვა სფეროს მომცველი გამჭოლი საკითხის ტიპურ მაგალითს, რომელიც არ თავსდება ერთი უნივერსალური საკანონმდებლო აქტის რეგულაციაში. ამასთანავე მხედველობაშია მისაღები, რომ მონაცემთა დაცვის საერთო რეგულაციასთან შედარებით მონაცემთა დაცვის სპეციალურ სფეროთა რეგულაციის ნორმებს უპირატესი, პრეროგატიული ძალა ენიჭება, ხოლო მონაცემთა დაცვის განსაკუთრებული რეგულაციის არ არსებობის პირობებში ძირითად მნიშვნელობას მონაცემთა დაცვის ზოგადი კანონი იძენს14. ამდენად, მოქმედებს კანონი, რომლის მიხედვით სპეციალური კანონი აუქმებს (კონკრეტულ საკითხზე) საერთო კანონის მოქმედებას (lex specialis derogat generali)15. W. Durner „Zur Einführung: Datenschutzrecht”, In: „Juristische Schulung. Zeitschrift für Studium und Referendariat”. 2006 №3, 214 15 ადამინის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს 06.06.06წ. დადგენილებაში (§46) საქმეზე „საგერსტედ-ვიბერგი და სხვები შვედეთის წინააღმდეგ” (Segerstedt-Wiberg and Others v. Sweden) აღინიშნა, რომ შვედეთის კანონი „პოლიციის ქვედანაყოფების მიერ ინ14 17 მონაცემთა დაცვის ეფექტიანობას უზრუნველყოფს შემდეგი ელემენტებისგან შემდგარი კომპლექსური მექანიზმი: საერთოევროპული ნორმატიული ბაზა, ეროვნული საკანონმდებლო აქტები, მონაცემთა დაცვის ძირითადი პრინციპები, ევროპული საკონსულტაციო და საზედამხედველო ორგანოები, მონაცემთა დაცვის ეროვნული ორგანოები, მონაცემთა სუბიექტის, ოპერატორების და მესამე პირების სტატუსი, უფლება-მოვალეობები. პერსონალური მონაცემების დაცვის ეროვნული სისტემების შექმნა მიმდინარეობდა იმ გამოცდილების გათვალისწინებით, რომელიც კერძო ცხოვრების სფეროს დაცვის კანონმდებლობის ფორმირებისას იყო დაგროვილი. კერძო ცხოვრების სფეროს დელიქტური საშუალებების ფორმირების კვალდაკვალ, ეროვნული თავისებურებების მიუხედავად, ძირითადად იკვეთებოდა ორი, ერთმანეთისაგან განსხვავებული მიდგომა. გენერალური – რომელიც მდგომარეობდა კერძო ცხოვრების დაცვის შესახებ ყოვლისმომცველი ერთიანი კანონის შექმნის მისწრაფებაში და სექტორული (დარგობრივი), რომელიც მიმართული იყო ხელყოფის თითოეული ტიპისათვის სპეციალიზებული კანონების შექმნისკენ. ვერცერთმა მიდგომამ ვერ უზრუნველყო დაცვის სრულფასოვანი სისტემის შექმნა, სექტორული მიდგომის შემთხვევაში პრეცედენტული სამართლის დაგროვების კვალდაკვალ მიღებული კანონები იწვევდა ნორმების უსისტემობას, დუბლირებას და პარალელიზმს. კერძო ცხოვრების დაცვის შესახებ ყოვლისმომცველი კანონის შექმნა, თავის მხრივ, იწვევდა მის სწრაფ მოძველებას, რასაც ადგილი ჰქონდა კერძო ცხოვრებაში ჩაურევლობის უფლებისათვის თითოეული ახალი ტიპის საშიშროების წარმოქმნისთანავე. სწორედ ამ სირთულეებმა განაპირობეს პერსონალური მონაცემების დაცვის ეროვნული სისტემების ფორმირება შერეულ პრინციპებზე დაყრდნობით, რომლებიც მოიცავენ როგორც გენერალურ, ასევე დარგობრივ მიდგომას. პირადი ცხოვრების და პერსონალური მონაცემების კონცეფციებს შორის მჭიდრო კავშირის მიუხედავად ადგილი აქვს პერსონალური მონაცემების დაცვის დამოუკიდებელ უფლებად აღიარებას. „ძირითადი უფლებების შესახებ” ევროკავშირის ქარტია არის პირველი საერთაშორისო დოკუმენტი, რომელიც ცალ-ცალკე უფლებებად ასახელებს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობისა ფორმაციის ოპერატიული აღრიცხვის წესის შესახებ” „პერსონალური მონაცემების შესახებ” კანონთან მიმართებაში არის lex specialis (ლათ. – სპეციალური კანონი, სპეციალური ნორმა; სამართლის პრინციპი: საერთო და სპეციალურ კანონს შორის კოლიზიის შემთხვევაში მოქმედებს სპეციალური კანონი). 18 (მე-7 მუხ.) და პერსონალური მონაცემების დაცვას (მე-8 მუხ.)16, ქარტიის მე-8 მუხლზე დაყრდნობით პერსონალური მონაცემების დაცვა დამოუკიდებელ უფლებად არის აღიარებული, ამასთანავე მუხლი განსაზღვრავს მონაცემთა დაცვის საკვანძო პრინციპებს. თუმცა ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლო აღიარებს ქარტიის მე-7 და მე-8 მუხლებს შორის მჭიდრო კავშირს, ამ უფლებებს სასამართლო დაცვის ერთიანი სისტემის ზოგად (პირადი ცხოვრების პატივისცემა) და სპეციალურ (პერსონალური მონაცემების დაცვა) კომპონენტებად განიხილავს. პირადი ცხოვრების პატივისცემისა და პერსონალური მონაცემების დაცვის დამოუკიდებელ უფლებად აღიარება მნიშვნელოვან სამართლებრივ განვითარებად ფასდება, ქარტიის მე-8 მუხლის მიმართ არსებული გონივრული მოლოდინი გულისხმობს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის რეგულირების, სასამართლო პრაქტიკის შემდგომ განვითარებას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, აზრს დაკარგავს პერსონალური მონაცემების დაცვისათვის დამოუკიდებელი უფლების სტატუსის მინიჭება.17 პირადი მონაცემების დაცვის სფეროში ეროვნული კანონმდებლობა, როგორც წესი, შედგება Data Protection Act (მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონის) ტიპის საბაზო კანონისაგან (გენერალური მიდგომის ერთგვარი რელიქტისაგან) 18 და სექტორული (დარგობრივი) კანონთა კომპლექსისაგან, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეულ დარგებში მონაცემთა დაცვას. უნდა აღინიშნოს, რომ მონაცემთა დაცვის ზოგიერთ ეროვნულ სისტემაში ფუძემდებლური საკანონმდებლო ბირთვი შედგება არა ერთი, არამედ ორი ურთიერთშემავსებელი კანონისაგან – Data Protection Act და Information Freedom Act (ინფორმაციის http://www.europarl.europa.eu/charter/pdf/text_de.pdf ნ. საგინაშვილი „პერსონალური მონაცემების დაცვა და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა”, წიგნში „ადამიანის უფლებათა სტანდარტების გავლენა საქართველოს კანონმდებლობასა და პრაქტიკაზე. სტატიათა კრებული” თბ., 2015, გვ. 185-188 18 უნდა აღინიშნოს, რომ პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ ფუძემდებლური კანონების სახელწოდება – Data Protection Act, რომელიც უზრუნველყოფს მხოლოდ პერსონალური მონაცემების დაცვას, იწვევს ტერმინოლოგიურ გაურკვევლობას, რადგანაც ტერმინი „მონაცემთა დაცვა” ინფორმატიკაში მოიცავს მონაცემთა დაცვის სახეობის მთელ კომპლექსს. მონაცემთა დაცვაში შესაძლოა იგულისხმებოდეს განსხვავებული მონაცემების (პერსონალური, გარემოს შესახებ, სავაჭრო, ტექნოლოგიური და სხვ.) ნებისმიერი (ორგანიზაციულტექნიკური, კრიფტოგრაფიული, პროგრამული, სამართლებრივი) დაცვა. ტერმინოლოგიური აღრევის თავიდან ასაცილებლად, ერთმნიშვნელოვნად უნდა აღინიშნოს, რომ ტერმინი „მონაცემთა დაცვა” გაგებულ უნდა იქნეს ევროპის საბჭოს 28.01.1981წ. კონვენციაში დად გენილი მნიშვნელობით, კერძოდ, კონვენციის 1-ელ მუხლში კერძო პირის მონაცემთა დაცვის აღსანიშნავად გამოყენებული ტერმინის „მონაცემთა დაცვა” მნიშვნელობით. მონაცემთა კომპლექსური დაცვისათვის საერთაშორისო დონეზე სულ უფრო იკიდებს ფეხს ტერმინი „მონაცემთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა” (data security). 16 17 19 თავისუფლების შესახებ კანონი) ტიპის კანონისაგან, რომლებიც ხშირად ერთდროულად მუშავდება და მიიღება.19 სხვადასხვა ქვეყნების საკანონმდებლო რეგულაციის პრაქტიკა ადასტურებს, რომ არის მონაცემთა დაცვის ზოგი საკითხის ინფორმაციის ტიპის აქტში მოწესრიგების ცალკეული შემთხვევები (მაგ.: ტექსტის დეპერსონალიზაციის საკითხი; საჯარო დაწესებულების მიერ ინფორმაციის გაცემის პირობად პირის თანხმობის წარმოდგენის საკითხი; საჯარო დაწესებულების მიერ პერსონალური მონაცემების შემცველი ინფორმაციის ურთიერთგაცვლის საკითხი). სხვა ქვეყნების მსგავსად, საქართველოში 28.12.2011წ. მიღებულ იქნა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” ცალკე საკანონმდებლო აქტი.20 კანომ. ცაცანაშვილი „ინფორმაციული სამართალი”, თბ., 2004, გვ. 105; В. П. Иванский „Правовая защита информации о частной жизни граждан. Опыт современного прававого регулирования”. М., 1999г., стр. 36-40. 20 მსოფლიოში პირველ საკანონმდებლო რეგულირებას წარმოადგენს ჰესენის მიწის 1970წ. კანონი „პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ”. ფედერალური კანონით პერსონალური მონაცემების დაცვა თავდაპირველად მოწესრიგდა 1977 წ. კანონით, სადღეისოდ გფრში მოქმედებს „მონაცემთა დაცვის შესახებ” ფედერალური კანონი და მასთან შესაბამისობაში მყოფი მიწების კანონები (მონაცემთა დაცვა ვიწრო გაგებით), ამასთანავე, ცალკეულ სფეროებში მონაცემთა მოწესრიგების მიზნით მიიღება სპეციალური კანონები (მონაცემთა დაცვა ფართო გაგებით). კონსტიტუციურ დონეზე ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის უფლების აღიარება მოახდინა უნგრეთმა (1989წ კონსტიტუციის 59-ე მუხლი), 1992 წლიდან მოქმედებს კანონი „პერსონალურ მონაცემთა დაცვისა და საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე მონაცემთა გამჟღავნების შესახებ”. ცალკე საკანონმდებლო აქტით პერსონალური მონაცემების დაცვა ხდება საფრანგეთში („მონაცემთა დამუშავების, მონაცემთა ფაილების და ინდივიდთა თავისუფლების შესახებ” 06.01.1978წ. აქტი), ავსტრიაში („მონაცემთა დაცვის შესახებ” 1978წ. კანონი), ინგლისში (16.07.98წ. „მონაცემთა დაცვის აქტი”), ჰოლანდიაში (2000წ. კანონი „პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ”), პოლონეთში („პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” 1997წ. კანონი), ფინეთში („პერსონალურ მონაცემთა ფაილების შესახებ” 1988წ. კანონი), დანიაში („პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ” 31.05.09წ. აქტი), ესტონეთში (1992წ. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის აქტი”), ლიტვაში („პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” 11.06.96წ. კანონი, 21.01.03წ. კანონი), ლატვიაში („ფიზიკური პირების პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ” 23.03.2000წ. კანონი), რუსეთის ფედერაციაში („პერსონალური მონაცემების შესახებ” 2006წ. კანონი), იაპონიაში („კომპიუტერით დამუშავებულ პერსონალურ მონაცემთა ადმინისტრაციულ ორგანოებში შენახვის შესახებ” 1989წ. კანონი), არგენტინაში („პირადი მონაცემების დაცვის შესახებ” 1998წ. კანონი), კანადაში („პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ” 1985წ. აქტი, „კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის შესახებ” 1985წ. აქტი).მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონები მიღებულია აგრეთვე საბერძნეთში (1987წ.), იტალიაში (1986წ.), ახალ ზელანდიაში (1993წ.), ნორვეგიაში (1978წ.), ესპანეთში (1992წ.), ბელგიაში (1992წ.), ირლანდიაში (1988წ.), ისლანდიაში (1981წ.) და სხვ. ქვეყნებში. მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონებთან ერთად ინფორმაციული წესრიგის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს საჯარო ინფორმაციის 19 20 ნის მიღებამდე პერსონალური მონაცემებისა და პირადი საიდუმლოების მარეგულირებელ ერთ-ერთ ძირითად საკანონმდებლო აქტს წარმოადგენდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, რომელიც ამ საკითხებს ინფორმაციის თავისუფლების საკითხებთან ერთად აგვარებდა. კოდექსი აწესრიგებდა ადმინისტრაციულ ორგანოებში პერსონალური მონაცემების სამართლებრივ რეჟიმს და არ ეხებოდა არასახელმწიფო სტრუქტურებში მათ დაცვას. სამოქალაქო კოდექსში 14.03.08წ. კანონით შეტანილი დამატებების შედეგად კოდექსს დაემატა 181 მუხლი, რომლითაც აღიარებულ იქნა პირის უფლება გაეცნოს ინფორმაციას თავისი პერსონალური მონაცემების შესახებ, მიუხედავად იმისა ეს ინფორმაცია ფიზიკურ პირთან იმყოფება, თუ მას კერძო სამართლის იურიდიული პირი ფლობს. ხსენებული ნორმის თანახმად, პერსონალური მონაცემების გადაცემა სხვა პირისათვის დასაშვებია მხოლოდ იმ პირის წერილობითი თანხმობის წარმოდგენის შემთხვევაში, რომლის პერსონალურ მონაცემებსაც წარმოად გენს შესაბამისი ინფორმაცია. ასე რომ, მონაცემთა დაცვის ვალდებულება არა მხოლოდ სახელმწიფოს, არამედ აგრეთვე კერძო პირების ვალდებულებასაც შეადგენს. პერსონალური მონაცემებისა და პირადი საიდუმლოების ცალკეული საკითხების მარეგულირებელი ნორმები ფრაგმენტულად მიმოფანტულია სხვადასხვა დარგობრივ საკანონმდებლო აქტებში.21 უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგადად ინფორმაციულ სფეროში დარგობრივი მრავალსახეობა იძლევა კერძოსამართლებრივი და საჯაროსამართლებრივი საწყისების ურთიერთშეხამების და, შესაბამისად, დისპოზიციური და იმპერატიული რეგულირების შეხამების შესაძლებლობას, რის გამოც კონკრეტული სამართალურთიერთობის განხილვისას, ზოგჯერ ძალზედ რთულია მისი ბუნების მკვეთრი გამიჯვნა, რის შედეგადაც ყურადღება მახვილდება მის სტრუქტურაში ამა თუ იმ საწყისის დომინირებაზე, ნახევარტონალობებზე. ზოგადად, ინფორმაციული ობიექტი, კერძოდ ხელმისაწვდომობის უზრუნველმყოფი ცალკე კანონები, ზემოაღნიშნული ქვეყნებიდან ასეთი კანონები მიღებულია მაგ. კანადაში (1985წ.), საფრანგეთში (1985წ.), ფინეთში (1951წ.), დანიაში (1985წ.), ესპანეთში (1992წ.), უნგრეთში (1992წ.). 21 პერსონალური მონაცემების მარეგულირებელ საკანონმდებლო აქტებს შორის შესაძლებელია მიეთითოს: „საარჩევნო კოდექსის შესახებ” ორგანული კანონი, შრომის კოდექსი, საგადასახადო კოდექსი, „ელექტრონული კომუნიკაციების შესახებ” კანონი, „სამოქალაქო მდგომარეობის აქტების შესახებ” კანონი, „ეროვნული საარქივო ფონდისა და ეროვნული არქივის შესახებ” კანონი, „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ” კანონი, „ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობის შესახებ” კანონი, „კერძო დაცვითი საქმიანობის შესახებ” კანონი, „სამეწარმეო საქმიანობის შესახებ” კანონი, სამოქალაქო კოდექსი, „კომერციული ბანკების შესახებ” კანონი, „ადვოკატთა შესახებ” კანონი, „შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის შესახებ” კანონი, „ზოგადი განათლების შესახებ” კანონი, „პაციენტის უფლებების შესახებ” კანონი, „აივ ინფექცია/შიდსის შესახებ” კანონი, „ფსიქიატრიული დახმარების შესახებ” კანონი და სხვ.. 21 კი პერსონალური მონაცემი, არის კომპლექსური სამართლებრივი რეგულირების საგანი. იგი დაცულია როგორც კერძო, ისე საჯარო სამართლის ნორმებით. პერსონალური მონაცემების დაცვის საბაზო კანონის მიღებით დადგა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმების საჯარო ინფორმაციის გაცემასთან დაკავშირებული ურთიერთობის რეგულირებით შემოფარგვლის, პერსონალური მონაცემების დაცვის დებულებების კოდექსის სფეროდან გამოყვანის საკითხი (აღსანიშნავია, რომ არც ინფორმაციის გაცემის საკითხები უნდა წარმოადგენდეს სზაკ-ის რეგულირების საგანს, აღნიშნული ცალკე საკანონმდებლო აქტით უნდა მოწესრიგდეს). სზაკ-ში 25.05.12 წ. კანონით შეტანილი ნოვაციების შედეგად დუბლირების და პარალელიზმის, აგრეთვე ნორმათა შორის კოლიზიის თავიდან აცილების მიზნით, ძალადაკარგულად გამოცხადდა კოდექსის ზოგიერთი ნორმა (39-ე, 43-ე, 45-ე, 46-ე მუხ.), კოდექსის რიგი ნორმა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის დებულებებთან შესაბამისობაში იქნა მოყვანილი, ამასთანავე, კოდექსი ინარჩუნებს ნორმებს, რომელთა მეშვეობით უზრუნველყოფილია მონაცემთა დაცვის რეგულიაციის ცალკეული თავისებურება საჯარო დაწესებულებებში (მაგ. სზაკ-ის 44-ე მუხ.). „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მიღებით ამ სფეროს ნორმატიული რეგულირება ძირითადად გაუთანაბრდა ევროპის ქვეყნების ნორმატიულ პრაქტიკას. პერსონალური მონაცემების დაცვაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ აგრეთვე დაცვის კორპორაციული ანუ ე.წ. არასტატული თვითრეგულირების საშუალებები. თვითრეგულირების სისტემა თავდაპირველად ყალიბდება ცალკეულ კომპანიებში აქტების (ქცევის წესების) შემუშავებით. მომდევნო ეტაპზე გავრცელებას პოულობს ამა თუ იმ დარგის ან სექტორის თვითრეგულირების კოდექსები, რომლის მოდელს, როგორც წესი, ამუშავებს რომელიმე ასოციაცია ან დარგობრივი ორგანიზაცია. დროთა განმავლობაში ასეთი აქტები დარგობრივი პოლიტიკის ნაწილად იქცევიან, ასოციაციაში (ბანკირთა, ექიმთა და სხვ.) წევრობა თავისთავად ადასტურებს აქტში ასახული პრინციპების აღიარებას. ამგვარი აქტების მიღება დამახასიათებელია იმ დარგებისათვის, რომლებშიც ხდება მრავალი პერსონალური მონაცემის აკუმულირება (საბანკო, სადაზღვეო და სხვ. დარგები). შეინიშნება კორპორაციული და პროფესიული კოდექსების ლეგიტიმაციის, მათი საკანონმდებლო მხარდაჭერის მნიშვნელოვანი ტენდენცია22. ცალკეულ შემთხვევებში ასეთი კოდექსების შემუშავება ფირასე მაგ., ირლანდიის 1988წ. კანონი „მონაცემთა დაცვის შესახებ” ადგენს, რომ მონაცემთა დაცვის რწმუნებული უფლებამოსილია ოფიციალურად მოიწონოს თვითრეგულირების კოდექსი და წარუდგინოს პარლამენტს კოდექსის დარგობრივ კანონად მისი დამტკიცებისათვის. 22 22 მებს და კომპანიებს საკანონმდებლო წესით ევალებათ, რაც თავისთავად ცდება თვითრეგულირების ფარგლებს. ამის მიუხედავად, ევროპარლამენტისა და ევროსაბჭოს 24.10.1995წ. დირექტივა (27-ე მუხლი), ევროსაბჭოს მინისტრთა კაბინეტის 07.05.1999წ. დეკლარაცია მხარს უჭერს მსგავსი ქცევის კოდექსების შემუშავებას. საბოლოო ჯამში შეიძლება ითქვას, რომ თვითრეგულირების აქტები ხელს უწყობს მონაცემთა დაცვის პრობლემატიკის უკეთ გააზრებას, რომელიც სპეციფიურია თითოეული დარგისათვის. ქცევის კოდექსების შემუშავების ხელშეწყობა მიზნად ისახავს სხვადასხვა სექტორში შიდასახელმწიფოებრივი დებულებების სწორი იმპლემენტაციების მხარდაჭერას. პერსონალური მონაცემების სამართლებრივი დაცვის ტიპები კერძო ცხოვრების, პერსონალური მონაცემების დაცვის რეჟიმი მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია პირადი საიდუმლოებისა და პერსონალური მონაცემების ურთიერთმიმართების საკითხზე. პერსონალური მონაცემების და პირადი საიდუმლოების თანაფარდობის საკითხი გადამწყვეტ როლს ასრულებს მონაცემთა დაცვის სამართლებრივი რეჟიმის გარკვევაში. ამ საკითხის ირგვლივ ორი ურთიერთდაპირისპირებული მიდგომაა გამოკვეთილი: ერთი ეყრდნობა იმ მოსაზრებას, რომ პერსონალური მონაცემები იმთავითვე კონფიდენციალურია, ხოლო მეორე მიდგომის მომხრენი თვლიან, რომ პერსონალური მონაცემი ღიაა, სანამ პირი მას პირად საიდუმლოებად გამოაცხადებს.23 უკანასკნელი მიდგომის მომხრეები თვლიან, რომ პერსონალური ინფორმაციის ბრუნვა „მგრძნობიარობის” კრიტერიუმზეა აგებული, რომელიც მნიშვნელოვანწილად სუბიექტის აღქმაზეა დამოკიდებული24. საწინააღმდეგო მიდგომის მომხრენი არა „მგრძნობიარობის” კრიტერიუმს, არამედ „იდენტიფიკაციის” „ინფორმაციის თავისუფლება საქართველოში. სასამართლო პრაქტიკის ძირითადი ტენდენციები (2008-2010წ.წ.)”, საია, თბ. 2011წ., გვ. 37-38. 24 არაერთი მეცნიერი ცდილობდა მგრძნობიარობის კრიტერიუმით პირადი ცხოვრების (მათ შორის პერსონალური მონაცემის) განმარტებას. მგრძნობიარობის კრიტერიუმის თვალსაზრისით საყოველთაო აღიარება მოიპოვა ოქსფორდელი სამართალმცოდნის რაიმონდ უექსის დეფინიციამ, რომელიც პერსონალურ ინფორმაციას მიაკუთვნებს იმ ფაქტებს, შეტყობინებებს ან მოსაზრებებს, რომლებიც უკავშირდება მოცემულ ინდივიდს და რომელთა მიმართ გამართლებულია იმის მოლოდინი, რომ პირი მათ მიიჩნევს ინტიმურ ან კონფიდენციალურ ინფორმაციად და შესაბამისად აქვს მათი ცირკულიაციის შეჩერების ან შეზღუდვის სურვილი. 23 23 კრიტერიუმს ანიჭებენ უპირატესობას. პერსონალური მონაცემების დაცვის რეჟიმი მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული იმ კრიტერიუმზე, რომელზედაც აგებულია პერსონალური მონაცემების დამცავი კანონმდებლობა (კრიტერიუმების შესახებ უფრო დაწვრილებით ქვემოთ ვისაუბრებთ). ამ საკითხისადმი განსხვავებული დამოკიდებულება აქვს მონაცემთა დაცვის (Data Protection Act) ტიპის და ინფორმაციის თავისუფლების (information Act) ტიპის აქტებს. პერსონალური მონაცემების დაცვის ნებისმიერი ეროვნული სისტემის საკანონმდებლო ბაზას ქმნის Data Protection Act (მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონი) ტიპის კანონი, რომელიც, როგორც წესი, მგრძნობელობის კრიტერიუმის ნაცვლად იდენტიფიკაციის კრიტერიუმს იყენებს, მონაცემები იმთავითვე დახურულია და დაცვას ექვემდებარება, თუ მისი მეშვეობით შესაძლებელია პირის იდენტიფიკაცია. ჩვენში კანონის მიღებამდე მოქმედი ინფორმაციული სფეროს მომწესრიგებელი კანონმდებლობის არასრულყოფილების, წინააღმდეგობრიობის გამო დისკუსიური იყო მისი ტიპოლოგიის გარკვევა. ერთი მხრივ, განსაკუთრებით მგრძნობიარე მონაცემების გავრცელების აკრძალვა საკანონმდებლო აქტებით, ხოლო მეორე მხრივ, მონაცემისათვის პირადი საიდუმლოების სტატუსის მინიჭება პირის განცხადების საფუძველზე (სზაკ-ის 271 მუხლის ადრინდელი რედაქცია), ქმნიდა საქართველოს იმ სახელმწიფო ჯგუფისადმი მიკუთვნების საფუძველს, რომელშიც პირადი მონაცემის ცირკულაციის კანონმდებლობა ინფორმაციის თავისუფლების (Information Act) ტიპის აქტებზეა აგებული. კოდექსის ადრინდელი რედაქციის ზოგიერთი დებულება (მაგ. სზაკ-ის 37.2 მუხ.) კი, აღნიშნულის საპირისპიროდ, „იდენტიფიკაციის” კრიტერიუმისათვის უპირატესობის მინიჭების საფუძველს ქმნიდა, რაც მონაცემთა დაცვის ტიპის აქტისათვის არის დამახასიათებელი. პერსონალური მონაცემების პირად საიდუმლოებად მიჩნევისა და კონფიდენციალობის არასაკმარისი სიცხადით კანონმდებლობაში ასახვა ართულებდა ამ საკითხების ირგვლივ ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას.25 აღნიშნულის მიუხედავად 2011 წლის სასამართლო პრაქტიკის ანალიზი ცხადყოფს, რომ სასამართლო ორგანოები კონსტიტუციისა და სზაკ-ის ნორმების ანალიზის საფუძველზე, პერსონალურ მონაცემებს მიიჩნევდნენ როგორც ავტომატურად გასაიდუმლოებული ხასიათის მქონე მონაცემებს. შესაბამისად, დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად (იხ. მაგ., ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 05.07.2010 წ. №ბს-1278-1240(კ-08) გადაწყვეტილება) საჯარო დაწესებულებებს ეკისრებოდათ ვალდებულება უზრუნველეყოთ კერძო საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის გამჟღავნების დაცულობის ინტერესი, გარდა პირის თანხმობის ან კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევისა (gyla.ge/geo/news?info=850, გვ. 74). კანონმდებლობის შემდგომმა ნოვაციებმა (28.12.11 წ. კანონი მონაცემთა დაცვის შესახებ, 25.05.12წ. კანონით სზაკ-ში შეტანილი ცვლილებები) ვფიქრობთ, მთლიანად და25 24 შესაბამისად, ინტერესს იწვევს ამ საკითხის მიმართ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მიდგომა, რომელსაც განაპირობებს კანონის ძირითადი დეფინიციები. პერსონალური მონაცემის ცნება პერსონალურ მონაცემებთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობის რაციონალური რეგულირებისათვის მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ პერსონალური მონაცემების, არამედ მონაცემების ბრუნვის ისეთი ელემენტების დეფინიციების მომავალში შემუშავებას, როგორიცაა: მონაცემთა შეგროვება, სისტემატიზაცია, შენახვა, დაზუსტება (განახლება, შეცვლა), გამოყენება, გავრცელება, წაშლა. სრულყოფილი საკანონმდებლო მოწესრიგება გულისხმობს თითოეული ხსენებული ოპერაციის დეფინიციის, მათი სამართლებრივი რეჟიმის, სამართალურთიერთობების სუბიექტთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრას. სადღეისოდ ასახული საკანონმდებლო რეგულაციის უკმარისობა ნათლად ჩანს თუნდაც „მონაცემთა დამუშავების” ცნებაში, რომელიც კანონის მიხედვით მოიცავს არა მხოლოდ მონაცემების შეგროვებას, ჩანაწერის გაკეთებას, აღბეჭდვას, მათ ორგანიზებას, შენახვას, შეცვლას, აღდგენას, გამოთხოვას, გამოყენებას, დაჯგუფებას, კომბინაციას, დაბლოკვას, წაშლას, განადგურებას, არამედ აგრეთვე გადაცემასა და გავრცელებას. ცხადია, რომ პიროვნების თანხმობა მისი მონაცემების დამუშავებაზე არ უნდა გულისხმობდეს დამუშავებული მონაცემების გადაცემას და მით უფრო გავრცელებას, ვინაიდან აღნიშნული მოქმედებები თავისი ბუნებით სცილდება მონაცემთა დამუშავების სახეობებს და წარმოადგენს ისეთ მოქმედებებს, რომლებიც დაცვის უფრო მკაცრი რეჟიმით უნდა სარგებლობდნენ. პერსონალური მონაცემების რეგულაციაში ცენტრალური ადგილი უკავია პერსონალური მონაცემების დეფინიციას. უნდა ითქვას, რომ პერსონალური მონაცემის ცნება საქართველოს კანონმდებლობაში გაჩნდა „პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ” კანონის (შემდგომში კანონის) მიღებამდე, ადასტურეს სასამართლო პრაქტიკაში დამკვიდრებული ტენდენციების მართებულობა. პერსონალური მონაცემის კანონმდებლობის იდენტიფიკაციის კრიტერიუმზე აგება განაპირობა სასამართლო პრაქტიკის ამ მიმართულების განმტკიცება. სასამართლოს გადაწყვეტილებებში უპირატესობა სწორედ იდენტიფიკაციის და არა მგრძნობიარობის კრიტერიუმს მიენიჭა (ს. საღარაძე „ინფორმაციის თავისუფლება და პერსონალურ მონაცემთა დაცვა (საერთო სასამართლოების პრაქტიკის ანალიზი)”, თბ., 2014, საია, გვ. 7, 22 (http://old.gyla.ge/uploads/ publications/geo.pdf 20.04.07 მდგომარეობით). 25 კერძოდ, ასეთ დეფინიციას შეიცავდა სზაკ-ის მე-3 თავი (იხ. 27-ე მუხლის „თ” ქვეპუნქტის ადრინდელი რედაქცია). ადრინდელი კანონმდებლობით პერსონალურ მონაცემად მიიჩნეოდა საჯარო ინფორმაცია, რომელიც პირის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას იძლეოდა. ამჟამად მოქმედმა კანონმა გააფართოვა დეფინიცია და მიუთითა, რომ პერსონალური მონაცემი არის ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც უკავშირდება იდენტიფიცირებულ ან იდენტიფიცირებად ფიზიკურ პირს. მოქმედი კანონი შემოიფარგლება „პერსონალური მონაცემის” ზოგადი დეფინიციით, არ არსებობს პერსონალური მონაცემებისადმი კუთვნილი მონაცემის ჩამონათვალი, რაც განაპირობებს კერძო ცხოვრების ცნებით მოცული მონაცემების მთელი სპექტრის, „ნებისმიერი ინფორმაციის” დაცვის აუცილებლობაზე საუბრის შესაძლებლობას, ანუ ისეთ მონაცემებზე საუბარს, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელია პირდაპირ ან არაპირდაპირ, ერთი ან რამდენიმე ფაქტორით მონაცემთა სუბიექტის ფიზიკური, ფიზიოლოგიური, გონებრივი, ეკონომიკური, კულტურული, სოციალური იდენტურობის დადგენა. „ნებისმიერი ინფორმაცია” გულისხმობს ნებისმიერი ფორმით (მათ შორის ნახაზი, მაკეტი, გეგმა, სქემა, ფოტოსურათი, ელექტრონული ინფორმაცია, ვიდეო და აუდიო ჩანაწერები) არსებულ, ნებისმიერი სახის ინფორმაციას, მოსაზრებას ან შეფასებას პიროვნების და მისი ცხოვრების შესახებ.26 ინფორმაციის ბუნების გათვალისწინებით განასხვავებენ ობიექტურ ინფორმაციას, მაგ., პიროვნების სისხლის ჯგუფი და სუბიექტურს, როგორიცაა მისი შეხედულებები და შეფასებები. ამასთან, არასწორი ინფორმაციის წაშლის კანონით დადგენილი საშუალების გათვალისწინებით აღნიშნავენ, რომ „პერ სონალურ მონაცემთა” ცნებისათვის მნიშვნელობა არ აქვს ის სიმართლეა თუ საეჭვო ინფორმაციას წარმოადგენს, მონაცემთა დეფინიცია ორივეს მოიცავს27. იმის გათვალისწინებით, რომ პერსონალურ ინფორმაციას შესაძლოა შეიცავდეს არა მხოლოდ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, არამედ აგრეთვე სხვა დოკუმენტაცია (მაგ. ოქმი, დღიური, საატესტაციო ფურცელი), დაცვას საჭიროებს არა მარტო აქტებში, არამედ ნებისმიერ სხვა დოკუმენტაციაში დაცული პერსონალური ინფორმაცია. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ კანონი „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” არ ახდენს ნებისმიერი პერსონალური მონაცემის რეგულაციას. ასე, მაგ., კანონი ლ. მოსახლიშვილი „პერსონალური მონაცემების დაცვის კანონმდებლობა საქართველოში”, ჟურნ. „თემიდა”, 2012 წ., №6(8), გვ. 78. 27 ლ. ცანავა „პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებისა და საჯაროობის სამართლებრივი მოწესრიგება”, წიგნში „ადმინისტრაციული სამართლის პრობლემები (სტატიათა კრებული)”, ლ. გორგაძის რედაქციით, თბ., 2013, გვ. 56. 26 26 არ ვრცელდება: ფიზიკური პირის მიერ მონაცემთა აშკარად პირადი მიზნებისათვის დამუშავებაზე; სასამართლოში სამართალწარმოების მიზნებისათვის მონაცემთა დამუშავებაზე; სახელმწიფო უსაფრთხოების, თავდაცვის, სადაზვერვო და კონტრდაზვერვითი საქმიანობების მიზნებისათვის სახელმწიფო სა იდუმლოებისათვის მიკუთვნებულ მონაცემთა დამუშავებაზე; სახელმწიფო საიდუმლოებისათვის მიკუთვნებული ინფორმაციის დამუშავებაზე და კანონით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებზე28. პირადი ცხოვრება ფართო კონცეფციას წარმოადგენს, რომელიც არ ექვემდებარება ამომწურავ დეფინიციას, მის შინაარსს და ფორმას თვით პირი განსაზღვრავს29. ის შეიცავს ადამიანის ფიზიკური და სოციალური თვითიდენ ტიფიკაციის მრავალ ასპექტს.30 ამდენად, პერსონალურ მონაცემებს განეკუთვნება ნებისმიერი ინფორმაცია, რომლის მეშვეობით შესაძლებელია პიროვნების იდენტიფიცირება. აშკარა იდენტიფიკაცია მოითხოვს იმ ელემენტებს, რომლითაც შესაძლებელია პიროვნების აღწერა იმგვარად, რომ იგი იყოს გამორჩევადი სხვა დანარჩენი პირებისაგან. პიროვნების სახელი არის ამგვარი აღმწერი ელემენტის უპირველესი მაგალითი. გამონაკლის შემთხვევებში, სხვა იდენტიფიკატორებს შესაძლოა ჰქონდეს სახელის მსგავსი ეფექტი. მაგ., საჯარო პირებთან მიმართებით საკმარისია მათი თანამდებობის მოხსენიება. ყოველთვის არ არის აუცილებელი მონაცემთა სუბიექტის იდენტიფიცირება მაღალი სიზუსტით, საკმარისია პიროვნება იყოს იდენტიფიცირებადი31. პირი იდენტიფიცირებადია, როდესაც შესაძლებელია მისი გაიგივება პირდაპირ ან არაპირდაპირ. თუ მონაცემის დაკავშირება კონკრეტულ პიროვნებასთან შეუძლებელია, მაშინ საქმე გვაქვს არაპირდაპირ მონაცემებთან. არაპირდაპირი მონაცემია, მაგ., რომელიმე კონკრეტული პირის საკრედიტო ბარათის ან საბანკო ანგარიშის ნომერი ანუ ისეთი მონაცემი, რომლის მეშვეობით იდენტიფიკაცია შესაძლებელია მხოლოდ სპეციალური ცოდნის გამოყენებით. ინფორმაციის ნაწილი, რომელზე დაყრდნობითაც პირის იდენტიფიცირება შეუძლებელია ან შესაძლებელია მხოლოდ განუსაზღვრელად დიდი დროის, სახსრებისა და ადამიანური რესურსების დახარჯით, არ ითვლება მაიდენტიფიცირებელ ინფორმაციად და, მაშასადამე, პერსონალურ მონაცემად. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მე-3 მუხ. იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „კოსტელო-რობერტსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (Costelo-Roberts v. the United Kingdom). 30 იხ. მაგ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „მიკულიჩი ხორვატიის წინააღმდეგ” (Mikulic v. Croatia). 31 „მონაცემთა დაცვის ევროპული სამართალი”, სახელმძღვანელო, თარგმ. კ. გოშაძე, რედ. მ. ბეგიაშვილი, თბ, 2015, „იურისტების სამყარო”, გვ. 51-52. 28 29 27 უკვე აღინიშნა, რომ კანონმდებელი არ აკონკრეტებს მონაცემების შინაარსობრივ ნაწილს, არ არსებობს კანონმდებლობით განსაზღვრული პერსონალური მონაცემების ჩამონათვალი, რაც პერსონალურ მონაცემთა სიმრავლის და მრავალფეროვნების გათვალისწინებით, ზოგჯერ შეუძლებელს ხდის არასანქციონირებული შეღწევისა და გავრცელებისაგან მათი სრულყოფილი დაცვის შესაძლებლობას. აღნიშნული გარემოება განამტკიცებს მონაცემთა შერჩევითი დაცვის მომხრეთა მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მონაცემი უნდა იყოს ღია, გარდა იმ მონაცემისა, რომლის დაცვის აუცილებლობაზე მიუთითებს სუბიექტი. თუმცა მონაცემის დაცვას განაპირობებს არა გამარტივების სურვილი, არამედ პერსონალური მონაცემის იმანენტური ბუნება. პერსონალური მონაცემები თავისთავად ინფორმაციაა. ინფორმაციის პერსონალურ მონაცემად კვალიფიკაციისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იდენტიფიკაციის საკითხს, იდენტობის (იგივეობის, თანაბარმნიშვნელობის) დადგენას. პირის მონაცემი მისი იდენტობის მაჩვენებელია, მონაცემი დაცვას ექვემდებარება უკეთუ შესაძლებელია პირის იდენტიფიცირება. პერსონალური მონაცემების ცნებაში მგრძნობიარობის კრიტერიუმი, მისი სუბიექტურობის გამო, არ გამოიყენება. პერსონალური მონაცემების დეფინიციისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იდენტიფიკაციის ანუ მონაცემთა საფუძველზე მონაცემთა სუბიექტის იდენტიფიცირებადობის კრიტერიუმს. არაერთგზის გამოითქვა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ადამიანი არ შეიძლება იყოს იდენტიფიცირებული მხოლოდ პერსონალური მონაცემების მეშვეობით, ვინაიდან იგი არაფრის იდენტური არ არის საკუთარი თავის გარდა. ამ პოსტულატის მიუხედავად, სახელდობრ პერსონალური მონაცემი მართებულად არის მიჩნეული იმ ნიშნად, რომელიც იძლევა პირის იგივეობის დადგენის შესაძლებლობას. პერსონალური მონაცემების მეშვეობით იდენტიფიკაციის დროს ხდება არა ადამიანის და მის შესახებ ინფორმაციის გაიგივება, არამედ ინფორმაციის მეშვეობით ადამიანის იდენტიფიკაცია, ანუ ინფორმაციული მონაცემების მეშვეობით მრავალი სუბიექტიდან იმ სუბიექტის გამორჩევა, რომელსაც განეკუთვნება (შეესაბამება) ეს ინფორმაცია. იდენტიფიცირებისათვის გამოიყენება ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა პირის მახასიათებელი ფიზიკური, ფიზიოლოგიური, ფსიქოლოგიური, ეკონომიკური, კულტურული ან სოციალური ნიშანი. იდენტობის პრობლემა ცხადყოფს, რომ „მე-ს” კატეგორია მრავალ იდენტობას, მათ შორის არა მხოლოდ ინდივიდუალურს, არამედ კოლექტიურ იდენტობებს შეიცავს. უკანასკნელთა შორის ზოგი ნაკლები (ასე, მაგ., გენდერული, 28 რეგიონალური, კლასობრივი)32, ხოლო ზოგი ძლიერი (ეთნიკური, რელიგიური) შემჭიდროების უნარით გამოირჩევა. განსხვავების მიუხედავად კოლექტიურ იდენტობებს შორის ზოგჯერ იკვეთება მჭიდრო კავშირი (მაგ., რელიგიურსა და ეთნიკურს შორის)33. პირისათვის, ინდივიდუალურ – ბუნებრივი მახასიათებლების გარდა, იმანენტურია სოციალური მახასიათებლები. პასუხს შეკითხვაზე „ვინ ვარ მე?” პირი ჩვეულებრივ იწყებს იმით, რომ განაკუთვნებს თავის თავს საზოგადოების გარკვეულ ფორმალურ ან არაფორმალურ ჯგუფს, უთითებს სქესს, ასაკს, პროფესიას და ა.შ. და მხოლოდ ამის შემდეგ ჩამოთვლის თავისი ხასიათის თვისებებს, ინდივიდუალურ შესაძლებლობებს. სოციალურ ტერმინებში თავის აღწერის მიდრეკილება, რომელთაგან თითოეული გულისხმობს ჯგუფისადმი კუთვნილებას, ძლიერდება პიროვნების ფორმირებისა და განვითარების პროცესში. ჩატარებული კვლევებით დადგენილია, რომ თუ მცირეწლოვანებში სოციალური ბუნება აქვს თვითაღწერის მეოთხედს, დანარჩენი ეხება მეტნაკლებად შემთხვევით ინდივიდუალურ ან სიტუაციურ თვისებებს, ზრდასრულებში სოციალური მახასიათებლები საშუალოდ შეადგენს ყველა მახასიათებლის დაახლოებით ნახევარს, რაც ბუნებრივიცაა, ვინაიდან თითქმის ყველა თვითშეფასება უკავშირდება ადამიანთა სოციალურ-ჯგუფურ კუთვნილებას. ვინაიდან პერსონალური მონაცემის დაცვა კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის ნაწილია, მონაცემთა დაცვაში პერსონალური მონაცემების კონფიდენციალობა იკავებს ერთ-ერთ ცენტრალურ ადგილს სამართალურთიერთობების ამ სფეროში. პერსონალური მონაცემების შესახებ ზოგი ქვეყნის კანონმდებლობა შეიცავს პირდაპირ მითითებას მონაცემთა კონფიდენციიდენტობის ყველაზე აშკარა და ფუნდამენტური კატეგორია არის გენდერის კატეგორია. ამასთანავე, კოლექტიური იდენტიფიკაციის პროცესში იგი კოლექტიური იდენტიფიკაციის და საზოგადოებრივი მობილიზაციის პროცესში უფრო სუსტ საფუძველს წარმოადგენს და შემჭიდროების უნარსაც მოკლებულია. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ ქვეყანაში ფემინისტური მოძრაობა აღმავლობას განიცდის, გენდერული იდენტობა, რომელიც მთელ დედამიწას მოიცავს, თანამედროვე მსოფლიოს სხვა კოლექტიურ იდენტობებთან შედარებით, ფერმკრთალდება და თავისთავად მოცემულობად აღიქმება. ლოკალური, რეგიონალური იდენტობა ასევე ფართოდ გავრცელებული კ ატეგორიაა, გან საკუთრებით პრემოდერნულ ხანამდე. ლოკალიზმიც და რეგიონალიზმიც თითქოს ფლობს იმ შემაკავშირებელ თვისებას, რომელიც გენდერს ჩვეულებრივ არ გააჩნია. მაგრამ შესაძლებელია რეგიონების ადვილი დანაწევრება და ეს ნაწილებიც შესაძლოა სხვადასხვა დასახლებებად დაიყოს. ძალზედ იშვიათად ვხვდებით ძლიერ და შეკავშირებულ რეგიონალურ მოძრაობას, როგორიც იყო, მაგ. ვანდეაში საფრანგეთის რევოლუციის დროს. სოციალური კლასი ძნელად თუ გამოდგება ხანგრძლივი კოლექტიური იდენტობის საფუძვლად, რადგან მისი ემოციური მიმზიდველობა შეზღუდულია და მას არც კულტურული სიღრმე გააჩნია. 33 ენტონი დ. სმიტი, „ნაციონალური იდენტობა”, თბ., „ლოგოს პრესი”, გვ. 3-9. 32 29 ალობის შესახებ (მაგ., რფ), ხოლო რიგი ქვეყნების კანონმდებლობა (ფინეთი, უნგრეთი, დანია), ასეთი პირდაპირი მითითების არ არსებობის მიუხედავად, მნიშვნელოვან ყურადღებას აქცევს პერსონალური მონაცემების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის წესს. საგულისხმოა, რომ პერსონალური მონაცემების დაცვაში ევროსაბჭოს 1981 წლის კონვენცია თავის მიზნად განსაზღვრავს თითოეული პიროვნების უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის უზრუნველყოფას, კერძოდ კი პიროვნების შესახებ კონფიდენციალობის დაცვის უფლების უზრუნველყოფას პერსონალური მონაცემების ავტომატური დამუშავებისას (მუხ.1). „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” 28.12.2011წ. საქართველოს კანონის ზოგიერთი დებულება (მაგ., მონაცემთა დამუშავებაში მონაწილე მუშაკისათვის მონაცემთა საიდუმლოების დაცვის ვალდებულების დაკისრება (17.4 მუხ.)) ადასტურებს კანონმდებლის მიერ პერსონალური მონაცემების კონფიდენციალურ ინფორმაციად მიჩნევას, მონაცემთა დაცვაში იდენტიფიკაციის კრიტერიუმის გამოყენებას. აღნიშნული დასტურდება აგრეთვე სზაკ-ში 25.05.2012 წ. კანონით შეტანილი ცვლილებების შედეგად საიდუმლო ინფორმაციის ცნების (მე-2 მუხ. „ნ” ქვეპუნქტი) განახლებული რედაქციით, რომლის თანახმად, საიდუმლო ინფორმაცია არის ინფორმაცია, რომელიც შეიცავს პერსონალურ მონაცემებს, სახელმწიფო ან კომერციულ საიდუმლოებას. პერსონალური მონაცემების საიდუმლო ინფორმაციისადმი კუთვნილების საკითხს ადასტურებს აგრეთვე სზაკ-ის 44-ე, 99-ე მუხლის მე2, მე-5 ნაწილების განახლებული რედაქციები. ასეთივე მიდგომით ხასიათდება სამოქალაქო კანონმდებლობა, კერძოდ, სკ-ის 181 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად სხვა პირის პერსონალური მონაცემების და ჩანაწერების გაცემის წინაპირობას წარმოადგენს იმ პირის წერილობითი თანხმობა, რომლის პერსონალურ მონაცემებსაც წარმოადგენს შესაბამისი ინფორმაცია, ასეთ შემთხვევაში პირი ვალდებულია დაიცვას აღნიშნული მონაცემების, ინფორმაციის საიდუმლოება. პერსონალური მონაცემების დეფინიციის სხვა ასპექტების განხილვამდე, საჭიროა მონაცემთა დაცვის რეჟიმის კრიტერიუმებზე ყურადღების გამახვილება. 30 მგრძნობელობის (ნების) კრიტერიუმი პირადი საიდუმლოება განისაზღვრება როგორც, პირადი ფასეულობის მქონე ინფორმაცია, რომლის საიდუმლოების დაცვასაც მოითხოვს კანონი, აგრეთვე ყველა ის ინფორმაცია და გარემოება, რომელთან დაკავშირებითაც ადამიანს აქვს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის გონივრული მოლოდინი. პირადი ცხოვრების დაცვის ფართო კონცეფცია მისაღებია პირადი ცხოვრების ფარგლების მკვეთრი გავლების შეუძლებლობის გამო (რაც მნიშვნელოვანწილად განაპირობებს კერძო და საჯარო სამართალს შორის გამიჯვნის სირთულეს). დასაცავი მონაცემების სიმრავლისა და მრავალფეროვნების გამო, პირადი მონაცემების დაცვის მგრძნობელობის კრიტერიუმზე აგების კონცეფციების მომხრენი თვლიან, რომ ყველა მონაცემი პიროვნების შესახებ, განსაკუთრებული მონაცემების გარდა, იმთავითვე უნდა იყოს არა კონფიდენციალური, არამედ ღია, ამასთანავე, პირს აქვს უფლება თავისი შეხედულებისამებრ დახურულად გამოაცხადოს ყველაფერი, რასაც საჭიროდ მიიჩნევს. ხსენებული მიდგომის მომხრენი თვლიან, რომ მონაცემთა დაცვის ამგვარი წესი შედეგად იწვევს დასაცავი ინფორმაციის მინიმალიზაციას (რასაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს პერსონალურ მონაცემთა სიმრავლის გათვალისწინებით) და, შესაბამისად, დაცვის მეტ ეფექტურობას, მის დასაცავად სახელმწიფოს მინიმალურ დანახარჯებს (დაცვას ექვემდებარება მხოლოდ ის მონაცემები, რომლის დაცვასაც მოითხოვს პირი, დანარჩენი მონაცემი იმთავითვე ღიაა). „მგრძნობელობის” კრიტერიუმი გამოიყენება ინფორმაციის თავისუფლების მომწესრიგებელ აქტებში და არა პერსონალური მონაცემების დაცვის კანონმდებლობაში. პერსონალური მონაცემების დაცვის ეროვნულ კანონებში ამ კრიტერიუმს იყენებენ „ჩვეულებრივი” და „მგრძნობიარე” (ან „განსაკუთრებით მგრძნობიარე”) პერსონალურ მონაცემებზე დაყოფისათვის, აღნიშნულ გრადაციას განაპირობებს განსაკუთრებული მონაცემების დაცვის სამართლებრივი რეჟიმის სპეციფიკა. ამდენად, პერსონალური მონაცემების „მგრძნობელობის” მიხედვით დაყოფა მხოლოდ კონფიდენციალობის მოქნილი რეჟიმის დადგენისთვისაა საჭირო.34 რაც შეეხება თვით პერსონალური მონაცემების ცნებას, იხ.: Bygrave Lee A. Data Protection Law. Approaching its Rationale, Logic and Limits/Lee A.Bygrave, Kluwer Law International, 2002, p.68-70; Johnson Bruce E. H. The Battle over Internet Privacy and the First Amendment/Bruce E.H. Johnson// The Computer & Internet LawyerVolume 18-Number 4April 2001 – p..21-24; McLean Deckle. Privacy and Section 1983 of the Federal Civil Rights Law/ Deckle Mclean//Communication and Law March 2002 – p. 77-94; Ку34 31 უკვე აღინიშნა, რომ მასში, როგორც წესი, გამოიყენება სხვა კრიტერიუმი – ამ მონაცემების საფუძველზე სუბიექტის იდენტიფიცირებადობის კრიტერიუმი, ამასთანავე, პერსონალური მონაცემების დაცვა ხდება კონფიდენციალობის რეჟიმის გამოყენებით. სზაკ-ის 271 მუხლის ადრინდელი რედაქცია, რომელიც ადგენდა, რომ პერსონალური მონაცემის პირად საიდუმლოებად მიჩნევის საკითხს, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევისა, წყვეტს პირი, რომლის შესახებაც არსებობს ეს ინფორმაცია – არ იყო ტიპური პერსონალური მონაცემების დაცვის სამართლებრივი რეჟიმისათვის, ხელს უწყობდა მონაცემთა აგებას არა იდენტიფიკაციის, არამედ მგრძნობელობის კრიტერიუმის საფუძველზე, რაც განაპირობებდა მონაცემთა არასაკმარის დაცულობას. სწორედ აღნიშნულით იყო, საბოლოო ჯამში, განპირობებული ამ მუხლის ახალი რედაქციის ჩამოყალიბება. იდენტიფიკაციის კრიტერიუმის განხილვამდე უნდა შევეხოთ მონაცემთა სპეციალურ კატეგორიას – განსაკუთრებით მგრძნობიარე მონაცემებს. განსაკუთრებით მგრძნობიარე პერსონალური მონაცემები ცალკე აღნიშვნის ღირსია პერსონალური მონაცემების სპეციალური (სენსიტიური, მგრძნობიარე) კატეგორია, რომელიც ნებისმიერი ტიპის კანონმდებლობით განსაკუთრებული დაცვის რეჟიმით სარგებლობს, ე.წ. განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემი. დაუშვებელია ამ კატეგორიის, კერძოდ, პირის რასობრივ, ეთნიკურ კუთვნილებასთან, პოლიტიკურ შეხედულებებთან, რელიგიურ ან ფილოსოფიურ მრწამსთან, პროფესიულ კავშირში გაწევრებასთან, ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან, სქესობრივ ცხოვრებასთან, ნასამართლობასთან, ადმინისტრაციულ პატიმრობასთან, პირისათვის აღკვეთის ღონისძიების შეფარდებასთან, დანაშაულის მსხვერპლად აღიარებასთან ან დაზარალებულად ცნობასთან დაკავშირებული, აგრეთვე ბიომეტრიული და გენეტიკური მონაცემების დამუშავება, რომლებიც ზემოაღნიშნული ნიშნით ფიზიკური პირის იდენტიფიცირების საშუალებას იძლევა. ამ შემთხვევებში მოქმედებს პრეზუმფცია იმის შესახებ, რომ პირს არ სურს ამ ინფორმაციის გამჟღავნება. ამ დროს სახელმწიფო ვალდებულია დაიცვას პირის კერძო სფერო მანამ, სანამ черенко А.В. Общедоступные персональные данные как объект правовой охраны// Молодежь и наука: реальность и будущее: Материалы III Международной научно-практической конференции. Т. 2.-НИЭУП.-С.408-410. 32 თავად ეს პირი არ გამოავლენს ინფორმაციის გაცემის ნებას (წერილობით თანხმობას)35 ან/და კანონით (მე-6 მუხ.) სპეციალურად გათვალისწინებულ შემთხვევაში. განსაკუთრებული (მგრძნობიარე, სენსიტიური (sensitive personal data), დელიკატური) კატეგორიის პერსონალური მონაცემები განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმით გამიჯნულია ჩვეულებრივი პერსონალური მონაცემების დაცვის რეჟიმისაგან. მგრძნობიარობის ხარისხის ზრდის კვალდაკვალ იზრდება მონაცემთა დაცვის გარანტიები. მგრძნობიარე (განსაკუთრებული) კატეგორიის მონაცემთა კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე და მუშავებისათვის კანონი ითვალისწინებს გამკაცრებულ ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის ზომებს. განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა დამუშავების შემთხვევაში დაუშვებელია მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის გარეშე მონაცემთა გასაჯაროება და მესამე პირისათვის გამჟღავნება. განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემების ცალკე გამოყოფა ამ კატეგორიის მონაცემების უფრო მაღალი ინტენსივობით დაცვის მოლოდინს აჩენს, მონაცემთა ამ კატეგორიის ცალკე გამოყოფა და მასთან დაკავშირებით სპეციალური ნორმების არსებობა უნდა უზრუნველყოფდეს მის განსაკუთრებულ დაცვას, რაც განაპირობებს ამ მიმართებით საკანონმდებლო რეგულაციების სრულყოფის დასმის წინადადებებს36. მგრძნობიარე კატეგორიის მონაცემთა წრე შესაძლოა ეროვნული მენტალიტეტის თავისებურებებით იყოს განპირობებული. არ დაიშვება განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ მონაცემთა წრის მეტისმეტი განვრცობა. საბაზო კანონით (მე-2 მუხ. „ბ” ქვეპუნქტი) იგი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა მანამდე მოქმედ კანონმდებლობასთან შედარებით (სზაკ-ის 43-ე მუხ. „ბ” ქვეპუნქტი). ამ კატეგორიას, სხვა ქვეყნების კანონმდებლობის მსგავსად, მართებულად დამატებით განეკუთვნა ინფორმაცია, რომელიც შეეხება პროფესიული კავშირის, პოლიტიკური პარტიის, რელიგიური ორგანიზაციის წევრობას, რასობრივ კუთვნილებას, ნასამართლობას, ჯანმრთელობის მდგომარეობას. ხსენებული მონაცემები, „პერსონალური მონაცემების ავტომატური დამუშავებისას ფიზიკური პირების დაცვის შესახებ” სტრასბურგის 28.01.1981წ კონვენციის (მე-6 მუხ.) თანახმად, რომლის რატიფიცირებაც საქართველოს პარლამენტმა 28.10.05წ. დადგენილებით მოახდინა, მონაცემთა სპეციალურ კატეგორიას განეკუთვნება. კანონმდებელმა მგრძნობიარე კატეგორიის მონაცემთა წრეში დამატებით მგრძნობიარე მონაცემთა მნიშვნელობის გამო ზოგი ქვეყნის კანონმდებლობა ითვალისწინებს მგრძნობიარე მონაცემთა დამუშავების ფაქტის რეგისტრაციის ვალდებულებას მონაცემთა დაცვის ორგანოში. 36 იხ. მაგ., ლ. ცანავა, დასახ. ნაშრომი, გვ. 65-66, 75-76. 35 33 მოაქცია აგრეთვე ინფორმაცია ადმინისტრაციული პატიმრობის, აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების, მსხვერპლად აღიარების ან დამნაშავედ ცნობის შესახებ. იმის გათვალისწინებით, რომ ხსენებული კონვენცია მის წევრ-სახელმწიფოებს ამ კონვენციის ძირითადი პრინციპებისათვის თავიანთი კანონმდებლობის ფარგლებში იურიდიული ძალის მისანიჭებლად აუცილებელი ზომების მიღებას ავალდებულებს, გამართლებულია საბაზო კანონით განსაკუთრებული პერსონალური მონაცემების წრის გაფართოება. ამდენად, იდენტიფიცირების კრიტერიუმზე აგებული პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ კანონმდებლობა პერსონალურ მონაცემთა დაცვის რეგულირების რეჟიმში დამატებით „მგრძნობელობის” კრიტერიუმსაც იყენებს, კერძოდ, განისაზღვრება დელიკატურ მონაცემთა დამუშავების და მათი გავრცელების განსაკუთრებული რეჟიმი. იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 41.2 მუხლი ადამიანის ჯანმრთელობასთან ერთად საგანგებოდ აღნიშნავს მის ფინანსებთან დაკავშირებული მონაცემების დაცვის აუცილებლობას, შესაძლებლად მიგვაჩნია, განსაკუთრებით მგრძნობიარე პერსონალურ მონაცემთა არსებულ ჩამონათვალს დაემატოს პირის ფინანსებთან დაკავშირებული მონაცემი, მით უფრო, რომ ასეთი პერსონალური ინფორმაციის მიმართ კანონმდებლობით გათვალისწინებულია საბანკო საიდუმლოების სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმის შემოღება („კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ” კანონის მე-17 მუხ.). განსაკუთრებით მგრძნობიარე მონაცემთა წრეს უნდა განეკუთვნებოდეს აგრეთვე არასრულწლოვანის მონაცემები. არასრულწლოვანის მონაცემების კონფიდენციალობის დაცვის უფლებას ყურადღება უნდა ექცეოდეს წარმოების ყველა ეტაპზე, რათა თავიდან იქნეს აცილებული მისთვის ზიანის მიყენება. ასე, მაგ., გეო-ს მინიმალური სტანდარტული წესები, არასრულწლოვანთა მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელების შესახებ („პეკინური წესები”), საგანგებოდ აღნიშნავს, რომ არ უნდა გამოქვეყნდეს არავითარი ინფორმაცია, რომელიც მიუთითებს არასრულწლოვანი სამართალდამრღვევის პიროვნებაზე.37 „ზოგადი განათლების შესახებ” კანონის 11.2 მუხლის თანახმად, მოსწავლეს და მასწავლებელს უფლება აქვთ მიიღონ სკოლაში არსებული ნებისმიერი ინფორმაცია, გარდა პერსონალური მონაცემების შემცველი ინფორმაციისა. დაუშვებელია მოსწავლის და მასწავლებლის პირადი ცხოვრების, კერძო კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის უფლების თვითნებური შეზღუდვა (17.5 მუხ.). კანონმდებლობით დადგენილი წესით მოსწავლეთა პერსონალური მონაცემების ანალოგიურ დებულებას შეიცავს საქართველოს კანონი „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის” მე-13 მუხლი. 37 34 აღრიცხვა განეკუთვნება სსიპ განათლების მართვის საინფორმაციო სისტემის ფუნქციას (283.2 მუხ. „დ” ქვეპუნქტი). დახურულ სასამართლო სხდომაზე განიხილება არასრულწლოვანის სკოლა-პანსიონში გაგზავნასთან დაკავშირებული საქმეები38, შვილად აყვანის საქმეები39. მომავალში უფლებების დაცვის დამატებითი გარანტიების შექმნის, რეგულირების შემდგომი სრულყოფის მიზნით, სხვა ქვეყნების კანონმდებლობის მსგავსად, საჭირო იქნება ისეთი განსაკუთრებით მგრძნობიარე პერსონალური მონაცემების სამართლებრივი რეჟიმის ცალ-ცალკე მოწესრიგება, როგორიცაა, მაგ., ეთნიკური წარმომავლობა40, პოლიტიკური შეხედულებები და სხვ.. ცალკე საკანონმდებლო რეგულაციას საჭიროებს ე.წ. „ფეთქებადსაშიში” პერსონალური ინფორმაციის მიმართ მოპყრობა. ასე, მაგ., გფრ-ის 1991წ. კანონით „ყოფილი გდრ-ის სახელმწიფო უშიშროების დოკუმენტების შესახებ” საგანგებოდ მოწესრიგდა ყოფილი გდრ-ის უშიშროების სამსახურის (ე.წ. „შტაზის”) სამანქანო მონაცემებში და საარქივო დოკუმენტებში დაცული პერსონალური ინფორმაცია. ასეთი საკანონმდებლო აქტების რიგს განეკუთვნება ზოგიერთ ქვეყანაში მიღებული კანონები ლუსტრაციის შესახებ.41 ასეთ საკანონმდებლო აქტად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საქართველოს კანონი „თავისუფლების ქარტია”, რომელიც ადგენს იმ პირთა მონაცემების შეგროვების, რეესტრის წარმოების წესებს, რომლებიც საიდუმლოდ თანამშრომლობდნენ, ან ფარული კავშირი ჰქონდათ ყოფილი სსრკ-ის სპეციალურ სამსახურებთან, ამ პირების მონაცემების შს სამინისტროსთან პარიტეტულ საწყისებზე შექმნილი კომისიის მიერ საჯაროდ გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების პირობებს და წესს. ასეთი პირების შესახებ მონაცემებს ქარტია საიდუმლო ინფორმაციად მიიჩნევს, კანონის დარღვევით მონაცემების გახმაურება, კომისასკ-ის 2137.2 მუხ. სსსკ-ის 305.3 მუხ. 40 ასე, მაგ., „პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ” ჰოლანდიის კანონის შესაბამისად, ისეთი განსაკუთრებული პერსონალური მონაცემების მოპოვება, რომელიც დაკავშირებულია ინდივიდის ეთნიკურ წარმომავლობასთან, აკრძალვის მიუხედავად, შესაძლებელია მაშინ, როდესაც ამ კატეგორიის მონაცემების მოპოვება წარმოადგენს მონაცემების სუბიექტის იდენტიფიკაციის ერთადერთ საშუალებას, ან აუცილებელია ისეთი პირის იდენტიფიკაციისათვის, რომელიც მიეკუთვნება იშვიათი კატეგორიის ეთნიკურ ან კულტურულ უმცირესობას („პერსონალური მონაცემების დაცვა. საზღვარგარეთის ქვეყნების კანონმდებლობის ანალიზი”, რედ. ხ. ყვირალაშვილი, საია, თბ., 2007წ., გვ. 56). 41 ამ კატეგორიის საქმეებზე სამართლიანი სასამართლო განხილვის, მტკიცების ტვირთის განაწილების თაობაზე იხ. მაგ., ადამიანის უფლებების ევროპული სასამართლოს 14.02.06წ. დადგენილება საქმეზე „ტურეკი (Turek) სლოვაკეთის წინააღმდეგ”. 38 39 35 სიისათვის განზრახ არასწორი ინფორმაციის მიწოდება სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას იწვევს. სპეციალურ შემთხვევას ქმნიან გენეტიკური მონაცემები. ასეთი მონაცემებით შესაძლებელია მისი მატარებლის ავადმყოფობის რისკის, არსებული დაავადებების, ავადმყოფობის ან თერაპიის მიმდინარეობის შესახებ მონაცემების დადგენა, რაც განაპირობებს განსაკუთრებით მგრძნობიარე მონაცემებისადმი მათ კუთვნილებას (გენეტიკური მონაცემების შესახებ უფრო დაწვრილებით ქვემოთ ვისაუბრებთ). ბიომეტრიული მონაცემები იმ შემთხვევაში, თუ ბიომეტრიული მონაცემებით შესაძლებელია განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემების კუთვნილი ნიშნებით ფიზიკური პირის იდენტიფიცირება, ბიომეტრიული მონაცემების დამუშავება ხდება განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა დამუშავების რეჟიმში. ამ თვალსაზრისით გარკვევას საჭიროებს ბიომეტრიული მონაცემების კუთვნილება ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებულ და, მაშასადამე, მგრძნობიარე მონაცემებთან. გაბატონებული მოსაზრებებით, ჯანმრთელობის ცნება არ მოიცავს შეფასებისგან თავისუფალ სხეულის აღმწერ ნიშან-თვისებებს, როგორიცაა მაგ. თითის ანაბეჭდის კაპილარული ხაზების განტოტვა. ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული მონაცემები უფრო მეტად მოიცავს პიროვნების ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგომარეობების შეფასებებს. თუმცა იმ შემთხვევაში, როდესაც ბიომეტრიული მონაცემებიდან დასკვნები მიიღება პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ეთნიკური წარმომავლობის შესახებ, მისი დაცვა განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა რეჟიმში უნდა განხორციელდეს. იმ შემთხვევაში, თუ ბიომეტრიული მონაცემი არ განეკუთვნება განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემს, მონაცემთა დამუშავების დასაშვებობა განისაზღვრება საერთო საფუძვლით იმ შემთხვევაში, თუ მონაცემი განსაკუთრებულ კატეგორიათა წრით არის მოცული, მისი დამუშავება განსაკუთრებულ მონაცემთა დაცვის ნორმებით წესრიგდება. თუმცა უნდა ითქვას, რომ ბიომეტრიული მონაცემების შეგროვება, შენახვა, დაცვა იმდენად მნიშვნელოვანია, რომ საამისოდ, როგორც წესი, სპეციალური ნორმები მუშავდება. ბიომეტრიული მონაცემების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, კანონი ითვალისწინებს საჯარო დაწესებულების მიერ და კერძო სამართლის იურიდიული პირისა და 36 ფიზიკური პირის მიერ ბიომეტრიულ მონაცემთა დამუშავების სპეციალურ რეგულაციას. ადამიანის ფიზიოლოგიური მონაცემები არის პიროვნების გამოხატვის ერთ-ერთი ფორმა, ადამიანის უნივერსალური იდენტიფიკატორი, რაც განპირობებულია ადამიანის ფიზიოლოგიური თავისებურებების სიმყარით და განუმეორებლობით. კანონი (მე-2 მუხ. „გ” ქვეპუნქტი) ბიომეტრიულ მონაცემებს ახასიათებს, როგორც ფიზიკური, ფსიქიკური ან ქცევის მახასიათებელს, რომელიც უნიკალური და მუდმივია თითოეული ფიზიკური პირისათვის და რომლითაც შესაძლებელია ამ პირის იდენტიფიცირება (თითის ანაბეჭდი, ტერფის ანაბეჭდი, თვალის ფერადი გარსი, თვალის ბადურის გარსი (თვალის ბადურის გამოსახულება), სახის მახასიათებელი). მოყვანილ დეფინიციაში ბიომეტრიულ მონაცემთა ჩამონათვალი არ არის ამომწურავი. ნორმაში მითითებულის გარდა ასეთ მონაცემებს განეკუთვნება აგრეთვე სხეულის აგებულების, ცალკეული ორგანოების და ქსოვილების თავისებურებანი, შიდა ჯირკვლების სეკრეციის მუშაობა, გადახრები განვითარებაში, ატავიზმები, ფსიქოლოგიური მდგომარეობა და სხვ.. საერთაშორისო პრაქტიკაში ბიომეტრული მონაცემების დამუშავებისას ყველაზე ხშირად გამოიყენება ადამიანის ქცევითი (ხელწერა, ხმა, სიარულის მანერა და სხვ.) და ფიზიკური (თითის ანაბეჭდი, სახის ნაკვთები, თვალის ფერადი გარსი, თვალის ბადურის გარსი და სხვ.) მახასიათებლები42. ბიომეტრიულ მონაცემთა დამუშავებას ეხება კანონის მე-9, მე-10 მუხლები, რომელთა თანახმად საჯარო დაწესებულების მიერ ასეთი მონაცემების დამუშავება შეიძლება მხოლოდ პირის უსაფრთხოებისა და საკუთრების დაცვის მიზნებისათვის, აგრეთვე საიდუმლო ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან აცილების მიზნით, თუ ამ მიზნების სხვა საშუალებით მიღწევა შეუძლებელია, ან დაკავშირებულია არაპროპორციულად დიდ ძალისხმევასთან. ბიომეტრულ მონაცემთა დამუშავება შესაძლებელია აგრეთვე კანონით დადგენილი წესით პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გაცემის, ან სახელმწიფო საზღვრის გადამკვეთი პირის იდენტიფიკაციის მიზნებისთვის. კერძო სამართლის იურიდიული პირისა და ფიზიკური პირის მიერ ბიომეტრიულ მონაცემთა დამუშავების დამატებით პირობად მითითებულია საქმიანობის განხორციელებისათვის ასეთი დამუშავების აუცილებლობა. ინსპექტორს მიეწოდება დეტალური ინფორმაცია ასეთი დამუშავების, კერძოდ, მონაცემთა დამუშავების მიზნისა და მონაცემთა დასაცავად მიღებული უსაფრთხოების ზომების შესახებ. იგივე ინფორმაცია მიეწოდება მონაცემთა სუბიექტს. ინფორმაცია ინსპექტორს „რეკომენდაციები ბიომეტრულ მონაცემთა დამუშავების შესახებ”, გვ. 2, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის აპარატი, www.personaldata.ge 42 37 მიეწოდება წერილობითი ფორმით, თუ ინსპექტორი ჩათვლის, რომ ბიომეტრული მონაცემების დამუშავება არ შეესაბამება „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მიზნებს და პრინციპებს, იგი წერილობით ატყობინებს მონაცემთა დამმუშავებელს ამის შესახებ და უფლებამოსილია მოითხოვოს მონაცემთა დამუშავების შეწყვეტა, მათი დაბლოკვა, წაშლა, განადგურება ან დეპერსონალიზაცია. მოთხოვნის გათვალისწინებამდე მონაცემთა დამმუშავებელს უფლება არ აქვს გამოიყენოს ეს მონაცემები. მონაცემთა დამმუშავებელს შეუძლია გამოიყენოს ბიომეტრული მონაცემები ინსპექტორის მოთხოვნის გათვალისწინებამდეც, თუ ეს აუცილებელია მონაცემთა სუბიექტის ან მესამე პირის სასიცოცხლო ინტერესების დასაცავად. ასეთ შემთხვევაში მონაცემთა დამმუშავებელი ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეატყობინოს ამის შესახებ ინსპექტორს დასაბუთებული განაცხადებით43. თანამედროვე სამყაროში ბიომეტრიული იდენტიფიკაციის სისტემები სულ უფრო მეტ გავრცელებას პოულობს. ბიომეტრიაში განასხვავებენ იდენტიფიკაციას და ვერიფიკაციას. იდენტიფიკაციის სისტემა მონაცემთა ბაზასთან ნიმუშის შედარებით და თანხვედრის დადგენით ცდილობს იმ პირის განსაზღვრას, რომელსაც ეკუთვნის მოცემული ნიმუში („ერთის მრავალთან შედარების” მეთოდი). ვერიფიკაციისას ადგილი აქვს ახალი ნიმუშის მანამდე შენახულთან შედარებას, რის შედეგადაც სისტემა ადასტურებს პირისადმი ნიმუშის კუთვნილებას. ვერიფიკაციის (ავთენტიფიკაციის) დროს იყენებენ „ერთის ერთთან შედარების” მეთოდს (მაგ., კონკრეტული პირისათვის დამზადებული პირადობის ბარათი, რომელიც შეიცავს პიროვნების ბიომეტრულ მონაცემს). ამ მეთოდით ბიომეტრული მონაცემების დამუშავება უფრო ძვირადღირებულია, ვიდრე იდენტიფიკაციის მეთოდით, თუმცა ის უზრუნველყოფს უსაფრთხოების უფრო მაღალ დონეს და საჭიროებს შესაბამის პროგრამულ მხარდაჭერას. ამასთან, ვერიფიკაციის დროს პიროვნება თავად ფლობს საკუთარი ბიომეტრული მონაცემების შემცველ მოწყობილობას (სამსახურებრივი ბარათი, ID ბარათი თუ სხვ.), რაც ამცირებს მასზე არაავტორიზებული წვდომის საფრთხეს44. ყველა ბიომეტრიული სისტემა პრაქტიკულად ერთმანეთის მსგავსი სქემით მუშაობს. ყველა ამ ტიპის სისტემა 4 სტადიას გადის: 1. ჩაწერა – სისტემის მიერ ნიმუშის დამახსოვრება; 2. გამოყოფა – ნიმუშიდან უნიკალური ინფორმაციის გამოყოფა და ბიომეტრიული ნიმუშის შედგენა; საქართველოს მთავრობის 19.07.2013წ., №180 დადგენილებით დამტკიცებული „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის საქმიანობისა და მის მიერ უფლებამოსილების განხორციელების წესის შესახებ” დებულების მე-16 მუხლი. 44 მითითებული რეკომენდაცია www.personaldata.ge 43 38 3. შედარება – შენახული ნიმუშის შედარება წარმოდგენილთან; 4. დამთხვევა/ განსხვავება – სისტემის მიერ ნიმუშების დამთხვევის დადგენა და გადაწყვეტილების გამოტანა.45 ბიომეტრიის გამოყენების შესახებ დისკუსიებს დღემდის უკიდურესი ხასიათი ჰქონდა, ერთნი საჭიროდ თვლიდნენ ბიომეტრიის საერთოდ აკრძალვას, ხოლო მეორენი მოითხოვდნენ ყოველგვარი ტექნიკური საშუალებების მაქსიმალურ გამოყენებას. გაისმის ბიომეტრიული პარამეტრების კლასიფიკაციის წინადადებები ბიომეტრიული პარამეტრების ბუნებრივი გახსნილობის მიხედვით. ადამიანის სახე, ხმა, თვალის გარსი არის იმთავითვე ბუნებრივად ღია ინფორმაცია. გარეგანი ვიზუალიზაცია ავტომატიზებული ტექნიკური საშუალებების დანერგვამდე გამოიყენებოდა ადამიანის იდენტიფიცირებისთვის. ადამიანის სახე, მიუხედავად პიროვნების თანხმობისა, ღიაა პირთა შეუზღუდავი წრისათვის. დახურული და ღია ბიომეტრიული პარამეტრების დიფერენციაციის საკანონმდებლო შემოღების წინადადება მიზნად ისახავს იმის დასაბუთებას, რომ ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით მხოლოდ ბუნებრივად დაფარული ბიომეტრული მონაცემების მოპოვებას შეუძლია დაარღვიოს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობა და მხოლოდ ასეთი მონაცემების მოპოვებისათვის საჭიროა პირის თანხმობა. ბუნებით თავისთავად ღია ბიომეტრიული პარამეტრები (სახე, ხმა) საყოველთაოდ აღქმადი მონაცემია და მისი მოპოვება ტექნოლოგიების მეშვეობით არ უნდა იზღუდებოდეს. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ ვიზუალურ თვალსაჩინოებასთან ერთად ბიომეტრიული მონაცემების დაცვის სამართლებრივი რეჟიმისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ბიომეტრიული ტექნოლოგიების საშუალებით მათი დაარქივების შესაძლებლობის გათვალისწინებას. პიროვნების დასადგენად ბიომეტრიული მონაცემების გამოყენებას ძირი თადად კრიმინალისტიკაში მიმართავდნენ. ამ გარემოებას უკავშირდება მოსახლეობის მხრივ მის მიმართ ერთგვარი უარყოფითი დამოკიდებულება. საზოგადოებრივი ურთიერთობების გართულება, მათი ინტენსიფიკაცია, მიგრაციული პროცესების გააქტიურება მოითხოვს პიროვნების დადგენის საიმედო და სწრაფი საშუალებების დანერგვას46, მათი სისხლისსამართლებრივი www.fond-ai.ru/art1/art228.htmt. ასე, მაგ., საქართველოს ორგანულ კანონში „საქართველოს საარჩევნო კოდექსში” 25.07. 13წ. კანონით შეტანილი ცვლილებების შედეგად გათვალისწინებულია ბიომეტრიული რეგისტრაცია (მე-2 მუხ. „ჰ6” ქვეპუნქტის მიხედვით ბიომეტრიული რეგისტრაცია არის ბიომეტრიული ფოტოსურათის გადაღება და პირადი მონაცემების აღრიცხვა (ანკეტირება), აგრეთვე საქართველოს მოქალაქის პირადობის ელექტრონული მოწმობის ან საქართველოს მოქალაქის ბიომეტრიული პასპორტის ფლობა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პირზე 45 46 39 სფეროს გარეთ განვრცობას. ასე, მაგ., დაქტილოსკოპიურ რეგისტრაციას აქვს არა მხოლოდ სისხლისსამართლებრივი,47 არამედ სამოქალაქო შემადგენელი ნაწილი48, რომლებსაც განსხვავებული მიზნები და ამოცანები აქვს (სახელდობრ, ამის გამო მათი საკანონმდებლო რეგულაცია არა ერთი, არამედ სხვადასხვა ხასიათის ნორმატიული აქტებით უნდა ხდებოდეს), თუმცა მათი არსი – იდენტიფიკაცია კაპილარული ქარგის მიხედვით – არ იცვლება. დაქტილოსკოპიურ მონაცემებთან ერთად ბიომეტრიულ პერსონალურ მონაცემებში განსაკუთრებული ადგილი უკავია გენომურ მონაცემებს, რომლის შესახებ მოგვიანებით ცალკე გვექნება საუბარი. ეს დოკუმენტი გაიცა ამ კანონით დადგენილი წესით ბიომეტრიული რეგისტრაციის გავლის შემდეგ). 47 პატიმრობის კოდექსის 35.2, 75.3 მუხლებით გათვალისწინებულია პატიმრობის დაწესებულებაში ბრალდებულის მიღებისას სავალდებულო დაქტილოსკოპირება, რომელიც ინახება ბრალდებულის პირად საქმეში. ბრალდებულის დაქტილოსკოპიურ ბარათს ადმინისტრაცია უგზავნის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ცენტრალურ ან შესაბამის ტერიტორიულ სამსახურს ან განყოფილებას დაქტილოსკოპირების ჩატარებიდან 7 დღის ვადაში. გარდა ამისა, სავალდებულო დაქტილოსკოპირებას ითვალისწინებს სადღეისოდ „ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობის შესახებ” კანონი (1 მუხ.), „სამხედრო პოლიციის შესახებ” კანონი (მე-8 მუხ.), ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ კოდექსი (3121 მუხ.), „პოლიციის შესახებ” კანონი (მე-20 მუხ.). 48 ტექნიკის განვითარების დონე იძლევა მრავალპარამეტრიანი ბიომეტრიული დოკუმენტების დანერგვის საშუალებას. ასე, მაგ., სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს შეუძლია გასცეს ბიომეტრიული პასპორტი, რომელსაც დამატებული აქვს ელექტრონული ფოტოსურათის და თითის ანაბეჭდის შესახებ ინფორმაციის შემცველი ჩიპი („საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოში მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ” კანონის 203.3 მუხლი). სხვა ქვეყნების კანონმდებლობით, სავალდებულო დაქტილოსკოპიურ რეგისტრაციას ექვემდებარებიან არა მხოლოდ დანაშაულის ჩამდენი პირები, არამედ აგრეთვე პირები, რომელთა საქმიანობა დაკავშირებულია სიცოცხლისათვის გარკვეულ ხიფათთან (ასე, მაგ., „რფ-ში სახელმწიფო სავალდებულო რეგისტრაციის შესახებ” 03.07.98წ. კანონის თანახმად, სავალდებულო დაქტილოსკოპიურ რეგისტრაციას ექვემდებარებიან: სამხედრო სამსახურში გასაწვევი პირები, შსს, უშიშროების სამსახურის, სახელმწიფო დაცვის, საგადასახადო, საბაჟო, აღსრულების სამსახურის, ავიაციის მოსამსახურეები; აგრეთვე თავშესაფრის მაძიებელი პირები და პირები, რომლებსაც, ჯანმრთელობის მდგომარეობის ან ასაკის გამო, არ ძალუძთ თავისი პიროვნების შესახებ მონაცემების მოწოდება და, ამასთანავე, შეუძლებელია სხვა საშუალებით ამ მონაცემების დადგენა). 40 პერსონალური მონაცემების დაცვა შრომით ურთიერთობებში მონაცემთა ბრუნვის მნიშვნელოვან სფეროს განეკუთვნება პირის მონაცემების დაცვა შრომით ურთიერთობებში. განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა, კერძოდ, ნასამართლობასთან და ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებული მონაცემების დამუშავების აკრძალვა არ მოქმედებს თუ მონაცემთა დამუშავება აუცილებელია მონაცემთა დამმუშავებლის მიერ შრომითი ვალდებულების შესრულებისა, ან მასთან დაკავშირებული უფლების განხორციელებისათვის. დასაქმებისა და შრომითი ურთიერთობის პროცესში პერსონალური მონაცემები შესაძლებელია დამუშავდეს სხვადასხვა მიზნით (მაგ.: კვალიფიციური კადრების შერჩევა, ატესტაციის ჩატარება, თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლება, ორგანიზაციის უსაფრთხოებისა და საკუთრების დაცვა, თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაზღვევა და სხვ.). პერსონალური მონაცემების დამუშავების თავისებურებანი ამ სფეროში რეგლამენტირებულია საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს შრომის კოდექსით”, რომლის თანახმად, დამსაქმებელი უფლებამოსილია მოიპოვოს ის ინფორმაცია კანდიდატის შესახებ, რომელიც ესაჭიროება მას კანდიდატის დასაქმების თაობაზე გადაწყვეტილების მისაღებად. თავის მხრივ კანდიდატი ვალდებულია დამსაქმებელს აცნობოს ნებისმიერი გარემოების შესახებ, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუშალოს მას სამუშაოს შესრულებაში, ან საფრთხე შეუქმნას დამსაქმებლის ან მესამე პირის ინტერესებს.49 დამსაქმებელს უფლება აქვს შეამოწმოს კანდიდატის მიერ წარდგენილი ინფორმაციის სისწორე. დამსაქმებლის მიერ კანდიდატის შესახებ მოპოვებული ინფორმაცია და კანდიდატის მიერ წარმოდგენილი ინფორმაცია არ შეიძლება იყოს სხვა პირთათვის ხელმისაწვდომი კანდიდატის თანხმობის გარეშე, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. კანდიდატს უფლება აქვს გამოითხოვოს მის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები, თუ მასთან დამსაქმებელმა არ დადო შრომითი ხელშეკრულება (შ.კ. მე-5 მუხ.). არ დაიშვება ორგანიზაციების მიერ განუსაზღვრელი ვადით პერსონალური მონაცემების შენახვა. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის 2016 წლის ანგარიშში მონაცემთა დაცვის პრობლემურ საკითხთა შორის ყურადღება გამახვილდა ორგანიზაციების მიერ რამოდენიმე წლის განმავლობაში კონკურსგაუვლელი დასაქმების კანდიდატების მონაცემების შესაქართველოს მთავრობის 21.04.2017წ. №204 დადგენილებით დამტკიცებული „საჯარო სამსახურში კონკურსის ჩატარების წესის” 9.2 მუხლი ავალებს კანდიდატს მიაწოდოს დამსაქმებელს უტყუარი ინფორმაცია საკონკურსო მოთხოვნებთან დაკავშირებით. 49 41 ნახვის ფაქტებზე. შენახულ მონაცემებს შორის იყო: კანდიდატთა რეზიუმეები, მათ მიერ წარდგენილი ცნობები, კანდიდატთა ოჯახის წევრების მონაცემები და მათი ტესტირების შედეგები. ორგანიზაციებმა ვერ დაასაბუთეს დასაქმების კანდიდატთა პერსონალური მონაცემების განუსაზღვრელი ვადით შენახვის მიზანი50. შრომის კოდექსი ინფორმაციის მოპოვების ზოგად რეგულაციას იძლევა: დამსაქმებლის მიერ ინფორმაციის გამოთხოვისთვის არ არის დაწესებული რაიმე შეზღუდვა, რათა ინფორმაციის მიღებით არ შეილახოს კანდიდატის პირადი სფერო, არ არის განსაზღვრული, რომ მოთხოვნილი ინფორმაცია უფრო მნიშვნელოვან სიკეთეს უნდა წარმოადგენდეს, ვიდრე დაცული სფერო. შკ-ის რეგულაციის მიღმა რჩება რიგი საკითხები, როგორიცაა: გასაუბრების პერიოდი, ინფორმაციის გამოთხოვისას შეკითხვის დასმის უფლება, საკითხები, რომელთა შესახებაც დამსაქმებელს არ აქვს კითხვის დასმის უფლება და სხვა.51 მგრძნობიარე მონაცემის გაცემაზე უარის თქმის გამო პრეტენდენტისათვის უარყოფითი შედეგის დადგომის თავიდან აცილების მიზნით, აღიარებენ უფლებას უსწორო პასუხზე52 („სიცრუის უფლება”). ეს უფლება აღიარებულია იმ შემთხვევებისათვის, თუ მაგ., დამსაქმებლის მოწოდება ტრანსპარენტულობისაკენ სამუშაო ადგილის მაძიებლისათვის „გაშიშვლების” ტოლფასი იქნებოდა. სამსახურში მიღებისას მოქალაქე დამსაქმებლის მოთხოვნით წარადგენს მრავალრიცხოვან დოკუმენტაციას და ავსებს ანკეტებს, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას არა მხოლოდ პროფესიული საქმიანობის, არამედ პირის კერძო ცხოვრების შესახებ. პერსონალური ხასიათის და საქმიანი თვისებების მონაცემებს შორის გამმიჯნავი მკვეთრი კრიტერიუმების არ არსებობა ქმნის კერძო ცხოვრებაში შეღწევის საზღვრების დადგენის სირთულეებს. მონაცემები შეიძლება დამუშავდეს მხოლოდ იმ მოცულობით, რომელიც აუცილებელია შესაბამისი კანონიერი მიზნის მისაღწევად. მონაცემი უნდა იყოს იმ მიზნის ადეკვატური და პროპორციული, რომლის მისაღწევადაც მუშავდება ისინი53. პროპორციულობის პრინციპის დარღვევა ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მოვლე„პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობის და ინსპექტორის საქმიანობის შესახებ ანგარიში. 2016 წელი”, გვ. 30 (https://personaldata.ge/manage/res/images/2017/angarishi/ Annual%20Report-2016.pdf) 51 ნ. სტურუა „ზიანის ანაზღაურება წინასახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისას შრომის სამართალში”. წიგნში „შრომის სამართალი (სტატიათა კრებული)”, თბ., 2011წ., „მერიდიანი”, გვ. 233-234, 242, 245. 52 იხ. მაგ. G. Löschnigg, „Datenermittlung im Arbeitverhältnis”, 2009, Verlag des ÖGB GesmbH, Wien, s. 38. 53 „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მე-4 მუხ. „გ” ქვეპუნქტი. 50 42 ნაა შრომით ურთიერთობებში, რამდენადაც ყოვლისმომცველი საგანაცხადო ფორმის შევსება, ხშირ შემთხვევაში, მხოლოდ დამსაქმებლის სურვილია და მოცულობითი ინფორმაციის მოთხოვნას არ გააჩნია კონკრეტული მიზანი. აქედან გამომდინარე შეგროვილი ინფორმაცია მიზნის შეუსაბამოა. შესაბამისად, მიზნის კონკრეტულობისა და პროპორციულობის პრინციპები მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან 54. წინასახელშეკრულებო ნდობაზე დაფუძნებული ურთიერთობიდან გამომდინარე ორივე მხარეს წარმოეშობა უფლებები და ვალდებულებები. ერთ-ერთი ასეთი უფლებაა დამსაქმებლის მიერ ინფორმაციის მიღების უფლება. ვაკანტური ადგილის დაკავების თაობაზე მოლაპარაკების წარმოებისას დამსაქმებელი დაინტერესებულია მაქსიმალური ინფორმაცია მიიღოს კანდიდატის შესახებ, რათა შეარჩიოს სამუშაო ადგილისათვის ყველაზე შესაფერისი პირი. ეს ინტერესი მხოლოდ მაშინ არის ლეგიტიმური, თუ ინფორმაცია მნიშვნელოვანია დასაქმების თაობაზე გადაწყვეტილების მისაღებად. დამსაქმებლის სურვილი, მიიღოს კანდიდატის შესახებ ისეთი ცნობები, რასაც კავშირი არ აქვს სამუშაოს შესრულებასთან, არ მოექცევა შკ-ის მე-5 მუხლის რეგულირების ფარგლებში.55 იგივე პრინციპი მოქმედებს დასაქმებულთან მიმართებაშიც, ვინაიდან ინფორმაციის მიღება შრომითი ურთიერთობების პროცესშიც შესაძლებელია სამუშაოს სპეციფიკიდან გამომდინარე. დამსაქმებლის მიერ მონაცემთა შეგროვება და დამუშავება შესაძლებელია არა მხოლოდ დასაქმების შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად მიმდინარეობდეს, არამედ დასაქმებულის მიერ შრომითი ვალდებულების შესასრულებლად და აგრეთვე იმ საჯარო დაწესებულებებისათვის მონაცემთა გადასაცემად, რომლებსაც ესაჭიროება ისინი მათზე კანონით დაკისრებული ფუნქციების განსახორციელებლად (მაგ., ინფორმაცია შრომითი სტაჟის შესახებ).56 ამდენად, პერსონალური მონაცემების დაცვაში „შრომითი ურთიერთობები” გულისხმობს „დასაქმებულსა” და „დამსაქმებელს” შორის ურთიერთობას, რომელიც მოიცავს წინასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და ხელშეკრულების შემკ. გოშაძე „პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების პრინციპების იმპლემენტირება შრომით ურთიერთობებში”, წიგნში „შრომის სამართალი (სტატიათა კრებული)”, ტ. 3, თბ., 2014, გვ. 37. 55 თ. კერესელიძე „შრომის ხელშეკრულების დადებამდე დამსაქმებლის მიერ კანდიდატისათვის დასმული დისკრიმინაციული შეკითხვების სამართლებრივი შედეგები”. წიგნში „შრომის სამართალი (სტატიათა კრებული)”, თბ., 2011, „მერიდიანი”, გვ.196-197, 203. 56 ლ. მოსახლიშვილი „პერსონალური მონაცემების დაცვა შრომით ურთიერთობებში”, ჟურნ. „თბილისის ღია სასწავლო უნივერსიტეტი. სამეცნიერო შრომების კრებული”, №4, 2013 წ., გვ. 18. 54 43 დგომ ურთიერთობებს, რამდენადაც შრომითი ურთიერთობის დასრულების შემდგომ, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, დამსაქმებელთან ინახება ყოფილი თანამშრომლების პერსონალური მონაცემები. შესაბამისად, მონაცემთა დამუშავების მიზნის მიღწევა და შენახვის ვადა დასახული მიზნისდამიხედვით შეიძლება განსხვავებული იყოს. შრომით ურთიერთობებში ხშირია ისეთი შუალედური მონაცემების მოპოვება, რომლებიც მუშაკს მხოლოდ ირიბად ეხება. ასეთია მაგ. ოჯახის წევრების მონაცემები (მეუღლის პროფესიული საქმიანობა, შვილების მონაცემები). აღნიშნულს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს დანიშვნის ეტაპზე, რადგანაც დამსაქმებელი ამ დროს ხშირად მოიპოვებს ინფორმაციას არა მხოლოდ კანდიდატის, არამედ მისი სოციალური გარემოს შესახებ. ამ შემთხვევაში პირადი მონაცემების ვიწრო გაგება მონაცემების მოპოვებას, მათ დამუშავებას მონაცემთა დაცვის მომწესრიგებელი კანონმდებლობის სფეროს გარეთ ტოვებს. ასეთი მიდგომის პირობებში უფლების დაცვა შეეძლება მხოლოდ იმ მესამე პირს, რომლის მონაცემი მუშავდება მაშინ, როდესაც არც დამსაქმებელი და არც სამსახურის მაძიებელი, როგორც წესი, არ ატყობინებს მას მისი მონაცემის შეგროვების თაობაზე. ყოველგვარი მონაცემი, რომელსაც დამსაქმებელი რამენაირად უკავშირებს პრეტენდენტს, უნდა განიხილებოდეს უკანასკნელის პირად მონაცემად, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მონაცემის კავშირს მუშაკთან. ასეთი კავშირის არარსებობის შემთხვევაში პერსონალური მონაცემის დაცვის მექანიზმები არ გამოიყენება. კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის მყარი გარანტიების შესაქმნელად კანონმდებლობაში დეტალიზაციას საჭიროებს მუშაკის შესახებ ინფორმაციის მოპოვების საკითხები, კერძოდ, უნდა დადგინდეს ასეთი ინფორმაციის მხოლოდ თავად მუშაკისაგან მიღების პრინციპი. თუ მონაცემების მიღება შესაძლებელია მხოლოდ მესამე პირისაგან, იგი ამის შესახებ წინასწარ უნდა იქნეს ინფორმირებული, მისგან მიღებული უნდა იქნეს თანხმობა, ამასთანავე დამსაქმებელმა უნდა შეატყობინოს მუშაკს პერსონალური მონაცემების მოპოვების მიზნის, სავარაუდო წყაროების და ხერხების, წერილობითი თანხმობის გაცემაზე უარის შედეგების შესახებ. პირდაპირ უნდა დადგინდეს დამსაქმებლის მიერ ისეთი პერსონალური მონაცემების მიღების აკრძალვა, როგორიცაა მონაცემები პოლიტიკური, რელიგიური შეხედულებების, საზოგადოებრივ გაერთიანებებში წევრობის, პროფკავშირული საქმიანობის შესახებ. შრომითი ურთიერთობის მომწესრიგებელი კანონმდებლობა უნდა ითვალისწინებდეს აგრეთვე დამსაქმებლის ვალდებულებას უზრუნველყოს დამსაქმებლის სახსრებით მუშაკის მონაცემთა არამართლზომიერი გამოყენებისაგან დაცვა, მუშაკისათვის მისი 44 მონაცემების დამუშავების შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა, კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევით დამუშავებული მონაცემების ამორიცხვა, მათში ცვლილებების და დამატებების შეტანა, მუშაკის არასწორი ან არასრული მონაცემების შეტყობინების შემთხვევაში შესწორებების და დამატებების შეტყობინების დაგზავნა. დამსაქმებელი ვალდებულია თავისი სახსრებით უზრუნველყოს ყველა საჭირო ზომის მიღება მუშაკის (მაძიებლის) პერსონალური მონაცემების არამართლზომიერი გამოყენებისა და დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად. შრომით ურთიერთობებში მუშაკის მონაცემების დაცვა, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, უზრუნველყოფილია „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონით. მუშაკის მონაცემთა დაცვის საჭიროებას შრომით ურთიერთობებში არ გამორიცხავს ის გარემოება, რომ მონაცემი ზოგჯერ შესაძლოა ეხებოდეს არა მხოლოდ დაქირავებულ მუშაკს, არამედ დამქირავებელს (შესასრულებელი სამუშაო, გასაცემი ხელფასი და სხვ.). პერსონალური მონაცემების დამუშავება მიზნად არ უნდა ისახავდეს და არ უნდა იწვევდეს დასაქმების, შრომითი ურთიერთობებისა და კარიერული წინსვლის პროცესში რაიმე სახის დისკრიმინაციას. დამსაქმებელმა ყველა დასაქმებულის მიმართ უნდა შეინარჩუნოს თანაბარი და სამართლიანი მიდგომა, მაგ., არ უნდა ხდებოდეს იდენტურ თანამდებობაზე მყოფი პირებისაგან სხვადასხვა სახის მონაცემთა შეგროვება. დამსაქმებელმა უნდა შეაგროვოს მხოლოდ ის პერსონალური მონაცემები, რომლებიც, სამუშაოს სპეციფიკის გათვალისწინებით, აუცილებელია კანდიდატის შესარჩევად და შრომითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის. თანამშრომლის პირად საქმეში დამსაქმებელს გადააქვს მისი შერჩევისას დამუშავებული პერსონალური ინფორმაციის მხოლოდ ის ნაწილი, რომელიც საჭიროა შრომითი ურთიერთობის დასამყარებლად. ისეთი ინფორმაციის შეგროვება, რომელიც არ უკავშირდება პროფესიულ საქმიანობას (მაგ., მეგობრების წრე, ჰობი) მონაცემთა დამმუშავებლის (დამსაქმებლის) მიერ შეიძლება დამუშავდეს მხოლოდ პირის თანხმობის საფუძველზე, თუმცა ამგვარი მონაცემები არ უნდა გახდეს სამსახურში აყვანის, კარიერული საფეხურებისა და ანაზღაურების ოდენობის განმსაზღვრელი ფაქტორი.57 ემპირიულად მოპოვებული შეფასებების, საკუთარი ცოდნისა და გამოცდილების შეფასებების, მესამე პირთა მონაცემების კომბინაციების შედეგი შეიძლება იყოს ე.წ. შეფასებითი მონაცემები. საკამათოა მათი პირადი მონაცემებისადმი კუთვნილება. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ამ შემთხვევაში ენიჭება არა იმდენად იმას, თუ ობიექტურობის რა ხარისხს ავლენს მონაცემი, არაwww.personaldata.ge. „რეკომენდაციები შრომით ურთიერთობებში პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ”. 57 45 მედ უფრო მეტად იმას, თუ რამდენად ანიჭებს ის გარკვეულ პირს დამატებით მონაცემს, ანუ რამდენად უკავშირდება ის საზოგადოებრივ აღქმაში კონკრეტულ პიროვნებას. აღნიშნულის მიხედვით წყდება ინფორმაციის პირის მონაცემად მიჩნევის შესაძლებლობა. მონაცემის ცნების ვიწრო გაგება, რომლის მიხედვითაც ის მხოლოდ ფაქტობრივი ხასიათის ინფორმაციებს შეიცავს და არ მოიცავს სუბიექტური შეფასებების კომპონენტს, არ ემყარება კანონმდებლობას, შეფასება არის პირის მახასიათებელი ნიშანი. მონაცემი მოიცავს არა მხოლოდ ზუსტ, არამედ არასწორ, ფალსიფიცირებულ მონაცემსაც, რაც განაპირობებს კანონში მონაცემთა კორექციის, შესწორების შეტანის უფლების გათვალისწინებას. მონაცემის ობიექტური სისწორის და სისრულის მოთხოვნა, შეფასებების მოქცევა პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სისტემაში, გარკვეულწილად, იწვევს დაცვის გაფართოებას, არა მხოლოდ გადაცემისგან და მოპოვებისგან დაცვას, არამედ აგრეთვე გარკვეულწილად დაცვას პირადი მონაცემების შექმნისაგან. კანონი არ განასხვავებს წარსულზე, აწმყოზე და მომავალზე ორიენტირებულ შეფასებით მონაცემებს, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პირთან58 მონაცემთა კავშირს. შეფასებითი ხასიათის პერსონალური მონაცემების მიმართ უნდა დადგინდეს მუშაკის მიერ განცხადების დართვის შესაძლებლობა, რომელიც ასეთი ინფორმაციის შეფასებისადმი მის მოსაზრებას გამოხატავს. ზემოთ უკვე აღინიშნა, რომ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის, აგრეთვე სზაკ-ში 25.05.12წ. კანონით შეტანილი ცვლილებების (მე-2 მუხ. „ნ” ქვეპუნქტი, 44-ე მუხ., 99-ე მუხ.) თანახმად, პერსონალური მონაცემი კონფიდენციალურ ინფორმაციას განეკუთვნა, ამასთანავე სზაკ-ის 44-ე მუხლი თანამდებობის პირებისათვის (თანამდებობაზე წარდგენილი კანდიდატებისათვის) შეიცავს საგამონაკლისო დებულებას. ვინაიდან მონაცემთა დაცვის საერთო რეგულაციასთან შედარებით მონაცემთა დაცვის სპეციალურ სფეროთა რეგულაციის ნორმებს უპირატესი, პრიორიტეტული ძალა ენიჭება, მონაცემთა დაცვის საერთო კანონი ძირითად მნიშვნელობას იძენს მონაცემთა დაცვის განსაკუთრებული რეგულაციის არარსებობის პირობებში. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონი არ მიჯნავს ერთმანეთისაგან კერძო და საჯარო პირების პერსონალური მონაცემების დაცვის რეჟიმებს, საჯარო მოხელეებთან დაკავშირებული ინფორმაციის სამართლებრივი რეჟიმი სპეციალური კანონმდებლობით წესრიგდება. სზაკ-ი, როგორც მმართველობის სფეროში მონაცემთა დაცვის სპეციალური კანონი, თანამდებობის პირთა მიმართ 58 G. Löschnigg, მითითებული ნაშრომი, s.144-145 46 შეიცავს სპეციალურ რეგულაციას, თანამდებობის პირთა მიმართ პერსონალური მონაცემების დაცვის სტანდარტი განსხვავებულია, თანამდებობის პირებთან დაკავშირებით პირადი საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის საჯაროობა ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს – უზრუნველყოს თანამდებობის პირთა შესახებ ინფორმაციის ტრანსპარენტულობა, გამჭვირვალობა (კანონმდებლობა (მაგ. „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ” კანონის მე-15 მუხ.) ითვალისწინებს არათუ თანამდებობის პირთა, არამედ მათი ოჯახის წევრთა შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას). ამდენად, მომეტებული საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, თანამდებობის პირის მონაცემები, კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად, ღიაა. ზემოაღნიშნულთან ერთად თანამდებობის პირთა პერსონალური მონაცემების დამუშავება უსაზღვრო არ არის. მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობის მიუხედავად, მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს თანამდებობის პირთა შესახებ განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემების, მაგალითად, ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის, მათი თანხმობის გარეშე გასაჯაროების შესაძლებლობას.59 მხედველობაშია მისაღები, რომ სზაკ-ის 27-ე მუხლის „დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, კოდექსის „ინფორმაციის თავისუფლების” თავის მიზნებისათვის თანამდებობის პირი არის „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული თანამდებობის პირი, რის გამო დანარჩენი თანამშრომლების მონაცემები დაცული უნდა იქნეს.60 ასე მაგ., თანამდებობის პირის მიერ გადაწყვეტილებათა მომზადების პროცესში მონაწილე სხვა საჯარო მოსამსახურეთა (გარდა სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირებისა) ვინაობა დაცულია გამხელისაგან აღმასრულებელი პრივილეგიით (სზაკ-ის 29-ე მუხ.). აღნიშნული გარანტია მიზნად ისახავს გადაწყვეტილების მიღების მომზადებაში მონაწილე მოხელის დაცვას ზეწოლისაგან, რათა უზრუნველყოფილი იყოს მის მიერ მომზადებული რჩევების ობიექტურობა.61 აშშ-ის კანონმდებლობისაგან განსხვავებით, საიდანაც ეს წესი ნასესხები იქნა, საქართველოს კანონმდებლობით (სზაკ-ის 29-ე მუხ.) აღიარებულია არა მოხელის მიერ გამოთქმული მოსაზრების შინაარსი, არამედ თვით ამ მოსამსახურის ვინაობა პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობის და ინსპექტორის საქმიანობის შესახებ 2015 წლის ანგარიში, გვ. www.personaldata.ge 60 სუს 30.05.13წ. გადაწყვეტილება, საქმე №ბს-527-518(კ-12), „საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებანი ადმინისტრაციულ საქმეებზე”, 2014წ., №5, გვ. 236-237. 61 აღმასრულებელი პრივილეგიის გარდა კანონმდებლობა ითვალისწინებს აგრეთვე აბსოლუტურ და კვალიფიციურ პრივილეგიას („სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის მე-4, მე-11 მუხ.). 59 47 (და, მაშასადამე, პერსონალური მონაცემები)62. ამასთანავე, კანონმდებლობა ითვალისწინებს საჯარო მოსამსახურის ვალდებულებას, როგორც სამსახურებრივი ურთიერთობისას, ისე სამსახურიდან განთავისუფლების შემდეგ, არ გაავრცელოს სახელმწიფო და კომერციული საიდუმლოება, სხვა პირთა ოჯახურ და პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებული ინფორმაცია, რომელიც მისთვის ცნობილი გახდა სამსახურებრივ მოვალეობათა შესრულებასთან დაკავშირებით. საჯარო სამსახურის გამჭვირვალობის ინტერესებიდან გამომდინარე, კანონმდებლობით განისაზღვრება აგრეთვე ინფორმაცია, რომლის ღიაობა აღემატება ინფორმაციის გასაიდუმლოების ინტერესს. კერძოდ, სზაკ-ი ითვალისწინებს ყველას უფლებას იცოდეს: საჯარო დაწესებულების იმ საჯარო მოსამსახურეთა ვინაობა და სამსახურებრივი მისამართი, რომელთაც უკავიათ თანამდებობა, ან ევალებათ საჯარო ინფორმაციის გასაიდუმლოება, ან საზოგადოებასთან ურთიერთობა და მოქალაქეთათვის ინფორმაციის მიწოდება; არჩევით თანამდებობაზე პირის არჩევასთან დაკავშირებული ყველა ინფორმაცია; საჯარო მონაცემთა ბაზისათვის პასუხისმგებელი პირის ვინაობა და სამსახურებრივი მისამართი; მოსამსახურეთა შორის ფუნქციების განაწილება (42-ე მუხ. „გ”, „დ”, „ვ”, „თ” ქვეპუნქტები). სამსახურის გამჭვირვალობის მოთხოვნის მიუხედავად პირის სამუშაო ადგილი (სამსახურებრივი სათავსო) მოცულია „საცხოვრებლის” ცნებით.63 ასეთი გაგება ეფუძნება საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლს, რომელიც აწესრიგებს პირადი ცხოვრების საკითხებს, მუხლი „საცხოვრებელ ბინასა და სხვა მფლობელობასთან” ერთად მიუთითებს აგრეთვე „პირადი საქმიანობის ადგილზე”. ანალოგიურ მიდგომას ავლენს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, რომელიც 11.12.1992წ. გადაწყვეტილებაში64 მივიდა დასკვნამდე, რომ „პირადი ცხოვრების” ცნება არ გამორიცხავს პროფესიული და შრომითი ხასიათის საქმიანობას, რადგანაც ადამიანთა უმეტესობა, სახელდობრ, თავისი საქმიანობის მეშვეობით ავითარებს ურთიერთობებს გარესამყაროსთან. სასამართლომ უარყო კერძო ცხოვრების ვიწრო გაგება და აღნიშნა, რომ კონვენციის მე-8 მუხლში გამოყენებული სიტყვა – „home” (საცხოვრისი) შესაძლოა სამსახურებრივ ზ.ადეიშვილი, გ.ვინტერი, დ.ქიტოშვილი „საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის კომენტარი”, თბ., 2002, გვ.95. 63 კ. კორკელია „პირადი ცხოვრების, მიმოწერისა და საცხოვრებლის ხელშეუხებლობის უფლებები საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით”. ჟურნ. „ქართული სამართლის მიმოხილვა” 7/2004-1, გვ. 96. 64 11.12.1992წ. გადაწყვეტილება საქმეზე ნიმიცი გერმანიის წინააღმდეგ (Niemits y. Germany). 62 48 ფართზეც გავრცელდეს. ასეთი გაგება ესადაგება ფრანგულ ტექსტს (domicile), მით უფრო, რომ პროფესიული საქმიანობის განხორციელება შესაძლოა საცხოვრებელ სახლში განხორციელდეს და, პირიქით, ოფისში შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს არაპროფესიული სფეროსადმი განკუთვნილ საქმიანობას.65 ამჟამად დისკუსიურია აგრეთვე დამსაქმებლის მიერ პრეტენდენტის და თანამშრომლების შესახებ ინფორმაციის მოძიება სოციალური ქსელების მეშვეობით. სოციალური ქსელებისათვის, სხვა სერვისებისგან განსხვავებით (Twitter, livejournal), პრიორიტეტულია საკუთარი თავის შესახებ რეალური მონაცემების შეტყობინება. სოციალური ქსელისათვის დამახასიათებელია: მომხმარებლის საჯარო ან ნახევრადსაჯარო პროფილის (მომხმარებლის პერსონალური მონაცემების შემცველი ინფორმაციული განყოფილების) შექმნა, პროფილი შესაძლოა შეიცავდეს, მაგალითად, დაბადების თარიღის, სკოლის, უმაღლესი სასწავლებლის, ჰობის შესახებ და სხვა მონაცემებს; მომხმარებელს შეუძლია შეადგინოს სხვა მომხმარებელთა სია, რომელთანაც მას აქვს გარკვეული ურთიერთობა; სისტემის შიგნით მომხმარებელთა შორის კავშირების დათვალიერება. ამდენად, პირის მიერ სოციალურ ქსელში განთავსებული ინფორმაცია შესაძლოა მოძიებული და გამოყენებული იქნეს ნებისმიერი პირის მიერ, მათ შორის, სამსახურის ადმინისტრაციის, ყოფილი მეუღლეების, ბოროტმოქმედთა მიერ.66 ამდენად, ინტერნეტქსელზე დაუფიქრებლად განთავსებულ ფოტოსურათს შეუძლია უარყოფითი შედეგების მოტანა. ამის დასტურად ახალგაზრდა მასწავლებელ-პრაქტიკანტის სტეისი სნაიდერის მაგალითიც კმარა, რომლის ვებგვერდზე განთავსებული ფოტო (მეკობრის ტანსაცმელში გამოწყობილს ჭიქა ეჭირა ხელში, ფოტო დასათაურდა: „მთვრალი მეკობრე”) დამქირავებლის – სკოლის დირექტორის მიერ არასრულწლოვანთა შორის ალკოჰოლური სასმელების პოპულარიზაციად შეფასდა, რასაც სკოლიდან დათხოვნა მოჰყვა. უნივერსიტეტის რექტორატმა კი, სადაც ს. სნაიდერსი ბოლო კურსზე სწავლობდა, პედაგოგის დიპლომი აღარ მისცა.67 უნდა ითქვას, რომ სოციალურ ქსელებში გამოთქმული მოსაზრებების გამო დათხოვნილ პირთა რაოდენობა (dooce) იხ. აგრეთვე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 25.03.1998წ. გადაწყვეტილება ჰ. კოპპი შვეიცარიის წინააღმდეგ (Kopp v. Switzerland). 66 სოციალურ ქსელებში ვლინდება ისეთი სახის დევიანტური ქცევა, როგორიცაა: ჰაკერობა, საიდუმლოების დარღვევა, დიფამაცია, დამუქრება და დევნა, შესაბამისად სოციალურ ქსელებს უკავშირდება ისეთი რისკები, როგორიცაა: პირადი ინფორმაციის დაკარგვის შესაძლებლობა, ნეგატიური იმიჯის შექმნა, დაშინება და სხვ. 67 ჯ.როზენი „გადაწყვეტილების მიმღები: პირადი ცხოვრებისა და სიტყვის თავისუფლების მომავალი „გუგლისა” და „ფეისბუქის” ეპოქაში”, ჟურნ. „საკონსტიტუციო სამართლის მიმოხილვა”, 2013წ., №6, გვ.52 65 49 მსოფლიოში სულ უფრო იზრდება. მიუხედავად ამისა ბლოგერების უფლებების დაცვის პრობლემატიკა ჯერ კიდევ არ არის სათანადოდ გამოკვლეული და კანონმდებლობაში ასახული. მონაცემთა მოპოვების დასაშვებობის საკითხი ინტერნეტ-საძიებო სისტემების საშუალებით ან სოციალურ ქსელებში არ არის მოხსენიებული მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონში. საკითხი იმის შესახებ, უნდა შეფასდეს თუ არა სოციალურ ქსელებში გამოქვეყნებული მონაცემები როგორც „საჯაროდ ხელმისაწვდომი”, სხვადასხვაგვარად არის განხილული. ასე, მაგ., გფრ-ის „მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის თანახმად, მონაცემები თავდაპირველად უშუალოდ სუბიექტისგან უნდა იქნეს მიღებული68. ხელმისაწვდომი წყაროები, მონაცემთა მოპოვების მიზნით, მხოლოდ იმ შემთხვევაში გამოიყენება, თუ დამსაქმებელმა თანამშრომელს წინასწარ მიუთითა აღნიშნულის შესახებ. სოციალური ქსელებიდან მოპოვებული მონაცემები ძირითადად პირად მოხმარებას ემსახურება. ამდენად, პირის პატივსადები ინტერესი ამგვარი მონაცემის სხვა მიზნით გამოყენებისაგან თავის შეკავების შესახებ პრიორიტეტული მნიშვნელობის უნდა იყოს.69 უნდა აღინიშნოს, რომ მეტი პოპულარობით სარგებლობს საპირისპირო მოსაზრება, რომლის მიხედვით Facebook-ი წარმოადგენს პირადი ინფორმაციის გამოაშკარავების ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ საშუალებას, რომელზეც პასუხისმგებლობა არა ხელისუფლებას, არამედ სოციალური ქსელის წარმომადგენლებს ეკისრებათ, რომლის საშუალებითაც პირის პირად ცხოვრებაში კერძო სფეროს საკითხი აქტუალურ გავლენას ახდენს.70 ასეთ მიდგომას განაპირობებს ის, რომ სოციალურ ქსელში განთავსებული ინფორმაციის წყარო იმთავითვე ცნობილია, ადრესატი არის პირთა განუსაზღვრელი წრე, პირს თავიდანვე გააზრებული აქვს, რომ ინფორმაცია ხელმისაწვდომი ხდება.71 სუს 09.01.2014წ. №ას-1559-1462-2012 განჩინებაში აღინიშნა, რომ ტერმინი „საჯარო გავრცელება” ანუ გასაჯაროება, არ გულისხმობს ინფორმაციის მხოლოდ ტელეხედვით ან რადიომაუწყებლობით გავრცელებას.72 საბოლოოდ შეიძლება Bundesdatenschutzgesetz (BDSG), §4. S. Ernst „Social Networks und Arbeitnehmer-Datenschuts”, „Neue juristische Wochenschirft”, 24/2011, 1712 70 ჯ.როზენი, მითითებული სტატია, გვ. 51. 71 ს. ჯორბენაძე, უ. ბახტაძე, ზ. მაჭარაძე „მედიასამართალი”, 2014 წ., დავით ბატონიშვილის სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, გვ.45, 89 72 სუს 09.01.2014წ. №ას-1559-1462-2012 განჩინებაში საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ „სოციალური ქსელი არის პლატფორმა, გამიზნული ონლაინ სოციალური კავშირის შესაქმნელად იმ ადამიანებისგან, რომლებსაც აქვთ საერთო ინტერესები, საქმიანობის სფერო, ჰობი ან რეალური, ცხოვრებისეული კავშირი (ოჯახური, ნათესაური, სამსახურებრივი, 68 69 50 ითქვას, რომ სოციალური ქსელების განვითარების კვალდაკვალ სულ უფრო მეტად უნდა განცალკევდეს ერთმანეთისგან პირადი და პროფესიული ცხოვრება, ვინაიდან სოციალურ ქსელებში გამოქვეყნებული ინფორმაცია ხელმისაწვდომი ხდება.73 იდენტიფიკაციის (ინტერესის) კრიტერიუმი „მონაცემთა დაცვის ტიპის” აქტისათვის დამახასიათებელია რიგი აკრძალვები. კერძოდ, მესამე პირის მიერ სხვა პირის პერსონალური ან მგრძნობიარე პერსონალური მონაცემის მოთხოვნის შემთხვევაში, ინფორმაციის მფლობელს ეკისრება განმცხადებლის იდენტიფიკაციის მოხდენა, პერსონალურ მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის მოთხოვნა (ამგვარი მოთხოვნები „ინფორმაციის თავისუფლების ტიპის” აქტში ვრცელდება მხოლოდ მგრძნობიარე პერსონალური მონაცემის შემცველი ინფორმაციის მიმართ). იდენტიფიკაციის კრიტერიუმის გამოყენების შედეგად ყურადღება მახვილდება დეპერსონალიზაციის ანუ ისეთი მოქმედებების სამართლებრივ რეგლამენტაციაზე, რომლის შედეგადაც და ა.შ.). თითოეული სოციალური ქსელი შედგება მომხმარებლის წარმომადგენლობისგან („პროფილი”), მისი კავშირისა და დამატებითი სერვისებისაგან. ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი და პოპულარული სოციალური ქსელი არის „ფეისბუქი”, რომელიც მსოფლიო მასშტაბით მილიონობით მომხმარებელს აერთიანებს. „ფეისბუქზე” კონკრეტული მომხმარებლის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია ხელმისაწვდომი ხდება მასთან დამეგობრებული პირების ან ყველა მომხმარებლისათვის, ავტორის არჩევანის შესაბამისად. ინფორმაციასთან დაშვებულ ნებისმიერ მომხმარებელს შეუძლია ამ ინფორმაციის გაზიარება თავისი კონტაქტებისა თუ პირთა განუსაზღვრელი წრისათვის, ასევე ციტირება პირად საუბარში, პრესასა თუ ინტერნეტგამოცემებში. სოციალური ქსელის სწორედ ამ თვისებების გათვალისწინებით კონკრეტული მომხმარებლის მიერ ე.წ. სტატუსის თუ კომენტარის გამოქვეყნება, ინფორმაციის საჯაროდ გავრცელებად უნდა შეფასდეს”. ინტერნეტში პირადი ინფორმაციის გავრცელების შესახებ იხ. აგრეთვე სუს 10.10.2013წ., №ას-1378-1300-2012 განჩინება. 73 ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 01.11.2003წ. გადაწყვეტილებაში ბ. ლინქ ვისტი შვედეთის წინააღმდეგ (Lindqvist v. Sweden) სასამართლომ არ გაიზიარა ბ. ლინქვისტის არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ პირთა (ეკლესიის მრევლის (18 პირის)) საიდენტიფიკაციო მონაცემების განთავსება ვებგვერდზე არის სატელეფონო წიგნაკში გაკეთებული ჩანაწერის მსგავსი. სასამართლომ ინტერნეტგვერდზე პირთა მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების განთავსება, ამ პირებისა და პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის ნებართვის გარეშე, ჩათვალა პერსონალური მონაცემების დაუშვებელ დამუშავებად. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განმცხადებელმა ასეთი ქმედებით პერსონალური მონაცემები ხელმისაწვდომი გახადა უცხო პირებისა და მესამე ქვეყნებისათვის. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დამუშავებული მონაცემებიდან ზოგი პირის მონაცემი სენსიტიური იყო და ეხებოდა ჯანმრთელობის მდგომარეობას. 51 შეუძლებელი იქნება პერსონალური მონაცემების კონკრეტული სუბიექტისადმი კუთვნილების დადგენა, ან ასეთი კავშირის დადგენა არაპროპორციულად დიდ ძალისხმევას, ხარჯებსა და დროს მოითხოვს (მე-2 მუხ. „რ” ქვეპუნქტი). ინფორმაციის თავისუფლება და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა კონკურენტული უფლებებია. იმის გათვალისწინებით, რომ პერსონალური მონაცემები, როგორც წესი, არის ინფორმაციული რესურსის განუყოფელი ნაწილი, დეპერსონალიზაცია წარმოადგენს ინფორმაციის მნიშვნელოვანი სპექტრის ხელმისაწვდომობის შენარჩუნების უზრუნველყოფის საშუალებას, ხელს უწყობს პერსონალური მონაცემების კონფიდენციალობასა და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას შორის ერთგვარი დაპირისპირების დაძლევას, გამორიცხავს პერსონალური მონაცემების დაცვის საბაბით ინფორმაციის გაცემაზე უარის თქმას.74 ასე, მაგ., „პაციენტის უფლებების შესახებ” კანონის 28.1 მუხლის შესაბამისად, სამედიცინო მომსახურების გამწევის მიერ კონფიდენციალური ინფორმაციის გამჟღავნების დასაშვებობის ერთ-ერთ პირობას წარმოადგენს სასწავლო ან სამედიცინო მიზნით პაციენტის შესახებ ინფორმაციის გამოყენებისას მონაცემების ისე წარმოდგენა, რომ შეუძლებელი იყოს პიროვნების იდენტიფიკაცია. სუბიექტის იდენტიფიცირებადი ფორმით მონაცემები ინახება მონაცემთა დამუშავების მიზნის მისაღწევად საჭირო ვადის განმავლობაში, ამ ვადის გასვლის შემდეგ ინფორმაციის შენახვა შესაძლებელია დეპერსონალიზებული ფორმით. დეპერსონალიზებული ინფორმაცია ფიზიკური პირის შესახებ არ ექცევა დაშვების შეზღუდვის რეჟიმში, მაშინ, როდესაც საიდუმლოების სხვა სახეობები ინფორმაციის წყაროს – კონკრეტული ფიზიკური პირის – მითითების გარეშეც ინარჩუნებს ღირებულებას. უნდა აღინიშნოს, რომ პირადი საიდუმლოების გარდა პერსონალურ მონაცემებთან მჭიდრო კავშირი აქვს პროფესიულ საიდუმლოებას. მაგ., „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონი ადგენს, რომ ინფორმაცია, რომელიც არ შეიცავს პერსონალურ მონაცემებს, სახელმწიფო ან კომერციულ საიდუმლოებას, არ არის პროფესიული საიდუმლოება ( 1-ლი მუხ. აშშ-ს 20.06.1966 წ. ინფორმაციის თავისუფლების აქტი, რომელიც მოქალაქეებისათვის ადგენს ფედერალური მთავრობის დოკუმენტების სრულ ღიაობას (გარდა აშშ‑ის პრეზიდენტის და მისი უშუალო მრჩევლების, აშშ კონგრესის, მისი კომიტეტების და მის უშუალო დაქვემდებარებაში მყოფი დაწესებულებების (მაგ., კონგრესის ბიბლიოთეკა), ფედერალური სასამართლო სისტემის ორგანოებისა), კერძო ცხოვრებაში დაუსაბუთებელი შეღწევის თავიდან აცილების მიზნით, დოკუმენტის გასაცნობად წარდგენის/გამოქვეყნების შემთხვევაში ითვალისწინებს დაწესებულების უფლებას ამოკრიფოს პიროვნების მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები. ასეთ შემთხვევაში დაწესებულებამ უნდა წარმოადგინოს ასეთი ამოკრეფის წერილობითი დასაბუთება https://www.justice.gov/oip/freedom-information-act-5-usc-552 20.04. 17 წ. მდგომარეობით. 74 52 „ო” ქვეპუნქტი). სზაკ-ის 273 მუხლის თანახმად, პროფესიული საიდუმლოება არ შეიძლება იყოს ისეთი ინფორმაცია, რომელიც არ წარმოადგენს სხვა პირის პერსონალურ მონაცემებს ან კომერციულ საიდუმლოებას. მონაცემთა დაცვაში ერთგვარი ნიღბის გამოყენება შესაძლებელია მონაცემთა გავრცელებისაგან დაცვის (ანონიმის მეშვეობით), ან მონაცემთა დაზოგვის (ფსევდონიმის მეშვეობით) სისტემის და ძირითადი დებულებების ფორმირებით, რაც იძლევა სოციალური ქცევის განსაზღვრის თავისუფლებას.75 პერსონალური მონაცემების ნაცვლად ინიციალების, ფსევდონიმების76 ან სხვა აღნიშვნების გამოყენება გამორიცხავს პირის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას, ან შეუძლებელს ხდის პირის დადგენას სათანადო ძალისხმევის გამოყენების გარეშე (არაპირდაპირი მონაცემი)77. ასეთი მონაცემი, იმისდამიხედვით თუ რამდენად იძლევა ის კონკრეტულ პირთან იდენტიფიკაციის, რეანონიმიზაციის შესაძლებლობას, საერთოდ არ ექცევა ან შეზღუდულად ექცევა მონაცემთა დაცვის მომწესრიგებელი კანონმდებლობის ფარგლებში. ფსევდონიმის გამოყენების სამართლებრივ რეგულაციას ითვალისწინებს „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონი (მე-10, მე-11, მე-17, 32-ე მუხ. და სხვ.), სამოქალაქო კოდექსი (მე-18, მე-19 მუხ.), მისი დაცვა ხდება პირადი არაქონებM-T.Tinnefeld, E. Ehman, R. Gerling, „Einführung in das Datenschutzrecht”, 4 Auflage (2005), 68. აღსანიშნავია, რომ ფსევდონიმის გამოყენება ჩვეულებრივ არ უკავშირდება მისი მატარებლის იდენტურობაზე უარს. ფსევდონიმის გამოყენების გავრცელებული მოტივი შეიძლება იყოს: სახელის უფრო მოკლე სახელით შეცვლა; საქმიანობის, შემოქმედების, პირადი პოზიციის, ესთეტიკური გემოვნების შესაბამისი, „მეტყველი” სახელის აღებისკენ მისწრაფება; იგივე ან მსგავსი სახელის მქონე სხვა პირისაგან გამორჩევის სურვილი; წარმომავლობის დაფარვის სურვილი; პირთა ჯგუფის საერთო საქმიანობის ერთიანი სახელით მონიშვნა. ფსევდონიმის გარდა ადგილი აქვს ასევე სხვა სახელების გამოყენებასაც, რომელსაც ფართო გაგებით ასევე ფსევდონიმებს უწოდებენ (კრიპტონიმი-ავტორის სახელის ნაცვლად ნაწარმოებზე ხელის მოწერა, რომელიც არ იძლევა ავტორის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას. წარმატების შემთხვევაში კრიპტონიმი ხშირად იხსნება და ჩვეულებრივ ფსევდონიმად ან ჰეტერონიმად იქცევა. ჰეტერონიმი – არის ავტორის მიერ რაიმე ნიშნით შერჩეულ ნაწარმოებთა ნაწილისათვის გამოყენებული სახელი). ფსევდონიმს უახლოვდება ზოგიერთ სოციალურ ჯგუფში გავრცელებული, ოფიციალურისაგან განსხვავებული სახელების გამოყენების მოვლენა (ახალგაზრდული სუბკულტურა, კრიმინალური სამყარო). 77 იდენტიფიკაციის შესაძლებლობის მიხედვით ზოგი ავტორი გამოყოფს ჭეშმარიტ და ფსევდო ანონიმურობას. უკანასკნელი უშვებს გარკვეული გზებით ფსევდოანონიმის იდენტობის დადგენას, რაც იძლევა აზრის თავისუფალი გამოხატვის საშუალებას სამაგიეროს გადახდის შიშის გარეშე, თუმცა, ჭეშმარიტი ანონიმურობისაგან განსხვავებით, ავალდებულებს სუბიექტს პასუხისმგებლობით მოეკიდოს საკუთარ ქმედებებს და, ამდენად, სოციალური სარგებლის მომტან ფაქტორად ფასდება (ლ. ბოძაშვილი, ნ. კოხრეიძე „კიბერსივრცის სამართალი”, თბ. 2012, გვ. 33). 75 76 53 რივი სიკეთის დაცვის ნორმების გამოყენებით. იმ შემთხვევაში, თუ პირის მიერ ფსევდონიმის გამოყენება სახელის მნიშვნელობას იძენს ანუ იმ შემთხვევაში, როდესაც ფსევდონიმის გამოყენებამ ინდივიდუალობა შექმნა და საზოგადოებაში ცნობადი პიროვნება ფსევდონიმთან გაიგივდა, არ არის გამორიცხული მისი, როგორც სამოქალაქო სახელის, პირის პირადი მონაცემის დაცვა. ვაჟაფშაველა, ალექსანდრე ყაზბეგი, მარიამ გარიყული და სხვ. ფსევდონიმებმა იმდენად გაიდგეს ფესვები ერის ცნობიერებაში, რომ მათ სახელის მნიშვნელობა აქვთ შეძენილი, შესაბამისად, შესაძლოდ უნდა იქნეს მიჩნეული ფსევდონიმის სახელის ანუ პერსონალური მონაცემის მსგავსად სამართლებრივი დაცვა.78 ამდენად, მონაცემთა დეპერსონალიზაცია უზრუნველყოფს ინფორმაციის მნიშვნელოვანი ნაწილის ღიაობას, ხელმისაწვდომობას79, პერსონალური მონაცემების კონფიდენციალობის რეჟიმი იხსნება მონაცემების დეპერსონალიზაციის, აგრეთვე სუბიექტის ნებასურვილის შემთხვევაში. კანონმდებლობა უნდა შეიცავდეს დეპერსონალიზაციის აკრძალვას შეურაცხმყოფელი ფორმით, პერსონალური მონაცემების პირობითი აღნიშვნის (იდენტიფიკატორების) გამოყენების წესს. ინფორმაციის დეპერსონალიზაცია მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული მონაცემის სუბიექტის სტატუსზე, ინფორმაციის საჯარო ინფორმაციისადმი კუთვნილებაზე80. ლ. ჭანტურია, „შესავალი საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგად ნაწილში”, თბ., „სამართალი”, 2000წ., გვ.166-167 79 „ოფიციალური დოკუმენტაციის ხელმისაწვდომობის თაობაზე” ევროპის საბჭოს 18.06. 2009წ. კონვენციის 6.2 მუხლის თანახმად, დოკუმენტაციის ხელმისაწვდომობის უფლება ინფორმაციის შეზღუდვის შემთხვევაშიც გულისხმობს სახელმწიფო ორგანოს ვალდებულებას, ხელმისაწვდომი გახადოს ოფიციალურ დოკუმენტში არსებული დანარჩენი ინფორმაცია. გამოტოვებული ნაწილის თაობაზე მკაფიო მითითება უნდა იქნეს გაკეთებული. თუ დოკუმენტის ნაწილობრივი ვერსია შეცდომით იქნა აღქმული ან მნიშვნელობას არის მოკლებული, განმცხადებელს შეიძლება უარი ეთქვას ხელმისაწვდომობაზე (http://medialaw.asia/ asia/document/-5910). 80 საქმეში „საია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს წინააღმდეგ” მოსარჩელემ მოითხოვა სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელების მიზნით გაფორმებული ხელშეკრულების ასლების გადმოცემა. სამინისტრომ ინფორმაცია გასცა დაშტრიხული სახით. ინფორმაციის ასეთი სახით გადაცემას საია არ დაეთანხმა. თბილისის საქალაქო სასამართლომ იმსჯელა თითოეული მონაცემის დაფარვის სამართლებრივ საფუძველზე, სასამართლომ საჯარო დაწესებულების სამართლებრივი რეჟიმი გაავრცელა კერძო იურიდიულ პირებზე მისი ბიუჯეტის დაფინანსების ფარგლებში. ასეთი დაფინანსების შესახებ ინფორმაცია საჯარო ინფორმაციად იქნა მიჩნეული, შესაბამისად საქალაქო სასამართლო 17.12.2012წ. №3/3856-12 გადაწყვეტილებით არ დაეთანხმა ინფორმაციის დაშტრიხული სახით გაცემას. სასამართლომ მიუთითა, რომ ნებისმიერი კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც ფინანს78 54 კონფიდენციალობის უზრუნველყოფის მოტივით ზოგ შემთხვევაში დასაშვებია პირად მონაცემთა შეცვლა81. ასე, მაგ., სკ-ის 1264-ე მუხლი, შვილად აყვანის კონფიდენციალობის უზრუნველსაყოფად, უშვებს დაბადების ადგილის და თარიღის შეცვლას82, ხოლო 1257-ე მუხლი, აგრეთვე „შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის შესახებ” კანონიც დამატებით ითვალისწინებს აგრეთვე სახელის და გვარის შეცვლის შესაძლებლობას მშვილებლის მოთხოვნით ან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე.83 პერსონალური საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენება შესაძლებელია სუბიექტის თანხმობის ან სუბიექტის ცალსახა იდენტიფიკაციის აუცილებლობის შემთხვევაში (სუბიექტის ან მაკონტროლებლის მიერ უფლება-მოვალეობების რეალიზაციისათვის, კანონით გათვალისწინებული მოქმედებების (კრედიტის გაცემა, დაზღვევა და სხვ.) შესრულებისათვის). საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენებას ჩვენში ითვალისწინებს, მაგ., საგადასახადო კანონმდებლობა. ადამიანის მიმართ საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენება ზოგჯერ პიროვნებისათვის შეურაცხყოფად აღიქმება, თუმცა თანამედროვე განვითარების ეტაპზე აღნიშნული გარდაუვალ იმპერატივს წარმოადგენს და ნორმატიულ მოწესრიგებას საჭიროებს. საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენების მოწესრიგების დება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან თავად წარმოადგენს საჯარო დაწესებულებას ამ დადგინების ფარგლებში, ხოლო მისი საფირმო სახელწოდება, დირექტორის (წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის) ვინაობა (სახელი და გვარი) ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ყველასათვის. რაც შეეხება ისეთ მონაცემებს, როგორიცაა საზოგადოების დირექტორის სახლის მისამართი და ტელეფონის ნომერი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს მონაცემები მიეკუთვნება პირის პრივატულ სფეროს და ამ მონაცემების ხელშეკრულებაში მითითების მიუხედავად, არ მიიჩნია საჯარო ინფორმაციად, ვინაიდან მისი გამჟღავნება ხელყოფდა კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის გონივრულ მოლოდინს. აღნიშნულის შესაბამისად სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის (საია-ს) მოთხოვნა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსაგან ინფორმაციის (ხელშეკრულების ასლების) დაშტრიხვის გარეშე გადმოცემის შესახებ. 81 რ. შენგელია, ე. შენგელია „საოჯახო სამართალი”, თბ., 2013, გამომც. „მერიდიანი”, გვ. 323-324. 82 შვილად აყვანის საიდუმლოს გამხელისაგან ბავშვის დაცვის მსგავსად, სპეციალური ნორმების არარსებობის მიუხედავად, სასამართლო პრაქტიკაში ექსტრაკორპორული განაყოფიერების წესით დაბადების შესახებ ინფორმაციის საიდუმლოდ შენახვის და მისი გამხელისაგან ბავშვის დაცვას განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭა, რის შედეგადაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 02.06.2015 წ. (საქმე №3/1914-14) გადაწყვეტილებით ადმინისტრაციულ ორგანოს დაბადების აქტის ჩანაწერში დაბადების თარიღის შეცვლა დაევალა. 83 ამასთანავე, ნაშვილების შესახებ მონაცემები არ ისპობა და რეგისტრაციის წიგნში გაკეთებული ჩანაწერებით დასტურდება შვილად აყვანის ფაქტი, ნაშვილების დაბადების ნამდვილი ადგილი და თარიღი, გადაწყვეტილების გამომტანი სასამართლოს შესახებ მონაცემები. ნამდვილი პერსონალური მონაცემები საიდუმლოა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მას მოითხოვს თვით შვილობილი სრულწლოვანების ასაკის მიღწევისას. 55 მნიშვნელობას ზრდის სხვადასხვა ბაზიდან მონაცემთა თავმოყრის შესაძლებლობა, რის შესახებაც შემდგომ გვექნება საუბარი. ყოველგვარი პერსონალური მონაცემის კონფიდენციალური მონაცემებისადმი მიკუთვნება ზოგჯერ საჭიროდ ხდის გამონაკლისების დაშვებას. პერსონალური ინფორმაციის კონფიდენციალობა არ ვრცელდება კანონით სპეციალურად გათვალისწინებულ შემთხვევებზე (პერსონალური მონაცემების დამუშავება კონსტიტუციური წყობის, ზნეობის, ჯანმრთელობის, ქვეყნის თავდაცვის, სახელმწიფოს უშიშროების, თანამდებობის პირების პერსონალური მონაცემები სხვა პირთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის მიზნით). დაშვებულად ჩაითვლება იმ ხელშეკრულების აღსრულების მიზნით პერსონალური მონაცემების დამუშავება, რომლის ერთ-ერთი მხარე არის პერსონალური მონაცემის სუბიექტი. დაშვებულია ჟურნალისტური, ლიტერატურული და სხვა შემოქმედებითი საქმიანობის მიზნებში პერსონალური მონაცემების დამუშავება. თუ პერსონალური მონაცემების დაცვაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა იდენტიფიკაციის (ინტერესის) კრიტერიუმს ენიჭება, არ არსებობს ერთიანი აზრი იმასთან დაკავშირებით, თუ რას უნდა მიენიჭოს უპირატესობა პირადი საიდუმლოების დაცვაში – მგრძნობიარობის თუ იდენტიფიკაციის კრიტერიუმს, ნებას თუ ინტერესს. ავტორთა ნაწილის მიერ (რ. მაისი) ყურადღება მახვილდება შემთხვევებზე, როდესაც პირის ნება არის ნაკლული (მცირეწლოვნობა, შეურაცხადობა, უგონოდ ყოფნა), აგრეთვე შემთხვევებზე, როდესაც პირს არ აქვს ნების გამოვლენის შესაძლებლობა იმის გამო, რომ პირისათვის უცნობია მისი პირადი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილი (როგორც წესი, საიდუმლოების მფლობელი არის საიდუმლოების მატარებელი, მაგრამ არ არის გამორიცხული შემთხვევა, როდესაც თვით საიდუმლოების მფლობელი არ არის საიდუმლოების მატარებელი (მაგ. ექიმი, არ უმხელს პაციენტს ინფორმაციას პაციენტის მძიმე, უკურნებელი სენის შესახებ), ცნობილია აგრეთვე უკიდურესი შემთხვევებიც, როდესაც თვით იმ პირის გარდა, რომელსაც საიდუმლო ინფორმაცია ეხება, დანარჩენისათვის ცნობილია საიდუმლოება)84. უდავოა, რომ ასეთ შემთხვევებში პირის ინტერესის ასპექტი, კერძოდ, პირადი საიდუმლოების დაცვის ინტერესი ინარჩუნებს თავის მნიშვნელობას. ინტერესთა მნიშვნელობა საყურადღებოა აგრეთვე კერძო და საჯარო ინტერესის თანაფარდობის საკითხში. ინტერესთა კონკურენციის შემთხვევაში, ანუ თუ საჯარო ინტერესი ინფორმაციის გაცემაზე აღემატება დაინტერესებული პირის ინტერესს ინფორმაციის კონფიდენციალობაზე, 84 რაინარდ ვ.ფონ მაისი, დასახ. ნაშრომი, გვ. 49-51. 56 ინფორმაციის გაცემამდე პირს უნდა მიეცეს საკუთარი აზრის გამოთქმის შესაძლებლობა. კომერციული საიდუმლოებისგან განსხვავებით, პირადი საიდუმლოების მიმართ არ არის დადგენილი ვადა, რომლის განმავლობაში, თუ პირმა არ გაასაჩივრა ინფორმაციის ღიაობის თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილება, იგი ძალაში შედის (კომერციულ საიდუმლოებასთან დაკავშირებით ეს ვადა 15 დღეს შეადგენს). „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონი ითვალისწინებს მონაცემთა სუბიექტის მოთხოვნის შემთხვევაში მონაცემთა დამმუშავებლის ვალდებულებას მოთხოვნიდან 15 დღის განმავლობაში გაასწოროს, განაახლოს, დაამატოს, დაბლოკოს, წაშალოს ან გაანადგუროს მონაცემები, თუ ისინი მცდარი ან არასრულია (ავთენტიზაცია), არ არის განახლებული, ან თუ მათი შეგროვება და დამუშავება კანონის საწინააღმდეგოდ განხორციელდა. კონფიდენციალობა არის ინფორმაციის თვისება, მისი ნიშანი, რომელიც მიცემულია მისთვის დაინტერესებული პირის მიერ. შესაბამისად, პირის ვალდებულება არ დაუშვას მისი გავრცელება, არის ამ თვისების შედეგი. ნებისმიერი საიდუმლოების რეჟიმის მნიშვნელოვანი მახასიათებელი არის მისი დაწყებისა და დასრულების მომენტი. კომერციული საიდუმლოების რეჟიმისაგან განსხვავებით, რომლის ასამოქმედებლად პირი ვალდებულია მიუთითოს, რომ ეს ინფორმაცია მისი კომერციული საიდუმლოებაა, ხოლო საჯარო დაწესებულება ვალდებულია 10 დღის ვადაში მიიღოს გადაწყვეტილება ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევის შესახებ (სზაკ-ის 272 მუხ.), ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობით პერსონალური მონაცემის მიმართ არ არის საჭირო დამატებით კიდევ რაიმე ზომების მიღება მის ასამოქმედებლად. პერსონალური მონაცემები არ იქცევა კონფიდენციალურ მონაცემებად მათი ბრუნვის პროცესში. ისინი იმთავითვე, თავიანთი ბუნებიდან, პირის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობიდან, კონსტიტუციის ნორმებიდან გამომდინარე არიან ასეთები. მათ კონფიდენციალობას განაპირობებს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის, პირადი და საოჯახო საიდუმლოების, მიმოწერის, სატელეფონო საუბრების, საფოსტო, სატელეგრაფო და სხვა შეტყობინებების საიდუმლოების უფლება. უკვე აღინიშნა, რომ სახელდობრ პირადი ინფორმაციის, კერძო ცხოვრების კონფიდენციალობის უზრუნველსაყოფად შეიქმნა პერსონალური მონაცემების ინსტიტუტი. ვინაიდან პერსონალური მონაცემების დაცვა უკავშირდება კერძო ცხოვრების დაცვას, რომლის კონფიდენციალობას კონსტიტუციური ბუნება აქვს, პერსონალური მონაცემების დაცვის პრიორიტეტების გარკვევაში, საქართველოს კონსტიტუციის 41-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, გადამწყვეტი როლი შეასრულა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.10.08წ. გადაწყვეტილებამ, რომელიც ოფიციალურ სახელმწიფო დაწესებულებებში დაცულ 57 ინფორმაციას ოთხ ჯგუფად ყოფს: პირველ ჯგუფს შეადგენს ინფორმაცია, რომელიც თავად ინფორმაციის მიღების მსურველ პირს შეეხება. კონსტიტუციის 41.1 მუხლის მიხედვით ეს ინფორმაცია დაუბრკოლებლად, კანონით დადგენილი წესით უნდა მიეწოდოს პირს; მეორე ჯგუფს შეადგენს ოფიციალური დოკუმენტები, რომლებიც უშუალოდ ინფორმაციის მიღების მსურველს არ შეეხება, მაგრამ მათი მიღება ასევე შესაძლებელია კანონით დადგენილი წესის დაცვით; მესამე ჯგუფში გაერთიანებულია ოფიციალური ინფორმაცია, რომელიც შეიცავს სახელმწიფო, კომერციულ ან პროფესიულ საიდუმლოებას. თუ რამდენად წარმოადგენს ინფორმაცია საიდუმლოებას, ეს წინასწარი შეფასების საკითხია, გასაიდუმლოებისათვის საჭიროა კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურების დაცვა; ინფორმაციის მეოთხე ჯგუფი გათვალისწინებულია კონსტიტუციის 41-ე მუხლის მე-2 პუნქტით. ამ ჯგუფს შეადგენს ოფიციალურ ჩანაწერებში არსებული მონაცემები, რომლებიც შეეხება პირადი ცხოვრების ისეთ ელემენტებს, როგორიცაა ჯანმრთელობა, ფინანსები და ა.შ.. ეს ინფორმაცია ავტომატურად გასაიდუმლოებულია, გასაიდუმლოება შესაძლებელია, თუ არსებობს თავად იმ პირის თანხმობა, ვისაც ინფორმაცია შეეხება. ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის სხვა შემთხვევები კანონით უნდა იყოს დადგენილი და აუცილებელი სახელმწიფო უშიშროების ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, ჯანმრთელობის, სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად. ამდენად, სხვა სახის (კომერციული, სახელმწიფო) საიდუმლოებისაგან განსხვავებით, მონაცემების საიდუმლოებისადმი მიკუთვნებისათვის არ არის საჭირო რაიმე დოკუმენტური განმტკიცება, ასეთ შემთხვევაში საიდუმლოების მფლობელის ნება პრეზიუმირებულია და თავისთავად იგულისხმება მონაცემის დაცვის ინტერესი. საკონსტიტუციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ინფორმაციის ზემოთხსენებული ჯგუფები და მათი კონსტიტუციურ-სამართლებრივი რეჟიმები ერთმანეთისაგან განსხვავდება. ამდენად, კერძო საკითხების ავტომატურად გასაიდუმლოებული ინფორმაციისადმი მიკუთვნება განაპირობებს მონაცემთა დაცვის მომწესრიგებელი საქართველოს კანონმდებლობის „მონაცემთა დაცვის ტიპის” აქტის პრინციპებზე მის აგებას. სწორედ ამ მიმართულებით ვითარდებოდა კანონის მიღებამდე არსებული საერთო სასამართლოების პრაქტიკაც. ამდენად, სავსებით მოსალოდნელი იყო ამ ტიპის კანონმდებლობის სამართლებრივი რეჟიმისათვის დამახასიათებელი ნიშნების განმტკიცება საკანონმდებლო აქტებში, რაც განხორციელდა კიდეც „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის და სხვა საკანონმდებლო აქტებში ცვლილებების მიღებით. 58 ჟურნალისტურ და სხვა შემოქმედებით საქმიანობაში პერსონალური მონაცემების დამუშავება უფლება მონაცემთა დაცვაზე არ არის აბსოლუტური, საჭიროა მისი დაბალანსება სხვა უფლებებთან მიმართებაში. მონაცემთა დაცვის უფლებასა და გამოხატვის, ინფორმაციის და იდეების მიღებასა და გაცემის თავისუფლებას შორის ერთგვარი კოლიზიის დასაძლევად, გამოხატვის თავისუფლების წესებთან პირადი ცხოვრების შეთავსების მიზნით, 24.10.1995 წ., №95/46 EC დირექტივის85 მე-9 მუხლი („პერსონალური მონაცემების დამუშავება და გამოხატვის თავისუფლება”) ითვალისწინებს მონაცემთა დაცვაზე გამონაკლისების და შეზღუდვების დაშვებას მხოლოდ ჟურნალისტური, სახელოვნებო ან ლიტერატურული შემოქმედების მიზნებით. ამდენად, პერსონალური მონაცემების დამუშავება დაშვებულია ჟურნალისტური, ლიტერატურული, სხვა შემოქმედებითი საქმიანობის მიზნით. პერსონალური დამუშავების მომწესრიგებელი ზოგიერთი ქვეყნის (საფრანგეთი, ლატვია) კანონმდებლობა შეიცავს პირდაპირ მითითებას აღნიშნულის შესახებ. ასეთ მითითებას შეიცავს აგრეთვე „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” 28.12.11წ. საქართველოს კანონი (3.4 მუხ.). ამდენად, კონფიდენციალურ ინფორმაციას არ წარმოადგენს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში გავრცელებას დაქვემდებარებული მონაცემები პირის შესახებ86. სხვა კონფიდენციალური ხასიათის ინფორმაციისგან განსხვავებით, პერსონალურ მონაცემთა თავისებურებას შეადგენს მათი საყოველთაოდ ხელმისაწვდომ ინფორმაციათა კატეგორიაში ადვილად გადასვლის შესაძლებლობა. პირის ნასამართლეობის შესახებ მონაცემის გაზეთში გასაჯაროებასთან დაკავშირებით პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის 22.07.15წ. გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის 3.4 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება მედიec.europa.eu/justice/policies/privacy/docs/95-46-ce/dir1995-46_part1_de.pdf პერსონალური მონაცემების დაცვის რეჟიმისათვის გასათვალისწინებელია, რომ, სახელმწიფო საქმეების განხილვაში სამოქალაქო საზოგადოების მნიშვნელოვანი წვლილის გამო, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთხელ აღიარა არასამთავრობო ორგანიზაციები, პრესის მსგავსად, „საზოგადოებრივ კონტროლიორებად”, რის გამო გაუვრცელებია მათზე ისეთივე კონვენციური დაცვა, როგორსაც იყენებს პრესის საქმიანობის მიმართ (იხ.მაგ. გადაწყვეტილებები „სტილი და მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (Steel and Morris v. the United Kingdom); ორგანიზაცია „ვიდეს აიზსარძიბას კლუბსი” ლატვიის წინააღმდეგ” (Vides Aizsardzibas klubs v. Latvia) და სხვ.). 85 86 59 ასაშუალებების მიერ მონაცემთა საზოგადოების ინფორმირების მიზნით დამუშავებაზე. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის 1-ლი მუხლის „ღ” ქვეპუნქტის თანახმად, მედია არის მასობრივი კომუნიკაციის ბეჭდვითი ან ელექტრონული საშუალება, მათ შორის ინტერნეტი. დასახელებულ შემთხვევაში პირის ნასამართლობის შესახებ ინფორმაცია გავრცელდა მასობრივი კომუნიკაციის ბეჭდვითი საშუალების მიერ საზოგადოების ინფორმირების მიზნით და ხელმისაწვდომი იყო ინტერნეტსივრცეში. ვინაიდან აღნიშნული მიზნით მონაცემთა დამუშავებაზე არ ვრცელდება „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონი, გადაწყვეტილებაში მიეთითა, რომ ინსპექტორი არ არის უფლებამოსილი მედიასაშუალებების მიმართ გამოიყენოს კანონით გათვალისწინებული ღონისძიებები, მათ შორის, მოითხოვოს წაშლა, დაბლოკვა და სხვ..87 კანონით შეიძლება დაწესდეს სიტყვისა და გამოხატვის შინაარსობრივი რეგულირება, თუ ეს ეხება პერსონალურ მონაცემებს, სახელმწიფო, კომერციულ ან პროფესიულ საიდუმლოებას. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონი ადგენს, რომ შინაარსობრივი რეგულირება შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ თვალსაზრისობრივად ნეიტრალური, არადისკრიმინაციული შეზღუდვის სახით. შინაარსობრივად ნეიტრალური რეგულირებისას დაუშვებელია გამოხატვის საგნის შეზღუდვა. შინაარსობრივად ნეიტრალური რეგულირება შეიძლება ითვალისწინებდეს მხოლოდ გამოხატვის ადგილის, დროისა და ფორმის მიხედვით ისეთ არადისკრიმინაციულ შეზღუდვას, რომელიც გავლენას არ ახდენს ინფორმაციის ან იდეების შინაარსზე ან გამომხატველობით ეფექტზე, ან ტოვებს მათი სხვა გზებით გამოხატვის ეფექტიან შესაძლებლობას (მე-9, მე-10 მუხ.). „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის 12.3 მუხლის თანახმად, კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და პირადი საიდუმლოების დაცვის მოტივით, არ შეიძლება შეიზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება იმ მოვლენასთან დაკავშირებით, რომლის ცოდნაც აუცილებელია ადამიანისათვის დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განსახორციელებლად. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სისტემის მნიშვნელოვან სფეროს წარმოადგენს მათი მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში გავრცელების საფუძვლებისა და საზღვრების დადგენა, რისთვისაც დასაძლევია კონკურენტული უფლებების, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების თავისუფლების და კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის შესახებ უფლების იხ. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის 22.07.2015წ., №გ-1/101/2015 გადაწყვეტილება. 87 60 ურთიერთდაპირისპირება. აღნიშნულ დაპირისპირებულ ინტერესებს შორის საჭიროა სამართლიანი ბალანსის მოძიება.88 საქმიანი რეპუტაციის და ღირსების დაცვის უფლებები, რომელიც პირადი სფეროს შემადგენელი ნაწილია, შეიძლება აღმოჩნდეს გამოხატვის თავისუფლებასთან ღირებულებით კონფლიქტში. აზრის გამოხატვის პრიორიტეტი რეპუტაციის დაცვის უფლებასთან შედარებით ყოველთვის არაა გამართლებული, ზოგჯერ კი მის ხელყოფას შეიძლება ჰქონდეს ობიექტური გამართლება. ღირებულებითი კონფლიქტის გადაწყვეტა უკავშირდება სამართლებრივ წესრიგს, რომელიც კერძო და საჯარო ინტერეიხ. ევროსასამართლოს 24.09.04წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ჰანოვერის პრინცესა გერმანიის წინააღმდეგ”(§57). სასამართლომ პრესის თავისუფლების და კერძო ცხოვრების დაცვის დადგენაში არასაკმარისად ცნო გერმანიის ეროვნული სასამართლოების მიერ ცნობადი პირის კერძო ცხოვრების დასაცავად გამოყენებული სივრცობრივი და ფუნქციონალური კრიტერიუმები (კერძო ცხოვრების დაცვა არა მხოლოდ სახლთმფლობელობის ფარგლებში, არამედ აგრეთვე მის გარეთაც, თუ ვინიცობაა ასეთი პირი განმარტოებულ ადგილას იმყოფება) და მიუთითა, რომ გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმ წვლილს, რომელიც შეაქვს პუბლიკაციას საზოგადოების საჭირბოროტო საქმეების განხილვის საკითხში. სასამართლომ მიუთითა იმ ფაქტების მკვეთრი გამიჯვნის აუცილებლობაზე, რომელთა გამოქვეყნებასაც შეუძლია დადებითი ზემოქმედების მოხდენა საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხების განხილვაზე (მაგ., პოლიტიკური მოღვაწის მიერ თავისი ფუნქციების შესრულება) და იმ ცნობადი, პოპულარული პირის კერძო ცხოვრების შესახებ, რომელიც რაიმე ოფიციალურ საქმიანობას არ ეწევა (§63). ასეთ ფაქტებზე ინფორმაციის მიწოდება მხოლოდ მკითხველთა გარკვეული წრის ცნობისმოყვარეობის დაკმაყოფილებას ემსახურება (§65). ამგვარი პუბლიკაციის წვლილი საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხის განხილვაში ნულის ტოლია, ასეთ შემთხვევაში საზოგადოებას არა აქვს მართლზომიერი ინტერესი იმ ინფორმაციის მიღების მიმართ, რომელიც ცნობადი პირის ქცევას შეეხება (§76). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ 07.02.2012წ. გადაწყვეტილებაში გაიზიარა fon Hannover-ის საქმეზე 24.09.2004წ. გადაწყვეტილების §65 აბზაცში ასახული განმარტება, რომ მკითხველის ინტერესი, დაიკმაყოფილოს ცნობისმოყვარეობა, როგორც წესი, ნაკლებწონიანია, ვიდრე პირადი სივრცის დაცვის ინტერესი (07.02.2012წ. გადაწყვეტილება §110, 114). სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლების უფლების პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლებასთან მიმართებით დაბალანსებისას პრეცედენტულ სამართალში დადგენილი კრიტერიუმებიდან ერთ-ერთია – შესაბამისი პირის როლი ან ფუნქციები და საქმიანობის ბუნება, რომელიც გავრცელებული ინფორმაციის და ფოტოს საგანია (§110). ასევე მიეთითა ინტერესთა დაბალანსების შემდეგ კრიტერიუმებზე: პრესაში გამოქვეყნებული ფოტოების ან სტატიების წვლილი საზოგადო ინტერესის დებატებში (აღნიშნული კრიტერიუმი დასახელებული იყო 24.09.2004წ. გადაწყვეტილებაშიც, §60); აღინიშნა, რომ გასათვალისწინებელია ინფორმაციის გავრცელებამდე შესაბამისი პირის ქცევა ან ის ფაქტი, რომ ფოტო და მასთან დაკავშირებული ინფორმაცია მანამდე არსებულ გამოცემებშიც გამოქვეყნდა (§111); მნიშვნელოვანია აგრეთვე ფოტოს ან ინფორმაციის გამოქვეყნების ფორმა და ფოტოზე შესაბამისი პირის წარმოჩენის მანერა, ასევე გაზეთის გავრცელების ფარგლები და ტირაჟი (§112). ამგვარადვე გასათვალისწინებელია პირად სივრცეში შეჭრის ბუნება, სიმწვავე და გამოქვეყნების შედეგები (§113). 88 61 სების მშვიდობიანად და გვერდიგვერდ არსებობის განცდაა. კანონმდებელმა არ უნდა გადაუხვიოს საყოველთაოდ აღიარებულ იმ ელემენტარულ ღირებულებებს, რომლებიც ბუნებრივია ყველაზე დაბალი მართლშეგნების ადამიანებისათვის. ღირებულება იდეალია, რომლის საფუძველზეც რაიმე ფასდება, ამ გაგებით ღირებულება ჯერარარსულია. ღირებულებაა ის, რაც უნდა იყოს როგორც იდეალი, რომელიც რეალურში ყოფნის ღირსია. ამდენად, ლოგიკურად სამართლებრივი ღირებულებაც, როგორც ქცევის განსაზღვრული წესი, სამართლის ნორმის ფორმაში არსებობს. სამართლებრივი ღირებულება კი იერარქიული ბუნებისაა.89 ამ გაგებით საინტერესოა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 17.06.10წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „გურგენიძე საქართველოს წინააღმდეგ”, სადაც დაფიქსირდა პირადი ცხოვრების ხელყოფის დარღვევა, საჯარო და კერძო ინტერესთა დაუბალანსებლობის გამო.90 ინტერესთა კონფლიქტის გადაწყვეტა უკავშირდება კანონის ტექსტის მაქსიმალურად ზუსტად ინტერპრეტირებას და პრაქტიკაში სწორად გამოყენებას, ინტერესთა ბალანსის დარღვევას შეიძლება მოჰყვეს პირადი სფეროს შელახვა და გამოიწვიოს ზიანი.91 კოლიზიის გადაჭრა ორი კრიტერიუმის: კონფიდენციალური ინფორმაციის კატეგორიის და პირის მიერ დაკავებული საჯარო პოლიტიკური თანამდებობის რეგლამენტაციით არის შესაძლებელი. პირველ კრიტერიუმთან დაკავშირებით რეგულირება პროპორციულობის პრინციპზეა აგებული, რომელსაც მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ურთიერთ დაპირისპირებული ინტერესების შეფასებაში. აღნიშნული მოწესრიგება ძირი თადად მასმედიის თვითრეგულირებას, ჟურნალისტიკის ზნეობრივ სტანდარტებს ეფუძნება. თვითრეგულირება შეიცავს იმის საშიშროებას, რომ მასმედია მ. ბიჭია „აზრის გამოხატვის თავისუფლებასა და კერძო ცხოვრების დაცვის უფლებას შორის ღირებულებითი კონფლიქტი”. ჟურნ. „მართლმსაჯულება და კანონი”, 2013წ., №3, გვ. 139-140. 90 პრესაში გამოქვეყნებული პუბლიკაციების და სურათების მიმართ საზოგადოებისათვის საინტერესო საკითხების განხილვაში წვლილის არარსებობის გამო კონვენციის მე-8 მუხლით დაკისრებული პოზიტიური ვალდებულების შეუსრულებლობა დაფიქსირდა. გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ არ იყო რაიმე, რაც ახსნიდა საზოგადოებრივ ინტერესს, რისთვისაც გაზეთმა გადაწყვიტა სურათების გამოქვეყნება, სურათს არ ჰქონდა ინფორმაციული მნიშვნელობა, სურათი განკუთვნილი იყო მხოლოდ იმისათვის, რომ ეჩვენებინა პიროვნება, ვისზედაც იყო საუბარი. აღნიშნულით ხაზი გაესვა სკ-ის მე-18 მუხლის ბუნდოვან ინტერპრეტაციას, რის გამოც საქმის განხილვისას, გამოსახულებისა და პირადი სფეროს დაცვის აქტუალობა ვერ გამოვლინდა შიდაეროვნულ დონეზე ისევე, როგორც ინტერესთა დაუბალანსებლობა. 91 სამართლებრივი ღირებულებების კონფლიქტის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია სუს გადაწყვეტილებები: 15.11.13წ. №ას-378-359-2013, 20.02.12წ. №ას-1278-1298-2011 და სხვ. 89 62 თავის ინტერესებს სხვა, მათ შორის მონაცემთა დაცვის ინტერესებზე მაღლა დააყენებს. მიუხედავად იმისა, რომ პერსონალურ მონაცემთა დამუშავება დაშვებულია ჟურნალისტურ საქმიანობაში, პერსონალური მონაცემების მედიასივრცეში გავრცელება საზოგადოებრივი ცხოვრების მნიშვნელოვან საკითხებზე დისკუსიის დაშვების პირობებშია შესაძლებელი. ასეთი ინტერესის არარსებობის შემთხვევაში მონაცემების გამოქვეყნება პრესის თვითრეგულირების ორგანოების მიერ92 დაბალ ზნეობრივ სტანდარტად აღიქმება. თვითრეგულირების საწყისებზე დაყრდნობით კონფლიქტების გადაჭრას ადგილი აქვს არა მხოლოდ აშშ-ში, სადაც ტრადიციულად მძლავრობს თვითრეგულირების პროცესის იმპულსური ძალა (bottom up), არამედ ევროპაშიც, სადაც უმეტესად სახელმწიფო რეგულირება (top down) ჭარბობს93. ასეთი საჭიროების გარეშე პერსონალური მონაცემების პრესაში გამოქვეყნების რამოდენიმე შემთხვევა (მაგ. გლდანის მერვე საპატიმროს თანამშრომელთა მონაცემების (გაზ. „ასავალ-დასავალი”, 02.10.12წ), აგრეთვე 318 სპეცრაზმელის მონაცემების გამოქვეყნება (გაზ. „კვირის ქრონიკა”,5-11.11.2012 წ.) პირადი ცხოვრების სივრცის დარღვევად, ძალადობისაკენ ირიბ მოწოდებად იქნა შეფასებული ჟურნალისტიკის თვითრეგულირების ორგანოს მიერ (იხ. მაგ. გ. ჭეიშვილი „კვირის ქრონიკის” შავი სია”, ჟურნ. „ლიბერალი” 12-18.11.2012, №115, გვ.32-34). პირადი მონაცემების გამოქვეყნების საქმეში ამგვარმა ჟურნალისტურმა აქტიურობამ საპროტესტო აქციები გამოიწვია, საზოგადოებამ მოითხოვა ჟურნალისტებისგან მონაცემების გამოქვეყნებისას მეტი პასუხისმგებლობის გამოჩენა. 93 ჟურნალისტიკაში მორალური სტანდარტების დაცვის ხელშეწყობის მიზნით ხშირად მიმართავენ მორალური კოდექსების (ქცევის წესების, ღირსების კოდექსების) შემუშავებას. პირველად ამგვარი აქტი შვედეთში შედგა, მაგრამ მან ფართო გავრცელება ვერ ჰპოვა, ამიტომ წერილობით ჩამოყალიბებულ პირველ კოდექსად, როგორც წესი, „ქცევის ქარტიას” მიიჩნევენ, რომელიც საფრანგეთში 1918წ. ჟურნალისტთა ეროვნული სინდიკატის მიერ იქნა მიღებული. აშშ-ში ფართო გავრცელება ჰპოვა, მაგ, ამერიკის გაზეთების რედაქტორთა საზოგადოების მიერ 1923 წელს მიღებულმა და დღესაც მოქმედმა ე.წ. „ჟურნალისტიკის კანონებმა”. კოდექსები განსხვავდება ერთმანეთისაგან ჟურნალისტისათვის წაყენებულ მოთხოვნათა ერთობის ხარისხით. ერთნი შეიცავენ მხოლოდ ზოგად პრინციპებს, სხვები კი ამა თუ იმ კერძო, მაგრამ ტიპიურ სიტუაციებში ქცევის რეკომენდაციებსაც იძლევიან. ზოგჯერ ისინი დამატებითი მუხლებით ივსებიან, რომლებიც ყალიბდებიან ჟურნალისტთა ღირსების სასამართლოებისა და პრესის საბჭოების მიერ განხილული პრეცენდეტების მიხედვით. უნდა ითქვას, რომ ეთიკის კოდექსების ავტორები აშკარად აიგივებენ ეთიკას და მორალს. მართალია ყოფით დონეზე „ეთიკა” და „მორალი” სინონიმებად აღიქმება, მაგრამ მათი არსი მკვეთრად გამიჯნულია, ეთიკა – არის მეცნიერება, ხოლო მორალი – მისი ობიექტი. ე.წ. ეთიკის კოდექსები ქმნიან შთაბეჭდილებას, თითქოსდა ეთიკა აწესრიგებს ქცევებს, განსაზღვრავს უფლება-მოვალეობებს, ე.ი ადგენს ნორმებს, მაშინ როდესაც ყოველივე ეს მორალის სფეროს განეკუთვნება. მორალი საზოგადოებაში ადამიანის ქცევის ერთ-ერთი ნორმატიული რეგულატორია. ეთიკას ძალუძს მხოლოდ ამ ნორმების შესწავლა და აღწერა, იგი არის ფილოსოფიური მეცნიერება, რომლის შესწავლის ობიექტს მორალი შეადგენს. ამდენად, რომც დავეთანხმოთ ზნეობის კოდიფიკაციის იდეას, ლოგიკური იქნებოდა თვითრეგულირების აქ92 63 რაც შეეხება საჯარო პირების მიმართ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების თავისუფლებას, მათი კერძო ცხოვრების შესახებ ინფორმაციის დაცვასთან შედარებით ინფორმაციის თავისუფლებას პრიორიტეტული მდგომარეობა უნდა ენიჭებოდეს, ვინაიდან საჯარო პოლიტიკურ საქმიანობაზე პრეტენზიის მქონე პირი ერთგვარ მზადყოფნას აცხადებს მისი კერძო ცხოვრების სფეროში შესაძლო შეღწევაზე. ასე, მაგ., დეპუტატობის კანდიდატად რეგისტრაციის შემთხვევაში ამომრჩეველს უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა იქონიოს კანდიდატის პიროვნების შესახებ სრული, ობიექტური წარმოდგენა და არა მხოლოდ ის წარმოდგენა, რომელსაც მათ თავს ახვევს კანდიდატი და მისი საარჩევნო შტაბი, რაშიც დიდ როლს ასრულებენ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები (უმაღლესი სახელმწიფო თანამდებობების დამკავებელი პირებისათვის შესაძლოა სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმის დადგენა, რომელიც უზრუნველყოფს მხოლოდ საზოგადოებრივად მნიშვნელოვანი მონაცემების ღიაობას). პოლიტიკის სფეროში გამოხატვის თავისუფლებისათვის დამღუპველი იქნებოდა საჯარო ფიგურას რომ შეეძლოს პრესის და საჯარო დებატების ცენზურა იმაზე მითითებით, რომ აღნიშნული მის პიროვნებას ეხება, არის მისი პირადი მონაცემი, რომლის გამჟღავნება მისი თანხმობის გარეშე არ დაიშვება94. ტების სახელწოდების შეცვლა და მათი დასათაურება მორალურ კოდექსებად (ისტორიაში ცნობილია არაერთი მორალური კოდექსის არსებობა, მაგ., კომუნიზმის მშენებლის მორალური კოდექსი, აღთქმები, რელიგიები, ე.წ. აპოკრიფული დოკუმენტები, წოდებრივი დუელის, სუფრის და სხვა კოდექსები) ან ჟურნალისტის ღირსების კოდექსად, ქცევის წესებად. აღსანიშნავია, რომ თვითრეგულირების აქტებს უშუალო კავშირი აქვს თანამედროვე სამართალმცოდნეობის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ თემასთან – სამართლის და მორალის თანაფარდობასთან, საზოგადოებაში სამართლებრივი და მორალური მოთხოვნების განსხვავებულ და საერთო მახასიათებლებთან. აქ მხოლოდ იმის აღნიშვნით შემოვიფარგლებით, რომ სამართალი და მორალი პრინციპულად განსხვავებულ სოციალურ რეგულაციებს, ნორმატიულ წარმონაქმნებს წარმოადგენს (მორალი პიროვნების ქცევის ავტონომიური, სახელმწიფოებრივი იძულების გარეშე, თვითრეგულირების პრინციპზე, ხოლო სამართალი ფორმალური თანასწორობის პრინციპზეა დაფუძნებული). ამდენად, კანონი (კოდიფიცირებული აქტი) უნდა იყოს სამართლებრივი და არა მორალური, რელიგიური და სხვ., კანონის მორალიზება ისეთივე მცდარი და მავნებელია, როგორც მორალის დაკანონება, განსახელმწიფოებრიობა, ეტატიზაცია. ამასთანავე, სამართლის და მორალის სხვაობა თავისთავად არ ნიშნავს იმას, რომ ისინი ანტაგონისტურ მოვლენათა რიგს განეკუთვნებიან, მათი სხვაობის ჰიპერბოლიზაცია, ერთი მხრივ, იწვევს სამართლებრივ ნიჰილიზმს, ხოლო, მეორე მხრივ, სახელმწიფოს, მართლმსაჯულების ყოველგვარი ზნეობრივი პრინციპებისაგან გათავისუფლებას. 94 იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 14.04.09წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ტარშაშაგ ა სზაბადშაგიოგოკერი უნგრეთის წინააღმდეგ” (Tàrsasàg a Szabadsàgjogokért v. Hungary), §37. 64 მონაცემთა დაცვის სუბიექტი და მისი უფლებების დაცვა პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ სხვადასხვა ქვეყნების შედარებითი ანალიზი ცხადყოფს, რომ პერსონალური მონაცემების დამუშავების კანონმდებლობის მიზანი შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიკური პირის, მისი ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვით. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ პერსონალური მონაცემი ფიზიკური პირის პირადი ცხოვრების უფლებიდან არის ნაწარმოები, მისი შემადგენელი ნაწილია. პერსონალური მონაცემების უკანონო შეკრება, შენახვა, დამუშავება, გამოყენება ან გადაცემა წარმოადგენს ამ მონაცემთა სუბიექტის კერძო ცხოვრების სფეროში ჩაურევლობის უფლების ხელყოფას. იურიდიული პირის, მით უფრო ადმინისტრაციული ორგანოს პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ წინადადებები არ სარგებლობს პოპულარობით. უმეტესი ქვეყნების კანონმდებლობა პერსონალურ მონაცემებში მონაცემის სუბიექტად, როგორც წესი, გულისხმობს მხოლოდ იდენტიფიცირებულ (პირი, რომლის იდენტიფიკაციაც შესაძლებელია პირდაპირ ან არაპირდაპირ (თანამდებობის, პირადი ნომრის, მანქანის ნომრის და სხვ. მონაცემებზე მითითებით)) ან იდენტიფიცირებად (გარკვეული სახის მონაცემის არსებობა, რომელიც ცალკე არ იძლევა პირის იდენტიფიცირების შესაძლებლობას, თუმცა პირის იდენტიფიკაცია შესაძლებელი ხდება მცირე ინფორმაციის დამატებით) ფიზიკურ პირთან დაკავშირებულ ნებისმიერ ინფორმაციას. ზოგი ქვეყნის კანონის სათაურიდანაც კი ნათელია პერსონალური მონაცემების დაცვის კანონმდებლობის მხოლოდ ფიზიკურ პირებზე გავრცელება (მაგ., ლატვიის კანონი „ფიზიკური პირების პერსონალური მონაცემების შესახებ”). მონაცემთა სუბიექტად ფიზიკური პირის მიჩნევას ადასტურებს აგრეთვე „პერსონალური მონაცემების ავტომატური დამუშავებისას ფიზიკური პირების დაცვის შესახებ” სტრასბურგის 28.01.1981წ. კონვენცია (მე-2 მუხ. „ა” ქვეპუნქტი).95 ე.წ. „კორპორაციული ამასთანავე, კონვენცია ითვალისწინებს ცალკეული წევრი-სახელმწიფოსთვის მისი მოქმედების განვრცობის შესაძლებლობას, კერძოდ კონვენციის 3.2 მუხლის „ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ყოველი სახელმწიფო უფლებამოსილია ევროპის კავშირის გენერალური მდივნის სახელზე დეკლარაციის წარდგენის გზით, განაცხადოს იმის თაობაზე, რომ იგი აღნიშნული კონვენციით იხელმძღვანელებს ასევე იმ ინფორმაციის დამუშავებისას, რომელიც მიეკუთვნება პირთა ჯგუფებს, ასოციაციებს, ორგანიზაციებს, კომპანიებს, კორპორაციებს ან სხვა ნებისმიერ ორგანიზაციას, რომლებიც უშუალოდ ან არაპირდაპირი გზით შედგებიან ინდივიდუუმებისგან, იმისდა მიუხედავად წარმოადგენენ თუ არა მოცემული ორგანიზაციები იურიდიულ პირს. 95 65 ფრაივესი” პირდაპირ უარყოფილია რიგი ქვეყნების კანონმდებლობით (საფრანგეთი, ფინეთი და სხვ.). ხსენებულთან ერთად უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 45-ე მუხლის თანახმად, პერსონალური მონაცემების მომწესრიგებელი ნორმების გავრცელება, შინაარსის გათვალისწინებით, შესაძლოა არა მხოლოდ ფიზიკურ პირზე, არამედ იურიდიულ პირზეც. ასე, მაგ., ჯანმრთელობა არის სიკეთე, რომელიც დამახასიათებელია მხოლოდ ფიზიკური პირისათვის, შესაბამისად, ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული მონაცემების გაუვრცელებლობის ნორმა იურიდიულ პირს არ შეეხება, მაგრამ ფინანსებთან დაკავშირებული ინფორმაციის დაცვა თანაბრად შეეხება როგორც ფიზიკურ, ასევე იურიდიულ პირებს.96 საერთაშორისო საკანონმდებლო პრაქტიკა ზოგიერთ შემთხვევაში ადასტურებს იურიდიულ პირებზე პერსონალური მონაცემების ცნების გავრცელების შესაძლებლობას. ასე, მაგ., ისლანდიის 1989წ. კანონი „პერსონალურ მონაცემთა რეგისტრაციის შესახებ” ცნობს კერძო სფეროში ჩაურევლობაზე კორპორაციულ უფლებას. კანონის მიხედვით პერსონალურ მონაცემებს მიეკუთვნება ცნობები ინდივიდის, კომპანიის და სხვა იურიდიული პირების ფინანსური თუ სხვაგვარი საქმიანობის შესახებ, რომლებიც საიდუმლოდ უნდა ინახებოდეს. იურიდიული პირების შესახებ მონაცემების ფიზიკური პირების შესახებ ინფორმაციამდე დაყვანის შესაძლებლობა, აგრეთვე ფიზიკურ პირთა მონაცემების დამუშავების შედეგად არა მხოლოდ ცალკეული პიროვნების, არამედ კოლექტიური ინტერესებისათვის საფრთხის შექმნის შესაძლებლობა, როგორც წესი, განაპირობებს კორპორაციული „ფრაივესის” თეორიის განსაკუთრებულ მოწონებას და მხარდაჭერას საქმიანი წრეების, პოლიტიკური პარტიების, რელიგიური ორგანიზაციების, პროფესიული ასოციაციების მხრიდან, რამაც მნიშვნელოვანწილად განაპირობა რიგი ქვეყნების (ისლანდია, ავსტრია, დანია, ლუქსემბურგი, ნორვეგია, შვეიცარია) პარლამენტების მიერ მისი საკანონმდებლო აღიარება. აღნიშნულის მიუხედავად გაბატონებული მდგომარეობა უკავია მოსაზრებას, რომ პიროვნების და ინდივიდის კერძო სფეროს ხელშეუხებლობა ძირითადად არის განსაკუთრებული, ექსკლიუზიური და არ იგივდება რომელიმე ფიზიკურ პირთა ჯგუფის ხელშეუხებლობასთან ან კორპორაციულ უშიშროებასა თუ კონფიდენციალობასთან. სწორედ ასეთი მიდგომა მართებულად აირჩია საქართველოს კანონმდებელმა, როდესაც პერსონალური მონაცემის დეფინიციაში მონაცემი დაუკავშირა ფიზიკური პირის შესახებ ინფორმაციას (მე-2 მუხ. „ა” ქვეპუნქტი). იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.10.08წ. №2/3/406, 48 გადაწყვეტილება. 96 66 პერსონალური მონაცემების სუბიექტს (data subject) ანუ პირს, რომელსაც ეხება შეკრებილი, დაცული, დამუშავებული, გამოყენებული და გადაცემული მონაცემები, თავისი მონაცემების მიმართ აქვს: თავისი მიხედულებისადმი პერსონალური მონაცემების წარდგენის უფლება; საკუთარი პერსონალური მონაცემების ხელმისაწვდომობის და მათი დაზუსტების მოთხოვნის უფლება; პერსონალური მონაცემების მიმართ რაიმე მოქმედებების დაბლოკვის ან ასეთის მოხსნის უფლება; პერსონალური მონაცემების მიმართ გამოცემული აქტის ან არამართლზომიერი მოქმედების გასაჩივრების უფლება. სუბიექტის ამ უფლებების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში. პერსონალური მონაცემების სუბიექტი არის ფიზიკური პირი, მიუხედავად მისი ასაკის, უფლებისა და ქმედუნარიანობის, აგრეთვე მოქალაქეობისა. უკანასკნელი ზემოქმედებს მონაცემთა სამართლებრივ რეჟიმზე, მაგრამ არა სუბიექტის უნარზე იყოს პერსონალური მონაცემების სუბიექტი. კონსტიტუციის მე-20 მუხლი იცავს არა მხოლოდ საქართველოს მოქალაქის, არამედ ნებისმიერი პირის პირად ცხოვრებას. შესაბამისად, მონაცემთა სუბიექტი არის ნებისმიერი ფიზიკური პირი, რომლის შესახებ მონაცემიც მუშავდება. მონაცემთა სამართლებრივ რეჟიმზე ზემოქმედებს პირის სტატუსი, კერძოდ, საჯარო პირების პერსონალურ მონაცემთა დაცვის რეჟიმი განსხვავდება სხვა პირების პერსონალური მონაცემების რეჟიმისაგან. საზოგადოებრივ ცხოვრებაში აქტიურად მონაწილე საჯარო პირი მზად უნდა იყოს იმისათვის, რომ მისი კერძო ცხოვრების დეტალები შესაძლოა იქცეს საზოგადოების და მასმედიის ინტერესის ობიექტად, რაც განპირობებულია არა მხოლოდ ცნობისმოყვარეობით, არამედ იმის გარკვევის მისწრაფებით, რომ ხალხის სახელით გადაწყვეტილების გამომტანი პირი არის მისი ღირსეული წარმომადგენელი. აღნიშნული განაპირობებს არა თუ პოლიტიკოსების და სხვა საჯარო მოხელეების, არამედ კანდიდატების კერძო ცხოვრების ერთგვარ ღიაობას, მათი პერსონალური მონაცემების ხელმისაწვდომობას.97 განსაკუთრებულ როლს პერსონალური მონაცემები ასრულებს საარჩევნო პროცესში, ვინაიდან მათი გაცნობით ამომრჩეველი აკეთებს თავის არჩევანს ამა თუ იმ კანდიდატზე. საარჩევნო კანონმდებლობის თანახმად, კანდიდატმა უნდა წარმოადგინოს მონაცემები მისი გვარის, სახელის, მამის სახელის, დაბადების ადგილის, თარიღის, საცხოვრებელი ადგილის შესახებ, მიუთითოს პასპორტის ან პირადობის მოწმობის ნომერი, სამსახურის ადგილი, დაკავებული თანამდებობა; კანდიდატმა უნდა წარმოადგინოს აგრეთვე მონაცემები მისი შემოსავლების, ქონების შესახებ. კანდიდატის მიერ წარმოდგენილი ინფორმაცია მოწმდება. მონაცემის წარუდგენლობა ან არასწორი მონაცემის წარდგენა არის კანდიდატის საარჩევნო რეგისტრაციაზე უარის თქმის საფუძველი. 97 67 მონაცემების დაცვის უფლება ძირითადად ეფუძნება ადამიანის თავისუფალი განვითარების (თვითგანვითარების) პრინციპს (კონსტიტუციის მე-16 მუხ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ პროფესიული და კომერციული საიდუმლოება მოქმედი კანონმდებლობით (სზაკ-ის 31-ე მუხ.) უვადოთ არის გასაიდუმლოებული, პირადი საიდუმლოება სზაკ-ის მიხედვით, როგორც წესი, დახურული იყო პირის სიცოცხლის მანძილზე, თუ კანონით სხვა რამ არ იყო დადგენილი. ადამიანის თვითგანვითარების ასპექტზე აქცენტირება მონაცემების დაცვას შემოფარგლავს მხოლოდ ადამიანის სამისდღემშიო დაცვით, ამ ასპექტში სიკვდილის შემდგომ მათი დაცვა აზრს კარგავს. ამასთანავე, ადამიანის პატივის და ღირსების დაცვის მოთხოვნა არ სრულდება ადამიანის გარდაცვალებით. 98 გარდაცვლილთა დაცვა მათი განვლილი სიცოცხლის გამრუდების ერთგვარი წინაღობაა, რის გამოც ზოგიერთი ქვეყნის კანონმდებლობა პირადი ცხოვრების, პერსონალური მონაცემების დაცვას გარდაცვალების შემდეგაც ითვალისწინებს (როგორც წესი ეს ვადა ახალი გენერაციის წარმოშობის ხანგრძლივობაზეა (30 წელი) გათვლილი (გფრ, ესტონეთი)). გარდაცვლილი პირის მონაცემების დაცვა უკავშირდება აგრეთვე ცოცხალი პირის პერსონალური მონაცემების დაცვასაც (მაგ., მემკვიდრეობითი დაავადების მიზეზით პირის გარდაცვალება იძლევა მონაცემებს გარდაცვლილის შვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ). ამდენად, ექიმის დუმილის ვალდებულება არ მთავრდება პაციენტის გარდაცვალებით. იმ შემთხვევაში თუ პერსონალური მონაცემების დამუშავებაზე პასუხისმგებელი პირისათვის გარდაცვალების ფაქტი არ არის დაზუსტებულად ცნობილი, უნდა იქნეს გამოყენებული ცოცხალი პირის მონაცემების დაცვის სტანდარტი, მიუხედავად იმისა, რომ პირი შესაძლოა გარდაცვლილიც იყოს99. გარდაცვალების შემდეგ პერსონალური მონაცემის დაცვის შესაძლებლობას ჩვენში გულისხმობს მაგ. „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონი (31-ე, 32-ე მუხ.), „აივ ინფექცია/შიდსის შესახებ” კანონი (9.2 მუხ.). „პაციენტის უფლებების შესახებ” კანონის თანახმად, სამედიცინო მომსახურების გამწევი ვალდებულია დაიცვას პაციენტის შესახებ მის ხელთ არსებული ინფორმაციის კონფიდენციალობა როგორც პაციენტის M-T. Tinnefeld, E. Ehmann, R. Gerling „Einfuehrung in das datenschutzrecht”. 4 Auflage (2005) 152-153. 99 Artikel 29 – Datenschutzgruppe (სამუშაო ჯგუფი – „29-ე მუხლი” შექმნილია ევროპული კავშირის 95/46/EC დირექტივის საფუძველზე, როგორც საკონსულტაციო ორგანო პერსონალურ მონაცემთა დაცვის საკითხებში. დირექტივის 29-ე მუხლი ითვალისწინებს პერსონალური მონაცემების დამუშავებისას ინდივიდუუმების დასაცავად სამუშაო ჯგუფის შექმნას), Stellungnahme 4/2007 (20.06.2007) zum Begriff „personenbezogene Daten”, http://ec.europa. eu/justice/policies/privacy/docs/wpdocs/2007/wp136_de.pdf 98 68 სიცოცხლეში, ისე მისი სიკვდილის შემდეგ (27‑ე მუხ.). ანალოგიურ დებულებებს შეიცავს აგრეთვე „საექიმო საქმიანობის შესახებ” კანონი (48-ე მუხ.), „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ” კანონი (მე-3 მუხ. „ჩ” ქვეპუნქტი, 152-ე მუხ.) „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” 28.12.2011წ. კანონი ითვალისწინებს სუბიექტის გარდაცვალების შემდეგ მის შესახებ მონაცემთა დამუშავებას მონაცემთა სუბიექტის ნათესავების (მშობელი, შვილი, შვილიშვილი, მეუღლე) თანხმობით, ან მონაცემთა სუბიექტის გარდაცვალებიდან 30 წლის გასვლის შემდეგ (მე-7 მუხ). აღნიშნულის შესაბამისად ცვლილება განიცადა სზაკ-ის 31-ე მუხლმა, რომლის ადრინდელი რედაქცია ითვალისწინებდა სიცოცხლის მანძილზე პირადი საიდუმლოების დაცვას100. აღსანიშნავია, რომ პირადი უფლებები სუბიექტის განვითარების სხვადასხვა ასპექტებს ეხება, კერძოდ: თვითგანვითარებას, თვითდაცვას და თვითგამოხატვას. 101 თვითგანვითარების უფლება ინდივიდს უქმნის შესაძლებლობას, თავად განსაზღვროს საკუთარი იდენტურობა, აქვე მოიაზრება საკუთარ იდენტობაში დარწმუნების უფლება, აგრეთვე იდენტობის ფორმირების და თვითდამკვიდრების დამძიმებისაგან თავისუფლება.102 პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის 2014 წლის ანგარიშის მიხედვით, საანგარიშო პერიოდში განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა კანონიერი საფუძვლის გარეშე გამჟღავნებისათვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა დაეკისრა სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს, რომელმაც ერთ-ერთი მსჯავრდებულის გარდაცვალების შემდგომ, საზოგადოების ინფორმირების მიზნით და გარდაცვალების ფაქტის მიმართ გაჩენილი ეჭვების გასაქარწყლებლად, ვებგვერდზე გამოაქვეყნა მსჯავრდებულის სახელი, გვარი, მსჯავრდებულის მიერ გარდაცვალებამდე ჩატარებული მკურნალობის, მისი სამედიცინო დიაგნოზისა და გაწეული სამედიცინო მომსახურების შესახებ ინფორმაცია. ინსპექტირების შედეგად დადგინდა, რომ მონაცემთა სუბიექტის (ან კანონით გათვალისწინებული მემკვიდრეების) წერილობითი თანხმობის გარეშე განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემის ვებგვერდზე ხელმისაწვდომობა არღვევდა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის 6.3 მუხლის მოთხოვნას იმის შესახებ, რომ მონაცემთა დამუშავების საფუძვლის არსებობის მიუხედავად, დაუშვებელია სუბიექტის თანხმობის გარეშე განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა გასაჯაროება. სამინისტროს დაეკისრა ადმინისტრაციული სახდელი – ჯარიმა 1000 ლარის ოდენობით (იხ. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობა საქართველოში. 2014 წლის ანგარიში”, გვ. 9-10 https://personaldata. ge/manage/res/docs/Angarishi_2014/Annual%20Reporta_2014.pdf 20.04.17წ. მდგომარეობით). 101 B. Pieroth, B. Schlink „Grundrechte Staatsrecht II” (23, neu bearbeitete Auflage), G.F. Müller Verlag, Heidelberg, s. 87. 102 ხსენებული ასპექტები ასახულია გფრ-ის საკონსტიტუციო სასამართლოს რიგ გადაწყვეტილებებში, რომლებიც ეხება ინდივიდის სახელის უფლებას, საკუთარი წარმომავლობის ცოდნის უფლებას, სამოქალაქო მდგომარეობის, გამრავლების, სქესობრივი როლის განსაზღვრის უფლებას, მამაკაცის უფლებას იცოდეს, არის თუ არა ბავშვი ნამდვილად მისი შვილი, არასრულწლოვანის უფლებას შეაბიჯოს სრულწლოვანების ასაკში ვალის გარეშე, დაიმკვიდროს თავისი ადგილი წინასწარ დამძიმებული გარემოებების გარეშე და სხვ. 100 69 თვითშენარჩუნების უფლება არის ინდივიდისათვის განმარტოების, განდგომის უზრუნველმყოფი უფლება, რომელიც, უპირველეს ყოვლისა, გაგებულ უნდა იქნეს, როგორც სოციალური, მაგრამ აგრეთვე სივრცობრივი მნიშვნელობითაც. ამ უფლების დაცვის სფერო ნებისმიერს ანიჭებს პირადული გარემოს მოძებნის და შექმნის თავისუფლებას. განსაკუთრებით ძლიერია პირადი სფეროს დაცვის წინაპირობები ოჯახთან და ბავშვთან მიმართებაში. საჯარო მოხელეებისათვის ეს უფლება ძალაშია მხოლოდ მათი კერძო ცხოვრების მიმართ და არა სახელმწიფო საქმეების წარმოებისას. თვითგამოხატვის უფლება ინდივიდს გარანტიას აძლევს დაიცვას თავი შეურაცხმყოფელი, გაყალბებული, გამრუდებული საჯარო წარმოჩენისა და ნებადაურთავი თვალთვალისაგან. პერსონალური მონაცემების მატარებლის – ფიზიკური პირის გარდა, რომელიც კონსტიტუციის ძალით არის კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების ელემენტის – პერსონალურ მონაცემთა დაცვის უფლების სუბიექტი, პერსონალური მონაცემების დაცვასთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობების მონაწილეთა სუბიექტებად გვევლინებიან პირები, რომლებიც ახორ ციელებენ მოქმედებებს პერსონალური მონაცემების შეგროვებაზე, დამუშავებაზე, გამოყენებაზე, გადაცემაზე. ევროპის საბჭოს 28.01.1981წ. კონვენცია სუბიექტთა შორის გამოყოფს „ფაილის ადმინისტრატორს” – ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს, სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოს, დაწესებულებას ან სხვა ნებისმიერ ორგანიზაციას, რომელიც ადგილობრივი კანონმდებლობის შესაბამისად უფლებამოსილია გადაწყვიტოს, რა მიზნებისთვისაა გათვალისწინებული მოცემული ავტომატიზირებული ფაილი, პერსონალური მონაცემის რომელი კატეგორიები ექვემდებარება შენახვას და რა ოპერაციების ჩატარება შეიძლება მათთან მიმართებით (მე-2 მუხ. „დ” ქვეპუნქტი). მსგავსი ფუნქციები გააჩნია მონაცემთა მფლობელს (data holder), რომელსაც აქვს მასთან დაცული მონაცემების მიმართ კონტროლის და ნებისმიერი გადაწყვეტილების (კანონის საზღვრებში) მიღების უფლება. ყველაზე მრავალრიცხოვან სუბიექტთა წრეს წარმოადგენენ მონაცემთა მომხმარებლები (data user) – შეგროვილი და დამუშავებული მონაცემების მომხმარებელი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის მონაცემების მფლობელი და რომლის სტატუსს განაპირობებს მის მიერ პერსონალური მონაცემების მიმართ განხორციელებული ქმედება. ეს ფუნქციები „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონით გადანაწილებულია ისეთ სუბიექტთა შორის, როგორიცაა „მონაცემთა დამმუშავებელი”, „უფლებამოსილი პირი”, „მონაცემთა მიმღები”, „მესამე პირი”. 70 უფლების დაცვის ორგანო ხსენებულ სამართალურთიერთობის სუბიექტურ შემადგენლობას განეკუთვ ნება აგრეთვე პერსონალურ მონაცემთა ბრუნვის სფეროში უფლების დაცვის განმახორციელებელი სპეციალური სახელმწიფო ორგანო. უნდა აღინიშნოს, რომ ევროპული ქვეყნების უმრავლესობაში ასეთი ორგანოები, ომბუდსმენის ინსტიტუტის მსგავსად, ჩამოყალიბებულია დამოუკიდებელ ორგანოდ (მაგ. გფრ-ში მონაცემთა დაცვის რწმუნებული, ავსტრალიაში ფრაივეს – კომისარი, ჰოლანდიაში – პერსონალურ მონაცემთა დაცვის გენერალური ინსპექტორი), ზოგიერთ ქვეყანაში მოქმედებს მონაცემთა დაცვის კოლეგიალური ორგანოები (მაგ. საფრანგეთში – მონაცემთა დამუშავების და სამოქალაქო თავისუფლებების ნაციონალური კომისია (GNIL), ჰოლანდიაში – მონაცემთა დაცვის კომისია), ზოგან მოქმედებს მონაცემთა დაცვის არაერთი ორგანო (ასე, მაგ., ავსტრიაში მოქმედებს მონაცემთა დაცვის საბჭო და მონაცემთა დაცვის კომისია, დიდ ბრიტანეთში – მონაცემთა დაცვის რეგისტრატორი და მონაცემთა დაცვის სპეციალიზებული სასამართლო (ტრიბუნალი)103, ფინეთში მონაცემთა დაცვის სისტემას შეადგენს მონაცემთა დაცვის ომბუდსმენი და მონაცემთა დაცვის კოლეგია, დანიაში მონაცემებზე ზედამხედველობის ორგანო (DPA) შედგება საბჭოსა და სამდივნოსაგან). კომპიუტერული ტექნოლოგიების მძლავრი განვითარების, მმართველობის პროცესის ეფექტურობის ამაღლების მზარდი საჭიროების შედეგად სახელმწიფო იქცა პერსონალური მონაცემების ერთ-ერთ აქტიურ მომხმარებლად და, მაშასადამე, დაინტერესებულ მხარედ, რაც განაპირობებს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ეროვნული ორგანოების დამოუკიდებლობის უზრუნველმყოფი ზომების გათვალისწინებას (სტატუსის და სახელმწიფო ორგანოთა სისტემაში ადგილის განსაზღვრა, ხელისუფლების რამოდენიმე შტოს მიერ ერთობლივი დანიშვნის პროცედურები, ხელისუფლების სხვადასხვა შტოს შორის მონაცემთა დაცვის ორგანოს ადმინისტრაციული ქვემდებარეობისა და ანგარიშგების გაყოფა, მოწმის იმუნიტეტი, თანამდებობიდან გადაყენების შეუძლებლობა, შეუთავსებლობა და სხვ.). ეროვნული საზედამხედველო ორგანოს შექმნისა და მისი დამოუკიდებლობის მოთხოვნებს შეიცავს 28.01.1981წ. კონვენციის 08.11.2001წ. დამატებითი ოქმი (ზედამხედველობით ორგანოებთან „ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ” გაერთიანებული სამეფოს კანონის მიღებიდან (2000წ.) მონაცემთა დაცვის ტრიბუნალი ამჟამად ინფორმაციულ ტრიბუნალად იწოდება (მე-18 მუხ.). 103 71 და მონაცემთა ტრანსსასაზღვრო გადადინებასთან დაკავშირებით)104. ოქმის 1.3 მუხლი ადგენს, რომ საზედამხედველო ორგანო თავის ფუნქციებს ახორციელებს სრული დამოუკიდებლობის პირობებში. მსოფლიოს 20-ზე მეტ ქვეყანაში მოქმედებს პერსონალური მონაცემების სუბიექტთა უფლებების დაცვის სხვადასხვა დამოუკიდებელი ორგანოები. ამ სტრუქტურების საქმიანობა, კანონმდებლობით დადგენილი იურიდიული პასუხისმგებლობის სისტემასთან ერთად, უზრუნველყოფს პერსონალური მონაცემების სუბიექტს დამატებითი გარანტიებით. 1981 წლის კონვენციის იმპლემენტაციის, მონაცემების დაცვის შესახებ კანონმდებლობის განვითარების კვალდაკვალ ასეთი სტრუქტურა ჩვენშიც შეიქმნა. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორი არის მონაცემთა დამუშავების კანონიერებაზე ზედამხედველობის განმახორციელებელი ორგანო. ინსპექტორის უფლებამოსილება თანაბრად ვრცელდება როგორც საჯარო, ასევე კერძო დაწესებულებებზე. ადამიანის უფლებების დაცვის გარანტიების თვალსაზრისით მთავრობის თავმჯდომარის მიერ პერსონალური მონაცემების დაცვის ინსპექტორის დანიშვნის ადრინდელი წესი კრიტიკას იმსახურებდა105. 01.08.14წ. კანონით დანიშვნის წესში შეტანილი ცვლილების შედეგად საქართველოს პარლამენტს წარედგინება ინსპექტორის ორი კანდიდატურა. საკანონმდებლო ორგანოს მიერ ინსპექტორის არჩევა, სხვა ქვეყნების მსგავსად (უნგრეთი), საპარლამენტო კონტროლის მექანიზმად აყალიბებს მას, აძლიერებს კანონის იმპლემენტაციაზე საკანონმდებლო კონტროლს, რაც, საბოლოო ჯამში, კეთილისმყოფელ გავლენას მოახდენს ადამიანის უფლებათა დაცვაზე. ინსპექტორის დანიშვნის წესთან ერთად კანონის დებულებები თანამდებობრივი შეუთავსებლობის (28-30 მუხ.), ინსპექტორის ხელშეუხებლობის (30 მუხ.), მასზე რაიმე ზემოქმედების ან მის საქმიანობაში ჩარევის აკრძალულად და დასჯადად გამოცხადების (31.1 მუხ.), მოწმის იმუნიტეტის (31.3 მუხ.), საჯარო ანგარიშის წარდგენის (38-ე მუხ.), ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრებაზე ინსპექტორის უფლებამოსილების (39.4 მუხ., 55-ე მუხ.), ინსპექტორის მოთხოვნის შეუსრულებლობისათვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაწესების (53-ე მუხ.) შესახებ სავსებით რეალურ საფუძველს უქმნის კანონის 31-ე მუხლის მითითებას იმის თაობაზე, რომ ინსპექტორი თავისი უფლებამოსილების განხორციელედამატებითი ოქმი საქართველოს პარლამენტის 27.07.2013წ. №871-რს დადგენილებით იქნა რატიფიცირებული. 105 იხ. მაგ. საია-ს დასკვნა კანონპროექტზე, http://www.netgazeti.ge/GE/86/opinion/7642; ლ. მო სახლიშვილი „პერსონალური მონაცემების დაცვის კანონმდებლობა საქართველოში”, ჟურნ. „თემიდა”, 2012 წ. №6(8), გვ. 83. 104 72 ბისას დამოუკიდებელია და არ ექვემდებარება არც ერთ სხვა თანამდებობის პირს და ორგანოს106. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის უფლებამოსილების მნიშვნელოვანი გაფართოება უკავშირდება „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონში 01.08.14წ. და 30.11.14წ. კანონებით შეტანილ ცვლილებებს, რომლის შედეგად რეგულიაცია ითვალისწინებს ფარული საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარების ნებართვის გაცემის, ან მისი ჩატარების ნებართვის გაცემაზე უარის თქმის შესახებ მოსამართლის განჩინების ეგზემპლიარის, რომელიც შეიცავს მხოლოდ რეკვიზიტებსა და სარეზოლუციო ნაწილს, აგრეთვე სასამართლოს ნებართვის გარეშე ჩატარებული ფარული საგამოძიებო მოქმედების კანონიერად ან უკანონოდ ცნობის შესახებ მოსამართლის განჩინების ერთი ეგზემპლიარის, რომელიც შეიცავს მხოლოდ რეკვიზიტებსა და სარეზოლუციო ნაწილს, მონაცემთა დაცვის ინსპექტორისათვის გადაცემას დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს 48 საათისა.107 ცვლილებების შედეგად ინსპექტორს მიენიჭა ფარული საგამოძიებო მოქმედების – სატელეფონო საუბრის ფარული პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის ფუნქციონირების ეფექტურობის შეფასება და მისი საქმიანობის სრულყოფის გზებთან დაკავშირებით იხ. საიას გამოკვლევა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორი” (საქართველოში არსებული პრაქტიკა და საერთაშორისო გამოცდილება) ავტ. ს. ჭარელი, თბ., 2014წ., გვ. 7-5 (http://old.gyla.ge/uploads/ publications/personalurmonacemTadacvisinspeqtori_ge.pdf 20.04.17წ. მდგომარეობით). 107 „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონთან ერთად ცვლილებები განიცადა სხვა საკანონმდებლო აქტებმაც. კერძოდ, „ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობის შესახებ” კანონში 01.08.14წ. კანონით შეტანილი ცვლილებებით (მე-6 მუხ.), აგრეთვე საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში 01.08.14წ. კანონით შეტანილი ცვლილებებით (1433-14310 მუხ.) განისაზღვრა: ოპერატიულ-სამძებრო ღონისძიების შედეგად და ფარული საგამოძიებო მოქმედებების შედეგად მოპოვებული მასალის განადგურების ვადა და წესი, პროკურორის და მოსამართლის ხელმოწერებით დადასტურებული მასალის განადგურების შესახებ ოქმის პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორისათვის გადაცემა. კერძო ცხოვრების დაცვის სათანადო გარანტიების შექმნის მიზნით განისაზღვრა ფარული საგამოძიებო მოქმედების გაცნობის შესაძლებლობა იმ ეტაპიდან, როდესაც ინფორმაციის მიწოდება პირისათვის ზიანს არ მიაყენებს გამოძიების ინტერესებს, დადგინდა გასაჩივრების წესი, საჩივრის დაკმაყოფილების შემთხვევაში კი დადგინდა პირის პირადი ცხოვრების შესახებ ცნობების/პერსონალური მონაცემების უკანონოდ მოპოვებით, შენახვით ან გამჟღავნებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლება (სსსკ 7.3 მუხ.). საერთოდ უნდა ითქვას, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო დაუშვებლად თვლის ვითარებას, როდესაც შეუძლებელი ხდება კონვენციით უზრუნველყოფილი უფლების არსებობა იმის გამო, რომ დაინტერესებული პირისათვის უცნობია დარღვევის შესახებ (იხ. მაგ.: 06.09.1978წ. გადაწყვეტილება „კლასი და სხვები გფრ-ის წინააღმდეგ” („Klass and Others v. Germany”), §68; 04.12.15წ. გადაწყვეტილება „რომან ზახაროვი რუსეთის წინააღმდეგ” („Roman Zakharov v. Russia”) §36-39, 169). 106 73 მიყურადების და ჩანაწერის განხორციელებაზე კონტროლის ფუნქცია, რაც ზრდის პერსონალური ინფორმაციის დაცვის გარანტიებს, განამტკიცებს ამ სფეროში საპარლამენტო კონტროლს, თუმცა ინსპექტორს აქცევს კონტროლის პროცესის უშუალო მონაწილედ და არა ზედამხედველად. განჩინების ასლებისა და სპეციალური ელექტრონული სისტემის მაჩვენებლების მეშვეობით ინსპექტორს ეძლევა ფარული მიყურადების კანონიერების მონიტორინგის განხორციელების შესაძლებლობა, რაც გულისხმობს კონტროლის სპეციალური ელექტრონული სისტემით მონაცემთა დამუშავების კანონიერების შემოწმებას, მონაცემთა დამმუშავებლის/უფლებამოსილი პირის მიერ მონაცემთა დამუშავების კანონიერების შემოწმებას (ინსპექტირებას). ინსპექტორი ელექტრონულ დადასტურებას აძლევს მხოლოდ მასთან მიწოდებულ ინფორმაციაზე, შესაბამისად ინსპექტორი მხოლოდ ასეთ ინფორმაციაზე ახდენს შემდეგ კონტროლს, თუმცა ეს სქემა, სულ მცირე, ტექნიკურად ვერ გამორიცხავს ინსპექტორის მიღმა უფლებამოსილი ორგანოს მოქმედების შესაძლებლობას. სატელეფონო საუბრების მიყურადების ფარული საგამოძიებო მოქმედების ჩასატარებლად გათვალისწინებული ორეტაპიანი ელექტრონული სისტემა, ერთი მხრივ, მიმართულია იმისკენ, რომ გამოირიცხოს ინსპექტორის ელექტრონული დადასტურების გარეშე მოსმენების შესაძლებლობა, რაც დამატებით გარანტიად უნდა იქნეს მიჩნეული, თუმცა ამავე დროს ის ვერ ჩაითვლება სატელეფონო საუბრების მიყურადებაზე საკმარისი კონტროლის მექანიზმად, სრულად ვერ უზრუნველყოფს სატელეფონო საუბრების მიყურადების შესაძლებლობაზე კონტროლს, შედეგად ვერ გამორიცხავს ინსპექტორის ინფორმირების გარეშე, და შესაბამისად, მოსამართლის გადაწყვეტილების მიღმა სატელეფონო მოსმენების განხორციელების შესაძლებლობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი კანონმდებლობის ნორმები108, რომელთა მიხედვით ფარული საგამოძიებო მოქმედებების განსახორციელებლად შესაბამისი უფლებამოსილების მქონე სახელმწიფო ორგანოს აღჭურავდა შესაძლებლობით, ჰქონდეს კავშირგაბმულობისა და კომუნიკაციის ფიზიკური ხაზებიდან და მათი შემაერთებლიდან ინფორმაციის რეალურ დროში მოპოვების ტექნიკური შესაძლებლობა და ამ მიზნით კომუნიკაციის აღნიშნულ საშუალებებთან, საჭიროების შემთხვევაში, უსასყიდლოდ, განათავსოს მართლზომიერი გადაჭერის მენეჯმენკერძოდ, „ელექტრონული კომუნიკაციის შესახებ” კანონის 83 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა” ქვეპუნქტის პირველი წინადადება, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის 31-ე ნაწილი, 1433 მუხლის მე-4 ნაწილი. 108 74 ტის სისტემა, სხვა სათანადო აპარატურა და პროგრამული უზრუნველყოფის საშუალებანი109. ე.წ. „ორმაგი გასაღების” პრინციპი ინფორმაციის რეალურ დროში მოპოვების დამატებითი კონტროლის მექანიზმია, რომლის პირობებშიც სასამართლოს აქტის საფუძველზე პირველადი ჩარევა განხორციელდება სსიპ საქართველოს ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტოს მიერ, ხოლო მეორე უწყებას – ინსპექ ტორს ეძლევა შესაძლებლობა გადაამოწმოს სასამართლოს მიერ ფარულ მიყურადებაზე ნებართვის გაცემის არსებობა. მოსამართლის განჩინება, რომელიც შეიცავს მხოლოდ რეკვიზიტებს და სარეზოლუციო ნაწილს, სააგენტოს მიერ მისი მიღებისთანავე მიეწოდება პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორს ელექტრონული ეგზემპლიარის სახით კონტროლის ელექტრონული სისტემის მეშვეობით. სააგენტო შესაბამის ფარულ საგამოძიებო მოქმედებას იწყებს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადასტურდება განჩინების ელექტრონული ეგზემ პლიარის ინსპექტორისათვის პროგრამულად მიწოდება. აღნიშნული მნიშვნელოვანწილად გამორიცხავს თვითნებობის შესაძლებლობას. უნდა აღინიშნოს, რომ მონაცემთა დაცვის საზედამხედველო ორგანოსათვის ასეთი ფუნქციის მინიჭება არ არის ტიპიური110 და ძირითადად განპირობებულია ხელისუფლების მიერ პირადი ცხოვრების იგნორირების აღმაშფოთებელი ფაქტების გამოვლენით, რომელსაც ჰქონდა ადგილი წარსულში. ორეტაპიანი ელექტრონული სისტემის ინფორმაციული უ საფრთხო ებ ის, უფლების დარღვევის რისკების მინიმალიზების, ინსპექტორის მანდატის ეფექ ტიანი, მიზანმიმართული განხორციელების უზრუნველყოფის მიზნით მომავალში მოსალოდნელია რეგულიაციების შემდეგი სრულყოფა. შიდა და გარე კონტროლის ეფექტიანი, ქმედითი, გამჭირვალე ბერკეტების არსებობა უზრუნველყოფს და დამაჯერებლად აღქმადს გახდის საზოგადოების თითოეული წევრისთვის მათი პირადი სივრცის დაცულობას. სასამართლოსთვის მიმართვამდე პირმა თავდაპირველად უნდა მიმართოს დამმუშავებელს. იქნება თუ არა სასამართლოსათვის მიმართვამდე საზედამსაქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 14.04.16წ. №1/1/625,640 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი, საქართველოს მოქალაქეები – გ. ბურჯანაძე, ლ. საჯაია, გ. გოცირიძე, თ. ქინქლაძე, გ. ჩიტიძე, ლ. ტუღუში, ზ. ქორიძე, ააიპ „ფონდი ღია საზოგადოება საქართველოში”, ააიპ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო”, ააიპ „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია”, ააიპ „სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება” და ააიპ „ადამიანის უფლებათა ცენტრი” საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”. 60,61. 110 სატელეფონო საუბრების ფარული მიყურადების სხვადასხვა ქვეყნის კანონმდებლობის მიმოხილვა. იხ. მაგ. www.libertarium.ru/17757. 109 75 ხედველო ორგანოსათვის მიმართვა სავალდებულო, განსასაზღვრია შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით. პირმა, რომელსაც მიმართეს, როგორც დამმუშავებელს, უნდა მოახდინოს მოთხოვნაზე რეაგირება, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი არ არის დამმუშავებელი. პასუხის გაცემამდე პირმა, რომელსაც მიმართეს როგორც დამმუშავებელს, უნდა დაადგინოს მომთხოვნის ვინაობა, რათა განახორციელოს იდენტიფიცირება, კონფიდენციალობის დარღვევის თავიდან ასაცილებლად111. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” 28.12.2011წ. საქართველოს კანონის თანახმად მონაცემთა სუბიექტს უფლება აქვს, მისი უფლებების დარღვევის შემთხვევაში, მიმართოს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორს ან სასამართლოს, ხოლო თუ მონაცემთა დამმუშავებელი საჯარო დაწესებულებაა, საჩივრის წარდგენა შესაძლებელია აგრეთვე იმავე ან ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში. ამდენად, კანონი ითვალისწინებს მონაცემთა სუბიექტის უფლებას და არა ვალდებულებას, ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართოს მონაცემთა დაცვის ინსპექტორს ან ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს. შესაბამისად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.5 მუხლის დებულება, მოსარჩელის მიერ სარჩელის აღძვრამდე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით ადმინისტრაციული საჩივრის შეტანის შესახებ, არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ აღძრული სარჩელის სასამართლოს მიერ წარმოებაში მიღების სავალდებულო პირობას. განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წერილობით ან ელექტრონული ფორმით. განცხადების მიღებიდან 10 დღის ვადაში ინსპექტორი იღებს გადაწყვეტილებას გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ და ამის თაობაზე აცნობებს მონაცემთა სუბიექტს ან/და მის უფლებამოსილ წარმომადგენელს. რაც შეეხება განხილვის ვადას, ის არ უნდა აღემატებოდეს 2 თვეს. დასაბუთებული გადაწყვეტილებით ინსპექტორი უფლებამოსილია განცხადების განხილვის ვადა გააგრძელოს არაუმეტეს 1 თვით. ზეპირი განხილვის სხდომა დახურულია, სხდომის თავმჯდომარე უფლებამოსილია სხდომა ღიად გამოაცხადოს სხდომაში მონაწილე ყველა პირის თანხმობის შემთხვევაში. ზეპირ განხილვაში მონაწილეობის მიღების უფლება აქვთ მონაცემთა სუბიექტის ან/და მის უფლებამოსილ წარმომადგენელს, მონაცემთა დამმუშავებელს ან/და უფლებამოსილ პირს, საჭიროების შემთხვევაში, სხდომის თავმჯდომარის გადაწყვეტილებით სხვა პირებს112. ზედამხედველობის ორგა„მონაცემთა დაცვის ევროპული სამართალი”, სახელმძღვ., თარგმ. კ. გოშაძე, რედ. მ. ბეგიაშვილი, თბ., 2015, გამომც. „იურისტების სამყარო”, გვ. 158-160. 112 იხ. საქართველოს მთავრობის 19.07.2013 წ., №180 დადგენილებით დამტკიცებული „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის საქმიანობისა და მის მიერ უფლებამოსილების განხორციელების წესის შესახებ” დებულების 9-11 მუხლები. 111 76 ნოს მიერ საჩივრების განხილვის და მასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილების დაინტერესებული პირისათვის შეტყობინების ვალდებულება ასახულია 24.10.1995წ., №95/46 დირექტივაში113, აღნიშნული უფლებამოსილება მონაცემთა დამუშავების დროს უფლებების დაცვის მნიშვნელოვან გარანტიას შეადგენს. ინსპექტორის გადაწყვეტილება შესასრულებლად სავალდებულოა და მისი გასაჩივრება შეიძლება მხოლოდ სასამართლოში (39.6 მუხ.). ადმინისტრაციული ორგანოს აქტის, ან მოქმედების ადმინისტრაციული წესით გასაჩივრების შემთხვევაში, საჩივრის განხილვის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება, კანონით დადგენილი წესით, გასაჩივრდება სასამართლოში. სასამართლოსთვის მიმართვის უფლება აქვს არა მხოლოდ მონაცემთა სუბიექტს, არამედ აგრეთვე მონაცემთა დაცვის ინსპექტორს. უკანასკნელი უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივით, ან პირის განცხადების საფუძველზე განახორციელოს ნებისმიერი მონაცემთა დამმუშავებლის და უფლებამოსილი პირის შემოწმება. უფლებების ეფექტური დაცვის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია ინსპექტორის უფლებამოსილება, საკითხის გადაწყვეტამდე, გაატაროს პრევენციული ზომები. კერძოდ, ინსპექტორი უფლებამოსილია მონაცემთა სუბიექტის განცხადების განხილვის დასრულებამდე მოითხოვოს მონაცემთა დაბლოკვა. აღნიშნული შეზღუდვა არ მოქმედებს, თუ მონაცემთა დამუშავების გაგრძელება აუცილებელია მონაცემთა სუბიექტის ან მესამე პირის სასიცოცხლო ინტერესების დასაცავად ან/ და სახელმწიფო უსაფრთხოებისა და თავდაცვის მიზნებისათვის. ინსპექტორის მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში ინსპექტორი უფლებამოსილია მიმართოს სასამართლოს. იმ შემთხვევაში, თუ საკითხი ეხება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმების, აქტის გამოცემის, რეალაქტის განხორციელების დავალების საკითხს, საქმე განიხილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. ინსპექტორის მიერ „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მე-7 თავით (43-ე–54-ე მუხ.) გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამოვლენის შემთხვევაში, ინსპექტორის მიერ უფლებამოსილი პირი ადგენს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმს, ინსპექტორი მონაცემთა დამმუშავებელს ან უფლებამოსილ პირს აკისრებს ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას (39-ე, 55.3 მუხ.). ადმინისტრაციული სახდელის დადების შესახებ ინსპექტორის აქტი განიხილება ადმინისტრაRichtlinie 95/46/EG des Europäischen Parlaments und des Rates vom 14. Oktober 1995, zum Schutz natürlicher Personen bei der Verarbeitung personenbezogener Daten und zum freien Datenverkehr (http://byds.juris.de/byds/016_2.3_95_46_EG_rahmen.html 20.04.17წ. მდგომარეობით). 113 77 ციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილი წესით. ამდენად, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოსადმი მიმართვა, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-6 მუხლის, „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის 55-ე მუხლის თანახმად, ხდება სასამართლოში საჩივრის წარდგენის გზით. შესაბამისად, ინსპექტორის მიერ სამართალდარღვევასთან დაკავშირებით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების წესი განისაზღვრება არა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით, არამედ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით, კერძოდ, 273-ე მუხლით განსაზღვრულ ათდღიან ვადაში. მონაცემთა სუბიექტს აქვს უფლება მოითხოვოს ქონებრივი ან არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება. დელიქტურ სარჩელზე მოპასუხეს – მონაცემების დამმუშავებელს ეკისრება მონაცემთა დამუშავების სისწორის მტკიცების ვალდებულება. ზიანის ანაზღაურების სავალდებულო პირობას წარმოადგენს მონაცემების კანონდარღვევით დამუშავების დადგენა. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები, რომ მონაცემთა დამუშავებაში დარღვევის არსებობა იმთავითვე არ ადასტურებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ზიანის მიყენების ფაქტი, დარღვევასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის დარღვევით პირადი ინფორმაციის კონფიდენციალობის უზრუნველყოფის ვალდებულების დარღვევის, პირის თანხმობის გარეშე ამგვარი ინფორმაციის მესამე პირებისათვის მიწოდების შემთხვევაში, „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ” კანონის მე-12 მუხლი დამატებით ითვალისწინებს აგრეთვე დისკრიმინაციის მსხვერპლის უფლებას განცხადებით მიმართოს საქართველოს სახალხო დამცველს. ადმინისტრაციულ წარმოებაში მონაწილეობის მიღების, სასამართლოში მხარედ გამოსვლის უფლება აქვს დაინტერესებულ მხარეს. პერსონალური მონაცემების დამუშავება გავლენას უნდა ახდენდეს პირის უფლებაზე და ინტერესზე. მონაცემთა დაცვის კანონმდებლობით დადგენილი უფლებები შესაძლებელია რეალიზებულ იქნეს მხოლოდ იმ პირის მიერ, ვის უფლებებსაც ეხება საქმე; ეს იქნება პირი, რომელიც სულ მცირე აცხადებს, რომ არის მონაცემთა სუბიექტი. აღნიშნული პირები თავიანთი უფლებების რეალიზაციისას, შესაძლებელია წარმოდგენილ იქნენ წარმომადგენლების მიერ, რომლებიც შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის მიხედვით, აკმაყოფილებენ აუცილებელ მოთხოვნებს. არასრულწლოვნები უნდა იქნენ წარმოდგენილნი მათი მშობლების ან მეურვეების მიერ. საზედამხედველო ორგანოში პირი, ასევე, შესაძლოა 78 წარმოდგენილ იქნეს გაერთიანების მიერ, რომლის საწესდებო მიზანია მონაცემთა დაცვის უფლებების მხარდაჭერა114. უნდა აღინიშნოს, რომ მონაცემთა დაცვის უფლების დარღვევა უკავშირდება „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” მე-8 მუხლით აღიარებული პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლების დარღვევას. შესაბამისად დარღვევა შესაძლებელია გასაჩივრდეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში ყველა ხელმისაწვდომი შიდასახელმწიფოებრივი საშუალებების ამოწურვის შემდეგ. ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებში ასახული სამართლებრივი მიდგომები არა მხოლოდ ავსებენ ქვეყნის პოზიტიურ სამართალს, არამედ აგრეთვე ინერგებიან ქვეყნის სამართლებრივ სისტემაში ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებების მეშვეობით. აღსანიშნავია, რომ „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-16 ოქმის” რატიფიცირებისა115 და ოქმით ეროვნული სასამართლოების უმაღლეს სასამართლოებს კონკრეტული საქმეების განხილვისას ექმნებათ პრეიუდიციული საკონსულტაციო განმარტებების მიღების შესაძლებლობა116, თავის მხრივ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიეცემა პრევენციული კონტროლის დანერგვის, პრობლემური საკითხის ადრეულად გადაჭრის, სამართლებრივი უსაფრთხოების, სასამართლო პრაქტიკის ერთიანობის, კონვენციის მე-8 მუხლის სწორი ინტერპრეტაციის უზრუნველყოფის შესაძლებლობა. ინფორმაციული თვითგამორკვევის ფაქტორი მონაცემების დაცვაში თვითგამორკვევის იდეიდან შემუშავდა ინფორმაციული თვითგამორკვევის მასშტაბური უფლება, რომელიც აღიარებს სუბიექტის უფლებას თავად გადაწყვიტოს პირადი ცხოვრების სფეროს კუთვნილი ცნობების გავრცელების დრო და ფარგლები. ვინაიდან ნებისმიერი ცნობა კონკრეტული პიროვნების შესახებ პერსონალურ ინფორმაციას განეკუთვნება, პიროვნებას მინიჭებული „მონაცემთა დაცვის ევროპული სამართალი”, სახელმძღვ., თარგმ. კ. გოშაძე, რედ. მ. ბეგიაშვილი, თბ., 2015, გამომც. „იურისტების სამყარო”, გვ. 158. 115 კონვენციის მე-16 ოქმი რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 04.03.2015 წ. №3139-II ს დადგენილებით. 116 მანამდე მსგავსი დასკვნის მიღების შესაძლებლობა ჰქონდათ მხოლოდ ევროკავშირის წევრ-სახელმწიფოების სასამართლოს, მართლმსაჯულების ევროპული კავშირის სასამართ ლოსადმი მიმართვის გზით. 114 79 აქვს უფლება დამოუკიდებლად განსაზღვროს ინფორმაციის დაცულობის საჭიროება. ინფორმაციის პერსონალური, სუბიექტური ხასიათიდან გამომდინარე მოქალაქე თავად წყვეტს მისი მონაცემების გამხელის და გამოყენების საკითხს. სახელმწიფო უზრუნველყოფს ადამიანს მის შესახებ ინფორმაციის გაკონტროლების მექანიზმებით, შესაძლებლობას აძლევს მას არ დაუშვას პირადი ხასიათის ინფორმაციის გავრცელება. სახელმწიფო მმართველობის ორგანოს უფლებამოსილება მოიპოვოს ინფორმაცია ამა თუ იმ პირზე ზღვარდადებულია. პიროვნებას უნდა შეეძლოს იმის პროგნოზირება, თუ რა სახის და რა შინაარსის პერსონალურ ინფორმაციას შეიძლება ფლობდეს სახელმწიფო ორგანოები მის შესახებ. პირი ასევე დაცული უნდა იყოს მონაცემთა არამართლზომიერი მოპოვების, დამახსოვრების, დამუშავების, გამოყენებისა და გადაცემისაგან117. ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლება არ არის აბსოლუტურად გარანტირებული, მისი შეზღუდვა დაშვებულია კანონის საფუძველზე.118 სუბიექტის შეტყობინების გარეშე მონაცემთა შეგროვება დასაშვებია იმ შემთხვევაში, როდესაც სამართლებრივი ნორმა ამას ითვალისწინებს. სხვა შემთხვევაში მონაცემთა დამუშავებისათვის საჭიროა პირის თანხმობა. თანხმობის გაცემის შემდეგ პირს შესაძლებლობა აქვს უარი თქვას თანხმობაზე. მონაცემთა დამუშავებაზე თანხმობის უკან გამოთხოვას არ აქვს უკუქცევითი ძალა. პირს შეუძლია გასცეს მხოლოდ თავისი ან არასრულწლოვანი შვილის პერსონალური მონაცემების დამუშავების თანხმობა. განასხვავებენ ზეპირ და წერილობით თანხმობას. განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა დამუშავება შესაძლებელია მონაცემთა სუბიექტის წერილობითი თანხმობით119. სხვა შემთხვევაში ლ. იზორია, კ. კორკელია, კ. კუბლაშვილი, გ. ხუბუა, „საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარები. ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისებურებანი”, თბ., 2005, გვ. 353; „საჯარო მმართველობის სამართლებრივი საფუძვლები”, სახელმძღვანელო, თსუ ადმინისტრაციულ მეცნიერებათა გამოცემები, ტ. III, რედ. გ. ხუბუა, კ.-პ. ზომერმანი, გვ. 72. 118 კ. კუბლაშვილი „ძირითადი უფლებები”, იურიდიული სახელმძღვანელო, თბ., 2003, „ჯისიაი”, გვ. 107. 119 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 07.02.2013 წ. განჩინებით (საქმე №3ბ/66-13) არ დაკმაყოფილდა ფიზიკური პირის მოთხოვნა მესამე პირის ნასამართლობის შესახებ ცნობის გაცემის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დავალების შესახებ. სასამართლომ მიუთითა, რომ ნასამართლობასთან დაკავშირებული მონაცემები განეკუთვნება განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ მონაცემებს, რომლის გაცემა და გახმაურება შესაძლებელია მხოლოდ იმ პირის წერილობითი თანხმობით, რომლის პერსონალურ მონაცემებს წარმოადგენს მოთხოვნილი ინფორმაცია. ვინაიდან მოსარჩელეს არ წარუდგენია ასეთი პირის წერილობითი თანხმობა ან მინდობილობა მისი ნასამართლეობის შესახებ ცნობის გაცემის თაობაზე, სასამართლომ ცნობის გაცემაზე უარი კანონიერად მიიჩნია. 117 80 თანხმობა შეიძლება ზეპირი იყოს. სზაკ-ის 47-ე მუხლის მიხედვით გადაწყვეტილების გაუქმების, შეცვლის, აგრეთვე ზიანის ანაზღაურების დავებზე მოპასუხე საჯარო დაწესებულებას ან საჯარო მოსამსახურეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი. ამდენად, მოპასუხეს ასეთ დავებში ეკისრება არა მხოლოდ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების მტკიცების ტვირთი (სასკ-ის 17.2 მუხ.), არამედ აგრეთვე პერსონალური ინფორმაციის შეგროვების კანონიერების და, მაშასადამე, თანხმობის არსებობის დადასტურების მტკიცების ტვირთი. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის 26.4 მუხლის შესაბამისად მონაცემთა დამუშავებაზე მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის არსებობასთან დაკავშირებით დავის წარმოშობის შემთხვევაში მონაცემთა დამმუშავებელს ეკისრება მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის ფაქტის არსებობის მტკიცების ტვირთი. კანონის აღნიშნული დებულება ეხება როგორც საჯარო, ისე კერძო სფეროს. ამდენად, ზეპირი თანხმობის არსებობის შემთხვევაში შესაძლოა პირის ასეთი თანხმობის არსებობის ფაქტის დადასტურება სირთულეებთან იყოს დაკავშირებული. იმის გათვალისწინებით, რომ დასაშვებია თანხმობის გამოთხოვა, თანხმობის არსებობის ფაქტის დადგენის აქტუალობა განსაკუთრებით იზრდება დელიქტური სარჩელების განხილვისას (ნაგულისხმევი თანხმობის შემთხვევებზე ქვემოთ ცალკე გვექნება საუბარი)120. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მტკიცების ტვირთის პერსონალურ მონაცემთა უკანონო დამუშავების შედეგად ზიანის მიყენების გამო კომპენსაციის მიღების შესაძლებლობას ითვალისწინებს აგრეთვე ევროსაბჭოს და პარლამენტის 24.10.1995 წ. №95/46 EC დირექტივის 23-ე მუხლი (http://ec.europa.eu/justice/policies/ privacy/docs/95-46-ce/dir1995-46_part1_de.pdf). ევროკავშირის წევრ-სახელმწიფოთა პრაქტიკა ერთმანეთისგან ხშირად იმით განსხვავდება, რომ ზოგ შემთხვევაში აღნიშნული საკითხი ცალკე რეგულირების საგანს წარმოადგენს, ზოგ შემთხვევაში კი მასზე უკვე არსებული წესები ავტომატურად ვრცელდება. არსებული გამოცდილების გათვალისწინებით ძირითადად სამი სახის დამოკიდებულება იკვეთება: 1) პერსონალურ მონაცემთა სფეროში ზიანის ანაზღაურებას სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი დანაწესები არეგულირებს. ასეთ შემთხვევაში როგორც მტკიცების ტვირთი, ისე სასამართლო ხარჯები მოსარჩელეს ეკისრება (ბულგარეთი, ჩეხეთის რესპუბლიკა, ესპანეთი, საფრანგეთი, ავსტრია, ლიტვა, ლატვია, გაერთიანებული სამეფო და სხვ.); 2) მარეგულირებელი ნორმები იგივე რჩება, უბრალოდ მტკიცების ტვირთი მოპასუხეზე გადადის (მონაცემთა დამუშავების კანონმდებლობა უტოვებს შესაძლებლობას თავიდან აირიდოს პასუხისმგებლობა, თუკი იგი დაამტკიცებს, რომ ზიანის გამოწვევა მისი მიზეზით არ მომხდარა (დანია, გერმანია, იტალია, შვედეთი)); 3) სპეციალური წესების შემუშავება (საბერძნეთი, უნგრეთი, შვედეთი). აღსანიშნავია, რომ იმ სახელმწიფოებში, სადაც პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სფეროსათვის განსაკუთრებული რეგულირება იქნა შემუშავებული, ძირითადად ვხვდებით ე.წ. „მკაცრი პასუხისმგებლობის” პრინციპს, რომლის მიხედვით პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის მნიშვნელობა არ ენიჭება განზრახვასა და გაუფრთხილებ120 81 მიზნებისათვის ყურადსაღებია მონაცემთა დამმუშავებლის მიერ მონაცემთა სუბიექტის წერილობითი თანხმობის მოპოვების წინადადებები.121 სხვა ქვეყნების კანონმდებლობის მსგავსად122 მიზანშეწონილია საერთო წესის სახით დადგინდეს პირის წერილობითი თანხმობის გაცემა, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. რაც შეეხება მოპოვებულ და დაცულ პერსონალურ მონაცემებს, საჯარო დაწესებულება ვალდებულია არ გასცეს პერსონალურ მონაცემებს მიკუთვნებული ინფორმაცია თვით ამ პირის თანხმობის ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, სასამართლოს დასაბუთებული გადაწყვეტილების ან საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობის გარეშე. ანალოგიური ვალდებულებები ვრცელდება კერძო პირების მიმართ. სკ-ის 181.3 მუხლი ითვალისწინებს იმ პირის წერილობითი თანხმობის წარმოდგენას, რომლის პერსონალურ მონაცემებსაც წარმოადგენს შესაბამისი ინფორმაცია. წერილობითი თანხმობა არაა საჭირო, როდესაც ინფორმაციას ითხოვს მეურვე, კანონიერი წარმომადგენელი ან გარდაცვლილის მემკვიდრე (უფლებამოსილი). პირი, რომელიც სხვა პირის თანხმობის საფუძველზე იღებს ინფორმაციას, ვალდებულია დაიცვას კანონმდებლობა, მას იგივე ვალდებულებები აკისრია, რაც იმ პირს, რომელთანაც გამოთხოვილი ინფორმაციაა დაცული123. ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლება, რომელიც პერსონალური მონაცემების დაცვის უფლებიდან არის ნაწარმოები, არის პირის კომუნიკაციური ქმედუნარიანობის წინაპირობა და გარანტია. ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლების აღიარება, პირს ანიჭებს უფლებას მოითხოვოს მის შესახებ მონაცემების უნებართვო შეკრების და დამუშავების აღკვეთა, ამასთანავე, მას აქვს უფლება იცოდეს, ვინ, რას, როდის და სად იღებს ინფორმაციას მის შესახებ, რაც გამომდინარეობს პირის უფლებიდან თავად განსაზღვროს მისი კერძო ცხოვრების გამჭვირვალე სფეროები, განავითაროს საკუთარი ინდივიდუალობა.124 საკუთარი თავის შესახებ ინფორმაციის მოთხოვნის უფლება, მიუხედავად იმილობას. ამ შემთხვევაში გადამწყვეტ ფაქტორს ზიანის არსებობა წარმოადგენს (იხ. საიას გამოკვლევა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორი” (საქართველოში არსებული პრაქტიკა და საერთაშორისო გამოცდილება), ავტ. ს. ჭარელი, თბ., 2014 წ., გვ. 23 (http://old. gyla.ge/uploads/publications/personalurmonacemTadacvisinspeqtori_ge.pdf 20.04.17წ. მდგომარეობით)). 121 იხ. მაგ. ბ. ფალავანდიშვილი, „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონი – ზოგადი მიმოხილვა”, „წლიური ალმანახი”, 2013წ., გვ.55 122 Bundesdatenschutzgesetz, §4a (1). 123 სკ-ის 181 მუხლის კომენტარი (ს. ჯორბენაძე), წიგნში „სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი”, წიგნი 1, რედ. ლ. ჭანტურია, გვ. 154-155. 124 Bundesverfassungsgerichtsentscheidigung 15.12.1983. 82 სა იმყოფება ის სახელმწიფო თუ კერძო ორგანოში (habeas data), საყოველთაოდ არის აღიარებული. ამ უფლებიდან გამომდინარეობს პირის უფლება მოითხოვოს მისი მონაცემების გასწორება, განახლება. პირის უფლება იცოდეს, ვინ რა ინფორმაციას ფლობს და ავრცელებს მის შესახებ, ჩვენთან კონსტიტუციურ რანგშია აყვანილი (41-ე მუხ.)125. არ დაიშვება უარის თქმა იმ საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე, რომელიც იძლევა ამ პირის იდენტიფიცირების შესაძლებლობას. პირს აქვს უფლება გაეცნოს მის შესახებ საჯარო დაწესებულებაში არსებულ პერსონალურ მონაცემებს და უსასყიდლოდ მიიღოს ამ მონაცემების ასლები126, გარდა იმ მონაცემებისა, რომელთა გაცემისთვის კანონმდებლობით გათვალისწინებულია საფასური (კანონის 21.5 მუხ.). „საჯარო ინფორმაციის ასლის გადაღების მოსაკრებლის შესახებ” კანონის თანახმად, საჯარო ინფორმაციის ასლის გადაღების მოსაკრებელს არ ახდევინებენ ფიზიკურ პირებს საჯარო დაწესებულებაში მათზე არსებული პერსონალური მონაცემების ასლის გადაღებისას (მე-7 მუხ. „გ” ქვეპუნქტი). პირისათვის უკანონოდ უარის თქმა მის შესახებ არსებული ინფორმაციის ან ოფიციალური დოკუმენტის გაცნობაზე, ანდა იმ დოკუმენტის ან მასალის წარდგენაზე, რომელიც უშუალოდ შეეხება მის უფლებებსა და თავისუფლებებს, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწამ უფლების კონსტიტუციურ რანგში აყვანის შემთხვევები სხვა ქვეყნებშიც არსებობს (იხ. მაგ., არგენტინის კონსტიტუციის 43-ე მუხ.). 126 ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს 28.04.2009 წ. დადგენილებაში საქმეზე „კ. ჰ. და სხვები სლოვაკეთის წინააღმდეგ” (K. H. and others v. Slovakia) აღნიშნა, რომ კონვენციის მე-8 მუხლით სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება შეიცავს ვალდებულებას მიანიჭოს მონაცემთა სუბიექტს იმ დოკუმენტების კოპირების ხელმისაწვდომობა, რომლებიც შეიცავენ მის მონაცემებს. სახელმწიფოს ამოცანაა პირადი ინფორმაციის შემცველი დოკუმენტების კოპირებისათვის პირობების დადგენა ან, შესაბამის შემთხვევებში, კოპირებაზე უარის თქმის დამაჯერებელი მიზეზების წარმოდგენა. კონკრეტულ შემთხვევებში განმცხადებლებისათვის სამედიცინო დოკუმენტაციის ასლების გადაღებაზე უარის თქმის საკმარისად დამაჯერებელი მიზეზების მიუთითებლობა, განმცხადებლების შესახებ დოკუმენტაციის გაცნობის მიუხედავად, სასამართლოს მიერ შეფასდა არამხოლოდ ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაციის ეფექტურ წვდომაზე უარად, არამედ, აგრეთვე მტკიცებულებების მოპოვების და სამედიცინო დაწესებულების წინააღმდეგ მომავალში სარჩელის აღძვრის, უფლებების ეფექტური დაცვის, მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის ხელშემშლელ გარემოებად. ევროპულმა სასამართლომ არ გაიზიარა სამედიცინო დოკუმენტაციის კოპირების აკრძალვის გასამართლებლად ეროვნული სასამართლოების მიერ მოყვანილი მოსაზრებები განმცხადებლების მიერ ინფორმაციის ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობის შესახებ, ევროპულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ვერ წარმოუდგენია თუ რანაირად არის შესაძლებელი განმცხადებლების მიერ იმ ინფორმაციის ბოროტად გამოყენება, რომლებიც მათვე ეხება, ამასთანავე ბოროტად გამოყენების რისკის თავიდან აცილება შესაძლებელი იყო სხვა ხერხებით, ვიდრე განმცხადებლებისათვის დოკუმენტაციის კოპირებაზე უარის თქმა. 125 83 ვია, იწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას (სისხლის სამართლის კოდექსის 167-ე მუხ.). ინფორმაციის მიწოდების ვადას „პერსონალური მონაცემების შესახებ” კანონი (21-ე მუხ.) სზაკ-ის (მე-40 მუხ.) მსგავსად აწესრიგებს, კერძოდ, ინფორმაცია მოთხოვნისთანავე, დაუყოვნებლივ უნდა იქნეს მიწოდებული ან მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 დღისა. მონაცემთა გასწორების, განახლების, დამატების, დაბლოკვის, წაშლის ან განადგურების მოთხოვნის შემთხვევაში, მონაცემთა სუბიექტის მოთხოვნის მიღებიდან ვადა მონაცემთა დამმუშავებლისათვის 15 დღით განისაზღვრება. ამ ვადაში მონაცემთა სუბიექტის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს, ან მონაცემთა სუბიექტს უნდა ეცნობოს უარის თქმის საფუძვლები. ამდენად, პირის შესახებ ინფორმაცია დროულად და სრულყოფილად უნდა გადაეცეს მას. ზოგჯერ ყურადღება დამატებით მახვილდება პირისათვის ინფორმაციის გასაგებ ენაზე მიწოდების აუცილებლობაზე. ასე, მაგ., განსაკუთრებით აქტუალურია პაციენტისათვის პოპულარულ, მარტივად გასაგებ ენაზე ინფორმაციის მიწოდება და სამედიცინო ტერმინების მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში გამოყენება. ინფორმაციის მიწოდებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს პაციენტის აღქმის უნარი (მაგ., პაციენტის ასაკი). ადრესატის მიერ ინფორმაციის შინაარსის სრულ გაგებას შესაძლოა მნიშვნელობა ჰქონდეს მის მიერ ნების გამოვლენისათვის, მკურნალობის ჩატარებისათვის ინფორმაციული თანხმობის გაცემისათვის127. პირის უფლება მის შესახებ არსებული პერსონალური მონაცემების გაცნობის თაობაზე აღიარებულია არა მხოლოდ საჯარო-სამართლებრივ, არამედ კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობებში (სკ-ის 181 მუხ.). აღნიშნულის შესაბამისად, კანონი აღიარებს მონაცემთა სუბიექტის უფლებას მოსთხოვოს მონაცემთა დამმუშავებელს ინფორმაცია მის შესახებ. ეს უფლება მოიცავს აგრეთვე დამმუშავებლის ვალდებულებას, აცნობოს პირს, თუ ვისზე გაიცა მის შესახებ ინფორმაცია, გაცემის საფუძველი და მიზანი (21-ე მუხ.), აწარმოოს ფაილური სისტემის კატალოგი და ინფორმაციის აღრიცხვა (მე-19 მუხ.), მონაცემთა გამჟღავნების რეგისტრაცია (მე-18 მუხ.). იმ შემთხვევაში, თუ პირს არ ეძლევა შესაძლებლობა გაარკვიოს რა ინფორმაციაა ცნობილი მის შესახებ და, შესაბამისად, არ აქვს კომუნიკაციური პარტნიორის შესაძლო ცოდნის შეფასების საშუალება, იგი მნიშვნელოვანწილად არის შეზღუდული საკუთარი შეხედულენ. კვანტალიანი, „პაციენტის უფლებები და ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები”, თბ., 2014წ., გამომც. „იურისტების სამყარო”, გვ.78, 84 127 84 ბებით გადაწყვეტილებების მიღებაში, ასეთი წესი ზღუდავს პირის უფლებას თავისუფალ განვითარებაზე, რომელიც უზრუნველყოფს თითოეულის უფლებას დამოუკიდებლად გადაწყვიტოს მისი პერსონალური მონაცემების გავრცელება და გამოყენება.128 ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში „როტარუ რუმინეთის წინააღმდეგ” მიეთითა, რომ კანონმდებლობა, რომელიც არ ითვალისწინებს ინფორმაციის მოპოვების და შენახვის პირობებს, მოპოვებული ინფორმაციის შენახვის ვადას, მოქალაქის უფლებების დაცვის და სახელმწიფო ორგანოების კონტროლის გარანტიებს, ქმნის ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლების და პირის ინდივიდუალური ავტონომიის დარღვევის საფუძველს. 16.02.06 წ. გადაწყვეტილებაში საქმეზე „ამანი (Amann) შვეიცარიის წინააღმდეგ” ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ პროკურატურის მიერ განმცხადებელზე ბარათის გახსნა და შენახვა კარტოთეკაში, ბარათში განმცხადებლის რუსეთის საელჩოსთან კავშირის მქონე პირად მოხსენიება კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევად მიიჩპირის შესახებ არსებული ინფორმაციის მისთვის ხელმისაწვდომობის უფლების ძირითად კანონში ასახვის მიუხედავად (კონსტიტუციის 41-ე მუხ.), ის აბსოლუტური არ არის. ამ უფლების ერთ-ერთ ასპექტს უკავშირდება პაციენტის უფლება იცოდეს თავისი დაავადების ზუსტი დიაგნოზი. იმ შემთხვევაში თუ პაციენტის სიცოცხლეს საშიშროება არ ემუქრება, ექიმის ვალდებულება, მისცეს პაციენტს დაწვრილებითი კონსულტაცია, ეჭვს არ იწვევს. საკითხი ბევრად უფრო რთულდება მძიმე ან უკურნებელი სენით დაავადების შემთხვევაში, პაციენტისათვის ასეთი ინფორმაციის მიწოდებამ შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე ნეგატიური ფსიქიკური ზემოქმედება, სუიციდი. მეორე მხრივ პაციენტისათვის არასწორი ცნობების მიწოდება ართმევს მას უფლებას იცოდეს ყველაფერი საკუთარი თავის შესახებ. ავადმყოფისათვის ინფორმაციის გაცნობის შეზღუდვა, მასზე საექიმო კონტროლის დაშვება დადასტურდა ევროსასამართლოს 19.02.04წ. გადაწყვეტილებით „მარტინი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ”. საქმეში „ლეანდერი შვედეთის წინააღმდეგ” (26.03.1987წ.) პოლიციის საიდუმლო კარტოთეკაში პირის შესახებ არსებული ინფორმაციის გაუცემლობა, რომელიც იყო სამსახურში მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი და ეხებოდა უშიშროების საკითხებს, სასამართლოს მიერ არ შეფასდა პირადი ცხოვრების დარღვევად. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასეთ პირობებში სახელმწიფოს აქვს მიხედულების ფართო საზღვრები, ამასთანავე, სახელმწიფო სამსახურის ხელმისაწვდომობა არ არის კონვენციით დაცული უფლება, შესაბამისად, არ არსებობს მთავრობის ვალდებულება, გასცეს განმცხადებელზე მონაცემები მისი პირადი სტატუსის შესახებ. სკ-ის 181 მუხლის 1-ლი ნაწილის შინაარსი ადასტურებს, რომ კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევაში პირს შეიძლება უარი ეთქვას მისი პერსონალური მონაცემების გაცემაზე. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის 11.1 მუხლი ადგენს, რომ პროფესიული საიდუმლოების წყარო დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და არავის არ აქვს უფლება მოითხოვოს ამ წყაროს გამხელა. სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის შესახებ სასამართლო დავისას მოპასუხეს არ შეიძლება დაეკისროს კონფიდენციალური ინფორმაციის წყაროს გამხელის ვალდებულება. 128 85 ნია. სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული ვერ იქნება „კანონის საფუძველზე” განხორციელებულად შეფასებული, ვინაიდან შვეიცარიის კანონმდებლობა ცხადად და გასაგებად არ მიუთითებდა ხელისუფლების ორგანოების მიერ დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების საზღვრებზე, პირობებზე და ხასიათზე. საქმეში „შიმივოლოსი (Shimivolos) რუსეთის წინააღმდეგ” ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს 21.06.2011წ. დადგენილებით კერძო ცხოვრებაში ჩარევად მიჩნევის საფუძვლად მითითებულია განმცხადებლის შესახებ ცნობების იმ პირთა მონაცემთა ბაზაში შეყვანა, რომლებიც განსაკუთრებული დაკვირვების ქვეშ იმყოფებოდნენ. ბაზაში პირის გადაადგილების შესახებ მონაცემების შეტანა, მონაცემთა ბაზის ფუნქციონირების რეგლამენტაცია მინისტრის ბრძანების საფუძველზე, რომელიც არასოდეს ყოფილა გამოქვეყნებული ან სხვა გზით ხელმისაწვდომი საზოგადოებისათვის, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ კერძო ცხოვრებაში ჩარევად იქნა მიჩნეული. სასამართლომ მიუთითა, რომ ეროვნული კანონმდებლობა საკმაო სიცხადით არ განსაზღვრავდა კერძო ცხოვრების შესახებ ინფორმაციის შეგროვების და შენახვის მიმართ ხელისუფლების მიხედულების საზღვრებსა და რეალიზაციის საშუალებებს. „ხელილი შვეიცარიის წინააღმდეგ” (Khelili v. Switzerland) საქმეზე გამოტანილ 18.10.11წ. დადგენილებაში კონვენციის მე-8 მუხლის მოთხოვნების დარღვევის აღიარებას საფუძვლად დაედო მუქარისა და შეურაცხმყოფელი ქცევისათვის მსჯავრდებული პირის პოლიციის კომპიუტერულ სისტემაში მეძავად აღრიცხვა. პირადი ცხოვრების უფლების რეალიზაციისათვის სახელმწიფოს მიერ ინფორმაციის გაცნობის პოზიტიური ვალ დებულება აღიარებულია ევროპული სასამართლოს რიგ გადაწყვეტილებაში (გასკინი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ129, 07.06.89წ.; გერრა იტალიის წინააღმდეგ130, 19.02.1998წ.). მზრუნველობაში მყოფმა პირმა, სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ, პირადი პრობლემების დასაძლევად მოისურვა თავისი წარსულის, წარმომავლობის შესახებ ინფორმაციის მიღება. მას უარი უთხრეს მისი პირადი საქმის ხელმისაწვდომობაზე იმ მიზეზით, რომ საქმე შეიცავდა კონფიდენციალურ ინფორმაციას. ხსენებულ საქმეში სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირის შესახებ დოსიე, რომელიც შეიცავდა პირადი ხასიათის ცნობებს პირის ბავშვობის, გან ვითარების ადრეული წლების შესახებ, იყო პირის წარსულის შესახებ უმთავრესი ინფორმაციული წყარო, რომლისადმი პირის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვა სასამართლომ პირადი ცხოვრების უპატივცემულობად და ევროკონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევად ჩათვალა. კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევა სასამართლომ დაადგინა არა თავისთავად კონფიდენციალური ინფორმაციის სისტემის არსებობის გამო, არამედ უარის შესახებ გადაწყვეტილების გამო. 130 პირადი ცხოვრების დარღვევად ჩაითვალა განმცხადებლებისათვის მნიშვნელოვანი ინფორმაციის არ მიწოდება იმ საშიშროების შესახებ, რომელიც ემუქრებოდათ მათ ქიმიურ საწარმოში ავარიის შემთხვევაში. 129 86 თვითგამორკვევის უფლება მოიცავს აგრეთვე საინფორმაციო – ტექნიკური სისტემების კონფიდენციალობის და ხელშეუხებლობის უზრუნველყოფის უფლებას. საინფორმაციო თვითგამორკვევის უფლება და საინფორმაციო – ტექნიკური სისტემების კონფიდენციალობის და ხელშეუხებლობის უზრუნველყოფის უფლება შეზღუდვებს აწესებს პირადი მონაცემების ხელმისაწვდომობისათვის, გარდა ისეთი შემთხვევებისა, როდესაც პირი წინასწარ ნებაყოფლობით თანხმობას აცხადებს ინფორმაციის მატარებლის შემოწმებაზე. პირი უფლებამოსილია ნებისმიერ დროს უარი განაცხადოს ასეთ თანხმობაზე. ადმინისტრაცია დისციპლინური წარმოების ფარგლებს გარეთ, დაზარალებულის თანხმობის გარეშე, არაა უფლებამოსილი გაჩხრიკოს ჩანაწერები იმ სამუშაო პერსონალურ კომპიუტერზე ან სერვერზე, რომლებიც მოხელის პირად მონაცემთა შენახვისთვის არის განკუთვნილი.131 ასეთ შემთხვევაში მოქმედებს „კერძო ცხოვრების დაცულობის გონივრული მოლოდინის სტანდარტი”132. K.Herrmann und M.Soine „Durchsuchung persönlicher Datenspeicher und Grundrechtsschutz”, „Neue juristische Wochenschrift”, 40/2011,2923-2924 132 აღნიშნულ საკითხს ეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ბარბულესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ”. წინამდებარე გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანია, ვინაიდან 05.09.2017წ. დიდმა პალატამ შეცვალა პალატის გადაწყვეტილება და შრომით ურთიერთობებში პერსონალური მონაცემების დაცვის მაღალი სტანდარტი დაადგინა. საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, რუმინეთში რეგისტრირებულ კერძო კომპანიაში გაყიდვების მიმართულებით 2004-2007 წწ. მომუშავე პირი კომპანიის მიერ სამსახურებრივი მიზნებისათვის შექმნილი Yahoo Messanger-ის ანგარიშით პირადი მიზნებით სარგებლობდა, რასაც კომპანიის შინაგანაწესი კრძალავდა. 2007 წელს ის გააფრთხილეს, რომ მისი საქმიანობა შემოწმდებოდა. დამსაქმებელმა ამოიღო მისი მიმოწერები, სადაც აღმოჩნდა მუშაკის პირადი მიმოწერა ძმასთან და საცოლესთან. დამსაქმებელმა ინტერნეტის პირადი მიზნებისთვის გამოყენების გამო ბ-ნი ბარბულესკუ სამსახურიდან გაათავისუფლა. ეროვნულ სასამართლოებში საქმის წაგების შემდეგ დასაქმებულმა საჩივარი წარადგინა სტრასბურგის სასამართლოში. მოსარჩელე თვლიდა, რომ დაირღვა მისი პირადი ცხოვრებისა და მიმოწერის პატივისცემის უფლება. 12.01.2016წ. გადაწყვეტილებით ევროპული სასამართლოს პალატამ დარღვევა არ დაადგინა და მიიჩნია, რომ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის კომუნიკაციების (“Yahoo Messanger”) მონიტორინგი დისციპლინური სამართალწარმოების კონტექსტში გონივრული იყო, თუმცა დიდმა პალატამ შეცვალა აღნიშნული გადაწყვეტილება და დაასკვნა, რომ „პირადი ცხოვრებისა” და „მიმოწერის” ცნებები მოიცავს სამუშაო სივრცეში განხორციელებულ კომუნიკაციასაც. ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ კონკრეტულ შემთხვევაში შესაფასებელია ორი ინტერესი: დასაქმებულის პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლება და დამსაქმებლის უფლება – გაატაროს კომპანიის შეუფერხებლად მართვისთვის აუცილებელი ღონისძიებები. სასამართლოს აზრით, რუმინეთის სახელმწიფომ ამ ინტერესებს შორის სამართლიანი ბალანსის დაცვა ვერ შეძლო. სასამართლოს განცხადებით: „დამსაქმებელს არ შეუძლია პირადი სოციალური ცხოვრების ნულამდე დაყვანა სამსახურეობრივ სივრცეში. პირადი ცხოვრებისა და კორესპონდენციის ხელშეუხებლობის პატივისცემა მაინც აგრძელებს არსებობას, მიუხედავად იმისა, აკრძალულია ისინი თუ არა”. 131 87 ინფორმაციული თვითგამორკვევა არ ნიშნავს პირის განუსაზღვრელ ბატონობას მის მონაცემებზე. პიროვნება არის ავტონომიური, მაგრამ არა ყოველგვარი ბოჭვისაგან თავისუფალი პერსონა. იგი კომუნიკაციაზე დამოკიდებულ საზოგადოებაში ვითარდება, ამიტომ თითოეული უნდა ეგუებოდეს საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე, თავისი ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლების შეზღუდვას. ინდივიდის ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლება შესაძლოა შეიზღუდოს საერთო ინტერესებით, თანაზომიერების პრინციპის საფუძველზე. შეზღუდვა შეძლებისდაგვარად მინიმალური უნდა იყოს, აღნიშნული განაპირობებს კანონში მაგ., მონაცემების დაგროვების შემოსაზღვრას მხოლოდ გარკვეული, ლეგიტიმური მიზნით, პერსონალური ინფორმაციის შეგროვების კანონიერების თაობაზე მტკიცების ტვირთის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრებას, მონაცემების დეპერსონალიზაციას, სხვადასხვა მიზნით დაგროვილი მონაცემების გაერთიანების აკრძალვას და მთელი რიგი სხვა წესების შემოღებას, რომელთაც მიზნად აქვთ მონაცემების დაცვის მექანიზმების ამოქმედება არა მხოლოდ უკვე შექმნილი მონაცემების მასივების მიმართ, არამედ მათი შეგროვების სტადიაზე. ნებისმიერი პირის შესახებ ინფორმაციები სათუთია და მოითხოვს დაცვას. მონაცემის დამუშავებას შეუძლია გაზარდოს მისი მნიშვნელობა, შესაბამისად, არ არსებობს „უმნიშვნელო მონაცემი”.133 პერსონალური ინფორმაციის დაცვას აქვს ფუნდამენტური მნიშვნელობა კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობაზე უფლების განხორციელებისათვის. ამდენად, ქვეყნის კანონმდებლობა ნებისმიერი პერსონალური ინფორმაციის გავრცელების თავიდან ასაცილებლად უნდა ითვალისწინებდეს შესაბამის გარანტიებს.134 აღნიშნული იმით არის განპირობებული, რომ ინფორმაციას ახასიათებს კრიტიკული მასის თვისება, რომელშიც რაოდენობის ხარისხში გადაზრდა აისახება. ინფორმაციასთან მიმართებაში ეს თვისება იძლევა ახალი ინფორმაციის მიღების შესაძლებლობას მრავალი განცალკევებული, ერთმანეთთან დაუკავშირებელი, არასრული ცნობებიდან (სუბიექტის შესახებ მონაცემთა ხარისხობრივი ცვლილების მომენტი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში განსხვავებულია და დამოკიდებულია მრავალ ფაქტორზე, კერძოდ, ინფორმაციის სახეობაზე, სუბიექტის ინდივიდუალურ თავისებურებებზე, მონაცემის მოპოვების შემთხვევითობასა თუ პერიოდულობაზე და სხვ.), მაშინაც კი, როდესაც ხდება ისეთ მონაცემთა ბაზის დაგროვება და B. Pieroth, B. Schlink. მითითებული ნაშრომი, გვ. 88. იხ. მაგ., ევროსასამართლოს 25.02.97წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „Z. ფინეთის წინააღმდეგ”. 133 134 88 გაერთიანება, რომლებიც არ შეიცავს ინფორმაციას135 კერძო ცხოვრების შესახებ. აღნიშნულის შედეგად იქმნება პირის განვლილი, ცხოვრებისეული და პროფესიული გზის საკმაოდ ნათელი სურათი. ამდენად, პერსონალური მონაცემები, რომლებიც ახდენენ მისი მატარებლის იდენტიფიცირებას, დაგროვების და სისტემატიზაციის პროცესში ქმნიან კერძო ცხოვრების, აგრეთვე პირადი და საოჯახო საიდუმლოების შესახებ ინფორმაციის მასივს. პირადი მონაცემები არის ცალკეული მონაცემები ფიზიკური პირის მიმართ. მონაცემთა კრიტიკული მასის დადგომის მომენტში დაგროვილი ინფორმაცია იძლევა პერსონალური მონაცემების სუბიექტის შესახებ არა მხოლოდ კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ინფორმაციის მიღების, არამედ მისი შემდგომი მოქმედებების პროგნოზირების შესაძლებლობას. ზემოაღნიშნულთან ერთად, იმის გათვალისწინებით, რომ არსებობს პერსონალურ მონაცემთა ნაწილი, რომელიც, თუმცა ახდენს პირის იდენტიფიცირებას, მაგრამ არ იძლევა კერძო ცხოვრების შესახებ მონაცემებს, გაისმის წინადადებები მონაცემთა კლასიფიკაციის შესახებ იმ პერსონალურ მონაცემებზე, რომლებიც არ შეიცავენ ინფორმაციას კერძო ცხოვრების შესახებ და მონაცემებზე, რომლებიც ასეთს შეიცავენ. ამგვარი მიდგომა უკავშირდება „კერძო ცხოვრების შესახებ ინფორმაციის” და „პერსონალური მონაცემების” ცნებების თანაფარდობის საკითხს. ერთნი ამ ცნებებს იდენტურ ცნებებად მიიჩნევენ, ზოგი პერსონალურ მონაცემებს კერძო ცხოვრების სეგმენტად, ზოგი კი მათ განსხვავებულ ცნებებად თვლის. ვფიქრობთ, რომ პერსონალური მონაცემები და კერძო ცხოვრების დეფინიციები სრულად არ ემთხვევა ერთმანეთს, ვინაიდან, როგორც უკვე აღინიშნა, პერსონალური მონაცემები უფრო ფართო ცნების – კერძო ცხოვრების – შემადგენელი ნაწილია. ასე, მაგ., პირის ვინმესთან პირად საკითხებზე საუბრების წარმართვა კერძო ცხოვრების სფეროს განეკუთვნება და არ წარმოადგენს პერსონალურ მონაცემებს, ვინაიდან არ იძლევა იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას. ამდენად, ყველა ინფორმაციას არ აქვს თანაბარი მნიშვნელობა ამა თუ იმ პირის იდენტიფიკაციისათვის. მაგ., თუ გვარის, სახელის, დაბადების თარიღის და ადგილის შესახებ მონაცემები იძინფორმაციის დეფინიციის არასაკმარისი სიცხადის გამო სამეცნიერო ლიტერატურაში და ყოფით ურთიერთობებში ხდება მისი აღრევა „მონაცემებთან” და „ცოდნასთან”. ინფორმაციის სფეროს მუშაკებს შორის გავრცელებულია მოსაზრება, რომ მონაცემები არ არის ინფორმაცია, შენახული ელექტრონული მონაცემების სიმრავლე არ იძლევა არაფერს, თუ ისინი გააზრებულ წესრიგში არ იქნა მოყვანილი. გარკვეულ პირობებში შესაძლებელია მონაცემებიდან ინფორმაციის მოპოვება, რომლის გადამუშავების შედეგად შესაძლოა ცოდნის მიღება. უკანასკნელი წარმოადგენს სუბიექტურ მიღწევას (Mattias Becker „Dattenschatten. Auf dem Weg in die überwachungsgesellschaft?”, 2010. Hannover. 13.). 135 89 ლევიან პირის იდენტიფიცირების შესაძლებლობას, ისეთი მონაცემები როგორიცაა განათლება, პროფესია, როგორც წესი, თავისთავად ასეთის შესაძლებლობას არ იძლევა. იდენტიფიკაციისათვის საჭიროა მათი მიბმა ნომინატიურ ინფორმაციასთან (გვარი, სახელი, დაბადების თარიღი). თავისთავად არც ნომინატიური ინფორმაციის ბრუნვა აყენებს პირს რაიმე ზიანს. ზიანის მიყენება შესაძლებელია მხოლოდ მონაცემის ისეთ ინფორმაციასთან ერთად ბრუნვისას, რომელიც ეხება ნასამართლობას, შემოსავლებს, გადატანილ დაავადებებს და ა.შ.. ამდენად, არა ყოველგვარი ინფორმაცია პირის შესახებ და მისი ბრუნვა, არამედ შესაძლოა ინფორმაციის გარკვეული კომბინაცია, მონაცემთა გარკვეული ნაკრების თავისუფალი ბრუნვა იყოს ზიანის მომტანი პერსონალური მონაცემების სუბიექტისათვის. ასეთი მიდგომა ქმნის ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ბრუნვისათვის საშიშ მონაცემთა ერთობლიობის დადგენის საჭიროებას. ამასთანავე, კერძო ცხოვრების შესახებ ინფორმაციის შემცველობის მიხედვით მონაცემების კლასიფიკაციისათვის მკვეთრი კრიტერიუმი სადღეისოდ არ არის შემუშავებული, რაც მნიშვნელოვანწილად განპირობებულია თვით კერძო ცხოვრების კატეგორიის არსის სოციალური მეცნიერების მიერ არასაკმარისი განსაზღვრულობით.136 აღნიშნულის გათვალისწინებით, მონაცემთა მასიდან გამოყოფენ საყოველთაოდ ხელმისაწვდომ მონაცემებს, რაც გამართლებულად უნდა ჩაითვალოს თუნდაც მონაცემთა სიმრავლის და მრავალფეროვნების მხედველობაში მიღებით, რის გამოც შეუძლებელია ყველანაირი მონაცემის კონფიდენციალურად მიჩნევა (ბოლოს და ბოლოს, ადამიანის გარეგნობაც პერსონალური მონაცემია). გარდა ამისა, მხედველობაშია მისაღები, რომ პერსონალური მონაცემი არის სუბიექტის სოციალიზაციის აუცილებელი პირობა, ინდივიდის ერთგვარი სავიზიტო ბარათი საზოგადოებისათვის. ცხოვრების თანამედროვე პირობები მოითხოვს ადამიანის, როგორც სოციუმის ნაწილის, გამუდმებით იდენტიფიკაციის საჭიროებას. ყოველივეს გასაიდუმლოება შეუძკერძო (პირადი) ცხოვრება არ არის მხოლოდ იურისპრუდენციის მიერ შემუშავებული ცნება, რის გამოც მხედველობაშია მისაღები ფორმალურ-ნორმატიული ხასიათის არმქონე ფაქტორებიც. კერძო (პირადი) ცხოვრება ფილოსოფიურ-სოციოლოგიური კვლევების საგანია. აღსანიშნავია მისი არსის და თავისებურებების შესახებ მოსაზრებების მრავალსახეობა. კერძო ცხოვრების ცნების შინაარსი მეტად პირობითია და დამოკიდებულია განვითარების ისტორიულ პერიოდზე, გაბატონებულ რელიგიაზე, იდეალებზე და სხვა მრავალ ფაქტორზე. სამართალს აინტერესებს არა თვით კერძო ცხოვრება, არამედ მისი ხელშეუხებლობა. კერძო ცხოვრების სფეროს მოწესრიგების, მისი სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ცხოვრებასთან ურთიერთდამოკიდებულების ზუსტი რეგულირების მიზნით ზოგ სახელმწიფოში (აშშ, კანადა) მიღებულია კანონები კერძო სფეროს შესახებ (მაგ., აშშ-ს 1974წ. „ფრაივესის შესახებ” აქტი, რომელსაც 1988წ. დაემატა აქტი „მონაცემების კომპიუტერული შერჩევისა და კერძო სფეროს დაცვის შესახებ”). 136 90 ლებელს ხდის მათი ეფექტური დაცვის შესაძლებლობას. საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი რეჟიმის დაწესება იძლევა ცნობარების, სატელეფონო, სამისამართო წიგნების და სხვ. ინფორმაციული მასალის მომზადების შესაძლებლობას. ზემოაღნიშნულთან ერთად უნდა ითქვას, რომ ინფორმაციის საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი და კონფიდენციალური სეგმენტების გამმიჯნავი ეფექტური, ცხადი კრიტერიუმები მეცნიერების, პრაქტიკოსების, კანონმდებლის მიერ სადღეისოდ ჯერ კიდევ არ არის შემუშავებული, რაც ართულებს საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი მონაცემების გამოყოფის შესაძლებლობას. საყოველთაოდ ხელმისაწვდომ მონაცემთა კატეგორიის არსებობა შესაძლოა დასაშვებად მიჩნეული იქნეს ორ ძირითად შემთხვევაში: მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის, ან, კანონის მოთხოვნის ძალით, მონაცემის ღიად გამოცხადების შემთხვევაში. ყველა სხვა შემთხვევაში ნებისმიერი პერსონალური მონაცემის დაცვა კონფიდენციალურ რეჟიმში უნდა მოხდეს ზემოთ უკვე აღნიშნული ინფორმაციის კრიტიკული მასისა და პირადი საიდუმლოების ბუნების გამო, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა სწორედ იდენტიფიკაციის საკითხს ენიჭება. თვითგამორკვევის ფაქტორს აძლიერებს კერძო ცხოვრების საზღვრების ზუსტად გავლების პრობლემურობა. ცნობების საიდუმლოებისადმი მიკუთვნების სისტემაში ყოველთვის თანაარსებობენ ობიექტური და სუბიექტური საწყისები, სხვა საიდუმლოებისაგან განსხვავებით, პირად საიდუმლოებაში სუბიექტური საწყისი აჭარბებს ობიექტურს. სუბიექტის პირადი ცხოვრების დეტალებს, როგორც წესი, მნიშვნელობა აქვს, უპირველეს ყოვლისა, მხოლოდ მისთვის და მისი ახლო გარემოცვისათვის. თუ სხვა სახის საიდუმლოებას ახასიათებს დასაბუთებული პრინციპებისა და კრიტერიუმების არსებობა, რომელთა მეშვეობითაც წყდება ცნობების ამა თუ იმ ტიპის საიდუმლოებისათვის მიკუთვნების საკითხი, ცნობის პირადი და საოჯახო საიდუმლოებისადმი მიკუთვნებაში მნიშვნელოვანია ინდივიდის მიხედულება, შინაგანი რწმენა. შეუძლებელია ზუსტად განსაზღვრა იმ პირადი ინფორმაციის, რომელიც საიდუმლოების სფეროს განეკუთვნება. მაგ., ერთი და იგივე გარემოება შესაძლოა მგრძნობიარე და ძალზე მნიშვნელოვანი იყოს ერთი პირისათვის და ნაკლებად მნიშვნელოვანი სხვისთვის. აქ საქმე გვაქვს იდენტურობის პრობლემასთან, რომელიც სფეროთა თეორიის სახით განიხილება: აბსოლუტურად დაცული სფეროს თეორია (ინტიმური სფერო), შედარებით დაცული სფერო (კერძო სფერო) და განსაკუთრებული დაცვის გარეშე არებული სოციალური სფერო.137 ამ თეორიის მიხედვით, რაც უფრო ღრმაა ჩარევა, მით უფრო მნიშგფრ-ის საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ შემუშავებული სფეროთა თეორია გამოყოფს ორ ძირითად სფეროს: შიდას, რომელიც დაცულია გარე ჩარევისაგან და განსაზღ137 91 ვნელოვანია ჩარევის წინაპირობები. 138 დაცულობის ხარისხი განსხვავდება პირადი ცხოვრების სფეროების მიხედვით 139. პირადი ცხოვრების ინტიმური სფერო არის ადამიანის პიროვნულობის არსებითი ნაწილი. იგი ხელშეუხებელია და აბსოლუტურად დაცულია ჩარევისაგან. მისი განკარგვა შეუძლია მხოლოდ ინდივიდს. ინტიმური სფერო მთლიანად მოიცავს ადამიანის სექსუალურ ცხოვრებას და აგრეთვე პირად საიდუმლოებას მიკუთვნებულ ინფორმაციებს: სამედიცინო გამოკვლევის შედეგებს, აღსარებისას გამოთქმულ მოსაზრებებს, ადვოკატისათვის მიწოდებულ ცნობებს და ა.შ.. რაც შეეხება კერძო სფეროს, ის მოიცავს ინტიმური სფეროს ფარგლებს გარეთ ადამიანის პირად ცხოვრებას, განსაკუთრებით, შიდა ოჯახურ ცხოვრებას (პირის ოჯახური ცხოვრება, ოჯახის წევრებთან და უახლოეს ნათესავებთან დაკავშირებული ურთიერთობები, საცხოვრებელი ადგილი, შემოსავლებისა და ქონების საკითხები, რელიგიასთან თუ სხვა მსოფლმხედველობრივ ჯგუფებთან ურთიერთობის საკითხები და ა.შ.). ინტიმური სფეროსაგან განსხვავებით კერძო სფერო არ არის ვრავს პირის იზოლიაციას და გარეს, რომელიც საზოგადოებრივ ურთიერთობებში პირის თვითგამორკვევას შეესაბამება. შიდა სფეროს მიხედვით საკონსტიტუციო სასამართლომ ჩამოაყალიბა კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის რამდენიმე ასპექტი, კერძოდ, საექიმო საიდუმლოების შემცველი დოკუმენტების და პირადი დღიურების გამოყენება, სექსუალური თვითგამორკვევა, პირადი სახელის შენარჩუნების უფლება, საკუთარი წარმომავლობის შესახებ ინფორმაციის გაცნობის უფლება. გარე სფეროს შეესაბამება უფლება ინდივიდუალურ იერზე, პატივის და ღირსების დაცვის უფლება და სხვ.. გარე სფეროს ესადაგება სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება უზრუნველყოს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის სხვადასხვა ასპექტი გარე ჩარევისაგან, მათ შორის კერძო პირთა მხრიდან. უნდა აღინიშნოს, რომ გფრ-ის ძირითადი კანონი კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის სპეციალურ გარანტიად ითვალისწინებს მხოლოდ კორესპონდენციის საიდუმლოებას (მე-10 მუხ.) და ბინის ხელშეუხებლობას (მე-13 მუხ.), რაც კიდევ უფრო ზრდის საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის მნიშვნელობას, იძულებულს ხდის საკონსტიტუციო იუსტიციის ორგანოს მოახდინოს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის სხვადასხვა ასპექტის ლეგიტიმაცია ძირითადი კანონის ისეთი ზოგადი დებულებიდან, როგორიცაა „ადამიანის ღირსება” (მუხ. 1), „პიროვნების თავისუფალი განვითარება” (მუხ.2). კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის გარანტიებს არ შეიცავს საფრანგეთის კონსტიტუცია. კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობა აქ უპირველეს ყოვლისა დაცულია კანონმდებლობით (სამოქალაქო კოდექსის მე-9 მუხ., სისხლის სამართლის კოდექსის 226-ე მუხ.) და საერთო იურისდიქციის სასამართლოების მიერ. მიუხედავად ამისა, კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის გარანტიების კონსტიტუციური ბუნება ეჭვქვეშ არავის დაუყენებია. საფრანგეთის საკონსტიტუციო საბჭოს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის გარანტიები გამოჰყავს „ინდივიდუალური თავისუფლების პრინციპიდან,” 1789 წლის ადამიანისა და მოქალაქის უფლებათა დეკლარაციიდან. 138 ჰ. ეჰმანი „ზოგადი პიროვნული უფლების, როგორც ძირითადი უფლებისა და აბსოლუტური უფლების, ცნება”, ჟურნ. „სამართლის ჟურნალი”, 2013წ., №2, გვ. 241. 139 სუს 04.05.2015წ. № ას-1155-1101-2014 გადაწყვეტილება. 92 აბსოლუტურად დაცული, თუმცა ადამიანის კერძო სფეროში ჩარევა დასაშვებია მკაცრი წინაპირობების დაცვის შემთხვევაში, ამასთან, ჩარევა უნდა შეესაბამებოდეს ზომიერების პრინციპს. ადამიანის ცხოვრებისა და საქმიანობის ისეთი სფეროები, რომლებშიც მოქმედება მიმდინარეობს ინტიმურ და კერძო სფეროთა ფარგლებს გარეთ, ნაწილობრივ შეზღუდული ან შეუზღუდავი საჯაროობის პირობებში არის სოციალური და საჯარო სფეროები. ამ სფეროებში საზოგადოების ლეგიტიმურ საინფორმაციო ინტერესს ადამიანის ზოგად პიროვნულ უფლებასთან შედარებით გაცილებით უფრო დიდი მნიშვნელობა და უპირატესობა აქვს.140 პირადი საიდუმლოების სუბიექტური ხასიათის გამო პირადი საიდუმლოების დარღვევა უმეტესად უკავშირდება არაქონებრივი ზიანის მიყენებას და მისი ოდენობა დაზარალებულის განცდების ინტენსივობაზეა დამოკიდებული მაშინ, როდესაც სხვა სახის (კომერციული, სახელმწიფო) საიდუმლოების დარღვევა იწვევს ქონებრივი, მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, რომლის სიდიდის განსაზღვრა შედარებით ადვილია. პირად საიდუმლოებაში სუბიექტური საწყისის დომინირების გამო დახურულ სასამართლო სხდომაზე განსახილველი საქმე, მაგ., შვილად აყვანის საქმე, შესაძლებელია მშვილებლისა და გასაშვილებელი ბავშვის (თუ იგი 10 წლის ან 10 წელზე მეტისაა) მოთხოვნით ღია იყოს, ხოლო ინფორმაცია – საჯარო. პირად საიდუმლოებაში სუბიექტური საწყისის მნიშვნელობის მიუხედავად მხედველობაშია მისაღები, რომ პირადი ცხოვრების უფლება წინააღმდეგობაში მოვიდოდა თავად უფლების ცნებასთან, თუ იგი მხოლოდ სუბიექტურ შეხედულებაზე იქნება დამოკიდებული და არ დააკმაყოფილებდა რაიმე უნივერსალობის და ობიექტურობის კრიტერიუმს. პირადი საიდუმლოების დარღვევით მიყენებული ზიანის ობიექტურ ფორმებში ასახვას დიდი მნიშვნელობა აქვს პირადი სფეროს ქმედითი დაცვისათვის. სახელმწიფო ვალდებულია დაიცვას ობიექტურად იდენტიფიცირებადი ინტერესები და არა სუბიექტური გრძნობები. იმის გათვალისწინებით, რომ კერძო ცხოვრება ერთგვარი ზღვარია კერძო და საჯარო ცხოვრებას შორის, დაუშვებელია მისი დაფუძნება მხოლოდ და მხოლოდ პირის სუბიექტურ კრიტერიუმზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით უნდა ითქვას, რომ კერძო ცხოვრების საზღვრების გავლება არ დაიშვება იქ, სადაც ცალკე პირის ქცევა სხვა პირთა ინტერესებს ეხება. საერთო სამართლის ქვეყნების პრეცედენტების ბაზაზე შემუშავდა პრინციპი, რომლის თანახმად კანონით არ ხდება მეტისმეტად მგრძნობიარე ადამიანის დაცვა. დაცვა 140 კ. კუბლაშვილი „ძირითადი უფლებები”, თბ., 2003 წ., „ჯისიაი”, გვ.112-116. 93 ორიენტირებულია არა ინდივიდუალურ პიროვნებაზე, მისი სპეციფიური, მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი ემოციებისა და ინტერესების ერთიანობით, არამედ საშუალო ადამიანზე, საზოგადოების სტანდარტულ წევრზე („ნორმალური მგრძნობიარობის” კრიტერიუმი)141. თითოეული ადამიანი გარკვეულწილად უნდა ეგუებოდეს მის ცხოვრებაზე საზოგადოების დაკვირვებას. კერძო ცხოვრების რაიმე ფაქტის (პერსონალური მონაცემის) გავრცელება კერძო ცხოვრების ხელყოფად აღიქმება, თუ ამ ფაქტის გავრცელება არის მიუღებელი ჩვეულებრივი მგრძნობიარობის მქონე ნებისმიერი გონიერი ადამიანისთვის. ამდენად, პერსონალური მონაცემების დაცვის წესების ყოველგვარი დარღვევა არ იწვევს იმთავითვე ზიანს და, შესაბამისად, მისი ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. კერძო ცხოვრების ფარგლები განისაზღვრება აგრეთვე იმის მიხედვით, თუ რამდენად აქვს პირს მიღებული საჭირო ზომები თავისი მონაცემების დასაცავად, რაც თვითგამორკვევის ფაქტორის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს. დაცვას ექვემდებარება პირადი ცხოვრების ის ინფორმაცია, რომელიც პირად საიდუმლოებას განეკუთვნება, დაცვას არ ექვემდებარება ინფორმაცია, რომელსაც ადამიანი მესამე პირებისათვის, საზოგადოებრივი და სახელმწიფო ორგანიზაციებისათვის ხელმისაწვდომს ხდის, თუ სუბიექტს შეგნებული აქვს, რომ მის შესახებ ინფორმაცია კარგავს კონფიდენციალურ ხასიათს (ხსენებული უკავშირდება ინფორმაციის ბუნების თავისებურებას, რომელსაც მოგვიანებით განვიხილავთ). აღნიშნულის შესაბამისად მონაცემთა სუბიექტის მიერ მონაცემის ხელმისაწვდომად გახდომა, კანონის მე-5 მუხლის „ვ” ქვეპუნქტის თანახმად, მიიჩნევა მონაცემის დამუშავების დასაშვებობის საფუძვლად. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ საჯარო და კერძო სფეროებს შორის ბალანსის უზრუნველყოფა დამოკიდებულია თვით უფლებამოსილი პირის ნებაზე, ვინაიდან ლიტერატურაში აღინიშნება მხოლოდ ერთი საქმე, რომელშიც სასამართლო „კერძო სფეროს” დაცვის შესახებ საკითხის გადაწყვეტისას განუდგა „ნორმალური მგრძნობიარობის” სტანდარტს (მაუ რიო გრანდე ოილის წინააღმდეგ, 1939 წ.). 1937 წელს მოსარჩელე გახდა შეიარაღებული ყაჩაღობის მსხვერპლი, რის შედეგადაც სერიოზულად იქნა დაშავებული. ამ დროიდან მხოლოდ სროლის ხსენება მასში იწვევდა ნერვულ სტრესს. დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ მოპასუხეებმა, მოსარჩელის წინასწარი თანხმობის გარეშე, ჩართეს ამ შემთხვევის ინსცენირება სარეკლამო რადიოგადაცემაში. გადაცემის მოსმენის შემდეგ მოსარჩელეს იმდენად სერიოზულად შეერყა ნერვული სისტემა, რომ ვერ ატარებდა მანქანას და დათხოვნილ იქნა სამსახურიდან, სადაც მძღოლად მუშაობდა. მიუხედავად იმისა, რომ, „ნორმალური მგრძნობიარობის” თვალსაზრისით, მოპასუხეთა ქმედებას მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა გამოეწვია პასუხისმგებლობა, სასამართლომ, საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, მოსარჩელის ინტერესებში გამოიტანა გადაწყვეტილება https://casetext. com/case/mau-v-rio-grande-oil-inc 20.04.17წ. მდგომარეობით. 141 94 სწორედ მის (კერძო ცხოვრების დაცვის უფლების მფლობელის) ხელთაა შესაძლებლობა გაავლოს ზღვარი ამ სფეროთა შორის, სახელდობრ უფლებამოსილი პირი წყვეტს, ვის რა მიაწოდოს და რა არა.142 ინფორმაციული თვითგამორკვევის ფარგლები პერსონალური მონაცემის ბუნებით არის განპირობებული. პერსონალური მონაცემები ინდივიდუალურია და იძლევა კონკრეტული პირის იდენტიფიცირების შესაძლებლობას მაშინაც კი, როდესაც სხვადასხვა პირის ზოგიერთი მონაცემი ერთმანეთს ემთხვევა. დასაშვებია ზოგიერთი მონაცემის გასწორება, შეცვლა, მაგრამ დაუშვებელია შეთანხმებით ან განკარგულებით პირადი მონაცემების ადამიანებს შორის გადაცემა. პირადი მონაცემები არ წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტს, პერსონალური მონაცემი ზუსტად იმიტომაა პერსონალური, რომ სხვა პირისათვის მისი გადაცემა დაუშვებელი და შეუძლებელია. მონაცემთა დამუშავების მიზანი მონაცემების დამუშავება თვითმიზანი არ არის, ის გარკვეულ მიზანს ემსახურება. მონაცემები შეიძლება შენახული იქნეს მხოლოდ იმ ვადით, რომელიც აუცილებელია მონაცემთა დამუშავების მიზნის მისაღწევად. მიზნის მიღწევის შემდეგ, რომლისთვისაც მუშავდება მონაცემები, ისინი უნდა დაიბლოკოს, წაიშალოს ან განადგურდეს, ან შენახული უნდა იქნეს პირის იდენტიფიცირებისათვის გამომრიცხავი ფორმით, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. აღნიშნული არის მონაცემთა დამუშავების ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპი (კანონის მე-4 მუხლის „ე” ქვეპუნქტი). ამდენად, პერსონალური მონაცემები პირის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას უნდა იძლეოდეს მხოლოდ იმ ვადამდე, სანამ არ იქნება მიღწეული დამუშავების მიზანი. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია მიზნის სწორი გაგება. ხშირია შემთხვევები, როდესაც მონაცემი არა ერთი, არამედ ერთდროულად რამდენიმე მიზნისათვის გროვდება, რომელთაგან ნაწილი შესაძლოა მონაცემთა შეგროვებისთანავე ან შეგროვებიდან რამდენიმე დღეში იქნეს მიღწეული, ნაწილი კი რამდენიმე წელიწადში. მონაცემების დამუშავების მიზანი არ უნდა იყოს აბსტრაქტული, მიზანი მკაფიოდ უნდა იყოს გამოხატული უკვე მონაცემების შეგროვების სტადიაზე. მიზნის სიცხადის გარდა, იგი ასევე უნდა იყოს კანონით ნებადართული საქმიანობის ნაწილი. თუ უკანონო საქმიანობის წარმოებისას მონაცემთა დამუშამ. ბიჭია „აზრის გამოხატვის თავისუფლება და კერძო ცხოვრების დაცვის უფლებას შორის ღირებულებითი კონფლიქტი”, ჟურნ. „მართლმსაჯულება და კანონი”, 2013წ., №3, გვ. 133. 142 95 ვების დროს ხდება გარკვეული ინფორმაციის მოპოვება მონაცემთა სუბიექტზე, დამუშავების პროცესი არ ჩაითვლება კანონიერად, მიუხედავად იმისა, რომ უშუალოდ დამუშავების პროცესს კონკრეტული და მკაფიო მიზანი ჰქონდა, შესაბამისად, მონაცემთა დამუშავების მიზანი არ უნდა ემსახურებოდეს კანონით აკრძალულ ქმედებას. მკაფიო და კანონიერი მიზნის პრინციპი შედგება რამდენიმე დანაწესისგან: დამუშავების მიზანი ნათლად უნდა იყოს ფორმირებული დამუშავების პროცესის დაწყებამდე; იგი სათანადოდ უნდა იყოს დასაბუთებული; მონაცემის სხვა მიზნისათვის გამოყენება მოითხოვს დამატებითი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობას, თუ დამუშავება შეუთავსებელია თავდაპირველ მიზანთან143. სხვა მიზნებში მონაცემის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ მისი მატარებლის თანხმობით ან კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მაშინაც კი, როდესაც მონაცემი კანონის ძალით ღიად არის გამოცხადებული, მონაცემის ხელმისაწვდომობის მიუხედავად მისი გამოყენება შესაძლებელი უნდა იყოს მხოლოდ იმ მიზნით, რომლისთვისაც ის ხელმისაწვდომად გამოცხადდა. სხვა მიზნებში მისი გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ მისი მატარებლის თანხმობით ან კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. პირის თანხმობა განაპირობებს მონაცემთა დამუშავების დასაშვებობის პირობას – მიზნის ლეგიტიმურობას, მონაცემთა შეგროვებაზე მიზნის განსაზღვრას და მონაცემთა დამუშავების მიზანთან მიბმას, რათა დასამუშავებელი მონაცემი მნიშვნელოვანი იყოს მიზნის მისაღწევად და, ამასთანავე, იყოს რელევანტური, არ იყოს ჭარბი.144 მხედველობაშია ასევე მისაღები ის გარემოება, რომ კონფიდენციალობის მოთხოვნა არ მოქმედებს კანონის ან განსაკუთრებული სამართლებრივი აღჭურვის საფუძველზე მონაცემების გამოქვეყნების შემთხვევაში. ამასთანავე, დაუშვებელია თანხმობის გარეშე გამოქვეყნებული სხვადასვა მონაცემების (მაგ.,საჯარო რეესტრში, საარჩევნო სიაში, სატელეფონო წიგნში, ინტერნეტში გამოქვეყნებული მონაცემების) გადამუშავებული სახით მესამე პირის მიერ შემდგომი გამოქვეყნება, თუ მათი შერწყმით ფაქტობრივად ახალი მონაცემი იქმნება.145 მონაცემთა დაცვის პროფილაქტიკის თვალსაზრისით მისაღებია მონაცემთა ანონიმიზაცია მათი შეგროვების ადრეულ ეტაპებზე, თუ იგი ხელს არ უშლის მონაცემთა შეგროვებით დასახული მიზნის მიღწევას. ყოველთვის უნდა შემოწმდეს მონაცემთა შეგროვების მიზნის მიღწევის შესაძლებლობა ანონიმური მოკ. გოშაძე, დასახელებული ნაშრომი, გვ. 36. Wolfgang Graf. „Datenschutzrecht im Überblick”,2., überarbeitete Auflage, 2010, facultas. wuv, 15. 145 Kaja Unger. „Grundzüge des Datenschutzrechts”, 2012, Wien. 24-25. 143 144 96 ძიების საფუძველზე. ასეთი მიდგომა, მონაცემთა დაცვის ვალდებულებასთან ერთად, ამკვიდრებს ერთგვარ ინფორმაციულ ასკეტიზმს მონაცემთა დაცვაში. მონაცემთა საიმედო დაცვა პრინციპულად მოითხოვს იმის დაშვებას, რომ მონაცემთა დაცვა ნეგატიური შინაარსის ინფორმაციაზე ვრცელდება, რომელთა გახმაურებამ იმ პირს, ვისაც ეს ეხება, შესაძლოა უსიამოვნებები მოუტანოს, მაშინაც კი როდესაც ეს ეხება პირის მიერ წარსულში ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო, დასჯად ქმედებას. წესრიგი, სადაც მცირე სამართალდარღვევაც კი თანმიმდევრულად, ზედმიწევნით იდევნება, არანაირად არ გამოხატავს იდეალურ სამართლებრივ სახელმწიფოს.146 რაგინდ პარადოქსულადაც არ უნდა ჟღერდეს, სამართლებრივი სახელმწიფო საჭიროებს კონტროლის ინტენსიურობის გარკვეულ ხარვეზს147. პერსონალური მონაცემების დაცვა ნებისმიერი ტიპის კანონმდებლობის პირობებში გულისხმობს თვითგამორკვევის ფაქტორს. ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლება აქვს არა სახელმწიფო ორგანოს, არამედ მხოლოდ ფიზიკურ პირს, შესაბამისად, მხოლოდ მას აქვს უფლება, იცოდეს თუ რომელ დაწესებულებას, როგორ და რა სახით შეუძლია მოიპოვოს პიროვნების შესახებ ინფორმაცია. მოქალაქეს აქვს აგრეთვე უფლება მიიღოს ინფორმაცია მონაცემთა წყაროების შესახებ. პირის ეს უფლება არ უკავშირდება ინტერესის დადასტურებას148 (ამასთანავე ინტერესის დადასტურებას და მიზნის მითითებას უნდა საჭიროებდეს სხვისი პერსონალური მონაცემების გამოთხოვა). მოქალაქეს უფლება აქვს არა მარტო გაეცნოს სახელმწიფო დაწესებულებაში არსებულ ინფორმაციას, არამედ თავი დაიცვას არასწორი ინფორმაციისაგან, მოითხოვოს მასზე არსებული მცდარი ინფორმაციის შესწორება, ბლოკირება, წაშლა (კანონის 22-ე მუხ.) იმ შემთხვევაში, თუ მონაცემები არის მოძველებული, არასრული, არაზუსტი, უკანონოდაა მოპოვებული ან ჭარბია დამუშავების ოფიციალურად გამოცხადებულ მიზანთან მიმართებაში. დაზუსტება იწვევს შეცვლას, ხოლო წაშლა მონაცემის განადგურებას. წაშლა შეიძლება ორნაირი იყოს: შესაძლოა წაშლა იმდაგვარად განხორციელდეს, რომ მონაცემის რეკონსტრუქცია შეუძლებელი იყოს (ფიზიკური წაშლა) და აგრეთვე შესაძლებელია კანონიერების პრინციპის ერთგვარ შემზღუდავ პრინციპებს ადგილი აქვს სისხლის სამართალში (nulla poena sine lege), საგადასახადო სამართალში (nullum tributum sine lege), ადმინისტრაციულ სამართალში (კანონიერი ნდობა), სამოქალაქო სამართალში (კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტი). 147 Haus Peter Bull „Informationelle Selbstbestimmung – Vision oder Illusion?”, 2. Auflage, Mohr Siebeck, 44. 148 ლ. იზორია, კ. კორკელია, კ. კუბლაშვილი, გ. ხუბუა „საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი”, თბ., „მერანი”, 2005წ., გვ. 354-355. 146 97 მისი განხორციელება პროგრამულ-ტექნიკური ზომების მიღების შედეგად მონაცემთან დაშვების აღკვეთით (ლოგიკური წაშლა). კანონი არ შეიცავს წაშლის დეფინიციას. მონაცემთა ავტომატიზებული გამოყენების შემთხვევაში წაშლის ფართო ინტერპრეტაცია საკმარისად თვლის ინდექსს და მონაცემს შორის კავშირის არარსებობას. ამდენად, მონაცემი წაშლილად ითვლება პერსონალური მინიშნების მოცილების შემთხვევაში, თუმცა მონაცემი თავისთავად, ანუ პირთან კავშირის გარეშე ან სხვა კონტექსტში, კვლავაც არსებობს.149 საკუთარი მონაცემების ხელმისაწვდომობაზე უფლება შეიძლება შეიზღუდოს, თუ სუბიექტის პერსონალური მონაცემები მუშავდება ქვეყნის უშიშროებისა და თავდაცვის, მართლწესრიგის დაცვის ინტერესებში. კანონი მონაცემთა სუბიექტის უფლების შეზღუდვის საფუძვლად, ხსენებულის გარდა, ითვალისწინებს აგრეთვე ქვეყნის მნიშვნელოვანი ფინანსური ან ეკონომიკური ინტერესებისათვის, სუბიექტის და სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებებისათვის საფრთხის შექმნის შესაძლებლობას150. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთი ქვეყნის კანონმდებლობა განსაზღვრავს გარკვეულ დამატებით შეზღუდვებს საკუთარი მონაცემების ხელმისაწვდომობის უფლების განხორციელებაში, კერძოდ, ასეთი დაშვება ზოგჯერ ანაზღაურების საფუძველზე ხდება და ეს დაშვება შეზღუდულია წელიწადში მიმართვის გარკვეული ოდენობით (დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, უნგრეთი). პერსონალური მონაცემების მეორადი გამოყენება „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის დებულებები მონაცემთა მიზნობრიობის, უფლებამოსილი პირის მიერ ნებისმიერი სხვა მიზნით მონაცემთა შემდგომი დამუშავების დაუშვებლობის შესახებ წარმოადგენს მონაცემთა საიმედო დაცვის უზრუნველყოფის მექანიზმის მნიშვნელოვან ელემენტებს. პერსონალური მონაცემების დამუშავების მიზნობრივ განსაზღვრულობას ემსახურება აგრეთვე სზაკ-ის 371 მუხლის დებულება, რომლის თანახმად საჯარო დაწესებულების მიერ წერილობითი თხოვნის საფუძველზე სხვა საჯარო დაწესებულებაზე ცნობის სახით მასთან დაცული პერსონალური მონაცემების გაცემის პირობა არის იმ პირის წერილობითი თანხმობა, რომლის პერსონალურ მონაცემებს წარმოადგენს შესაბამისი ინფორმაცია. თანხმობა 149 150 G. Löschnigg, მითითებული ნაშრომი, S.150. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის 24-ე მუხლი. 98 გაცემულად ითვლება, თუ პირი განცხადებაში ან სხვა რაიმე წერილობით დოკუმენტში გამოხატავს ნებას, რომ საჯარო დაწესებულებამ, რომლისგანაც იგი ითხოვს საკითხის გადაწყვეტას, თავად გამოითხოვოს მისი პერსონალური მონაცემები შესაბამისი საჯარო დაწესებულებისაგან. საქართველოში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობის შესახებ პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის პირველ ანგარიშში ერთ-ერთ მთავარ პრობლემად, მონაცემთა დამუშავების პროცესში, მითითებულია უწყებებს შორის მონაცემთა გაცვლის ან/და წვდომის მინიჭებისათვის სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა. ანგარიშში აღინიშნა, რომ ბოლო დროს განსაკუთრებით იზრდება სხვადასხვა საჯარო უწყებებს შორის მონაცემთა გაცვლის, ასევე კერძო სექტორის მიერ დამუშავებულ მონაცემებზე საჯარო უწყებების წვდომის მაჩვენებლები, რაც კიდევ უფრო ამძიმებს მონაცემთა დამუშავების კუთხით არსებულ არცთუ სახარბიელო მდგომარეობას და ქმნის მონაცემთა უკანონო დამუშავებისათვის ხელსაყრელ გარემოს. მონაცემთა დამმუშავებლები ყურადღების მიღმა ტოვებენ იმ მნიშვნელოვან გარემოებას, რომ მონაცემების მოპოვებისა და შენახვის უფლებამოსილება ორგანიზაციას ავტომატურად არ ანიჭებს ამ მონაცემების სხვა უწყებისათვის გადაცემის უფლებას.151 მონაცემთა ავტომატური დამუშავების პროცესში ორგანიზაციებს შორის მონაცემთა გაცვლისა და მონაცემთა ბაზებზე წვდომის არაპროპორციულობაზე და სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობაზე, ზოგადად მიზნის არაპროპორციულად, არაადეკვატურად დიდი მოცულობით და განუსაზღვრელი ვადით მონაცემთა შეგროვება-შენახვაზე ყურადღება გამახვილდა აგრეთვე პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის 2014 წლის ანგარიშში152. პერსონალური მონაცემი უნდა დამუშავდეს ცხადი და კანონიერი მიზნის მისაღწევად, დაუშვებელია შემდგომში ამ მიზანთან შეუთავსებლად მისი დამუშავება. შესაბამისი გარანტიების უზრუნველყოფის პირობით, შეუთავსებლად არ მიიჩნევა მონაცემთა შემდგომი დამუშავება ისტორიული, სტატისტიკურ ან სამეცნიერო მიზნებში153. პერსონალური მონაცემების ხელმისაწვდომობის, მათი კონფიდენციალობის უზრუნველყოფის პრობლემა მჭიდროდ უკავშირდება პერსონალური მონაhttps://personaldata.ge/manage/res/docs/Data%20Protection%20Report%202013-2014.pdf 20.04.17წ. მდგომარეობით. 152 „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობა საქართველოში. 2014 წლის ანგარიში”, გვ. 8, 15 (https://personaldata.ge/manage/res/docs/Angarishi_2014/Annual%20Reporta_2014. pdf 20.04.17წ. მდგომარეობით). 153 24.10.1995წ., 95/46 EC დირექტივის 6.1 მუხ. (https://byds.juris.de/byds/013_1.5_95_46_ EGrahmen.html. 151 99 ცემების ე.წ. მეორადი (ანუ რუტინული) გამოყენების საკითხს, რომელიც არის პერსონალური მონაცემების კონფიდენციალობის რეჟიმის საერთო წესიდან ერთგვარი გამონაკლისი და ქმნის სხვადასხვა სახელმწიფო უწყებებს შორის პერსონალური ინფორმაციის გაცვლისათვის პირობას იმ შემთხვევაში, თუ პერ სონალური მონაცემი გამოიყენება ინფორმაციის შეგროვების მიზანთან თავსებადი მიზნისათვის. ასეთი მიდგომა იძლევა სახელმწიფო უწყებების ინფორმაციულ პრაქტიკაში მონაცემების კომპიუტერული გადამოწმების, ორი ან მეტი პერსონალური მონაცემის ურთიერთშედარების, ინდივიდის უფრო სრულყოფილი ინფორმაციული პორტრეტის მიღების შესაძლებლობას. მიზნის თავსებადობის საკითხი ყოველთვის არ არის ცხადი და კონკრეტული შემთხვევის თავისებურებების გათვალისწინებით უნდა გადაწყდეს. გასული საუკუნის 80-იან წლებში აშშ-ში გაიმართა პერსონალური მონაცემის მეორადი (რუტინული) გამოყენების შესახებ ცხარე დისკუსიები, რომლებიც დასრულდა მისი კანონის ძალით სანქციონირებით, რამაც შექმნა ასეთი გამოყენების სათანადო სამართლებრივი პროცედურის საზღვრებში მოქცევის შესაძლებლობა. კერძოდ, დადგინდა ასეთი თანამშრომლობისათვის უწყებებს შორის შეთანხმების დადების საჭიროება, რომელშიც უნდა მიეთითოს ერთობლივი საქმიანობის მიზანი და სამართლებრივი საფუძველი, შესაჯერებელი ინფორმაციის ზუსტი აღწერა, მიღებული შედეგების ვერიფიკაციის პროცედურა, ახლადშექმნილი პერსონალური მონაცემების შემდგომი ბედი. შეთანხმება სანქციონირებული და საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს. მეორადი დამუშავების წესი გათვალისწინებულია აგრეთვე ზოგი ევროპული ქვეყნის კანონმდებლობით (მაგ., ესპანეთი). კანონმდებლობა უნდა შეიცავდეს სხვა მიზნით მონაცემების გამოყენების შემთხვევების ჩამონათვალს154. დამუშავების საკითხის აქტუალობის, მეორად დამუშავებაში უწყებების ობიექტური მოთხოვნილების, მმართველობის ეფექტურობის გაზრდის მიზნით, უწყებებს შორის ინფორმაციის ურთიერთგაცვლის არსებული პრაქტიკის გათვალისწინებით, მიზანშეწონილია ჩვენში პერსონალურ მონაცემთა მეორადი გამოყენების პირობების, პრინციპების და წესის საკანონმდებლო მოწესრიგება, ამ წესის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის ზომების დაწესება, არამიზნობრივი დამუშავების საფრთხის თავიდან ასაცილებლად ნებისმიერი სხვა მიზნით მონაცემთა შემდგომი დამუშავების გამორიცხვის კატეგორიული მოთხოვნის („პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მე-16 მუხ.) ჰარმონიზაცია ადმინისტრაციულ ორგანოებს შორის სამართლებრივი დახმა154 Bundesdatenschutzgesetz, §14. 100 რების ფარგლებში ინფორმაციის ურთიერთგაცვლის (სზაკ-ის მეორე თავი) და ელექტრონული მმართველობის პრინციპზე დაფუძნებული ერთიანი სისტემისა („საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – მონაცემთა გაცვლის სააგენტოს შექმნის შესახებ” კანონის მე-5 მუხ.) და ინფორმაციის ერთიანი სახელმწიფო რეესტრის შექმნის („ინფორმაციის ერთიანი სახელმწიფო რეესტრის შესახებ” კანონის მე-3 მუხ.) დებულებებთან 155. აღნიშნული მით უფრო საშურია იმის გათვალისწინებით, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების ურთიერთდახმარების ვალდებულება არის სახელმწიფო მმართველობის ორგანიზაციის ერთ-ერთი ქვაკუთხედი. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონით პრინციპის დონეზეა გატარებული მონაცემთა დამუშავების მიზნობრიობა (მე-4 მუხ. „ბ” ქვეპუნქტი), სადაც აღნიშნულია, რომ დაუშვებელია მონაცემთა შემდგომი დამუშავება სხვა, თავდაპირველ მიზანთან შეუთავსებელი მიზნით. ამდენად, კანონი უშვებს პერსონალური მონაცემების შეთავსებადი მიზნით გამოყენების შესაძლებლობას. აღნიშნულის მიუხედავად, კანონი არ განსაზღვრავს შეთავსებადი მიზნის კრიტერიუმებს, პერსონალური მონაცემების მეორადი გამოყენების საფუძვლებს. უკვე აღინიშნა, რომ შეთავსებადობა ყოველი კონკრეტული შემთხვევის თავისებურებების გათვალისწინებით უნდა გადაწყდეს, დისკრეციის ფართო სფერო საკანონმდებლო რეგულაციის და მონაცემთა დაცვის პრაქტიკით უნდა შეიზღუდოს. საჭიროების შემთხვევაში, მონაცემთა კომპლექსურ გამოყენებას ხელს შეუწყობდა თანადამმუშავებლის (საზიარო მიზნის მისაღწევად რამოდენიმე პირის მიერ მონაცემების ერთობლივი დამუშავების შესაძლებლობის) დეფინიციის შემოღება და კანონით მისი დეტალური რეგლამენტაცია. „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – მონაცემთა გაცვლის სააგენტოს შექმნის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, სააგენტოს საქმიანობის საგანია სახელმწიფო ხელისუფლების განხორციელებისას ელექტრონული მმართველობის პრინციპებზე დაფუძნებული ერთიანი სისტემის შექმნა, ინფორმაციული ტექნოლოგიების (სისტემების) და ინფორმაციული უსაფრთხოების პოლიტიკის შემუშავება და მისი განხორციელების ხელშეწყობა. სააგენტოს საქმიანობის სფეროს შეადგენს ტექნოლოგიების განვითარების ხელშეწყობისა და კოორდინაციისათვის შესაბამისი სტანდარტების შემუშავება და ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელება. „ინფორმაციის ერთიანი სახელმწიფო რეესტრის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, ინფორმაციის ერთიანი სახელმწიფო რეესტრი არის რეესტრის სუბიექტის მონაცემთა ბაზების, რეესტრების, მომსახურებისა და ინფორმაციული სისტემების ერთიანი კატალოგი, რეესტრს აწარმოებს სსიპ მონაცემთა გაცვლის სააგენტო, რომელიც რეკომენდაციას უწევს შესაბამისი რეესტრის სუბიექტს მონაცემთა ბაზის, რეესტრის, მომსახურების გამოყენების, შეცვლის, განვრცობის, სხვა ბაზებთან, რეესტრთან, მომსახურებასთან, ინფორმაციულ სისტემასთან კომბინირების, თავსებადობის, გაუქმებისა და სხვ. საკითხებზე. 155 101 მონაცემების სათადარიგო დაგროვება. მონაცემთა შენახვა და გამოყენება პერსონალური მონაცემების დაცვის მნიშვნელოვან ასპექტს შეადგენს მონაცემთა დაგროვების საკითხი. უკვე აღინიშნა, რომ მონაცემთა დაგროვების ზოგადი მოთხოვნა უკავშირდება აუცილებლობის ფარგლებს, მიზანს, არ დაიშვება მონაცემთა ჭარბი დაგროვება. პროპორციულობის მოთხოვნა ქმნის ჩარევის ინტენსივობის შემცირების შესაძლებლობას. მონაცემის დამუშავების ზღვარი დაგროვების მიზნით არის ნაკარნახევი. ზოგადად, მონაცემთა დამუშავების მიზნის კანონიერი განსაზღვრულობის მოთხოვნას არ ესადაგება მონაცემთა წინმსწრები სათადარიგო შეგროვება.156 ამასთანავე, გარკვეულ მიზნებთან დაგროვების ამ თვალსაზრისით ინტერესს იწვევს ევროპული სასამართლოს 03.04.07 წ. დადგენილება, გამოტანილი საქმეზე „კოპლანდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ”(Copland v. United Kingdom) (№62617/00). სახელმწიფოს მმართველობის ქვეშ მყოფ კოლეჯში მომუშავე განმცხადებლის ტელეფონზე, ელექტრონულ ფოსტაზე და ინტერნეტზე, დირექტორის მოადგილის მოთხოვნით, დაწესდა კონტროლი, რათა აღკვეთილიყო კოლეჯის აღჭურვილობის პირად მიზნებში გამოყენების შესაძლებლობა. ტელეფონის გამოყენების მონიტორინგი ითვალისწინებდა კოლეჯის სატელეფონო ანგარიშების ანალიზს, რომლებიც უთითებდნენ გამოძახებულ სატელეფონო ნომრებს, ზარების თარიღს და დროს, აგრეთვე საუბრების ხანგრძლივობასა და ღირებულებას. ინტერნეტის გამოყენების მონიტორინგი ითვალისწინებდა დათვალიერებული საიტების, თარიღისა და ხანგრძლივობის ანალიზს. ელფოსტის მონიტორინგი მდგომარეობდა ელექტრონული შეტყობინებების მისამართების, თარიღის და გაგზავნის დროის ანალიზში. სასამართლომ მიუთითა, რომ კოლეჯი საჯარო დაწესებულება იყო, რომლის მოქმედებაზე პასუხისმგებლობა მოპასუხეს – სახელმწიფოს ეკისრება. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საკითხი ეხება მოპასუხე – სახელმწიფოს ნეგატიურ ვალდებულებას არ დაუშვას განმცხადებლის პირად ცხოვრებაში ჩარევა და კორესპონდენციის საიდუმლოების დარღვევა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ განმცხადებელი არ იყო გაფრთხილებული იმის შესახებ, რომ შეიძლებოდა დაქვემდებარებოდა მისი ზარები მონიტორინგს, ამდენად მას სამსახურებრივი ტელეფონით საუბრების საიდუმლოების მიმართ ჰქონდა დასაბუთებული მოლოდინი. იგივე მოლოდინი ვრცელდებოდა ელექტრონული ფოსტის და ინტერნეტის გამოყენების მიმართ. ის ფაქტი, რომ მონაცემების მიღება შესაძლებელი იყო სატელეფონო საუბრების ანგარიშების სახით, სასამართლოს აზრით, არ წარმოადგენს ჩარევის დადგენის გამომრიცხავ გარემოებას. არ აქვს მნიშვნელობა აგრეთვე იმას, რომ ეს მონაცემები არ იყო ხელმისაწვდომი მესამე პირებისათვის და არ გამოიყენებოდა განმცხადებლის საწინააღმდეგოდ დისციპლინურ ან სხვა განხილვაში. სასამართლომ მიუთითა, რომ განმცხადებლის შეტყობინების გარეშე ტელეფონის, ელფოსტის და ინტერნეტის გამოყენების მიმართ პერსონალური ინფორმაციის შეგროვება და შენახვა არის პირადი ცხოვრების და კორესპონდენციის დაცვის უფლებაში ჩარევა. აღნიშნულ საკითხზე ქვეყნის კანონმდებლობაში რაიმე დებულების არ არსებობის გამო, სასამართლომ ღიად დატოვა მუშაკის მიერ ტელეფონის, ელფოსტის, ინტერნეტის გამოყენების მონიტორინგის „დემოკრატიულ საზოგადოებაში 156 102 კავშირი განაპირობებს ჩარევის ფარგლების გაფართოებას (მაგ., უშიშროების, მოსალოდნელი საფრთხის ასაცილებლად პრევენციული ზომების მიღების აუცილებლობა). აღნიშნულის შესაბამისად კანონი ითვალისწინებს მონაცემთა სუბიექტის უფლების შეზღუდვის საფუძვლებს (24-ე მუხ.). რაც უფრო დიდია საშიშროება, მით უფრო რთულია ინდივიდუალურ თავისუფლებასა და სახელმწიფო ჩარევას შორის პრევენციული ზომების ფარგლების განსაზღვრა. ამ თვალსაზრისით არ არის გამორიცხული მონაცემთა სათადარიგო დაგროვება (Vorratsdatenspeicherung – პირადი მონაცემების შენახვა ისე, რომ მონაცემების აქტუალური გამოყენება არ ხდება. მათ გამოითხოვენ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი როდესმე საჭირო გახდება). დაგროვების ფარგლებს, სათადარიგო დაგროვებას განაპირობებს აგრეთვე შესაგროვებელი მონაცემების ხასიათი, ამასთანავე მხედველობაშია მისაღები, რომ მიზნის სრული სიცხადე ზოგჯერ მიუღწევადიცაა. ასე, მაგ., პრობლემის მკვლევარი მეცნიერი, კვლევის მონაცემებიდან გამომდინარე, როგორც წესი, დაინტერესებულია არა ცალკეული პირით, არამედ ზოგადად ინდივიდით, როგორც გარკვეული მონაცემების, თვისებების მატარებლით. აღნიშნული განაპირობებს მეცნიერული კვლევების საჭიროების პრიორიტეტულ რეგულაციას, კვლევის თავისუფლების აღიარებას, კვლევისათვის საჭირო მონაცემების ხელმისაწვდომობის გაადვილებას. დაგროვების შესახებ 2006/24/ეგ დირექტივა ევროპარლამენტისა და ევროკავშირის საბჭოს მიერ 2006 წელს იქნა მიღებული (ევროპული კავშირის მიდგომები საინტერესოა იმდენად, რამდენადაც საქართველო მიისწრაფის ევროკავშირის სამართალთან დაახლოებას, მასთან ჰარმონიზაციას). დირექტივის მიზანს შეადგენდა ევროკავშირის წევრ-სახელმწიფოთა სამართლებრივი ნორმების ჰარმონიზაცია, ტრანსნაციონალურ დონეზე მონაცემთა სათადარიგოდ შენახვის უნიფიცირებული ვალდებულებების დანერგვა157. დირექტივის განაუცილებლად” მიჩნევის შესაძლებლობის საკითხი. სასამართლომ დაადგინა, რომ ქვეყნის კანონმდებლობაში ასეთი მონიტორინგის მომწესრიგებელი რაიმე დებულებების არარსებობის პირობებში ჩარევა არ შეესაბამებოდა კანონმდებლობას. ევროპული სასამართლოს 02.08.1984წ. გადაწყვეტილებაში „მელოუნი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (Malone v. the United Kingdom) სასამართლომ მიუთითა, რომ აბონენტთა სატელეფონო ნომრების რეგისტრაციის პრაქტიკა თავისთავად ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-8 მუხლს. ინფორმაცია აკრეფილი ნომრის შესახებ არის სატელეფონო შეტყობინების ნაწილი, აბონენტის თანხმობის გარეშე ასეთი ინფორმაციის პოლიციისათვის გადაცემა არის მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა. სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ, შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის მიხედვით კანონიერების მიუხედავად, ასეთი ჩარევა არ არის გათვალისწინებული კანონით კონვენციის მე-8 მუხლის თვალსაზრისით. 157 ევროპარლამენტის და ევროკავშირის საბჭოს 15.03.2006 წ. 2006/24-ეგ დირექტივის თანახმად, წევრი-სახელმწიფოები უზრუნველყოფდნენ მონაცემების შენახვას დაკავშირების 103 ხორციელებამ ნაციონალური და საერთაშორისო მასშტაბით ფართო დისკუსია გამოიწვია.158 ევროკავშირის სასამართლოს 10.02.09წ. №C-3-1/06 გადაწყვეტილებით დადასტურდა მონაცემთა დაგროვების ლეგიტიმურობა. ხსენებულ დირექტივასთან დაკავშირებით გფრ-ში მიღებული იქნა საკანონმდებლო აქტი, რომელიც ითვალისწინებდა ტელეკომუნიკაციური კავშირების ოპერატორების ვალდებულებას, შეენახათ ყოველგვარი ინფორმაცია თითოეული აბონენტის ჩართვასთან დაკავშირებით (მეტამონაცემი). მიუხედავად იმისა, რომ დირექტივა მიზნად ისახავდა სათადარიგო შენახვის ერთიანი სისტემის შექმნას, ევროკავშირის წევრ-სახელმწიფოებისაგან მხოლოდ რამოდენიმე ქვეყანამ მიიღო ზომები დირექტივის დასანერგად. დირექტივას და მის დანერგვას მრავალი მოწინააღმდეგე აღმოაჩნდა. გამოითქვა ეჭვი მისი სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპებისადმი შესაბამისობის თაობაზე, აღინიშნა, რომ მონაცემთა სათადარიგოდ შენახვის სარგებელი მის საზიანო შედეგთან მიმართებით არათანაზომიერი და ექსცესიურია. იმ მომხმარებელთა საერთო რაოდენობის 99%-ზე მეტი, რომელთა სატელეკომუნიკაციო ქცევა სათადარიგოდ ინახება, ეჭვმიტანილთა კატეგორიას არ განეკუთვნება და საკუთარი ქცევის დაოქმებისათვის საფუძველი არ შეუქმნია. სათადარიგო შენახვა არღვევს კომუნიკაციის სუბიექტისა და სატელეკომუნიკაციო კომპანიების ძირითად უფლებებს, უხეშად ხელყოფს მომხმარებელთა სატელეკომუნიკაციო საიდუმლოების პრინციპს159. გარკვეულ შემთხვევებში მეტამონაცემები უფრო მეტად ღირებული და ზიანის მომტანი შეიძლება იყოს, ვიდრე თვით კომუნიკაციის შინაარსი. მეტამონაცემების არსებობა იძლევა მათი შინაარსის დადგენის შესაძლებლობას. აღსანიშნავია, რომ გერმანიის ფედერალური საკონსტიტუციო სასამართლოს 02.03.2010წ. გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი მონაცემთა სათადარიგო დაგროვება, საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადგინა მონაცემთა ჩაწერის შეწყვეტა და დაგროვილი მონაცემების განადგურება.160 რუმინეთში 2009 წლის თარიღიდან არანაკლებ 6 თვის და არაუმეტეს 2 წლის განმავლობაში (6 მუხ.). დირექტივა არ ვრცელდებოდა ელექტრონული კომუნიკაციების შინაარსზე (1.2 მუხ.), გათვალისწინებული იყო ისეთი მონაცემების შენახვა, რომლებიც აუცილებელია კომუნიკაციის წყაროს დადგენისა და იდენტიფიცირებისათვის, დაკავშირების თარიღის, დროის და ხანგრძლივობის დადგენისათვის, მომხმარებელთა საკომუნიკაციო აღჭურვილობის, კავშირის ტიპის დადგენისთვის. 158 W. Graf, დასახ. ნაშრომი, გვ. 26. 159 ნ. ცომაია „ტერორიზმის წინააღმდეგ გამოცხადებული ბრძოლა – მონაცემთა სათადარიგოდ შენახვა”, ჟურნ. „მართლმსაჯულება”, 2008 №1, გვ. 74-76. 160 „ტელეკომუნიკაციის შესახებ” კანონის 113-ე მუხლი ადგენდა სატელეკომუნიკაციო მომსახურების ორგანიზაციების ყველა ისეთი სატელეკომუნიკაციო მომსახურების დაფიქსირებას და შენახვას, როგორიცაა სატელეფონო საუბრები, მათ შორის – მობილური ტელეფო- 104 ოქტომბერში მონაცემთა სათადარიგო შენახვა არაკონსტიტუციურად გამოცხადდა. ამ საკითხთან დაკავშირებით ეროვნულ დონეზე დისკუსიების გამწვავება სავარაუდოდ გამოიწვია ევროკავშირის კომისიის 2011 წლის აპრილში მომზადებულმა დასკვნამ მონაცემთა მარაგის შენახვის დირექტივის (2006/24/ ეგ) შეფასების შესახებ, რომელშიც კომისიამ შეაჯამა დირექტივის გამოყენება მისი გამოცემიდან – 2006 წლიდან. მოხსენება სატელეკომუნიკაციო მონაცემების შენახვას აფასებს მძიმე სისხლის სამართლის დანაშაულობებისაგან ნით, ფაქსი, მოკლე ტექსტური შეტყობინება (SMS), მულტი მედიური შეტყობინება (MMS), ინტერნეტ მომსახურება. ნორმა ადგენდა, რომ საჭიროების შემთხვევაში რეკონსტრუირებული უნდა ყოფილიყო ვინ, რა დროს, რამდენჯერ და ვისთან ცდილობდა დარეკვას, დაუკავშირდა თუ არა აბონენტს, კავშირის დამყარების შემთხვევაში – კავშირის ხანგრძლივობა, ამასთანავე, სატელეკომუნიკაციო მომსახურების ორგანიზაციებს არ ეკისრებოდა თვით კომუნიკაციის შინაარსის ჩაწერა და შენახვა. ინტერნეტის მონაცემთა შენახვა ითვალისწინებდა მომხმარებლის მიერ ამა თუ იმ ინტერნეტ ვებ-გვერდზე შესვლის და ყოფნის ვადის აღრიცხვას და შენახვას. მონაცემები 6 თვის განმავლობაში უნდა შენახულიყო. შენახვის ვადის გასვლიდან ერთი თვის განმავლობაში მონაცემი ექვემდებარებოდა ლიკვიდაციას. მოსარჩელეები მოთხოვნას აფუძნებდნენ გფრ-ის კონსტიტუციის 10.1 მუხლზე, რომელიც უზრუნველყოფს მიმოწერის საიდუმლოებას. გფრ-ის ფედერალურმა საკონსტიტუციო სასამართლომ დააკმაყოფილა სარჩელი და მიიჩნია, რომ მონაცემთა ბაზის სარეზერვო შენახვა არაკონსტიტუციური იყო. საკონსტიტუციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ზოგადად სატელეკომუნიკაციო მონაცემთა შენახვა არ არის კონსტიტუციასთან წინააღმდეგობაში, მაგრამ არსებულ რეგულირებაში იგი არაპროპორციულია, არ არის დაცული თანაზომიერი ჩარევის პრინციპი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჩარევის მასშტაბი გაცილებით უფრო მეტია ვიდრე ამას საჯარო ინტერესი საჭიროებდა. სატელეკომუნიკაციო მონაცემთა ბაზის წინასწარი და განუსაზღვრელი შენახვა უნდა იყოს არა ჩვეულებრივი, არამედ მხოლოდ გამონაკლისი მდგომარეობის თანამდევი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ არსებული რეგულაცია კონკრეტულ პირზე რაიმე ეჭვის არსებობის გარეშე არღვევდა პირადი ცხოვრების საიდუმლოებას, ევროკავშირის 2006/24 ეგ დირექტივის საფუძველზე სადავო ნორმის მიღება არ გამორიცხავს გფრ-ის კონსტიტუციით აღიარებული ძირითადი უფლების დარღვევას. დირექტივის რეგულირება მიმართულია კავშირის წევრი ქვეყნებისადმი, რომლებმაც თავიანთი კონსტიტუციის ფარგლებში უნდა მოახდინონ რეგულიაცია ისე, რომ ეს შესაბამისობაში იყოს მათი კონსტიტუციებით აღიარებულ ძირითად უფლებებთან. აღსანიშნავია, რომ რფ-ის საკონსტიტუციო სასამართლოს 02.10.03წ. №345-0 გადაწყვეტილებით სატელეფონო საუბრების საიდუმლოებად ჩაითვალა ნებისმიერი ცნობები, რომელიც გადაეცემა, მიიღება და დგინდება სატელეფონო აპარატურის მეშვეობით, მათ შორის მონაცემები სატელეფონო აპარატურის დამაკავშირებელი შემომავალი და გასავალი სიგნალების შესახებ. საკონსტიტუციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ამ მონაცემებისადმი ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობის განმახორციელებელი ორგანოების დაშვებისათვის საჭიროა სასამართლო გადაწყვეტილების მიღება. მოცემულ შემთხვევაში საკონსტიტუციო სასამართლომ გამოიყენა კონსტიტუციის ნორმების განვრცობითი განმარტება, გაავრცელა კავშირის საიდუმლოება აბონენტის შემოსული და გასული დაკავშირებების შესახებ ინფორმაციაზე. 105 მოსახლეობის დაცვის მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად, ამასთანავე აღინიშნა, რომ დირექტივა შეიცავს დებულებებს, რომლებიც მნიშვნელოვნად ზღუდავენ პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებას.161 უნდა აღინიშნოს, რომ ევროპული კავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს 08.04.2014წ. დიდი პალატის გადაწყვეტილებით 2006/24/ეგ დირექტივა გაუქმდა. გაუქმების საფუძვლად სასამართლომ მიუთითა დირექტივის მიერ მიზანსა და მისი მიღწევის საშუალებას შორის თანხმობის პრინციპის დაუცველობაზე, მონაცემებთან წვდომასა და მათი მიზნობრივი გამოყენების ობიექტური კრიტერიუმის დაუდგენლობაზე, კონკრეტული მონაცემის შენახვის ვადის ხანგრძლივობის განუსაზღვრელობაზე, დირექტივით გათვალისწინებული მონაცემთა შენახვის ვადის (6 თვ.–24 თვ.) მონაცემთა კატეგორიებისდამიხედვით დიფერენცირების არარსებობაზე, მონაცემთა ბოროტად გამოყენების და უკანონო დაშვების თავიდან აცილების საკმაო გარანტიების გაუთვალისწინებლობაზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ დირექტივის დებულებები არღვევდა ძირითად უფლებათა ევროპული ქარტიის მე-7 მუხლს – პირადი ცხოვრებისა და კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის უფლებას, მე-8 მუხლს – პერსონალურ მონაცემთა დაცვის უფლებას და მე-11 მუხლს – გამოხატვის თავისუფლებას. მიუხედავად იმისა, რომ პროვაიდერებსა და ოპერატორებს არ ევალებოდათ კომუნიკაციის შინაარსის შენახვა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დირექტივით გათვალისწინებული მონაცემთა ტოტალური შეგროვება იწვევდა ადამიანთა პირად ცხოვრებაში ჩარევას, ადამიანებში აღძრავდა განცდას, რომ მათი პირადი ცხოვრება მუდმივი ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფებოდა, ნეგატიურად აისახებოდა გამოხატვის თავისუფლებაზე, რაც გამოწვეულია იმით, რომ პირად ცხოვრებაზე მკაცრი სახელმწიფო კონტროლი თრგუნავს მათ თავისუფალ თვითგამორკვევას162. მონაცემთა დაცვისადმი ინტერესი მკვეთრად გაიზარდა ე. სნოუდენის სკანდალური მხილებების შემდეგ. ე. სნოუდენის მიერ საიდუმლო ინფორმაციის გამჟღავნების შედეგად ცნობილი გახდა აშშ-ს ეროვნული უშიშროების სააგენტოს პროგრამა PRISM-ის შესახებ, რომელიც იძლევა მონაცემების შეგროვების, ინტერნეტ-ტრაფიკზე დაკვირვების შესაძლებლობას. აღნიშნულის შედეგად მნიშვნელოვნად გაიზარდა ინტერესი ქვეყნის სუვერენიტეტის შემადგენელი ნაწილისადმი – ე.წ. „ციფრული” ანუ „ინფორმაციული” სუვერენიტეტის განმტკიცების საკითხის, მონაცემების გადაცემის უსაფრთხოების უზრუნველP. Gola, C. Klug „Die Entwicklung des Datenschutzrechts in den jahren 2010/2011”, „Neue juristische Wochenschrift” 34/2011, 2485. 162 http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=150642&pageIndex=0&docl ang=de&mode=1st&dir=&occ=first&part=18cid=123090 161 106 მყოფი ტექნოლოგიებისა და დაცული ელექტრონული ფოსტისადმი, თუმცა კოდირებული შეტყობინებაც კი ვერ დაფარავს შესაძლო ყველაზე საინტერესო ინფორმაციას – მეტამონაცემებს. ციფრული სუვერენიტეტი უკავშირდება სახელმწიფოს მიერ სრული ტექნოლოგიური ხაზის ფლობას და საკუთარი სტრუქტურის (ინტერნეტის, ტელეხედვის, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების, საკუთარი სოციალური ხაზების და სხვ.) არსებობას. ამ პარამეტრების მხედველობაში მიღებით შეიძლება ითქვას, რომ სადღეისოდ სრულ ციფრულ სუვერენიტეტს მხოლოდ აშშ ფლობს. საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს არა მხოლოდ კავშირგაბმულობის საშუალებით რეალურ დროში ინფორმაციის მოპოვების (ანუ სატელეფონო საუბრების ფარული მიყურადების) წესს, არამედ აგრეთვე ტრაფიკის მონაცემების მოპოვებას. „კიბერდანაშაულთან ბრძოლის შესახებ” 23.11.01წ. ევროპული კონვენცია163 ითვალისწინებს ტრაფიკის მონაცემების (მომსახურების გაწევის დრო, საუბრის ხანგრძლივობა და ა.შ.) და შინაარსობრივი მონაცემების რეალურ დროში შეგროვების უფლებამოსილებას. კონვენცია განსაზღვრავს შინაარსობრივი და ტრაფიკის მონაცემების მოპოვების ორ მოდელს: უშუალო კომპეტენტური ორგანოების მიერ ან მომსახურეობის მიმწოდებლის მონაწილეობით მონაცემების მოპოვებას. „ელექტრონული კომუნიკაციების შესახებ” საქართველოს კანონში 01.08.14წ. კანონით შეტანილი ცვლილებებით ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში დასაქმებულ სუბიექტებს შეუძლიათ შეინახონ ელექტრონული კომუნიკაციის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები (კომუნიკაციის წყაროს კვალის დადგენისა და იდენტიფიცირებისათვის საჭირო მონაცემები; კომუნიკაციის ადრესატის იდენტიფიცირებისათვის საჭირო მონაცემები; კომუნიკაციის თარიღის, დროისა და ხანგრძლივობის იდენტიფიცირებისათვის საჭირო მონაცემები; კომუნიკაციის სახის იდენტიფიცირებისათვის საჭირო მონაცემები; მომხმარებლის კომუნიკაციის აღჭურვილობის ან შესაძლო აღჭურვილობის იდენტიფიცირებისათვის საჭირო მონაცემები; მობილური კომუნიკაციის აღჭურვილობის ადგილმდებარეობის იდენტიფიკაციისათვის საჭირო მონაცემები). ელექტრონული კომუნიკაციის სფეროში დასაქმებული ყველა სუბიექტი ვალდებულია დაიცვას საკომუნიკაციო ქსელების მომხმარებლის შესახებ, აგრეთვე აღნიშნული ქსელების მეშვეობით მომხმარებლის მიერ გადაცემული ინფორმაციის საიდუმლოება. ინფორმაციის საიდუმლოების დაცვის ვალდებულება არ ვრცელდება იმ შემთხვევებზე, როდესაც უფლებამოსილი ორგანო ატარებს ფარულ საგამოძიებო 163 საქართველო კონვენციას შეუერთდა 01.06.12წ. №450 დადგენილებით. 107 მოქმედებებს და ახორციელებს ელექტრონული კომუნიკაციის მაიდენტიფიცირებელ მონაცემთა ბაზების კოპირებას164. ზოგადად, მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების შეგროვება/შენახვა დემოკრატიულ სახელმწიფოში შეიძლება ემსახურებოდეს მნიშვნელოვან საჯარო ლეგიტიმურ მიზნებს. პოლემიკას იწვევს ასეთი მონაცემების კოპირება და შენახვა სახელმწიფო უსაფრთხოების ორგანოების მიერ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 14.04.16წ. №1/1/625,640 გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი „ელექტრონული კომუნიკაციების შესახებ” კანონის 83 მუხლის „ბ” ქვეპუნქტის წინადადება, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის 31 ნაწილი და ამავე კოდექსის 1433 მუხლის მე-4 ნაწილი, რომლებიც ითვალისწინებდნენ ფარული საგამოძიებო მოქმედებების განსახორციელებლად შესაბამისი უფლებამოსილების მქონე სახელმწიფო ორგანოს უფლებას განახორციელოს კავშირგაბმულობის არხში არსებული მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების კოპირება და მათი 2 წლის ვადით შენახვა. საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხსენებული წესი ითვალისწინებს კავშირგაბმულობის არხში არსებული აბსოლუტურად ყველას/თითოეული ადამიანის ნებისმიერ ადამიანთან კომუნიკაციისას მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების კოპირების და შენახვის შესაძლებლობას. ინფორმაციის ავტომატური გამოყენებით შესაძლებელი ხდება სიღრმისეული დასკვნების გამოტანა ადამიანის პირადი ცხოვრების შესახებ. ასეთ პირობებში განცდა და ცოდნა იმისა, რომ თითოეული ადამიანის ყველა მაიდენტიფიცირებელი ინფორმაცია სახელმწიფოს ხელთ ინახება, თავისთავად შეიძლება იწვევდეს პიროვნების თვითშეზღუდვას, აღნიშნული ერთგვარად მსუსხავი ეფექტის მქონეა ადამიანებისთვის. ბუნებრივია, ასეთი ბლანკეტური, ტოტალური შეგროვება ინფორმაციისა ასევე ტოტალურად ზრდის უფლებაში ჩარევის ინტენსივობას 165. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ მიღებული კანონმდებლობა ითვალისწინებს ელექტრონული კომუნიკაციის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების შენახვას სპეციალური დანიშნულების დაწესებულე„ელექტრონული კომუნიკაციების შესახებ” კანონის მე-8 მუხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 14.04.16წ. №1/1/625,640 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი, საქართველოს მოქალაქეები – გ. ბურჯანაძე, ლ.საჯაია, გ. გოცირიძე, თ. ქინქლაძე, გ. ჩიტიძე, ლ. ტუღუში, ზ. ქორიძე, ააიპ „ფონდი ღია საზოგადოება საქართველო”, ააიპ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო”, ააიპ „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია”, ააიპ „სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება” და ააიპ „ადამიანის უფლებათა ცენტრი” საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, 109,113. 164 165 108 ბის – სსიპ საქართველოს ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტოს მიერ 12 თვის ვადით, ამ ვადის გაგრძელება შესაძლებელია 3 თვით, კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შესაბამისი უფლებამოსილების მქონე მოსამართლის განჩინებით, რომელიც შუამდგომლობას განიხილავს მისი მიღებიდან 48 საათის განმავლობაში, ზეპირი მოსმენით, დახურულ სასამართლო სხდომაზე166. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით შექმნილი სსიპ ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტოს დამოუკიდებლობის ხარისხი, კომპეტენცია, კერძოდ, მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების კოპირება და 12 თვის განმავლობაში შენახვა, საკომუნიკაციო ქსელებით გადაცემული კომუნიკაციის რეალურ დროში მოპოვება, სატელეფონო და ინტერნეტკომუნიკაციაზე პირდაპირი წვდომის გარე კონტროლი და სხვა საკითხები საზოგადოების ცხოველ ყურადღებას იპყრობს და კვლავინდებურად მძაფრი პოლემიკის საგანია, რაც ამ მიმართებით კანონმდებლობის შემდეგი სრულყოფის, პირადი ცხოვრების დაცვის გარანტიების განმტკიცების საჭიროების მაჩვენებელია. მონაცემთა დაგროვებას უკავშირდება მათი ცირკულაცია. ადამიანი ცხოვრების განმავლობაში ქმნის მონაცემებს. მზარდი ავტომატიზაცია ამარტივებს კონტროლის საშუალებას. თვითეული გაგზავნილი SMS-ი, ტელეფონირება ქმნის მონაცემებს, საუბარი მონაცემებია, მონაცემები კი ჩრდილივით თან სდევს ადამიანს. მონაცემთა ჩრდილი ქმნის ადამიანის სილუეტს, პროფილს, რომელიც მონაცემთა წარმოშობისა და დაგროვების შედეგია. მონაცემთა ჩრდილს ზრდის აგრეთვე კერძო პრაქტიკის საქმეები (მაგ., ექიმის მონაცემები პაციენტების შესახებ, ადვოკატის მონაცემები კლიენტების შესახებ). მონაცემები პირის შესახებ იქმნება არა მხოლოდ მიზანმიმართულად, არამედ სპონტანურად, უნებლიეთ, როგორც გარკვეული საქმიანობის თანმდევი, გვერდითი ნაწარმი. ადამიანი ტოვებს შესაბამის „ინფორმაციულ კვალს” კადრების განყოფილებაში, სოციალური დაცვის სამსახურში, მმართველობით ორგანოებში, მომსახურების სფეროსა და სხვადასხვა ორგანიზაციებში. ადამიანის თანხმობის გარეშე ამგვარი ინფორმაციის გავრცელებამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს მისი დადებითი იმიჯის ფორმირებას, ან მიაყენოს მას მატერიალური ან მორალური ზიანი, რის გამოც პერსონალური ხასიათის ინფორმაცია სადღეისოდ აღიარებულია ორგანიზაციულ-სამართლებრივი დაცვის ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ობიექტად167. „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საქართველოს ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტოს შესახებ” კანონის მე-15 მუხ. 167 კერძო ცხოვრების დეპრივატიზაცია, ბუნებრივი ინფორმაციული პრივატულობის დაკარგვა, საჯარო და კერძო სფეროებს შორის ზღვარის წაშლა საშიშროებას უქმნის მთლიანად 166 109 აღნიშნულს ხელს უწყობს ტექნიკური საშუალებების განვითარება, რომელიც ბადებს ჯ. ორუელისეულ ზმანებებს ტექნიკის მეშვეობით ადამიანებზე ტოტალური კონტროლის შესახებ, შიშს „ზედამხედველი სახელმწიფოს” წინაშე 168. ვიდეოდაკვირვება ჩანაწერის თვალსაჩინოება, უტყუარობა გარკვეულწილად განაპირობებს და მართავს ადამიანის ქცევას. ამასთანავე უნდა აღინიშნოს, რომ საბოლოო ჯამში ადამიანებზე ზედამხედველობს არა ტექნიკა, არამედ ადამიანი. ტექნიკის მეშვეობით ადამიანებზე თვალთვალის ზემოქმედება საზოგადოებრივ ურთიერთობებზეა დამოკიდებული, რაც განაპირობებს მათი სამართლებრივი რეგულირების მნიშვნელობას. ინფორმაციულ-კომუნიკაციური ტექნოლოგიები არ შეიძლება თავისთავად იყოს ცუდი ან კარგი. მისი თვისებები, გამოყენების მიზნებისდამიხედვით, ერთდროულად როგორც სიკეთის, ასევე საშიშროების შემცველი შეიძლება იყოს. ინფორმაციული ტექნოლოგიები იძლევა სრულიად ახალ შესაძლებლობებს, ხოლო რაც შეეხება მათი გამოყენების მიზნებს, მათ ის საზოგადოება განსაზღვრავს, რომელიც ამ ტექნოლოგიებს იყენებს. ადამიანთა შორის კომუნიკაციასა და ურთიერთობებს, უკიდურესობამდე დაყავს გამჭვირვალობა და იზოლაცია. ადამიანთა ურთიერთობები ურთიერთშესახებ ცოდნას ემყარება. პერსონალური ინფორმაციის გავრცელება, ან, საჭიროების შემთხვევაში, ზოგი მათგანის გავრცელებაზე უარი, იმის გათვალისწინებით, რომ დაფარული ცნობა არ ეხება კრიმინალს, ადამიანთა შორის ურთიერთობების დამყარების, სოციალური ცხოვრების დიფერენციაციის ერთერთი აუცილებელ პირობათაგანია. კერძო და საჯარო ცხოვრებას შორის ზღვარი არ იძლევა მათი ერთმანეთის ანტიპოდებად მიჩნევის საფუძველს. სინამდვილეში ცხოვრების ეს ორი სფერო ჰარმონიული ურთიერთმოქმედების შედეგად ქმნიან გარკვეულ ერთობას. აქტიური და ეფექტური საზოგადო საქმიანობა წარმოუდგენელია ადამიანისათვის განმარტოების საშუალების მიცემის გარეშე, რაც უფრო ინტენსიურია ადამიანის ცხოვრების რიტმი, მით უფრო მეტია მოთხოვნილება პირად ცხოვრებაში. რა თქმა უნდა არ არის გამორიცხული გადახრები, როდესაც ადამიანი მხოლოდ საზოგადო ან პირადი ცხოვრებით ცხოვრობს, მაგრამ მთლიანობაში ადამიანის სოციალური არსებობის ფორმები განუყოფელია და თანაბარმნიშვნელოვანია. 168 90-იან წლებში გერმანიაში ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ რესპონდენტთა 90%‑ზე მეტი მხარს უჭერდა ვიდეოთვალის ინსტალირებას საჯარო ადგილებში და საწარმოებში. ვიდეოდაკვირვების ყოველდღიურ ცხოვრებაში ფართოდ დამკვიდრების კვალდაკვალ მატულობს მკვეთრად ეჭვნარევი, ფრთხილი დამოკიდებულება. მიუხედავად ამისა, გერმანიის მთავრობა და ევროკავშირი სადღეისოდ ზრდიან ინვესტიციებს ახალი სათვალთვალო ტექნოლოგიების განვითარებაში. 110 უნდა აღინიშნოს, რომ ვიდეოთვალთვალის სისტემის წარმატებული ფუნქციონირების შესახებ ინფორმაციის ფართოდ გავრცელება, მისი ფუნქციონირების ეფექტურობის ანუ დადებითი შედეგების პოპულიარიზაცია აძლიერებს მის პრევენციულ ეფექტს, ზღუდავს დამნაშავეობის გავრცელებას, იძლევა ფარულ თვალთვალზე უარის თქმის საშუალებას. „პეკი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (Peck v. the United Kingdom) საქმეზე 28.01.03წ. გადაწყვეტილებაში ევროსასამართლომ აღიარა ვიდეოთვალის მნიშვნელოვანი როლი დანაშაულის პროფილაქტიკაში და გახსნაში, მისი ეფექტურობის ზრდა ვიდეოთვალის სისტემის ფართო პროპაგანდის პირობებში, ვიდეოსისტემის პოპულარიზაციის მიზნით ვიდეოთვალის მეშვეობით მოპოვებული კადრების ხელმისაწვდომობისათვის კერძო ცხოვრების დაცვის სხვადასხვა საშუალებების (პირის თანხმობის, სახის დაფარვის) გამოყენების აუცილებლობა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირადი ინფორმაციის გახსნის საქმეში საზოგადო და კერძო ურთიერთდაპირისპირებულ ინტერესებს შორის სამართლიანი ბალანსის მოძიებაში სახელმწიფო ორგანოებს გააჩნიათ მიხედულების გარკვეული ფარგლები, რაც არ გამორიცხავს შესაბამისი ევროპული ორგანოების მხრიდან კონტროლის განხორციელების შესაძლებლობას (იხ. მაგ., ევროსასამართლოს 25.02.93წ. დადგენილება საქმეზე „ფიუნკე საფრანგეთის წინააღმდეგ” §55). მიხედულების საზღვრები დამოკიდებულია ისეთ ფაქტორებზე, როგორიცაა ინტერესების ხასიათი, ჩარევის ინტენსივობა და მნიშვნელობა. ბალანსის განსაზღვრის მნიშვნელოვან ასპექტებს განეკუთვნება: გადაღებული მასალის პირადულ სფეროსთან კავშირის ხარისხი (ამ თვალსაზრისით განსხვავდება მაგ., ვიდეომასალა, რომელშიც აღბეჭდილია პირის საჯარო დემონსტრაციაში მონაწილეობა, დემონსტრაციაში მონაწილეობის მთავარი მიზანი სწორედ რომ თავის გამოჩენაა, და ვიდეომასალა სადაც აღბეჭდილია ღამის საათებში პირის სუიციდური მცდელობა); პირის ფსიქოლოგიური მდგომარეობა; პირის გონივრული მოლოდინი მისი კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის მიმართ; ვიდეომასალის გამოყენების მიზნის კანონიერება (პრიორიტეტი ენიჭება საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას, არეულობის, დანაშაულის თავიდან აცილებას); ფართო პირთა წრისათვის ვიდეომასალის ხელმისაწვდომობა, გავრცელება, გავრცელების ხერხი (ცნობილია, რომ მასობრივი ინფორმაციის აუდიოვიზუალური საშუალებები ბეჭდვით საშუალებებთან შედარებით ბევრად უფრო უშუალო და ძლიერი ზემოქმედების უნარით გამოირჩევა).169 დამოუკიდებელი არაქონებრივი უფლება საკუთარ გარეგნობაზე (სკ-ის მე-18 მუხ.) უკავშირდება უფლებას ინდივიდუალურ გამოსახულებაზე, რომელიც პიროვნების ხელშეუხებლობის კონსტიტუციური უფლებიდან გამომდინარეობს და მდგომარეობს პირის 169 111 აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებლობის მნიშვნელოვანი ნოვაციაა „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის დებულებები ვიდეოთვალთვალის განხორციელების დაშვების საფუძვლების, ვიდეოჩანაწერის არამართლზომიერი ხელყოფისა და გამოყენებისაგან დაცვის ვალდებულების დადგენის, ვიდეოთვალთვალის წესების დარღვევისათვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის შემოღების შესახებ (11-ე–13-ე, 48-ე მუხ.). მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებების აღქმის შესაძლებლობისათვის ჩანაწერის შემსრულებელს ეკისრება პირის მონაცემთა მოპოვების შესახებ შეტყობინება170. ადამიანის ქცევაზე ვიდეოთვალთვალის ზეგავლენის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია კანონით ვიდეოთვალთვალით მონაცემთა განხორციელების თაობაზე ინფორმირების (გამაფრთხილებელი ნიშნის) წესების შემოღება. ვიდეოკონტროლის განმახორციელებელი ვალდებულია თვალსაჩინო ადგილას განათავსოს შესაბამისი გამაფრთხილებელი ნიშანი (პიქტოგრამა). ამ შემთხვევაში მონაცემთა სუბიექტი მის შესახებ მონაცემთა დამუშავების თაობაზე ინფორმირებულად ითვლება. პრაქტიკაში მნიშვნელოვანია ამგვარი ნიშნის სივრცობრივი თვალსაზრისით ისე განთავსება, რომ პირი ვიდეოკონშესაძლებლობაში, თავად განსაზღვროს თავისი გარეგნული იერი. კომპლექსური, პირადი არაქონებრივი უფლებამოსილება საკუთარ გამოსახულებაზე მოიცავს ინდივიდუალური გარეგნობის დამოუკიდებლად განსაზღვრის უფლებამოსილებას. ადამიანის ინდივიდუალობა ვლინდება არა მხოლოდ მის სულიერ სამყაროში, არამედ იერში, რომლის არჩევა უკავშირდება პიროვნების თვითშეფასებას, სურვილებს, მისწრაფებებს, გემოვნებას, ინტერესებს. ის მნიშვნელოვნად არის განპირობებული აგრეთვე ტრადიციით, ხალხის ისტორიით, რელიგიით, კეთილდღეობის დონით, მოდით, ასაკით, საქმიანობის სახეობით და სხვ. ფაქტორებით. მიუხედავად ამისა, პირის მიერ საკუთარი (თუნდაც გამომწვევი) იერის ფორმირება არის აბსოლუტური ტიპის უფლება (კანონით ზუსტად განსაზღვრული შემთხვევების გარდა, მაგ., სამხედრო მოსამსახურისათვის), მისი განხორციელების პირობა არის დანარჩენების ვალდებულება, თავი შეიკავონ ხელშეშლისაგან, სხვისი უფლების ხელყოფისაგან. აღსანიშნავია, რომ ვიდეო და ფოტო გამოსახულება განეკუთვნება იმ სფეროს, რომელშიც პირის უფლების და რეპუტაციის დაცვას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. პირისათვის ცნობილი უნდა იყოს სად და როდის არის ის დაცულ სფეროში და სად და როდის უნდა იყოს ის მზად სხვა პირთა ჩარევისაგან. შესაძლოა კანონმდებლობა სანქციების გამოყენებას ითვალისწინებს საზოგადოებაში გარემყოფთათვის შეურაცხმყოფელ მდგომარეობაში გამოჩენისათვის (უნდა ითქვას, რომ საუბარია სახელდობრ შეურაცხმყოფელ და არა გამომწვევ გარეგნობაზე), მაგრამ სხვა შემთხვევაში ინდივიდუალურ გარეგნობაზე უფლების დარღვევა – პირის ხელშეუხებლობის დარღვევად უნდა შეფასდეს. ინდივიდუალურ გარეგნობაზე უფლების დაცვისათვის შესაძლებელია დაცვის სამოქალაქო-სამართლებრივი საშუალებების გამოყენება. 170 პირის თანხმობის გარეშე ვიდეოჩანაწერის განხორციელებაზე და მისი გამოყენების დაუშვებლობის თაობაზე იხ. აგრეთვე 17.07.03 წ. გადაწყვეტილება „პერი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (Perry v. United Kingdom). 112 ტროლის ზონის დაწყებისთანავე შეძლებისდაგვარად იყოს გაფრთხილებული აღნიშნულის შესახებ (ვიზუალიზაცია). ინსპექტირების შედეგად 2016 წლის განმავლობაში გამოვლინდა შემთხვევები, როდესაც კომპანიას თავის მფლობელობაში არსებულ ქონებაში ჰქონდა დამონტაჟებული ვიდეოსათვალთვალო სისტემა ისე, რომ ფაქტობრივად არ ახორციელებდა ვიდეოგადაღებას და ასევე შემთხვევები, როდესაც შენობაში თვალსაჩინო ადგილას განთავსებული იყო ვიდეოგადაღების თაობაზე გამაფრთხილებელი ნიშანი ისე, რომ დამონტაჟებული არ ყოფილა ვიდეოთვალთვალის სისტემა და, შესაბამისად, არც პერიმეტრის ვიდეოგადაღება მიმდინარეობდა171. კანონი ადგენს ვიდეოთვალთვალის განხორციელების განსხვავებულ რეჟიმს ქუჩაში, საზოგადოებრივ ტრანსპორტში, საჯარო თუ კერძო დაწესებულებათა და საცხოვრებელ შენობებში. განსაზღვრულია ვიდეოთვალთვალის სისტემის მეშვეობით მონიტორინგის ჩატარების წესები, ასე, მაგ., საცხოვრებელ შენობაში დაყენებული ვიდეოთვალთვალის სისტემის მეშვეობით შესაძლებელია განხორციელდეს მხოლოდ შესასვლელის და საერთო სივრცის მონიტორინგი, ხოლო მესაკუთრეთა ბინების მონიტორინგი დაუშვებელია. საცხოვრებელ შენობაში ვიდეოთვალთვალის სისტემის დაყენებისათვის აუცილებელია ამ შენობის მესაკუთრეთა ნახევარზე მეტის წერილობითი თანხმობა. ვიდეოთვალთვალის სისტემის დაყენება დასაშვებია მხოლოდ პირისა და ქონების უსაფრთხოების მიზნებისათვის. ვიდეოთვალთვალის სისტემის დაყენების შესახებ უნდა ეცნობოთ შენობაში მცხოვრებთ. დაწესებულებაში შესაძლებელია მხოლოდ შენობის გარე პერიმეტრისა, და შესასვლელის მონიტორინგი. პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ ჯერ კიდევ ხშირია შემთხვევები, როდესაც საკუთრების დაცვის მიზნით დამონ ტაჟებული ვიდეოსათვალთვალო სისტემა ხელყოფს სხვა პირების, მაგ., მრავალბინიან სახლებში მეზობლების პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებას172. სამუშაო ადგილზე ვიდეოთვალთვალის სისტემის დაყენება შეიძლება მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში. კერძო და სამსახურებრივი სფეროების ერთმანეთისაგან გამიჯვნის სირთულის გამო, ასეთი შემთხვევების დაშვება შესაძლებელია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული მიზნების მისაღწევად (კერძოდ, უსაფრთხოების და საკუთრების, არასრულწლოვანის მავნე ზეგავლენისაგან დაცვისა და საიდუმლო ინფორმაციის დაცვის მიზნებისათვის), მაშინ იხ. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობისა და ინსპექტორის საქმიანობის შესახებ 2016 წლის ანგარიში, გვ. 80-81 (https://personaldata.ge/manage/res/images/2017/angarishi/Annual%20Report-2016.pdf). 172 იქვე, გვ. 82-82. 171 113 როცა ამ მიზნების სხვა საშუალებით მიღწევა შეუძლებელია.173 ვიდეოდაკვირვება არ გულისხმობს აუდიომონიტორინგს (ხმის ჩაწერას) თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული174, ამდენად, საერთო წესის მიხედვით, თუ კანონმდებლობით სპეციალური დათქმა არ არის გათვალისწინებული, ვიდეოთვალთვალის განხორციელებისას არ უნდა იყოს შესაძლებელი დასაქმებულთა საუბრის მოსმენა.175 დაუშვებელია ვიდეოთვალთვალი ისეთ ადგილებზე, რომვიდეოკამერებით მეთვალყურეობას ითვალისწინებს აგრეთვე „თავისუფლების ქარტიის” კანონი, რომლის მე-5 მუხლის თანახმად შს სამინისტრო, სამინისტროს ელექტრონული (ვიდეო) დაკვირვების სისტემის ბაზაზე, უზრუნველყოფს ვიდეოდაკვირვების ერთიან სისტემაში სტრატეგიული და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ობიექტების ჩართვას, რომლებიც აღჭურვილნი არიან ანალოგიური სისტემებით. „პატიმრობის შესახებ” კანონის 54-ე მუხლი ითვალისწინებს, ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ან სხვა პირთა უსაფრთხოებისა და სხვა კანონიერი ინტერესებიდან გამომდინარე – თვითმკვლელობის, თვითდაზიანების, მის ან სხვა პირთა მიმართ ძალადობის, ქონების დაზიანების, აგრეთვე სხვა დანაშაულისა და სხვა სამართალდარღვევის თავიდან ასაცილებლად, ადმინისტრაციის უფლებას განახორციელოს ვიზუალური ან/და ელექტრონული საშუალებით მეთვალყურეობა და კონტროლი. ელექტრონული მეთვალყურეობა ხორციელდება აუდიოვიდეო ან/და კონტროლის სხვა ტექნიკური საშუალებებით. ადმინისტრაცია უფლებამოსილია განახორციელოს ელექტრონული საშუალებებით მეთვალყურეობის, კონტროლის და ამ პროცესის შედეგად მიღებული ინფორმაციის ჩაწერა. ვიზუალური ან/და ელექტრონული საშუალებით მეთვალყურეობისა და კონტროლის განხორციელების, ჩანაწერის შენახვის, წაშლისა და განადგურების წესს განსაზღვრავს მინისტრი. 174 ასე მაგ.: „საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის 131 მუხლის სპეციალური დანაწესის თანახმად, სასამართლო ვალდებულია უზრუნველყოს სასამართლო პროცესის აუდიო-, ვიდეო ჩაწერის მხარეებისთვის ხელმისაწვდომობა. სსკ-ის 290.2 მუხლის შესაბამისად, მხარეს უფლება აქვს მოითხოვოს ტექნიკური ჩანაწერის ასლი ელექტრონული ფორმით, რაც უნდა დაკმაყოფილდეს. ვფიქრობთ, რომ ხსენებული დანაწესი არ არის რელევანტური, ის ადგენს მონაცემების აშკარად ჭარბი მოპოვების წესს იმ მიზნის მიმართ, რომელსაც ისახავს სასამართლო პროცესის საჯაროობა. ასეთი მასალის გამოყენება-გავრ ცელება უნდა იყოს მხარეთა თანხმობის შემთხვევაში. 175 მომსახურების ხარისხის კონტროლის კანონიერი მიზნის არაადეკვატურ საშუალებად იქნა მიჩნეული პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის მიერ, აფთიაქებში, 24 საათიან რეჟიმში დახლზე განთავსებული მიკროფონის საშუალებით მოქალაქეებსა და ფარმაცევტებს შორის კომუნიკაციის აუდიოჩაწერა. ინსპექტორმა მიიჩნია, რომ აუდიომონიტორინგის განხორციელება წარმოადგენდა არაპროპორციულ ჩარევას მომხმარებელთა პირად ცხოვრებაში და ეწინააღმდეგებოდა კანონის მე-4 მუხლის მოთხოვნას. აღინიშნა, რომ მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით კომპანიები იყენებენ სხვა მეთოდებს („მისტიური მომხმარებელი”, ცხელი ხაზი, პრეტენზიის ფორმა), რაც მომხმარებელთა პირად ცხოვრებაში ნაკლებ ჩარევას გულისხმობს. ინსპექტორის გადაწყვეტილებით ფარმაცევტულ კომპანიებს – „ავერსი – გეოფარმი”, „პსპ”, „სახალხო აფთიაქი” კანონის 44-ე მუხლით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის შეეფარდა ჯარიმა და დაევალათ აუდიომონიტორინგის განხორციელების შეწყვეტა, მოპოვებული მასალის სრულად განადგურება (http://personaldata.ge/ge/personalur-monatsemta-datsvis-inspeqtorma-sami-saaftiaqoqseli-aversi-geofarmi-psp-da-sakhalkho-aftiaqi-daadjarima/353) 173 114 ლებიც უაღრესად პირად ცხოვრების სფეროს განეკუთვნებიან (გამოსაცვლელი ოთახები, ჰიგიენისთვის განკუთვნილი ადგილები). ქუჩაში და საზოგადოებრივ ტრანსპორტში ვიდეოთვალთვალის განხორციელება დასაშვებია მხოლოდ დანაშაულის პრევენციის, აგრეთვე პირის უსაფრთხოებისა და საკუთრების, საზოგადოებრივი წესრიგისა და არასრულწლოვანის მავნე ზეგავლენისგან დაცვის მიზნებისათვის. საზოგადოებრივ ადგილებში ვიდეოთვალთვალი განსხვავდება სხვა ხერხით მონაცემების დამუშავებისაგან იმით, რომ მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით მონაცემთა დამუშავება არ არის დამოკიდებული მონაცემთა სუბიექტის ნებაზე. სწორედ ამიტომ, კანონი მკაცრად განსაზღვრავს ვიდეოთვალთვალის გზით მონაცემთა დამუშავების მიზნებს, როგორიცაა: დანაშაულის თავიდან აცილება, საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვა, პირის უსაფრთხოების და საკუთრების დაცვა, არასრულწლოვანის მავნე ზეგავლენისგან დაცვა, საიდუმლო ინფორმაციის დაცვა.176 28.02.11წ. კანონი არ განსაზღვრავს ვიდეოკონტროლის საშუალებით ჩაწერილი მონაცემების შენახვის ვადას.177 კანონი ითვალისწინებს მხოლოდ მონაცემთა დამმუშავებლის ვალდებულებას შექმნას ვიდეოჩანაწერების შენახვისათვის განკუთვნილი ფაილური სისტემა. თუმცა უცხო ქვეყნების კანონმდებლობა ჩანაწერის შენახვის შემოკლებულ ვადას ითვალისწინებს (მაგ., „პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ” ავსტრიის კანონით ჩანაწერი უნდა წაიშალოს 72 საათის განმავლობაში), მაგრამ რა თქმა უნდა გამონაკლისების გათვალისწინებით. ვიდეოთვალთვალით პირადი ცხოვრების სფეროსათვის მომეტებული საფრთხის მიყენების პოტენციური საშიშროების გამო, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მდგომარეობის და ინსპექტორის საქმიანობის შესახებ 2015 წლის ანგარიში, გვ. 45, www.personaldata.ge 177 მონაცემთა სათადარიგო დაგროვებას ითვალისწინებს საქართველოს კანონმდებლობა, მაგ., „ლატარიების, აზარტული და მომგებიანი თამაშობების მოწყობის შესახებ” კანონის 29.1 მუხლის „ნ” ქვ.პ., საქართველოს შს მინისტრის 29.08.07წ. №1143 ბრძანება „აზარტული და სხვა მომგებიანი თამაშობების ადგილებზე და გარე პერიმეტრზე ვიდეომეთვალყურეობის სისტემებისა და მათი დამონტაჟება-ექსპლოატაციის წესის” 2.6 მუხ., ითვალისწინებს ჩანაწერის არანაკლებ 30 დღის ვადით შენახვას. ხსენებული წესი ვრცელდება აგრეთვე ვალუტის გადამცვლელი პუნქტების (საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 07.02.12წ. №27/04 ბრძანებით დამტკიცებული წესის 2.7 მუხ.) საქმიანობაზე. უწყვეტ რეჟიმში ვიდეო ჩაწერას, ვიდეოჩანაწერების არანაკლებ 12 თვის განმავლობაში შენახვას იმგვარად, რომ შესაძლებელი იყოს კონკრეტული თარიღის ან/და კონკრეტული საათის შესაბამისი ვიდეოჩანაწერის ნახვა, ითვალისწინებს საქართველოს მთავრობის 05.01.2011წ. №9 დადგენილებით დამტკიცებული „საწყობისა და თავისუფალი ვაჭრობის პუნქტის საქმიანობის ნებართვების გაცემის წესის შესახებ” ინსტრუქციის მე-7 მუხლი. 176 115 საჭიროა კანონში ვიდეოთვალთვალის დამატებითი რეგულაციების გათვალისწინება. კერძოდ, კანონმა უნდა განსაზღვროს იმ პირის უფლება, რომელსაც ვიდეოკონტროლი შეეხო, მოითხოვოს ჩანაწერის გარკვეული მონაკვეთის ასლის გაცნობა, გადმოცემა, რომელიც მის მონაცემებს ასახავს, მაგრამ ვიდეოჩანაწერი გადაეცემა იმგვარი, რომ სხვა პირების ამოცნობა შეუძლებელი იქნება. მონაცემთა შერჩევის გამარტივებისათვის, ინფორმაციის მომთხოვნ პირს უნდა ეკისრებოდეს თანამშრომლობის ვალდებულება. მან შეძლებისდაგვარად ზუსტად უნდა მიუთითოს შემოწმების პერიოდი და ადგილი. პირი ვალდებულია თავისი იდენტურობა სათანადო ფორმით, დოკუმენტურად დაასაბუთოს. ჩანაწერთან ერთად, მოთხოვნის შემთხვევაში, პირს წერილობითი ფორმით უნდა გადაეცეს აგრეთვე ინფორმაციის სხვა შემადგენელი ნაწილები, როგორიცაა ხელთ არსებული ინფორმაცია შემკვეთის, მიმღებთა წრის, მიზნის და სამართლებრივი საფუძვლების შესახებ. ინფორმაციის მაძიებლის თანხმობის შემთხვევაში შესაძლებელია ასეთი ინფორმაციის ზეპირი ფორმით გაცემა. იმ შემთხვევაში, თუ ვიდეოკონტროლის ფარგლებში უნებლიეთ განხორციელდა მნიშვნელოვანი მოვლენის ჩაწერა, რომელიც ვიდეოკონტროლის მიზანს გასცდება, უკეთუ ქმედება დანაშაულის შემადგენლობის ნიშნებს შეიცავს (მაგ., სხეულის დაზიანება, ქურდობა), ვიდეოკონტროლის დამკვეთი უფლებამოსილი და ვალდებულიცაა ასეთი მონაცემები კომპეტენტურ ორგანოს ან სასამართლოს გადაუგზავნოს. დამკვეთი, რომელიც შეიტყობს პირადი მონაცემების სისტემური, მნიშვნელოვანი და არამართლზომიერი გამოყენების შესახებ, ვალდებულია დაუყოვნებლივ მიაწოდოს ინფორმაცია იმ პირებს, რომლებსაც შესაძლოა ამით ზიანი მიადგეთ. ვიდეოჩანაწერის მეშვეობით მონაცემთა მოპოვების სიმრავლის, შეგროვებული მასალიდან მხოლოდ მცირე ნაწილის იდენტიფიცირების გათვალისწინებით, გამოითქვა მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ იდენტიფიკაციამდე მოპოვებული მონაცემები პერსონალურ მონაცემად არ ჩაითვალოს. ვინაიდან პერსონალურ მონაცემად ჩაითვლება ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც უკავშირდება არამხოლოდ იდენტიფიცირებულ, არამედ აგრეთვე იდენტიფიცირებად პირს, აგრეთვე იმის გათვალისწინებით, რომ ვიდეოთვალის მიზანი სწორედ ფირზე გამოსახულ პირთა ამოცნობაა, მართებულია მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ვიდეოთვალის მონაცემები პერსონალურ მონაცემად იმ შემთხვევაშიც უნდა ჩაითვალოს, როდესაც ჩანაწერში ასახული პირის იდენტიფიცირება ვერ ხერხდება178. 178 ლანა ცანავა, დასახ. ნაშრომი, გვ. 57. 116 ვიდეოკონტროლით მოცულ პირთა ფართო წრის და, შესაბამისად, პირადი სფეროსთვის საშიშროების მომეტებული პოტენციალის გამო, ზოგი ქვეყნის კანონმდებლობა ითვალისწინებს ვიდეოდაკვირვების ისეთი წინმსწრები კონტროლის საშუალებას, როგორიცაა ვიდეოდაკვირვების რეგისტრაცია. ავსტრიის კანონით „მონაცემთა დაცვის შესახებ” (მუხ. 50) ვიდეოკონტროლი რეგისტრაციის გარდა ითვალისწინებს აგრეთვე მის სანქციონირებას მონაცემთა დაცვის კომისიის მიერ, რა დროსაც ნებართვის გაცემა, როგორც წესი, გარკვეული ვალდებულებების აღებას უკავშირდება. კომისიის ნებართვა იმ შემთხვევაშია საჭირო, თუ ვიდეოკონტროლით კერძო სფეროში შეღწევა ხდება, ასე, მაგ., თუ ვიდეომოწყობილობის საშუალებით ხორციელდება არა მხოლოდ საცხოვრებელი სახლისა და მისი კუთვნილი ნაკვეთის, არამედ აგრეთვე ტროტუარის ვიდეო კონტროლი, კერძო სფეროს გადაფარვის გამო ასეთი დაკვირვება საჭიროებს მონაცემთა დაცვის კომისიის ნებართვას. გარკვეულ პირობებში ვიდეოდაკვირვების შემოღება შესაძლებელია გამარტივებული წარმოების შედეგად, კერძოდ ვიდეოკონტროლის მონაცემების დაშიფრულად/კოდირებულად ჩაწერისა და ერთადერთი კოდის მონაცემთა დაცვის კომისიისათვის ჩაბარების შემთხვევაში, ამასთანავე გაშიფვრა შესაძლებელი უნდა იყოს მხოლოდ დასაბუთებული მოთხოვნის ვითარებაში, წინასწარ დასახელებული სამსახურის მიერ. რეგისტრაციის ვალდებულება არ არსებობს ე.წ. რეალური დროის კონტროლის, უშიშროების საგამონაკლისო, აგრეთვე დამნაშავეობასთან ბრძოლის ზომების გატარების შემთხვევაში. რეალური დროის რეჟიმში კონტროლის დროს მონაცემთა ჩაწერა არ ხდება, ადგილი აქვს მხოლოდ დაკვირვებას „Live შემთხვევაზე”. ასეთ გარემოებაში კამერის მეშვეობით მიღებული ვიდეოინფორმაცია არის ადამიანის მიერ აღქმადი მხედველობითი ინფორმაციის ანალოგიური, ვინაიდან ადამიანს შეუძლია უყუროს მეორეს. შესაბამისად, ანალოგიური სატელევიზიო დაკვირვება ვერ იქნება განხილული პირად ცხოვრებაში ჩარევად. ზემოაღნიშნული შემთხვევების გარდა, რეგისტრაციის ან სანქციონირების გარეშე ვიდეოკონტროლი არამართლზომიერად ითვლება და მისი განხორციელება ავსტრიის კანონმდებლობით დაჯარიმებას იწვევს (10 000 ევრომდე). დადგენილია, რომ ვიზუალური აღქმა არის გარესამყაროს შესახებ ინფორმაციის მიღების ყველაზე ეფექტური საშუალება. ადამიანი 90 %-მდე ინფორმაციას მოიპოვებს მხედველობის მეშვეობით. ამასთანავე ვიზუალური დაკვირვება ქმნის კერძო ცხოვრებაში ინტენსიური ჩარევის საშიშროებას. ვინაიდან მონაცემთა დამუშავება გარკვეული მიზნის მიღწევას უნდა ისახავდეს, ხოლო მიზნის მიღწევისათვის შერჩეული უნდა იქნეს ყველაზე თანაზომიერი საშუალება, ვიდეოდაკვირვების შემოღებამდე, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებუ- 117 ლი იყოს პირად სფეროში ინტენსიურ ჩარევასთან, წყდება მისი დასაშვებობის საკითხი. იმ შემთხვევაში, თუ შესაძლებელია დასახული მიზნის მიღწევა პირად უფლებებში უფრო ნაკლები ინტენსივობით ჩარევის საშუალებით, ამ საშუალებას უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ვიდეოკონტროლთან შედარებით. აღნიშნულის შემდეგ ფასდება დამკვეთის და სხვა პირთა ინტერესები, რომელთა შორის ბალანსის დადგენა ხდება ისეთი ფაქტორების მხედველობაში მიღებით, როგორიცაა: პირის სასიცოცხლოდ აუცილებელი ინტერესი, ქმედების საჯაროდ აღსაქმელად მიმართება, პირის თანხმობა, დამკვეთის მიერ ნაკისრი წინდახედულების გამოვლენის სპეციალური ვალდებულებები, დამნაშავეობასთან ბრძოლა და სხვ.179 ამდენად ვიდეოდაკვირვება უნდა გამოიყურებოდეს როგ ორც აუცილებლობა და არა მოქალაქეთა ქცევის კონტროლის დამატებითი მექანიზმი. ფარული თვალთვალისა და მიყურადების საკითხის სიმწვავე ჩვენში განსაკუთრებული სიცხადით წარმოჩნდა 2005-2012 წ.წ. შექმნილი ათასობით ფარული ვიდეო და აუდიო ჩანაწერის შესახებ შს სამინისტროს მიერ 2013 წლის გაზაფხულზე ინფორმაციის გავრცელების შემდეგ, რომლის თანახმად მათი საერთო მოცულობა 260 678 მეგაბაიტს შეადგენდა, ხოლო ჩანაწერის ხანგრძლივობა 1760 საათს აჭარბებდა. ამ საკითხზე მთავრობის 15.08.13წ. დადგენილებით შეიქმნა უკანონო მიყურადებისა და ფარული ჩანაწერების საკითხებზე მომუშავე ცხრაკაციანი დროებითი კომისია, რომელსაც შს მინისტრი ხელმძღვანელობდა, დამტკიცდა კომისიის დებულება. კომისიის ამოცანად განისაზღვრა ვიდეო, აუდიო და ფოტომასალის სისტემატიზაცია და ანალიზი, სისტემატიზაციის შედეგად გამოვლენილი პირადი ცხოვრების ამსახველი იმ მასალის განადგურების წესის, მეთოდის და ვადის განსაზღვრა, რომელიც არ შეიცავს ოპერატიულად ღირებულ ინფორმაციას, ან არ არის მოპოვებული სისხლის სამართლის საქმეზე წარმოებული გამოძიების ფარგლებში. აღმოჩენილი მასალა მოიცავდა პოლიტიკოსების, ბიზნესისა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლების პირადი ცხოვრების ამსახველ კადრებს, აუდიოჩანაწერებს და ფოტოებს. რამდენიმე ჩანაწერზე ასახული იყო პატიმართა წამების ფაქტები. კომისიის მუშაობის შედეგებთან დაკავშირებით გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, მუშაობის პროცესში ვერ იქნა მოძიებული პირადი ცხოვრების ამსახველი ვიდეო და აუდიომასალის კანონიერად მოპოვების დამადასტურებელი ოფიციალური დოკუმენტი. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის რეკომენდაციით, კომისიამ შეიმუშავა ინტიმური ცხოვრების ამსახველი 179 Kaja Unger „Gründzüge des Datenschutzerechts”, 2012, Wien. 68-70. 118 მასალის აღრიცხვის, უსაფრთხოებისა და განადგურების მეთოდოლოგია, რის შედეგადაც განადგურდა 112 ელექტრონული მატარებელი, ხოლო ძირითადი მასალა (633 ელექტრონული მატარებელი) გამოძიების მიზნით გადაეცა მთავარ პროკურატურას. კონტროლის გამკაცრებისა და ინფორმაციის არამართლზომიერი მოპოვების შესაძლებლობების აღმოფხვრის მიზნით შს სამინისტრომ განახორციელა რიგი ღონისძიებები (მაგ., სხვადასხვა სამინისტროში გაუქმდა დეცენტრალიზებული სახით არსებული ფარული მიყურადების სისტემები, ოპერატიულ-სამძებრო ღონისძიებები ხორციელდება ცენტრალიზებული წესით, ერთი კონკრეტული უწყების მიერ, რაც ზღუდავს არამართლზომიერი მიყურადების შესაძლებლობას და ამარტივებს კონტროლის მექანიზმების გამოყენებას; ფარული მიყურადება ხორციელდება სპეციალურ დაცულ ზონებში; კონტროლის მიზნებისათვის გამოიყენება სამზღუდიანი, მათ შორის ბიომეტრიული კონტროლის სისტემა; შეზღუდული დაშვების მქონე ზონებში გაუმჯობესდა ვიდეომეთვალყურეობის სისტემები, რომელთა მიზანია ინფორმაციის გაჟონვისა და მოპოვებული მასალის არამართლზომიერი დუბლირების მცდელობათა ფაქტების გამოვლენა – აღმოფხვრა; გამკაცრდა უფლებამოსილი პირების სისტემაზე წვდომის ელექტრონული აღრიცხვა და სხვ..180) მონაცემთა გაერთიანების პროცედურა და უნივერსალური საიდენტიფიკაციო კოდი მოქალაქეთა შესახებ ინფორმაციის დაგროვების პრობლემები სიახლე არ არის, ყველანაირ საზოგადოებაში პირის შესახებ ცნობებს აგროვებდნენ და ინახავდნენ, თუმცა უახლესი ტექნოლოგიები შეიცავენ ინფორმაციის აკუმულირების, მისი სწრაფი, მრავალფაქტობრივი ანალიზის პრაქტიკულად უსაზღვრო შესაძლებლობებს, რის გამოც მონაცემთა დაგროვების მნიშვნელოვან პრინციპს შეადგენს ზემოთ უკვე აღნიშნული, სხვადასხვა მიზნებით შექმნილი მონაცემების ბაზების გაერთიანების დაუშვებლობა. პერსონალური მონაცემების კომპიუტერიზაცია იძლევა სხვადასხვა ფაილებიდან ინდივიდის შესახებ ყველა მონაცემის მოძიებისა და ერთიან ფაილში თავმოყრის შესაძლებლობას (ასეთ პროცედურას უწოდებენ „data matching”). სამართლებრივი რეგულირების ამოცანა მდგომარეობს „data matching-ის” (დამთხვევა, შეხამება) ტიპის პროცედურების გარკვეულ საზღვრებში მოქცევაში, რათა თავიდან იქნეს 180 იხ. გაზ. „ვერსია”, 24-25.03.14წ. 119 აცილებული კერძო ცხოვრებაზე ტოტალური კომპიუტერული თვალთვალი.181 უნდა ითქვას, რომ დემოკრატიულ სახელმწიფოს, ტოტალიტარულისაგან განსხვავებით, ნაკლებად ახასიათებს ინფორმაციული ერთიანობა. ინფორმაციის გადაცემა პრინციპულად მხოლოდ გარკვეული ამოცანებისა და ფუნქციების ფარგლებში უნდა მიმდინარეობდეს. ეს მოთხოვნა ადმინისტრაციულ ორგანოებს შორის ურთიერთდახმარების აღმოჩენის დროსაც უნდა იქნეს დაცული. „data matching” ტიპის პროცედურის გამოყენება შესაძლებელი ხდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სხვადასხვა ინფორმაციულ სისტემებში კონკრეტული ინდივიდის მონაცემები ერთი და იმავე საძიებო ნიშანთან მიბმით ინახება. მხოლოდ ასეთი ნიშნის, „უნივერსალური საიდენტიფიკაციო კოდის” არსებობა იძლევა სხვადასხვა ფაილებიდან და მონაცემთა ბაზებიდან პერსონალური მონაცემების დამთხვევის შესაძლებლობას. პირადი საიდენტიფიკაციო ნომერი არის საჯარო და კერძო სექტორის მონაცემთა ბაზაში ინდივიდის იდენტიფიკაციის უნიკალური საშუალება და მაშასადამე, არის პერსონალური მონაცემი, რომელსაც აქვს გამოკვეთილი ტენდენცია უნივერსალიზაციისაკენ. მონაცემთა დამუშავების თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენება კიდევ უფრო აძლიერებს ამ ტენდენციას, ზრდის ვიწროსპეციალიზებული საიდენტიფიკაციო ნომრების მრავალმხრივ ნომრად გარდაქმნის სურვილს, ვინაიდან ასეთ პირობებში ადმინისტრაციულ ორგანოს ეძლევა პირთან კონტაქტის გარეშე კონტროლის განხორციელების, პირის შესახებ მრავალმხრივი ინფორმაციის მოძიების შესაძლებლობა. დიგიტალური იდენტიფიკატორი არის მაინტეგრირებელი, დამაკავშირებელი ელემენტი მოქალაქის შესახებ მონაცემთა ერთიანი ბაზის ფუნქციონირებისათვის. სიცოცხლის ყველანაირი გამოვლინება (ჯანმრთელობა, ოჯახი, ნათესავები, სამსახური, ქსელური აქტივობა, ფინანსები და სხვ.) შესაძლოა დაუკავშირდეს უნიკალურ ინდივიდუალურ ნომერს, რაც ქმნის პერსონალური მონაცემების არასანქციონირებული უწყებათაშორისი გაცვლის, „ტოტალური ელექტრონიზაციის” ბოროტად გამოყენების ფართო შესაძლებლობებს. აღნიშნული გარემოება ცხადს ხდის მისი გამოყენების გაკონტროლების მექანიზმის შექმნის საჭიროებას. უნივერსალური საიდენტიფიკაციო კოდი შესაძლოა შემოღებულ იქნეს სპეციალურად ან აგრეთვე შესაძლებელია საამისოდ უკვე არსებული რომელიმე კოდის (გადასახადის გადამხდელის, სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი კოდის) გამოყენება. ასეთი შესაძლებლობა იქმნება სერვისების ელექტროჯ. ორუელის რომანში „1984” აღწერილი ტოტალური კონტროლის კომპიუტერული სისტემის „დიდი ძმის” ანალოგიით, ეს პრობლემა დემოკრატიულ ქვეყნებში „დიდი ძმის პრობლემის” სახელით არის ცნობილი. 181 120 ნიზაციის კვალდაკვალ, მაგ., მოქალაქის ელექტრონული მოწმობის შემოღებით. სადღეისოდ „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ” კანონის 11 მუხლის თანახმად, პირს პირადი ნომერი ენიჭება საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით რეგისტრაციისას, ან მოქალაქეობის ან/და პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების – მოქალაქის პირადობის მოწმობის, პასპორტის გაცემისას და სხვა შემთხვევებში. ამავე მუხლის თანახმად, პირადი ნომერი არის პირის უნიკალური საიდენტიფიკაციო მონაცემი, რომლის შეცვლა დაუშვებელია, კანონმდებლობით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა. კანონი ითვალისწინებს საქართველოს მოქალაქის პირადობის (ბინადრობის) ელექტრონული მოწმობის გაცემის შესაძლებლობას (მე-14 მუხ.). კანონის ნორმებით დადგენილია, რომ ინფორმაციის ელექტრონულ მატარებელს უნდა ჰქონდეს საკმარისი ტევადობა და თვისებები, რათა გარანტირებული იყოს მონაცემთა ერთიანობა, ავთენტურობა და კონფიდენციალობა. ამდენად, პირადობის მოწმობამ შესაძლებელია განახორციელოს მართვის, განათლების მოწმობის, საშვის, სადაზღვევო ბარათის, ავადმყოფობის ისტორიის, სამგზავრო ბარათის და სხვ. ფუნქციები. შესაძლებელია აგრეთვე ბარათზე ბიომეტრიული მონაცემების, მაგ., ელექტრონული ფოტოსურათის, თითის ანაბეჭდის მოთავსება. ელექტრონულ ბარათზე კოდირებული ინფორმაციის გაცნობა შესაძლებელი იქნება მფლობელისათვის მინიჭებული კოდის გამოყენებით. ტექნიკური მახასიათებლები და სტანდარტები, რომლებსაც უნდა აკმაყოფილებდეს პირადობის (ბინადრობის) ელექტრონული მოწმობა, აგრეთვე მონაცემების პირადობის (ბინადრობის) ელექტრონულ მოწმობაზე დატანის (ჩაწერის) წესი საქართველოს კანონქვემდებარე აქტით განისაზღვრება.182 ხსენებული წესი ადგენს ტერიტორიული სამსახურის მიერ პირადობის (ბინადრობის) მოწმობის გაცემას მხოლოდ ინფორმაციის ელექტრონული მატარებლის შემცველობით, წესი ითვალისწინებს ელექტრონული მატარებლის გარეშე მოწმობის გაცემის შემთხვევების საგამონაკლისო ამომწურავ ჩამონათვალს (25-ე მუხ.). პირს პირადი ნომერი მიენიჭება დაბადების რეგისტრაციის, საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით რეგისტრაციის ან პირადობის (ბინადრობის) მოწმობის გაცემის დროს. საქართველოს მოქალაქე 14 წლის ასაკის მიღწევიდან 6 თვის ვადაში ვალდებულია აიღოს პირადობის საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 27.07.11წ. №98 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციისა და რეგისტრაციიდან მოხსნის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობის, პასპორტის, სამგზავრო პასპორტისა და სამგზავრო დოკუმენტის გაცემის წესი”. 182 121 მოწმობა. დაუშვებელია ერთი და იმავე პირისთვის ორი ან მეტი პირადი ნომრის მინიჭება, ასევე პირისთვის ერთხელ მინიჭებული პირადი ნომრის სხვა პირისთვის მინიჭება, გარდაცვლილი პირის ნომრის განმეორებით გამოყენება, პირადი ნომრის გაუქმება ან/და შეცვლა, ორი ან მეტი პირისთვის ერთი და იმავე ნომრის მინიჭება, ნომრის მინიჭება აღირიცხება სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში (მე-14 მუხ.). აღნიშნული დოკუმენტაციის მიღების ვალდებულება, მისი საყოველთაოობა ქმნის ერთიანი უნივერსალური კოდის დამკვიდრების შესაძლებლობას. საქართველოში ერთიანი უნივერსალური კოდი ჯერ არ არის შემოღებული. ასეთი კოდის შემოღების პოტენციურ საშიშროებას შესაძლოა შეიცავდეს ID ბარათის შემოღება, თუმცა უნდა ითქვას, რომ პრობლემის სრული იდენტიფიკაცია სამწუხაროდ დღემდე ვერ მოხერხდა, რისი შედეგიცაა ის ირაციონალური ფობიები, რომლებსაც ხშირად ადგილი აქვს ამ თემაზე საუბრის დროს. მართალია, ID ბარათის მახასიათებლები სხვა (მაგ., საბანკო) ბარათების მსგავსია, მაგრამ ID ბარათის მიმართ გაჩენილი ფრთხილი დამოკიდებულების მიზეზს განაპირობებს მისი სავალდებულო, უალტერნატივო ხასიათი, რაც ზრდის უნივერსალური კოდის დამკვიდრების შესაძლებლობას, ხოლო ხსენებული ბადებს იმის შიშს, რომ მოხდება ადამიანის „დაქსელვა” (homonetworks), ადამიანი სულ უფრო მეტად იქცევა ქსელურ ადამიანად, დაკარგავს თავის ავტონომიას, დაკარგავს თავის ტრადიციულ იდენტობას, შეიქმნება ტოტალური კონტროლის მექანიზმი, სადაც ციფრულ იდენტიფიკატორს პრიორიტეტული მნიშვნელობა მიენიჭება, ხოლო სახელს დამატებითი, დამხმარე მნიშვნელობა ექნება, ადამიანი იქნება ყოველმხრივ კონტროლირებადი და მართვადი, თავისუფლებააყრილი183. დაუშვებელია ადამიანის მოაზრება უბრალო ობიექტად, ადამიანების აღწერა ნებისმიერი ნიშნის მიხედვით.184 ამასთანავე, მოქალაქის პირადი კოდის შეუცვლელობა185 ზოგჯერ აღიქმება როგორც ფიზიკური სხეულის, და არა დოკუმენტის პირად სამისდღემშიო ნომერზე თანხმობად. პირადი საიდენტიფიკაციო კოდი იძლევა არა მხოლოდ მონაცემთა ბაზაში შეღწევის შესაძლებლობას, არამედ თავადაც შესაძლოა შეიცავდეს მნიშვნელოვან პირად კოდირებულ ინფორმაციას პირის შესახებ (დაბადების დრო, სქესი, ოჯახური მდგომარეობა და სხვ.), რაც აძლიერებს ნომრის შეცვლის შესაძლებლოიხ. მაგ. ჟურნ. „ქვაკუთხედი”, 2012 წ. №10(71), გვ. 22-23; №11 (72), გვ. 24-25; 2013 წ. №3(76), გვ. 9-12; №7-8, გვ. 6-8; 2014წ. №3(87), გვ. №15-18; 5(89), გვ. 4 და სხვ. 184 ჰ. ეჰმანი „ზოგადი პიროვნული უფლების, როგორც ძირითადი უფლებისა და აბსოლუტური უფლების, ცნება”, თარგმ. მ.ბიჭია, ჟურნ. „სამართლის ჟურნალი”, 2013 წ., №2, გვ. 228. 185 „სამოქალაქო აქტების შესახებ” კანონის 27-ე მუხლი. 183 122 ბის შემოღების მოთხოვნას. ტექნოლოგიების განვითარების კვალდაკვალ ციფრებს ენიჭებათ არა მხოლოდ ტრადიციულად რაოდენობის ან რიგითი ნომრის აღმნიშვნელი მნიშვნელობა, არამედ ციფრების წყობით, კოდით აღინიშნება აგრეთვე ინფორმაციის გარკვეული მოცულობა, იქმნება ერთგვარი ელექტრონული სახელი, შესაბამისად, წარმოიქმნება მომავალში სახელის იდენტიფიკატორზე შეცვლის შესაძლებლობის წინაშე შიში186. საგულისხმოა, რომ მაიდენტიფიცირებად ნიშანთა შორის პერსონალურ მონაცემთა დეფინიციაში პირველ საშუალებად კანონმდებელი საიდენტიფიკაციო ნომერს უთითებს,187 მისი შეუცვლელობა საიდენტიფიკაციო კოდის პირის იდენტიფიცირების საუკეთესო საშუალებად მიჩნევის საფუძველს ქმნის.188 ამასთანავე, ძირითად იდენტიფიკატორს მაინც სიტყვა, კერძოდ სახელი წარმოადგენს. პირადი სახელი არის რიცხვის ცნება მეცნიერების განვითარების კვალდაკვალ მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. რიცხვი არის თვლის და აზომვის აღმნიშვნელი რაოდენობის მახასიათებელი, აგრეთვე ობიექტთა ან მათი ნაწილების ნუმერაციის მაჩვენებელი, რომლის აღსანიშნავად ძველად ასოებს იყენებდნენ. თანდათანობით ადამიანებმა რიცხვის აღქმა დაიწყეს იმ საგნებისა და ადამიანებისაგან დამოუკიდებლად, რომლებიც დათვლას ექვემდებარებოდნენ. ამან განაპირობა რიცხვის აღმნიშვნელი სიტყვის წარმოშობა. მე-15 საუკუნის მეორე ნახევარში ევროპულ ქვეყნებში განვითარებას პოულობს რიცხვის აღმნიშვნელი სპეციალური ნიშნები –ციფრები, ისინი ინდიელებმა გამოიგონეს, ხოლო ევროპაში არაბების მეშვეობით მოხვდნენ. ამდენად, რიცხვი არის თვლის ერთეული, რომელიც გამოხატავს ოდენობას, რიგითობას, ციფრი – რიცხვის მნიშვნელობის აღმნიშვნელი ნიშანია (სიმბოლოა). დასაწყისში რიცხვის ცნება ანგარიშის და გაზომვის იმ საჭიროებებით იყო განპირობებული, რომელიც თავს იჩენდა ადამიანის პრაქტიკულ საქმიანობაში. შემდგომში რიცხვი ხდება მათემატიკის ძირითადი ცნება და ამ ცნების შემდგომ განვითარებას აღნიშნული მეცნიერების მოთხოვნები განაპირობებს. თანამედროვე ეპოქაში ციფრული სამყარო წარმოადგენს სწრაფად ცვალებად გარემოს, რომელსაც ბევრი უცნობი ასპექტი ახასიათებს. ის გარკვეულ გამოწვევას უცხადებს სამართლებრივ სისტემებს, რომლებიც რთულად უმკლავდებიან ამ ახალი სამყაროს ცვლილებებს. საქმე საკუთრივ არა ციფრებში, კოდებში, შიფრებშია, არამედ იმაში, რომ ციფრულ სამყაროს აქვს პოტენციალი შექმნას სახელმწიფოს მხრიდან საზოგადოების ყველა დროის უდიდესი, ტოტალური კონტროლი, სამყაროს ზეგამჭვირვალობა (http://www.eurim.org/consult/e-crime/dec03/ECS WPS web 031209.pdf). ციფრული იდენტიფიკატორი არის მაინტეგრირებელი, დამაკავშირებელი ელემენტი პირის შესახებ მონაცემის ბაზის ფუნქციონირებისათვის. ცხოვრების სფეროს კომპიუტერიზაციის სწრაფმა ზრდამ, ინტერნეტმა, ელფოსტამ, უზარმაზარ მონაცემთა საწყობებმა, კომუნიკაციის მიდევნების, სათვალთვალო ხელსაწყოების განვითარებამ ნამდვილი გამოცდა მოუწყო სამოქალაქო უფლებებს. იქმნება გლობალური, უსაზღვრო სახელმწიფო ზედამხედველობის შექმნის შესაძლებლობის წინაპირობები. 187 „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის „ა” ქვეპუნქტი. 188 ზ. ბეჟუაშვილი „პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებისა და საჯაროობის სამართლებრივი მოწესრიგება საავტორო სამართლებრივ დაცვასთან მიმართებით”, წიგნში „ადმინისტრაციული სამართლის პრობლემები (სტატიათა კრებული)”, ლ. გორგაძის რედაქციით, თბ., 2013, გვ. 40. 186 123 პირის შესახებ აუცილებელი მონაცემების წყარო, სახელი არის პირად მონაცემთა კომპლექსი, რომელშიც თავმოყრილია ეროვნული, რელიგიური, სოციალურ-კულტურული, მოქალაქეობრივი კუთვნილება, მასში აისახება კავშირი ეთნოსთან, მის ტრადიციებთან, წინაპრებსა და შთამომავლებთან. სახელით ადამიანი ერთგვარად დაცულია სოციალური უგულებელყოფისგან, სახელი პიროვნების განუყოფელი ელემენტია189. სახელის წარმოშობა უკავშირდება გარკვეულ კულტურულ-ისტორიულ პირობას. სახელი არის ცალკეული ადამიანის აღმნიშვნელი სიტყვა, სოციოლინგვისტური ერთეული, ადამიანის იდენტიფიკაციის ტრადიციული, ძირითადი კრიტერიუმი, რის გამო კანონმდებლობა მას დაცვის ღირსად მიიჩნევს. კანონმდებლობით აღიარებულია ადამიანის უფლება სახელზე, სკ-ის მე-17 მუხლი პირდაპირ უთითებს, რომ ყოველ ფიზიკურ პირს აქვს სახელის უფლება. სახელი ყოველთვის ინდივიდუალურია და სახელების დამთხვევის შემთხვევაშიც კი კონკრეტულ პიროვნებაზე მიუთითებს. სახელის მაიდენტიფიცირებელი ფუნქციის გამო მას მნიშვნელოვანი სოციალური წესრიგის ფუნქცია აკისრია. ამ მიზეზით სახელის ტარება იმავდროულად მოვალეობაცაა, ვინაიდან რეალურ ცხოვრებაში წარმოუდგენელია უსახელო ადამიანი. ქართული და დასავლეთევროპული ქრისტიანული ტრადიციის თანახმად, სახელი ორწევრიანია. აღნიშნულის შესაბამისად, სკ-ის 17.1 მუხლი ადგენს, რომ სახელი შედგება სახელისა და გვარისაგან.190 სახელი პირადი არაქონებრივი უფლებაა და მიზნად ისახავს პიროვნების იდენტობის დაცვას. არ დაიშვება სხვა პირისთვის სამოქალაქო სახელის გადაცემა, იგი გადაცემაუუნარო უფლებაა (ასეთი გადაცემა არ არის გამორიცხული სამოქალაქო სახელის სავაჭრო (კომერციულ) სახელად გარდაქმნის შემთხვევაში). სახელის შეძენის საფუძვლებია: დაბადება (სახელის შეძენის ყველაზე გავრცელებული საფუძველი), დაქორწინება და ნებაყოფლობით სახელის შეცვლა. სახელისაგან განსხვავებით, ციფრულ იდენტიფიკატორს არა აქვს პიროვნული საწყისი, ის უნიკალური და ინდივიდუალურია, მაგრამ მოკლებულია პიროვნულობას.191 ციფრული იდენთბილისის საქალაქო სასამართლოს 30.03.2015წ., =3/3312-14 გადაწყვეტილება. „სამოქალაქო აქტების შესახებ” კანონის 68.1 მუხლი ადგენს, რომ სახელის შეცვლა დაუშვებელია, თუ განმცხადებელი სახელად ირჩევს ციფრებს, სასვენ ნიშნებს, გეომეტრიულ ფიგურებს, გრაფიკულ გამოსახულებებს, სიმბოლოებს, უცენზურო ან შეურაცხმყოფელ სიტყვებს ან მრავალწევრიან (ორზე მეტი სახელისგან შემდგარ) სახელს. 191 საგულისხმოა, რომ ფაშიზმის დამნაშავეებისათვის წაყენებულ ბრალდებათა შორის ერთერთი იყო ადამიანებისათვის პიროვნების უარმყოფელი ნომრის მინიჭება და მათი ამ ნომრით დაღდასმის პრაქტიკა. საკონცენტრაციო ბანაკებში პატიმართა იდენტიფიკაციის გაადვილების მიზნით ტანსაცმელზე თავსდებოდა პატიმრის ნომერი, რომელიც სახელის შემცვლელი იყო. ზოგ ბანაკში (აუშვიცი), გვამების და ბანაკიდან გაქცეულ პირთა იდენტიფიკაციისათვის, 189 190 124 ტიფიკატორი ხდება მოქალაქეობის სავალდებულო ატრიბუტი. ნათლობის საიდუმლოებაში მიღებული სახელის იდენტიფიკატორზე შეცვლის, პირადი სახელის ერთგვარ დანამატად გადაქცევის საშიშროება ქმნის სახელმწიფოსთან ურთიერთობის ტრადიციული ფორმების შეცვლის შესაძლებლობისადმი შიშს.192 ობიექტზე მსჯელობა შესაძლებელია მხოლოდ ნიშნების მეშვეობით ანუ ობიექტის მისი აღნიშვნებით შეცვლით. აზრი ოპერირებს სიმბოლოებით (სიტყვა, ასო, ციფრი, გერბი, სასაქონლო ნიშანი და სხვ., ნიშანი შეიძლება იყოს პირობითი ან ხატოვანი (ნახატი)). ნიშანი თავისი არსით პირობითია და სხვა (ფსიქოლოგიური, სოციალური, კულტურული და ა.შ.) ფაქტორებისაგან არის ნაწარმოები.193 უნდა ითქვას, რომ საზოგადოებრივი ცნობიერება თვითიდენტიფიკაციაში აქამდე ემყარებოდა სიტყვიერ კონსტრუქციებს, სიტყვა ასახავდა საგნის, მოქმედების ან პირის არსს. ადამიანის სამყარო ლოგოსზე იყო დაფუძნებული. ესაა საყოველთაო იდეა, რომელსაც არა მხოლოდ ქრისტიანი მოაზროვნეები, არამედ აგრეთვე ადრინდელი ფილოსოფოსები ემყარებოდნენ. სიტყვაში მოქცეული ონტოლოგიური ძალა სხვადასხვა ეპოქაში განსხვავებულია. ქრისტიანულ კულტურას ყოველთვის სათუთი დამოკიდებულება ჰქონდა სიტყვისადმი. ბოლო ხანებში გამოვლინდა ადამიანსა და სიტყვას შორის ერთგვარი განდგომა, თუმცა სიტყვას არ დაუკარგავს თავისი ძალა. ციფრული ტექნოლოგიების გავრცელება, ციფრების უსასრულო რიგი, რომელიც ქმნის თავისი მასშტაბებით განუზომელ და უნივერსალობით შიშის მომგვრელ სქემას, მატრიცას, თავისი მნიშვნელობის მიუხედავად, არის მეორადი194, საბოლოო ჯამში ის ემსახურება სიტყვის დამუშავებას და გადაცემას195, თავდაპირველია ნომრის ასახვა სხეულზეც ხდებოდა. გამოიყენებოდა აგრეთვე სპეციალური აღნიშვნები (ე.წ. „ვინკელების სისტემა”), პატიმართა ფორმაზე მიკერებული სხვადასხვა ფერის სამკუთხედების მეშვეობით ბანაკის დაცვა ადვილად ახდენდა გარკვეული კატეგორიისადმი (პოლიტპატიმრები, ტყვე, ასოციალური ელემენტი და სხვ.) პატიმრის კუთვნილების დადგენას. 192 http://apocalypce.orthodoxy.ru/inn/06.06.htm 193 მეცნიერება ნიშნების შესახებ – სემიოტიკა სწავლობს ნიშნის ფენომენს როგორც ასეთს, ის არ ეხება ნიშნის წარმომქმნელ პირობებს. 194 რიცხვსა და ფიზიკური ობიექტებისა თუ ცოცხალ არსებებთან და მათ ცნობიერებასთან მისტიკური ან ეზოთერიული კავშირების შესახებ ტრადიციების ან რწმენის შესახებ სისტემა – ნუმეროლოგია საკმაო პოპულარობით სარგებლობდა ადრინდელ მათემატიკოსებში (პითაგორიელები) და ამჟამად გამოეყო მათემატიკას, ისევე როგორც ალქიმია გამოეყო ქიმიას ან ასტროლოგია ასტრონომიას და არ ითვლება ცოდნის დარგად. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ნუმეროლოგიამ შეიძინა კაბბალაში, სადაც მისი სახეობა გემატრიის სახით არის ცნობილი, რომლის მეშვეობით ხდება სიტყვის საიდუმლო არსის ახსნა ასოების რიცხვებთან ატრიბუციის შესაძლებლობით. 195 ინფორმაციის ელექტრონულ-ციფრულ სახეობაში გამოიყენება სპეციალურად შექმნილი ხელოვნური ენა (პროგრამირება) და ინფორმაციის წარდგენის ე.წ. ბინარული ფორმა, რომ- 125 სიტყვა, როგორც ღვთის მიერ ბოძებული სამყაროს და საკუთარი თავის შემეცნების საშუალება, ანუ ინფორმაციის გადაცემის სრულიად უნივერსალური საშუალება. სიტყვამ ათასწლეულებს გაუძლო, სიტყვა კვლავინდებურად რჩება ახალი დროების კოდურ-მატრიცულ ცენტრიფუგაში საბოლოოდ ჩაყოლის ერთ-ერთ შემაკავებელ ფაქტორად, ვინაიდან „დასაწყისში იყო სიტყვა და სიტყვა იყო ღმერთთან და სიტყვა იყო ღმერთი”. ტექნოლოგიური თვალსაზრისით სახელმწიფოს მხრიდან ტოტალური კონტროლის შესაძლებლობის პირობებში ID ბარათების196 შემოღება ცალკეულ შემთხვევებში აღიქმება ერთგვარ თანხმობად ყოვლისმომცველ კონტროლზე. ზოგჯერ გაისმის მოთხოვნა ID ბარათების მიღების ნებაყოფლობითობის, ID ბარათის ალტერნატივის შემოღებასთან დაკავშირებით. უდავოა, რომ შემდგომში პიროვნების შესახებ ინფორმაციის აკუმულირების საკითხის რეგლამენტაციას მეტი ყურადღება უნდა ეთმობოდეს. საგულისხმოა ის ფაქტი, რომ „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქეთა პასპორტების გაცემის წესის შესახებ” კანონის მე-14 მუხლი შეიცავს არა იმპერატიულ, არამედ ალტერნატიულ დებულებას იმის შესახებ, რომ საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა შეიძლება შეიცავდეს ინფორმაციის ელექტრონულ მატარებელს და ციფრული ხელმოწერის სერტიფიკატს, რაც ნიშნავს მოწმობის მათ გარეშე გაცემის, მოქალაქის მიერ არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას.197 თუმცა მინისტრის 27.07.11წ. №98 ბრძანებით დამტლითაც ხდება ალფავიტური ინფორმაციის დაციფვრა და შემდგომში ადამიანის აღქმისთვის ჩვეულებრივ, ტრადიციულ ფორმაში გარდაქმნა. 196 ID ბარათი არის საიდენტიფიკაციო სმარტ-ბარათი, რომლითაც ხდება პიროვნების იდენტიფიკაცია; ის აღიარებულია ევროკავშირის ყველა წევრის და ევროკავშირში არ შემავალი შენგენის შეთანხმების ყველა წევრ-სახელმწიფოს მიერ, როგორც ოფიციალური დამადასტურებელი საბუთი. ბარათში დაცულია ინფორმაცია მისი მფლობელის შესახებ. შესაძლებელია მისი გამოყენება სახელმწიფო ელექტრონულ სერვისებში, ფინანსურ, სატრანსპორტო, საარჩევნო და სხვა სფეროებში. 197 შენგენის ხელშეკრულების შესასრულებლად ევროკავშირის საბჭოს მიერ 13.12.04 წ. მიღებული №2252/2004 რეგლამენტი მიზნად ისახავს ბიომეტრიული მონაცემების მეშვეობით პიროვნების გამარტივებულ იდენტიფიცირებას და დოკუმენტის ავთენტურობის დადგენას. რეგლამენტი ვრცელდება წევრი სახელმწიფოების მიერ გაცემულ პასპორტებსა და სამგზავრო დოკუმენტებზე, წესებს საფუძვლად უდევს ICAO (სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის) Doc 9303, ეს წესები არ ვრცელდება წევრი სახელმწიფოების მიერ თავიანთ მოქალაქეებზე გაცემულ პირადობის მოწმობებზე, დროებით პასპორტებსა და სამგზავრო დოკუმენტებზე, რომელთა მოქმედების ვადა 12 თვეს არ აღემატება. უნდა აღინიშნოს, რომ ევროკავშირის საბჭოს №2252/2004 რეგლამენტი სავალდებულოა ევროგაერთიანების დამფუძნებელი ხელშეკრულების წევრი-სახელმწიფოებისთვის. საქართველო არ არის ევროკავ- 126 კიცებული წესი მოქალაქის პირადობის (ბინადრობის) მოწმობის დაკარგვის, ვადის გასვლის, გაფუჭების შემთხვევაში ითვალისწინებს მხოლოდ ID ბარათის გაცემას, რომელზედაც საჯარო პერსონალური მონაცემების გარდა შესაძლებელია სხვა დამატებითი მონაცემების განთავსება. აღნიშნული ბადებს ორი სახის მოწმობის შემოღების, ელექტრონულ პირადობის მოწმობაზე პერსონალური მონაცემების ამომწურავი ჩამონათვალის დადგენის მოთხოვნებს.198 აღნიშნულის გათვალისწინებით, კანონმდებლობაში უკვე აისახა მოთხოვნა იმის შესახებ, რომ სამოქალაქო რეესტრში შესატანი მოქალაქეთა პერსონალური მონაცემების ჩამონათვალი მხოლოდ საქართველოს საკანონმდებლო აქტებით შეიძლება განისაზღვროს („ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მე-8 მუხ. „გ” ქვეპუნქტი). ადმინისტრაციულ ორგანოებს არ აკისრიათ მომსახურების გაწევის ვალდებულება მხოლოდ ბარათის წარდგენის შემთხვევაში, თუმცა რეგულაციის გამოყენებას კანონი ხშირად ბარათის გამოყენებას უკავშირებს.199 სადღეისოდ ბევრი დაწესებულების ონლაინსერვისები პირად ნომერზეა დაშენებული. პირადი ნომრით შეიძლება ადამიანის მოძიება სხვადასხვა ღია და ხელმისაწვდომ მონაცემთა ბაზაში (მაგ., საჯარო რეესტრის ვებ-გვერდზე). პირადი ნომრის ხელმისაწვდომობა ჩვენში იწვევს სხვა სერვისების, სხვა მონაცემების პირადი ნომრის ძიებაზე დამოკიდებულების აკრძალვის, პირადი ნომრის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვის მოთხოვნას.200 მრავალ ქვეყანაში უნივერსალური პირადი საიდენტიფიკაციო კოდი არსებობს de facto პირადი საიდენტიფიკაციო კოდების უკონტროლო შემოღების შედეგად, რომლებიც თავდაპირველად გარკვეული მიზნებისთვის იყო გათვალისწინებული (ასე, მაგ., შვედეთის პირადი კოდი, რომელიც უნივერსალური პირადი კოდის კლასიკურ ნიმუშად ითვლება, თავდაპირველად იყო დაბადების მოწმობის სარეგისტრაციო ნომრად, აშშ-ში უნივერსალურ პირად კოდს საფუძვლად სოციალური უზრუნველყოფის კოდი დაედო, რიგ ქვეყნებში გამოყენებულ იქნა მოსახლეობის აღწერის კოდები (ბელგია, დანია, ისლანდია, შირის წევრი-სახელმწიფო, მისთვის მას მხოლოდ სარეკომენდაციო ძალა აქვს, რაც ალტერნატიული პირადობის მოწმობის შემოღების მოთხოვნის პირობას ქმნის. 198 http://www.liberali.ge/ge/liberali/articles/112116/; http://giorgibenashvili.wordpress.com/2011/ 12/05/id_card; თ.შაყულაშვილი „საქართველოს მოქალაქეთა პირადი ცხოვრება გლობალურ ელექტრონულ სივრცეში”, ჟურნ. „მართლმსაჯულება და კანონი”, 2013 წ. №1, გვ. 102-104. 199 C. Grabenwarter, M. Fister „Verwaltungsverfahrensrecht und Verwaltungsgerichtsbarkeit”, 4. Auflage, 2014, Lehrbuch, s.415 200 ე. მაღალდაძე „დაუცველი პირადი”, ჟურნ. „ლიბერალი”, 2014წ. დეკემბერი/2015 წ. იანვარი, № 157, გვ. 36. 127 ნიდერლანდები, ნორვეგია)). ერთიანი პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის მნიშვ ნელობა მდგომარეობს იმაში, რომ ის უზრუნველყოფს პირის შესახებ ინფორმაციის მარტივ და საიმედო გაიგივებას და შეკრებას მოკლე და ტექნიკურად ადვილად მართვადი კოდის მეშვეობით. ამდენად, პირადი კოდი თან სდევს ინფორმაციის შენახვის ნებისმიერ გაერთიანებულ სისტემას, მისი გამოყენებით ინფორმაცია ადვილად ხელმისაწვდომი ხდება და იზრდება ინფორმაციის დამუშავების ეფექტურობა. თუმცა ეს უპირატესობები პირის უფლებისათვის, განსაკუთრებით კი ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლებისთვის, გარკვეულ საფრთხეებს უკავშირდება. თუ ინფორმაცია მონაცემთა სხვადასხვა ბაზიდან სუბიექტის გარეშე მიიღება, ასეთი პირი გამოირიცხება ინფორმაციული ნაკადიდან და იზღუდება ან მთლიანად იკარგება პირის შესაძლებლობა თვალყური მიადევნოს საკუთარი თავის შესახებ ინფორმაციის ნაკადის მარშრუტს ან ინფორმაციის გამოყენებას. ასეთი მდგომარეობა არღვევს ინფორმაციის დაცვის ძირითად პრინციპს, რომლის თანახმად, ინფორმაცია უნდა იქნეს მიღებული ინფორმაციის სუბიექტისაგან და მისი თანხმობით. ცხადია, რომ ამ მოვლენას ქსელური ხასიათი აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ ქსელებით უამრავი ადამიანია მოცული და სწრაფად იზრდება ქსელებზე დაფუძნებული ურთიერთობების რაოდენობა, ქსელებთან დაკავშირებული პროცესები სამართლის ნორმებით არ არის მოწესრიგებული, არ არსებობს ქსელების ლეგალური დეფინიცია. მნიშვნელოვანია ინფორმაციული ქსელის სტრუქტურის, ურთიერთობათა სპეციფიური კომპლექსის, როგორც სამართლის ობიექტის, თვისებების შემდგომი კვლევა,201 ვინაიდან ცხადია, რომ ამ სტრუქტურებში ელემენტების ზრდა გარკვეულ მომენტში ანიჭებს მათ ხარისხობრივად ახალ თვისებებს. შეიძლება ითქვას, რომ საბოლოო ჯამში კომუნიკაციური ტექნოლოგიები, გლობალური ქსელები უდევს საფუძვლად სამყაროს ურთიერთდამოკიდებულების გაღრმავებას და „სივრცის შეკუმშვას”, რაც გლობალიზაციის ფუძემდებლური პარამეტრებია. სწორედ ქსელურ ეფექტს უკავშირებენ გლობალიზაციის, ინფორმაციული საზოგადოების ფორმირების პროცესის ფენომენს, სახელდობრ ქსელური ექსპანსიის შედეგია ერთიანი კოდების ფორმირება. ამდენად, უმნიშვნელოვანეს ამოცანათა რიგს ამჟამად განეკუთვნება სამართლის ქსელური ქსელების მეშვეობით ინფორმაციის გავრცელებაზე ურთიერთობის სუბიექტების, სტრუქტურის (ინფორმაციის მიმღები; გადამცემი; კავშირგაბმულობა, რომლის მეშვეობით ხდება გადაცემა, შუამავალი („პროვაიდერი”, გადამცემი), რომელიც ინფორმატორის და მომხმარებლის ქსელში ჩართვას ახორციელებს), სუბიექტთა ურთიერთობის შედეგად შექმნილი „ამხანაგობის” სამართლებრივი სტატუსის, ინფორმაციული ურთიერთობების ეტაპების, ინფორმაციული სახელშეკრულებო ურთიერთობების სისტემის შესახებ იხ. მ. ცაცანაშვილი „ინფორმაციული სამართალი”, თბ. 2004., გვ. 61-65. 201 128 ასპექტების შემუშავება – განვითარება. ერთ-ერთი მათგანია უნივერსალური ელექტრონული ბარათი, რომელიც არის ქსელური სამართლებრივი კომუნიკაციის ინსტრუმენტი. მისმა საყოველთაობამ შესაძლოა შექმნას უნივერსალური კოდის შემოღების პირობა, მას ძალუძს შეცვალოს პირის ყველა დოკუმენტი და იდენტიფიკატორი, იგი ქმნის პიროვნებასა და სახელმწიფოს შორის უშუალო, მყისიერ კომუნიკაციურ კავშირს, რამაც სამართლებრივი ვაკუუმის პირობებში შესაძლოა ნეგატიური მოვლენები გამოიწვიოს. პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის შეუზღუდავი და უკონტროლო გამოყენება შესაძლოა ტოტალური კონტროლის იარაღად იქცეს.202 ამ საშიშროების გამო მაგნიტური ბარათი საფუძვლად დაედო კონსპიროლოგიის ერთ-ერთ მიმართულებას.203 რადგანაც დაციფრული პიროვნება მისი მატარებლისგან ადვილად განცალკევდება, მატულობს ე.წ. „პერსონალური მონაცემების ქურდობის”, „მონაცემთა გაჟონვის” შემთხვევები. საინფორმაციო ტექნოლოგიების, დისტანციური მომსახურების ქსელის გავრცელებისთანავე იზრდება საიდენტიფიკაციო მონაცემებით უკანონოდ აღსანიშნავია, რომ უნივერსალური პერსონალური იდენტიფიკატორის გამოყენების წინააღმდეგ აგორებული საზოგადოებრივი პროტესტის შედეგად, საფრანგეთში პრეზიდენტის 08.11.1974წ. ბრძანებით შეიქმნა მონაცემთა დამუშავების და სამოქალაქო თავისუფლებების ნაციონალური კომისია (CNIL), ხოლო ფინეთში ომბუდსმენის ერთ-ერთ მთავარ ფუნქციად განისაზღვრა ინსტრუქციების შედგენა და ფაილების გაერთიანების, „data matching” ტიპის პროცედურების შესახებ ინსტრუქციების გაცემა. ავსტრალიაში „კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის შესახებ” 1988წ. კანონი (Privacy Act) ფრაივესის კომისარს ანიჭებს უფლებამოსილებას განახორციელოს ზედამხედველობა გარკვეული მონაცემების კომპლექტაციაზე, შეიმუშაოს სტანდარტები „data matching-ის” ტიპის პროცედურებისათვის. 203 უკანასკნელ პერიოდში ჩამოყალიბდა „მონდიალისტების შეთქმულების” მამხილებელი ერთ-ერთი მიმართულება („მონდიალიზმი” (ლათ. მსოფლიო, სამყარო) – პლანეტარული ინტეგრაციის, მოქალაქეობრივი გლობალიზაციის პროექტი. მონდიალიზმის მოძრაობა მხარს უჭერს მთელი კაცობრიობის მმართველი ახალი პოლიტიკური ორგანიზაციის შექმნას). კონსპიროლოგიური თეორიის თანახმად მონდიალიზმის იდეოლოგიური მოდელი არის პოსტკაპიტალიზმი, განსაკუთრებული „ახალი მსოფლიო წესრიგი”, დაფუძნებული ტექნოკრატიული ელიტის დომინირებაზე და სოციალური პროცესების ტოტალურ კონტროლზე, მაგნიტური ბარათის მეშვეობით „მეს პროცესის” (ჟ. ატალი) შექმნაზე, პიროვნების ყველა ხარისხობრივი მაჩვენებლის (ეროვნული, სახელმწიფოებრივი, პოლიტიკური კუთვნილების) გაუქმებაზე და იურიდიულ აკრძალვაზე, სრულ ნუმერიზაციაზე, ადამიანის რიგით ნომრამდე გაიგივებაზე. ანტიმონდიალისტური კონსპიროლოგები თვლიან, რომ ევროპის გაერთიანება არის მონდიალისტური მოდელი, მიმართული ევროპული ქვეყნებისა და ხალხების სრული განადგურებისკენ. კონსპიროლოგების წარმოდგენით მონდიალისტები არიან პროამერიკული მიმართულების პოლიტიკოსები („ატლანტისტები”), რომლებიც გამოდიან „ამერიკანიზმისა” და „კოსმოპოლიტიზმის” გეოპოლიტიკური ინტერესებიდან. ყველაზე თანმიმდევარი ანტიმონდიალისტები განიხილავენ წარსული ასწლეულების „მსოფლიო შეთქმულებას” როგორც მონდიალიზმის პრეამბულას. 202 129 სარგებლობის, თაღლითობის შესაძლებლობები. სადღეისოდ საიდენტიფიკაციო ინფორმაციის ქურდობა მნიშვნელოვან პრობლემად არის ქცეული, რაც თავის მხრივ მნიშვნელოვანწილად ზრდის პერსონალური მონაცემების დაცვის აქტუალობას. დაცვის ზომები ასეთ შემთხვევაში მდგომარეობს რაიმე უნივერსალური საიდენტიფიკაციო კოდის შემოღების საკანონმდებლო აკრძალვაში ან უკვე არსებულის გამოყენების დეტალურ, მკაცრ სამართლებრივ რეგლამენტაციაში. სწორედ დაცვის ეს უკანასკნელი მიმართულება პასუხობს თანამედროვე განვითარების ეტაპის მოთხოვნებს. აღნიშნული ტენდენცია აისახება ევროპული პარლამენტის და ევროპული კავშირის №95/46 დირექტივის 8.7 მუხლში, რომელიც ადგენს, რომ წევრი-სახელმწიფოები განსაზღვრავენ ეროვნული საიდენტიფიკაციო ნომრის ან ნებისმიერი სხვა საერთო დანიშნულების იდენტიფიკატორის დამუშავების პირობებს. საიდენტიფიკაციო კოდის რეგულაცია უნდა უზრუნველყოფდეს მოქალაქის მიერ თავისი უფლება-მოვალეობების საკუთარი სახელით განხორციელებას. უფლების რეალიზაციის, ვალდებულების შესრულების პირობა არ შეიძლება იყოს, სახელის გარდა, ციფრული იდენტიფიკატორის აღება-გამოყენება, რადგანაც „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ” კანონის 2.3 მუხლის თანახმად, რეგისტრაციის არსებობა თავისთავად არ შეიძლება იყოს სუბიექტის უფლების, საარჩევნო უფლების გარდა, შეზღუდვის საფუძველი. საიდენტიფიკაციო კოდის რეგულაციაში გასათვალისწინებელია სხვა ქვეყნების გამოცდილება. კერძო ცხოვრების დაცვის მიზნით ყურადღებას იპყრობს ისეთი პროცედურების რეგლამენტაცია, როგორიცაა: კერძო საწარმოებისათვის პერსონალური ნომრების გამოყენებით ფაილების შექმნის აკრძალვა (დანია); სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის დაწესება სოციალური უზრუნველყოფის ეროვნული საიდენტიფიკაციო ნომრის გახსნისათვის ან კანონსაწინააღმდეგო გამოყენებისათვის (აშშ); პერსონალური საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენების ამომწურავი ჩამონათვალი (ფინეთი); მონაცემთა დამთხვევის თითოეული შემთხვევის წინასწარი შეთანხმების, ასეთი შემთხვევების აკრძალვების ან შეზღუდვების შემოღების შესაძლებლობის გათვალისწინება (ბელგია); სამთავრობო დაწესებულებებისათვის მომსახურების გაწევაზე უარის თქმის აკრძალვა მოქალაქის მიერ პერსონალური მაიდენტიფიცირებელი ნომრის წარუდგენლობის შემთხვევაში; მონაცემთა დამთხვევის რეალიზებული პროგრამების შესახებ ინფორმაციის კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების უზრუნველყოფაზე სპეციალური რწმუნებულისათვის გადაგზავნა 130 და ასეთი მონაცემების გადამოწმება მონაცემთა სუბიექტის მოწვევით (კანადა). აღნიშნული საკითხის საკანონმდებლო მოწესრიგების გამოცდილება არსებობს აგრეთვე ბალტიისპირეთის ქვეყნებში. ასე, მაგ., ესტონეთის კანონმდებლობა ითვალისწინებს სახელმწიფოებრივი ან ადგილობრივი ორგანოს მონაცემთა ბაზების გაფართოების ან გაერთიანების შესაძლებლობას მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში და მხოლოდ მონაცემთა დაცვაზე ზედამხედველობის განმახორციელებელი ორგანოს თანხმობით. ლატვიის კანონმდებლობა პერსონალური საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენებას შესაძლებლად მიიჩნევს თუ: მიღებულია მონაცემთა სუბიექტის თანხმობა; კოდის დამუშავება საჭიროა მონაცემთა სუბიექტის შემდგომი ანონიმურობისათვის; მიღებულია მონაცემთა სახელმწიფო ინსპექციის წერილობითი ნებართვა პერსონალური ნომრის დამუშავებისათვის. „პერსონალური მონაცემების სამართლებრივი დაცვის შესახებ” ლიტვის კანონი იძლევა პერსონალური საიდენტიფიკაციო ნომრის დეფინიციას (პირთან დაკავშირებული ციფრთა უნიკალური თანმიმდევრობა, რომელიც დადგენილია მოსახლეობის რეესტრის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად), აღნიშნული კანონი ადგენს, რომ პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების დროს პირადი კოდის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ პირის თანხმობით ან: თუ ეს დასაშვებია კანონმდებლობით; სამეცნიერო ან სტატისტიკური კვლევების დროს; თუ მათი გამოყენება ხდება სახელმწიფო რეესტრში კანონით დადგენილ შემთხვევებში. უნდა ითქვას, რომ კანონმდებლობით გათვალისწინებული გარანტიები ზოგ შემთხვევაში ვერ უზრუნველყოფენ ნომრის უნივერსალიზაციის ტენდენციის დაძლევას 204. საკანონმდებლო გარანტიებთან ერთად მნიშვნელოვანია მონაცემთა დაცვის ორგანოს მიერ ქმედითი ზომების მიღება ვიწროსპეციალიზებული ნომრის მრავალმიზნობრივ ნომრად გადაქცევის ტენდენციის დასაძლევად, სახელმწიფო დაწესებულებების მიერ პირადი ნომრის ფართოდ გამოყენების მიდრეკილების აღსაკვეთად, პერსონალური მონაცემების შემცველი რეესტრების შექმნაზე კონტროლის გასაწევად (საფრანგეთი, ნორვეგია). არსებობს ქვეყნები, სადაც პირადი კოდები აკრძალულია ან არაკონსტიტუციურადაა ცნობილი. ასე, მაგ., პორტუგალიის პარლამენტმა 1973 წელს მიასე, მაგ., ბელგიაში პირადი საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენების საკითხი, კონფიდენციალობის დაცვის შესახებ სათათბირო კომიტეტთან კონსულტაციის შემდეგ, დედოფლის ბრძანებით უნდა განისაზღვროს. მიუხედავად ამისა, „ნაციონალური რეესტრის შესახებ” 1983 წლის კანონის საფუძველზე დანერგილი საიდენტიფიკაციო ნომერი გადაიქცა უნივერსალურ ნომრად, რამაც გამოიწვია ვიწროსპეციალიზებულ საიდენტიფიკაციო ნომრებზე უარის თქმა. 204 131 იღო კანონი, რომლითაც დაადგინა უნივერსალური პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის შემოღება 1975 წლიდან. ამასთანავე, ფაშისტური რეჟიმის დამხობის შემდეგ, 1976 წელს მიღებული კონსტიტუციის 35(2) მუხლით აიკრძალა პირის შესახებ ინფორმაციის შენახვის სისტემების გაერთიანება, ამავე მუხლის მე-5 პარაგრაფის თანახმად, დაუშვებელია მოქალაქეებისათვის ერთადერთი ეროვნული ნომრის მინიჭება.205 შუალედურ სახელმწიფოებს განეკუთვნებიან სახელმწიფოები, სადაც ზოგი პირადი კოდი გამოიყენება თავდაპირველი დანიშნულებისაგან განსხვავებული მიზნებით, მიუხედავად ამისა, დაწესებული შეზღუდვების შედეგად, ისინი ვერ იქცნენ უნივერსალურ კოდებად (საფრანგეთი, კანადა). არსებობს უნივერსალური პირადი კოდის არაკონსტიტუციურად ცნობის პრეცედენტები. პირად საიდენტიფიკაციო კოდთან დაკავშირებით არაერთი გადაწყვეტილება აქვს გამოტანილი უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს, რომელსაც განხილული აქვს ისეთი საკითხები, როგორიცაა: კანდიდატის მხარდამჭერი ჯგუფის წევრებისათვის პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის მითითების მოთხოვნის კონსტიტუციურობა, მეწარმე სუბიექტების რეგისტრაციის განცხადებაში საწარმოს მონაწილეთა და ხელმძღვანელთა პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის მითითების მოთხოვნის კონსტიტუციურობა. მოსახლეობის აღრიცხვის შესახებ 13.04.1991წ. გადაწყვეტილებაში უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ კონსტიტუციის შეუსაბამოდ მიიჩნია რაიმე შეზღუდვების გარეშე სახელმწიფო და არასახელმწიფოებრივი ორგანიზაციების გამოყენებაში მყოფი ერთი მრავალმიზნობრივი პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის ქონა. სასამართლომ მიუთითა, რომ პირის შესახებ ინფორმაციის დაცვაზე უფლება გაგებული უნდა იქნეს არა როგორც ტრადიციული დამცავი უფლება, არამედ როგორც უფლება ინფორმაციულ თვითგამორკვევაზე, ამ უფლებისათვის დამახასიათებელი აქტიური ასპექტის სათანადოდ გათვალისწინებით. უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უნივერსალური, მრავალდარგობრივი პირადი საიდენტიფიკაციო კოდი თავისი ბუნებით ეწინააღმდეგება ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლებას. სასამართლომ მიუთითა, რომ ნებისმიერი კანონი, რომელიც განსაზღვრავს შეზღუდული სარგებლობის პირადი კოდის შემოღებას, უნდა ითვალისწინებდეს ორგანიზაციული და საკონტროლო ხასიათის გარანტიებს, რომლებიც იძლევიან შესაძლებლობას, გამოირიცხოს კოდის გამოყენება კანონით განსაზღვრულისაგან სხვა მიზნებით. ნებისმიერ პირს ან ორგანიზაციას, „საზღვარგარეთის ქვეყნების კონსტიტუციები”, ნაწ. V., რედ. ვ. გონაშვილი, თბ., 2007 წ., გვ. 632-633. 205 132 რომელიც ითხოვს საიდენტიფიკაციო კოდის გახსნას, უნდა გააჩნდეს საამისოდ კანონით გათვალისწინებული საფუძველი. ასეთის არარსებობის შემთხვევაში, პირს უფლება აქვს უარი თქვას პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის გახსნაზე.206 აღსანიშნავია, რომ სხვადასხვა მონაცემთა ბაზებიდან პერსონალური მონაცემების მსხვილი ინფორმაციული რესურსების მონაცემთა ბანკებში გაერთიანებისადმი ნეგატიური დამოკიდებულება, რომელიც დამახასიათებელი იყო განვითარების საწყის ეტაპზე, სადღეისოდ უმეტესად დროის კანონზომიერად აღიქმება. აღნიშნულს განაპირობებს სხვადასხვა სახის ინფორმაციის დამუშავების დუბლირებისა და პარალელიზმის გამორიცხვის ეკონომიკური და ორგანიზაციული მიზანშეწონილობა, უახლესი საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენებით მონაცემთა გადაცემის გამარტივება. საბოლოოდ უნდა ითქვას, რომ საიდენტიფიკაციო ნომრის გამოყენება ამჟამად გარდაუვალი იმპერატივია. მისი გამოყენების შედეგად მონაცემთა დამთხვევის შესაძლებლობა წარმოადგენს ქსელებზე არა უარის თქმის, არამედ მათი გამოყენების ოპტიმალური სამართლებრივი რეგლამენტაციის აუცილებლობას. უნდა ითქვას, რომ დისკუსიები პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის შესახებ უნგრეთში ჯერ არ დასრულებულა. საკონსტიტუციო სასამართლოს ხსენებული გადაწყვეტილების აღსრულება არაერთგზის გადაიდო. პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის შესახებ გადაწყვეტილება არ გამოიყენება რიგი კანონების მიმართ, რომლებიც ითვალისწინებს საყოველთაო პირადი საიდენტიფიკაციო კოდის გამოყენებას. 1994 წელს უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ განიხილა პარლამენტის მიერ მიღებული რამდენიმე საკანონმდებლო აქტის კონსტიტუციურობა, რომლებიც პირის შესახებ ინფორმაციის გამოყენებას ეხებოდა. საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირადი საიდენტიფიკაციო კოდი არ უნდა მიეთითოს წვრილმან სამართალდარღვევათა შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილებებში, სამედიცინო დაზღვევის შესახებ მოწმობებში. 1994 წლის დეკემბერში უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ გამოიტანა გადაწყვეტილება თანამდებობის პირების ბიოგრაფიული კონტროლის და მათ შესახებ ინფორმაციის გამოყენების შეზღუდვის თაობაზე, აღნიშნულის შედეგად უნგრეთში ლუსტრაციის პროცესმა დაკარგა რეპრესიული ხასიათი. პერსონალური მონაცემების დაცვის საკითხში კონსტიტუციური კონტროლის ორგანოს აქტიურობა მნიშვნელოვანწილად არის განპირობებული უნგრეთის კონსტიტუციით, რომლის 59-ე მუხლის თანახმად: (1) უნგრეთის რესპუბლიკაში ყველას აქვს კარგი რეპუტაციის, მისი საცხოვრებლის ხელშეუხებლობის, პირადი საქმეებისა და პერსონალური მონაცემების საიდუმლოების უფლება. (2) პერსონალურ მონაცემთა შესახებ კანონის მისაღებად საჭიროა პარლამენტის დამსწრე წევრთა რაოდენობის 3/4. 206 133 დნმ-ის მონაცემები ინფორმაციული სივრცის მუდმივი ზრდის პირობებში პერსონალური მონაცემების დაცვის უფლება ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებად უნდა იქნეს აღიარებული. პირადი ცხოვრების დაცულობისათვის მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ მონაცემთა მოპოვების, არამედ აგრეთვე მათი შენახვის წესების დაცვას. მონაცემების შენახვის წესების დარღვევა თავისთავად იწვევს პირადი სფეროს დარღვევას, მიუხედავად იმისა, მოხდა თუ არა შემდგომში მონაცემის გამოყენება, ანუ იმისათვის, რომ პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლება დარღვეულად ჩაითვალოს არ არის სავალდებულო ტრიადის: „მოპოვება – შენახვაგამოყენება” ყველა ელემენტის დარღვევის არსებობა. უკვე აღინიშნა, რომ მონაცემთა დაცვაში განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს ბიომეტრიული პერსონალური მონაცემების დაგროვება და შენახვა. თავის მხრივ ბიომეტრიულ მონაცემებში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა გენეტიკურ მონაცემს, რომელიც არის მონაცემთა სუბიექტის უნიკალური და მუდმივი მონაცემი გენეტიკური მემკვიდრეობის ან/და დნმ-ის კოდის შესახებ, რომლითაც შესაძლებელია ამ პირის იდენტიფიცირება. ადამიანის დნმ-ი207 არის ადამიანის უნიკალური ბიოლოგიური პასპორტი, ის შეიცავს მნიშვნელოვან მოცულობით ინფორმაციას ადამიანის შესახებ, მათ შორის მისი ჯანმრთელობის, ნათესაური კავშირის შესახებ. ასე, მაგ., ევროსასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, დნმ-ის ტესტი არის ერთადერთი მეცნიერული მეთოდი ბავშვის მამობის სიზუსტის დასადგენად და მისი მტკიცებითი ძალა არსებითად გადაწონის ნებისმიერი სხვა სახის, მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებას წარმოდგენილს მხარეთა მიერ ინტიმური ურთიერთობის არსებობის ან არარსებობის უჯრედებში დნმ-ის ძირითად როლს შეადგენს ცოცხალი ორგანიზმების განვითარების და ფუნქციონირების გენეტიკური პროგრამის შენახვა, თაობიდან თაობაზე გადაცემა და რეალიზაცია. დნმ (დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა) გამოყოფილი იქნა უჯრედის ბირთვიდან, რის გამოც მიიღო ეს სახელწოდება (ბერძნულად „nucleus” ბირთვს ნიშნავს). დნმ-ი არის მოგრძო პოლიმერული მოლეკულა შემდგარი განმეორებადი ბლოკებისაგან – ნუკლეოტიდებისაგან. უმეტეს შემთხვევაში დნმ-ის მოლეკულა შედგება აზოტური ფუძეებით ერთმანეთზე ორიენტირებული ორჯაჭვიანი სპირალისებრი მოლეკულისაგან. დნმ შედგება ცალკეული უბნებისაგან-გენებისაგან. გენი არის მემკვიდრეობითობის ერთეული, იგი შეიცავს კოდირებულ ინფორმაციას ერთ ცილაში ან რიბონუკლეინის მჟავაში (რნმ) ამინომჟავების განლაგების თანმიმდევრობის შესახებ. გენების ნაკრებს ადამიანის დნმ-ში გენომი ეწოდება. დნმ-ის სტრუქტურის გახსნა (1953წ) წარმოადგენს ერთ-ერთ გადამწყვეტ მომენტს ბიოლოგიის განვითარებაში. ადამიანის გენომის აღმოჩენის ისტორია იწყება დნმ-ის აღმოჩენით. 207 134 დასამტკიცებლად.208 თითის ანაბეჭდისაგან განსხვავებით ის შეიცავს ადამიანის ყველაზე იდუმალ ბიოლოგიურ წვრილმანებს. აღნიშნული განაპირობებს იმას, რომ მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ინტერესის არარსებობის შემთხვევაში დნმ-ის ნიმუშების აღება და შენახვა ფასდება სუბიექტის კერძო ცხოვრების უფლების უხეშ დარღვევად. დნმ-ის უჯრედის ნიმუშები და პროფილებში არსებული ინფორმაციის გათვალისწინებით მათი შენახვა ბევრად უფრო მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს პირად ცხოვრებაზე, ვიდრე თითების ანაბეჭდის შენახვა. გენომური მონაცემები ძირითადში გამოიყენება დანაშაულის გახსნის და გამოძიების, უგზო-უკვლოდ დაკარგული პირების ძებნის, ნათესაური ურთიერთობების დადგენის209 მიზნით. დღეს სადისკუსიოა ე.წ. გენეტიკური, ანუ დნმ-პასპორტის შემოღება, რომელშიც იგულისხმება კონკრეტული პირების შესახებ გენეტიკური ინფორმაციის ბაზის შექმნა და შენახვა. გენეტიკურ პასპორტიზაციას ეძღვნება საერთაშორისო კონფერენციები, ამ საკითხზე იმართება ცხარე დისკუსიები. ერთი მხრივ, გენეტიკურ მონაცემთა ბაზა, სამედიცინო თვალსაზრისით, კოლოსალურ პერსპექტივებს სახავს, ადვილდება გენეტიკური დიაგნოსტირება, პაციენტისათვის კონკრეტული ეფექტური თერაპიული მეთოდებისა და სამკურნალო პრეპარატების შერჩევა, მრავალი დაავადების პროფილაქტიკა. ამასთანავე, გენეტიკური პასპორტის შედგენა მრავალ სოციალურ და ეთიკურ საკითხებს იხ. „კალაიჩევა რუსეთის წინააღმდეგ”, §34, ანალოგიურ დებულებას შეიცავს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებები საქმეზე „მიკულიჩი ხორვატიის წინააღმდეგ”, „Affaire Pascaud c France” და სხვ. 209 ნათესაური კავშირის დადგენას გენეტიკური ინფორმაციის საფუძველზე ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.10.12 წ. №18 ბრძანებით დამტკიცებული „სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის წესის” მე-19 მუხლი განსაზღვრავს ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შედეგად დაბადებული ბავშვის მშობლებად მიჩნევის და ბავშვის დაბადების რეგისტრაციის წესს. მამობის დადგენაში გენეტიკური ექსპერტიზის მნიშვნელობაზე, გენეტიკური ექსპერტიზის ჩატარებაზე უარის სამართლებრივ შედეგებზე იხ. სუს 07.05.10 წ. №ას-41-40-2010 გადაწყვეტილება. სკ-ის 1190-ე მუხლში 09.12.11წ. განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად, ბავშვის მამობის დადგენის საკითხის განხილვისას ძირითად მტკიცებულებად ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევების შედეგები იქნა აღიარებული. აღნიშნულმა ცვლილებამ მნიშვნელოვნად გაამარტივა ბავშვის მამობის დადგენასთან დაკავშირებული დავების განხილვა, ქორწინების გარეშე დაბადებული ბავშვის უფლებების დაცვა, შესაბამისობაში მოიყვანა საქართველოს კანონმდებლობა საერთაშორისო სტანდარტებთან (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 11.12.2012წ. გადაწყვეტილება მ. ო. და გ. ო. საქართველოს წინააღმდეგ (M. O. and G. O. v. Georgia)). 208 135 ბადებს, მაგ., სამსახურში მიღების ან დაზღვევის შემთხვევაში ამ მონაცემთა ბაზით სარგებლობის დასაშვებობის, გენეტიკური პასპორტის კონფიდენციალობის დაცვის საკითხებს. გენეტიკური პასპორტის შემოღება დიდი საფრთხის შემცველია. მაგ., აშშ-ს ყოფილი პრეზიდენტი (1981-89წწ.) რ. რეიგანი 93 წლის ასაკში ალცჰაიმერის დაავადების შედეგად გარდაიცვალა. ალცჰაიმერის სინდრომი არის უკურნებელი გენეტიკური დაავადება, რომელიც თავის ტვინის დეგრადაციას, კერძოდ, მეხსიერების დაქვეითებას, მეტყველების დარღვევას, ფსიქოზს იწვევს. რ. რეიგანისთვის გენეტიკური ტესტირებით რომ გამოევლინათ ალცჰაიმერის დაავადებისადმი წინასწარი განწყობა (რისკი), ცხადია ამ ფაქტს გამოიყენებდნენ საარჩევნო მარათონში მონაწილე კანდიდატები.210 ევროპის საბჭოს წევრ-სახელმწიფოთა მინისტრთა კაბინეტის №87(15) რეკომენდაცია სამართალდამცავი მიზნებით შენახული პირადი მონაცემების მიმართ, იძლევა მათი ამოღების წინადადებას იმ შემთხვევაში, თუ არ არსებობს საჭიროება, რომლისთვისაც მონაცემები შეიკრიბა. პირად მონაცემთა ამოღების საფუძველი შეიძლება იყოს საქმის გამოძიების დასრულება, სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა, რეაბილიტაცია, სასჯელის მოხდა, ამნისტია, გარკვეული ასაკის მიღწევა, მონაცემთა კატეგორიები. ამჟამად მაღალი საიმედოობით დანაშაულის გახსნაში გამოირჩევა დნმ-ის ანალიზი, რომლისთვისაც იყენებენ დანაშაულის ადგილიდან მოპოვებულ ბიოლოგიურ მასალას (სისხლის წვეთი, თმა, სპერმა, რბილი ქსოვილის ნაწილები, ნერწყვი და სხვ.), მასალიდან გამოყოფენ დნმ-ს, რომელსაც ფერმენტით მცირე ფრაგმენტებად ხლეჩენ, მათ ასინთეზებენ და გელ-ელექტროფორეზის მეშვეობით აჯგუფებენ. გელზე დნმ-ის ფრაგმენტები ზოლებს წარმოშობს, ხოლო ზოლის სისქე და გრძივად ურთიერთგანლაგება გარკვეულ პროფილს ქმნის.211 დანაშაულის ჩადენის ადგილიდან აღებული მასალის – დნმ-ის პროფილის და ეჭვმიტანილის დნმ-ის პროფილის დამთხვევის შემთხვევაში ხდება დამნაშავის ამოცნობა. სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას დნმ-ის ანალიზის გამოყენებას ეხება ევროსაბჭოს 10.02.1992წ. №R(92)1 რეკომენდაცია, რომელიც დასაშვებად თვლის დნმ-ის ანალიზის შენახვის გაგრძელებას, თუ პირი სასამართლოს მიერ დამნაშავედ იქნება ცნობილი სხვა პირთა სიცოცხლის, ხელშეუხებლობის და უშიშროების წინააღმდეგ მძიმე დანაშაულის ჩადენაში. ასეთ პირობებში ეროვნული კანონმდებლობა უნდა ითვალისწინებდეს მისი შენახვის მკაცრად განსაზღვრულ ვადებს. ნიმუშების და სხვა ქსოვილების შედარებით ხანგრძლი210 211 ა. შათირიშვილი „გენეტიკა და საზოგადოება” თბ., 2013 წ., გვ.133. ა. შათირიშვილი. დას. ნაშრ., გვ.139-140. 136 ვი დროის განმავლობაში შენახვა შესაძლებელია იმ პირის თხოვნის საფუძველზე, რომლებსაც ისინი მიეკუთვნებიან, აგრეთვე მაშინ, როდესაც კონკრეტული ადამიანისადმი ნიმუშის კუთვნილების დადგენა შეუძლებელია, მაგ., დანაშაულის ადგილზე მისი აღმოჩენის შემთხვევაში. რეკომენდაცია უშვებს ეროვნული კანონმდებლობით დნმ-ის ნიმუშების, მისი ანალიზის შედეგების შენახვას მკაცრად განსაზღვრულ ვადებში. სიცოცხლის, ფიზიკური ხელშეუხებლობის და უსაფრთხოების წინააღმდეგ დანაშაულის ჩადენის გამო პირის მსჯავრდების შემთხვევაში შესაძლებელია დნმ-ის შენახვა, თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც, რეკომენდაციის თანახმად, შენახვის ვადები ეროვნული კანონმდებლობით უნდა განისაზღვროს. სახელმწიფო უშიშროების უზრუნველყოფის მიზნებში შენახვა დასაშვებია იმ შემთხვევაშიც, როდესაც ადამიანს, რომლისგანაც მოხდა მათი მიღება, არ წარდგენია დანაშაულის ჩადენაში ბრალდება, მის მიმართ არ ყოფილა გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი. ევროპის საბჭოს წევრთა უმეტეს სახელმწიფოებში სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ფარგლებში დაშვებულია იძულებითი დაქტილოსკოპირება და ქსოვილის ნიმუშების აღება. ევროპის საბჭოს სულ ცოტა 20 წევრ სახელმწიფოში მოქმედებს კანონები, რომლებიც ითვალისწინებს დნმ-ის შესახებ ინფორმაციის აღებას და მონაცემთა ბაზაში ან სხვა ფორმებში მათ შენახვას. საერთო წესის თანახმად მსჯავრდებულთა დნმ-ის პროფილების შენახვა დაშვებულია გამამტყუნებელი განაჩენის212, ან „დნმ-ის ანალიზის შესახებ” ჰოლანდიის კანონი მსჯავრდებულ პირთა მიმართ ითვალისწინებს გენომური პროფილის აღებას, ქვეყნის დნმ ბაზაში შეყვანას და დამუშავებას დანაშაულის თავიდან აცილების, გახსნის, გამოძიებისა და სასამართლო განხილვის მიზნით. გენომური პროფილის და უჯრედოვანი მასალის შენახვის ხანგრძლივობა მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეზეა დამოკიდებული. ნიმუშის აღებისთვის პირს მისჯილი უნდა ჰქონდეს პატიმრობა არანაკლებ 4 წლის ვადით. საქმეში „ვან დერ ველდენი ნიდერლანდების წინააღმდეგ” (Van der Velden v. Netherlands) განმცხადებელს, რომელსაც ძარცვისა და ავტომანქანის გატაცების რამდენიმე შემთხვევის ჩადენის გამო თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა, გენოტიპირების მიზნით ციხეში აუღეს უჯრედოვანი მასალა. განმცხადებელი უშედეგოდ აცხადებდა უარს მისი გენომური პროფილის განსაზღვარზე და ქვეყნის მონაცემთა ბაზაში შეტანაზე. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 07.12.06 წ. გადაწყვეტილებით მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ უჯრედოვანი მასალის წარდგენის ვალდებულება, პროკურორის ბრძანება ასეთი მასალის აღების შესახებ, 2005 წელს ძალაში შესული კანონის საფუძველზე განმცხადებლის გენომური პროფილის შედგენა და შენახვა, არ წარმოადგენდა სასჯელს ევროკონვენციის მე-7 მუხლის მნიშვნელობით. სასჯელი არ არსებობს აგრეთვე კონვენციის მე-8 მუხლის თვალსაზრისითაც. პირის ღრუდან აღებული ნაცხის მეშვეობით გენომური პროფილის შედგენა და შენახვა ემსახურებოდა დანაშაულის თავიდან აცილებასა და სხვა პირთა უფლებების დაცვის კანონიერ მიზნებს მიუხედავად იმისა, რომ განმცხადებლის მიერ ჩადენილ დანაშუალებებთან დაკავშირებით გამოძიებისა და სასამართლო განხილვის პროცესში დნმ-ი არ გამოუყენებიათ. ევროსასამართლომ მიუთითა, რომ გარკ212 137 მსჯავრდებულის გარდაცვალების შემდეგ შეზღუდული დროის განმავლობაში. ხელშემკვრელ სახელმწიფოთა უმრავლეს შემთხვევაში, რომლებშიც ფუნქციონირებენ დნმ-ის მონაცემთა ბაზები, ამოღებული ან განადგურებული უნდა იქნეს ნიმუშები და მათგან ნაწარმოები პროფილები გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის ან ბრალდების მოხსნისთანავე.213 გაერთიანებული სამეფო იყო ევროპის საბჭოს ერთადერთი წევრი – სახელმწიფო, რომელშიც დაშვებული იყო ბრალდებულთა დნმ-ის სისტემური ან უვადო შენახვა. სხვა ქვეყნებთან შედარებით გაერთიანებულ სამეფოში მონაცემთა ყველაზე მოცულობითი ბაზა იყო, სადაც დაახლოებით 4 მლნ. პროფილი ინახებოდა. ადამიანის უფლებების ევროპულმა სასამართლომ 04.12.08წ. გადაწყვეტილებაში საქმეზე „S. და მარპერი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (S. and Marper v. the United Kingdom) დაასკვნა, რომ ხელისუფლების უფლებამოსილება იმ პირების თითების ანაბეჭდების, დნმ-ის უჯრედების ნიმუშების და პროფილების უვადო შენახვაში, რომლებიც ეჭვმიტანილები იყვნენ, მაგრამ არ იქნენ ცნობილნი დანაშაულის ჩადენაში ბრალეულებად, არღვევს სამართლიან თანაფარდობას ურთიერთდაპირისპირებულ საჯარო და კერძო ინტერესებს შორის, იწვევს ადამიანის სოციალური სტიგმატიზაციის საშიშროებას, გამოწვეულს დანაშაულის ჩამდენი პირის და უდანაშაულოს მონაცემების მიმართ ერთნაირი მოპყრობით. ასეთი მასალის შენახვა შეფასდა პირად ცხოვრებაში სახელმწიფოს არათანაზომიერ ჩარევად. ევროსასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ამ მონაცემების მიმართ, ისევე როგორც სატელეფონო მოსმენის, ფარული თვალთვალის, მონაცემთა ვეული სიმძიმის დანაშაულის ჩამდენი მსჯავრდებულის დნმ-ის ანალიზის ჩატარების ვალდებულებების დაკისრება არ არის დაუსაბუთებელი. სასამართლო უკანასკნელი წლების სამართალდამცავ პრაქტიკაში დნმ-ის მონაცემების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, აგრეთვე იმ სიკეთის გათვალისწინებით, რომელიც შესაძლოა თავად განმცხადებელმაც მიიღოს ქვეყნის მონაცემებში მისი გენომური პროფილის შეტანით (ეჭვმიტანილთა სიიდან მისი სწრაფი ამორიცხვა), ამ ზომის მიღება მიიჩნია „აუცილებლად დემოკრატიულ საზოგადოებაში”. დნმ-ის ანალიზის მიზნის გათვალისწინებით, რომელიც ხორციელდება კანონის საფუძველზე მსჯავრდებულთა განსაკუთრებული კატეგორიის პირთა მიმართ, სასამართლომ არ გაიზიარა განმცხადებლის მოსაზრება მიღებული ზომის დისკრიმინაციული ხასიათის შესახებ (კონვენციის მე-14 მუხ.). 213 „სახელმწიფო გენომური რეგისტრაციის შესახებ” 03.12.08 წ. რფ-ის კანონის თანახმად, მძიმე და განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ჩადენისათვის, სქესობრივი ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ დანაშაულის ჩამდენი პირები ექვემდებარებიან სავალდებულო რეგისტრაციას. ასეთი პირების გენომური ინფორმაციის შენახვა ხდება მათ გარდაცვალებამდე, ხოლო მათი გარდაცვალების ინფორმაციის არ არსებობის შემთხვევაში – იმ თარიღამდე, როდესაც მათ შეუსრულდებოდათ 100 წელი. ინფორმაცია იმ დაუდგენელი პირების შესახებ, რომელთა ბიოლოგიური მასალა ამოღებულ იქნა საგამოძიებო მოქმედების წარმოების დროს, ინახება მისი მიღებიდან 70 წლის განმავლობაში. 138 ფარული შეკრების საქმეში შენახვის ცხადი და ამომწურავი წესების შემოღების საჭიროებაზე, აგრეთვე შენახვის ხანგრძლივობის, შესაბამისი ინფორმაციის გამოყენების, მესამე პირებისათვის მისი ხელმისაწვდომობის, ინფორმაციის ხელშეუხებლობისა და კონფიდენციალობის214 ზომების და მისი განადგურეგეო-ს 16.10.03 წ. რეზოლუციით მიღებული საერთაშორისო დეკლარაცია „ადამიანის გენეტიკური მონაცემების შესახებ”აღიარებს გენეტიკური მონაცემების კონფიდენციალობას. ასეთი მონაცემები არ უნდა იყოს ხელმისაწვდომი მესამე პირებისთვის, კერძოდ, დამსაქმებლის, სადაზღვევო კომპანიის, სასწავლო დაწესებულებისა და ოჯახის წევრებისათვის, მნიშვნელოვანი, საზოგადოებრივ ინტერესებთან დაკავშირებული შემთხვევების გარდა. სამეცნიერო მიზნებით შეგროვებული გენეტიკური მონაცემები, როგორც წესი, არ უნდა იყოს დაკავშირებული პირთან, რომლის იდენტიფიკაცია არის შესაძლებელი. ეჭვმიტანილისგან მიღებული ადამიანის გენეტიკური მონაცემები, ადამიანის პროთეომიური მონაცემები და ბიოლოგიური ნიმუშები უნდა განადგურდეს მათი აუცილებლობის გასვლისთანავე, თუ სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთი მონაცემები სასამართლო – სამედიცინო ან სამოქალაქო სამართალწარმოების მიზნით უნდა იქნეს წარდგენილი მხოლოდ ამ მიზნებისთვის საჭირო პერიოდში. გეო-ს განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის საკითხებზე გენერალურ კონფერენციაზე 11.11.97 წ. მიღებული „ადამიანის გენომის და ადამიანის უფლებების შესახებ” საყოველთაო დეკლარაციის თანახმად, კაცობრიობის გენეტიკური მრავალფეროვნების აღიარება არ უნდა იძლეოდეს რაიმე ისეთი სოციოლოგიური ან პოლიტიკური ხასიათის განმარტების საფუძველს, რომელიც ეჭვქვეშ დააყენებდა ადამიანის ღირსებას და განუყოფელ უფლებებს. თვითეულ ადამიანს, მისი გენეტიკური მახასიათებლებისაგან დამოუკიდებლად, აქვს პირადი ღირსებებისა და უფლებების პატივისცემის უფლება. არ დაიშვება დისკრიმინაცია გენეტიკური მახასიათებლების მიხედვით, კონფიდენციალობის შეზღუდვების დაწესება შესაძლებელია კანონის შესაბამისად, საერთაშორისო სამართლის ფარგლებში მხოლოდ განსაკუთრებული მიზეზების გამო. გამოკვლევებს ამ სფეროში არა აქვს უპირატესობა ადამიანის, ცალკეული პირის ან ადამიანთა ჯგუფის უფლებების პატივისცემის მიმართ. არ დაიშვება ადამიანის ღირსების საწინააღმდეგო პრაქტიკა, ისეთი როგორიცაა ადამიანის რეპროდუქციული კლონირება. ასეთი პრაქტიკის გამოსავლენად და საჭირო ზომების მისაღებად სახელმწიფოებს და კომპეტენტურ საერთაშორისო ორგანოებს წარედგინათ თანამშრომლობის წინადადება. ადამიანის კლონირების აკრძალვას ეძღვნება ბიომედიცინაში ადამიანის უფლებათა და ადამიანის ღირსების შესახებ ევროპის საბჭოს 1996 წ. კონვენციის 12.01.1998 წ. დამატებითი ოქმი. უნდა ითქვას, რომ რეპროდუქციული კლონირება, გარდა ურთულესი ზნეობრივი, ფსიქოლოგიური, რელიგიური პრობლემებისა, აყენებს პირის იდენტიფიკაციასთან, კლონის უფლებებთან დაკავშირებულ ურთულეს სამართლებრივ პრობლემებს. „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის 142-ე მუხლის თანახმად, ადამიანის კლონირება გენური ინჟინერიის მეთოდების გამოყენებით აკრძალულია. გენერალური ასამბლეის 08.03.05 წ. №59/280 რეზოლუციით მიღებული გეო-ს დეკლარაციით ადამიანის კლონირების შესახებ, გენერალურმა ასამბლეამ მიმართა წევრ-სახელმწიფოებს მოწოდებით, აკრძალონ ადამიანის კლონირების, აგრეთვე გენური ინჟინერიის ის ფორმები, რომლებიც შეუთავსებელია ადამიანის ღირსებასთან და სიცოცხლესთან (დისკუსიების მსვლელობისას განიხილებოდა დეკლარაციის რამდენიმე ვარიანტი. რიგი ქვეყანა სვამდა საკითხს თერაპიული კლონირების სახელმწიფოთა მიხედულებაზე დატოვების 214 139 ბის მინიმალური მოთხოვნების შემოღებაზე, რაც თავის მხრივ ხელისუფლების თვითნებობისგან დაცვის საკმარის გარანტიებს ქმნის. დნმ-ის უჯრედის და პროფილების შენახვის ადამიანის ინტერესებთან მჭიდრო, მგრძნობიარე კავშირი განპირობებულია არა მხოლოდ იმ უნიკალური პირადი მოცულობითი ინფორმაციით, რომელსაც ის ადამიანის და მისი ნათესავების შესახებ შეიცავს, არამედ აგრეთვე მისი მომავალში გამოყენების შესაძლებლობის გაფართოებით, რომელიც გენეტიკის და ინფორმაციული ტექნოლოგიების განვითარების მაღალი ტემპების გამო, ევროსასამართლოს აზრით, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, ვინაიდან მომავალში არ არის გამორიცხული პირადი ცხოვრების ხელყოფა სხვანაირად ან იმ ფორმით, რომლის ზუსტი განჭვრეტა დღეს შეუძლებელია. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე ის გარემოება, რომ დნმ-ი შეიცავს ინფორმაციას არა მხოლოდ კონკრეტული ადამიანის, არამედ მისი ნათესავების შესახებ. მისი მეშვეობით შესაძლებელია გენეტიკური კავშირის დადგენა სუბიექტებს შორის, პირის ეროვნული კუთვნილების დადგენა, რომელიც, ევროსასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, განსაკუთრებულ კონფიდენციალურ ინფორმაციას წარმოადგენს. გენეტიკური ინდივიდუალობის გაშიფვრამ შესაძლოა გამოიწვიოს ადამიანის „ბიოლოგიური დისკრიმინაცია”215, მაგ., დაავადებისადმი გენეტიკური განწყობის შესახებ მიღებული ინფორმაციის მიხედვით სადაზღვევო კომპანიების მიერ ადამიანის ჯანმრთელობის დაზღვევაზე უარის თქმა216. ამდენად, დნმ-ის შესახებ ინფორმაციის შენახვა ძალზედ მგრძნობიარეა, შენახვა მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში, ხოლო მისი გამოკვლევა მკაცრი კონტროლის ქვეშ უნდა იყოს დაშვებული. ამ დასკვნას არ ცვლის ის გარემოება, რომ ინფორმაციის გაგება საჭიროებს სპეციალური ტექნიკის გამოყენებას, მისი ინტერპრეტაცია შეზღუდულ პირთა წრეს შეუძლია. საბოლოოდ უნდა ითქვას, რომ მონაცემთა შეგროვება და შენახვა ძალზე სათუთი საკითხია და, ამდენად, საჭიროა მათი ბოროტად გამოყენების რისკისაგან დაცვის მაღალი დონის უზრუნველყოფა. შესახებ, ხოლო ზოგი სახელმწიფო, იმის გათვალისწინებით, რომ თერაპიულო კლონირება შესაძლებელია გადაიზარდოს რეპროდუქციულ კლონირებაში, მხარს უჭერდა კლონირების ყველა ფორმის აკრძალვას). 215 გენეტიკური მემკვიდრეობის მიხედვით პირის ნებისმიერი ფორმით დისკრიმინაცია იკრძალება „ადამიანის უფლებებისა და ბიომედიცინის შესახებ” 04.04.1997წ. კონვენციის (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 27.09.2000წ. №507-Iს დადგენილებით) მე-11 მუხლით. 216 გენეტიკური მემკვიდრეობის გამო პირის დისკრიმინაციის აკრძალვის, დაავადებისადმი გენეტიკური მიდრეკილების ტესტირების, გენის მოდიფიცირების დასაშვებობის საკითხებს ითვალისწინებს „პაციენტის უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის 22, 31–33 მუხლები. 140 ნაგულისხმევი თანხმობა ზემოთ უკვე აღინიშნა, რომ მონაცემთა დამუშავების ერთ-ერთი წინაპირობაა მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის არსებობა. ამასთანავე, მონაცემთა დამუშავებაზე სუბიექტის თანხმობის არსებობასთან დაკავშირებული დავის წარმოშობის შემთხვევაში სუბიექტის თანხმობის ფაქტის არსებობის მტკიცების ტვირთი მონაცემთა დამმუშავებელს ეკისრება. უნდა აღინიშნოს, რომ არსებობს სამართალურთიერთობების საკმაოდ ფართო არეალი, რომელშიც სუბიექტის თანხმობა არის ნომინალური პირობა. რიგ შემთხვევებში, როდესაც სუბიექტი ინიციატივას იჩენს და თავის პერსონალურ მონაცემებს ოპერატორს წარუდგენს შრომითი მოწყობის, ხელშეკრულების დადების, პასპორტის მიღების, პენსიის დანიშვნის და სხვ. შემთხვევებში, თანხმობის მიღება პერსონალური მონაცემების დამუშავებაზე კონკლიუდენტურად ივარაუდება, ადგილი აქვს ჩუმ, ნაგულისხმევ თანხმობას217. ასეთ ვითარებას უდავოდ აქვს ადგილი აგრეთვე პირის მიერ სასამართლოში სარჩელის აღძვრის შემთხვევაში. საერთოდ, პირის თანხმობის პრეზუმფცია პერსონალური მონაცემების გამოყენებაზე იგულისხმება ნებისმიერი სახელმწიფო ორგანოს მიერ მისი კუთვნილი უფლებამოსილების შესრულებისას. ხშირად ამგვარი ინფორმაციის მიწოდება თავად ინდივიდის ინტერესებშია, ან კონკრეტული სოციალური სტატუსის ანდა მომსახურების მიღების აუცილებელი პირობაა. ადამიანი სოციალური არსებაა, იგი მუდმივად იმყოფება ურთიერთობებში სხვა ადამიანებთან, ორგანიზაციებთან, ხელისუფლების ორგანოებთან. გარკვეულ ვითარებებში ის თავად განსაზღვრავს შესატყობინებელ, გასავრცელებელ მონაცემებს, ხოლო ზოგჯერ (უმეტესად სახელმწიფო ორგანოებთან ურთიერთობებში) ის იძულებულია შეატყობინოს თავისი მონაცემები იმისათვის, რომ შეასრულოს იურიდიულად მნიშვნელოვანი მოქმედებები, მოახდინოს თავისი უფლება-ვალდებულებების რეალიზაცია. საჯარო დაწესებულება უფლებამოსილია შეაგროვოს ის პირადი მონაცემები, რომლებიც აუცილებელია მის წინაშე მდგარი ამოცანების განსახორციელებლად. აღნიშნულის შესაბამისად დამმუშავებლის მიერ მისთვის კანონმდებლობით დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად საჭირო მონაცემთა დამუშავება არის მონაცემთა დამუშავების დასაშვებობის ერთ-ერთი საფუძველი (28.12.2011წ. კანონის მე-5 მუხლის „გ” ქვეპუნქტი). მონაცემთა დაცვის სამართალი მთლიანად გამომდინარეობს პოსტულატიდან, რომ ყოველ დაწესებულებას იმ მასშტაბის და ნაგულისხმევი თანხმობის მარეგულირებელ დებულებებს შეიცავს მაგ., „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „პ” ქვეპუნქტი, 36-ე მუხლი. 217 141 სახეობის ინფორმაცია უნდა ჰქონდეს, რომელიც აუცილებელია მისი ფუნქციონირებისათვის, მეწარმეებს კი ის ინფორმაცია, რომელიც საჭიროა მათი კანონიერი ინტერესების განხორციელებისათვის (მაგ., ხელშეკრულების კონტრაჰენტზე ინფორმაციის მოძიება). დარჩენილი ინფორმაციული ინტერესის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია იმ პირის თანხმობაზე, რომელსაც ის ეხება.218 ამასთანავე, განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მონაცემთა მიზნობრივი დანიშნულების პრინციპს. მონაცემების სხვა მიზნებისათვის გამოყენება დასაშვებად უნდა იქნეს მიჩნეული კანონით გათვალისწინებულ, ასევე პირის თანხმობის შემთხვევაში, ან, როდესაც აშკარაა მონაცემების პირის ინტერესებში გამოყენების საჭიროება, ასევე იმ ვითარებაში, როდესაც სახეზეა სუბსიდარული აქცესორული უფლებამოსილება მონაცემთა დამუშავებაზე.219 ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია მისცეს წარმოების მონაწილეებს წარმოების მასალების გაცნობის შესაძლებლობა, ვინაიდან წარმოების მასალების ცოდნა არის უფლების რეალიზაციის და კანონიერი ინტერესების დაცვის სავალდებულო პირობა. ადმინისტრაციული ორგანო არ არის ვალდებული გასცეს წარმოების მასალების გაცნობის ნებართვა იმ შემთხვევაში, თუ ეს ხელს შეუშლის მისი ამოცანების ჯეროვან შესრულებას, ან, თუ მასალა საიდუმლო ინფორმაციას განეკუთვნება. წარმოების მონაწილეს აქვს უფლება მოითხოვოს ადმინისტრაციული ორგანოსგან მისი საიდუმლოების, მათ შორის პირადი ცხოვრების, აგრეთვე საწარმოო და კომერციული საიდუმლოების გაუვრცელებლობა.220 სზაკ-ი ითვალისწინებს განმცხადებლის, როგორც სპეციალური სტატუსის მქონე პირის, ინტერესების დაცვის განსაკუთრებულ გარანტიებს, სხვა დაინტერესებულ პირებთან შედარებით. მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, თუ ადმინისტრაციული წარმოების მასალებში არსებულ გარემოებებზე დაყრდნობით ადმინისტრაციულ ორგანოს გადაწყვეტილი აქვს განმცხადებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, იგი ვალდებულია მისცეს განმცხადებელს შესაძლებლობა წარადგინოს საკუთარი მოსაზრება ამ გარემოებასთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციული ორგანოს ეს ვალდებულება არსებობს ორ შემთხვევაში: როდესაც უარი ეფუძნება ინფორმაციას განმცხადებლის შესახებ და როდესაც ადმინისტრაციული ორგანოს ხელთ არსებული ინფორმაცია განსხვავდება განმცხადებლის მიერ H.P. Bull „Informationelle Selbstbestimmung – Vision oder Illusion?”, „Datenschutz im Spannungsverhältnis von Freiheit und Sicherheit”, 2 aktualisierte Auflage, Mohr Siebeck, s.85. 219 W. Durner „Zur Einführung: Datenschutzrecht”, „Juristische Schulung. Zeitschrift für Studium und Referendariat”. 2006 №3, 216-217. 220 Verwaltungsverfahrensgesetz, art. 29,30. 218 142 წარდგენილი ინფორმაციისაგან (სზაკ-ის 101.1 მუხ.). ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღებამდე, განმცხადებელს მისცეს შესაძლებლობა გამოთქვას თავისი მოსაზრება. ასეთი უფლება ენიჭება არა წარმოების ყველა წევრს, არამედ განმცხადებელს, რაც იმით არის განპირობებული, რომ სწორედ განმცხადებლის მიერ არის ინიცირებული ადმინისტრაციული წარმოება და მისაღები გადაწყვეტილება სახელდობრ მასზე ახდენს უშუალო და პირდაპირ გავლენას.221 სასამართლო ხელისუფლების გამჭვირვალობა და პერსონალური მონაცემების დაცვა სასამართლო ხელისუფლების ტრანსპარენტულობაზე საუბრისას მხედველობაში უნდა ვიქონიოთ, რომ სასამართლო ხელისუფლების გამჭირვალობა ისეთი ხარისხის ვერ იქნება, როგორიცაა აღმასრულებელი ან საკანონმდებლო ხელისუფლების შემთხვევაში. სასამართლო დაწესებულებებში საჯაროობის მომეტებული ხარისხი გამოწვეულია საჯარო დაწესებულების საქმიანობის კანონიერებისადმი საზოგადოების პატივსადები მოჭარბებული ინტერესით, რომელსაც კანონმდებელი მართებულად ანიჭებს პრიორიტეტს კერძო პირთა მაიდენტიფიცირებელი მონაცემის გაუცემლობის ინტერესთან შედარებით. სასამართლოსთვის მიმართვა, სასამართლო პროცედურის ბუნებიდან გამომდინარე, იმთავითვე ნიშნავს პირის თანხმობას პერსონალური მონაცემების ხელმისაწვდომობაზე. ასე, მაგ., გადასახადის გადამხდელის მიერ სარჩელის აღძვრა საგადასახადო ორგანოს წინააღმდეგ იმავდროულად ნიშნავს მოსარჩელის მიერ ნების გამოხატვას, რომ ინფორმაცია მისი ფინანსური მდგომარეობის შესახებ ღია სასამართლო პროცესზე განიხილება და შესაძლოა ცნობილი გახდეს მესამე პირებისათვის. მართლმსაჯულების განხორციელება თავისთავად გულისხმობს სავალდებულო წესით პერსონალური მონაცემების, მათ შორის განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალური მონაცემების, წარდგენას და მათ დამუშავებას (ისევე როგორც საფოსტო მომსახურების, სამხედრო აღრიცხვაზე აყვანის და სხვა შემთხვევაში). ამ დროს მოქმედებს მხარის (ფიზიკური პირის) თანხმობის პრეზუმფცია სასამართლო ორგანოების მიერ უფლებამოსილების განხორციელებისას მისი პერსონალური მონაცემების 221




21.11.2012წ., №ბს-558-548(კ-12) განჩინება. sus 143 გამოყენებაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო მოკლებული იქნებოდა შესაძლებლობას განეხორციელებინა რაიმე იურიდიულად მნიშვნელოვანი მოქმედება. სასამართლოს გამჭვირვალობა, მისი საქმიანობის საჯაროობა მრავალ ასპექტს შეიცავს (მედიის მიერ პროცესების გაშუქება, სასამართლო დარბაზში მესამე პირების დასწრება, სასამართლოს მეგობრის (Amicus Curae) წერილობითი მოსაზრების წარდგენა, საქმის მასალებისა და სასამართლო აქტების ხელმისაწვდომობა და სხვ.). მათ შორის უმნიშვნელოვანესია სასამართლო პროცესის საჯაროობა და სასამართლო აქტების ხელმისაწვდომობა. პროცესუალური კანონმდებლობით საჯაროობა მართლმსაჯულების დემოკრატიული პროცესუალური ფორმის ერთ-ერთი აუცილებელი კომპონენტია, მართლმსაჯულებაში კანონიერების და პროცესის მონაწილეთა უფლებების რეალიზაციის, მოსამართლეთა დამოუკიდებლობის, მტკიცებულებათა ობიექტური, სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევის, საქმეზე კანონიერი და სამართლიანი გადაწყვეტილების გამოტანის მნიშვნელოვანი პროცესუალური გარანტიაა, მართლმსაჯულების სათანადოდ განხორციელებაზე სოციალური კონტროლის, აღმზრდელობითი ზემოქმედების ქმედითი საშუალებაა. გფრის საკონსტიტუციო სასამართლომ 24.01.01წ. გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ სასამართლო პროცესები იმართება საჯაროდ, მაგრამ არა საჯაროობისათვის, ზეპირ განხილვათა საჯაროობამ ხელი უნდა შეუწყოს სასამართლოწარმოების სამართლიანობის უზრუნველყოფას. სასამართლოში მიმდინარე მოვლენების შესახებ ინფორმაცია არის ზედამხედველობის წინაპირობა აღნიშნული მიზნის განხორციელების ფარგლებში.222 სასამართლოში საქმის ღია განხილვა კონსტიტუციური პრინციპის რანგშია აყვანილი (კონსტიტუციის 85.1 მუხ.) და მისი დარღვევა სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის (სსკ-ის 394-ე მუხ. „დ” ქვეპუნქტი). ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენცია (მე6 მუხ.) საქმის საქვეყნოდ განხილვის უფლებასთან ერთად ითვალისწინებს სასამართლო განხილვის ან მისი ნაწილის დახურვის შესაძლებლობათა ფართო ჩამონათვალს (მე-6 მუხლის თანახმად, მთელ სასამართლო პროცესზე ან მის ნაწილზე პრესა და საზოგადოება შეიძლება არ იქნეს დაშვებული დემოკრატიულ საზოგადოებაში მორალის, საზოგადოებრივი წესრიგის ან ეროვნული უშიშროების ინტერესებისათვის, აგრეთვე, როდესაც ამას მოითხოვს არასრულწლოვანის ინტერესები ან მხარეთა პირადი ცხოვრების დაცვა, ანდა, „გერმანიის ფედერალური საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები”, შემდგენელი იურგენ შვაბე, გვ. 118-119. 222 144 რამდენადაც, სასამართლოს აზრით ეს მკაცრად აუცილებელია, განსაკუთრებული გარემოებების არსებობის გამო, ვინაიდან საქვეყნოობა დააზარალებდა მართლმსაჯულების ინტერესს). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-9 მუხლის თანახმად, ყველა საქმე განიხილება ღია სხდომაზე, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება სახელმწიფო საიდუმლოების დაცვის ინტერესებს. დახურულ სხომაზე საქმის განხილვა დასაშვებია აგრეთვე კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევაში, მხარის მოტივირებული შუამდგომლობის საფუძველზე.223 ამდენად, პირად საიდუმლოებას მიკუთვნებული საკითხი შესაძლოა განხილულ იქნეს დახურულ სხდომაზე მხარის მოტივირებული შუამდგომლობის საფუძველზე.224 დახურულ სხდომაზე განიხილება აგრეთვე საჯარო ინფორმაციის გასაიდუმლოების კანონიერების შემოწმების საკითხი (სასკ-ის 201 მუხ.)225. დახურულ სასამართლო სხდომაზე განიხილება არანებაყოფლობითი ფსიქიატრიული დახმარების მიზნით პირის სტაციონარში მოთავსებისა (სასკ-ის 2118.2 მუხ.) და არასრულწლოვანის სკოლა-პანსიონში გაგზავნასთან (სასკ-ის 2137.2 მუხ.) დაკავშირებული საქმეები. მხარის (არასრულწლოვანის შემთხვევაში – მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს) შუამდგომლობის ან სასამართლოს ინიციატივით, დახურულ სასამართლო სხდომაზე განიხილება ოჯახში ძალადობის ფაქტზე განცხადება (სასკ-ის 2113.51 მუხ.). შვილად აყვანის საქმის დახურულ სასამართლო სხდომაზე განხილვის ვალდებულებას ადგენს „შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის შესახებ” კანონი (21-ე მუხ.), მშვილებლისა და გასაშვილებელი ბავშვის (თუ იგი 10 წლის ან 10 წელზე მეტისაა) მოთხოვნით სასამართლო სხდომა შეიძლება იყოს ღია, ხოლო ინფორმაცია საჯარო. სსკ-ის 350.3 მუხლის შესაბამისად, შვილად აყვანის საქმეს სასამართლო, განმცხადებლის თხოვნით ან თავისი ინიციატივით, განიხილავს დახურულ სასამართლო სასამართლო სხდომის საჯაროობას ეხება აგრეთვე სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-10, 1821, 317-ე მუხლები, „საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის მე-6, მე-13, მე-131 მუხლები. 224 საქმის დახურულ სხდომაზე განხილვის შესახებ სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება. დახურულ სხდომაზე საქმის განხილვაში მონაწილეობენ მხარეები და მათი წარმომადგენლები, ხოლო აუცილებლობის შემთხვევაში – მოწმეები, სპეციალისტები, ექსპერტები და თარჯიმნები (სსკ-ის მე-9 მუხ.). 225 ამ შემთხვევაში სასკ-ის 201 მუხლის თანახმად, დახურულ სხდომაზე მხარეები სხდომას არ ესწრებიან, საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში არ მიეთითება ის მონაცემები, რომელიც გამოიწვევს გასაიდუმლოებული ინფორმაციის გამჟღავნებას. ერთგვარი კოლიზია შეინიშნება სასკ-ის 201 მუხლსა და სზაკ-ის 48-ე მუხლს შორის. უკანასკნელის მიხედვით, საჯარო ინფორმაციის გასაიდულოების კანონიერების დახურულ სხდომაზე განხილვა მიიჩნევა სასამართლოს უფლებად და არა ვალდებულებად. 223 145 სხდომაზე. გადაწყვეტილება შვილად აყვანის შესახებ განმცხადებლის თხოვნით საჯაროდ არ გამოცხადდება (სსკ-ის 351-ე მუხ.). საიდუმლოების დაცვა ილუზორული იქნებოდა, თუ საიდუმლოების შემცველი გადაწყვეტილება სასამართლოს გადაწყვეტილების ტექსტის გაცნობით გახდებოდა ცნობილი. ევროპის საბჭოს მინისტრთა კაბინეტის (2002)2 რეკომენდაციაზე226 დაყრდნობით ყალიბდება მოსაზრება სასამართლო გადაწყვეტილებაში იმ ნაწილის ამოშლის შესახებ, რომელიც არ ექვემდებარება გამჟღავნებას. საკითხის ასეთი გადაჭრა, საიდუმლო ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან აცილების მიზნით, საჭიროებს გადაწყვეტილების საჯაროდ გამოცხადებასა და გადაწყვეტილების ასლის გაცემის პროცედურის საკანონმდებლო წესით გამიჯვნას. გადაწყვეტილების ასლის გაცემა ასეთ შემთხვევაში უნდა მოხდეს გონივრულ ფარგლებში გამოცალკევების ფორმით (დახურული ინფორმაციის ამოშლით)227. შესაძლებლად არის აგრეთვე მიჩნეული გადაწყვეტილების მოტივაციაში საიდუმლო დოკუმენტაციაში არსებული ინფორმაციის ასახვაზე უარის თქმა,228 თუმცა უკანასკნელი არ პასუხობს გადაწყვეტილების მოტივირებული ტექსტის შედგენის იმპერატიულ მოთხოვნას. სასამართლოში საქმის ღია განხილვა – სასამართლო პროცესს აქცევს ინფორმაციის წყაროდ. პროცესის მსვლელობისას არა მხოლოდ მხარეები, არამედ პროცესის მონაწილეები – მესამე პირები, მოწმეები, ექსპერტები, აგრეთვე სასამართლო პროცესზე დამსწრე პირები იქცევიან ინფორმაციის მატარებლად. სასამართლოს სხდომები ხელმისაწვდომია ყველასათვის, მაგრამ სასამართლოს საჯაროობა არის დარბაზის საჯაროობა. ინფორმაციაზე უფლების რეალიზაციის ასპექტში საჯაროობის პრინციპი არ შემოიფარგლება მხოლოდ საჯარო სასამართლოს სხდომების ჩატარებით და მოიცავს ყველას შესაძლებლობას გაეცნოს სასამართლოს გადაწყვეტილებას229. სამართლიანი სასამართ„ოფიციალურ დოკუმენტებზე ხელმისაწვდომობის შესახებ” ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის №Rec(2002)2 რეკომენდაცია მიღებულია სახელმწიფო წევრების მინისტრთა კაბინეტის მიერ 21.02.02წ., 784-ე სხდომაზე. 227 მ. კოპალეიშვილი „ინფორმაციის თავისუფლება და სასამართლოს გამჭვირვალობა”, ჟურნ. „მართლმსაჯულება და კანონი”, 2007 წ., №1 (13), გვ. 24. 228 სწორედ ასეთი მიდგომა არის გამოვლენილი სასკ-ის 201 მუხლში. 229 ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 14.04.09წ. გადაწყვეტილებაში „ტარშაშაგ ა სზაბადშაგიოგოკერტი უნგრეთის წინააღმდეგ” (Tàrsasàg a Szabadsàgjogokért v. Hungary) სასამართლომ დარღვეულად მიიჩნია ასოციაციის უფლება ინფორმაციის გავრცელებაზე იმით, რომ უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ უარი უთხრა ასოციაციას პარლამენტის წევრის საკონსტიტუციო სარჩელის გაცნობაზე. ასოციაციამ სარჩელი აღძრა საერთო სასამართლოში, რომლითაც მოითხოვა სარჩელის გაცნობა, თუნდაც მასში შეტანილი პირადი ინფორმაციის ამოღების შემდეგ. ასოციაციის მოთხოვნა უნგრეთის საერთო 226 146 ლოს განხილვის გარანტიის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი არის საქვეყნოობა, რომელიც იცავს პროცესის მონაწილეებს საჯარო კონტროლისაგან თავისუფალი „საიდუმლო მართლმსაჯულებისაგან” და განამტკიცებს საზოგადოების ნდობას სასამრთლოსადმი. საქვეყნოობა ერთის მხრივ გაიგება როგორც ზეპირი სასამრთლო განხილვის მოთხოვნა და მეორეს მხრივ როგორც საბოლოო სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების მოთხოვნა. სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიცავს პირადი ხასიათის მონაცემებს: მისამართს, ცნობას ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ, პირადი ცხოვრების ფაქტებს და გარემოებებს და ა.შ.. გამჭვირვალობის ხარისხი არ არის თანაბარი სამოქალაქო, სისხლის სამართლის და ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეებში. სისხლის სამართლებრივ და ადმინისტრაციული სამართალწარმოების შემთხვევაში, სადაც მხასასამართლოს არც ერთი ინსტანციის მიერ არ დაკმაყოფილდა. ზემდგომი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ ინფორმაცია, რომელთან დაშვებასაც განმცხადებელი ითხოვდა, პირადი ხასიათის იყო, რადგან შეიცავდა მოსარჩელე პარლამენტარის ისეთ პირად დეტალებს და მოსაზრებებს, რაც მისი პიროვნების შესახებ დასკვნების გაკეთების შესაძლებლობას იძლეოდა. სასამართლომ მიუთითა, რომ თავისთავად პარლამენტარის მიერ სარჩელის აღძვრა საკონსტიტუციო სასამართლოში არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საჯაროობაზე თანხმობად, ვინაიდან საკონსტიტუციო სასამართლომ დახურულ კარს მიღმა განიხილა იგი. გადაწყვეტილება, მართალია, საჯაროდ იქნა გამოცხადებული, მაგრამ ის არ შეიცავდა მოსარჩელის შესახებ პირად ინფორმაციას. პირადი მონაცემების დაცვა ხორციელდება დაინტერესებული პირების გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო საზოგადოებრივი ხასიათის მონაცემები შეიძლება შეიზღუდოს მათში არსებული ინფორმაციის გამო, რომლის გამომჟღავნებას დიდი მნიშვნელობა აქვს პირადი მონაცემების დაცულობისათვის. საჯარო ინფორმაციის სტატუსის გამო საკონსტიტუციო საჩივრის და, მაშასადამე, პირადი მონაცემების საყოველთაო ხელმისაწვდომობა მოქალაქეებისათვის იქცევა ასეთი წარმოების აღძვრის შეზღუდვად. ეს მოსაზრებები ევროსასამართლომ არ გაიზიარა და თავის გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ დაუშვებელია კანონისმიერი თვითნებური შეზღუდვების შემოღება, რომლებმაც შეიძლება მიიღოს ირიბი ცენზურის სახე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ პარლამენტის წევრის მიერ სარჩელის შეტანა წარმოადგენდა საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს, შესაბამისად, განმცხადებელი ჩართული იყო საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხზე ინფორმაციის ლეგიტიმურ შეგროვებაში. ადმინისტრაციული დაბრკოლებების შექმნის გზით ხელისუფლება ჩაერია ამ პროცესის მოსამზადებელ ფაზაში. საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ინფორმაციის მონოპოლიზება ცენზურის გარკვეულ ფორმას გაუტოლდა, ხაზი გაესვა იმ გარემოებას, რომ განმცხადებლის მიზანი იყო საკონსტიტუციო სარჩელიდან მიღებული ინფორმაციის საზოგადოებისათვის მიწოდება და ამრიგად კანონმდებლობის შესახებ საჯარო დებატებისთვის ხელის შეწყობა. აღინიშნა, რომ განმცხადებლის მიერ მოთხოვნილი ინფორმაცია აშკარა იყო და არ არსებობდა ინფორმაციის შეგროვების საჭიროება, ამასთანავე განმცხადებელმა მოითხოვა ინფორმაცია სარჩელზე მოსარჩელის პირადი მონაცემების გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში ევროსასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე არსებითად ეხება უფრო ინფორმაციის მონოპოლიზაციას ვიდრე უარს ოფიციალური დოკუმენტების ხელმისაწვდომობის ზოგად უფლებაზე. 147 რედ საჯარო ორგანო წარმოდგება, საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობა აშკარაა, თუმცა ამ შემთხვევაშიც ერთი მხარე ყოველთვის კერძო პირია და შესაბამისად დაცული უნდა იქნეს მისი ინტერესებიც230. სზაკ-ის 42-ე მუხლის „ზ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოს მასალები იმ საქმეებზე, რომელშიც საჯარო დაწესებულება მხარეს წარმოადგენს, საყოველთაოდ ხელმისაწვდომია. ხსენებული ნორმა უარყოფს სასამართლო პროცესის საჯაროობის, როგორც მხოლოდ სასამართლოს წარმოების საჯაროობის, პრინციპის ვიწრო გაგებას და ამკვიდრებს ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეების, სხვა კატეგორიის საქმეებისაგან განსხვავებით, გამჭვირვალობის უფრო ფართო მასშტაბს. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული ნორმის მოქმედება არ ვრცელდება დახურულ სასამართლო სხდომაზე განხილულ საქმეებზე, ასეთ შემთხვევაში მასალების გაცნობა შესაძლებელია მხოლოდ პროცესის მონაწილე მხარეებისათვის. რაც შეეხება შემაჯამებელ პროცესუალურ დოკუმენტს – სასამართლო გადაწყვეტილებას, ის ღია ინფორმაციას წარმოადგენს. აღნიშნული განპირობებულია არა მხოლოდ მხარის ინტერესით, იცოდეს გამოტანილი გადაწყვეტილების საფუძვლები, არამედ აგრეთვე საზოგადოების ინტერესით, იცოდეს მისი სახელით გამოტანილი გადაწყვეტილების შინაარსი, მოტივაცია. საქართველოს კონსტიტუციის 85-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო გადაწყვეტილება ცხადდება საქვეყნოდ. ანალოგიურ დებულებას შეიცავს „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის შესახებ” ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლი. სასამართლო წარმოების პროცესში სასამართლო აქტის შედგენა, გამოქვეყნება, მხარეებისათვის დოკუმენტის ასლების გადაცემა ხდება პერსონალური მონაცემების მითითებით. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის 3.3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება სასამართლოში საქმისწარმოების მიზნებისათვის მონაცემთა დამუშავებაზე. ამასთანავე, საქმის წარმოების დასრულების შემდეგ სხვა პირებისათვის სასამართლო აქტის გაცნობა ექცევა არა სასამართლო, არამედ ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, რის გამოც გაცნობა უნდა მოხდეს დეპერსონალიზებული დოკუმენტის გადაცემით. იმის გათვალისწინებით, რომ ყოველი მოქალაქე უფლებამოსილია კანონით დადგენილი წესით გაეცნოს სახელმწიფო დაწესებულებაში მასზე არსებულ ოფიციალურ დოკუმენტებს (საქართველოს კონსტიტუციის 41.1 მუხ.), დავას არ იწვევს, რომ მხარეს სასამართლო აქტის ასლი ჩაბარდება პერსონალური მონაცემების მითითებით. საქმეზე გამოტანილი გადაწყვეტილების მხარეთა მითითების გარეშე გამოქვეყნება ლოგიკურად მ. კავთუაშვილი „სისხლის სამართლის მართლმსაჯულება და მედია”, ჟურნ. „მართლმსაჯულება და კანონი”, 2015წ. №1, გვ. 145. 230 148 მოითხოვს სზაკ-ის 42-ე მუხლის „ზ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მოთხოვნების, კერძოდ, საქმის მასალების პირების პერსონალური მონაცემების შემცველი ინფორმაციის გარეშე ყველასათვის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას, რისი პრაქტიკულად შესრულება ძნელად წარმოსადგენია. ამასთანავე, ხსენებული ნორმა არ შეესაბამება საარქივო საქმიანობის მარეგულირებელ კანონმდებლობას.231 ამდენად, ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ სზაკ-ის III თავის მოთხოვნები ვრცელდება სასამართლო ორგანოებზე. სასამართლო ხელისუფლებამ, როგორც საჯარო ხელისუფლების ნაწილმა, უნდა დაიცვას კონსტიტუციის 41-ე მუხლისა და ინფორმაციის თავისუფლების მოთხოვნები საჯარო ინფორმაციის გაცემასთან დაკავშირებით, გასცეს ზუსტი ინფორმაცია კონსტიტუციით გათვალისწინებული შეზღუდვის ფარგლებში (კონსტიტუციის 24.4 მუხ.). სზაკ-ის 36-ე მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებულია დაადგინოს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფისათვის პასუხისმგებელი პირი, რომელიც არ არის სავალდებულო წესით იყოს მოსამართლე. ასეთი პასუხისმგებელი პირის მიერ გაცემული აქტი/ქმედება ადმინისტრაციული წესით შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოს თავმჯდომარესთან ან სარჩელით პირველი ინსტანციის სასამართლოში. სასამართლოს განხილვაში მყოფ საქმეებზე მოთხოვნილი ინფორმაციის გაცემაზე უფლებამოსილი პირი არის საქმის განმხილველი მოსამართლე, რომლის მიერ მიღებული საპროცესო აქტი საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეიძლება გასაჩივრდეს.232 საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 02.08.2010წ. №1/91 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საერთო სასამართლოებში დასრულებულ საქმეთა შენახვის წესის”, თანახმად, I კატეგორიას მიკუთვნებული დოკუმენტისათვის (სასამართლოს გადაწყვეტილება, განაჩენი, განჩინება, დადგენილება, მორიგების აქტი, ექსპერტიზის ცნობა, ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების, ანდერძისა და ნახაზის დედნები, ცნობა სააღსრულებო ფურცლის გაცემის თაობაზე) დადგენილია საქმის განმხილველ სასამართლოში საქმის დასრულებიდან შენახვის 5 წელი, 70 წელი – დეპარტამენტის არქივში, რის შემდეგ დოკუმენტაცია გადაეცემა სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის უახლესი ისტორიის ცენტრალურ არქივს. დეპარტამენტის არქივში დაცულ საქმეთა ან საქმეში არსებულ დოკუმენტაციათა გამოთხოვა ან მათი ასლების გაცემა დასაშვებია მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევებში, უფლებამოსილი პირის წერილობითი მიმართვის საფუძველზე. „ეროვნული საარქივო ფონდის და ეროვნული არქივის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მიხედვით მოქალაქეთა პერსონალური მონაცემების შემცველ დოკუმენტებთან დაშვება, აგრეთვე სხვა პირთა დაშვება სისხლის სამართლის პროცესის მასალებთან – მათი შექმნიდან 75 წლის განმავლობაში შეზღუდულია, თუ ეროვნულ არქივსა და იმ პირებს შორის შეთანხმებით, რომელთაც უშუალოდ ეხებათ ეს მასალები, უფრო მცირე ვადა არ არის დადგენილი. 232 მ.კოპალეიშვილი „ინფორმაციის თავისუფლება და სასამართლოს გამჭვირვალობა”, ჟურნ. „მართლმსაჯულება და კანონი”, 2007წ. №1(13), გვ. 24-25. 231 149 სასამართლო სხდომები არის საჯარო. ეს იმას ნიშნავს, რომ ინფორმაცია საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომია ღია სასამართლო სხდომის მეშვეობით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, დისკუსიურია საკითხი იმის შესახებ, თუ რატომ უნდა იყოს ღია სასამართლო სხდომაზე საქმის განხილვის შედეგად მიღებულ გადაწყვეტილების გამოქვეყნებულ ტექსტში პირის საიდენტიფიკაციო მონაცემები დახურული. იმ მოსაზრებას, რომ სასამართლო პროცესზე დასწრება გარკვეული ობიექტური გარემოებით, კერძოდ, სასამართლო დარბაზის ფართის ფარგლებით არის შეზღუდული და მაშასადამე არ არის ყველასათვის ხელმისაწვდომი, უპირისპირდება მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სავსებით შესაძლებელია არც იმ პირთა რაოდენობა აღმოჩნდეს ბევრი, ვინც დაინტერესებული იქნება სასამართლოს ამა თუ იმ გადაწყვეტილების გაცნობით. მნიშვნელობა აქვს არა დამსწრეთა რაოდენობას (მით უფრო, რომ დაშვებულია სასამართლო პროცესის ტრანსლაცია, ვიდეოჩაწერა233), არამედ იმას, რომ ღია სასამართლო სხდომის შედეგად საზოგადოებისათვის ცნობილი ხდება ინფორმაცია. თუ სასამართლო დარბაზში გამოცხადებული პერსონალური ინფორმაცია არ ექცევა პირადი მონაცემების დაცვის სფეროში, ხოლო ბიულეტენში, ავტომატიზებულ სისტემაში გამოქვეყნებული სასამართლო აქტის ტექსტი საჭიროებს ასეთ დაცვას, გამოდის, რომ ერთი და იგივე ინფორმაციის ღიაობის ან ხელმიუწვდომობის ხარისხი დამოკიდებულია მხოლოდ იმაზე, თუ სად და როგორ არის ის გამოქვეყნებული. საჯაროობის ფართო გაგების პრინციპის მომხრენი თვლიან, რომ პირადი მონაცემების მიმართ უნდა მოქმედებდეს ერთჯერადი გავრცელების პრინციპი. ინფორმაცია, რომელმაც დაკარგა კონფიდენციალობა, გამოყვანილია პირადი მონაცემების რეგულირების სფეროდან. მოქალაქის ინფორმაციული ავტონომია არ უნდა არღვევდეს სხვა პირთა უფლებას, მათ შორის ინფორმაციის მიღების თავისუფლებას და სიტყვის თავისუფლებას. სასამართლო სხდომის საჯაროობასა და პერსონალური საიდუმლოების დაცვის აუცილებლობას შორის ერთგვარი კოლიზიის დაძლევისათვის საჭიროდ მიგვაჩნია ინფომაციის განუყოფლობისა და საიდუმლოების კატეგორიის შინაარსში მეტი სიცხადის შეტანა. 233 „საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის 131 მუხ. 150 ინფორმაციის თვისებები და საიდუმლოება მახასიათებელი თვისებების გამო ინფორმაცია უნიკალური ობიექტია, შესაბამისად, მის შესახებ წარმოქმნილ ურთიერთობებს უნიკალური ხასიათი აქვს. შესაძლებელია ინფორმაციის მატერიალური საწყისის შემადგენელი ნიშნების, სიმბოლოების განადგურება, მაგრამ ინფორმაცია, როგორც იდეალური ნიშანი, არ ნადგურდება. ინფორმაციის ეს თვისება ხაზს უსვამს ინფორმაციის ორმაგ საწყისს – შინაარსს და ფორმას, რომლებსაც ძალუძთ ცალ-ცალკე არსებობა. შესაბამისად, შეუძლებელია ინფორმაციის დავიწყების მოთხოვნა, არ არსებობს გავრცელებული ინფორმაციის კვლავ კონფიდენციალურად ქცევის შესაძლებლობა.234 ამდენად, საიდუმლოების მფლობელის მიერ ერთხელ გასაჯაროებული ინფორმაცია – უკვე არ წარმოადგენს საიდუმლოებას. სწორედ ამის გამო საიდუმლოების დაცვაში აქცენტი პრევენციულ დაცვაზე კეთდება: საიდუმლოების დამცავ თითოეულ ნორმას მიზნის მიღწევისათვის პრევენციული ზეგავლენა უნდა ჰქონდეს235. აღნიშნულის შესაბამისად, მონაცემთა დაცვის შესახებ სხვა ქვეყნების კანონმდებლობის მსგავსად (ჰოლანდია, საფრანგეთი, პოლონეთი და სხვ.) საქართველოს კანონი არ ითვალისწინებს ისეთი პერსონალური მონაცემის (მათ შორის განსაკუთრებული პერსონალური მონაცემების) გავრცელების აკრძალვას, რომელიც სუბიექტმა საჯარო გახადა (მე-5 მუხ. „ვ” ქვეპუნქტი). ნებისმიერი საიდუმლოება არის ინფორმაცია მისი მფლობელისათვის, მაგრამ მესამე პირების მიმართ საიდუმლოება ენტროპიის, არცოდნის, გაურკვევლობის სახით ავლენს თავს. ამასში ვლინდება საიდუმლოების ფენომენის ორაღნიშნულის შესაბამისად, სხვა დემოკრატიული ქვეყნების კანონმდებლობის მსგავსად, „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ” 13.02.2015წ. საქართველოს კანონის 42.5 მუხლი ადგენს, რომ სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ისეთი ინფორმაციის გამოქვეყნება, რომელიც ადრე უკვე გამოქვეყნებული იყო, არ არის დასჯადი (ამგვარი დათქმის რფ შესაბამის კანონში არ არსებობა გახდა „რუსეთში შპიონომანიის შესახებ” ევროსაბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის 19.04.2007წ. რეზოლუციის მიღების ერთ-ერთი საფუძველი). ინფორმაციის ერთიანობის გამო მოქმედი კანონმდებლობით (სზაკ-ის 31-ე მუხ.) კომერციული საიდუმლოება ღიად უნდა გამოცხადდეს, თუ მას აღარ გააჩნია ის ღირებულება, რის გამოც ასეთად იქნა მიჩნეული. 235 აღნიშნულის მიუხედავად ინფორმაციის შენახვის საკითხი უფრო ხშირად კონფიდენციალური ინფორმაციის გაჟონვის რეალური ინციდენტის შემდეგ წამოიჭრება ხოლმე. ამ შემთხვევაში ორგანიზაცია არ არის მოქცეული „სტანდარტებში” და ინფორმაციული სისტემის დაცვას ახდენს საკუთარი წარმოდგენებით და არსებული საშუალებებით. სტანდარტი მოიცავს ინსტრუქტაჟებს და ტრეინინგებს, ასევე შრომით შეთანხმებას, თანამდებობრივ ინსტრუქციებს და ინფორმაციული სისტემების გამოყენების რეგლამენტს (ო. შონია, ნ. თოფურია „კონფიდენციალური ინფორმაციის კომპლექსური დაცვა ორგანიზაციაში”, 2013, „ტექნიკური უნივერსიტეტი”, გვ. 8). 234 151 მაგი, პოლარული, ამბივალენტური ხასიათი. ზოგადი წესის თანახმად, უფლება საიდუმლოებაზე მოქმედებს მანამ, სანამ დაცულია ინფორმაციაზე ფაქტიური მონოპოლია, აგრეთვე სახეზეა მისი დაცვის კანონით გათვალისწინებული პირობები. ნებისმიერ იურიდიულ და ფიზიკურ პირს აქვს უფლება მოითხოვოს ნებისმიერი სახის საჯარო ინფორმაცია. ის გარემოება, რომ ინფორმაცია საიდუმლოა და საჯარო დაწესებულებას მისი გასაჯაროება კანონით ეკრძალება, არ გამორიცხავს დაინტერესებული მოქალაქის უფლებას მოითხოვოს აღნიშნული ინფორმაცია. ამ შემთხვევაში უკვე საჯარო დაწესებულებას ეკისრება ვალდებულება, რომ შეზღუდოს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა, თუ მოთხოვნა ეხება ოფიციალურ დოკუმენტებს, რომლებიც შეიცავენ პირად, სახელმწიფო ან კომერციულ საიდუმლოებას.236 ინფორმაციის პოლარული, უკიდურესად ურთიერთსაწინააღმდეგო მდგომარეობა, ერთი მხრივ, ინფორმაციის საიდუმლოება და მეორე მხრივ საჯაროობა, – მკვეთრად ავლენს ინფორმაციის ტრანსფორმირების მიმართულებას, როგორც წესი, საიდუმლოებიდან საჯაროობისაკენ და არა პირიქით. ინფორმაციის გასაჯაროვების, გამოქვეყნების შედეგად ის ღია ინფორმაციად იქცევა. საერთო წესის მიხედვით, ასეთი ინფორმაციის მიმართ ვერ დგინდება შემდგომში საიდუმლოების ან კონფიდენციალობის რეჟიმი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ჩამოყალიბებული პრაქტიკის მიხედვით, კონფიდენციალური ინფორმაციის გახმაურების და, მაშასადამე, კონფიდენციალობის დაკარგვის შემთხვევაში, მისი შემდგომი დაცვა არ მიიჩნევა „აუცილებლად დემოკრატიულ საზოგადოებაში”, ვინაიდან ზიანი, რომელიც ინფორმაციის გამჟღავნებას შეეძლო გამოეწვია, უკვე დამდგარია237. საერთო წესის თანახინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, ს.ჯორბენაძე, „ინფორმაციის თავისუფლება – გზამკვლევი”. პირველი გამოცემა. 2012 წ. გვ.43 237 judgment of 09 february 1995. ევროსასამართლოს ამ გადაწყვეტილებით უშიშროების სამსახურის მიერ ასოციაციის საჟურნალო გამოცემის დაყადაღება და გავრცელებიდან ამოღება გაუმართლებლად იქნა მიჩნეული. ვინაიდან ჟურნალი უკვე დაბეჭდილი და გავრცელებული იყო, მისი როგორც საიდუმლოების დაცვა აზრს კარგავდა, რის გამოც სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა აღარ იყო გამართლებული. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში საქმეზე „ობსერვერი” და „გარდიანი” გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (Observer and Guardian v. the United Kingdom) ანალოგიური მიდგომა გამოვლინდა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ბრიტანეთის უშიშროების სამსახურის ყოფილი ოფიცრის ჰ. რაიტის მემუარების წიგნის გამოქვეყნების აკრძალვა აზრს იყო მოკლებული და ვეღარ განიხილებოდა როგორც „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში”, ვინაიდან ინფორმაციის დიდი ნაწილი გავრცელდა ტელეხედვის საშუალებებით, საგაზეთო პუბლიკაციებით, წიგნი გამოიცა აშშ-ში, გავრცელდა ინგლისშიც და ხელმისაწვდომი იყო ყველასთვის. ევროსასამართლოს 21.01.99წ. გადაწყვეტილებაში საქმეზე 236 152 მად, საიდუმლოების სფეროსთვის განკუთვნილი არ უნდა გახდეს ცნობილი (გახმაურდეს).238 ამასთანავე, საყოველთაო ცნობადობას მეტად პირობითი ხასიათი აქვს საიდუმლოების სფეროსთან კავშირში. რიგი ავტორის აზრით საიდუმლოს მატარებლის რაოდენობას არ ენიჭება გადამწყვეტი მნიშვნელობა, რის დასტურად ხშირად უთითებენ დივიზიის სამხედრო კოდს, რომელიც ცნობილია დივიზიის პირადი შემადგენლობისათვის. როგორც წესი, საიდუმლოს მატარებელთა რიცხვი შედარებით მცირეა და ხშირად მხოლოდ თვითონ საიდუმლოების სუბიექტმა, როგორც საიდუმლოს ერთადერთმა მატარებელმა, იცის საიდუმლოება. საბოლოოდ შეიძლება ითქვას, რომ ფაქტის შესახებ ინფორმაცია ინარჩუნებს საიდუმლოებას, თუ ის რჩება საიდუმლო (დახურული) იმ პირთა წრისათვის, რომლის წინაშეც, საიდუმლოების მფლობელის ნების მიხედვით, ის უნდა დარჩეს ფარული239. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგიერთი სახის საიდუმლოებისათვის არ აქვს მნიშვნელობა ინფორმაციის მესაკუთრის მიერ ინფორმაციის კონფიდენციალობის უზრუნველსაყოფად ზომების მიღების ფაქტს. ასე, მაგ., კანონმდებლობით დაცული ზოგიერთი საიდუმლოება (საფოსტო, სატელეფონო, პირადი, საოჯახო) არ გულისხმობს მის დასაცავად ინფორმაციის მესაკუთრის მიერ რაიმე ზომების მიღებას, საკმარისია მესამე პირებისათვის შეტყობინებისაგან მისი თავის შეკავება. უკანასკნელთა მხრიდან ასეთი ინფორმაციის ხელყოფა, ცხადია, არ გამორიცხავს მის უკანონობას. საიდუმლოების დასაცავად ზომების მიუღებლობა არ ნიშნავს მისი გავრცელების შესაძლებლობას240. ფრესოზი (Fressoz) და რუარი (Roir) საფრანგეთის წინააღმდეგ დაუშვებლად იქნა მიჩნეული საგადასახადო დეკლარაციაში არსებული ფინანსური ინფორმაციის გავრცელებისათვის გაზეთის ჟურნალისტის და რედაქტორის დაჯარიმება იმის გამო, რომ გავრცელებული ინფორმაციის მოძიება შესაძლებელი იყო სხვა წყაროებიდან. სასამართლომ მიუთითა, რომ ერთ კომუნაში მაცხოვრებელ გადამხდელებს აქვთ გადასახადის გადამხდელთა სიის გაცნობის შესაძლებლობა, რომელშიც მითითებულია შემოსავლის ოდენობა, გადასახადის თანხა, რომელსაც პირი იხდის. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა ინფორმაციის კონფიდენციალობის დაცვის საჭიროება (§53, §54). 238 აღნიშნულის შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსი საგადასახადო საიდუმლოების მიმართ (39.5 მუხლი) ადგენს, რომ გადასახადის გადამხდელის მიერ თავის საგადასახადო ინფორმაციის საჯაროდ, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში გამოქვეყნება ან/და გავრცელება ჩაითვლება ამ გადასახადის გადამხდელის ნებართვად აღნიშნული საგადასახადო ინფორმაციის ფარგლებში საგადასახადო ორგანოს მიერ მესამე პირისთვის ინფორმაციის გადაცემაზე. 239 აღნიშნულთან დაკავშირებით იხ. R.W. von Meiss, Die persönliche Geheimsphäre und deren Schutz im prozessualen Verfahren, Diesenhofen, Verlag Rüegger, 1975, S.41. 240 ადამიანის უფლებათა დაცვის სასამართლოს 28.09.2000წ. გადაწყვეტილებაში საქმეზე „მესინა იტალიის წინააღმდეგ” (Case of Messina v. Italy; №25498/94) მთავრობის მოსაზრება, რომ განმცხადებელი გადასცემდა ციხის ადმინისტრაციას გასაგზავნად განკუთვნილ 153 კანონმდებლობა შეიცავს სახელმწიფო, პირადი, კომერციული, პროფესიული საიდუმლოების ცნებებს, მაგრამ არ არსებობს თავად საიდუმლოების დეფინიცია. სზაკ-ი შეიცავს არა საიდუმლოების, არამედ საიდუმლო ინფორმაციის დეფინიციას (მე-2 მუხ. „ნ” ქვეპუნქტი), რომელიც შემოიფარგლება იმაზე მითითებით, რომ ეს არის საჯარო დაწესებულებაში დაცული, აგრეთვე საჯარო დაწესებულების ან მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებით მიღებული, დამუშავებული, შექმნილი ან გაგზავნილი ინფორმაცია. უნდა აღინიშნოს, რომ საიდუმლოების ბუნებასთან კავშირში განსხვავებული მიდგომები არსებობს. ზოგი თვლის, რომ საიმდუმლოების შინაარსს მხოლოდ ფაქტები შეადგენს, ნაწილი კი საფუძვლიანად თვლის, რომ საიდუმლოების არსი შეიცავს არა მხოლოდ ფაქტებს, არამედ ადამიანების მიმართებას ამ ფაქტების მიმართ, საიდუმლოების შინაარსს შეადგენს ცოდნა ფაქტების შესახებ, საიდუმლოების სფეროს არსი მუდამ ძევს ცოდნაში ან არცოდნაში, მაშასადამე, საიდუმლოების შინაარსი მუდამ არამატერიალური სიკეთეა. საიდუმლოება არის გარე აღქმისაგან ან გაგებისაგან დაფარული ობიექტური სინამდვილის სფერო, ერთი მხრივ, ეს არის ყოველივე ის, რაც მოცემულ მომენტში არ არის გაცნობიერებული ადამიანის ინტელექტით, ხოლო მეორე მხრივ – საიდუმლოება არის ერთგვარად უკვე ცნობილი, მაგრამ გარკვეული მიზნით სხვებისაგან დაფარული.241 ჩვენ საიდუმლოების სწორედ ამ უკანასკნელ ასპექტს ვეხებით. ამ ჭრილში გამართლებას პოულობს პოსტულატი: „ნებისმიერი საიდუმლოება არის ღია მონაცემების ჯამი”. საიდუმლოება როგორც სოციალური მოვლენა არსებობს მაშინ, როდესაც დაულუქავ წერილებს, რაც სავსებით გამორიცხავდა მათ კონფიდენციალობას (§76) არ იქნა გაზიარებული, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადგილი ჰქონდა „საჯარო ხელისუფლების ჩარევას” განმცხადებლის მიმოწერის პატივისცემას უფლებაში, რომელიც გარანტირებულია კონვენციის მე-8 მუხლით (§78). 241 ამ თვალსაზრისით განასხვავებენ საიდუმლოების კლასიკურ და ეკლესიურ გაგებას. საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის 14.10.02წ. დადებული კონსტიტუციური შეთანხმების მე-2 მუხლის თანახმად სახელმწიფო მხარს უჭერს აღსარებასა და საეკლესიო საიდუმლოების დაცვას, სასულიერო პირი ვალდებულია არ გასცეს ინფორმაცია, რომელიც მას, როგორც სულიერ მოძღვარს, გაანდეს ან მისთვის, როგორც სასულიერო პირისათვის, გახდა ცნობილი. ეს მუხლი საიდუმლოებაში გულისხმობს საიდუმლოს თავისი კლასიკური და არა ეკლესიური გაგებით. ეკლესიური გაგებით ტერმინ საიდუმლოებაში მოიაზრება ის საღვთო მსახურებანი, რომლის დროსაც მორწმუნეზე უხილავად გადმოდის მადლი სულისა წმინდისა, სწორედ ამიტომ ეწოდება მათ საიდუმლო. კონკორდატის მე-2 მუხლში აღსარების გარდა იმ საიდუმლოებათა დაცვაც მოიაზრება, რომელიც ადამიანისთვის, როგორც სასულიერო პირისათვის, გახდა ცნობილი (დ. ჩიკვაძე „საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის კონსტიტუციური შეთანხმების კომენტარები”, თბ., 2005წ., გვ.17.). 154 მასთან დაკავშირებით ადამიანებს შორის მყარდება ურთიერთობა. თუ მონაცემი არ ცდება ადამიანის გონების ფარგლებს, ე.ი. საზოგადოებრივი ურთიერთობების მიღმა იმყოფება, ის მხოლოდ სუბიექტური თვალსაზრისით არის საიდუმლოება. საიდუმლოება როგორც სოციალური მოვლენა, წარმოიქმნება იქ, სადაც არსებობს კონფლიქტის ურთიერთდაპირისპირებაში მყოფი ინტერესები, რომლის დროს ესა თუ ის ინფორმაცია შესაძლოა გამოყენებული იქნეს ინსტრუმენტად ამ დაპირისპირებაში. საიდუმლოებაში გულისხმობენ ინფორმაციას, რომელსაც შემდეგი ძირითადი სავალდებულო ნიშანი აქვს: 1) ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა პირთა შეზღუდული წრისათვის (სეკრეტულობა); 2) საიდუმლოების მფლობელის გამართლებული, პატივსადები ინტერესი მისი დაცვისადმი; 3) მფლობელის ნება, დაიცვას ინფორმაციის საიდუმლოება მესამე პირებისაგან, მიზანმიმართული გამოყენება – გავრცელების შემთხვევაში მორალური ან მატერიალური ზიანის მიყენება ან ინტერესების დარღვევა. ის გარემოება, რომ საიდუმლოება ცალკეული პირებისათვის ან პირთა შეზღუდული წრისათვის ცნობილია, ოდნავადაც არ ნიშნავს მისი გავრცელების სრულ დასაშვებობას, საიდუმლოებას ახასიათებს ფაქტიური მონოპოლია გარკვეულ ცნობებზე. სამართლებრივი რეგულირების სფეროში მოქცეულია მხოლოდ ის ინფორმაცია, რომლის მიმართაც დადგენილია ხელმისაწვდომობის შეზღუდული რეჟიმი. ცნობილია საიდუმლოების 30-ზე მეტი სახეობა242. საიდუმლოების მრავალსახეობის243, ასევე პირადი საიდუმლოებების ო. შონია, ნ. თოფურია „კონფიდენციალური ინფორმაციის კომპლექსური დაცვა ორგანიზაციაში”, 2013, „ტექნიკური უნივერსიტეტი”, გვ. 20. 243 განასხვავებენ საიდუმლოების ოთხ ძირითად ჯგუფს: 1. პირადი ცხოვრების საიდუმლოება – პირადი და ოჯახური საიდუმლოება; მიმოწერის საიდუმლოება; სატელეფონო საუბრების, სატელეგრაფო და სხვ. მონაცემების საიდუმლოება; საფოსტო გზავნილების საიდუმლოება; კენჭისყრის საიდუმლოება; აღსარების საიდუმლოება; შვილად აყვანის საიდუმლოება; რეპროდუქტიული საიდუმლოება; პერსონალური მონაცემები; 2. პროფესიონალური საიდუმლოება – საბანკო საიდუმლოება; საექიმო საიდუმლოება (იმის გათვალისწინებით, რომ სამედიცინო ხასიათის კონფიდენციალური მონაცემები ლეგალურად ხელმისაწვდომია არა მხოლოდ ექიმის დიპლომის მქონე სუბიექტებისათვის, მართებულია საექიმოს ნაცვლად სამედიცინო საიდუმლოების ტერმინის გამოყენება); საადვოკატო საიდუმლოება; სანოტარო საიდუმლოება; ჟურნალისტური საიდუმლოება; სარედაქციო საიდუმლოება; სათათბირო ოთახის საიდუმლოება; დაზღვევის საიდუმლოება; საგადასახადო საიდუმლოება; აუდიტორული საიდუმლოება; წიაღის შესახებ გეოლოგიური ინფორმაცია, აღმასრულებელი პრივილეგია და სხვ.; 3. კომერციული საიდუმლოება – კომერციული ღირებულების მქონე კონფიდენციალური მონაცემები, „ნოუ-ჰაუ”; 4. სახელმწიფო სეკრეტი – სამსახურებრივი საიდუმლოება, სამხედრო საიდუმლოება, სახელმწიფო საიდუმლოება. 242 155 გავრცელების და მნიშვნელობის გათვალისწინებით შეიძლება ითქვას, რომ საიდუმლოება, როგორც სოციალური მოვლენა, ყოველ ადამიანს ეხება. ნებისმიერ პირს გააჩნია პირადი საიდუმლოებები და იმავდროულად ის ფლობს ცნობებს, რომელთა გავრცელებას შეუძლია უარყოფითი შედეგების გამოწვევა. უნდა აღინიშნოს, რომ საიდუმლოებათა უმეტესობის სამართლებრივი რეჟიმი სადღეისოდ არ არის სრულად შემუშავებული. საიდუმლოებათა რეგულაციის ხარისხი მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია მოქმედების სფეროზე. საჯარო-სამართლებრივი სფერო დეტალურ რეგულაციას მოითხოვს, ხოლო კერძო-სამართლებრივ სფეროში ზოგჯერ შესაძლებელია კანონმდებლის მიერ ასეთი საიდუმლოების საკანონმდებლო აღიარებით შემოფარგვლა და ჩაურევლობის უზრუნველყოფის გამოცხადება. საიდუმლოების გამხელისათვის პასუხისმგებლობის, აგრეთვე საიდუმლოების თითოეული სახეობის დაცვისათვის მოთხოვნების ოპტიმალური სისტემის აგება საჭიროებს საიდუმლოებათა სახეების ერთგვარი იერარქიის ფორმირებას, მისი არარსებობა შესაძლოა ზოგჯერ დისბალანსის გამომწვევი იყოს. ზოგი საიდუმლოება კანონმდებლობით საკმაოდ დეტალურად არის რეგლამენტირებული, ხოლო ზოგიერთის მხოლოდ მონიშნულია. უნდა აღინიშნოს, რომ დასაცავი ინფორმაციის კლასიფიკაცია სხვადასხვა ნიშნებით ხდება. გავრცელებულია კლასიფიკაცია დასაცავი ინფორმაციის მფლობელთა მიხედვით (სახელმწიფო საიდუმლოება, სამსახურებრივი საიდუმლოება, საბანკო საიდუმლოება და სხვ.), ინფორმაციის შინაარსის მიხედვით (სამხედრო, პოლიტიკური, სამეცნიერო, ტექნოლოგიური, პირადი, კომერციული), საიდუმლოების ხარისხის ანუ ინფორმაციის მნიშვნელობის მიხედვით (ასე, მაგ., „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ” კანონი (მე-9.3 მუხ.) ახდენს სახელმწიფო საიდუმლოების კლასიფიკაციას შემდეგ ინფორმაციაზე: „განსაკუთრებული მნიშვნელობის”; „სრულიად საიდუმლო”; „საიდუმლო”, „შეზღუდული სარგებლობისთვის”). პერსონალური მონაცემების დაცვა შესაძლოა დასაშვებობის შეზღუდვის სხვადასხვა რეჟიმის მეშვეობით (სახელმწიფო, კომერციული, საბანკო და სხვა საიდუმლოება). მაგ., კომერციული საიდუმლოების რეჟიმში იცავენ წარმოებაში გამოყენებული ნოუ-ჰაუს ავტორთა პერსონალურ მონაცემებს, პროფესიული საიდუმლოების რეჟიმშია დაცული მომსახურების (საექიმო, საადვოკატო, საბანკო და სხვ.) მომხმარებელთა მახასიათებლები, პერსონალური ხასიათის ინფორმაცია, სამსახურებრივი საიდუმლოების რეჟიმში ხდება ადმინისტრაციული ორგანოების წარმომადგენელთა მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ინფორმაციის დაცვა. იმ შემთხვევაში, თუ პერსონალური მონაცემები უკეთესადაა დაცული სხვა საიდუმლოებით (სახელმწიფო, 156 კომერციული და სხვ.), გამოიყენება ეს უკანასკნელი244. ადგილი აქვს ტრანსფორმირებას, ერთის მეორეთი შეცვლას, ამასთანავე, ერთი და იგივე ინფორმაცია მის მფლობელთან არსებობს ერთ სამართლებრივ სივრცეში ხოლო იმ პირთან, რომელსაც მიენდო ეს ინფორმაცია – სხვა სივრცეში. ინფორმაციის არამატერიალური, იდეალური ხასიათის გამო გადაცემული ინფორმაცია (მონაცემები, ცნობები) რჩება მფლობელთან, მაგ., პირადი საიდუმლოების სახით, ხოლო ინფორმაციის მიმღებ სუბიექტთან (მაგ., ბანკთან) მისი დაცვა ხდება არა პირადი საიდუმლოების, არამედ საბანკო საიდუმლოების სახით. პირის მიერ პირადი საიდუმლოების სახით დაცული მაგ., ინტიმური სფეროს ინფორმაციის მიწოდება ექიმისათვის, უკანასკნელის მიერ დაცული უნდა იყოს არა როგორც პირადი საიდუმლოება, არამედ როგორც საექიმო საიდუმლოება. ამდენად, საიდუმლოებათა სახეობების უმრავლესობა შესაძლოა ერთი მეორეში გადადიოდეს. 245 არ არის გამორიცხული ერთი და იმავე საიდუმლო ინფორმაციის ირგვლივ ურთიერთობების მრავალსახეობა, ერთი და იგივე ინფორმაციის ზოგიერთი სუბიექტისათვის, ვთქვათ, საბანკო ინფორმაციის სახით, ხოლო აღმასრულებელი ხელისუფლების სუბიექტისათვის – სამსახურებრივი საიდუმლოების სახით ფუნქციონირება. ვინაიდან პირადი საიდუმლოება პროფესიული საიდუმლოების მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს, ამ უკანასკნელის ზედმიწევნით დაცვა პირადი საიდუმლოების დაცულობის მნიშვნელოვანი გარანტიაა. დაცვის განსხვავებულ რეჟიმს, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, ჩვეულებრივ, განაპირობებს ინფორმაციის გადაცემა განსხვავებული სტატუსის მქონე სუბიექტებს შორის, სამართლებრივი რეჟიმი, როგორც წესი, არ იცვლება როდესაც სუბიექტებს ერთნაირი სტატუსი აქვთ. საიდუმლოების დაცვაში კანონმდებელი იყენებს ღირებულებათა შეფასების მეთოდს, პროპორციულობას, პრიორიტეტთა გარკვეულ სისტემას, მოქმედებს უკიდურესი აუცილებლობის პრინციპი: ნაკლები სოციალური ღირებულება უფრო მნიშვნელოვანი სოციალური ღირებულების დაცვას ეწირება. ინფორმაციის მომთხოვნ პირს ეკისრება ვალდებულება, დაასაბუთოს ინფორმაციის მიღების ინტერესის პრიორიტეტულობა ინფორმაციის კონფიდენიხ. სუს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 07.07.2015წ. №ბს-664-649(კ-14) გადაწყვეტილება. 245 ამ წესიდან ერთგვარი გამონაკლისია სახელმწიფო საიდუმლოება, რომელიც შესაძლოა შეწყდეს, შეიცვალოს საიდუმლოების ხარისხი, მაგრამ მისი ტრანსფორმირება, ვთქვათ, კომერციულ საიდუმლოებად, მანამ სანამ მოქმედებს სახელმწიფო საიდუმლოების რეჟიმი, შეუძლებელია, რის გამო სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ცნობების მიმღები სუბიექტი ვალდებულია უზრუნველყოს სახელმწიფო საიდუმლოების რეჟიმის მოთხოვნების დაცვა. 244 157 ციალობის ინტერესზე.246 სზაკ-ის 99.2 მუხლის თანახმად, თუ დოკუმენტის გაცნობის ინტერესი აღემატება საიდუმლოების დაცვის ინტერესს, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დაინტერესებულ მხარეს გასაცნობად წარედგინება საქმის ის მასალებიც, რომლებიც შეიცავს პერსონალურ მონაცემებს, სახელმწიფო ან კომერციულ საიდუმლოებას247. ვინაიდან კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობა არ არის აბსოლუტური უფლება, სახეზეა კერძო ცხოვრების რეგულირების სფეროს მიზნების ერთგვარი დუალიზმი, რომლის თანახმად კერძო ცხოვრების რეგულირების მიზანი არის არა ინდივიდის კერძო ცხოვრებაზე უფლების აბსოლუტური დაცვა, არამედ შექმნილი პირობებისათვის ინდივიდის და საზოგადოების გარკვეულ ინტერესთა ოპტიმალური ბალანსის შენარჩუნება. თუმცა აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ არის ინტერესები, რომლებსაც აბსოლუტური ხასიათი აქვს, მაგ., პროპორციულობის ტესტის გამოყენება ხშირია სასამართლო პრაქტიკაში. აღნიშნული ტესტის თანახმად, იმისთვის რომ ამოქმედდეს პირად ცხოვრებაში შეღწევის ტესტი, დაინტერესებულმა პირმა უნდა დაამტკიცოს, რომ მისი უფლება – მოიპოვოს სხვა პირის კერძო სფეროს მიკუთვნებული ინფორმაცია, აღემატება ამ პირის კანონიერ ინტერესს – დაცული იქნეს გამჟღავნებისაგან მის პირად ცხოვრებას მიკუთვნებული ინფორმაცია (იხ., მაგ., თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.07.11წ. №3/1397-11, 30.05.11წ. №3ბ/782-11 განჩინებები, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.02.11წ. №3ბ/756-11 განჩინება). პროპორციულობის პრინციპზე დაყრდნობით სასამართლო მართებულად მიიჩნევს, რომ მხოლოდ ზოგადი მითითება „გამოხატვის თავისუფლების” რეალიზების აუცილებლობაზე არ არის საკმარისი „პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლების” ბარიერის დასაძლევად. ვფიქრობთ, რომ ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეზე სამართალწარმოების ინკვიზიციური ხასიათი არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს მტკიცების ტვირთისაგან და არ ადასტურებს ზოგი მკვლევარის მოსაზრებას მოსარჩელეზე არაადეკვატურად მაღალი მტკიცების ტვირთის დაკისრების შესახებ (იხ. gyla.ge/geo/news?info=850, გვ.75). საიდუმლოების დაცვის საკითხში პროპორციულობაზე იხ., მაგ., ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 25.04.06წ. გადაწყვეტილება საქმეზე დამანი (Dammann) შვეიცარიის წინააღმდეგ (§49); 27.03.1996წ. გადაწყვეტილება გუდვინი (Goodwin) გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (§45, §46). 247 აღნიშნულის შესაბამისად „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ” კანონის 42-ე მუხლი ადგენს, რომ მედიცინის მუშაკი და სამედიცინო დაწესებულების ყველა თანამშრომელი მოვალეა დაიცვას სამედიცინო (საექიმო) საიდუმლო, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა კონფიდენციალური ინფორმაციის გამჟღავნება აუცილებელია საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად. თანაზომიერების პრინციპიდან გამომდინარე „საექიმო საქმიანობის შესახებ” კანონი ადგენს, რომ დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტს უფლება აქვს გაამჟღავნოს პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაცია, თუ ინფორმაციის გაუმჟღავნებლობა საფრთხეს უქმნის მესამე პირის ჯანმრთელობას ან/და სიცოცხლეს (48.2 მუხ. „ბ” ქვეპუნქტი). 246 158 საადვოკატო საიდუმლოება248 ან აღსარების საიდუმლოება არ შეიძლება შეეწიროს დანაშაულის გახსნის ინტერესს. აღნიშნული განაპირობებს ადვოკატის, ღვთისმსახურის249 აბსოლუტურ იმუნიტეტს ჩვენების მიცემის მიმართ. იმუნიტეტი ამ შემთხვევაში საიდუმლოების დაცვის მნიშვნელოვან გარანტიად გვევლინება. აბსოლუტური პრივილეგიით არის დაცული პროფესიული საიდუმლოების (აღსარების საიდუმლოების, პარლამენტის წევრის, ექიმის, ჟურნალისტის, უფლებადამცველის, დამცველის პროფესიულ საიდუმლოებასთან დაკავშირებით მათთვის განდობილი ინფორმაცია, აგრეთვე პროფესიული საიდუმლოების მქონე ინფორმაცია, რომელიც პირისათვის ცნობილი გახდა კონფიდენციალობის დაცვის პირობით) წყარო. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის მიხედვით არავის არა აქვს უფლება მოითხოვოს ამ წყაროს გამხელა, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის შესახებ სასამართლო დავისას მოპასუხეს არ შეიძლება დაეკისროს კონფიდენციალური ინფორმაციის წყაროს გამხელის ვალდებულება, მოპასუხის უარი გაამხილოს პროფესიული საიდუმლოება ან მისი წყარო – არ შეიძლება გახდეს მოპასუხის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილების გამოტანის ერთადერთი საფუძველი. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 1437 მუხლი ადგენს, რომ სასულიერო პირის, ადვოკატის, ექიმის, ჟურნალისტის და იმუნიტეტის მქონე პირის მიმართ ფარული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ეს არ უკავშირდება შესაბამისად მათ მიერ სასულიერო მოღვაწეობის ან პროფესიული საქმიანობის დროს კანონით დაცული ინფორმაციის მოპოვებას. ხსენებული მუხლის თანახმად, ფარული საგამოძიებო მოქმედების შედეგად მოპოვებული ინფორმაცია ადვოკატის პირადი კომუნიკაციის შესახებ უნდა გაიმიჯნოს ადვოკატსა და კლიენტს შორის განხორციელებული კომუნისაქმეზე „კემპბელი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” (Case of Campbell v. The United Kingdom; № 13590.88; 25.03.1992; §46-48; 50) ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ განიმარტა, რომ ადვოკატისა და კლიენტის ურთიერთობა პრივილეგირებული სტატუსით სარგებლობს და მას კონფიდენციალობის მაღალი ხარისხი გააჩნია. საქმეზე „ვიზერი და შპს „ბიკოს ბეტეილიგუნგენი” ავსტრიის წინააღმდეგ” (Wieser and Bicos Beteiligungen GmbH v. Austria; №74336.01;16.01.2007; §65) ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ აღნიშნა, რომ განსაკუთრებული დატვირთვა უნდა მიენიჭოს ადვოკატის პროფესიული კონფიდენციალობის უფლებას და მისი შესაძლო ხელყოფის რისკის თავიდან აცილებას, რადგან პროფესიული კონფიდენციალობის დარღვევამ შესაძლოა უარყოფითი გავლენა იქონიოს მართლმსაჯულების სათანადო წარმართვაზე. 249 კომუნისტური ხელისუფლების დროს ე.წ. „წითელი სამღვდელოების” მიერ ხშირად ხდებოდა მორწმუნე აღმსარებლის დაბეზღება აღსარების საფუძველზე. სამწუხაროდ, დაბეზ ღებით აღმსარებელი არაერთხელ სიკვდილითაც კი დაუსჯიათ (დ. ჩიკვაიძე, მითითებული ნაშრომი, გვ. 17). 248 159 კაციის შესახებ ინფორმაციისაგან, ადვოკატსა და კლიენტს შორის განხორციელებული კომუნიკაციის შინაარსი დაუყოვნებლივ უნდა განადგურდეს. პირადი საიდუმლოების დაცვის გარკვეულ გარანტიას ქმნის აგრეთვე ე.წ. შედარებითი იმუნიტეტი, რომელიც ანიჭებს პირს უფლებას, სურვილის მიხედვით, მისცეს ჩვენება ან უარი თქვას მის მიცემაზე (მაგ. სსკ-ის 142-ე მუხლის თანახმად, მოწმის ჩვენების მიცემაზე უარის თქმა დასაშვებია, თუ ჩვენების მიცემა გამოიწვევს მოწმის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებას ან მიაყენებს მას ქონებრივ ზიანს). „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ” კანონის 31-ე მუხლის შესაბამისად, მონაცემთა დაცვის ინსპექტორს უფლება აქვს არ მისცეს ჩვენება იმ ფაქტის გამო, რომელიც მას გაანდეს როგორც ინსპექტორს. ეს უფლება მას უნარჩუნდება უფლებამოსილების შეწყვეტის შემდეგაც. რაც შეეხება სამედიცინო საიდუმლოებას, მისი შეზღუდვა გარკვეულ შემთხვევაში (ეპიდემიის თავიდან აცილება, დანაშაულის გახსნა და სხვ.) დასაშვებია. პროპორციულობის პრინციპზეა აგებული 28.12.2011წ. კანონის რიგი დებულებები, კერძოდ, მონაცემთა დამუშავების დაშვება სუბიექტის „სასიცოცხლო ინტერესების”, „მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესის” დასაცავად (მე-5 მუხ.). ამ პრინციპის გათვალისწინებით კანონი გამოყოფს რიგ პრიორიტეტებს, რომელთათვისაც საფრთხის შექმნის თავიდან ასაცილებლად შესაძლებელია სუბიექტის კანონით აღიარებული უფლებების შეზღუდვა, კერძოდ: ეროვნული და საზოგადოებრივი უსაფრთხოება, თავდაცვა, ქვეყნის ფინანსური და ეკონომიკური ინტერესები, დანაშაულის გამოვლენა და გამოძიება250, უფლება-თავისუფლებები (24-ე მუხ.). დანაშაულის პროფილაქტიკის, ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების მიზნების მხედველობაში მიღების გამო ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 17.12.09წ. გადაწყვეტილებით საქმეზე „გარდელი საფრანგეთის წინააღმდეგ” სქესობრივი ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ დანაშაულის ჩამდენი პირების მონაცემების, 09.03.04წ. კანონის საფუძველზე, ავტომატიზებულ სასამართლო ბაზაში შეტანა, თავისუფლების აღკვეთის სახით სასჯელის მოხდის თარიღიდან 30 წლის ვადის განმავლობაში ბაზაში მონაცემების შენახვით არ იქნა მიჩნეული კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევად. განმცხადებლის მსჯავრდების შემდეგ მიღებული 09.03.04 წ. კანონის საფუძველზე, მსჯავრდებულის მონაცემის შეტანა ბაზაში და განმცხადებლის მისამართის ცვლილების შესახებ ორგანოებისათვის შეტყობინების ვალდებულების დაკისრება, სასამართლოს მიერ მიჩნეულ იქნა არა სასჯელად, არამედ პრევენციულ ზომად, რომლის მიმართაც არ გამოიყენება კანონის უკუქცევითი ძალის დაუშვებლობა. მონაცემთა ბაზაში მონაცემის შენახვის ხანგრძლივობა, ინფორმაციის შენახვის მიზნის გათვალისწინებით, არ იქნა მიჩნეული არაპროპორციულად (ანალოგიური მიდგომა დაფიქსირდა საქმეზე „ბუშაკური საფრანგეთის წინააღმდეგ” (Bouchacourt v. France); „მ.ბ. საფრანგეთის წინააღმდეგ” (M.B. v. France); „ჰოუტენი საფრანგეთის წინააღმდეგ” (Hautin v. France)). 250 160 პირადი ცხოვრების დასაცავად კანონმდებელი იყენებს ორ სამართლებრივ დეფინიციას – „საიდუმლოება” და „ხელშეუხებლობა”. სხვაობა ამ ცნებებს შორის პირობითია, ის რაც ხელშეუხებელია ის საიდუმლოდ რჩება და პირიქით – საიდუმლო ხელშეუხებელია (ლ. კრასავჩიკოვა). საერთაშორისო-სამართლებრივი აქტები პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის ნაწილში არ იყენებენ საიდუმლოების კატეგორიას. „ადამიანის საყოველთაო უფლებათა დეკლარაციის” მე-12 და მისი იდენტური „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის” მე-17 მუხლების თანახმად, „არ დაიშვება თვითნებური ჩარევა პირად და ოჯახურ ცხოვრებაში, ბინის ხელშეუხებლობის და კორესპონდენციის საიდუმლოების თვითნებური და უკანონო ხელყოფა ან ღირსების და რეპუტაციის უკანონო ხელყოფა”. „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის” 04.11.1950წ. კონვენციის თანახმად, ყველას აქვს უფლება, რომ დაცული იყოს მისი პირადი და ოჯახური ცხოვრება, საცხოვრისი და მიმოწერა. ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება ევროსაბჭოს ასამბლეის 428-ე (1970) რეზოლუციაში განმარტებულია, როგორც პირის უფლება, წარმართოს თავისი ცხოვრება საკუთარი შეხედულებისამებრ, მასში მინიმალური გარე ჩარევით. ახალი კომუნიკაციური ტექნოლოგიების განვითარების გათვალისწინებით, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის 1165(1998) რეზოლუციით, ხსენებულ ცნებას დაემატა პერსონალური ხასიათის მონაცემების გაკონტროლების უფლება. პირადი ცხოვრების საიდუმლოება აკისრებს სხვებს ვალდებულებას, არ გაავრცელონ მათთვის ცნობილი ასეთი მონაცემები, ამასთანავე უყენებს მათ პირად ცხოვრებაში ჩაურევლობის მოთხოვნას. უკანასკნელი პირადი ხელშეუხებლობის ლოგიკური გაგრძელებაა. ხელშეუხებლობის უფლება არ უკავშირდება რაიმე აქტიურ მოქმედებას, არამედ გულისხმობს მხოლოდ „ნეგატიურ” მოთხოვნას სხვა პირების მიმართ, თავი შეიკავონ პირადი ხელშეუხებლობის დამრღვევი ქმედებებისაგან (ასე, მაგ., სატელეფონო საუბრების, პირადი დოკუმენტაციის მიმართ პირს უფლება აქვს ჰქონდეს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის მოლოდინი. ამასთანავე, ხელშეუხებლობა იმავდროულად გულისხმობს სახელმწიფოს პოზიტიურ ვალდებულებას უზრუნველყოს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა.251 ეს ბუნებრივიცაა, ვინაიდან უფლება მიუხედავად იმისა, რომ ევროსასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით მორალის დაცვის სფეროში ეროვნულ სახელმწიფოთა შეფასების თავისუფლების ფარგლები მეტად ფართოა, რაც ამ სფეროში საერთო-ევროპული შეხედულებების და სტანდარტების არარსებობით არის განპირობებული, პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლებაში ჩარევის, ხელშეუხებლობის დარღვევის გასამართლებლად საზოგადოებრივი მორალის დაცვის ინტერე251 161 გულისხმობს სახელმწიფოს ვალდებულებას უზრუნველყოს იგი. ამდენად, პირადი საიდუმლოების დაცვას გააჩნია როგორც ნეგატიური, ასევე პოზიტიური ასპექტები.252 სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს არა მხოლოდ ის, რომ სახელმწიფო ორგანოები და მისი წარმომადგენლები არ ჩაერევიან პირადი ცხოვრების უფლებით სარგებლობაში, არამედ ისიც, რომ უზრუნველყოფილი იქნება ამ უფლების დაცვა მესამე პირის ხელყოფისაგან.253 სახელმწიფოს ეს ვალდებულებები გულისხმობს აგრეთვე კერძო ცხოვრების პატივისცემის უზრუნველსაყოფად ზომების მიღებას კერძო პირთა შორის ურთიერთობაშიც. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის №1165 რეზოლუციაში „Right to Privacy” (1998) მითითებულია, რომ „ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლმა უნდა დაიცვას ინდივიდის პირადი ცხოვრება არა მარტო საჯარო ხელისუფლების, არამედ კერძო პირების მხრიდანაც.”254 სახელმწიფოს პოზიტიურ და ნეგატიურ ვალდებულებებს შორის საზღვრის ზუსტი გავლება შეუძლებელია.255 ორივე შემთხვევაში ყურადღება მახვილდება დაპირისპირებულ ინტერესებს შორის სამართლიანი ბალანსის მოძიების საჭიროებაზე, ორივე შემთხვევაში სახელმწიფო სარგებლობს მიხედულების გარკვეული თავისუფლებით. ზოგი ავტორის აზრით, ცალკეული უფლებამოსილებანი კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის დაცვას ემსახურება (საცხოვრებელი, პირადი დოკუმენტაცია, ინდივიდის გარეგანი სახის ხელშეუხებლობა), ხოლო დანარჩენი კერძო ცხოვრების საიდუმლოებას (მაგ., საექიმო, საადვოკატო, სანოტარო საიდუმლოება).256 ამასთანავე, ყოველი პირადი საიდუმლოება არ არის კერძო ცხოვრების სასების მოშველიებას ევროსასამართლო საკმარისად არ მიიჩნევს. ამის მიზეზი გახლავთ ის, რომ საკუთრივ პირადი და ოჯახური ცხოვრების დაცულობის უფლებასთან მიმართებაში სახელმწიფოთა თავისუფალი შეფასების ფარგლები, სხვა სფეროებთან შედარებით, ყველაზე უფრო ვიწროა. სახელმწიფოებს ეკისრებათ ძლიერი პოზიტიური ვალდებულება, ყველა საშუალებით უზრუნველყონ პირადი ცხოვრების დაცულობა, ასეთი ვალდებულება განსაკუთრებით ძლიერი არის მაშინ, როდესაც საქმე შეეხება პირადი ცხოვრების ინტიმურ საკითხებს (Crictine Goodwine v.the United Kingdom; Dulgeon v.the United Kingdom). 252 იხ. 13.06.1979წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ” (Marckx v. Belgium), §31. 253 იზორია ლ., კორკელია კ., კუბლაშვილი კ., ხუბუა გ., „საქართველოს კონსტიტუციის კომენ ტარები. ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი”, თბ., 2005, გვ. 123. 254 ევროპის საბჭოს ასამბლეის №1165 რეზოლუცია Right to Privacy (1998) (http://assembly. coe.int/Main.asp?link=/Dokuments/AdoptedText/ta98/ERES1165.htm). 255 საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 26.12.07წ., №1/3/407 გადაწყვეტილება საქმეზე: „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე – ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II, 4. 256 იხ. მ. ბიჭია, „პირადი ცხოვრების დაცვა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის მიხედვით”, გამომც. „ბონა კაუზა”, 2012, გვ. 116-117. 162 იდუმლოება. ასე, მაგ., მიმოწერის საიდუმლოება შეიცავს პირად საიდუმლოებას და არა კერძო ცხოვრების საიდუმლოებას, თუმცა, ვინაიდან პირადი არის კერძო ცხოვრების შემადგენელი ნაწილი, შესაბამისად, კერძო ცხოვრების საიდუმლოება პირად საიდუმლოებაზე უფრო ტევადი ცნებაა, აღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ, როგორც წესი, პირადი საიდუმლოება – კერძო ცხოვრების საიდუმლოებაცაა. უკვე აღინიშნა, რომ საიდუმლოება გულისხმობს არა მხოლოდ საიდუმლოდ შენახულ ინფორმაციას, ცნობებს, არამედ მის გარკვეულ მდგომარეობას, სამართლებრივ რეჟიმს, ანუ რეჟიმის სუბიექტთა ქცევის წესების კომპლექსს, რომელიც ქმნის სასურველ სოციალურ მდგომარეობას, აღიარებულ სოციალურ სიკეთეს. საიდუმლოების თითოეული სახეობის თავისებურებანი განაპირობებენ საიდუმლოების სამართლებრივი რეჟიმების თავისებურებებს.257 ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი რეჟიმის სტრუქტურა განისაზღვრება მოცემული რეჟიმის შემადგენელი ელემენტების ერთობლიობით. ესენია მოცემული რეჟიმის ფუნქციონირების უზრუნველმყოფი სუბიექტები258, მათი საქმიანობის მომწესრიგებელი ნორმები, ობიექტები (საინფორმაციო რესურსები), სამართლებრივი რეგულირების ხერხები და საშუალებები. ინფორმაციულ რეჟიმზე საუბრისას მხედველობაშია მისაღები რეჟიმის ორმაგი ეფექტი, რეჟიმი ქმნის ბარიერს არა მხოლოდ საკუთარი ინფორმაციის გაჟონვის საწინააღმდეგოდ, არამედ იმავდროულად გამოდის ერთგვარ წინაღობად შემხვედრი ინფორმაციის ნაკადის მიღებისათვის, რის გამოც ინფორმაციული სარეჟიმო ბარიერი ოპტიმალური უნდა იყოს – პირი უნდა ურიგდებოდეს გარკვეული მიზნებით მის შესახებ ინფორმაციის გაცემას, ამასთანავე მისთვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს მის შესახებ საჯარო ორგანოში არსებული ინფორმაცია. საიდუმლოება ინფორმაციასთან მიმართებაში გამოყოფენ სამ საბაზო სამართლებრივ რეჟიმს: პირველი უკავშირდება განგებ ღია ცნობების გამოყენების აკრძალვის მექანიზმს, რომელსაც საფუძვლად უდევს განსაკუთრებულ (ექსკლუზიურ) უფლებათა ინსტიტუტი; მეორე მდგომარეობს განგებ დახურული მონაცემებისადმი აკრძალვის მექანიზმის გამოყენებაში, რომელსაც საფუძვლად უდევს საიდუმლოების ინსტიტუტი; მესამე რეჟიმი ემყარება განგებ ღია მონაცემებისადმი თანაბარი ხელმისაწვდომობის საერთო დაშვების მექანიზმს, რომელსაც საზოგადოებრივი კუთვნილების ინსტიტუტი უდევს საფუძვლად. საერთო წესის თანახმად ინფორმაციის სამართლებრივი რეჟიმების შეცვლა მიმდინარეობს საიდუმლოების რეჟიმიდან განსაკუთრებულ უფლებათა ან საზოგადოებრივი კუთვნილების რეჟიმის მიმართებით, ზემოთ უკვე აღინიშნა, რომ უკუპროცესი შეუძლებელია ინფორმაციის ბრუნვაში გაშვებისას მისი რეგენერაციის ეფექტის გამო. 258 კონფიდენციალური ურთიერთობების სუბიექტებს განეკუთვნებიან: მიმნდობი (მფლობელი); პირი, რომელსაც მიანდეს ან რომლისთვისაც ცნობილი გახდა ინფორმაცია (მატარებელი); მოსარგებლე. 257 163 არის საიდუმლო შინაარსის (ინფორმაციის) და ობიექტური ფორმის (სამართლებრივი რეჟიმის) ერთობლიობა. ინფორმაციის ხელმიუწვდომლობით არ ამოიწურება საიდუმლოების ღირებულება. საიდუმლოებათა სახეობებს განსხვავებული სამართლებრივი რეჟიმი აქვთ. ზოგ საიდუმლოებაზე საიდუმლოების, ხოლო ზოგზე კონფიდენციალობის რეჟიმი ვრცელდება. საიდუმლოება მოიცავს ცნობების ორ სახეს: კანონმდებლობის საფუძველზე პირებისაგან მიღებულ ცნობებსა და ადმინისტრაციულ ორგანოში შექმნილ ცნობებს. უკანასკნელს შეიძლება ჰქონდეს საიდუმლოების სხვადასხვა (სახელმწიფო, სამსახურებრივი) რეჟიმი. რაც შეეხება პირებისაგან მიღებულ ინფორმაციას, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, მასზე ვრცელდება კონფიდენციალობის რეჟიმი. სხვა სუბიექტისათვის მინდობილი, კონფიდენციალური ინფორმაცია არის ნაწარმოები მაშინ, როდესაც კონფიდენციალური ინფორმაციისაგან განსხვავებით საიდუმლოებათა დიდი ნაწილი პირველადია. საიდუმლოების და კონფიდენციალობის რეჟიმი თავისთავში მოიცავს ინფორმაციის გავრცელების, სხვა პირებისათვის მისი გადაცემის აკრძალვის მოთხოვნას. ასე, მაგ., „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის თანახმად, დაუშვებელია კონფიდენციალური ინფორმაციის გამხელა თვით მისი მფლობელის თანხმობის ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში სასამართლოს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გარეშე. ამასთანავე, კონფიდენციალობის რეჟიმი იმპერატიულია იმ სუბიექტებისათვის, რომლებსაც ეს ინფორმაცია (კანონის, ხელშეკრულების ძალით) გადაეცათ კონფიდენციალობის დაცვის პირობით და დისპოზიციურია ინფორმაციის გადამცემი სუბიექტების მიმართ259, რომლებსაც ეს ინფორმაცია ეხება. შეიძლება ითქვას, რომ კონფიდენციალობის სპეციალური რეჟიმის დაცვის მოთხოვნები არა ორივეს, არამედ ძირითადად ერთ მხარეს ეხება. ინფორმაციის კონფინდენციალობა გულისხმობს კანონის საფუძველზე დადგენილ სპეციალურ სამართლებრივ რეჟიმს, რომელიც ითვალისწინებს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვას, პირის (მფლობელის) თანხმობის გარეშე მესამე პირებისათვის გადაცემის აკრძალვას (კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა), პირის (ინფორმაციის მფლობელის) უფლებას დამოუკიდებლად გადაწყვიტოს ინფორმაციის კონფიდენციალობის დაცვის საკითხი260. რაც შეეხება საიდუმლოების რეჟიმს, ინფორმაციის მფლოსუს 28.02.2017წ., Nბს-33-32(კ-16) განჩინება. ასე, მაგ., საგადასახადო კოდექსი განსაზღვრავს რა საგადასახადო საიდუმლოების სპეციალურ რეჟიმს, ადგენს, რომ საგადასახადო ორგანო, მისი თანამშრომელი, მოწვეული სპეციალისტი ან/და ექსპერტი ვალდებულია დაიცვას გადამხდელის შესახებ ინფორმაციის 259 260 164 ბელი აქ ასეთი თავისუფლებით არ სარგებლობს, მისი დაცვა, კანონის ძალით, ყველასათვის სავალდებულოა. კონფიდენციალური ინფორმაციის სამართლებრივი რეჟიმის თავისებურებების გათვალისწინებით შეიძლება ითქვას, რომ ის მოიცავს საიდუმლოების სხვადასხვა (მაგ., პირად, საოჯახო, კომერციულ, საბანკო, საგადასახადო, სამედიცინო) სახეობას. ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობა არ იცნობს კონფიდენციალური ინფორმაციის დეფინიციას, სხვა ქვეყნების კანონმდებლობისაგან განსხვავებით (მაგ., უკრაინის კანონი „ინფორმაციის შესახებ”) ის არ ასხვავებს საიდუმლო და კონფიდენციალურ ინფორმაციას, მათი სამართლებრივი რეჟიმი მხოლოდ მონიშნულია და არ არის დეტალურად განსაზღვრული, მათი გრადაცია კანონმდებლობის ცალკეული ნორმების ანალიზის საფუძველზე არის შესაძლებელი. კონფიდენციალური ინფორმაციის სახეობების, იერარქიის, მათი სამართლებრივი რეჟიმის ელემენტების და თავისებურებების, კონფიდენციალობის და საიდუმლოების რეჟიმების თანაფარდობის კანონმდებლობაში ზუსტი ასახვა ხელს შეუწყობდა რაციონალური სამართლებრივი რეჟიმის ჩამოყალიბებას, უფლებებისა და ინტერესების ეფექტურ დაცვას. საიდუმლოებების მოცულობის, მათი სამართლებრივი რეჟიმების არასაკმარისი მოწესრიგების, მათი ურთიერთგადაფარვის გამო რთულდება საიდუმლოებას მიკუთვნებული მონაცემთა წრის განსაზღვრის პრობლემა. ასეთი პრობლემა ზოგჯერ დეტალური რეგულაციის მქონე საიდუმლოებებსაც ეხება. კონფიდენციალური ინფორმაციის რეჟიმების და საიდუმლოებათა რეჟიმების შემდგომი შესწავლა აუცილებელია მათი ფუნქციონირების მექანიზმების გამოვლენისათვის. ეს, თავის მხრივ, იძლევა ამ რეჟიმების ეფექტურობის ამაღლების გზების განსაზღვრის საშუალებას მათი სამართლებრივი რეგულირებისა და ორგანული საფუძვლების სრულყოფით. პერსონალური ხასიათის კონფიდენციალური ინფორმაციის ერთ-ერთ მკვეთ საიდუმლოება (39.2 მუხ.). გადასახადის გადამხდელის მიერ თავისი საგადასახადო ინფორმაციის საჯაროდ, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში გამოქვეყნება ან/და გავრცელება ჩაითვლება ამ გადასახადის გადამხდელის ნებართვად აღნიშნული საგადასახადო ინფორმაციის ფარგლებში საგადასახადო ორგანოს მიერ მესამე პირისათვის ინფორმაციის გადაცემაზე (39.5 მუხ.). „პაციენტის უფლებების შესახებ” კანონის 21-ე მუხლის თანახმად, ქმედუნარიან პაციენტს უფლება აქვს გადაწყვიტოს მიიღოს თუ არა ვინმემ ინფორმაცია მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ. დადებითი გადაწყვეტილების მიღებისას მანვე უნდა დაასახელოს ის პირი, რომელსაც ეს ინფორმაცია უნდა მიეწოდოს. გადაწყვეტილება და პირის ვიანობა ფიქსირდება სამედიცინო დოკუმენტაციაში. „საექიმო საქმიანობის შესახებ” კანონის 48.2 მუხლის შესაბამისად დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტს უფლება აქვს გაამჟღავნოს პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაცია, თუ პაციენტი იძლევა გამჟღავნების უფლებას („ა” ქვეპუნქტი). 165 რად განმსაზღვრელ ნიშანს შეადგენს ის, რომ სხვა სახის საიდუმლოებისაგან განსხვავებით (მაგ., სახელმწიფო, კომერციული), ძირითადად დახურულია არა თვით ცნობები, არამედ ცნობები ინდივიდის მონაცემების შესახებ (იდენტიფიკაცია). აღნიშნული წარმოადგენს პირად საიდუმლოებაში უკვე ხსენებული სუბიექტური საწყისის დომინირების ერთერთ გამოვლენას. ასე, მაგ., დაცულია არა მთლიანი ინფორმაცია ავადმყოფობის შესახებ, არამედ ის ნაწილი, რომელიც უთითებს იმაზე, თუ სახელდობრ რომელ სუბიექტს აქვს ესა თუ ის დიაგნოზი. ვინაიდან პირადი საიდუმლოების ღირებულება სუბიექტურია (საზოგადოებრივი მნიშვნელობის უქონლობის მიუხედავად, ის შესაძლოა ძალზე ღირებული იყოს მესაკუთრისათვის), მისი დაცვა ძირითადად განპირობებულია არა ინფორმაციის ობიექტური ღირებულებით, არამედ საიდუმლოების დადგენილი სამართლებრივი რეჟიმით. ამდენად, პირადი საიდუმლოების დაცვის სფეროში ძირითადი აქცენტი უნდა გაკეთდეს ინფორმაციის რეჟიმის დაცვაზე. პირადი საიდუმლოების დაცვა ხდება არა იმ თვალსაზრისით, რომ უზრუნველყოფილი იქნეს განსაკუთრებული ინფორმაციის ფლობა, არამედ იმ თვალსაზრისით, რომ საიდუმლოების მფლობელს უზრუნველყოფილი ჰქონდეს მისი დაცვის სასურველი რეჟიმი, კანონი იცავს მას ხელყოფისაგან, რაც არ გამორიცხავს პირადი საიდუმლოების შემცველი ცნობების მართლზომიერი მიღების შესაძლებლობას, მაგ., პირადი სფეროს კუთვნილი ცნობების მიღება ორგანოს მიერ დაკისრებული ფუნქციების შესრულებისას. პირადი ცხოვრების საიდუმლოების დაცვისათვის არ აქვს მნიშვნელობა სინამდვილესთან შესაბამისი თუ შეუსაბამო ცნობები ვრცელდება. პირი შესაძლოა დაინტერესებული იყოს არა მხოლოდ სინამდვილის შეუსაბამო, არამედ სინამდვილის შესაბამისი ცნობების გახმაურებისგან დაცვით. გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პირის ნების საწინააღმდეგოდ მისთვის სახელის გამტეხი, საჩოთირო, არასასურველი ინფორმაციის გავრცელებას.261 გავრცელებული სახელის გამტეხი ცნობების გავრცელება, რომელსაც შესაძლოა არც ჰქონდეს ცილისმწამებლური ხასიათი, იყოს ჭეშმარიტი ან ძალიან ახლოს მდგომი მასთან ანუ დიფამაცია (ლათ. diffamatio-გავრცელება, განვრცობა), იმის გამო, რომ ძალიან მტკივნეულად აღიქმება და მისგან მიღებული ზარალი ხშირად ბევრად აღემატება ცნობის გავრცელების სიკეთეს, ზოგი ქვეყნის სისხლის სამართლის კანონმდებლობისათვის ცნობილი იყო, როგორც ცილისწამებასთან ახლოს მდგომი დანაშაული, რომელიც ცილისწამებისაგან განსხვავდებოდა იმით, რომ დიფამაციისათვის საკმარისი იყო, მიუხედავად მათი სისწორისა, პრესაში თვით სახელის გამტეხი ცნობების გავრცელება. თანამედროვე ეტაპზე დიფამაცია როგორც ასეთი არ განიხილება დამოუკიდებელი დანაშაულის შემადგენლად, მაგრამ ის შესაძლოა დანაშაულის ხერხად იქნეს მიჩნეული (მაგ., ისეთის, როგორიცაა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევა, გამოძალვა). 261 166 ცნობის სისწორე არ გამორიცხავს პასუხისმგებლობის, მათ შორის სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომას. პირადი საიდუმლოება არის ე.წ. ბრუნვაუნარიანი ინფორმაცია,262 გავრცელების შემთხვევაში მისი მნიშვნელობა მცირდება, მაგრამ მთლიანად არ კარგავს სუბიექტურ ღირებულებას, ვინაიდან პირადი საიდუმლოება, რეპუტაცია, პატივი და ღირსება, სხვა არამატერიალური სიკეთე, განუყოფელია პიროვნებისაგან. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა განაპირობებს მისი შემდგომი დაცვის სამართლებრივ რეჟიმს, საიდუმლოს ერთგვარი „რეანიმაციის” შესაძლებლობას. უკანასკნელის მნიშვნელოვან ფაქტორს შეადგენს პერსონალური მონაცემების დაცვა.263 ზემოხსენებული განსაზღვრავს პირადი საიდუმლოების დაცვაში საიდუმლოების სამართლებრივი რეჟიმის დაცვის პრიორიტეტულობას, რის გამოც, მაგ., ღია სასამართლო განხილვა, რაც განხილვის ობიექტურობას ისახავს მიზნად, ასეთი განხილვის შედეგად განსასჯელის მსჯავრდება არ გამორიცხავს შემდგომში პირის ნასამართლობის264, კერძო ცხოვრების შესახებ ქონებრივისგან განსხვავებით პირადი არაქონებრივი უფლებები, არამატერიალური სიკეთეები არ გადაიცემა, ბრუნვაუუნაროა. მოცემულ შემთხვევაში საუბარია ცნობის ბრუნვაუნარიანობაზე ინფორმაციული და არა სამოქალაქო-სამართლებრივი თვალსაზრისით. 263 ამ მხრივ საინტერესოა კალიფორნიაში 1931 წელს განხილული საქმე მელვინი რაიდის წინააღმდეგ. მოსარჩელე, ყოფილი მეძავი, თავის დროზე ბრალდებულის სახით ფიგურირებდა მკვლელობის შესახებ სენსაციურ პროცესში და გამართლებულ იქნა. შემდგომში ის გათხოვდა და ეწეოდა რესპექტაბელურ ცხოვრებას, ამასთანავე, გარეშე პირებისთვის უცნობი იყო მისი წარსული. პროცესიდან 7 წლის შემდეგ მოპასუხეებმა შექმნეს აღნიშნული პირის ცხოვრების ამსახველი ფილმი, სადაც დასახელდა მისი ნამდვილი სახელი. სასამართლომ ცნო, რომ მოპასუხეთა ქმედება არღვევდა მოსარჩელის უფლებას კერძო სფეროზე. გადაწყვეტილების დასაბუთება აიგო შტატის კონსტიტუციით აღიარებული „ბედნიერების ძებნის და მიღწევის” უფლებაზე. (https://casetext.com/case/melvin-v-reid). 264 სასამართლო აქტების ასლების გაცემისას პერსონალური მონაცემების დაცვასთან დაკავშირებით დავის გადაჭრის აქამდე არსებული სასამართლო პრაქტიკა სასამართლო აქტების ასლების მესამე პირებისათვის პერსონალური მონაცემების გარეშე გაცემის მართლზომიერებას ასაბუთებს არა პირადი საიდუმლოების სამართლებრივი რეჟიმის თავისებურებებით, არამედ იმით, რომ საქმის განხილვა მიეკუთვნება სამართალწარმოების და არა ადმინისტრირების სფეროს, შესაბამისად პროცესის საჯაროობა და საჯარო ინფორმაციის გაცემა მსგავს საწყისებზე დაფუძნებული სხვადასხვა ინსტიტუტია, მათთან დაკავშირებული ურთიერთობანი სხვადასხვა ნორმატიული აქტით არის მოწესრიგებული. პროცესის საჯაროობა – პირისათვის მინიჭებული შესაძლებლობაა დაუბრკოლებლად, ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე (კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა) დაესწროს ნებისმიერ სასამართლო პროცესს, ინფორმაციის თავისუფლება კი პირისათვის მინიჭებული შესაძლებლობაა დაუბრკოლებლად მიიღოს საჯარო დაწესებულებაში დაცული ინფორმაცია. მართალია სასამართლოს განაჩენი ხელმისაწვდომი და ღიაა კანონმდებლობით გათვალისწინებული მართლმსაჯულების განხორციელების ძირითადი პრინციპებიდან გამომდინარე, კერძოდ საქვეყნოობით, საქმის ღია სხდომაზე განხილვით, სასამართლო აქტების 262 167 ინფორმაციის დაცვის აუცილებლობას. ამდენად, პირს აქვს უფლება მოითხოვოს მის შესახებ გამოქვეყნებული არასწორი პერსონალური მონაცემის დაბლოკვის, გასწორების, წაშლის უფლება.265 ინფორმაციული კულტურა გულისხმობს არა მხოლოდ ინფორმაციული ცოდნის დაუფლების შესაძლებლობას, არამედ აგრეთვე პირის ვალდებულებას, არ გამოიყენოს ბოროტად საერთო ინფორმაციულ სივრცეში თავისი უფლებები. ამ ვალდებულების შეუსრულებლობამ შესაძლოა გამოიწვიოს სხვა პირთა ანალოგიური უფლებების შელახვა. დაცვის სამართლებრივი რეჟიმი განაპირობებს აგრეთვე პირის ე.წ. უფლებას დავიწყებაზე, რაც გულისხმობს არა უკვე გამოქვეყნებული ინფორმაციის დავიწყების მოთხოვნას, არამედ პირის უფლებას მოითხოვოს თავისი პირადი მონაცემების ამოღება მონაცემების დამუშავების მიზნის მიღწევის შემდეგ. ამით არის განპირობებული პერსონალური მონაცემების დასაცავად ისეთი მნიშვნელოვანი მექანიზმის გამოყენება, როგორიცაა მონაცემთა სუბიექტის, ასევე შესაბამისი თანამდებობის პირის უფლებამოსილება მოითხოვოს მონაცემის წაშლა, განადგურება, დაბლოკვა, შესწორება, დეპერსონალიზაცია (კანონის 22.1 მუხ.). დავიწყების უფლება მონაცემთა ეკონომიის პრინციპის მაჩვენებელია, ინტერნეტ-სივრცეში დავიწყების უფლების დარღვევის აშკარა პოტენციალის გამო მის რეალურ დაცვას უფრო მეტად ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებში ხედავდნენ. დავიწყების უფლება იმდენად ფართოა, რომ ძალზე განსხვავებულ სარჩელებს მოიცავს. ადამიანის ყველაზე ნაკლებად საკამათო უფლებაა წაშალოს მის მიერ „ფეისბუქის” გვერდზე ან ალბომში განთავსებული ფოტოები ან ინფორმაცია. წაშლის უფლება სადავო ხდება, თუკი ამ ადამიანის მიერ განთავსებულ მასალას ვინმე „დააკოპირებს” და სხვა საიტზე გადაიტანს. წაშლის უფლება სადავო ხდება სხვისი ალბომიდან ან ალბომის მესაკუთრის თანხმობის გარეშე წაშლის მოთხოვნის შემთხვევაში. საკითხი, უნდა ჰქონდეს თუ არა ადამიანს უფლება მოსთხოვოს ვინმეს, წაშალოს მართალი, მაგრამ მისსაჯაროდ გამოცხადებით, თუმცა სასამართლო უთითებს, რომ განაჩენის გამოცხადებას ესწრება პირთა გარკვეული წრე, ხოლო საპროცესო კანონმდებლობა განსაზღვრავს, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ეგზავნება მხოლოდ საქმეში მონაწილე პირებს. მოცემულ შემთხვევაში შესაბამის პირთა თანხმობები სადავო ინფორმაციის გაცნობის შესახებ მოსარჩელეს არ წარუდგენია, რის გამო სასამართლო იზიარებს მოპასუხის მოსაზრებას ინფორმაციაში პერსონალური მონაცემების არსებობის გამო იმ პირთა წერილობითი თანხმობის წარმოდგენის აუცილებლობის შესახებ (იხ. თბილისის საქალაქო სასამქრთლოს 27.04.2012წ. გადაწყვეტილება, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 15.08.2012წ., №3 ბ/785-12 განჩინება, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 21.03.2014წ. გადაწყვეტილება). 265 B. Wieser „Einführung in das Verfassungs- und Verwaltungsrecht” 2., aktualisierte Auflage, 2014, Verlag Österreich, s. 177. 168 თვის საჩოთირო ინფორმაცია თავისი ვებგვერდიდან, რთული გადასაწყვეტია. ეს ისეთი მოთხოვნაა, რომელიც პირადი ცხოვრების ფასეულობებს პირდაპირ ამხედრებს სიტყვის თავისუფლების წინააღმდეგ (პ. ფლეიშერი). ამ საკითხს კიდევ უფრო მეტად ართულებს ის, თუ როგორ უნდა აღსრულდეს ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები, მაგ., როგორ უნდა შესრულდეს ერთი ქვეყნის გადაწყვეტილება სხვა სახელმწიფოში, ვინ უნდა აღასრულოს გადაწყვეტილება.266 დავიწყების უფლების სამართლებრივი ასპექტებისათვის ძალზე მნიშვნელოვანია ევროკავშირის სასამართლოს დიდი პალატის 13.05.14წ. გადაწყვეტილება გამოტანილი №C-131/12 საქმეზე „გუგლ ესპანეთი და გუგლი ესპანეთის მონაცემთა დაცვის სააგენტოს და მარიო გონსალესის წინააღმდეგ”.267 საქმის მასალების მიხედვით ირკვევა, რომ 1998 წელს ერთ-ერთ ესპანურ გაზეთში გამოქვეყნდა განცხადება ვალის დაფარვის მიზნით პირის უძრავი ქონების აუქციონის წესით გაყიდვის შესახებ. ათი წლის შემდეგ Google-ის საძიებლით, თავისი სახელის და გვარის აკრეფით პირმა აღმოაჩინა განცხადება დავალიანების გამო მისი ქონების აუქციონის წესით გაყიდვის შესახებ, რის შედეგადაც საჩივრით მიმართა მონაცემების დაცვის ესპანეთის სააგენტოს, რომელმაც პირის სასარგებლოდ მიიღო გადაწყვეტილება. Google-მა გაასაჩივრა გადაწყვეტილება. საქმე საბოლოოდ ევროკავშირის სასამართლოს განხილვის საგნად იქცა. მიღებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ განმარტა, რომ საძიებო პროგრამა Google-ს მიერ კონკრეტულ პირთან დაკავშირებით არსებული ვებ-გვერდის მოძიება ინფორმაციის დამუშავებად უნდა მიჩნეულიყო. თუ კომპანია – ოპერატორი არ შეასრულებს მოთხოვნას ძიების შედეგებიდან პერსონალური მონაცემების მოცილების შესახებ, პირს შეუძლია მიმართოს ადმინისტრაციულ ორგანოებს ან სასამართლოს მონაცემების ამოსაღებად ოპერატორის დავალდებულების თაობაზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მონაცემების კანონიერი პუბლიკაცია დროთა განმავლობაში შესაძლოა უადგილო გახდეს, როდესაც ეს მონაცემები არაადეკვატური ხდება, არ აქვს საქმესთან კავშირი ან ჭარბია იმ მიზნის მიმართ, რომლისთვისაც ისინი გამოქვეყნდნენ. სასამართლომ განმარტა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება, რომ გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ ის მიზანი, რაც კონკრეტული პერსონალური მონაცემის დამუშავებას/ განთავსებას გააჩნდა, აღარ არსებობს, მაშინ გუგლს (მსგავსი ტიპის ორგანოს) ევალება წაშალოს კონკრეტული ლინკი მისი საძიებო პროგრამიდან, მიუხედაჯეფრი როზენი – მითითებული სტატია, გვ. 52. http://www.chillingeffects.de/gonzalez.pdf; http://curia.europa.eu/juris/document/document. ist?docid=152065&doclang=DE 266 267 169 ვად მისი ეკონომიკური/ბიზნეს ინტერესისა. გამონაკლისს მხოლოდ ის შემთხვევა შეადგენს, როცა აღნიშნული ინფორმაციის არსებობა საჯარო მიზნებს და ინტერესებს ემსახურება. დავიწყების უფლება მრავალ მოწესრიგებას მოიცავს. ასე მაგ., საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 12.09.2016წ. N1/250 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საერთო სასამართლოების მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების გაცემისა და გამოქვეყნების წესის” მე-9 მუხლის თანახმად, სასამართლოს განჩინება საჯარო შეტყობინების საჯაროდ გავრცელების შესახებ განთავსდება შესაბამისი სასამართლოს შენობაში თვალსაჩინო ადგილზე და სსიპ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე: www.geocourts.ge. საჯარო შეტყობინების ჩაბარების კანონით დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ268 სასამართლოს განჩინება აღარ არის ხელმისაწვდომი.269 მიუხედავად იმისა, რომ პერსონალური მონაცემების დაცვა კონფიდენციალურ რეჟიმში ხდება, საიდუმლობა არ წარმოადგენს ერთადერთ ეკვივალენტს, რომელიც განსაზღვრავს პერსონალური მონაცემის არსს. პირადი საიდუმლოების, კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და პერსონალური მონაცემების მჭიდრო კავშირის მიუხედავად, მათი გაიგივება არ დაიშვება. საიდუმლოების გარდა, არსებობს მონაცემების დაცვის სხვა სამართლებრივი ინსტიტუტები, საბაზო სამართლებრივი რეჟიმები, როგორიცაა: ღია მონაცემების გამოყენების აკრძალვა, ღია მონაცემებისადმი თანაბარი ხელმისაწვდომობა, ინდივიდუალობა, განმარტოება, ავტონომია. სამართლებრივი რეჟიმი გულისხმობს არა მხოლოდ გავრცელებისაგან, არამედ მისი არამართლზომიერი გამოყენებისაგან დაცვას. ასე, მაგ., პირის რასობრივი კუთვნილება ყველასათვის ცნობილია, ზოგადად აღქმადი, თავისთავად ცხადი არ შეიძლება იყოს საიდუმლო, მაგრამ მიუხედავად ამისა ეს ინფორმაცია ე.წ. განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ მონაცემთა რიგს განეკუთვნება და მისი დაცვის სამართლებრივი რეჟიმი გამორიცხავს მისი იდენტიფიკაციის საშუალებად გამოყენების შესაძლებლობას პირის წერილობითი თანხმობის გარეშე. უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგიერთი (ე.წ. „სპეციალური”) მონაცემის განსაკუთრებული დაცვით მიიღწევა ინდივიდთა თანაბარი სამართლებრივი სტატუსი, ვინაიდან ცივილისსკ-ის 78-ე მუხლის თანახმად, საჯარო შეტყობინების გამოქვეყნებიდან 7 დღის შემდეგ სასამართლო უწყება მხარისათვის ჩაბარებულად ითვლება. 269 ლეგიტიმური მიზნის მიღწევისათვის საჭირო ვადაზე მეტი ხნით (უვადოდ) ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შესახებ ინფორმაციის შენახვა შეფასდა პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლების დარღვევად საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 09.02.2017წ. №1/2/622 გადაწყვეტილებით („საქართველოს მოქალაქე – ე. გოგუაძე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წინააღმდეგ”). 268 170 ზაციის განვითარება მოწმობს, რომ რასობრივი და ეთნიკური კუთვნილების, რელიგიის, ჯანმრთელობის, პოლიტიკური შეხედულების და სხვა მონაცემები ხშირად ადამიანთა დისკრიმინაციას იწვევდა. ამ მონაცემების დამუშავების აკრძალვა იძლევა დისკრიმინაციისაგან დაცვის დამატებით გარანტიას, შესაბამისად, ძირითად კანონში, თანასწორობის უფლების ამსახველ ნორმაში (მე-14 მუხ.) მითითებული ნიშნები მომდინარეობს ადამიანის იდენტურობის გამომრიცხავი იმ ფაქტორებისაგან, რომლებიც დისკრიმინაციის მომეტებული რისკის მატარებელია (თუმცა ეს ჩამონათვალი არ გამორიცხავს არაგონივრული დიფერენცირების სხვა შემთხვევებისაგან დაცვას). საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლის ჩამონათვალში მითითებული ნიშნების საფუძველზე დიფერენცირება წარმოადგენს დისკრიმინაციის მომეტებული რისკის მატარებელ შემთხვევებს და განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს. აღნიშნული განპირობებულია ადამიანთა სოციალურ სტატუსში რაიმე ფორმის იერარქიულობის დაუშვებლობით270. ადამიანებისადმი განსხვავებული მიდგომა ამ ნიშნების (მაგ., რასობრივი („რასობრივი სეგრეგაცია”), სქესობრივი ნიშნის) საფუძველზე საჭიროებს ამგვარი დიფერენცირებული, განსხვავებული მიდგომისადმი მკაცრი ტესტით გადამოწმებას. ასეთი კლასიფიკაცია დამატებით კონტროლს მოითხოვს და დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში. პერსონალური მონაცემის დაცვის სამართლებრივი რეჟიმის სირთულეს ის ქმნის, რომ, ერთი მხრივ, ის პირის კერძო ცხოვრების ერთგვარი ანარეკლია, რაც განაპირობებს მის კონფიდენციალურ რეჟიმში დაცვას, ხოლო, მეორე მხრივ, პერსონალური მონაცემი არის პირის სოციალიზაციის, მისი უფლებაუნარიანობის რეალიზაციის სამართლებრივი საფუძველი, რის გამო პერსონალური მონაცემი ყოველთვის არ არის კონფიდენციალური. შეიძლება ითქვას, რომ პერსონალური მონაცემების კონფიდენციალური რეჟიმი არის ინდივიდის პირადი ინფორმაციის გამოყენების სამართლებრივი რეჟიმი იმ მიზნით, რომ მოხდეს პირის უფლება-ვალდებულებების რეალიზაცია. ამდენად, პირადი ინფორმაციის გავრცელება არ გამორიცხავს შემდგომში ამ ინფორმაციის კონფიდენციალობის დაცვის საჭიროებას. აღნიშნული არ უარყოფს იმას, რომ დაცვას არ ექვემდებარება ინფორმაცია, რომელსაც პირი განზრახ მესამე პირისათვის, საზოგადოებრივი და სახელმწიფო ორგანოებისაქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 18.03.2011წ., №2/1/473 გადაწყვეტილება საქმეზე: „საქართველოს მოქალაქე ბიჭიკო ჭონქაძე და სხვები საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის წინააღმდეგ”, II, 1; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 11.04.2013წ., №1/1/539 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ბესიკ ადამია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II, 15. 270 171 სათვის ხელმისაწვდომს ხდის, უკეთუ სუბიექტს შეგნებული აქვს, რომ მის შესახებ ინფორმაცია კარგავს კონფიდენციალურ ხასიათს. ნდობის ფაქტორი მონაცემთა დაცვაში საიდუმლოებასთან დაკავშირებული ურთიერთობები ეფუძნება სუბიექტის ნდობას, რომელიც განპირობებულია პირადი ნდობით ან ინფორმაციის მიმღების განსაკუთრებული სოციალური ფუნქციით (ადვოკატი, ექიმი, საჯარო მოსამსახურე), რომელიც შებოჭილია კონფიდენციალობის დაცვის ვალდებულებით (საგულისხმოა, რომ ტერმინი „კონფიდენციალობა” ნდობის აღმნიშვნელი ლათინური სიტყვიდან (confidentio) არის წარმოქმნილი). გარდა ამისა, ინფორმაციის მიმნდობი ვარაუდობს, რომ კონფიდენციალობა უზრუნველყოფილი იქნება ინფორმაციის გადაცემის შესაბამისი პირობებით. მხოლოდ ასეთი პირობებისადმი ნდობას აქვს ადგილი, როდესაც საიდუმლო მონაცემები ინფორმაციის მატარებლებზე აისახება, ვინაიდან საიდუმლოების საგანი კერძო და საჯარო ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს ასპექტს უკავშირდება. მოქალაქე მოკლებულია ადმინისტრაციული ორგანოსათვის, პერსონალური მონაცემების დამმუშავებლისათვის გადაცემული ინფორმაციის სათანადო დაცულობის გაკონტროლების შესაძლებლობას, მაგრამ მას აქვს კონფიდენციალობის, მისი უფლებების დაცვის უზრუნველყოფის მოთხოვნის შესაძლებლობა. ამასთანავე, მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ პირადი ცხოვრების კონფიდენციალობის დაცვა, არამედ პირის ნდობის შენარჩუნება. ამ თვალსაზრისით საინტერესოა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 25.02.1997წ. გადაწყვეტილება, რომელშიც, ევროპის საბჭოს მინისტრთა კაბინეტის 24.10.1989წ. მოწონებული „ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ დაწესებულებებში აივ ინფექციასთან დაკავშირებული ეთიკური პრობლემების შესახებ” რეკომენდაციის საფუძველზე, ყურადღება გამახვილდა ექიმთა კორპუსის და ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურის მიმართ პაციენტთა ნდობის შენარჩუნების მნიშვნელობაზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნდობის დაცვის გარეშე პირი, რომელიც საჭიროებს სამედიცინო მომსახურებას, თავს შეიკავებს პირადი და ინტიმური ხასიათის ინფორმაციის მიწოდებისაგან, რომელიც საჭიროა მკურნალობის გასაწევად, ან საერთოდ არ მიმართავს დახმარების აღმოჩენისათვის. აღნიშნული საფრთხეს უქმნის პაციენტის ჯანმრთელობას, ხოლო გადამდები დაავადების შემთხვევაში – საზოგადოებას.271 25.02.1997 წ. გადაწყვეტილება „Z ფინეთის წინააღმდეგ” (Z v. Finland), §95. ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პირადი მონაცემების დაცვის შესახებ იხილეთ აგრეთვე ადამიანის 271 172 პირადი ნდობის ფაქტორი („ფიდუცია”) არა მხოლოდ სამართლებრივი, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, ზნეობრივი ნორმებით განაპირობებს გამხელისაგან საიდუმლოების დაცვას (პერსონალური მონაცემების დაცვაში მორალური სტანდარტების, თვითრეგულირების მექანიზმების მნიშვნელობაზე, გარკვეულწილად, ქვემოთ უკვე გვქონდა საუბარი). სამართალი, როგორც კულტურის ნორმატიული ფენომენი, ახდენს ამ ურთიერთობების ტრანსფორმირებას სამართლებრივ მოვლენად. საიდუმლოების დაცვის მორალურ ასპექტს ის გარემოება აძლიერებს, რომ პირადი საიდუმლოების ინფორმაციის შინაარსი უმეტესად სულიერ-ზნეობრივ სფეროს ეხება. შემთხვევითი არ არის, რომ საიდუმლოების დაცვა და მორალის ნორმების დაცვა მჭიდრო ურთიერთკავშირში განიხილება (ასე, მაგ., „ადვოკატთა შესახებ” კანონის მე-3 მუხლით, ადვოკატის მიერ პროფესიული საიდუმლოების და მორალური ნორმების დაცვა საადვოკატო საქმიანობის უმნიშვნელოვანეს პრინციპად არის მიჩნეული). ამდენად, საიდუმლოების დაცვა არის არა მხოლოდ იურიდიული, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, ზნეობრივი მოვალეობა. ფიდუციალური ურთიერთობების არსებობა თავისთავად მოითხოვს საიდუმლო ინფორმაციის მიმღებისაგან მაღალი მორალური სტანდარტებისადმი შესაბამისობას. შემთხვევითი არ არის, რომ, მაგ., პროფესიული (საექიმო, საადვოკატო და სხვ.) საიდუმლოების დაცვაში საკანონმდებლო რეგულირებასთან ერთად არანაკლებ მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს თვითრეგულაციის ფაქტორი. ასეთი რეგულაცია დუმილს პროფესიულ ვალდებულებად აღიარებს. საერთოდ უნდა ითქვას, რომ ადამიანის კერძო ცხოვრების სფერო და ის ურთიერთობები, რომლებიც მასში ადამიანებს შორის იქმნება, მხოლოდ უმნიშვნელო ნაწილით რეგულირდება სამართლის ნორმით. ადამიანთა ქცევა აქ უმეტესად განისაზღვრება მათი ფსიქოლოგიის თავისებურებებით და საზოგადოებაში დამკვიდრებული ზნეობრივი ნორმებით. ამან განაპირობა მეგობრობის, სიყვარულის, პატივისცემის, სიძულვილის და სხვ. გრძნობებზე დაფუძნებული პიროვნებათაშორისი ურთიერთობების სამართლის ნორმებში ფორმალიზაციის სიძნელეები, ამასთანავე მორალის და სამართლის იმპერატივები ქმნიან კერძო ცხოვრებისათვის საჭირო ორიენტირებს, განსაზღვრავენ მასში დასაშვებობის ფარგლებს. უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე: „შავ ნე ჟულიენი საფრანგეთის წინააღმდეგ” (Chare nee Julien v. France) (09.07.1991წ.); „L.L. საფრანგეთის წინააღმდეგ” (L.L. France) (10.10.06წ.); „პანტელეიენკო უკრაინის წინააღმდეგ” (Panteleyenko v. Ukraine) (29.06.06წ.); „ავილკინა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ” (Avilkina and Others v. Russia) (06.06.13წ.). 173 საკუთრების უფლება მონაცემებზე ადამიანის თავის პერსონალურ მონაცემებზე ბუნებრივი უფლება განაპირობებს მათზე პირის მონოპოლიას. პერსონალური მონაცემი არის ინფორმაცია, ხოლო ინფორმაცია შეიძლება იყოს საკუთრების უფლების ობიექტი. ამდენად, არ არის გამორიცხული პერსონალური მონაცემების დაცვა საკუთრების სამართლებრივი კატეგორიის გამოყენებით. აღნიშნული კატეგორიის გამოყენებით ადვილად ყალიბდება დაცვის პრეზუმფცია: ყოველგვარი ინფორმაცია მოქალაქის შესახებ იმთავითვე ითვლება საკუთრებად და დაცულია, მონაცემთა დამუშავება დასაშვებია მხოლოდ პერსონალურ მონაცემთა სუბიექტის თანხმობის შემთხვევაში, ან თუ მის დამუშავებას კანონი ითვალისწინებს. მესაკუთრე თავისი უფლებების დაცვასთან ერთად ინფორმაციის დაცვასაც შეუწყობს ხელს, თუმცა იურიდიულ ლიტერატურაში აღინიშნება საკუთრების უფლების სრულფასოვანი გამოყენების შეუძლებლობა, რადგანაც არამატერიალურ ობიექტზე განსაკუთრებული უფლება არ ემთხვევა ნივთის მესაკუთრის უფლებამოსილებებს. 272 ასე მაგ., პირადი ხასიათის დოკუმენტაციის ხელშეუხებლობის უფლების თვისება მდგომარეობს იმაში, რომ მისი მეშვეობით დაცულია არა იმდენად საკუთრების უფლება, არამედ უფლება მათი შინაარსის საიდუმლოებაზე. პირადი ხასიათის დოკუმენტების ხელშეუხებლობაზე უფლების რეალიზაცია არ განიმარტება მხოლოდ ქონებრივი თვალსაზრისით. ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია დოკუმენტით მოცული ინფორმაციის განმკარგავი ქმედებები, დოკუმენტში არსებული ინფორმაციის გაცნობა, გამოქვეყნება, გავრცელება. ცხადია, რომ ადამიანთან დაკავშირებით ინფორმაციის და საკუთრების ერთნაირად დაცვა შეუძლებელია ინფორმაციის რიგი თავისებურების გამო. ინფორმაციის უშუალო შეგრძნება შეუძლებელია, იგი იდეალურია და მისი შემქმნელისაგან დამოუკიდებლად არსებობს, ინფორმაცია დამოუკიდებელია იმ მატერიალური მატარებლისაგან, რომელზედაც ის არის ასახული. თავად ინფორმაცია, სხვა ვირტუალური ობიექტების მსგავსად (აზრები, წარმოდგენები, იდეები), არ არის და არც შეიძლება იყოს რეგულირების ობიექტი, ინფორმაციის მიმართ რეგულირება შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ შუალედურად: მატერიალურ მატარებლებთან რეგულირების გამოყენებით და აღქმული ინფორმაციის ზემოქმედების შედეგად სუბიექტის ქცევის შეფასების გზით. შეუძლებელია ადამიანებს შორის მთელი ინფორმაციული ურთიერთგაცვლის 272 მ. ცაცანაშვილი „ინფორმაციული სამართალი”, თბ. 2004წ., გვ. 76-78. 174 გაკონტროლება, კანონმდებელი შემოიფარგლება ქცევის კონტროლით, რომელიც აყენებს (ან შეუძლია მიაყენოს) მოქალაქეს მორალური ან ფიზიკური ზიანი. უდავოა, რომ საკუთრების ცნების ელემენტები: მფლობელობის, სარგებლობის ან განკარგვის უფლებამოსილებათა ტრიადა ინფორმაციულ სფეროში გარკვეული თავისებურებებით ხასიათდება. იურიდიულ ლიტერატურაში გამოთქმულია მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ინფორმაციის ფლობა არის არა უფლება, არამედ ფაქტობრივი მდგომარეობა. შეუძლებელია მფლობელობიდან ინფორმაციის ამოღება, ვინაიდან ინფორმაციის გაცნობას შეუქცევადი ხასიათი აქვს. თუ, მაგ., სავაჭრო გარიგების შედეგად მხარე შეძენილის სანაცვლოდ გასცემს კიდეც, ინფორმაციული გაცვლისას მხარეები ძირითადად იძენენ ახალს ისე, რომ არ განკარგავენ იმას, რაც მანამდე ჰქონდათ, ამიტომ ინფორმაციულ ურთიერთობებში მფლობელობა-სარგებლობის უფლების ნაცვლად ხშირად საუბრობენ ინფორმაციასთან დაშვების რეჟიმზე, გაცნობის უფლებამოსილებაზე. რაც შეეხება განკარგვის უფლებამოსილებას – ის ცნობების გავრ ცელებასთან არის დაკავშირებული, ინფორმაცია შეიძლება გავრცელდეს ან არ გავრცელდეს, ინფორმაციას, როგორც არსებობის იდეალურ კომპონენტს, აქვს განუსაზღვრელი ტირაჟირების, გავრცელების და ფიქსაციის ფორმების გარდაქმნის თვისება. ინფორმაციის ვირტუალური, არამატერიალური თვისება და აღნიშნულის შედეგად მისი განუსაზღვრელ პირთა წრეში გავრცელების, მრავალი პირის მიერ მისი ერთდროული ფლობის შესაძლებლობა, მატერიალურ მატარებელთან მისი უწყვეტი კავშირის არარსებობა და ინფორმაციის სხვა თვისებები განაპირობებენ, ზოგადად, საიდუმლოების და, კერძოდ, პირადი საიდუმლოების დარღვევის მნიშვნელოვან შედეგებს, საიდუმლოების ზედმიწევნითი დაცვის საჭიროებას. ინფორმაციის რთული ბუნებიდან გამომდინარე ზოგი ავტორი „ინფორმაციული ნივთის” ცნებას აყალიბებს, რომელიც ინფორმაციის მატარებლისაგან და მატარებელზე ასახული ინფორმაციისაგან შედგება. ინფორმაციულ სფეროში სამართალურთიერთობის ძირითად ობიექტს წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული ინფორმაცია, რაც განაპირობებს ინფორმაციულ სამართალში კერძოსამართლებრივი ასპექტის მნიშვნელობას. რაც შეეხება საკუთრივ პერსონალურ მონაცემებს, მათი ინდივიდუალური ბუნება, რომელიც იძლევა კონკრეტული პირის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას, გამორიცხავს პირადი მონაცემების სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად ქცევას. პერსონალური მონაცემების არსი გამორიცხავს მათი გასხვისების შესაძლებლობას, ისინი ვერ იქნებიან სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტები, დაუშვებელია მათი ყიდვა-გაყიდვა, პერსონალური მონაცემების გამოყენება მოგების მისაღებად, რაც არ გამო- 175 რიცხავს სხვადასხვა სახის საცნობარო მომსახურების გაწევას ან მონაცემების სხვა გამოყენებას, რომელსაც ითვალისწინებს კანონი ან შეესაბამება თვით პირის ნებას. კერძო ცხოვრების დაცვის პრიორიტეტი ადამიანის უფლებების დაცვის სტანდარტი მთელი რიგი ინფორმაციის გასაიდუმლოებას გულისხმობს. საიდუმლოება, როგორც არსებობის შენარჩუნების ერთ-ერთი ხერხი, მეთოდი, სიცოცხლის ყველა ფორმას ახასიათებს. მტაცებლის ფარული განზრახვა მსხვერპლისათვის საიდუმლოებაა, ასეთად ის რჩება თავდასხმამდე ან მსხვერპლის მიერ საშიშროების აღმოჩენამდე. ამაში ვლინდება საიდუმლოების აგრესიული არსი. მაგრამ საიდუმლოს დამცავი დანიშნულებაც აქვს: რაც უფრო რთულია სიცოცხლის ფორმა, მით უფრო დახვეწილ ფორმებს ღებულობს საიდუმლოების დაცვა. განვითარების გარკვეულ ადრეულ ეტაპებზე კაცობრიობის მიერ გააზრებულ ისეთ თავდაპირველ საიდუმლოებებს, როგორიცაა სამხედრო, სახელმწიფო საიდუმლოებები, მიემატა სახელოსნო (პროფესიული), სამსახურებრივი, კომერციული საიდუმლოებები და ბოლოს პირადი საიდუმლოება, რომლის სხვადასხვა სახის კოლექტიური საიდუმლოებებისაგან (კორპორატიული, საოჯახო) გამოყოფა და აღიარება პიროვნების ემანსიპაციის პროცესს უკავშირდება. ადამიანის ცხოვრების გარკვეული მხარეების დაფარვის, გასაიდუმლოების თავდაპირველი ფორმა იყო ტაბუირება, რომელიც შემდგომში მისი პირადი ცხოვრების შესახებ ცნობების სახით ჩამოყალიბდა. ტაბუ არ იყო ნორმატიული აკრძალვა, მაგრამ ობიექტურად უკვე ასრულებდა სოციალურ ფუნქციას. საზოგადოებრივი ურთიერთობების შემდეგი განვითარება იწვევს ადამიანის პირადი ცხოვრების საიდუმლოებათა მნიშვნელოვან გაფართოებას. საიდუმლოებების რაოდენობის ზრდა უკავშირდება სოციალურ პირობებს და ადამიანის ფსიქიკის შეცვლას. ურთიერთობის პროცესი ხელს უწყობდა ადამიანის ყოფის გარკვეული მხარეების დაფარვის აუცილებლობის შესახებ წარმოდგენების გავრცელებას, იქმნებოდა ჩვეულებები, ტრადიციები, რომლებიც საყოველთაოდ მიღებულად იქცა თანამედროვე საზოგადოებაში და რომელთა დარღვევა მორალურად გასაკიცხი გახდა. ამკრძალავი მორალური ნორმები უკავშირდება სოციალური კონტროლის ისეთ ფორმებს, როგორიცაა სირცხვილის გრძნობა273 და საზო273 გ. ბანძელაძე, „ეთიკა”, 1969 წ., „განათლება”, გვ. 325-327. 176 გადოებრივი აზრი. ზოგი ავტორის აზრით, ადამიანებში სხვადასხვა ინდივიდუალური საწყისის, მათ შორის „ინტიმურის”, „სასირცხვილოს” მომენტის გამოვლენაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება რელიგიას. ინდივიდუალური ყოფის გარკვეული მხარეების გასაიდუმლოების შესახებ ზნეობრივ პოსტულატებს პრაგმატული დატვირთაც აქვს: მათ გავრცელებას შეუძლია ადამიანებისათვის რეალური ზიანის მიყენება. მიღებულია საიდუმლოების იერარქიის ორი მიდგომის გათვალისწინებით აგება. ერთ შემთხვევაში, როდესაც კონკრეტული ადამიანის ინტერესებია საწყისად აღებული, პირამიდის სათავეში პირად საიდუმლოებას მოაქცევენ. მეორე მიდგომაში, როდესაც საწყისად იღებენ ცნობების გავრცელებით მიყენებულ ზიანს, იერარქიის სათავეში სახელმწიფო საიდუმლოება მოექცევა. პირადი საიდუმლოება არის ფსიქიკურად ჯანსაღი პიროვნების განუყოფელი თვისება, ის არის თითოეული ადამიანის განუმეორებლობის, ინდივიდუალობის, ადეკვატურობის ნიშანი. სხვა პირის საიდუმლო სფეროს პატივისცემა ქრება ცნობისმოყვარეობის, არაკეთილმოსურნეობის, შურის, უტაქტობისა და სხვა ფაქტორების ზემოქმედების შედეგად. ცივილიზებული საზოგადოების აშენება შეუძლებელია პირადი საიდუმლოების ეფექტური სამართლებრივი რეგულირების გარეშე, ვინაიდან კერძო ინფორმაციის დაცვით სახელმწიფო პიროვნებას იცავს. პირადი საიდუმლოების სფეროზე უფლება არის სიკეთე, რომელიც ადამიანის ღირსების არსებობის უპირველესი პირობაა. პირადი საიდუმლოს იგნორირების, მისი როგორც სამართლებრივი სიკეთის უარყოფის პირობებში, საზოგადოებაში ფართოდ იკიდებს ფეხს პირფერობა, სიცრუე, როგორც ინდივიდის თვითდაცვის რეაქცია. ამდენად, პირად ცხოვრებას აქვს არა მხოლოდ ინდივიდუალური, არამედ სოციალური ღირებულებაც. უკვე აღინიშნა, რომ პერსონალური მონაცემების დაცვა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის კომპონენტია. პირადი ცხოვრების ფასეულობას ადამიანის ღირსება წარმოადგენს, რომელიც სოციალურად კონსტრუირებული ღირებულებაა. ღირსების უზრუნველყოფის პრინციპი უბრალო აკრძალვის სტრუქტურას კი არ ასახავს, არამედ ტაბუს შეფერილობას ატარებს. თანამედროვე საზოგადოება ადამიანის ღირსების ტაბუირებით უბრუნდება მისი მოწესრიგების არქაულ ფორმას იმისათვის, რომ ეს ფუნდამენტური ღირებულება სამართლებრივად დაიცვას. ტაბუირებისათვის არ არსებობს დასაბუთებები. ღირსების დაცვის აბსოლუტურ ხასიათს მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ პიროვნებისათვის, არამედ საზოგადოებაში პირის ინტეგრაციისათვის.274 აღნიშნული გარკვეულწილად მოქმედებს პერსორ. პოშერი „ადამიანის ღირსება, როგორც ტაბუ” (მ. ბიჭიას თარგმანი), ჟურნ. „მართლმსაჯულება და კანონი”, 2014 წ., №2, გვ. 56-60. 274 177 ნალური მონაცემების დაცვის სამართლებრივ რეჟიმზე, განაპირობებს მონაცემთა დაცვის იდენტიფიკაციის კრიტერიუმზე აგებას. აღსანიშნავია, რომ პირადი საიდუმლოების ინსტიტუტის უმეტეს ნაწილს ჩვენში დღემდე დეკლარაციული ხასიათი ჰქონდა და სრულყოფილად, ე.ი. დაცვის მექანიზმებით და სანქციებით უკანონო გავრცელებისათვის, ის ჯერ კიდევ არ არის ჩამოყალიბებული. მისი დაცვის მექანიზმის სრულყოფის მნიშვნელოვან საშუალებას წარმოადგენს პერსონალური მონაცემების დაცვის მომწესრიგებელი კანონმდებლობა275. მართებულია იმის კონსტატაცია, რომ პერსონალური მონაცემების დაცვა ჩვენში აღიქმებოდა არა ქვეყნის განვითარების შიდასახელმწიფოებრივ საჭიროებად, არამედ ევროპული მექანიზმებით თავზე მოხვეულ ვალდებულებად,276 თუმცა საზოგადოებრივი ცხოვრებისა განვითარების კვალდაკვალ სულ უფრო ცხადი ხდება კერძო ცხოვრების და მისი ნაწილის – პერსონალური მონაცემების დაცვის აქტუალობა. აღნიშნულს ისიც ადასტურებს, რომ დაიწყო პირადი სფეროს დამცავი, აქამდე გამოუყენებელი სისხლის სამართლის კოდექსის ნორმების პრაქტიკაში გამოყენება. გასულმა პერიოდმა ნათლად დაადასტურა, რომ ორუელისეული გაფრთხილება საზოგადოებაზე ხელისუფლების ტოტალური კონტროლის შესაძლებლობის შესახებ უკვე რეალურად შესაძლებელია. პირადი ცხოვრების სფეროს ხელყოფასთან დაკავშირებული განვლილი პერიოდის სკანდალები ცხადს ხდის, რომ სახელმწიფო ინსტიტუტების მიერ კერძო ცხოვრების სფეროს დარღვევას წარსულში ყოველდღიურ რეჟიმში ჰქონდა ადგილი. კონფიდენციალური ინფორმაციის დაცვის პრობლემა ხასიათდება სამართალსა და ტექნოლოგიებს შორის ინტეგრაციის მაღალი ხარისხით, ამიტომ დასაცავად საჭირო ზომების ცხოვრებაში გატარება უკავშირდება მნიშვნელოვანი რესურსების ხარჯვას, არა მხოლოდ მარეგულირებელი, არამედ აგრეთვე დამცავი ნორმების შემუშავებას. დაცვის სათანადო უზრუნველყოფა გულისხმობს ტექნიკის და ტექნოლოგიების განვითარებისდამიხედვით ადმინისტრაციული ნორმების დინამიურ ცვალებადობას. ტექნიკის და მეცნიერების უწყვეტმა განვითარებამ, მოსახლეობის სიმჭიდროვის ზრდამ გააძლიერა პირადი საიდუმუნდა აღინიშნოს, რომ კერძო ცხოვრებაში ჩარევა და პერსონალური ინფორმაციის უკანონო გამოყენების პრობლემა მნიშვნელოვანწილად გამოწვეულია არა მხოლოდ საკანონმდებლო რეგულირების, არამედ კანონშემფარდებელი პრაქტიკის ხარვეზიანობით. დანაშაულის ზრდის, ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესების ფონზე საზოგადოებაში ჩამოყალიბებული იყო სტერეოტიპი ამ სფეროს მეორადობის შესახებ. 276 გ. ჯოხაძე „პერსონალურ მონაცემთა დაცვა ადამიანის უფლებათა კონტექსტში: საქართველოს მაგალითი, გამოწვევები და ტენდენციები”, კრებულში „ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო სტანდარტები და საქართველო”, რედ. კ. კორკელია, თბ. 2011, გვ. 350. 275 178 ლოების სფეროს ხელყოფის საფრთხე. ტექნოლოგიური განვითარებისთანავე კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის გონივრული მოლოდინიც სახეს იცვლის, რაც ზოგ ავტორს აძლევს კერძო სფეროს შემცირების, მისი „ეროზიის” ბუნებრივი პროცესის, გახსნილ პირობებში ცხოვრების ადაპტაციის საჭიროების მტკიცების საფუძველს. ვფიქრობთ, რომ ტექნოლოგიური პროცესის კვალდაკვალ მატულობს არა პირადი საიდუმლოების მოთხოვნილება, არამედ ამ სფეროს უკეთესი დაცვის საჭიროება277, ვინაიდან ადაპტაციის უნარი ზღვარდაუდებელი არ არის. კერძო ცხოვრების უფლების დოგმატიკა საჭიროებს მუდმივ განვითარებასა და დახვეწას ტექნოლოგიების განვითარების მდგომარეობის გათვალისწინებით.278 კონფიდენციალური ინფორმაციის რეჟიმის ფუნქციის უზრუნველმყოფი სამართლებრივი რეგულირების საშუალებებს განეკუთვნება: კონფიდენციალური ინფორმაციის ტექნიკური და კრიპტოგრაფიული დაცვითი სამუშაოების ლიცენზირება, შესაბამისი დაცვითი სისტემების სერტიფიკაცია, კვოტირება (იმ პირთა წრის შეზღუდვა, რომლებსაც აქვთ ინფორმაციისადმი დაშვების უფლება), მონიტორინგი (ინფორმაციული უსაფრთხოების პოტენციური საშიშროების გამოვლენა), ინფორმაციული უსაფრთხოების აუდიტი, ინფორმაციული რესურსების რეგისტრაცია, დაარქივების პროცესში ინფორმაციის ღირებულების ექსპერტიზა და სხვ.. ამდენად, პერსონალური ინფორმაციის დამმუშავებლების პასუხისმგებლობა არ შემოიფარგლება მათ მიერ მონაცემთა დამუშავების წესების დაცვით, მათ მიერ უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს ისეთი პირობები, რომ არ მოხდეს, ნებსით თუ უნებლიეთ, სხვა პირთა მიერ მონაცემთა დამუშავების წესების დარღვევა. გფრ-ის საკონსტიტუციო სასამართლოს 15.12.1983წ. ნოვატორული გადაწყვეტილება მოსახლეობის აღწერის შესახებ (Volkszählungsurteil), რომელმაც განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა მონაცემთა დაცვის, ინფორმაციული თვითგამორკვევის უფლების განმტკიცებაში, ყურადღებას ამახვილებს მოდერნიზებული ინფორმაციული ტექნოლოგიების განვითარების კვალდაკვალ სამართლებრივი და ორგანიზაციული ღონისძიებების მუდმივი სრულყოფის საჭიროებაზე. კანონმდებელი დინამიურად უნდა ავითარებდეს მონაცემთა დაცვის მომწესრიგებელ ნორმებს, რათა მოწესრიგება არ ჩამორჩეს მუდმივგანვითარებად ტექნოლოგიებს. 278 „საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი. თავი მეორე. საქართველოს მოქალაქეობა. ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი”. გამომც. შპს „პეტიტი”, თბ., 2013, გვ. 179. 277 179 სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნება და პერსონალური მონაცემების დაცვა პირადი საიდუმლოების დაცვა, ერთი მხრივ, საჯარო-სამართლებრივი ნორმებით, ხოლო, მეორე მხრივ, კერძო-სამართლებრივი ნორმებით არის უზრუნველყოფილი. პერსონალური მონაცემების კონფიდენციალური ინფორმაციის კატეგორიისადმი მიკუთვნება გულისხმობს თავისუფალი შეღწევისაგან დაცვას და მათი დაცვის ეფექტური სისტემების არსებობას. კონფიდენციალურ მონაცემთა რიგში პერსონალური მონაცემების ჩართვა მიზნად ისახავს ინფორმაციის განადგურების, მოდიფიცირების, გამრუდების, ასლირების, ბლოკირების, არასანქცირებული ქმედებების თავიდან აცილებას, პირად ცხოვრებაში უკანონო ჩარევის სხვა ფაქტორებისაგან თავის დაღწევას. ამასთანავე, საიდუმლოება სასამართლოს დაცვის განსაკუთრებული ობიექტი უნდა იყოს. სასამართლოს წესით საიდუმლოების დაცვის საშუალებათაგანია: საიდუმლოების უფლების აღიარება, საიდუმლოების რეჟიმის დამრღვევის მოქმედების შეწყვეტა, ზიანის ანაზღაურება და სხვ. საშუალებები, რომლებზედაც შესაძლოა მიუთითოს საიდუმლოების მფლობელმა. სასამართლო სხდომის საჯაროობა განაპირობებს ზოგიერთი ქვეყნის მონაცემთა დამცავ კანონმდებლობაში იმაზე მითითებას, რომ პერსონალური მონაცემების დაცვა არ ვრცელდება სასამართლოს საქმიანობაზე279. ასეთ მითითებას საქართველოს კანონიც შეიცავს (3.3 მუხ.). აღნიშნული არ გამორიცხავს მონაცემთა დაცვის საჭიროებას სასამართლოს იმ საქმიანობაში, რომელიც უკავშირდება არა მართლმსაჯულების განხორციელებას, არამედ სასამართლო ორგანოთა მმართველობის, ადმინისტრირების პროცესს280, მათ შორის, სასამარ„მონაცემთა დამუშავების, მონაცემთა ფაილებისა და ინდივიდთა თავისუფლების შესახებ” საფრანგეთის 06.01.1978წ. კანონის თანახმად, „მონაცემთა შეგროვებისა და დამუშავების აკრძალვა არ მოქმედებს იმ შემთხვევაში, როდესაც განსაკუთრებული პერსონალური მონაცემი საჭიროა სარჩელის ჩამოსაყალიბებლად ან დასაცავად”. „პერსონალურ მონაცემთა სამართლებრივი დაცვის შესახებ” ლიტვის 21.01.03წ. კანონის თანახმად, მონაცემების დაცვის ინსპექციას არ აქვს უფლება განახორციელოს ზედამხედველობა სასამართლოებში პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებაზე, კანონის თანახმად დამუშავება ნიშნავს მონაცემთა შეგროვებას, ჩაწერას, დალაგებას, შენახვას, შეცვლას, განხილვას, აღდგენას, გამოყენებას, გაერთიანებას, დახურვას, წაშლას ან განადგურებას. 280 ინფორმაციის გაცემისას სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული ფუნქციის განხორციელების შედეგად, „ოფიციალური დოკუმენტაციის ხელმისაწვდომობის თაობაზე” ევროსაბჭოს 18.06.2009წ. კონვენციის (http://medialaw.asia/document/-5910), აგრეთვე „ოფიციალური დოკუმენტების ხელმისაწვდომობის შესახებ” R(2002)2 რეკომენდაციის (https://search. 279 180 თლო გადაწყვეტილების პუბლიკაციას281. სასამართლო პროცესის საჯაროობის მიუხედავად, სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტის გამოქვეყნება პერსონალური მონაცემების გარეშე უნდა განხორციელდეს. აღნიშნული ჩვენი აზრით არ გულისხმობს სასამართლო გადაწყვეტილებაში მოსამართლის, საქმის განხილვაში მონაწილე ადვოკატების, პროკურორების, სამართლებრივ მოვალეობასთან დაკავშირებით პროცესში მონაწილე სხვა თანამდებობის პირის პერსონალური მონაცემების გარეშე გამოქვეყნებას.282 აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., სლოვენია, გფრ) დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით ადგილი აქვს სასამართლო აქტის ტექსტის სრულ დეპერსონალიზაციას, სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტის გამოქვეყნებას გადაწყვეტილების გამომტანი მოსამართლის, სხვა თანამდებობის პირების მონაცემების გარეშე. დისკუსიურია სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტში იურიდიული პირის მონაცემების მითითება. მიგვაჩნია, რომ იურიდიული პირის მონაცემთა დეპერსონალიზაცია სასამართლო აქტში საჭირო არაა. იურიდიული პირის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული საბანკო, კომერციული ან სხვა საიდუმლოების დაფარვის საჭიროების შემთხვევაში უნდა მოხდეს არა იურიდიული პირის მონაცემების, არამედ საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის დაცვა (ამ წესიდან coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectID=09000016804c6fcc) თანახმად, საჯარო დაწესებულების დეფინიცია ხსვებთან ერთად მოიცავს აგრეთვე საკანონმდებლო და სასამართლო ორგამოებს, მათ მიერ ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად ადმინისტრაციული ფუნქციების შესრულებისას. 281 ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის (EBRD) სამართლებრივი რეფორმის განყოფილების მიერ ჩატარებული შედარებითი ანალიზის („სასამართლო გადაწყვეტილებათა ხელმისაწვდომობა EBRD-ის რეგიონის ქვეყნებში – შედარებით – ანალიტიკური მიმოხილვა”) მიხედვით აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების უმრავლესობა სასამართლო გადაწყვეტილებებს აქვეყნებენ პერსონალური მონაცემების გარეშე. სამხრეთ კავკასიის ქვეყნების უმეტეს ნაწილში გადაწყვეტილებები ქვეყნდება სრული სახით, დაშტრიხვის გარეშე. გამონაკლისს ამ მხრივ წარმოადგენს აზერბაიჯანი და საქართველო, რომელთა შემთხვევაშიც სასამართლო გადაწყვეტილებები ქვეყნდება კერძო პირების სახელებისა და გვარების დაფარვით. კვლევაში აღნიშნულია, რომ მოცემულ ქვეყნებში საერთო სასამართლოებისაგან განსხვავებული მდგომარეობაა საკონსტიტუციო სასამართლოების შემთხვევაში, სადაც კანონმდებლობა პირდაპირ ავალდებულებს საკონსტიტუციო სასამართლოებს სრული სახით გამოაქვეყნონ გადაწყვეტილებები (http://2015.lit-ebrd.com/articles/article1.html). 282 სასამართლო გადაწყვეტილებებში ფიზიკური პირის მაიდენტიფირებელ მონაცემებად, რომლებიც არ ექვემდებარება გამოქვეყნებას, „სასამართლო გადაწყვეტილებების ხელმისაწვდომობის შესახებ” უკრაინის კანონის მე-7 მუხლის თანახმად, მიჩნეულ უნდა იქნეს: პირის სახელი, გვარი, საცხოვრებელი ადგილის მისამართი, ტელეფონის ან კავშირგაბმულობის სხვა საშუალებების ნომერი, ელექტრონული ფოსტის ნომერი, მაიდენტიფიცირებელი ნომრები (კოდები); სატრანსპორტო საშუალების მარეგისტრირებელი ნომრები; სხვა ინფორმაცია, რომელიც იძლევა ფიზიკური პირის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას. 181 გამონაკლისი, ჩვენი აზრით, უნდა დაიშვას საგადასახადო დავებზე გამოტანილი სასამართლო აქტების გამოქვეყნებისათვის. კანონმდებლობით განსაზღვრული, საგადასახადო საიდუმლოებას მიკუთვნებული ინფორმაციის ფართო სპექტრის და ხასიათის გამო, საგადასახადო დავებზე გამოტანილი გადაწყვეტილების გამოქვეყნებისას საგადასახადო საიდუმლოების დაცვა უნდა მოხდეს სუბიექტის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების (საგადასახადო გადამხდელის სახელწოდების, მისამართის, საიდენტიფიკაციო ნომრის) გაუმჟღავნელობით და არა დავის შინაარსის, საგადასახადო დოკუმენტაციაში არსებული ინფორმაციის მიუთითებლობით. წინააღმდეგ შემთხვევაში შეუძლებელი იქნება საგადასახადო დავებზე სასამართლო აქტების გამოქვეყნება. საწინააღმდეგო წესით ხდება საგადასახადო საიდუმლოების დაცვა, ადმინისტრაციულ ორგანოებში. საგადასახადო ორგანოებში საგადასახადო საიდუმლოების დაცვა კანონმდებლობის (საგადასახადო კოდექსის 39-ე მუხ., საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010წ. №996 ბრძანებით დამტკიცებული „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ” ინსტრუქციის მე-2 თავი) თანახმად, ემყარება საგადასახადო ორგანოს ვალდებულებას არ გაახმაუროს გადასახადის გადამხდელის შესახებ მიღებული ნებისმიერი სახის ინფორმაცია და ამ ინფორმაციის შემცველი დოკუმენტაცია. ეს ვალდებულება მოქმედებს უვადოდ. ამასთანავე, კონფიდენციალურ ინფორმაციას არ განეკუთვნება გადასახადის გადამხდელის სტატუსი, სახელწოდება, მისამართი და საიდენტიფიკაციო ნომერი. აღსანიშნავია, რომ საგადასახადო საიდუმლოების ინსტიტუტის შინაარსი ნაკლებად არის გამოკვლეული, თუმცა სხვა ქვეყნებთან შედარებით (რუსეთი, ყაზახეთი) ქართული კანონმდებლობა საგადასახადო საიდუმლოების უფრო ფართო დაცვას ითვალისწინებს283. აქვე უნდა ითქვას, რომ ზემოაღნიშნული გრადაციის სირთულე იწვევს სასამართლო აქტების გამოქვეყნებას იურიდიული პირების მონაცემთა გარეშე იმ ქვეყნებშიც, რომელთა კანონმდებლობა არ აღიარებს „კორპორაციული ფრაივესის” უფლებას. საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 12.09.16წ., №1/250 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საერთო სასამართლოების მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების გაცემისა და გამოქვეყნების წესის” მე-6 მუხლის თანახმად სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტში არ აღინიშნება იურიდიული პირის სახელწოდება, საიდენტიფიკაციო კოდი და იურიდიული მისამართი. ღია სასამართლო განხილვა არ ნიშნავს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას ფართო გაგებით, რამდენადაც ღია სასამართლო სხდომის ჩატარების თაობაგაბისონია ი., „საგადასახადო სამართალი. გადასახადის გადამხდელის უფლებების დაცვის მექანიზმები”, გამომც. „იურისტების სამყარო”, თბ., 2013 წ., გვ. 28-30. 283 182 ზე ინფორმაციის შეტყობა და მასზე დასწრების შესაძლებლობა ობიექტურად არის შეზღუდული”,284 ამასთანავე პრაქტიკაში სასამართლო პროცესების უმრავლესობას საზოგადოება არ ესწრება – დამსწრეთა ყოფნა გამონაკლისია და არა წესი, გადაწყვეტილებათა დიდი უმრავლესობა, ჩვეულებრივ, მხოლოდ იმ პირებისათვის არის საინტერესო, რომლებსაც ისინი უშუალოდ ეხება, კონვენციის მე-6 მუხლით განსაზღვრული უფლებები ინდივიდუალურ უფლებად ითვლება.285 სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტი ხელმისაწვდომი უნდა იყოს საზოგადოებისათვის. გახდება თუ არა ის საყოველთაოდ ცნობილი, დამოკიდებულია სასამართლო განხილვის მიმართ არსებული ინტერესის ხარისხზე. სასამართლო აქტების პუბლიკაციასთან დაკავშირებით, ჩვენი აზრით, მაინც იმ გარემოებას აქვს გადამწყვეტი მნიშვნელობა, რომ ზეპირი სიტყვისაგან განსხვავებით, ნაბეჭდი სიტყვა არ იკარგება, იგი რჩება, წერილობითი წყარო განაგრძობს არსებობას და მომავალ თაობებს გადასცემს იმ ვნებათაიხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.10.08წ. 2/3/406, 408 გადაწყვეტილება. 285 უფლების ინდივიდუალური ხასიათის გამო ევროსასამართლომ მიიჩნია, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციის წარმომადგენელს ან ჟურნალისტს, რომელსაც არ მიეცა სასამართლო პროცესზე დასწრების უფლება, არ შეუძლია იდავოს საჯარო სასამართლო განხილვის უფლების დარღვევაზე (გოლვიტტერი §91, ველუ და ერგეცი (§510)). მეორე მხრივ, ევროსასამართლოს აღუნიშნავს საჯარო განხილვის, როგორც ინსტიტუციური გარანტიის, საზოგადოების კონტროლის უზრუნველმყოფი საშუალების მნიშვნელობა, რომელიც არ არის საკმარისად დაცული კონვენციის მე-6 მუხლით და ნაწილობრივ, არაპირდაპირ არის უზრუნველყოფილი ინფორმაციის მიღების უფლებით (იხ. ბომერი (2002)). არსებობს ევროსასამართლოს მიერ ამ გარანტიაზე, მიზანშეწონილობის ინტერესებიდან გამომდინარე, უარის თქმის შემთხვევები (იხ. მაგ., შულერ-ცრაგენი (Schuler – Zraggen) შვეიცარიის წინააღმდეგ (§58), ეკბატანი (Ekbatani) შვედეთის წინააღმდეგ (§ 28), რიპანი (Ripan) ავსტრიის წინააღმდეგ (§ 27), პრეტო (Pretto) იტალიის წინააღმდეგ (§ 21)). საბოლოო ჯამში უნდა აღინიშნოს, რომ საჯარო სასამართლო განხილვის საკითხი ჯერ კიდევ რჩება საკამათო და დისკუსიურ თემად. საჯარო განხილვასთან დაკავშირებით იხილეთ აგრეთვე გადაწყვეტილებები საქმეზე „ლუნდევალი შვედეთის წინააღმდეგ” (Lundevall v. Sweden), №38629/97, 12.11.02წ.; „სალომონსონი შვედეთის წინააღმდეგ” (Salomonsson v. Sweden), №38978/97, 12.11.02წ.; „მილერი შვედეთის წინააღმდეგ” (Miller v. Sweden), №58853/00, 08.02.05წ.; „შლუმპი შვეიცარიის წინააღმდეგ” (Slumpf v. Switzerland), №29002/06, 08.01.09წ.; „კოოტუმელი ავსტრიის წინააღმდეგ” (Kootummel v. Austria), №49616/06, 10.12.09წ.; „მალჰაუსი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ” (Malhaus v. Czech republic), №33071/96б 12.07.01წ.; „ფრედინი შვედეთის წინააღმდეგ” (Fredin v. Sweden), №18928/91, 23.02.94წ.; „ფიშერი ავსტრიის წინააღმდეგ” (Fisher v. Austria), №37950/97, 26.04.95წ.; „დორი შვედეთის წინააღმდეგ” (Döry v. Sweden), №28394/95б 12.11.02წ.; „რიპე გერმანიის წინააღმდეგ” (Rippe v. Germany), №5398/03, 02.02.06წ. 284 183 ღელვას, რომელიც დავის გადაწყვეტას თან სდევს. დამწერლობას, ბეჭდვას, ინფორმაციის მატარებლის სხვა საშუალებებზე ინფორმაციის ასახვას შედეგად მოსდევს დროში და სივრცეში შინაარსის დამაგრება, ადამიანის მეხსიერების ტევადობის ბუნებრივი ზღვარის დაძლევა, ინფორმაციის დიდი მასივების შენახვა, რაც თავისთავად ითხოვს ასეთი ინფორმაციის მატარებლის დაცულობისადმი მომატებულ ყურადღებას. იმ შემთხვევაში, თუ დეპერსონალიზებული მონაცემებით გადაწყვეტილების გამოქვეყნება ვერ უზრუნველყოფს პირადი ცხოვრების სფეროს დაცვას (გახმაურებული სასამართლო პროცესის შემთხვევაში), არ არის გამორიცხული სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნებაზე უარის თქმა. სასამართლო საქმიანობის ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის ძირითად პრინციპს, ინფორმაციის ხელმისაწვდომობასთან და გამჭვირვალობასთან ერთად, უნდა შეადგენდეს აგრეთვე პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა, პირადი და ოჯახური საიდუმლოების, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის, სასამართლოების საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის გაცემისას სასამართლო პროცესის მონაწილეთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვა.286 უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში სასამართლო აქტის ასლის დაშტრიხული ფორმით გაცემა არ არის საკმარისი მონაცემთა დეპერსონალიზაციისთვის. თბილისის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა ინფორმაციის მომთხოვნის განცხადება კონკრეტულ პირზე განაჩენის ასლის გადაცემის შესახებ და განაჩენის ასლი გასცა დაშტრიხული ფორმით. მონაცემთა დაცვის ინსპექტორმა მიიჩნია, რომ ინფორმაციის მომთხოვნის მიერ წერილში მითითებული სახელი და გვარი სასამართლომ დაუკავშირა კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებულ განაჩენს, რითაც მოახდინა პერსონალური მონაცემის დამუშავება და გასცა ინფორმაცია – განაჩენის ასლი პერსონალური მონაცემების მითითების გარეშე, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორმა მიიჩნია, რომ აღნიშნულით სასამართლომ ინფორმაციის მომთხოვნს დაუდასტურა, რომ განცხადებაში აღნიშნული პირი ცნობილ იქნა დამნაშავედ კონკრეტული დანაშაულის ჩადენისთვის. ინსპექტორმა მიუთითა, რომ განაჩენში პერსონალური მონაცემების დაშტრიხვა ვერ იქნება მიჩნეული დეპერსონალიზებული ფორმით ინფორმაციის გაცემის შემთხვევად. კანონის მე-2 მუხლის „რ” ქვეპუნქტის თანახმად, მონაცემთა დეპერსონალიზაცია არის მონაცემთა იმგვარი მოდიფიკაცია, რომ შეუძლებელი იყოს მათი დაკავშირება მონაცემთა სუბიექტთან ან ასეთი კავშირის დადგენა არაპროპორციულად დიდ ძალისხმევას, ხარჯებსა და დროს უნდა საჭიროებდეს. აღწერილ შემთხვევაში ინფორმაციის მიმღებისთვის დიდი ძალისხმევის გარეშე, მარტივად იყო შესაძლებელი განაჩენში მითითებული, პირის ინიციალების დაკავშირება მის მიერ მოთხოვნაში მითითებულ პირთან და ამგვარად – სუბიექტის იდენტიფიცირება. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის მიზნებისთვის აუცილებელი არ არის მონაცემთა სუბიექტის იდენტიფიცირება მაღალი სიზუსტით. საკმარისია სუბიექტი იყოს იდენტიფიცირებული პირდაპირ ან არაპირდაპირ. ინსპექტორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, თუ რამდენად იძლეოდა მის მიერ შერჩეული ფორმით ინფორმაციის გაცემა დეპერსონალიზაციის საშუალებას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინ286 184 სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების საკითხი მჭიდროდ უკავშირდება პერსონალური მონაცემების დაცვას. სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტის გამოქვეყნების სავალდებულობა მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული ისეთ სადისკუსიო საკითხზე, თუ რამდენად არის შესაძლებელი სასამართლო პრაქტიკის სამართლის წყაროდ მიჩნევა. კონტინენტური სამართლის ქვეყნებისათვის სასამართლო გადაწყვეტილება არ წარმოადგენს სამართლის წყაროს და ვერ გაუთანაბრდება ნორმატიულ აქტს. ამასთანავე, სასამართლო პრაქტიკა ძალზე ფართოდ გამოიყენება იურიდიული გადაწყვეტილებების არგუმენტაციისათვის. შეიძლება ითქვას, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებებში თავს იყრის მოქმედი სამართლის უმეტესი ნაწილი. მიუხედავად ფორმალურ- იურიდიული ცნობის თუ არ ცნობისა, სამოსამართლო სამართალი ამა თუ იმ ფორმაში, პრეცედენტისა თუ სასამართლო პრაქტიკის სახით, ფაქტობრივად აღიარებულია და გამოიყენება ყველა სახელმწიფო სისტემაში. სასამართლოები de facto ქმნის და უნდა შექმნას კიდევაც სამართალი. სულ უფრო მეტად იკიდებს ფეხს მოსაზრება სამართლის წყაროების ოფიციალური და რეალური სისტემების არსებობის, სასამართლო პრაქტიკის ხელმძღვანელი როლის, მისი ზეპოზიტიური ხასიათის შესახებ („სამართალი არის ის, რასაც ასეთად მიიჩნევს მოსამართლე”). კანონი ვერასოდეს ვერ იქნება ერთდროულად იმდენად ზოგადი და იმდენად ზუსტი, რომ დაიყვანოს მოსამართლის როლი კანონის კერძო შემთხვევისადმი მექანიკურ გამოყენებამდე. სასამართლომ უნდა განმარტოს სპექტორის 22.07.15წ. №გ-1/1/101/2015 გადაწყვეტილებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს დაევალა პერსონალური მონაცემების შემცველი ინფორმაციის დეპერსონალიზებული ფორმით იმგვარად გაცემა, რომ შეუძლებელი იყოს პირის იდენტიფიცირება პირდაპირი ან არაპირდაპირი ფორმით (იხ. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორის 22.07.2015წ., №გ-1/101/2015 გადაწყვეტილება). სასამართლო აქტების საჯაროობასთან დაკავშირებით, ინტერესთა პროპორციულობიდან გამომდინარე, გამოითქვა მოსაზრება, რომ განმცხადებლის ინფორმირებულობა კონკრეტული პირის მიმართ სასამართლო აქტის არსებობის შესახებ არ უნდა გამორიცხავდეს უპირობოდ სასამართლო აქტის ტესტის დეპერსონალიზებული წესით განმცხადებლისთვის გადაცემას უკეთუ განმცხადებელი მოთხოვნილი კონკრეტული სასამართლო აქტის რეკვიზიტებს შორის (დავის საგანი, საქმის ნომერი, გადაწყვეტილების მიღების თარიღი), არ უთითებს მხარის პერსონალურ მონაცემებს. ყურადსაღებია აგრეთვე მოსაზრება იმის შესახებ, რომ განცხადებაში მხარის პერსონალური მონაცემების მითითებით კონკრეტული სასამართლო აქტის ასლის გაცემის მოთხოვნა ასევე არ უნდა გამორიცხავდეს სასამართლო აქტის ასლის გაცემას, თუმცა გადაწყვეტილების დეპერსონალიზებული ტექსტის განმცხადებლისთვის გადაცემამდე მას ჩამოერთმევა ხელმოწერა მისთვის ცნობილი მაიდენტიფიცირებელი ინფორმაციის კონფიდენციალობის დაცვის ვალდებულების შესახებ. ტექსტის დეპერსონალიზაცია, დაშტრიხვა ასეთ შემთხვევაში მიზნად ისახავს სხვების მიმართ მხარის ანონიმურობის დაცვის საჭიროებას. 185 ზოგჯერ ბუნდოვანი ან წინააღმდეგობრივი კანონი, უნდა მიუსადაგოს იგი ახალ პირობებს, რომელთა გათვალისწინება კანონმდებელს არ შეეძლო, უნდა შეავსოს ხარვეზი. ამასთანავე, მართლმსაჯულებაზე უარის თქმის თავიდან აცილების მიზნით თავად კანონი ავალდებულებს მოსამართლეს გამოიტანოს გადაწყვეტილება კანონის არ არსებობის ან იმ შემთხვევაში, როდესაც კანონი არის ბუნდოვანი ან არასრული.287 გარდა ამისა, სასამართლო გადაწყვეტილება უდავოდ ახდენს ზემოქმედებას ადამიანის ქცევაზე. სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნება, სასამართლო აქტების სისტემატიზაცია ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის დამკვიდრების აუცილებელი პირობათაგანია. სასამართლო გადაწყვეტილების საქვეყნოობა, ხელმისაწვდომობა საზოგადოების ნდობის, სასამართლოს წინაშე ყველას თანასწორობის არსებითი პირობაა288. სასამართლო პრაქტიკის ცოდნა იურისტის ვალდებულებად აღიქმება, ამ სფეროში გაუთვითცნობიერებლობა არასაკმარის პროფესიულ კომპეტენციად ფასდება. ყოველივე ეს, ვფიქრობთ, საკმაო საფუძველს ქმნის იმისათვის, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნება (ყოველ შემთხვევაში მათი იმ ნაწილის, რომელიც მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს შემდგომ სასამართლო პრაქტიკაზე) მიჩნეულ იქნეს არა უფლებად, არამედ ვალდებულებად (მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ საპროცესო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებების შედეგად შემოღებულ იქნა ე.წ. დივერგენტული კასაცია, რომლის დასაშვებობის პირობას წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების განსხვავება ამ კატეგორიის საქმეებზე საკასაციო სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან). სასამართლო ხელისუფლება მართლმსაჯულების განხორციელებისას იღებს სასამართლო აქტებს, რომელთა ხელმისაწვდომობა დაინტერესებული პირისათვის უზრუნველყოფილია სზაკ-ის III თავის დებულებათა საფუძველზე. ამ თავით გათვალისწინებული მოთხოვნების რეალიზაცია სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნებით არის შესაძლებელი. სამართლებრივი ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის დონე ნებისმიერი საზოგადოების სახელმწიფო კულტურის უმნიშვნელოვანესი მაჩვენებელია, ხოლო ინფორმაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი თავმოყრილია სასამართლო გადაწყვეტილებებში. მართლმსაჯულების აქტების სავალდებულო გამოქვეყმ. კოპალეიშვილი, ნ. სხირტლაძე, ე. ქარდავა, პ. ტურავა „ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის სახელმძღვანელო”, თბ., 2008, გვ. 99. 288 სსკ-ის 83.1 მუხლის თანახმად, მხარეებს აქვთ უფლება წარუდგინონ სასამართლოს იმავე ტიპის საქმეზე სხვა სასამართლოს გადაწყვეტილებანი. აღნიშნულს მნიშვნელობა აქვს ერთიანი სასამართლოს პრაქტიკის დამკვიდრების, თვითნებობის, იდენტური საქმეების მიმართ განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების და პირიქით განსხვავებული საქმეების ერთნაირად გადაწყვეტის თავიდან აცილებას. 287 186 ნების (შემაჯამებელი სასამართლო გადაწყვეტილების ტრანსპარენტულობის) საკითხი ისმება უფრო ფართო, „სასამართლო საქმიანობის ტრანსპარენტულობის” პრობლემის სიბრტყეში. ამასთანავე, სასამართლო სისტემის იერარქიული ხასიათის გამო განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ზემდგომი სასამართლო ინსტანციის გადაწყვეტილებების გამოქვეყნებას. სასამართლო აქტის, ისევე როგორც სხვა სამართალგამოყენების აქტის, მნიშვნელოვანი თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ის პერსონიფიცირებული აქტია, რომელიც შეიცავს ინდივიდუალურად განსაზღვრულ დავალებას კონკრეტული სუბიექტისათვის. მისი მეშვეობით შესაძლებელია პროცესის მონაწილეთა პერსონიფიცირება. სასამართლოს გადაწყვეტილებით ხდება კანონის, როგორც გენერალური რეგულაციის, კონკრეტული შემთხვევისადმი მისადაგება. სასამართლო აქტების ინდივიდუალურ ხასიათს ის გარემოება განაპირობებს, რომ მატერიალური სამართალურთიერთობის მონაწილე, რომელიც სასამართლო დაცვის ობიექტი ხდება, როგორც წესი, ყოველთვის ინდივიდუალურად არის განსაზღვრული. აღნიშნული აუცილებელს ხდის გამოქვეყნებული სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტში პერსონალური მონაცემის დაცვას.289 სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნებისას, პერსონალური მონაცემების დაცულობის თვალსაზრისით, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული უკვე აღნიშნული მოსაზრებები მონაცემთა დაცვის სუბიექტის, მონაცემთა დეპერსონალიზაციის, ინფორმაციის განუყოფლობის და სამართლებრივი რეჟიმის შესახებ (საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებების პერსონალური მონაცემების მითითებით პუბლიკაცია უმეტესად იმ გარემოებით უნდა იყოს განპირობებული, რომ საკონსტიტუციო კონტროლის განმახორციელებელი სასამართლოს გადაწყვეტილებებში მოცემულია სადავო ნორმის ძირითადი კანონისადმი შესაბამისობის ანალიზი, პირადი ცხოვრების სფერო გადაწყვეტილებებში ნაკლებ ასახავას პოულობს. საკონსტიტუციო სასამართლოს საქმიანობა სოციალურ-სამართლებრივი კონფლიქტების გადასაწყვეტადაა მიმართული, კონსტიტუციური კონტროლის ფუნქციის განხორციელება საკონსტიტუციო სასამართლოს და სახელმწიფო ხელისუფლების იმ ორგანოს შორის, რომლის აქტის ან ქმედების კონსტიტუციურობა არის გასაჩივრებული, წარმოქმნის პოლიტიკურ-სამართლებრივი ხასიათის სამართალურთიერთობებს). სასამართლო სისტემაში პერსონალურ მონაცემთა დაცვასთან დაკავშირებულ საკითხებზე 2016 წელს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ინიციატივით, შეიქმნა სპეციალური სამუშაო ჯგუფი. გამართული დისკუსიის შედეგად შემუშავდა პროექტი. საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 12.09.2016წ. №1/250 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა „საერთო სასამართლოების მიერ სასამართლო გადაწყვეტილებების გაცემისა და გამოქვეყნების წესი”. 289 187 სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების ფორმებს შორის (გადაწყვეტილების გამოქვეყნება სასამართლო სხდომის დარბაზში და მისი სასამართლოს არქივში დეპონირება, სპეციალურ გამოცემაში გამოქვეყნება, ინტერნეტში განთავსება) დიდი მნიშვნელობა ენიჭება გადაწყვეტილებების გამოქვეყნებას სპეციალურ გამოცემაში. „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის 8.1 მუხლის „ა” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო გადაწყვეტილებები არ წარმოადგენს საავტორო უფლების ობიექტს. საავტორო უფლებების გაუვრცელებლობა ოფიციალურ დოკუმენტებზე – ნორმატიულ აქტებზე, სასამართლო გადაწყვეტილებებზე, მათ ოფიციალურ თარგმანებზე – განპირობებულია საზოგადოებრივი ინტერესით. ყოველი დოკუმენტი, რომელიც მოქალაქეთათვის სავალდებულო ქცევის წესს ადგენს, თავისუფლად უნდა გავრცელდეს, დაუშვებელია მათი ტექსტის დამახინჯება, ნებისმიერ პირს შეუძლია ასეთი დოკუმენტებისაგან შემდგარი კრებულების შექმნა და გავრცელება,290 სასამართლო აქტების კოპირება, გამოქვეყნება ან სხვა სახით გავრცელება. სასამართლო გადაწყვეტილების გამოყენების შემთხვევაში სასამართლო გადაწყვეტილებაზე (ისევე როგორც ფაქტებსა და მოვლენებზე) საავტორო უფლებების გაუვრცელებლობის გამო არ იქმნება წყაროზე მითითების საჭიროება, თუმცა სასამართლო პრაქტიკის ერთიანობის, გადაწყვეტილების დამაჯერებლობის თვალსაზრისით გადაწყვეტილების ტექსტში ასეთი მითითება მეტად საშურია. მხედველობაშია მისაღები რომ სკ-ის მე-18 მუხლით დაცვას არ ექვემდებარება ფიზიკური თუ იურიდიული პირის ცნობები, რომლებსაც შეიცავენ სასამართლო გადაწყვეტილებები, საგამოძიებო ორგანოთა დადგენილებები, რადგან ამ დოკუმენტების განხილვა საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ წესს ექვემდებარება.291 აღსანიშნავია, რომ ქართული კანონმდებლობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს სასამართლო სიტყვის თავისუფლებას. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის „ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობას არ იწვევს ისეთი განცხადება, რომელიც გაკეთებულია წინასასამართლო ან სასამართლო პროცესზე. სასამართლო ან წინასასამართლო პროცესზე გაკეთებული განცხადების აბსოლუტური დაცვა ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლოა ეწინააღმდეგებოდეს ევროპული კონვენციის სამართალს, იმის გათვალისწიდ. ძამუკაშვილი, რ. შენგელია, დ. გაბუნია, ვ. ხრუსტალი, ს. ჯორბენაძე „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის კომენტარი, თბ., 2003., გვ. 58. 291 „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი”. წიგნი პირველი. თბ., 1999წ., გვ. 62. 290 188 ნებით, რომ სასამართლო პროცესზე გაკეთებული განცხადებები შეიძლება წარმოადგენდეს სასამართლოსადმი უპატივცემულობას, ზოგჯერ კი სახელმწიფო მოხელის დიფამაციას. გასაზიარებელია მოსაზრება ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძვლის გაუმართლებელი გაფართოების შესახებ.292 სასამართლო გადაწყვეტილებების პუბლიკაციის საკმაოდ მოქნილი პრაქტიკა მოქმედებს პრეცედენტული სამართლის სისტემის მქონე ქვეყნებში, რომლებშიც სასამართლო გადაწყვეტილებას სამართლის წყაროს მნიშვნელობა აქვს მინიჭებული. პრეცედენტული სისტემა, პრაქტიკული მოსაზრებებიდან გამომდინარე, ყოველთვის საჭიროებდა სასამართლო ინსტანციების მუდმივად განახლებადი პრეცედენტების სისტემატურ მოწესრიგებას. ინგლისში XIII საუკუნიდან XVI საუკუნის მეორე ნახევრამდე სპეციალურ გამოცემაში „ყოველწლიური” პერიოდულად ქვეყნდებოდა სასამართლო ანგარიშები, რომლებიც XVI საუკუნეში შეიცვალა კერძო ანგარიშებით. მათ ყველაზე მეტად კვალიფიციური იურისტები ადგენდნენ. სასამართლო ანგარიშების მომზადების დონე მნიშვნელოვნად გაიზარდა 1866 წელს სასამართლო ანგარიშების გამოქვეყნების გაერთიანებული საბჭოს შექმნით. XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ე.წ. „სასამართლო ანგარიშებში” ქვეყნდებოდა ზემდგომი სასამართლო ინსტანციების გადაწყვეტილებები, რომლებსაც ანალოგიური საქმეების განხილვისას პრეცედენტული მნიშვნელობა ჰქონდა. ამასთან ერთად ქვეყნდებოდა „ყოველკვირეული სასამართლო ანგარიშები”, „ინგლისის სასამართლო ანგარიში”, „ჩრდილოეთ ირლანდიის სასამართლო ანგარიშები” და სხვა ამდაგვარი გამოცემები. სპეციალისტთა აზრით პრეცედენტული საწყისი ინგლისის სამართალში, სადაც დაარსდა პრეცედენტული სამართლებრივი სისტემა, უკავშირდება სასამართლო გადაწყვეტილებების შესახებ ანგარიშების პუბლიკაციას.293 ინგლისში სამართლის ზოგიერთი დარგი თითქმის მთლიანად მოსამართლეთა გადაწყვეტილებებით არის ჩამოყალიბებული, რომელთა მოტივირებული დასკვნები საუკუნეების განმავლობაში სასამართლოს ანგარიშებში ქვეყნდებოდა, ზოგიერთი დარგი სტატუსებზეა დამყარებული, მაგრამ მათ ინტერპრეტაციაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პრეცედენტულ სამართალს. ინგლისელი იურისტების მიერ სამართალი ასეთ სისტემაში უმეტესად განიხილება როგორც სასამართლო პრაქტიკის ევა გოცირიძე „გამოხატვის თავისუფლება ღირებულებათა კონფლიქტში ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და სტრასბურგის სასამართლოს იურისპრუდენციის მიხედვით”. თბ., 2008, გვ. 560-561. 293 P. Kросс „Прецедент в английском праве” / Пер. с Англ., М.,1985, с. 19, 26. 292 189 სამართალი (Cause Law). სამართლის ნორმა პრეცედენტული სამართლის სისტემაში მჭიდროდ უკავშირდება კონკრეტული საქმის გარემოებებს და გამოიყენება ანალოგიური დავების გადასაწყვეტად, არქაულობა, კოდიფიცირებული კანონმდებლობის არარსებობა, ტრადიციებისადმი ერთგულება განაპირობებს სადღეისოდ სასამართლო აქტების პერსონალური მონაცემების მითითებით გამოქვეყნებას.294 სასამართლო გადაწყვეტილებების კრებულთა დიდი ნაწილი კომერციულ საწყისებზე ქვეყნდება. ყველაზე ავტორიტეტულია სრულიად ინგლისის სასამართლო გადაწყვეტილებების კრებული. ამჟამად დიდ ბრიტანეთში სასამართლო განჩინებები იბეჭდება კრებულში „ALL England Law Reports”, ასევე სასამართლო განაჩენების ყოველკვირეულ ჟურნალში „Weekly Law Reports”. გამოცემების არაოფიციალურობის მიუხედავად, სასამართლოში გამოსვლისას მხარეები, დამკვიდრებული ტრადიციით, ფართოდ იყენებენ მათ. აგრეთვე პოპულარულია გამოცემები „Halsbury’s Laws of England”, „Laws Journal”, „Law’s Times”, „Lloyd’s Reports”. ინგლისში სადღეისოდ არსებული სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნების სისტემის მიმართ კრიტიკული მოსაზრებები ძირითადად ეხება გამოქვეყნების უსისტემობას, სასამართლო გადაწყვეტილებების შერჩევა ხდება კრებულის შემდგენლის მიხედულებით. სასამართლო გადაწყვეტილებები ხელმისაწვდომია აგრეთვე კომპიუტერული (მაგ., LEXIS მსგავსი) მონაცემების გამოყენებით. ყურადღებას იპყრობს ის გარემოება, რომ საერთო სამართლის ქვეყნებში იურიდიული ბეჭდვითი პროდუქციის უდიდესი ნაწილის, მათ შორის სასამართლო გადაწყვეტილებების, საპარლამენტო აქტების, გამოქვეყნება კერძო სექტორის ხელშია. სასამართლო გადაწყვეტილებების ფართო პუბლიკაციის პრაქტიკა მოქმედებს აშშ-ში. სასამართლო აქტები დარგების მიხედვით ქვეყნდება გამოცემაში სასამართლო აქტების პუბლიკაცია ხდება გამორჩევით, რათა გაიცხრლოს ის გადაწყვე ტილებები, რომლებიც პრეცედენტებად არ ჩაითვლება. ასე მაგ., ქვეყნდება ლორდთა პალატის გადაწყვეტილებათა 75, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებების 25 და დიდი სასამართლოს გადაწყვეტილებათა მხოლოდ 10 პროცენტი. ასე მცირდება გადაწყვეტილებათა დიდი ნაკადი, რომელსაც ინგლისელი იურისტების წალეკვა და პრეცედენტის ავტორიტეტის დაკნინება შეუძლია. სასამართლო გადაწყვეტილებათა ციტირების ზუსტი ფორმა ინგლისში შემდეგია: Read v. Lyons (1947) A.C. 156. როდი მოსარჩელეა, ლაიონსი მოპასუხე. ასო-ნიშანი v., რომელიც სახელებს ყოფს არის შემოკლებული versus – „წინააღმდეგ”. შემდეგი აღნიშვნები მიუთითებენ, რომ გადაწყვეტილება აღწერილი იყო Law Reports-ში სერიით „Appeal cases” (სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები), 1947 წელს გამოცემული ტომის 156-ე და მომდევნო გვერდეზე (რ.დავიდი „თანამედროვეობის ძირითადი სამართლებრივი სისტემები”, თბ., 2010, გამომც. „ბონა კაუზა”, გვ. 231). 294 190 „Restatement of the law”, არსებობს აგრეთვე 2 დამატებითი სერია: „Restatement in the Courts” და „State annotations”.295 რიგ ქვეყნაში (გერმანიაში, საფრანგეთში, შვეიცარიაში, იტალიაში, ესპანეთსა და სხვ. ქვეყნებში) გადაწყვეტილებების პრაქტიკის კონტინენტური სამართლის წყაროდ ფორმალური არ ცნობის მიუხედავად, სასამართლო პრაქტიკის კრებულთა რიცხვი წლიდან წლამდე იზრდება, სასამართლო გადაწყვეტილებებს რომანულ-გერმანული სამართლის მეორად წყაროდ მიიჩნევენ, შესაბამისად, ყურადღება ექცევა მათ გამოქვეყნებას. მათი გამოცემის ინიციატორი და შემდგენელი თავად სასამართლოა. გფრ-ში მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები ქვეყნდება ოფიციალურ გამოცემებში, რომლის რედაქტირებასაც სასამართლოს წევრები ახდენენ. ძირითად გამოცემებს წარმოადგენს ფედერალური სასამართლოებისა და საკონსტიტუციო სასამართლოს (BVerfGE), უპირველეს ყოვლისა, სამოქალაქო საქმეებზე ფედერალური უმაღლესი სასამართლოს (BGHZ), სისხლის სამართლის საქმეებზე ფედერალური უმაღლესი სასამართლოს (BGHS), ფედერალური შრომის სასამართლოს (BAGE), ადმინისტრაციული (BVerwGE), საფინანსო (BFHE), სოციალური (BSGE) უმაღლესი სასამართლოების გადაწყვეტილებათა კრებულები. გამოიცემა აგრეთვე მიწების სხვადასხვა სასამართლოების გადაწყვეტილებები. როგორც წესი, გადაწყვეტილებების კრებულთა გამოცემას თან სდევს რეგისტრთა ტომის გამოცემა, რომელიც ხუთ წელიწადში ერთხელ გამოიცემა. რეგისტრი შეიცავს გადაწყვეტილებებში გამოყენებულ კანონთა ჩამონათვალს, გადაწყვეტილებების გამოქვეყნების ადგილის მითითებით – საგნობრივ საძიებელს. გერმანიაში არის სასამართლო გადაწყვეტილების საკმაოდ პოპულარული არაოფიციალური კრებულებიც, რომლებშიც ქვეყნდება როგორც უმაღლესი, ასევე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებები.296 გარკვეული ნიშნით გადამუშავებული და გამოქვეყნებული სასამართლო გადაწყვეტილებები იძენს შესაბამის საავტორო დაცვას. მრავალი გადაწყვეტილება იბეჭდება აკადემიურ ჟურნალებში. გადაწყვეტილების საჟურნალო პუბლიკაციას თან ახლავს მასალა კარტოთეკის შესადგენად და კომენტარი გადაწყვეტილებაზე. გფრ-ის სასამართლო პრაქტიკა, როგორც წესი, სასამართლოს ინიციატივით ქვეყნდება, აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებების გამოქვეყნების შესახებ იხ. მაგ. გ. გო გიაშვილი „სამოსამართლო სამართალი”, თბ., 2014 წ., სდასუ, გამომც. „იურისტების სამყარო”, გვ. 45. 296 „Lindenmaier / Mohring”, „Nachschlagewerk des Bundesgerichtshefts”, „Buchholz-Sammel und Nachschlagewerk der Rechtsprechung des Bundesverwaltungsgeriechts”, „Verwaltungsrechtsprechung in Deutschland”. 295 191 ვინაიდან ითვლება, რომ სასამართლო უნდა ზრუნავდეს მისი გადაწყვეტილებების ხელმისაწვდომობაზე. არსებობს აგრეთვე სასამართლო გადაწყვეტილებების შესაბამისი კანონებისა და ამ კანონების ცალკეული მუხლების მიხედვით სისტემატიზებული გამოცემები, რომელთა მეშვეობით იქმნება წარმოდგენა კონკრეტული ნორმის რეალური გამოყენების შესახებ. უკანასკნელ ხანებში ინფორმირებისათვის სარგებლობდნენ სამართლებრივ საკითხებზე ინფორმაციულ მონაცემთა ბაზებით. ამ სახის ყველაზე მნიშვნელოვან ინფორმაციულ სისტემას წარმოადგენს სისტემა „იურისი” (1997წ). სასამართლო აქტების გამოქვეყნების საინტერესო პრაქტიკა და მოხერხებული საძიებო სისტემა დაინერგა სლოვენიაში. საძიებო სისტემას „Sodna praksa” ეწოდება, პორტალის მართვაზე უზენაესი სასამართლოა პასუხისმგებელი.297 საფრანგეთში სასამართლო განაჩენების ყველაზე პოპულარული ოფიციალური კრებულია „Jurnal officiel de la Republigue France”. სასამართლო გადაწყვეტილებები ქვეყნდება საქმეში მონაწილე მხარეთა ანონიმურობის დაცვის პირობით („ბეჭდვის შესახებ” 29.07.81წ. კანონი). საფრანგეთში გამოიყენება სასამართლო გადაწყვეტილებების გავრცელების სპეციალური მექანიზმები (ხელმოწერის მეშვეობით), გარდა ამისა 24.10.1984წ., 31.05.1996წ. დეკრეტებით შექმნილია სამართლებრივი ინფორმაციების ბაზების სასყიდლიანი საჯარო სამსახური, ხოლო 1998წ. თებერვლიდან ინტერნეტის მეშვეობით უფასოდ არის ხელმისაწვდომი სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებები. შვედეთის სამართლებრივ სისტემაში პრეცედენტად განიხილება ნებისმიერ საქმეზე უმაღლესი სასამართლოს კონკრეტული გადაწყვეტილება, გამოქვეყნებული მის ოფიციალურ გამოცემაში (Nytt Juridiskt Arkiv), რომელიც გამოიყენება ერთგვარ „სახელმძღვანელო პრინციპად”, „გზამკვლევად” ყველა ანალოგიური საქმის გადაწყვეტისას. რუსეთში სასამართლო აქტების გამოქვეყნებას შერჩევითი ხასიათი აქვს. შედარებით ფართოდ ქვეყნდება საარბიტრაჟო სასამართლოს აქტები, რეგულარული ხასიათი აქვს საკონსტიტუციო სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნებას. სასამართლო საქმიანობის შესახებ ინფორმაციაზე მომხმარებელთა ხელმისაწვდომობის, სასამართლოების მიერ პერსონალური მონაცემების დამუშავების საკითხებს არეგულირებს „რუსეთის ფედერაციაში სასამართლოების საქმიანობის თაობაზე ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შესახებ” 22.12.08წ. კანონი. 297 http://sodnapraksa.si 192 „საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის 18.2 მუხლის „თ” ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ოფიციალური ბეჭდვითი ორგანოს შექმნა,298 თავმჯდომარის წარდგინებით რედაქტორის და სარედაქციო კოლეგიის დანიშვნა, პლენუმის უფლებამოსილებას განეკუთვნება. საქართველოში სასამართლო გადაწყვეტილებები ქვეყნდება უზენაესი სასამართლოს გამოცემაში – „საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ბიულეტენში”, რომელიც იბეჭდება 1999 წლიდან. დღეისათვის საინფორმაციო სისტემის ყველაზე გავრცელებული სახეებია: ბიბლიოთეკა, არქივი, ფონდი, მონაცემთა ბანკი. საინფორმაციო სისტემის ფასეულობა და ეფექტურობა მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული მასში არსებულ ინფორმაციულ რესურსებზე, მის სისრულეზე, სისწორეზე, განახლების სისტემურობაზე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ბიბლიოთეკა წარმოადგენს გადაწყვეტილებების ერთგვარ დეპოზიტარიუმს, რომელშიც მკითხველს შეუძლია გაეცნოს 1999 წლიდან უმაღლესი სასამართლო ინსტანციის გადაწყვეტილებებს. გამოცემის ყველა ნომერი დაცულია აგრეთვე საჯარო ბიბლიოთეკის ბიბლიოგრაფიულ განყოფილებაში. სასამართლო აქტების გამოქვეყნების მნიშვნელობა მატულობს სასამართლო პრაქტიკის როლის ზრდის, ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის უზრუნველყოფის ინტერესების გათვალისწინებით. სასამართლო აქტების გამოცემის, მათზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის მნიშვნელობას განაპირობებს აგრეთვე საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის პირობები. ამდენად ცხადია, რომ უმაღლესი სასამართლო ინსტანციის გადაწყვეტილების გამოქვეყნება ფაქტობრივად წარმოადგენს საკასაციო საჩივარზე უფლების რეალიზაციის ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას. პროცესუალური კანონმდებლობა ითვალისწინებს სასამართლო გადაწყვეტილების სავალდებულო გამოქვეყნების შემთხვევებსაც, კერძოდ, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოცემის ოფიციალური ხასიათი, ერთი მხრივ, ეჭვის ქვეშ დგება იმის გათვალისწინებით, რომ იგი არ უკავშირდება სასამართლო გადაწყვეტილების ძალაში შესვლას (გადაწყვეტილება ძალაში შედის გამოცხადებიდან და არა გამოქვეყნებიდან), გადაწყვეტილების გამოქვეყნება არ ცვლის და არ ადასტურებს აგრეთვე მხარისათვის გადაწყვეტილების გაცნობას. ამასთანავე, საკასაციო სასამართლოს პერიოდული გამოცემისათვის ოფიციალური ბეჭდვითი ორგანოს სტატუსის მინიჭება მართებულად მიგვაჩნია იმის გათვალისწინებით, რომ კრებულში დაბეჭდილი უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში მიცემულ განმარტებას სასამართლოსათვის სავალდებულო ხასიათი აქვს („საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის მე-17 მუხ.), ხოლო საკასაციო სასამართლო პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება დივირგენტული საკასაციო საჩივრის დაშვების საფუძველს ქმნის. 298 193 ნორმატიული აქტის გაუქმების შესახებ უნდა გამოქვეყნდეს იმავე წესით, რა წესითაც იყო გამოქვეყნებული ნორმატიული აქტი ანუ ნორმატიული აქტების ოფიციალურ გამოცემაში. პროცესუალური კანონმდებლობის თანახმად, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გაუქმებული ნორმატიული აქტი ძალას კარგავს ოფიციალურ გამოცემაში გადაწყვეტილების გამოქვეყნების დღიდან. დღემდის საერთო სასამართლოების არც ერთი გადაწყვეტილება, რომელიც ეხებოდა ნორმატიული აქტის ან ცალკეული ნორმის გაუქმებას, აგრეთვე არც ერთი განჩინება ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მოქმედების შეჩერების შესახებ, ნორმატიული აქტების ოფიციალურ გამოცემა „საკანონმდებლო მაცნეში” არ გამოქვეყნებულა. ოფიციალურ გამოცემაში ქვეყნდება მხოლოდ საკონსტიტუციო სასამართლოს აქტები. ასეთ ვითარებას შეუძლია გაართულოს ამ კატეგორიის საქმეებზე საერთო სასამართლოების გადაწყვეტილების აღსრულება, ვინაიდან ბათილად ცნობილი ნორმატიული აქტის გაუქმება დამოკიდებული ხდება არა სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნებაზე, არამედ მისი გამომცემი ორგანოს ნებაზე, რამაც შესაძლოა გააჭიანუროს და გაართულოს გადაწყვეტილების აღსრულების პროცედურა, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში საერთოდ აღუსრულებელი დატოვოს იგი (მაგ., კოლეგიური ორგანოს შემთხვევაში შესაძლებელია არ შედგეს კვორუმი, ან ადგილობრივი სახელისუფლო ორგანოს წევრებმა პოლიტიკური მოტივებით ხმა არ მისცენ ნორმატიული აქტის გაუქმების გადაწყვეტილებას). სასამართლო გადაწყვეტილებით ბათილად ცნობილი ნორმატიული აქტი, გამოქვეყნების შემთხვევაში, არ საჭიროებს სპეციალურ მოქმედებებს მის აღსასრულებლად, ნორმატიული აქტის მოქმედების გაუქმებასთან დაკავშირებით აქტის მიმღები ორგანოს დადასტურებას. სასამართლო გადაწყვეტილებების სისტემატიზაცია საინფორმაციო ტექნოლოგიების მეშვეობით სასამართლო სისტემის რეფორმის აუცილებელი პირობათაგანია – მოწინავე საინფორმაციო ტექნოლოგიების დანერგვა. მზარდი საინფორმაციო დატვირთვის პირობებში ტრადიციული „საქაღალდე” ტექნოლოგიები ყველა პრობლემას ვერ წყვეტს, შესაბამისად, იზრდება ინფორმაციულად შევსებული კომპიუტერული სამართლებრივი სისტემების შექმნის, საჯარო ინფორმაციის პროაქტი- 194 ულად გამოქვეყნების 299 აქტუალობა. სამართლებრივი ინფორმაციის გავრცელების გამოცდილების შესწავლა ადასტურებს ინფორმაციულ-სამართლებრივ მომსახურებაში, ოპერატიულობის და მოცულობის თვალსაზრისით, ინფორმაციის ელექტრონული სახეობის მოწინავე პოზიციაზე გამოსვლას. მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებს სასამართლო გადაწყვეტილების ასლის მოთხოვნის შესაძლებლობას როგორც წერილობითი, ასევე ელექტრონული ფორმით. სასამართლო გადაწყვეტილებების ერთიან რეესტრში გადაწყვეტილების ელექტრონული სახით გამოქვეყნება არ ათავისუფლებს სასამართლოს დადგენილი წესით სასამართლო გადაწყვეტილების გაცემის ვალდებულებისაგან. სასამართლო გადაწყვეტილების გაცემაზე უარის თქმის შესახებ აქტი გამოიცემა წერილობითი ფორმით და უნდა მოიცავდეს წერილობით დასაბუთებას, უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლებს და გასაჩივრების წესს. უარი სასამართლო გადაწყვეტილების გაცემაზე შეიძლება გასაჩივრდეს ზემდგომ თანამდებობის პირთან ან სასამართლოში300. ამჟამად საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებები განთავსებულია უზენაესი სასამართლოს ინტერნეტ ვებგვერდზე. აქტუალობა შეიძინა ამ ინფორმაციის ნაკადის აქტიური გამოყენების საკითხმა, უპირველეს ყოვლისა, სასამართლოების მიერ. სასამართლო აქტებისაგან შემდგარი საინფორმაციო რესურსის დიდი მოცულობის გამო გართულებულია საჭირო ინფორმაციის ოპერატიული მოძიება, საინფორმაციო ნაკადში ორიენტირება, რაც განსაკუთრებით აქტუალურს ხდის დაგროვილი ინფორმაციის სისტემატიზაციის, მისი ცალკეული კრიტერიუმების, რუბრიკების (მუხლების, დავის საგნის, საკონტროლო სიტყვების) მიხედვით გრადაციის საჭიროებას, ანუ სულ უფრო საშური ხდება ე.წ. სტრუქტურული საინფორმაციო სისტემიდან ხარისხობრივად უფრო მაღალი დონის – ე.წ. „პრობლემურ საინფორმაციო სისტემაზე” გადასვლის საკითხი. სადღეისოდ უკვე შექმნილი ასეთი სისტემა მომხმარებელს შესაძლებლობას აძლევს ამა თუ იმ სამართლებრივი საჯარო ინფორმაციის პროაქტიულად გამოქვეყნების ანუ საჯარო დაწესებულების მიერ საზოგადოებრივი ინტერესის მატარებელი საჯარო ინფორმაციის ელექტრონულ რესურსებზე განთავსების სამართლებრივი საფუძვლების და სტანდარტების შექმნას ემსახურება სზაკ-ში 25.05.12წ. კანონით შეტანილი ცვლილება-დამატებები. აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებში საჯარო ინფორმაციის პრაქტიკულად გამოქვეყნების სტანდარტს, პრაქტიკულად გამოსაყენებელი საჯარო ინფორმაციის ნუსხას ადგენს „საჯარო ინფორმაციის ელექტრონული ფორმით მოთხოვნისა და პრაქტიკულად გამოყენების შესახებ” საქართველოს მთავრობის 26.08.2013წ. №219 დადგენილება. 300 საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 12.09.16წ. №1/250 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საერთო სასამართლოების მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების გაცემისა და გამოქვეყნების წესის” მე-2 მუხ. 299 195 პრობლემის კვლევისას, სამართლებრივი დავის გადაწყვეტისას გამოიყენოს პრობლემის გადაჭრის ირგვლივ არსებული პრაქტიკა, გაეცნოს დაგროვილ მოსაზრებებს. პრობლემურ საინფორმაციო სისტემაში მონაცემთა მთელი ბაზა სამ ნაწილად იყოფა: სამოქალაქო, ადმინისტრაციული და სისხლის სამართლის საქმეები. გადაწყვეტილებათა ძებნა ხორციელდება სხვადასხვა რეკვიზიტის (გადაწყვეტილების გამომტანი სასამართლო, საქმის ნომერი, მიღების თარიღი, გადაწყვეტილებაში მონაწილე მხარეები, მოსამართლე ან სასამართლო შემადგენლობა, დავის საგანი), სასამართლო აქტში გამოყენებული კანონების, კანონქვემდებარე აქტების, მუხლების, პუნქტებისა და დოკუმენტის სათაურის, დავის საგნის, ტექსტში არსებული საკონტროლო სიტყვების, რუბრიკატორის მიხედვით301. საბოლოოდ ამგვარი კომპიუტერული სისტემების მეშვეობით შესაძლებელი ხდება კონტინენტური სამართლებრივი სისტემის ქვეყნებში ერთგვარი სისტემური ხარვეზის – არასაკმარისი რაციონალობის, მანამდე არსებული სასამართლო პრაქტიკის არაჯეროვანი გათვალისწინების ტენდენციის დაძლევა. სასამართლო აქტების კომპიუტერული სისტემატიზაცია შესაძლებლობას აძლევს სხვადასხვა ინსტანციის მოსამართლეებს ამა თუ იმ კოდექსის, კანონის, კანონქვემდებარე აქტის კონკრეტული ნორმის გამოყენებისას გაეცნონ ამ ნორმის გამოყენების დამკვიდრებულ პრაქტიკას, ნორმის ინტერპრეტაციას, იდენტური სადავო ურთიერთობების გადაჭრისას სასამართლო გადაწყვეტილებაში მოშველიებულ მოტივაციას, რაც, საბოლოო ჯამში, ხელს უწყობს ერთიანი, სწორი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას, დასაბუთებული, მოტივირებული მართლმსაჯულების აქტის სწრაფ შედგენას, კონკრეტული დავის გადაწყვეტისას დაგროვილი გამოცდილების გამოყენებას, მოსამართლეთა შრომატევადი საქმიანობის რაციონალიზაციას. ხსენებული კომპიუტერული სისტემის ეფექტურობა მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული კომპიუტერულ სისტემაში ინფორმაციის რაციონალურ ასახვაზე, სასამართლო გადაწყვეტილებებში მოცემული ინფორმაციის გრადაციის ხარისხზე, რისთვისაც აუცილებელია გადაწყვეტილების მოტივაციაში სასამართლო პრაქტიკისათვის მნიშვნელოვანი დებულების, დავის გადასაჭრელად გამოყენებული ნორმის მნიშვნელოვანი განმარტების გააზრება (ინფორმაციული ნაკადის დივერსიფიკაცია რუბრიკების მიხედვით მჭიდროდ უკავშირდება აქამდე უმეტესად პრეცედენტული სამართლისათვის დამახასიათებელი რთული პრობლემის გადაჭრას – სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტში მთავარი დებულების, პრინციპის (ratio) თანმხლებად თქმულისაგან (dicta) გარჩევას), დავის საგნის, საკონტრო„საერთო სასამართლოების მიერ სასამართლო გადაწყვეტილებების გაცემისა და გამოქვეყნების წესის” 4.4 მუხ. 301 196 ლო სიტყვის სწორი ჩამოყალიბება. ცხადია, რომ საძიებო კომპიუტერული სისტემისათვის საინფორმაციო რესურსის ფორმირების საქმიანობაში აქტიურად უნდა ჩაებან არა მხოლოდ სასამართლოს აპარატის მუშაკები, არამედ ის მოსამართლეები, რომელთა გადაწყვეტილებები შეაქვთ კომპიუტერულ საძიებო სისტემაში. საერთოდ კომპიუტერული სისტემის შემდგომი განვითარების ასპექტები (სისტემაში ყველა თუ მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების განთავსება, გადაწყვეტილების მთლიანი ტექსტის, თუ ნაწილის განთავსება და სხვ.) მოსამართლეთა კორპუსში აქტიური განხილვის საგანი უნდა გახდეს. აუცილებელია მოსამართლეების აქტიური ჩართულობა ინფორმაციულ ტექნოლოგიებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების მიღებაში, მოსამართლეებმა მონაწილეობა უნდა მიიღონ ინფორმაციული ტექნოლოგიების ზეგავლენის შეფასებაში.302 ინფორმაციულმა ტექნოლოგიებმა უფრო მეტად ცხადყვეს სამართლის ინფორმაციული ბუნება, მისი კავშირი კანონმდებლობის, სამართალგამოყენებითი პრაქტიკის ინფორმაციულ რესურსებთან. უნდა ითქვას, რომ კომუნიკაციური ქსელების უამრავი სამართლებრივი ინფორმაციული ნაკადი, საბოლოო ჯამში, ხელს უწყობს კანონიერების განმტკიცებას, მართლმსაჯულების ეფექტურობის ზრდას, მუდმივად ცვალებადი სასამართლო პრაქტიკის სრულყოფის დაჩქარებას. სასამართლო ორგანოების საქმიანობაზე ინფორმაციის ხელმისაწვდომობასთან დაკავშირებით ინტერესს იწვევს ევროპის საბჭოს წევრ-სახელმწიფოთა მინისტრთა კაბინეტის 14.05.81 წ. №R(81)7 რეკომენდაცია „მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის გზების შესახებ”,303 მინისტრთა კაბინეტის 11.09.1995წ. №R(95)11 რეკომენდაცია „ინფორმაციულ-სამართლებრივ სისტემებში სასამართლო გადაწყვეტილებების შერჩევის, დამუშავების, წარდგენის და არქივიზაციის შესახებ”,304 მინისტრთა კაბინეტის 28.02.01 №R(2001)3 რეკომენდაცია „ახალი ტექნოლოგიების გამოყენების გზით სასამართლო და სხვა იურიდიული ინფორმაციის გავრცელების თაობაზე”.305 რეკომენდაციები ითვალისწინებს: ახალი ტექნოლოგიების გამოყენების მეშვეობით სასამართლო ორგანოების გადაწყვეტილებების ოფიციალური ტექსტების ხელმისაწევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს (CCJE) 09.11.11 №14(2011) დასკვნა „მართლმსაჯულება და საინფორმაციო ტექნოლოგიები (IT)”, 8, 36 პ., წიგნში „ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს დასკვნების კრებული”, გვ.302,308 303 http://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlogGet&Instran etImage=599788&SecMode=1&Docld=671776&usage=2 304 http://wettenpocket.overheid.nl/portal/045f21fa-46e6-481a-b581-43fb87dea54c/document/coe _R9511.pdf 305 http://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=188899&Site=COE 302 197 ვდომობის უზრუნველყოფას, კერძო ინფორმაციის დაცულობის პირობით; სასამართლო საინფორმაციო სისტემების ხელმისაწვდომობას არა მხოლოდ სასამართლოს სამსახურებრივ საათებში; ახალი სასამართლო გადაწყვეტილებების შესახებ ინფორმაციის სწრაფ გავრცელებას, შესაბამისი საინფორმაციო სისტემის სწრაფ განახლებას (ერთი თვე უმაღლესი სასამართლოებისა და სამი თვე დანარჩენი სასამართლოებისათვის); მოძველებული, ზედმეტი ინფორმაციის დაგროვების გამო სისტემით სარგებლობის გართულების დაუშვებლობას; სასამართლო ობიექტურობისა და რეპრეზენტაციულობის შენარჩუნებით გადაწყვეტილებების შერჩევის კრიტერიუმებს (იერარქიულობა, სასამართლო პრაქტიკის განვითარება). რეკომენდაციებში ყურადღება მახვილდება იმაზე, რომ კომპიუტერიზებული სისტემის გამოყენების ფარგლებში წარმოქმნილი კონფიდენციალობისა და პერსონალური მონაცემების დაცვის საკითხები უნდა წესრიგდებოდეს შიდა სამართლით №108 კონვენციაში და მის დამხმარე დოკუმენტებში განმტკიცებული პრინციპების შესაბამისად (11.09.1995 წ. №R(95)11, 28.02.01 №R(2001)3 რეკომენდაციები). იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლო განხილვისას მხარეთა ანონიმურობის საკითხისადმი ერთიანი მიდგომა არ არსებობს, მითითებულია ამ საკითხის ზოგად ევროპულ კონტექსტში განხილვის შესაძლებლობაზე (28.02.01 №R(2001)3 რეკომენდაცია). ნორმატიული აქტების, საერთაშორისო ხელშეკრულებების, ეროვნული და საერთაშორისო სასამართლო ორგანოების აქტებზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის საჭიროებას ხაზი გაესვა აგრეთვე „ახალი ინფორმაციული ტექნოლოგიების სფეროში ევროპული პოლიტიკის შესახებ” ევროპის საბჭოს მინისტრთა კაბინეტის 07.05.1999წ. დეკლარაციაში. სასამართლოებში საინფორმაციო-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენების წახალისების საჭიროებაზე მიუთითებს მინისტრთა კაბინეტის 17.11.10წ. CM/Rec(2010)12 რეკომენდაცია. გადაწყვეტილებების მიმართ ლეგიტიმური ინტერესის მქონე დაინტერესებული მხარის სასამართლო გადაწყვეტილების ხელმისაწვდომობის უფლებაზე, ფართო საზოგადოებისათვის საერთო ხასიათის გადაწყვეტილებების ხელმისაწვდომობაზე, სასამართლო გადაწყვეტილებების პერიოდულ გამოცემებში და ელექტრონული საშუალებების მეშვეობით გავრცელებაზე ყურადღება მახვილდება ევროპის საბჭოს მინისტრთა კაბინეტის 15.12.2004წ. R(2004)20 რეკომენდაციაში „ადმინისტრაციული აქტების სასამართლო გადასინჯვის შესახებ”. გარკვეულ სასამართლო გადაწყვეტილებათა ონლაინ ხელმისაწვდომობამ შესაძლოა რისკის ქვეშ დააყენოს ადამიანის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება და საფრთხე შეუქმნას კომპანიათა ინტერესებს. შესაბამისად სასამართლოებმა უნდა უზრუნველყოს მონაცემთა დასაცავად შესაბამისი 198 ღონისძიებების გატარება306. აღნიშნულის გამო კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების კომპიუტერულ ქსელში გამოქვეყნება ზოგჯერ სპეციალური საკანონმდებლო რეგულირების საგანს წარმოადგენს. ასე, მაგ., ესტონეთის რესპუბლიკის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 462-ე მუხლი საგანგებოდ ეხება რა კომპიუტერულ ქსელში სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნებას, ადგენს, რომ კომპიუტერულ ქსელში სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნებისას არ საჯაროვდება პირადი ან სარეგისტრაციო კოდები, დაბადების თარიღი, პროცესის მონაწილეთა მისამართები, პროცესის მონაწილეთა და მოწმეთა სახელები იცვლება ინიციალებით ან ნიშნებით. სასამართლო საკუთარი ინიციატივით ან მონაცემთა სუბიექტის შუამდგომლობით კომპიუტერულ ქსელში აქვეყნებს მხოლოდ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს, ან საერთოდ არ აქვეყნებს გადაწყვეტილებას იმ შემთხვევაში, თუ გადაწყვეტილება შეიცავს კერძო ცხოვრების ან მგრძნობიარე ხასიათის პერსონალური მონაცემების შესახებ ცნობებს და მის გამოქვეყნებას, თუნდაც ინიციალებით ან ნიშნებით, შეუძლია მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას. სასამართლოს საკუთარი ინიციატივით ან დაინტერესებული პირის შუამდგომლობის საფუძველზე შეუძლია გამოაქვეყნოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მხოლოდ სარეზოლუციო ნაწილი, თუ გადაწყვეტილება შეიცავს ინფორმაციას, რომლისთვისაც კანონით სხვა შეზღუდვები არის გათვალისწინებული. შუამდგომლობაზე უარის თქმის შემთხვევაში შუამდგომლობის ავტორს აქვს კერძო საჩივრის შეტანის უფლება. საერთო იურისდიქციის სასამართლოების გადაწყვეტილების (გადაწყვეტილება, დადგენილება, განჩინება, განაჩენი, ბრძანება) გაცნობის შესაძლებლობა უკრაინაში უზრუნველყოფილია „სასამართლო გადაწყვეტილებების შესახებ” უკრაინის კანონით, სასამართლო გადაწყვეტილებების უკრაინის სასამართლო ხელისუფლების ოფიციალურ ვებ-გვერდზე დადგენილი წესით ოფიციალური გამოქვეყნებით და სასამართლო გადაწყვეტილებების ერთიანი სახელმწიფო რეესტრით, რომლის წარმოებას უზრუნველყოფს უკრაინის სახელმწიფო სასამართლო ადმინისტრაცია, მინისტრთა კაბინეტის მიერ დადგენილი წესით. რეესტრში შეიტანება საერთო სასამართლოების ყველა გადაწყვეტილება. გადაწყვეტილებები ღია და ხელმისაწვდომია უფასო, სადღეღამისო სარგებლობისათვის. გადაწყვეტილება ოფიციალურად გამოქვეყნებულად ითვლება რეესტრის მწარმოებელი ორგანოს მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების ორიგინალთან ან რეესტრში შეტანილი გადაწყვეტილების ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს (CCJE) 09.11.11წ., №14(2011) დასკვნა, 17 პ. 306 199 ელექტრონულ ასლთან შესაბამისობის დადასტურების შემთხვევაში. სასამართლო ხელისუფლების ოფიციალურ ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული გადაწყვეტილების ტექსტში არ დაიშვება ფიზიკური პირის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების პუბლიკაცია, მსგავსი ცნობები შეიცვლება ლიტერული ან ციფრობრივი აღნიშვნებით. კანონის თანახმად ამგვარ მონაცემებს განეკუთვნება: ფიზიკური პირის სახელი, მამის სახელი, გვარი, მისამართი, ტელეფონის ნომერი, ელექტრონული ფოსტის მისამართი, სატრანსპორტო საშუალების სარეგისტრაციო ნომერი, სხვა ინფორმაცია. ასეთ მონაცემებს არ განეკუთვნება გადაწყვეტილების მიმღები მოსამართლის გვარი და ინიციალები, იმ პირის სახელი, რომელიც სამსახურებრივი უფლებამოსილების აღსრულების შედეგად იღებს მონაწილეობას საქმის განხილვაში. საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი სასამართლო გადაწყვეტილების ტექსტში არ დაიშვება ისეთი ცნობების გამხელა, რომელთა დასაცავად მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება საქმის დახურულ სასამართლო სხდომაზე განხილვის შესახებ. საქმეში მონაწილე პირებს პროცესუალური კანონმდებლობით დადგენილი წესით უზრუნველყოფილი აქვთ სასამართლო გადაწყვეტილების გაცნობის შესაძლებლობა. იმ პირებს, რომლებსაც არ მიუღიათ მონაწილეობა საქმის განხილვაში, მაგრამ თუ ის უშუალოდ ეხება მათ უფლება-მოვალეობებს და ინტერესებს, უფლება აქვთ კანონით დადგენილი წესით სრული მოცულობით გაეცნონ გადაწყვეტილების ტექსტს. ასეთმა პირმა შესაბამის სასამართლოს აპარატს უნდა მიმართოს განცხადებით, რომელშიც მოყვანილი უნდა იქნეს საფუძვლიანი დასაბუთება. განცხადება დაუყოვნებლივ იხილება აპარატის პასუხისმგებელი პირის მიერ, რომლის მოტივირებული უარი შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოს თავმჯდომარესთან ან, კანონით დადგენილი წესით, სასამართლოში. მოსამართლეებს აქვთ რეესტრის ყველა საინფორმაციო რესურსის გაცნობის უფლება. იმ სასამართლო გადაწყვეტილებების გაცნობა, რომელიც შეიცავს სახელმწიფო საიდუმლოებას, წესრიგდება „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ” კანონით. 27 გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყანაში სასამართლო გადაწყვეტილებების ხელმისაწვდომობის შედარებითმა ანალიზმა აჩვენა, რომ აღმოსავლეთ ევროპის უმეტეს ქვეყანაში დანერგილი პრაქტიკის მიხედვით ყველა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ქვეყნდება ვებ-გვერდზე. შესაბამისად, ისინი ხელმისაწვდომია გასაცნობად ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის. საქართველოს და კავკასიის რეგიონის ქვეყნებთან დაკავშირებით კვლევაში აღნიშნულია, რომ მოცემულ ქვეყნებში სასამართლო გადაწყვეტილებები ონლაინ ხელმისაწვდომია მხოლოდ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების 200 შემთხვევაში. კვლევის ავტორების აზრით, აღნიშნული ვერ უზრუნველყოფს საზოგადოებრივი ინტერესის დაკმაყოფილებას სასამართლო ხელისუფლების ფუნქციონირების მიმართ. შესაბამისად, რეკომენდაციის სახით აღნიშნულია, რომ აუცილებელია მეტი ძალისხმევა, რათა საზოგადოებას ჰქონდეს წვდომა არამხოლოდ ზემდგომი, არამედ ქვედა ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებებისადმი.307 ვფიქრობთ, რომ ყველა ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა აიტვირთოს შესაბამისი სასამართლოს ვებ-გვერდზე და შეიქმნას მომხმარებელზე ორიენტირებული საძიებო ბაზები, რაც მოხსნის სასამართლო გადაწყვეტილებების ასლების გაცემის პრაქტიკაში არსებულ სირთულეებს. ორგანულ კანონში 08.02.2017წ. შეტანილი ცვლილება-დამატებების თანახმად, ღია სხდომაზე საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება მთლიანად ქვეყნდება სასამართლოს ვებ-გვერდზე, ხოლო დახურულ სხდომაზე საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების შემთხვევაში სასამართლოს ვებ-გვერდზე ამ გადაწყვეტილების მხოლოდ სარეზოლუციო ნაწილი ქვეყნდება. სასამართლო გადაწყვეტილებებში შეტანილი პირის პერსონალური მონაცემების გამჟღავნების საკითხი წყდება კანონის შესაბამისად308. ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა სასამართლო გადაწყვეტილებების გამოქვეყნების საკითხების მიმართ უკვე აღინიშნა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების საკითხი, ზოგადად, უკავშირდება სასამართლო აქტებში პერსონალური მონაცემების დაცვის საკითხის გარკვევას. სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტი და ევროკონვენცია ერთმანეთისაგან ასხვავებს საჯარო სასამართლო განხილვას და სასამართლო გადაწყვეტილებების საჯაროდ გამოცხადებას. ამასთანავე, ევროკონვენციის 6.1 მუხლის დებულება იმის შესახებ, რომ „სასამართლო გადაწყვეტილება ცხადდება საჯაროდ”, ზოგიერთი ავტორის მიერ 04.11.1950წ. კონვენციის ავტორთა შეცდომად ფასდება, 309 http://2015.lit-ebrd.com/articles/articlel.html „საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის მე-13 მუხლის 31 პუნქტი. 309 შ. ტრექსელი „ადამიანის უფლებები სისხლის სამართლის პროცესში”, თბ., 2009წ., გვ. 162. 307 308 201 რომლის თავიდან აცილებაც „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ” 16.12.1966წ. საერთაშორისო პაქტში (14.1 მუხ.) მოხერხდა. ამ უკანასკნელში აღნიშნულია, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა იყოს საჯარო და არა ის, რომ „გადაწყვეტილება ცხადდება საჯაროდ”, ამასთანავე, საერთაშორისო პაქტი, ევროკონვენციისაგან განსხვავებით, ითვალისწინებს საჯაროობის წესის გამონაკლისებს (არასრუწლოვანთა ინტერესები, საქორწინო დავა, ბავშვებზე მეურვეობა).310 უნდა აღინიშნოს, რომ ევროსასამართლოს რიგი გადაწყვტილებით ევროკონვენციის დებულებამ კონკრეტული შინაარსი შეიძინა. ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებით, კონვენციასთან შეუსაბამოდ იქნა მიჩნეული ის შემთხვევები, როდესაც სასამართლოს გადაწყვეტილების ხელმისაწვდომობა მხოლოდ ლეგიტიმური ინტერესის მქონე პირებისათვის და სასამართლოს დისკრეციის საფუძველზე იყო შესაძლებელი311. კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული საჯაროობის მოთხოვნის დარღვევად იქნა მიჩნეული აგრეთვე შემთხვევა, როდესაც სასამართლოს მოტივირებული გადაწყვეტილების გაცნობის უფლება მხოლოდ საქმეში მონაწილე პირებს გააჩნდათ, ამასთანავე სასამართლო გადაწყვეტილების საჯაროობა არ იყო უზრუნველყოფილი სხვა საშუალებებით, გარდა სასამართლო დარბაზში გადაწყვეტილების გამოქვეყნებისა, ხოლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი არ შეიცავდა მითითებას რაიმე პრინციპზე, გადაწყვეტილების გამოცხადებულ სარეზოლუციო ნაწილში მითითებული მუხლი ზოგადი შინაარსის იყო და, შესაბამისად, გამოცხადებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი არ იყო ინფორმატიული სათანადო იურიდიული ცოდნის არმქონე მოქალაქისათვის. 312 სასამართლო გადაწყვეტილებების საჯარო გამოცხადებასთან დაკავშირებით ევროსასამართლო მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლის დებულება უფრო მკაცრია ვიდრე პაქტის 14.1 მუხლი, თუმცა მრავალ ქვეყანაში, გადაწყვეტილების გამოსაცხადებლად, ხმამაღლა წაკითხვის გარსაქართველოს კონსტიტუციის 85-ე მუხლის და „საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის 13-ე მუხლის მე-3 პუნქტის დებულება სასამართლო გადაწყვეტილების საქვეყნოდ გამოცხადების შესახებ არ გამორიცხავს დახურულ სხდომაზე სასამართლო გადაწყვეტილების გამოცხადებას. სასამართლო გადაწყვეტილება დახურულ სხდომაზე უნდა გამოცხადდეს, თუ მისი საჯაროდ გამოცხადებით საქვეყნოდ გახდება ცნობილი ყოველივე, რის გამოც საქმის განხილვა დაიხურა აგრეთვე, როცა ამას კანონი ითვალისწინებს. ასე, მაგ., სსკ-ის 351-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილება შვილად აყვანის შესახებ განმცხადებლის თხოვნით საჯაროდ არ გამოცხადდება. 311 შუცი (Szucz) ავსტრიის წინააღმდეგ (§44-47); ვერნერი (Werner) ავსტრიის წინააღმდეგ (§57-59), რუშიტი (Rushiti) ავსტრიის წინააღმდეგ (§22, §23). 312 რ. ბირიუკოვი (R. BIRYUKOV V. RUSSIA 17.01.08წ.) რუსეთის წინააღმდეგ (§41-46). 310 202 და შეიქმნა სხვა საშუალებების გამოყენების ტრადიცია, განსაკუთრებით საკასაციო სასამართლოებში – კანცელარიაში დეპონირება, რაც სასამართლო აქტს ყველასათვის ხელმისაწვდომს ხდის. კონვენციის მოსამზადებელ დოკუმენტებში ეს გარემოება ისე ცხადად არ არის ასახული, როგორც 1966წ. პაქტის მოსამზადებელ დოკუმენტებში. საბოლოო ჯამში ევროსასამართლო აღნიშნავს, რომ თითოეულ საქმეზე სასამართლო გადაწყვეტილებისათვის მოპასუხე-სახელმწიფოს, ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად მოცემული საჯაროობის ფორმა შეფასებული უნდა იქნეს საქმეზე წარმოების იმ განსაკუთრებული ნიშნების თვალსაზრისით, რომელთა ირგვლივაც განიხილება საქმე ევროსასამართლოში, კონვენციის 6.1 მუხლის საგნის და მიზნის მითითებით.313 ბავშვის მეურვეობის საქმეებთან დაკავშირებით სასამართლომ საჯაროობის შეზღუდვის საჭიროებაზე მიუთითა314. ერთ-ერთ საქმეში ევროსასამართლომ მართებულად მიიჩნია უკანონო პატიმრობისათვის კომპენსაციის მიცემის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებიდან 6 წლის შემდეგ მისი საჯაროდ გამოცხადება იმ მოსაზრებით, რომ აღნიშნული განპირობებული იყო პირის საბოლოო გამართლებისათვის საჭირო დროის გასვლის აუცილებლობით 315. სამედიცინო ინფორმაციის შემცველი პროცესუალური აქტების გამოქვეყნებასთან დაკავშირებით, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ინდივიდის პირად მონაცემთა დაცვას აქვს ფუნდამენტური მნიშვნელობა, შიდსით დაავადების შესახებ ინფორმაციის გამოქვეყნებამ შესაძლებელია იქონიოს დრამატული შედეგები პირის ოჯახურ ცხოვრებაზე. მსგავსი ინფორმაციის გამოქვეყნება შესაძლებელია გამართლდეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესებიდან გამომდინარე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი 10 წლიანი ვადა, რომლის შემდეგ პროცესუალური აქტები შიდსით დაავადებული Z-ის სრული სახელის მითითებით საჯარო იქნებოდა, იყო მცირე, იგი არღვევდა კონვენციის მე-8 მუხლით დაცულ პირად ავტონომიას. 316 აქსენი (Axen) გერმანიის წინააღმდეგ (§31), პრეტო (Pretto) იტალიის წინააღმდეგ (§25, §26), ზუტერი (Sutter) შვეიცარიის წინააღმდეგ (§33). 314 B და P გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (§45, §46). მოსამართლეები ლუკაიდესი და ტულკენსი არ დაეთანხმნენ უმრავლესობას. მოსამართლე ლუკაიდესმა მოგვიანებით გამოქვეყნებულ წერილში აღნიშნა, რომ არც უმრავლესობის და არც უმცირესობის პოზიცია არ იყო სწორი და ამ საკითხში საჭირო იყო კონვენციის მოდიფიცირება. 315 ლამანა (Lamanna) ავსტრიის წინააღმდეგ (§33). 316 Z. ფინეთის წინააღმდეგ (1997წ) eroports 1997, I/323 ff. 313 203 ზემდგომი ინსტანციების სასამართლო გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით, რომლითაც არ კმაყოფილდებოდა საჩივარი სამართლის საკითხებზე, ევროსასამართლო ყურადღებას ამახვილებდა ამ სასამართლოების როლზე, რომელიც სამართლის საკითხების შეფასებით არის შემოფარგლული. მათ მიერ წყდება ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის საკითხი, რის გამოც სასამართლო გადაწყვეტილების საჯაროდ გამოცხადების მოთხოვნას ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლო შესრულებულად მიიჩნევს იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლოს კანცელარიაში შესანახად ჩაბარებული გადაწყვეტილების სრული ტექსტი ყველასათვის ხელმისაწვდომი იყო317 ან, როდესაც ნებისმიერ პირს, რომელიც საქმისადმი თავის ინტერესს ასაბუთებს, აქვს სასამართლო გადაწყვეტილების სრული ტექსტის მიღების შესაძლებლობა და, ამასთანავე, დაცულია ამ სასამართლოს ყველაზე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების შემდგომი სასამართლო აქტების ოფიციალურ კრებულში გამოქვეყნების პირობა318. რაც შეეხება საქმის არსებითად განმხილველი პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოქვეყნებას, მისი გამოქვეყნება აუცილებელია, თუმცა სასამართლოს ჯერ არ გამოუთქვამს მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, თუ რა უნდა ვიგულისხმოთ ტერმინ „გადაწყვეტილებაში”, მხოლოდ მისი სარეზოლუციო ნაწილი თუ აღწერილობითპრეტო (Pretto) იტალიის წინააღმდეგ (§26). ამ გადაწყვეტილებაში ევროპულმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საკასაციო სასამართლოს როლზე, რომელიც სამართლის საკითხებზე საჩივრის განხილვით შემოიფარგლება, შესაბამისად, მიჩნეულ იქნა, რომ საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დეპონირება სასამართლო კანცელარიაში, რამაც საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი გახადა მისი სრული ტექსტი, აკმაყოფილებს მე-6 მუხლის მოთხოვნებს. ამასთანავე, საგანგებოდ აღინიშნა, რომ ეს დასკვნა ავტომატურად არ ვრცელდება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე, სასამართლო სისტემაში ამ ორი სასამართლოს განსხვავებული როლის გამო (§27). საქმეში „აქსენი გფრ-ის წინააღმდეგ” (29.06.1982წ., 32 პ.) ევროპულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ გადაწყვეტილების საჯაროდ გამოცხადება არ იყო აუცილებელი იმის გამო, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებები მანამდე უკვე იყო საჯაროდ გამოცხადებული. 318 ზუტერი (Sutter) შვეიცარიის წინააღმდეგ (§34). სასამართლომ მიუთითა, რომ კონვენციის 6.1 მუხლის სიტყვასიტყვითი ინტერპრეტაცია, რომელიც გადაწყვეტილების საჯარო გამოცხადებას ეხება, მეტისმეტად მკაცრი მოთხოვნაა და არ არის საჭირო 6.1 მუხლის მიზნების მისაღწევად. სასამართლო დაეთანხმა მთავრობასა და კომისიის წევრთა უმრავლესობას, რომ კონვენცია საქმის განხილვის საბოლოო ეტაპზე არ მოითხოვს გადაწყვეტილების ზეპირად გამოცხადებას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საკასაციო სამხედრო სასამართლოს საჯარო გამოცხადება არ იყო აუცილებელი, ვინაიდან საზოგადოებისათვის ამ გადაწყვეტილებაზე ხელმისაწვდომობა უზრუნველყოფილი იყო სხვა საშუალებებით, უპირველეს ყოვლისა, გადაწყვეტილების ასლის სასამართლოს კანცელარიაში მიღების შესაძლებლობით, აგრეთვე სასამართლო საქმეთა ოფიციალურ კრებულში მისი შემდგომი გამოქვეყნებით. 317 204 სამოტივაციო ნაწილიც. ამასთანავე, ევროპულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ „ყველა შემთხვევაში სასამართლო გადაწყვეტილების გამოცხადების ფორმა უნდა შეფასდეს მოპასუხე – სახელმწიფოს შიდა წესების შესაბამისად” („პრეტო იტალიის წინააღმდეგ”). საქმეებში, რომლებშიც არ იყო საჯაროდ გამოცხადებული არც პირველი და არც ზემდგომი ინსტანციის გადაწყვეტილებები, ამ გადაწყვეტილებათა სრული ტექსტი არ იყო ხელმისაწვდომი სასამართლოს კანცელარიაში და მათი ხელმისაწვდომობა შეზღუდული იყო მხოლოდ იმ პირებით, რომლებსაც „ლეგიტიმური ინტერესი” გააჩნდათ, ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის მე-6 მუხლის მოთხოვნის დარღვევა დაადგინა.319 ამასთანავე, საქმეზე, რომელზედაც დადგინდა სასამართლო სხდომის საჯაროობის უსაფუძვლოდ დარღვევა, დებულებები კანონიერი ინტერესის მქონე პირთათვის გადაწყვეტილების გაცნობის და მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების გამოქვეყნების შესახებ, ევროსასამართლოს მიერ შეფასებულ იქნა როგორც საჯაროობის მოთხოვნებისთვის არასაკმარისი320. საბოლოოდ, ევროსასამართლო ადასტურებს, რომ, ევროკონვენციის არსიდან გამომდინარე, დემოკრატიულ საზოგადოებაში მართლმსაჯულების სამართლიან განხორციელებას იმდენად მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია, რომ კონვენციის 6.1 მუხლის რაიმე შემბოჭავი განმარტება ამ ნორმის მიზნებს არ ესადაგება321. უნდა აღინიშნოს, რომ გადაწყვეტილების საჯაროდ გამოცხადების, აგრეთვე მისი ხელმისაწვდომობის მოთხოვნა არა მხოლოდ სასამართლო განხილვის, არამედ დისციპლინური განხილვის პროცედურასაც ეხება322. პერსონალური მონაცემების დაცვა ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებში იმისათვის, რომ სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, გადაწყვეტილება გამოქვეყნდეს პირის იმ მონაცემების გარეშე, რომელთა მეშვეობითაც ხდება მისი იდენტიფიცირება, სასამართლო აქტი უნდა შეიცავდეს: ინფორმაციას, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობით საიდუმლო ინფორმაციას ვერნერი ავსტრიის წინააღმდეგ (24.11.1997წ.), შიუქსი ავსტრიის წინააღმდეგ (24.11. 1997წ.). 320 მოზერი (Moser) ავსტრიის წინააღმდეგ (§103). 321 დელკური (Delcourt) ბელგიის წინააღმდეგ (§25). 322 კემბელი და ფელი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (28.06.1984 წ., პ.92). 319 205 ანდა განსაკუთრებული სახის პერსონალურ მონაცემებს განეკუთვნება. სასამართლო აქტის გამოქვეყნება პერსონალური მონაცემების გარეშე შესაძლებელია მხარეების მიერ იმის განცხადების შემთხვევაში, რომ პროცესუალურ დოკუმენტში ასახული ინფორმაცია მის პირად საიდუმლოებას წარმოადგენს. ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს რეგლამენტის 47-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ განმცხადებელს არ სურს თავისი ვინაობის გამჟღავნება, მან წერილობით უნდა მიუთითოს აღნიშნულის მიზეზები. განმცხადებელმა ასევე უნდა მიუთითოს რა სახით სურს მოხსენიება, თუ პალატის თავმჯდომარე ნებას დართავს მის ანონიმურობას – საკუთარი ინიციალებით თუ რაიმე ასოთი (მაგალითად „X”, „Y”, „Z” და სხვ.). რეგლამენტის 47-ე მუხლის თანახმად, (ინდივიდუალური განაცხადის შინაარსი) განმცხადებლებმა, რომელთაც არ სურთ თავიანთი ვინაობის საჯაროდ გამჟღავნება, უნდა მიუთითონ ამის შესახებ და წარადგინონ სასამართლოს წინაშე აღძრულ სამართლწარმოებასთან დაკავშირებული ინფორმაციის საჯაროობის ჩვეულებრივი წესიდან ამგვარი გადახვევის გამამართლებელი მოსაზრებები. პალატის თავმჯდომარეს, გამონაკლისის სახით, სათანადო პირობების არსებობის შემთხვევებში, შეუძლია დართოს ანონიმურობის ნება. 47-ე მუხლის ახალი რედაქციის თანახმად, განმცხადებელს, რომელსაც არ სურს თავისი პიროვნების გასაჯაროება, ვალდებულია განაცხადოს აღნიშნულის შესახებ და ჩამოაყალიბოს სასამართლოში საქმის წარმოების შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის თაობაზე საერთო წესისგან განდგომის მიზეზი. სასამართლო, თავის მხრივ, უფლებამოსილია დააკმაყოფილოს ანონიმურობის შესახებ თხოვნა ან საკუთარი ინიციატივით მიანიჭოს პირს ასეთი შესაძლებლობა (47-ე მუხლის მე-4 პუნქტი). მხარეთა პირადი ცხოვრების დაცვის საკითხს შეეხება აგრეთვე რეგლამენტის 33-ე მუხლი, რომლის თანახმად, განაცხადთან დაკავშირებით რეგისტრაციაში წარდგენილი ყველა დოკუმენტი, მორიგებასთან დაკავშირებული მოლაპარაკების ფარგლებში წარდგენილი დოკუმენტაციის გამოკლებით, ხელმისაწვდომი იქნება საზოგადოებისათვის, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც პალატის თავმჯდომარე მიიღებს სხვაგვარ გადაწყვეტილებას საკუთარი ინიციატივით ანდა მხარის ან ნებისმიერი შესაბამისი პირის მოთხოვნით. მოთხოვნა დოკუმენტების კონფიდენციალობასთან დაკავშირებით დასაბუთებასაც უნდა მოიცავდეს და კონკრეტულად უნდა აღნიშნავდეს, სრულად თუ ნაწილობრივ არ უნდა იყოს დოკუმენტები საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომი. მთლიანად დოკუმენტის თუ მისი რომელიმე ნაწილის საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომობა შეიძლება შეიზღუდოს დემოკრატიულ საზოგადოებაში ზნეობის, საზოგადოებრივი წესრიგის ან ეროვნული უსაფრთხოების ინტერე- 206 სებიდან გამომდინარე, თუ ამას მოითხოვს არასრულწლოვანთა ინტერესები ან მხარეთა პირადი ცხოვრების დაცვა, ანდა იმ შემთხვევაში, თუ თავმჯდომარის შეხედულებით, განსაკუთრებულ გარემოებებში საჯაროობა ზიანს მიაყენებდა მართლმსაჯულების ინტერესებს. ყველა სხვა შემთხვევაში, რეგლამენტის 74-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილება, სხვა კომპონენტთან ერთად, უნდა შეიცავდეს მხარეთა აღწერას (74-ე მუხლის „გ” ქვეპუნქტი). რეგლამენტის 32-ე მუხლის შესაბამისად, ევროპული სასამართლოს თავმჯდომარის (პრეზიდენტის) მიერ 14.01.2010წ. დამტკიცებული პრაქტიკული ინსტრუქცია ანონიმურობის დაცვის შესახებ შუამდგომლობებთან დაკავშირებით ადგენს, რომ სასამართლოში განხილვასთან დაკავშირებული დოკუმენტები ხელმისაწვდომია, თუ, რეგლამენტის 33-ე ან 47-ე წესების შესაბამისად, არ იქნა მიღებული გადაწყვეტილება ამ პრინციპისაგან განდგომის შესახებ. შუამდგომლობა ანონიმურობის დაცვის შესახებ ადამიანის უფლებების ევროპულ სასამართლოს უნდა მიეწოდოს საჩივართან ერთად ან საჩივრის შეტანის შემდეგ პირველივე შესაძლებლობისთანავე. ორივე შემთხვევაში განმცხადებელმა უნდა ჩამოაყალიბოს თავისი შუამდგომლობის საფუძვლები და მიუთითოს, თუ რა ზემოქმედებას იქონიებს მასზე საქმის მასალების პუბლიკაცია. იმ შემთხვევაში, თუ განმცხადებელი შუამდგომლობს ინტერნეტში, სასამართლოს მონაცემთა ბაზაში (http://www.echr.coe.int./echr/en/hudoc) განთავსებული საქმეების ანონიმურობის დაცვის თაობაზე, მან უნდა მიმართოს სასამართლოს სამდივნოს წერილით შუამდგომლობის საფუძვლების, განმცხადებელზე მასალების პუბლიკაციის ზემოქმედების, აგრეთვე სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის პერიოდში ანონიმურობის დაცვის შესახებ შუამდგომლობის წარუდგენლობის მიზეზების შესახებ. შუამდგომლობას ანონიმურობის დაცვის შესახებ იხილავს შესაბამისი პალატის თავმჯდომარე, რომელიც მხედველობაში იღებს განმცხადებლის განმარტებებს, გავრცელების ხარისხს, შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საჭიროებას და პრაქტიკულ მოსაზრებებს. შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შემთხვევაში პალატის თავმჯდომარე წყვეტს აგრეთვე იმას, თუ რა საჭირო ზომებია მისაღები განმცხადებლის იდენტიფიცირების თავიდან ასაცილებლად. უნდა აღინიშნოს, რომ პროცესუალური აქტების გამოქვეყნება პერსონალური მონაცემების მითითებით, ევროსასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, საბოლოო ჯამში წყდება თვით პირის დამოკიდებულებისდამიხედვით პირადი მონაცემების შემცველი ინფორმაციის მიმართ, პროცესუალური აქტების დეპერსონალიზაცია დამოკიდებულია ინფორმაციის ხასიათზე და აგრეთვე თვით პირის სურვილზე. ასე, მაგ., ცნობილია არაერთი ევროსასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ ძალზე მგრძნობიარე 207 პირად საკითხებს შეეხება (სქესობრივი ცხოვრება, გენდერული იდენტიფიკაცია, სქესის შეცვლა და სხვ.), პერსონალური მონაცემების მითითებით არის გამოქვეყნებული.323 საბოლოო ჯამში შეიძლება ითქვას, რომ სადღეისოდ პერსონალური მონაცემის დაცვის ინსტიტუტი ქვეყნის სამართლის განვითარების მნიშვნელოვან მიმართულებად ყალიბდება, ინფორმაციული თვითგამორკვევის საფუძველზე აგებული პერსოლური მონაცემების დაცვის სისტემა, პერსონალური მონაცემის დაცვის მაღალი ხარისხი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ინდივიდუალურ, კვალიფიციურ მიდგომას საჭიროებს, რაც შესაბამისი მატერიალური და საკადრო უზრუნველყოფით მიიღწევა. დადჯენი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Dedgeon v. the united Kingdom) (22.10. 1981წ.); რეესი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Rees v. the United Kingdom) (1990); ვან ოოსტერვიკი ბელგიის წინააღმდეგ (Van Oosterwik v. Belgim) (01.03.1979წ.); კოსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Cossey v.the United Kingdom) (1990); სმისი და გრედი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Smith and Grasdy v. the United Kingdom) (27.09.1999წ), კრისტინ გუდვინი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Ghristine Goodwin v. the United Kingdom) (25.03.1992წ.). 323 208 საქართველოს უზენაესი სასამართლო, ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა მოსამართლე: ნუგზარ სხირტლაძე 2017-2018 წ.წ. ანგარიში 2018 წელს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისა და სამართლის განვითარებისათვის მნიშვნელოვან არაერთ საკითხზე გაამახვილა ყურადღება. განსაკუთრებით აღსანიშნავია შრომითი, სოციალური, სამშენებლო და საგადასახადო დავები. საკასაციო საჩივრების უმრავლესობა არ იქნა დაშვებული არსებითად განხილვისათვის საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საფუძვლების არარსებობის გამო, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებები უცვლელად იქნა დატოვებული. დასაშვებად ცნობილი საკასაციო საჩივრების არსებითად განხილვის შედეგად საკასაციო პალატის მიერ უმრავლეს შემთხვევაში გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები და როდესაც საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები აღნიშნულის შესაძლებლობას იძლეოდა, საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ხოლო ფაქტობრივ გარემოებათა არასრულყოფილად დადგენის, მოთხოვნის დაზუსტების, დამატებით მტკიცებულებათა მოძიების საჭიროების შემთხვევებში, საქმეები სათანადო მითითებებით დაუბრუნდა სააპელაციო პალატას ხელახლა განსახილველად, არსებითი განხილვის შედეგად ზოგ შემთხვევაში მოხდა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებათა უცვლელად დატოვებაც. სასამართლო განხილვის არსებული ტენდენციების უკეთ დანახვისა და შეფასების მიზნით აუცილებელია შევჩერდეთ საკასაციო სასამართლოს მიერ არა მხოლოდ 2018 წელს, არამედ 2017 წელს საკასაციო საჩივრების არსებითად განხილვის შედეგად მიღებულ გადაწყვეტილებებზე (განჩინებებზე). არსებითად განხილული საქმეების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ აქტუალური იყო არაერთი კატეგორიის დავა, მათ შორის: სოციალური, შრომითი, საგადასახადო, სამშენებლო, უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის (ე.წ. „ზედდების“), ზიანის ანაზღაურების შესახებ, პრივატიზებასთან დაკავშირებული დავები და სხვ.. მნიშვნელოვანი განმარტებები გაკეთდა აგრეთვე პერსონალურ მონაცემთა დაცვისა და კომერციულ საიდუმლოებას მიკუთვნებული ინფორმაციის მიმართულებითაც. სოციალური დავები სოციალური დავები მოიცავს ურთიერთობათა ფართო სპექტრს, სოციალური ურთიერთობების მომწესრიგებელი კანონმდებლობის კომპლექსური ხასიათი, სოციალური უფლების სუბიექტთა არაერთგვაროვნება, ზოგ შემთხვევაში 1 ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ნორმათა არასათანადო განმარტება და ფაქტობრივი გარემოებების არასრულყოფილად გამოკვლევა, ხშირად წარმოშობს მსგავსი კატეგორიის დავებს. როგორც წესი, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ საკითხის სწორად გადაწყვეტა ხდება, თუმცა არსებობს გამონაკლისებიც. 2017 წელი 2017 წელს საკასაციო პალატის მიერ მნიშვნელოვანი განმარტებები გაიცა სოციალურ დავებთან დაკავშირებით. მაგალითად, ერთ-ერთ საქმეში1, რომელშიც დავის საგანი იყო სახელმწიფო პენსიის შეჩერება და შეწყვეტა, შეფასებას საჭიროებდა არა მხოლოდ შეწყვეტის კანონიერება, არამედ აგრეთვე დასადგენი იყო გამოსაყენებელი ნორმატიული რეგულირება, სააპელაციო პალატამ საკითხის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის დებულებებით ისე, რომ არ შეუფასებია აღნიშნული აქტით პენსიის შეწყვეტის საფუძვლების განსაზღვრის დასაშვებობა. საკასაციო პალატამ იმსჯელა კონკრეტული ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის ნორმათშემოქმედებითი უფლებამოსილების მინიჭების წინაპირობებსა და ფარგლებზე, დელეგირების მნიშვნელობასა და ამოცანაზე, კანონისა და კანონქვემდებარე აქტის ურთიერთმიმართებაზე. უზენაესი სასამართლოს მიერ „სახელმწიფო პენსიის შესახებ“ კანონის დებულებების ანალიზის შედეგად დადგინდა სახელმწიფო პენსიის გაცემის კანონით გაუთვალისწინებელი საფუძვლით შეწყვეტის დაუშვებლობა. სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა ორგანოს მიერ უფლებამოსილების გადამეტებით გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით, მისი ძალაში ყოფნა არ გულისხმობდა დავის უსათუოდ ამ ნორმის საფუძველზე გადაწყვეტის საჭიროებას, რადგან დავის გადაწყვეტისას სასამართლო უფლებამოსილია ნაკლები იურიდიული ძალის მქონე ნორმატიული აქტის იერარქიულად უფრო მაღალი დონის ნორმატიული აქტისადმი შესაბამისობის საკითხი გადაწყვიტოს მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით და ასეთი შეუსაბამობის დადგენის შემთხვევაში უარი თქვას ნორმატიული აქტის გამოყენებაზე, მისი ფორმალური გაუქმების გარეშე (ინციდენტური კონტროლი). გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ ამ საქმეში, ისევე როგორც სხვა არაერთ შემთხვევაშიც, არ დასტურდებოდა ადმინისტრაციულ ორგანოს მიერ სახელმწიფო პენსიის შეჩერებისა და შეწყვეტის შესახებ აქტების გამოცემა, მათი მხარისათვის გაცნობა, რაც დამატებით ასაბუთებდა სარჩელის საფუძვლიანობას, რადგან ამ სფეროზე მოქმედებს სზაკ-ის ნორმები წარმოების ჩატარების, აქტის გამოცემისა და მისი ადრესატისადმი გაცნობის შესახებ. საკასაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ მიუთითა ადმინისტრაციული წარმოების წესების დაცვის, აქტის გამოცემისა და მხარისათვის გაცნობის აუცილებლობასა და მნიშვნელობაზე. 1 25.05.2017წ. Nბს-815-807(კ-16) 2 ამასთან, 2017 წელს განხილულ საქმეთაგან მითითებული დავა არ იყო ერთადერთი, სადაც აღნიშულ საკითხებზე გამახვილდა ყურადღება. სხვა საქმეში2, რომელშიც დავის საგანი ასევე სახელმწიფო პენსიის შეჩერება/შეწყვეტა იყო, ასევე არ დასტუდებოდა სახელმწიფო პენსიის შეჩერებისა და შეწყვეტის შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა და ადრესატივსათვის ჩაბარება. აღნიშნულ დავაში საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სახელმწიფო პენსიის გაცემის შეჩერება-შეწყვეტის კანონით განსაზღვრული საფუძვლების წარმოქმნა თავისთავად არ ქმნის დამოუკიდებელ ინდივიდუალურ რეგულაციას, ისინი წარმოადგენენ კონკრეტული პირის მიმართ სათანადო ინდივიდუალური აქტის გამოცემის პირობას და არა თავად ინდივიდუალურ აქტს. სახელმწიფო კომპენსაციის შეჩერება ხდება არა რეალაქტის ანუ მიმღებისთვის კომპენსაციის გაცემის შეჩერებით, არამედ აღნიშნულის შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით, რომლის გასაჩივრების ვადის ათვლა ხდება არა შეჩერების კანონით განსაზღვრული პირობის დადგომიდან, არამედ შეჩერების შესახებ აქტის ბენეფიციარისათვის კანონმდებლობით დადგენილი წესით ოფიციალური ჩაბარების მომენტიდან. საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ აქტის გამოცემის პროცესში სზაკ-ით დადგენილი ადმინისტრაციული წარმოების მოთხოვნების დაცვის საჭიროებაზე, როგორებიცაა წარმოებაში დაინტერესებული მხარის მონაწილეობის უზრუნველყოფა, საქმის გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევა, აქტის გამოცემა, მხარისათვის ოფიციალურად გაცნობა და სხვ.. მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო პალატის მიერ დადგინდა აქტების გამოუცემლობა და შესაბამისად, მათი ადრესატისათვის ჩაუბარებლობა, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში სარჩელი მაინც არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ ნორმატიული მოწესრიგების გათვალისწინებით მხარეს უნდა ევარაუდა აღნიშნული სამართლებრივი შედეგის (პენსიის შეჩერებისა და შეწყვეტის) დადგომა და მიემართა უფლებამოსილი ორგანოსათვის. საკასაციო პალატამ ერთმნიშვნელოვნად აღნიშნა, რომ გამარტივებული წარმოება, პროცედურის ეკონომიურობისა და ეფექტურობის მოთხოვნები, არ გულისხმობს ადრესატისათვის აქტის გამოცემის საფუძვლების და გამოცემული აქტის შესახებ ინფორმაციის შეუტყობინებლობას, დაუშვებელია მხარეს დაეკისროს აქტის გასაჩივრების ვალდებულება მისი შინაარსის ოფიციალურად გაცნობამდე. სააპელაციო პალატის მიერ არასწორად შეფასდა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და უგულებელყოფილი იქნა სზაკ-ით დადგენილი ნორმატიული დანაწესები, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია. უზენაესმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა პენსიის, როგორც სამისდღემშიო სახელმწიფო გასაცემის დანიშნულებასა და მნიშვნელობაზე, მის შეჩერებასა თუ შეწყვეტასთან დაკავშირებული გადაწვეტილებების მიღებისას სზაკით განსაზღვრული მოთხოვნების ზედმიწევნით დაცვის აუცილებლობაზე. აღნიშნული განმარტებები უზენაესმა სასამართლომ გაიმეორა 2018 წელს არსებითად 2 25.05.2017წ. ბს-365-360(კ-16) 3 განხილულ საქმეშიც3, რომელიც ასევე პენსიის შეჩერებისა და შეწყვეტის კანონიერებას ეხებოდა. მითითებულ დაცაში საკასაციო პალატამ კვლავ გაამახვილა ყურადღება აქტის გამოცემის, ადრესატისათვის აქტის გამოცემის საფუძვლების და გამოცემული აქტის შესახებ ინფორმაციის შეტყობინების საჭიროებაზე4. 2018 წელი სახელმწიფო კომპენსაციის შეჩერებისა და შეწყვეტის საკითხებს ეხებოდა აგრეთვე 2018წ. განხილული სხვა საქმეც5, რომელშიც საკასაციო პალატამ ხაზი გაუსვა სახელმწიფო კომპენსაციის შეჩერებისა და შეწყვეტას შორის, კომპენსაციის განახლებასა და ახლიდან დანიშვნას შორის არსობრივ სხვაობას. უზენაესმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სასკ-ის 32.4 მუხლის გამოყენების წინაპირობებზე, სოციალური უზრუნველყოფის ურთიერთობებში ნორმის უკუძალის გავრცელებაზე, ფაქტების უტყუარად დადგენის მიზნით სათანადო მტკიცებულებების მოძიების, მათი სრულყოფილად გამოკვლევისა და შეფასების საჭიროებაზე, მსგავსი კატეგორიის დავებში კანონით განსაზღვრული კომპენსაციის მიღების უფლების მქონე სუბიექტთა წრისადმი მოსარჩელის კუთვნილების უტყუარად დადგენის აუცილებლობაზე. ამავე პერიოდში სახელმწიფო პენსიის შეწყვეტიდან წარმოიშვა დავაც6, რომელშიც პირი დასაქმებული იყო ერთ-ერთი სამინისტროს სსიპ-ში, საპენსიო ასაკის მიღწევის შემდეგ დაენიშნა პენსია, რომელიც მოგვიანებით შეუწყდა საჯარო სამსახურში მუშაობის გამო. დახლოებით 3 წლის შემდეგ პირმა განცხადებით მიმართა სოციალური მომსახურების სააგენტოს პენსიის დანიშვნის მოთხოვნით, რაზეც უარი ეთქვა საჯარო უწყებაში მუშაობის საფუძვლით. აღნიშნული უარი პირმა სასამართლოში გაასაჩივრა და დამატებით მოითხოვა სრული განაცდური პერიოდის მისაღები პენსიის ჯამური ოდენობის ანაზღაურება. ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა, პენსიის დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ აქტის ბათილად ცნობისა და პენსიის გაცემის დავალების მოთხოვნების ნაწილში საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, შესაბამისად, ამ ნაწილში ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიდგომები არ შეცვლილა, თუმცა უზენაესი სასამართლოს მიერ განსხვავებული განმარტებები გაკეთდა განაცდური პენსიის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით. საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელემ იცოდა პენსიის გაცემის შეწყვეტის შესახებ, თუმცა დაახლოებით 3 წლის განმავლობაში რაიმე პრეტენზია ორგანოსათვის არ წაუყენებია. შეწყვეტის კანონიერებასთან მიმართებით 3 25.01.2018წ. ბს-236-234 (კ-16) აღნიშნულ გარემოებებზე უზენაეს სასამართლოს ფართოდ აქვს ნამსჯელი 2017 წლამდეც, მაგალითად, ბს-770-762(კ-15) და ბს-854-836(კ-12) საქმეებში. 5 17.05.2018წ. ბს-395-392(კ-17) 6 21.06.2018წ. ბს-259-259(კ-18) 4 4 მოსარჩელეს არ მიუმართავს არც შიდა და არც გარე ადმინისტრაციული კონტროლის საშუალებებისათვის, არ მიუმართავს ზემდგომი ორგანოსათვის ადმინისტრაციული საჩივრით, არ აღუძრავს სარჩელი სასამართლოში, რითაც ფაქტობრივად დაეთანხმა დამდგარ სამართლებრივ შედეგს - პენსიის შეწყვეტას. ამასთანავე, პენსიის შეწყვეტაზე გადაწყვეტილების გაუსაჩივრებლობა არ ართმევდა მოსარჩელეს პენსიის ხელახლა დანიშვნის მოთხოვნის უფლებას, რადგან ნორმატიულად განსაზღვრულია პენსიის შეწყვეტის საფუძვლის აღმოფხვრის შემდეგ, საერთო წესით, პენსიის ხელახლა დანიშვნის შესაძლებლობა. ყურადღება ამ საქმეშიც გამახვილდა პენსიის შეჩერებასა და შეწყვეტას, აღდგენასა და ხელახლა დანიშვნას შორის სხვაობაზე. სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გაუქმდა მხოლოდ განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების ნაწილში. უზენაესმა სასამართლომ განიხილა აგრეთვე სახელმწიფო კომპენსაციის დანიშვნის გაჭიანურების გამო ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საქმეც7, რომელზეც მართალია არ შეცვლილა საპელაციო პალატის მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგი, თუმცა შეიცვალა გადაწყვეტილების მოტივაცია, უზენაესმა სასამართლომ იმსჯელა სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლებზე, ზიანის ანაზღაურებიდან ან უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობაზე, მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში ორგანოს მიერ დაინტერესებული პირის დახმარების, საკითხის გადაწყვეტისათვის ობიექტურად აუცილებელი ინფორმაციის მოძიების საჭიროებაზე, ადმინისტრაციული წარმოების ინკვიზიციურ ხასიათზე. შრომითი დავები საჯარო სამსახურად ითვლება სახელმწიფო ხელისუფლების და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებში სამსახური, რომელიც დაკავშირებულია მმართველობითი (ადმინისტრაციული) ფუნქციების განხორციელებასთან. ადმინისტრაციული ფუნქციები გვხვდება საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და სასამართლო ხელისუფლების შტოებში, ასევე თვითმმართველობის დონეზე და საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საჯარო მოხელეთა არც თუ მცირე ოდენობის გათვალისწინებით, სასამართლოებს ხშირად უწევთ შრომითი დავების განხილვა. ამასთან დავის საგანი შესაძლოა იყოს საჯარო სამსხურში მიღებიდან გათავისუფლების ჩათვლით, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული ნებისმიერი საკითხი (მაგ. შვებულებით სარგებლობა, დისციპლინური სახდელის დაკისრება, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების შედეგები და სხვ.). 7 08.11.2018წ. ბს-956-952(კ-18) 5 2017 წელი 2017 წელს განხილულ შრომით დავებს შორის აღსანიშნავია საქმე8, რომელშიც მოსარჩელე, რომელიც წერილობით დათანხმდა იმავე ადმინისტრაციულ ორგანოში სხვა თანამდებობაზე მოვალეობის შემსრულებლად გადაყვანას, შემდგომში მოითხოვა გადაყვანამდე არსებულ თანამდებობაზე აღდგენა ორი საფუძვლით, კერძოდ, ახალ თანამდებობაზე მისი მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნა არ უნდა მომხდარიყო, რადგან გადაყვანამდე არსებულ თანამდებობაზე იგი დანიშნული იყო უკონკურსოდ, ამასთანავე ახალი თანამდებობა არ შეესაბამებოდა მის პროფესიულ ცოდნასა და უნარებს. საკასაციო პალატამ აღნიშნულ საქმეზე ერთხელ - 2015 წელს, გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სათანადო დასაბუთების არარსებობისა და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არასრულყოფილად დადგენის გამო, საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამრთლოს ხელახლა განსახილველად,9 თუმცა ხელახლა განხილვის შემდეგ სააპელაციო პალატის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი საკასაციო საჩივრები დასაშვებად იქნა ცნობილი. საკასაციო პალატამ იმსჯელა საჯარო სამსახურში პირის მიღების ზოგად წინაპირობებზე, კონკურსის ჩატარების პრინციპებზე, დანიშნულებაზე, ამოცანებზე, ფუნქციაზე და განმარტა კონკურსის გარეშე თანამდებობის დაკავების კანონით განსაზღვრული წინაპირობები. საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კანონის დანაწესი დაწესებულების სხვა სტრუქტურულ ერთეულში გადაყვანისას პირის უკონკურსოდ დანიშვნის შესახებ, ვრცელდება მხოლოდ კონკურსგავლილ პირებზე, ნორმა არ გამორიცხავდა ამ რეგულიაციის გამოყენებას იმ პირების მიმართ, რომლებსაც უკონკურსოდ ჰქონდათ დაკავებული თანამდებობა. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასწორად განიმარტა იმჟამად მოქმედი „საჯარო სამსახურის შესახებ“ კანონის 29-ე და 30-ე მუხლები, მათი გამოყენების წინაპირობები, არასწორად დადგინდა მითითებული ნორმების მოსარჩელეზე გავრცელების შესაძლებლობა. საქმეზე დადგინდა აგრეთვე სააპელაციო სასამართლოს მიერ თავისი უფლებამოსილების ფარგლების გაცდენა, რადგან თავად შეაფასა ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას მიკუთვნებული საკითხი, დაადგინა პირის კონკრეტული თანამდებობის საკონსკურსო მოთხოვნებთან შესაბამისობა ასეთი კონკურსის ჩატარების გარეშე, მაშინ როდესაც სასამართლოს უნდა ემსჯელა მხოლოდ კონკრეტული პირის მიერ მოვალეობების დროებით შესრულების შესაძლებლობაზე. საკასაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გადაწყვეტილებას ჰქონდა წინააღმდეგობრივი ხასიათი, სარეზოლუციო ნაწილი არ შეესაბამებოდა გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას, ამასთანავე, სათანადოდ არ შეფასდა საკითხის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულება - სხვა თანამდებობაზე გადაყვანის შესახებ მოსარჩელის წერილობითი თანხმობა. გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების მიუხედავად, 8 9 03.07.2017წ. ბს-250-248(2კ-16) იხ. 02.04.2015წ. Nბს-629-616(2კ-14) განჩინება 6 საკასაციო პალატამ არ გაიზიარა კასატორის მოსაზრება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევით განხილვის, მხარის არასათანადო წესით მოწვევის, მოსამართლის აცილების საფუძვლების არსებობის შესახებ. საბოლოოდ, ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო სასამართლომ ფიზიკური პირის სარჩელი არ დააკმაყოფილა. გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმებას ყოველთვის მისი უსწორობა არ განაპირობებს, ზოგ შემთხვევაში შეცვლილი ნორმატიული რეგულირება მისი გამოტანის დროს სწორ და დასაბუთებულ გადაწყვეტილებას კანონშეუსაბამოდ აქცევს. მაგალითად, ერთ-ერთ დავაში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადაში საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გათვალისწინებით, უზენაესმა სასამართლომ ნაწილობრივ გააუქმა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება10. მოცემულ საქმეში პირი სამსახურიდან გათავისუფლდა ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებად შვებულებაში ყოფნის დროს. მოსარჩელე ითხოვდა გათავისუფლების შესახებ აქტის ბათილად ცნობას, სამსახურში აღდგენას და სრულ იძულებით განაცდურს. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა, რაც სააპელაციო პალატამ მართებულად შეცვალა, მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ორგანოს გადაწყვეტილება ბათილად ცნო, მოპასუხეს დაავალა მოსარჩელის თანამდებობაზე აღდგენა, თუმცა განაცდურის ანაზღაურება ადმინისტრაციულ ორგანოს დაეკისრა მხოლოდ 3 თვის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ, თუმცა ადმინისტრაციული ორგანოს საკასაციო საჩივარი, რომელშიც მოთხოვნილი იყო სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, დაუშვებლად იქნა ცნობილი. ამდენად, საკასაციო პალატამ იმსჯელა მხოლოდ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ოდენობაზე. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დავის გადაწყვეტისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საკონტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მასში ასახული მიდგომები, რადგან მისი გამოტანა მოხდა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში შესვლამდე. კომპენსაციის ზედა ზღვრის შეზღუდვა ლახავს პირის კონსტიტუციურ უფლებას თანამდებობრივი სარგოს სახით მიუღებელი შემოსავლით გამოწვეული ზარალის სრულად ანაზღაურებაზე. ამდენად, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში საკასაციო პალატის მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეს დაეკისრა იძულებითი განაცდურის სრული ანაზღაურება. სააპელაციო პალატას ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა საქმე11, რომელშიც მოსარჩელე ითხოვდა რეორგანიზაციის გამო საჯარო სამსახურიდან მისი გათავისუფლების შესახებ აქტის ბათლად ცნობას, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენას, სამსახურში აღდგენასა და იძულებითი განაცდური ანაზღაურებას. 10 11 12.01.2017წ. ბს-189-188(2კ-16) 16.03.2017წ. ბს-834-826(2კ-16) 7 პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ცალკე წარმოებად გამოიყო დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის შესახებ მოთხოვნა და განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, რომელმაც დაიწყო დავა განსჯადობის შესახებ, უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგინდა მოთხოვნის ადმინისტრაციული წესით განხილვა. განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტამდე საქალაქო სასამართლომ განაგრძო დანარჩენ მოთხოვნებზე არსებითი მსჯელობა და სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა, მოხელის გათავისუფლების შესახებ აქტი სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე ბათილად იქნა ცნობილი, სააპელაციო პალატამ უცვლელად დატოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რაც საკასაციო წესით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ. უზენაეს სასამართლოში საქმის განხილვისას დადგინდა დავის საგნის დაზუსტების საჭიროება, აღინიშნა, რომ აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის საფუძვლიანობისა და აქტის კანონიერების შემოწმების ფარგლებში უნდა მომხდარიყო დისკრიმინაციის ფაქტის არსებობაზე მსჯელობა. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა ისე გადაწყვიტეს დავა, რომ არ უმსჯელიათ ორგანოს მხრიდან მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციულ მოპყრობაზე და აღნიშნული საფუძვლით მის გათავისუფლებაზე. სადავო აქტის კანონიერების შეფასება ,,საჯარო სამსახურის შესახებ“ კანონის ნორმებთან არ იქნა საკმარისად მიჩნეული, რადგან აქტის კანონიერების განსაზღვრისთვის გადამწყვეტი იყო დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა. დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა და აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნა ურთიერთდაკავშირებული და ურთიერთგამომდინარე მოთხოვნებია და ისინი ერთად უნდა განხილულიყო. გარდა ამისა სააპელაციო პალატამ სრულყოფილად არ დაადგინა საქმის გარემოებები, სათანადოდ არ განსაზღვრა ადმინისტრაციული ორგანოს სტრუქტურა და მისი სტრუქტურული ერთეულების ფუნქციები რეორგანიზაციამდე და მის შემდეგ, კონკრეტული თანამდებობის იდენტურობის დადგენის მიზნით სააპელაციო პალატას დეტალურად არ გაუანალიზებია რეორგანიზაციის შედეგად ჩამოყალიბებული ყველა სტუქტურული ერთეული, სათანადოდ არ გამოკვლეულა აგრეთვე ახალი საშტატო ერთეულების წარმოქმნის საკითხი, არ შეფასებულა ახალ საშტატო ერთეულზე მოსარჩელის გადაყვანის შესაძლებლობა. სხვა შრომით-სამართლებრივ დავაში12 შესაფასებელი იყო მოხელის მიერ პერსონალურ მონაცემთა დამუშავებისა და აღნიშნულიდან გამომდინარე მოხელის გათავისუფლების კანონიერება. მოსარჩელე მუშაობდა საგამოძიებო უწყებაში და გათავისუფლდა სხვისი პერსონალური მონაცემების სამასხურებრივი საჭიროების გარეშე მოძიების, დამუშავებისა და მესამე პირისათვის გადაცემის საფუძვლით. საქალაქო სასამართლოს მიერ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, თუმცა სააპელაციო პალატამ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღო ახალი გადაწყვეტილება, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა ადმინისტრაციული 12 13.04.2017წ. ბს-494-489(2კ-16) 8 წარმოების ხელახლა ჩატარება. საკასაციო პალატის მიერ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა და პალატას დაევალა საქმის ხელახლა განხილვა იმ საფუძვლით, რომ სათანადოდ არ შეფასებულა მტკიცებულებები, არ დადასტურებულა მათი ურთიერთშეუსაბამობა, არ იყო დასაბუთებლი სასკ-ის 32.4 მუხლის გამოყენების წინაპირობების არსებობა, სასამართლომ არ გამოიყენა საპროცესო კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება დამატებითი მტკიცებულებების მოძიების შესახებ, არ მოხდა ადმინისტრაციული წარმოების მასალების სრულად გამოთხოვა და შესწავლა, გენ.ინსპექციის დასკვნის შემდგენი პირების ახსნა-განმარტებების გამოთხოვა, მესამე პირის მოწმედ დაკითხვა, უფლების დარღვევის ინტენსივობის დადგენა და აღნიშნულის საფუძველზე გამოყენებული დისციპლინური ღონისძიების პროპორციულობის შეფასება. სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა აგრეთვე მტკიცებულებები, რომლებიც მოსარჩელის მიერ სხვისი პერსონალური მონაცემების მოძიებაზე უთითებდნენ. სააპელაციო პალატამ დაადგინა მოსარჩელის მიერ მონაცემთა დამუშავება, თუმცა არ უმსჯელია მათი დამუშავების მიზანზე. მონაცემების სხვა მიზნებისათვის გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ, ასევე პირის თანხმობის შემთხვევაში ან როდესაც აშკარაა მონაცემების პირის ინტერესებში გამოყენების საჭიროება, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დადასტურებულა. დარღვევის დასადგენად საკმარისი იყო მოსარჩელის მიერ არასამსახურებრივი მიზნით მონაცემების მოძიებისა და დამუშავების დადასტურება. სააპელაციო პალატამ ჯეროვნად არ შეაფასა აღნიშნული გარემოება. საკასაციო პალატამ იმსჯელა პირადი ცხოვრებისა და პერსონალური მონაცემების დაცვის მნიშვნელობაზე, პირის ნდობაზე განსაკუთრებული სოციალური ფუნქციის მატარებელი ორგანოების მიმართ, პროფესიული ვალდებულებების, პერსონალური მონაცემების ხელშეუხებლობის საერთაშორისო პრინციპების დაცვის საჭიროებაზე, პერსონალური მონაცემების დაცვის სამსახურეობრივი საიდუმლოების დაცვის რეჟიმში ტრანსფორმირებაზე. უზენაესი სასამართლოს მითითებით, მოხელის მიერ მესამე პირისათვის ინფორმაციის გადაცემის დაუდასტურებლობის შემთხვევაში, სააპელაციო პალატას დამოუკიდებლად უნდა შეეფასებინა მოსარჩელის მიერ საიდუმლო ინფორმაციის არასამსახურებრივი მიზნებისათვის მოძიებისა და დამუშავების ფაქტი, ემსჯელა პირად ცხოვრებაში ჩარევის ინტენსივობის ხარისხზე და დაედგინა მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული დისციპლინური ზომის რელევანტურობა. უძრავი ქონების რეგისტრაციასთან დაკავშირებული დავები ყოველი დავის გადაწყვეტა საჭიროებს გარკვეული ფაქტების დადგენას, ვინაიდან სამართლით რეგულირებული ურთიერთობა შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ ფაქტების საფუძველზე, ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა გარკვეულ იურიდიულ შედეგს უკავშირებს. ფაქტების სწორ და სრულყოფილ დადგენას განსაკუთრებული 9 მნიშვნელობა ენიჭება მიწის ნაკვეთების რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ დავებში, სადაც როგორც წესი დასადგენია ნაკვეთის მდებარეობა, კონფიგურაცია, საზღვრები, მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეები და სხვ.. 2017 წელი 2017 წელს განხილულ ერთ-ერთ დავაში13 მოსარჩელე ითხოვდა მეზობლების დაზუსტებული რეგისტრაციების ბათილად ცნობას მის დაუზუსტებელ რეგისტრაციასთან ზედდების საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავდა საექსპერტო დასკვნის გაზიარებაზე უარის თქმის დასაბუთებას, არ იქნა გათვალისწინებული სასარჩელო მოთხოვნის რეალური შინაარსი - ის, რომ სადავო იყო არა მიწის ნაკვეთების გამოყოფის კანონიერება, არამედ მათი მდებარეობა და პარამეტრები. სადავო აქტების გასაჩივრების ფარგლების, მოსარჩელის სამართლებრივი ინტერესის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა აგრეთვე მოთხოვნის ტრანსფორმირების საჭიროებაზე. სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ მეზობელი ნაკვეთები საერთოდ არ კვეთდნენ მოსარჩელის ნაკვეთს არ იყო დასაბუთებული. ასევე არ იყო დასაბუთებული მიღება-ჩაბარების აქტებში ასახული ნაკვეთების პარამეტრების დაცვით მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შეუძლებლობა. საკასაციო პალატამ აღნიშნულ საქმეშიც იმსჯელა დაზუსტებულ და დაუზუსტებელ რეგისტრაციებზე, მათ სამართლებრივ მნიშვნელობაზე, რეგისტრაციის დაზუსტების შესაძლებლობაზე, საკადასტრო რუკის შედგენის წესზე. საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში დაცული მტკიცებულებები: აზომვითი ნახაზები, საკადასტრო რუკები, საექსპერტო დასკვნა, მოწმეთა ჩვენებები, არ იმსჯელა მეზობელი მიწის ნაკვეთის წანაცვლების გამომწვევ გარემოებებზე. უზენაესმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე ერთ-ერთი მეზობელი ნაკვეთის შემძენის ინტერესებზე და აღნიშნა, რომ სადავო აქტების გაუქმება შედეგად არ განაპირობებს ნაკვეთის კეთილსინდისიერი შემძენის უფლების შელახვას, ვინაიდან დავის საგანს შეადგენს ნაკვეთის ადგილმდებარეობის შეცვლა და არა უფლებადამდგენი დოკუმენტების მართლზომიერება, შესაბამისად არ დადასტურდა კეთილსინდისიერი შემძენის მიერ შეძენილი ფართის შემცირება. 2018 წელი კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესსა და სარჩელის მიზნის გათვალისწინებით მოთხოვნათა დაზუსტების საჭიროებაზე იმსჯელა უზენაესმა სასამართლომ აგრეთვე 2018 წელს განხილულ საქმეებშიც. ერთ-ერთ საქმეში14 მოპასუხე მარეგისტრირებელი ორგანოს აქტების ბათილად ცნობის შესახებ 13 14 02.11.2017წ. ბს-231-227(კ-15) 22.11.2018წ. ბს-718-710(კ-15) 10 სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა მხოლოდ იმაზე მითითებით, რომ არ გასაჩივრებულა სადავო რეგისტრაციების საფუძვლები. გადაწყვეტილების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ინკვიზიციური ხასიათის მიუხედავად, სარჩელის უფლება დისპოზიციურია, სასამართლო შებოჭილია მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებით. თუმცა სასამართლო არ არის შებოჭილი სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირებით, პროცესის დაჩქარების მიზნით, მოსამართლეს შეუძლია დაეხმაროს მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში. დავის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, გარკვევას საჭიროებდა სარჩელის აღძვრის რეალური ინტერესი, სადავო რეგისტრაციების საფუძვლად არსებული აქტებით მოსარჩელის კანონიერი ინტერესისათვის ზიანის მიყენება, რადგან სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს არ შეიძლება ქმნიდეს მოპასუხის უფლებადამდგენი დოკუმენტების გაუსაჩივრებლობა, უკეთუ ამ დოკუმენტებს მოსარჩელისათვის უშუალო ზიანი არ მიუყენებია. სააპელაციო პალატის მიერ უფლებადამდგენი დოკუმენტები და საქმეში დაცული სხვა მტკიცებულებები არ შეფასებულა. საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე ერთსადაიმავე ფართზე ჩანაწერთა კონკურენციის დროს, უპირატესობის მქონე ჩანაწერის დადგენის გზებზე, რეგისტრაციის განხორციელებამდე მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ საქმის გარემოებათა ყოველმხრივ და სრულყოფილად გამოკვლევის საჭიროებაზე, აგრეთვე კეთილსინიდისიერი შემძენის ინტერესების დაცულობის საკითხზე, როდესაც დავა ეხება არა უფლების არსებობა/არარსებობას, არამედ მიწის (საძოვრის) სივრცობრივ განლაგებას. ამავე პერიოდში განხილულ სხვა საქმეში15 მოსარჩელის მიერ მარეგისტრირებელ ორგანოში წარდგენილი დაზუსტებულ ნახაზზე ასახული მიწის ნაკვეთის ნაწილი ზედდებაში იყო კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის ტერიტორიასთან, რომელიც აღრიცხული იყო ფიზიკური პირების თანასაკუთრებაში. მოსარჩელე ითხოვდა მესამე პირთა რეგისტრაციის ბათილად ცნობას და უძრავი ძეგლის საზღვრების კორექტირებას. მოსარჩელე თავისი საკუთრების დამდგენ დოკუმენტად უთითებდა მიღება-ჩაბარების აქტს, რომელიც არამართლზომიერების შესახებ მოსარჩელის არაერთგზის მითითების მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლომ სათანადო შეფასების, მოსარჩელის არგუმენტაციაზე მსჯელობის გარეშე, ჩათვალა კანონიერად, საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი სასამართლო გადაწყვეტილების არარსებობის გამო. საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მტკიცებულებათა სრული, ყოველმხრივი და ობიექტური შეფასების საჭიროების, მტკიცებულებისათვის წინასწარ დადგენილი ძალის მინიჭების დაუშვებლობის, აქტის კანონიერებასთან დაკავშირებით მიმდინარე სასამართლო წარმოების თაობაზე სააპელაციო პალატის ცოდნის, სასამართლოს მიერ მასთან წარდგენილი დოკუმენტაციის ფორმალური და შინაარსობრივი მხარის შემოწმების შესაძლებლობის საკითხზე. დადგინდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ 15 19.04.2018წ. ბს-617-610(კ-15) 11 არ შეისწავლა მასთან წარდგენილი მტკიცებულებები, შესაბამის პერიოდში მიღებაჩაბარების აქტის გაცემის ნორმატიულად განსაზღვრული საფუძვლები. საკასაციო პალატამ გადაწყვეტილების მიღებისას გაითვალისწინა, რომ მოგვიანებით, კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით დადასტურდა მოსარჩელის უფლებადამდგენი დოკუმენტის - მიღება-ჩაბარების აქტის უკანონობა. გადაწყვეტილებაში საკასაციო პალატამ, ისევე როგორც სხვა არაერთ დავაში, ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე დაუზუსტებელი რეგისტრაციის სამართლებრივ შინაარსსა და სათანადო დოკუმენტაციის წარდგენისას მისი დაზუსტების შესაძლებლობაზე. კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების და საქმეში დაცული მტკიცებულებების: უძრავი ძეგლის პასპორტის, ტოპოგრაფიული გეგმისა და საექსპერტო დასკვნის ერთობლივი შეფასების საფუძველზე, საკასაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ნახაზზე ასახული ტერიტორია იჭრებოდა უძრავი ძეგლისათვის მიკუთვნებული ტერიტორიის საზღვრებში, საქმეში დაცული მტკიცებულებები საკმარისი იყო დავის არსებითად გადაწყვეტისათვის. 2018 წელს არსებითად განხილულ დავებს შორის იყო ისეთი შემთხვევებიც, როდესაც დავის შედეგობრივად სწორად გადაწყვეტის მიუხედავად, საკასაციო პალატამ იმსჯელა სადავო საკითხებზე, რადგან გასაჩვრებული გადაწყვეტილებები არ შეიცავდნენ სათანადო იურიდიულ დასაბუთებას. მაგალითად, ერთ-ერთი დავა16 წარმოიშვა ზედდების გამო საჯარო რეესტრის მიერ ფიზიკური პირისთვის დაზუსტებული რეგისტრაციის განხორციელებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გასაჩივრების და ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული საჩივრის ნაწილობრივ განუხილველად დატოვების საკითხზე. კასაციის ფარგლების გათვალისწინებით სასამართლომ იმსჯელა მხოლოდ ადმინისტრაციულ საჩივართან მიმართებით საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერებასთან დაკავშირებით. პალატამ იმსჯელა ადმინისტრაციულ საჩივრის წარდგენის დანიშნულებასა და მნიშვნელობაზე, ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვისას ორგანოს მიერ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევის, საჩივრის ავტორის პრეტენზიების შესწავლის, მათზე დასაბუთებული პასუხების გაცემის, სრულყოფილი წარმოების ჩატარების და მხოლოდ ამის შემდგომ გადაწყვეტილების მიღების საჭიროებაზე. სადავო აქტი არ პასუხობდა აღნიშნულ მოთხოვნებს, რამაც მართებულად გამოიწვია მისი ბათილად ცნობა. საგადასახადო დავები საგადასახადო დავების თავისებურებას ნორმატიული მოწესრიგების სირთულე და პრაქტიკაში წარმოშობილ ურთიერთობათა კომპლექსური ხასიათი 16 24.05.2018წ. ბს-743-735(კ-16) 12 განაპირობებს, რის გამო უზენაესი სასამართლოს მიერ განხილული საგადასახადო დავები არაერთგვაროვანი და მრავალწახნაგოვანია. 2018 წელი 2018 წელს განხილულ ერთ-ერთ საქმეში, რომელიც შეეხებოდა საგადასახადო ოპერაციისათვის კვალიფიკაციის შეცვლას, საკასაციო პალატამ განმარტა საგადასახადო კოდექსის 73.9 მუხლი, მისი გამოყენების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები, მიუთითა სპეციალური ადმინისტრაციულსამართლებრივი რეგულირების პირობებში სამოქალაქო-სამართებრივი მოწესრიგების გამოყენების დაუშვებლობაზე, ყურადღება გაამახვილა ნორმის დროში მოქმედების წესზე, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სათანადო შეფასების საჭიროებაზე.17 დავა ეხებოდა სახელმწიფოს შეთავაზების საფუძველზე შპს-ს მიერ ქონების სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ გადაცემისა და სახელმწიფო ორგანოების მიერ პირობადადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს-თვის უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემის ოპერაციების გაცვლის ოპერაციად მიჩნევას და აქედან გამომდინარე შპს-ს დაბეგვრას. ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ 73.9 მუხლით („ბ“ ქვ.პ.) საგადასახადო ორგანოს მინიჭებული აქვს ოპერაციის კვალიფიკაციის შეცვლის უფლებამოსილება არა ყველა შემთხვევაში, არამედ სათანადო პირობების არსებობისას, არ დაიშვება კვალიფიკაციის შეცვლა კანონმდებლობით გაუთვალისიწინებელ ოპერაციაზე. სააპელაციო პალატამ უგულებელყო ის გარემოება, რომ ოპერაციების განხორციელების დროს მოქმედი სახელმწიფო ქონების განკარგვასთან დაკავშირებული მოწესრიგება არ ითვალისწინებდა სახელმწიფო ქონების გაცვლის შესაძლებლობას, გადასახადებით დაბეგვრისათვის კი გამოიყენება საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის მოქმედი კანონმდებლობა. პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ ოპერაციის კვალიფიკაციის შეცვლა შესაძლებელია იმ შემთხვევაში უკეთუ ოპერაცია თავისი არსით ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, 73.9 მუხლი ეხება ბათილ, ნების ნაკლის მქონე გარიგებებს და არა მართლზომიერ გარიგებებს, რომელთა შინაარსიც შეესაბამება მათივე ფორმას. ნაკლები გადასახადის გადახდის მიზანი ყოველთვის არ იწვევს გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევას. გადაწყვეტილებაში განიმარტა ბარტერული ოპერაციის მახასიათებლები და აღინიშნა, რომ დაუშვებელია პასუხისმგებლობის დაწესება გადამხდელის ისეთი მოქმედებისათვის, რომლებიც იდება კანონით გათვალისწინებული შეღავათების ფარგლებში, გადასახადისაგან გათავისუფლების კანონიერი შესაძლებლობის რეალიზაციის მიზნით. ხსენებულ პერიოდში საკასაციო პალატის მიერ ყურადღება გამახვილდა საგადასახადო ორგანოს განმარტებების მნიშვნელობაზე, მათი გაცემის სამართლებრივ შედეგზე, ჯარიმისა და საურავისაგან გადასახადის გადამხდელის 17 18.07.2018წ. ბს-854-846(კ-16) 13 გათავისუფლების საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული წინაპირობებზე18. საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ არასწორად მოახდინა მათი სამართლებრივი შეფასება, დღგ-ს ძირი თანხის დარიცხვის კანონიერების დადგენის გამო, იმთავითვე მართლზომიერად მიიჩნია ჯარიმისა და საურავის დარიცხვა ისე, რომ არ შეუფასებია მათი გადახდის ვალდებულებისაგან მეწარმის გათავისუფლების შესაძლებლობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატამ ნაწილობრივ გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ბათილად ცნო საგადასახადო ორგანოს აქტი არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენებადი უძრავი ქონების გასხვისების გამო ინდ. მეწარმისათვის გადასახადის ძირ თანხაზე საურავისა და ჯარიმის დაკისრების ნაწილში და ორგანოს დაავალა საქმის გარემოებათა ხელახლა გამოკვლევა. საკასაციო პალატამ, ოპერაციის განხორციელების დროს მოქმედი კანონმდებლობისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მითითება გადასახადის ძირითადი თანხის დარიცხვის მართლზომიერების შესახებ იმ საფუძლით, რომ საგადასახადო ორგანოს განმარტებას არ აქვს სასამართლოსათვის სავალდებულო მნიშვნელობა, თუმცა ჯარიმისა და საურავის დარიცხვის კანონიერების შეფასებისას, საკასაციო პალატამ გაითვალისწინა, რომ სადავო პერიოდში ფინანსთა სამინისტროს უფლებამოსილი პირი საგადასახადო კანონმდებლობის აღსრულების მიზნით გამოსცემდა ბრძანებებს, შიდა ინსტრუქციებს და მეთოდურ მითითებებს, რითიც ხელმძღვანელობდნენ საგადასახადო ორგანოები. მიუხედავად იმისა, რომ მეთოდურ მითითებებს გადამხდელის მიმართ არ ჰქონდათ ნორმატიული, იმპერატიული ხასიათი, მითითება წარმოადგენდა საგადასახადო ორგანოების მიერ საგადასახადო კანონმდებლობის განმარტების და გამოყენების ოფიციალურ დოკუმენტს. აღნიშნულ საქმეში საგადასახადო ინსპექციებს მიეთითათ, რომ ფიზიკური პირის მიერ საკუთრებაში არსებული ქონების ერთჯერადი რეალიზაცია არ უნდა განხილულიყო ეკონომიკურ საქმიანობად. ვინაიდან გადამხდელის მიერ გადასახადის გადაუხდელობას საფუძვლად ედო საგადასახადო ორგანოს განმარტება, რომლითაც როგორც წესი ხელმძღვანელობდნენ საგადასახადო ორგანოები საგადასახადო კანონმდებლობის აღსრულების პროცესში და რომლის გამოყენება გადასახადის გადამხდელს, მისთვის არასავალდებულო ხასიათის მიუხედავად, შეეძლო თავის საქმიანობაში, რაც ქმნიდა გადამხდელის შეცდომაში შეყვანის გარკვეულ პირობას, შეძლებისდაგვარად ერთმნიშვნელოვანი და ცხადი უნდა იყოს არა მხოლოდ საგასახადო კანონმდებლობა, არამედ საგადასახადო ორგანოების მიერ საგადასახადო კანონმდებლობის განმარტება, სადავო აქტების გამოცემის დროს ნამსჯელი არ ყოფილა მოქმედი კოდექსით გათვალისწინებული სანქციისგან გათავისუფლების პირობებზე, მოსარჩელის კეთილსინდისიერად მიჩნევაზე, გადაუხდელობის მიზეზის - შეცდომის არსებობაზე. 18 13.09.2018წ. Nბს-858-850(კ-16) 14 სამშენებლო დავები სამშენებლო ურთიერთობების სიხშირისა და მნიშვნელობის ზრდამ, თანამდევმა ეკონომიკურმა ფაქტორებმა, ამ პროცესში მესამე პირების ინტერესების დაცვის საჭიროებამ, მშენებლობის მხოლოდ სათანადო სანებართვო დოკუმენტაციის საფუძველზე განხორციელების აუცილებლობამ, სამშენებლო სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებელი პირის დადგენის საჭიროებამ არაერთი სამშენებლო დავა წარმოშვა. სამშენებლო სამართლის ფუნქციური დატვირთვა და უსაფრთხოების მაღალი სტანდარტი განაპირობებს სამშენებლო ურთიერთობების ზედამხედველობასა და კონტროლს, რომლის განხორციელების შედეგად გამოცემული აქტების კანონიერება ხშირად ხდება სასამართლოს შეფასების საგანი. 2017 წელი 2017 წელს განხილულ ერთ-ერთ დავაში19 პირი ასაჩივრებდა სახელმწიფოს მიწაზე უნებართვო მშენებლობისათვის ჯარიმისა და დემონტაჟის დაკისრებას. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა საკითხი არსებითად ისე გადაწყვიტეს, რომ არ დაუდგენიათ ტერიტორიის სახელმწიფოსადმი კუთვნილება, საქმის მასალებით ირკვეოდა, რომ ადმინისტრაციული ორგანო უნებართვო ნაგებობის მოწყობის ადგილად უთითებდა კორპუსის წინ მდებარე ტერიტორიას, თუმცა არ იყო გამორიცხული ტერიტორიის ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობისადმი კუთვნილება. აღნიშნული პირდაპირ გავლენას ახდენდა მოსარჩელისათვის დაკისრებული ჯარიმის ოდენობაზე. ამავე დავაში სააპელაციო პალატას არასწორად ჰქონდა განმარტებული სანქციის შეფარდების საფუძვლად მითითებული ნორმის დისპოზიციით გათვალისწინებული წინაპირობები, აღრეული იყო ქ. თბილისის და სხვა თვითმმართველი ერთულის ტერიტორიაზე განხორციელებული უნებართვო მშენებლობისათვის სანქციის შეფარდების წესი და ნორმის გამოყენების წინაპირობები, გასამიჯნი იყო ახალი მშენებლობისა და რეკონსტრუქციის ცნებები. სააპელაციო პალატას არ ჰქონდა შეფასებული აგრეთვე პირველი კლასის ნაგებობის უნებართვოდ მოწყობისას, მოგვიანებით უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მშენებლობის დასაშვებად მიჩნევის შემთხვევაში სანქციისაგან გათავისუფლების შესაძლებლობა. სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება არ შეიცავდა აგრეთვე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, ადმინისტრაციული ორგანოსათვის წარმოების ხელახლა ჩატარების დავალების დასაბუთებას. 19 18.12.2017წ. ბს-210-209(2კ-16) 15 2018 წელი სამშენებლო დავები უზენაესმა სასამართლომ განიხილა 2018 წელსაც, ერთერთ საქმეზე20 უზენაესი სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევის, გადაწყვეტილების დასაბუთების, დავის გადაწყვეტისას სათანადო ნორმატიული მოწესრიგების გამოყენების საჭიროებაზე მითითების და ამ საფუძვლით სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების მიუხედავად21, საკასაციო სასამართლოს მითითებების უგულებელყოფით სააპელაციო პალატამ მიიღო გაუქმებული გადაწყვეტილების იდენტური გადაწყვეტილება. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ისევ გასაჩივრდა უფლებამოსილი მხარის მიერ. საქმის განხილვისას საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის დაბრუნების დროს უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული მითითებების გათვალისწინების სავალდებულოობაზე. პალატამ იმსჯელა აგრეთვე სასკ-ის 32.4 მუხლის გამოყენების წინაპირობებზე, საქმეში დაცულ მტკიცებულებათა ყოველმხრივ და სრულად გამოკვლევის საჭიროებაზე. პალატამ აღნიშნა, რომ უნებართვო მშენებლობის მწარმოებელი კონკრეტული პირის დაუდგენლობის შემთხვევაში მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე პასუხისმგებლობის დაკისრება არ ადასტურებს პასუხისმგებლობის დაკისრებას სხვისი ბრალისათვის, ასეთ შემთხვევაში მესაკუთრე/მოსარგებლე პასუხს აგებს არა სხვისი, არამედ თავისი ბრალისათვის, რომელიც გამოვლენას პოულობს მის უმოქმედობაში: სათანადო სამშენებლო ნორმების დაცვის, ნაგებობის უსაფრთხოების მოთხოვნებთან შესაბამისობის, კანონშესაბამისი ექსპლუატაციის, დემონტაჟის მოთხოვნის ვალდებულების შეუსრულებლობაში. საკასაციო პალატას ამავე წელს განხილულ სხვა დავაშიც22 დასჭირდა სამშენებლო სამართლადარღვევაზე პასუხისმგებელ სუბიექტზე ყურადღების გამახვილება და აღნიშნა, რომ სამშენებლო მიწის მესაკუთრეს ან მოსარგებლეს პასუხისმგებლობა ეკისრება უკეთუ დაუდგენელია მშენებლობის მწარმოებელი პირი და არა ყველა შემთხვევაში. საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროზე და განმარტა, რომ ეს დრო მოიცავს აგრეთვე ზემდგომი ორგანოების ან სასამართლოს მიერ სანქციის გამოყენების კანონიერების შემოწმების პერიოდსაც. სანქციის დაკისრების შესახებ აქტის გასაჩივრების შემთხვევაში პირისათვის საბოლოო შედეგს იწვევს სასამართლო გადაწყვეტილება და არა სადავო აქტები, ამიტომ შეფასებას საჭიროებდა სანქციის შეფარდების შემდგომ წარმოშობილი პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი გარემოებების გამოყენების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა, რაც სააპელაციო პალატას არ განუხორციელებია. 20 01.08.2018წ. ბს-553-550(2კ-17) 14.07.2015წ. ბს-311-307(2კ-14) 22 18.01.2018წ. ბს-380-375(2კ-16) 21 16 პრივატიზებასთან დაკავშირებული დავები სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების კერძო საკუთრებაში ტრანფორმაციის პროცესში არაერთი სამართლებრივი დავა შეიძლება წარმოიშვას. 2017-2018 წლებში საკასაციო პალატის მიერ არსებითად განხილულ საქმეებს შორის აღსანიშნავიი იყო ფიზიკური პირისათვის ფართის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემასთან, საძოვრის პრივატიზებასთან დაკავშირებული დავები. 2017 წელი 2017 წელს განხილულ ერთ-ერთ საქმეში23 პირი ითხოვდა მის სარგებლობაში არსებული ფართის უსასყიდოდ საკუთრებაში გადაცემას, თუმცა საქმის მასალებით არ დგინდებოდა პრივატიზების სავალდებულო პირობა - ფართით კანონიერი სარგებლობა, საქმეში არ იყო დაცული აგრეთვე ფართით კანონიერი სარგებლობის უფლებაწარმომშობი დოკუმენტი. საკასაციო პალატამ ერთმანეთისაგან გამიჯნა ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილი განცხადება და ადმინისტრაციული საჩივარი, შეაფასა მოსარჩელის მიერ ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილი განცხადების შინაარსი, რომლის ტექსტიდან საერთოდ არ იყო შესაძლებელი იმის დადგენა, რომ შეტანილია ადმინისტრაციული საჩივარი და არა განცხადება პრივატიზაციის საკითხზე, შესაბამისად, არ გამოიკვეთა ორგანოს მიერ გაცხადებისათვის ხარვეზის დადგენის საფუძველი და განცხადების უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოში გადაგზავნის წინაპირობა. საკასაციო პალატამ მიიჩნია აგრეთვე, რომ ქვედა ისნტანციის სასამართლოების მიერ არასწორი პროცესუალური ნორმის გამოყენებით განისაზღვრა საქმეზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა. ბინის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის საკითხს ეხებოდა აგრეთვე ამავე წელს განხილული დავა24, რომელშიც მოსარჩელე, როგორც კანონიერი მოსარგებლე, ითხოვდა რუსეთის ყოფილი სამხედრო ბაზის ტერიტორიაზე მდებარე ბინის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემას, უფლებადამდგენ დოკუმენტად ასახელებდა ორდერსა და მაცხოვრებელთა სიას. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სარჩელი დაკმაყოფილდა, თუმცა სააპელაციო პალატამ შეცვალა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და უარი თქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. უზენაესმა სასამართლომ იმსჯელა ფართის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წინაპირობებზე, კანონიერი სარგებლობის დამდგენ დოკუმენტაციაზე, რუსეთის ყოფილი სამხედრო ბაზის ტერიტორიაზე საცხოვრებლით უზრუნველყოფის უფლებასთან დაკავშირებით, ე.წ. „სოჭის შეთანხმებით“ სახელმწიფოების მიერ აღებულ ვალდებულებებზე, შეაფასა საქმეში დაცული მტკიცებულებები: ორდერი, რომელიც მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შემდეგ იყო გამოცემული; 23 24 02.02.2017წ. ბს-1062-1033(კ-10) 30.11.2017წ. ბს-848-840(კ-16) 17 ბინების მფლობელთა სია, რომელიც იყო ერთ-ერთი, მაგრამ არა უტყუარი მტკიცებულება, ბინადრობის მოწმობა, საჯარო რეესტრში წადგენილი განცხადება და მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან არ დასტურდებოდა მოსარჩელისათვის ფართის კანონიერ სარგებლობაში გადაცემა და ფართში ფაქტობრივად ცხოვრება. ამდენად, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება დარჩა უვლელი. 2018 წელი 2018 წელს საძოვრის პრივატიზების კანონიერებასთან დაკავშირებულ დავაში25, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაბრუნდა ხელახლა განსახილველად მოპასუხის მითითების მიუხედავად სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით მსჯელობის არარსებობის გამო, საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკასთან შეუსაბამობაზე, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების მომენტის, ხანდაზმულობის ვადის შეჩერება/შეწყვეტის საფუძვლების არსებობის, ხანდაზმულობის ვადის გასვლისა და ამ საფუძვლით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკითხებზე. საკასაციო პალატამ ხანდაზმულობასთან დაკავშირებული საკითხების გარდა, განმარტებები გააკეთა აგრეთვე მმართველობის სისტემის ერთიანობის, ადმინისტრაციულ ორგანოთა შორის ფუნქციების განაწილების, ორგანოს გაუქმების მიუხედავად სახელმწიფოს მიერ ფუნქციის შენარჩუნების საკითხებზე. ზიანის ანაზღაურება ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობა დაფუძნებულია საქართველოს კონსტიტუციაზე, რომლის მიხედვით ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. სახელმწიფოს, ისევე როგორც კერძო პირის, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება შესაძლოა წარმოიშვას ხელშეკრულებიდან ან კანონისმიერი საფუძვლიდან იმ განსხვავებით, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებას უკავშირდება. 25 15.02.2018წ. ბს-767-759(კ-16) 18 2017 წელი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით 2017 წელს განხილული დავებიდან აღსანიშნავია საქმე26, რომელშიც მოსარჩელე ითხოვდა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მისი მეუღლის გარდაცვალების გამო მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა, რაც გაუქმდა უზენაესი სასამართლოს მიერ და საქმე დაუბრუნდა სააპელაციო პალატას ხელახლა განსახილველად. უზენაესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადგენა საჭიროებდა უფლებამოსილების განხორციელების დროს ჯანმრთელობის მოშლასა და გარდაცვალებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის გარკვევას, რაც სააპელაციო პალატის მიერ სათანადოდ არ იქნა გამოკვლეული. მტკიცებულებათა შეფასებით დასტურდებოდა პათოლოგიური პროცესის სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას დაწყება, რასაც მოჰყვა პირის საავადმყოფოში გადაყვანა, ანევრიზმის გასკდომა, ოპერაცია, შრომისუუნარობის დადგომა, კომატოზური მდგომარეობა, გარდაცვალება. სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია ერთიანი მიზეზობრივი კავშირის არსებობაზე, ერთიანი მიზეზობრივი კავშირის ჯაჭვის უარსაყოფად და მოვლენების ერთმანეთთან დამოუკიდებლად განვითარების დასადასტურებლად უნდა გარკვეულიყო მათი გამომწვევი ფაქტორები, რაც არ დადგენილა. სააპელაციო პალატის მიერ არ შეფასდა საქმეში დაცული ექსპერტიზის დასკვნა, ექიმთა ახსნა-განმარტებები, სამედიცინო დოკუმენტაცია, გარდაცვალების მოწმობა, არ დასაბუთებულა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობის მოშლასა და გარდაცვალებას შორის მიზეზობრივი კავშირის წყვეტა, შრომისუუნარობის დადგომიდან გარდაცვალებამდე 11 თვის განმავლობაში კომატოზურ მდგომარეობაში ყოფნა, იმთავითვე არ ადასტურებდა მიზეზობრიობის წყვეტას. საკასაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ პირის გარდაცვალების გამო კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება ჰქოდნა არა მხოლოდ მის მეუღლეს, არამედ ოჯახის წევრებსაც, რომლებიც სავალდებულო მოწვევის მესამე პირებად უნდა ყოფილიყვნენ საქმეში ჩაბმული. 2018 წელი ზიანის ანაზღაურების საკითხებს ეხებოდა აგრეთვე 2018 წელს განხილული საქმე , რომელშიც მოსარჩელე მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოებისაგან ითხოვდა უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების ოდენობით ზიანის ანაზღაურებას იმ საფუძვლით, რომ ორგანოთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებების შედეგად სასამართლომ კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით ბათილად ცნო უძრავი ქონების შეძენის აუქციონი და მოსარჩელემ დაკარგა საკუთრების უფლება. საკასაციო 27 26 27 12.10.2017წ. ბს-830-822(კ-16) 15.02.2018წ. Nბს-818-810(2კ-16) 19 პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლოების კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში - ნივთის სახელმწიფო საკუთრებაში აღრიცხვისას და აუქციონზე გასხვისებისას, დადგინდა ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ კანონის მოთხოვნათა დარღვევა, ნაკვეთის უფლებრივი მდგომარეობის არასაკმარისი გამოკვლევა-შეფასება, ხოლო მოსარჩელე არ იქნა მიჩნეული კეთილსინდისიერ შემძენად. აღნიშნულის მიუხედავად სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეს აუქციონზე გადახდილი ღირებულების ნაცვლად აუნაზღაურა უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულება. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის საკუთრების უფლება არასდროს წარმოშობია, განხორციელებული ქმედებები არასდროს ყოფილა კანონიერი, რადგან აქტის არამართლზომიერად ცნობა ადასტურებს აქტის გამოცემის მომენტიდანვე მის საფუძველზე განხორციელებული ქმედებების და წარმოშობილი შედეგების არამართლზომიერებას. ამდენად, დადასტურდა შესრულების სათანადო საფუძვლის გარეშე განხორციელება, რაც ქმნიდა სწორედ აუქციონზე ნივთის შესაძენად გადახდილი თანხის მოსარჩელისათვის დაბრუნების საფუძველს. მოსარჩელის საკუთრება არასდროს ყოფილა მართლზომიერი, შესაბამისად მოთხოვნა ნივთის ჩამორთმევისათვის მისი სრული ღირებულების ოდენობით კომპენსაციის გაცემის შესახებ საკასაციო სასამართლოს მიერ დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული. საკასაციო პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მხოლოდ აუქციონზე გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გაუქმდა და დაბრუნდა ხელახლა განსახილველად იმ საფუძვლით, რომ დადგენას საჭიროებდა აუქციონზე გადახდილი თანხის ოდენობაზე მეტი თანხის - ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა, უპირველესად კი თვითონ ზიანის ფაქტი და მისი ოდენობა, რაზეც დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია, ამ მხრივ არ შეფასებულა საქმეში დაცული მტკიცებულებები (მაგ.ნაკვეთის წითელი ხაზების დაკვალვაზე, რეგისტრაციაზე გაწეული ხარჯი), ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების არასაკმარისობის შემთხვევაში სააპელაციო პალატა უფლებამოსილი იყო დამატებით გამოეთხოვა ისინი და სრულად დაედგინა დავის გადაწყვეტისათვის საჭირო ფაქტობრივი გარემოებები. საპროცესო დარღვევები საკასაციო საჩივრის დაშვების ერთ-ერთი საფუძველი სააპელაციო პალატის მიერ დავის საპროცესო კანონმდებლობის მნიშვნელოვანი დარღვევით განხილვაა. აღნიშნულიდან გამომდინარე უზენაესი სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებათა გაუქმებას ზოგ შემთხვევაში განხილვისას დაფიქსირებული საპროცესო ხარვეზების არსებითი მნიშვნელობა განაპირობებს. 20 2017 წელი არის შემთხვევები, როდესაც მატერიალურ-სამართლებრივი კუთხით დავის სწორად გადაწყვეტის მიუხედავად ხარვეზებით ხდება საპროცესო ხარჯების განაწილება, მაგალითად 2017 წელს განხილულ ერთ-ერთ დავაზე28 მხარეს არასწორად ეთქვა უარი ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურებაზე, რის გამოც აღნიშნულ ნაწილში საასაციო საჩივარი დაშვებულ იქნა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს აუნაზღაურდა გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯი, რადგან სააპელაციო პალატის მიერ აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნაზე საქმის წარმოება შეწყდა მოპასუხის მიერ აქტის თავისი ინიციატივით გაუქმების გამო, ამასთანავე, დატურდებოდა მოსარჩელის მიერ საადვოკატო მომსახურების ხარჯის გაწევა. 2018 წელი 2018 წელსაც გამახვილდა ყურადღება სასამართლო ხარჯების განაწილების კანონიერების საკითხზე. მაგალითად, ერთ-ერთ დავაზე29 არსებითად სწორი და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების მიუხედავად არასწორად იყო გადაწყვეტილი სახელმწიფო ბაჟის განაწილების საკითხი, რამაც აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება გამოიწვია. სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სასკ-ის მე-9 მუხლის დანაწესი, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან გათავისუფლებულია სოციალური კატეგორიის საქმეები. აღნიშნულ შემთხვევაში სარჩელი აღძრული იყო სწორედ სახელმწიფო სოციალური დაცვის საკითხთან დაკავშირებით, შესაბამისად, არ არსებობდა რომელიმე მხარის მიერ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის საჭიროება, თუმცა მოსარჩელემ სახელმწიფო ბაჟი მაინც გადაიხადა. სარჩელის დაკმაყოფილების გამო, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ გადახდილი ბაჟის გადახდა მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს დააკისრა მაშინ, როდესაც დავის საგნის გამო ბაჟის გადახდისგან გათავისუფლებულ საქმეზე მოსარჩელის მიერ ბაჟის გადახდა იწვევს გადახდილი თანხის არა მოპასუხისათვის დაკისრებას, არამედ შეცდომით გადახდილი ბაჟის ბიუჯეტიდან დაბრუნებას. სხვა კატეგორიები 2017 წელი 2017 წელს უზენაესი სასამართლოს მიერ განხილული საქმეებიდან აღსანიშნავია საიდუმლოებას მიკუთვნებული ინფორმაციის იდენტიფიცირებისა და 28 29 12.01.2017წ. ბს-135-134(კ-კს-16) 22.02.2018წ. ბს-626-622(კ-17) 21 მისი დაცვის სტანდარტის თაობაზე მიღებული განჩინება. აღნიშნულ საქმეში30, დავის საგანი იყო ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადება. მოსარჩელე ითხოვდა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს აქტის ბათილად ცნობას იმ ნაწილში, რომლითაც უარი ეთქვა სხვადასხვა ინფორმაციის, მათ შორის ელექტროენერგიის ნასყიდობისა და ელექტროენერგიის გატარების ხელშეკრულებების კომერციულ საიდუმლოებად ცნობაზე. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა აღნიშნულ ნაწილში სარჩელი დააკმაყოფილეს, საკასაციო სასამართლომ საჩივრის ფარგლების გათვალისწინებით სწორედ აღნიშნული ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად მიჩნევის კანონშესაბამისობაზე იმსჯელა. უზენაესი სასამართლოს მიერ სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმების ერთერთი მთავარი საფუძველი იყო სადავო საკითხის გადაწყვეტისას ელექტროენერგეტიკის დარგის მომწესრიგებელი კანონმდებლობის გამოუყენებლობა, სააპელაციო საჩივარში აღნიშნულზე სპეციალური მითითების არსებობის მიუხედავად. საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა კომერციული საიდუმლოების დეფინიციაზე, მის მახასიათებლებზე, მისი დაცვის მნიშვნელობაზე, ინფორმაციის გასაიდუმლოების პროცედურის ნორმატიულად განსაზღვრულ წესზე, ინფორმაციის გასაიდუმლოებისათვის პირის მიერ ნების გამოხატვის საჭიროებაზე, ინფორმაციის კომერციული ფასეულობის მტკიცების ტვირთზე, ორგანოს მუშაკებისათვის კომერციული საიდუმლოების სამსახურებრივ საიდუმლოებად ტრანსფორმირების რეჟიმზე, პროფესიული საიდუმლოების ცნებასა და მახასიათებლებზე, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის ზოგად წესზე, კომერციული საიდუმლოების მფლობელის უფლებაზე, მისთვის სასურველი რეჟიმის დაცვაზე. საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კომერციული საიდუმლოების სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმის ბუნებიდან გამომდინარე, ინფორმაციისათვის კომერციული საიდუმლოების სტატუსის მინიჭება შესასრულებლად სავალდებულო იქნება იმ პირისთვის, რომელსაც ის წარედგინება ადმინისტრაციული ორგანოსათვის და დისპოზიციური იქნება ინფორმაციის წარმდგენი სუბიექტისათვის - მოსარჩელისათვის და იმ პირებისათვის, რომლებსაც ის უშუალოდ ეხება - ხელშეკრულებების კონტრაჰენტებისათვის. უკანასკნელთა მიერ რაიმე დაინტერესება ასეთი ინფორმაციის გასაიდუმლოებით საქმის მასალებით არ გამოკვეთილა, ისინი საერთოდ არ ყოფილან ჩართულნი საქმეში. შესაბამისად, არ გამოკვლეულა ინფორმაციის კომერციულ საიდუმლოებად გამოცხადების ძირითადი პირობა - ინფორმაციის მფლობელის (მოსარჩელისა და კონტრაჰენტების) ნება. საქმეზე არ გამორიცხულა კონტრაჰენტების მიერ ინფორმაციის გამჟღავნების შედეგად მისი ხელმისაწვდომობა, რის გამოც ასეთი ინფორმაციის მიმართ ვერ დადგინდება შემდგომში საიდუმლოების რეჟიმი, რადგან ინფორმაციის ერთიანობის თვისებიდან გამომდინარე, მისი გავრცელება აზრს უკარგავს დაცვას. სააპელაციო პალატას არ დაუდგენია აგრეთვე ინფორმაციის გავრცელების გამო მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება, წლების განმავლობაში ინფორმაციის ღიაობის 30 28.02.2017წ. ბს-33-32(კ-16) 22 პირობებში კომპანიის კონკურენტუნარიანობის შესუსტება. ამასთანავე, გადაწყვეტილებაში მსჯელობა მიმდინარეობდა ხელშეკრულებათა დეპერსონალიზაციის შესახებ, რაც დავის საგანი არ ყოფილა. საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა კომერციული საიდუმლოების დაცვის მიზნებზე, კეთილსინდისიერი კონკურენციის დაცვის საჭიროებაზე, არსებულ ბუნებრივ მონოპოლიებზე, ტარიფის განსაზღვრისას მომხმარებელთა უფლებების დაცვის აუცილებლობაზე, ტარიფის შესახებ ინფორმაციის ღიაობის და ხელმისაწვდომობის ნორმატიულად განსაზღვრულ წესზე. პალატამ მიუთითა, რომ არსებული ნორმატიული რეგულირება ითვალისწინებს ტარიფებთან დაკავშირებული დოკუმენტაციის საჯაროობას, ტარიფი აღნიშნული დოკუმენტაციის საფუძველზე დგინდება. უზენაესმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა რაციონალური და ობიექტური ტარიფის განსაზღვრის პროცედურის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მნიშვნელობაზე და აღნიშნა, რომ ინფორმაციის საიდუმლოდ გამოცხადების უფლებას უპირისპირდება ადმინისტრაციული წარმოების ინფორმაციის საჯაროობის ვალდებულება, რომელიც ემსახურება მოქალაქეთა ინტერესების დაცვას. ამდენად, სააპელაციო პალატის განჩინება გაუქმდა და საქმე სათანადო მითითებებით დაბრუნდა ხელახლა განსახილველად. სააპელაციო პალატის მიერ მისი მიღების მომენტში სწორი გადაწყვეტილება გაუქმდა საკასაციო საჩივრის წარდგენისას არსებული ნორმატიული მოწესრიგების ცვლილების გამო. 2017 წელს განხილული დავა ეხებოდა ადმინისტრაციული ორგანოსათვის უკანონო მფლობელობიდან ბინის გამოთავისუფლების დავალებას და გამოთავისუფლებაზე ორგანოს უარის ბათილად ცნობას31. ორგანო უარს აცხადებდა ნორმატიულად მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების შესრულებაზე იმ საფუძვლით, რომ ბინასთან დაკავშირებულ გარკვეული დოკუმენტების ნამდვილობაზე მიმდინარეობდა სისხლისსამართლებრივი გამოძიება. სააპელაციო პალატამ ადმინისტრაციული ორგანოს ეს მოსაზრება არ გაიზიარა, რაც უცვლელად იქნა დატოვებული საკასაციო სასამართლოს მიერ, რადგან საქმის მასალებით ირკვეოდა, რომ აღნიშნული დოკუმენტის სიყალბის დადგენის შემთხვევაშიც კი მოსარჩელის საკუთრებას არ ეცლებოდა სამართლებრივი საფუძველი. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანოს უარი ფართის გამოთავისუფლებაზე არამართლზომიერად იქნა ცნობილი, ამის მიუხედვად გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც ორგანოს დაევალა გამოთავისუფლების მიზნით კონკრტეული ქმედებების განხორციელება, რადგან შეცვლილი ნორმატიული რეგულირების შედეგად აღნიშნული მიმართულებით შემცირდა ორგანოს კომპეტენცია, ორგანოს სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე გამოსახლების უფლება შეუნარჩუნდა მხოლოდ სისხლის სამართლის კოდექსის 160ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის შესახებ დასაბუთებული ვარაუდის არსებობის შემთხვევაში, რაც განსახილველ დავაში არ დასტურდებოდა. 31 18.12.2017წ. ბს-563-556(2კ-15) 23 2018 წელი 2018 წელს განხილული დავებიდან აღსანიშნავია საქმე, რომელიც ეხებოდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის ფიზიკური პირის სასარგებლოდ საშინაო ვალის ანაზღაურების დაკისრებას32, სააპელაციო სასამართლომ ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალა მოსარჩელის განცხადებაზე ხელახალი მსჯელობა ისე, რომ არ გაითვალისწინა სასარჩელო მოთხოვნის შინაარსი და სარჩელის სახე, დავის გადაწყვეტისათვის დაუსაბუთებლად გამოიყენა კონკრეტული ნორმატიული მოწესრიგება, ბუნდოვნად ჩამოყალიბდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი. საკასაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის დროს ხელახალი განხილვისთვის საკითხის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაბრუნების შეუძლებლობაზე, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის არაბუნდოვნად, გარკვევით ჩამოყალიბების საჭიროებაზე. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გააანალიზა საშინაო ვალის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული ნორმატიული მოწესრიგება, არ გაითვალისწინა ობლიგაციების განაღდების ძალაში მყოფი მექანიზმი, არ იმსჯელა ობლიგაციების ნორმატიულად განსაზღვრული დაფარვის ზღვრული ვადისა და მათი გასანაღდებლად წარდგენის პერიოდზე. დასკვნა დასკვნის სახით, დაშვებული და დაუშვებელი საკასაციო საჩივრების, 2017 და 2018 წლებში არსებითად განხილული საქმეების შესახებ სტატისტიკური მონაცემების ანალიზის საფუძველზე, შეიძლება ითქვას, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმეთა განხილვის ხარისხის, სამართლებრივი შედეგის დადგენის სისწორის კუთხით იკვეთება დადებითი ტენდენცია, თუმცა კვლავაც რჩება გარკვეული ხარვეზები, რომელთა არსებობის ერთ-ერთ განმაპირობებელ ფაქტორად საქმეთა სიმრავლის დასახელება შეიძლება. საკასაციო სასამართლოს მიერ არსებითი განხილვის შედეგად ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებების გაუქმება ძირითადად განპირობებულია, ზოგ შემთხვევაში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მხრიდან საპროცესო-სამართლებრივი ნორმების არასწორად გამოყენებაგანმარტებით, ზოგჯერ კი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დარღვევით. საპროცესო დარღვევებს შორის იკვეთება შემთხვევები, როდესაც ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ არ მოხდა სარჩელის დაზუსტებასა და მოთხოვნის სარჩელის მიზნის შესაბამისად ჩამოყალიბებაში მოსარჩელისათვის დახმარება, საქმეში მესამე პირების ჩართვა, სარჩელის აღძვრის მიზნისა და შინაარსის გააზრება. დაფიქსირდა ასევე იმგვარი საპროცესო დარღვევები, როგორიცაა მტკიცებულებათა არასრული 32 28.09.2018წ. ბს-728-720(კ-16) 24 გამოკვლევა და შეფასება, საპროცესო კანონმდებლობაში განმტკიცებული ინკვიზიციურობის პრინციპის გამოყენებით საქმეზე დამატებით მტკიცებულებების მოუძიებლობა, სასკ-ის 32.4 მუხლის სათანადო წინაპირობების არსებობის გარეშე გამოყენება, უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკის გაუთვალისწინებლობა. გარკვეულ შემთხვევებში სასამართლოების მხრიდან არასწორად ხდება საკითხის გადასაწყვეტად საჭირო ნორმატიული მოწესრიგების მოძიება, ნორმათა განმარტება, თუმცა შეიმჩნევა კანონშესაბამისი და დასაბუთებული გადაწყვეტილებების მიღების დადებითი განვითარების ტენდენცია. 25 N· 558 6.ubo~6~~doud·ooOo~ouou u~~JD~~GOMu~u~a~~OO~MU aMU~a~Mm~D~~~60d36oudDU~bDO II .,n5na5nu 5;,3"< Gbn<6<>,da anu,a'';''''a. d. ""'""nUnuu"'ao' _ -,u,a'~an. ~ ~o~~~ ub~~do d·mO~nunuu~~30~~GOMu~u~a~~u aMU~a~~_ ~OO~aMun~oonu o~6b~no~Oo~u a00~OOU ~b~~nunub~nuu~a~~_ ~~~OUM ~~ u~aMd~~~dMU~3~OUM JM~Oduoonu~aMdao~oonum~_ I I",: f. I i i l I. 6· • ~ 6, ub<)«)~.'>dol.k~)m3oh (Jl~oholJ 1..s.'>~~(T) 1..s.'>1..s.'>()~lJ 8(T)1~8~..,(Y)o~olJ 0~D0.'>8(T)~DOoIJ ~)J0I..s6>oOols oOls.:>bJo I I I u.~ll,~D0(.'xm::::C'1:J0obd:J1.l0b:Jo" u,"'d,~c1Jm~JQ~C',h f'lc1'0'\" : '~l ,)0GC'lGOU 85-2 (l'Jb~oll 804 ,)-;)6~l':l0h O:Jtl.'J008oh,"'~ ()-,:J080c11 , ,'j ...6J6c:::,~rl::J() 1999 V~ou 15 8Mb(l~,..,6 b08rT)b')()0P)m~C'1 7l'n~:l00p' . .,e....c::::oo ..., O,..,(i0bf'lC"JOOOC:::CTIU mO(l~oboh b0f'l~dCTl b0lJ0U,~(1)m~f'la(). , 2. OU o(.ld.)G;)O',lc::.::)(\'''' .)D("~():J~Q!Oh o''''()(,l~b:):Jr;:l?)()I\rn ...,G'''':J:1. ': I. "llo\ac1lmf'l ; // I , I I , i I I , ('d~')Mm,3a~rllJ d~M~q)3a6~nb l!,?dl!?3a6n~a,().;) . I ,. UbO~~~0d()G b'Z)O%u~ lh)a.)~cn30~MU ()~06uDu(') 1J0uva0~cn~("I1U 903~uC!? ut"lP,~:13nu CJou0bOO 1. lJua0~(1}30~('")U Jf'l6Ge>(\~'VGnoG 90-0 8'Vb~nG ~0 'V~o6uDun IIGua0~(j)30~('")U f'l«->ou6'V~n ¢6,P,O(J~ dv6('")6nu °d6ou 2'1-0 6(Jo ~u~ uUUU8U~0l~(Y')U 00lJubOor' 8'ZJb~nG ~n('i3D~n ub(\~~~uda 80-2 0(Je30nUv bu3u~0l30~('Y)U 0(J6d6nu ClDuvo0anGo~ lh>aU~0l3D~MU "J~D6!)DLJn uuGu80~m~f'll> V03~u~. 2. au ~v~o06o~Dou O')on~nuo, 2009 V~()G 16 o3~oun. .'Ii 1485 - (;)l.; U8f'l3ao~~olJ 2009 v~ou 20 o3~nuo~05. ,. 6"00%.)M llb!1M6\~.)dob ll~.:l.)flmJJr:;("lu-;:J'b.Jo0:Jllo u.)u.)3.j(~m~C'1b ~'Q3(.I.)rf! 0(r,r,33011 'aDb0bOO ,. 0Mr~o-;:J~ nJ601.l 5'Jo<b.iM UlJO('.'10{:,?.)dJ b0U.)a,)MO'l~("1b ~D3(.)0~. :' .,,/,~-~-. I t mool::,,'()un, 1999 V~nu i.J..)J.)(.hJ13D~(·)U0~~JG"Jl.j() _----. .. ... _.- ", • / 20 0J~()un. I 16. ~. . r ,'*. i\}I:'<', I~~ •••• : If 300 1999 fi(,()/J 6. Uborri8~.xloU m~IJOu ~o6oU8~O~o d. (IJOo(,OUO 7 (J0('\uo ~j(T) ls.)8~oU0 ,3PJC::?D800U m03a~.'Xr)D~ ~ U0ls.)80("'~")(T)h U0o~Is,)~ L0j8DO),) aDU0bvo ~a360u I r ~0oGoCl6(")1J &zJ8&r;) ubo(i')8~0dD moo~olJolJ ~an6oht1)rry0on0~n o ·)3ap~(")8.)r'iJ~. 1J.)a0rrym~olJ0 I 1J0(")~j(") 1J01J0aMrym~(")1J ~,) 1J'~00~,~1J0b0~(,,) 1J'~dRtJm0 J(,1~JO(IOIJ .,.- '" I . ,. .- ... i I II . • . r ( I I , ! 'i 6. Ubo(~\~)~'~")Clu O"l(>O<:::::!ot}()U lJ.)r~O(Y) lJ.)lJ.)8,')((~u 8(.,U.")a.'JPlU~OUm~~Qcry~G r,·'><JhlDou"J~DOou an('1)D~'n(Jl UboMe)~.'ldD IJlI'" H.:.:..:"bol1 11')('II.::._:;Jl" 0DlJ.)h:)o 11.)IJ.)n.)~l(JII.::._:(')U ()(,IU.)UMf)(n~;J EYJo&,cry ',11.::._:t.:..::J11t.:..:,)I)') :J:l~'·;ll.::._:(I uh)lj.'J()~D~)( 1)ool!,!.)G. :~.)(Jl.\al" 1':1 - .- --....._ <, -. 156J6015603~(i')() 05'(3(y}M8JGoJ 15JOJMm30~(Y}15 ~<t>05J015o 15J15J8JMm~(Y}158(Y}15J8JMm~o15 ~~ 'b~ lJboM6~~aolJ bJd80J5(Y}P>ob o015JbOP> (2017 V~o15 15 0350150 - 2019 V~o15 15 0350150) 15JJ5p>JMoo(Y} "OMO(Y}Q?OOI ~'b~ MJ(Y}Q?05(Y}e>J8 00JQ?005J 1098. Q?.)15M'C)~Oe>'C)~ 15Jd80mJo.)5 oJ5'C)bo~30~JQ?, lJb0M6~~dolJ JM150P>~~o 498 3 Q?J630e>'C)~0 a(Y}15JaJMm~o15 5JomJQ? Q?0M~050~ VJMa(Y}Oe>JOO JM150e>~~ 1098 15Jd8oQ?.)5 G5(Y}e>0~ 005J 0050 ~G30~JQ?, 15J3J15J~0(y} 15J~03JMmJ a(Y}15.)8JMm~Oa Q?0'C)o30e>~JQ?, 51 Q?J.)15M'C)~J 583. Q?06(Y}30e>'C)~0 005J 31 oJ~OaQ?J; 15JJ50')Moo(Y} 30Mo(Y}Q?o15 e>(Y}~(Y}u uJ080mJ (Y}Q?05(y}p>.)a oOJQ?o05J 515 15JOaO. OJMQ?J J<;!25005'C)~o150, UJJ50JMOO(y) "OMO(Y}Q?OO a(Y}15JaJMm~Oa VJM8(Y}0()000 800<;!2(Y} 64 30Md(Y} UJ~03')MO, 15JoQ?J5JG oJ50bo~J 41, b(Y}~(Y} 23 Q?')M~') 5JomJQ?; ')~Mom30 39 u0~030MO oJ515X0Q?(Y}e>ou ()')J(Y}e>0'b0, 15JoQ?.)5.)G o.)50bo~.) 24, b(Y}~(Y} 15 Q?0M~J 5JO()')0Q?; Q?J 5 005Gb0Q?0e>J 15JM~O~ou 'C)<t>M'C)530~8(Y}'(3015o015JbOe>,15JoQ?J5JG oJ50bo~.) UJOM(),)(y} XJaOo, ~'b~ lJbo~~.:>dob 3, b(Y}~(Y} 2 Q?JM~') 5JomJQ? uJ080J5(Y}e>.) 8(Y}G08'C)~ 15JJ50JMoo(Y} 30MO(Y}Q?OO 'C)5Q?J 00'(3JuQ?015 Q?JQ?oe>omJQ? m'C) J30<;!20e>()')830~J 30600(y}Moo15 15JOa015,8(Y}15J8JM()')~Ob 666 Q?<;!20oo Q?')UM'C)~O()'C)~o J0315 651 15JOaO(Q?<;!20oo15')o'C)J~(Y}Q? 1 15.)080), MJG dJ~0.)5 3JMoO 8J~3050e>O~oJ. 8(Y}UJa')M(),)~0 ~ ~M bb~~~aob aOOM 15JJ50JMoo(Y} 30MO(Y}Q?OOQ?JUM'C)~Oe>'C)~ uJOaomJ (uJ3JUJG0(Y)b')~030M()')J) MJ(Y}Q?05(Y}e>J oOJQ?OO515 VJM8(Y}0e>JOO JM150()~~o bJ0800e>o1553,1%-15. 1 0DU':><8'">UD~D<!'?OU.:>.:>6'O':>MOO(Y} 30MO(y}(,!?O 8(YJoO':>3u 730 ('!?~DU, u.:>o(,!?.:>6.:>O8(Y}u.:>8':>MO)<!,?Ou.:>8(YJu.:>8.:>MO)<!'?(Y} ~'B<!,?O~.:>8(Y}uo<!'?D()':>u.:>b(Y}MooD<!'?O()('!?':>666 (,!?~ou o.:>58':>3<!,?(YJ~':>oO (46 (,!?~O 030()~<!,?O()':>, 18 Ji('!?), 0ou.:>().">8ou.:>(,!?, V.:>M8(Y}(,!?o06o<!'?o uO,:>oouoo,mMO 06<8(Y}M8.:>Oo.:> .:>u.:>b':>3u 8(Y}u.:>8.">MO)<!,?OU u.:>j8o.:>6(YJ()':>u 666 (,!?~ou 'O.:>68':>3<!'?(YJ()':>oo. ./) rO S co EL> S co " co .0. E ~ >-co -..J 0_ -co c: co c: ._ .... o E ;:; CO CO 0 ·m z ... Q) " 0 s::. .. e coC)Q) ._.. ....o > CD .. - - ._.-fII 1:: •CO o ... .Q Q..'1nt- _ c.._ 0 :s e ,..... fII .- .Eo :S"ON ...0«.. CD: c: .-> Q) .5 mO Q) 5 ... o u..